text:
Taalol: Aali Yahuno Ɗaɓɓere Jawdi Ɓooyi Hootaali
Kɗl: Abdul Wahhaab Sih, Senegaal
Aali resi debbo. Ɓe ngondi lebbi jeegom. Debbo oo ɓami reedu. Aali ɗannii, yahi safaari. Debbo oo jibini caggal (ɓaawo) makko ɓiɗɗo gorko.
Ɓiɗɗo oo mawni haa dañi duuɓi noogas e pawdi, Aali artaani. Aali woni njananiri duuɓi noogas e lebbi, hay batte dañaani. O tampii, o yiɗii hootude, kono hay ko o hootiri o jogaaki.
Omo jogii menkelde kaŋŋe dime wootere. O yahi to Ceerno, yoo ƴeewan mo, o ndaarana mo, sabu laawol makko ngol saɗtirii mo.
Ceerno wii : Hoore kuɗol ngol ko menkelde kaŋŋe dime.
Aali wii : Ceerno, mate aɗa anndi ko menkelde ndee wootere njogii-mi ?
Ceerno wii : Mi anndaa. Kono miin, hoore kuɗol am ko menkelde kaŋŋe naamnotoo-mi. So henanaaki ma, yahu.
Aali miijii haa juuti, itti menkelde hokki Ceerno. O wii : Mi nannga e Alla.
Ceerno wii : Ko daaɗe tati tottan-maa-mi njahaa. Ceerno wii : Go’o, wata yahu e laawol ngol a anndaa; ɗiɗi, kala to jemma tawu maa, waalu ɗoon; tati, kala ko neɗɗo waɗu maa, muñu.
Aali wii : Ceerno, miin mi wi’ii ma yo a ñawndam, kaalataa ko ɗii haalaaji ?
Ceerno wii : Ko ɗum tottu-maa-mi, so henanaaki ma, ndaa menkelde maa.
Aali wii : Nawu (naɓu), mi nanngii e Alla. Walliram faandu, mi yeloroo (tororoo).
Ceerno totti mo faandu.
Aali wii : Jooni kay, mi yahan tan miɗa yeloo ha nde njettii-mi wuro amen kala.
Aali nanngi laawol omo yaha, haa o hawri e sagataaɓe ɗiɗo na ndimndi bamɗi tati kaŋŋe dime. Ɓeen mbii mo : Hee gorko, aru rewan min heen mbabba, so en njottiima (hewtii), min tottu maa nifgaaji tati kaŋŋe.
Aali jaɓi, rewani ɓe heen mbabba. Nde naange muti, hakkille makko ari e ko Ceerno wiinoo mo koo : Kala ɗo jemma tawu maa, waalu ɗoon.
Aali wii joom bamɗi’en : Jemma dey arii. En mbaalataa ɗoo haa subaka ndawen ? Yitere dey yi’ataa : ko Aduna leeri.
Ɓeen mbii : Mate ko a kaangaaɗo ? Hamin (himen) ndimndi bamɗi tati kaŋŋe, mbi’aa yo min mbaalu e ladde ?
O wii : Ɗum noon, nawee bamɗi mon, miin ko ɗoo mbaalanmi.
Ndeen joom bamɗi’en njahii e jemmaagu hee, gooto e maɓɓe yaɓɓi mboddi, mboddi soppi ɗum, o maayi.
Aali fini subaka ƴeɓti faandu mum rewi e laawol haa tawi heen gooto na maayi, hunnduko mum na waɗi nguufa (ngufo).
Aali wii : SubahaanaAllaah, kooni ko miin malaa ! Ndañeerum, kiseerum ! Mbaaseerum, kiseerum ! Hay so mi dañii nifgaaji tati kaŋŋe, so mi maayii, ko nafata mi ?
O ɓenni haa o tawi keddiiɗo oo na waɗida e bamɗi tati.
Oon wii : Hee gorko ! Tinno wallam, sehil am oo, mboddi soppii ɗum maayii. Wallam, mi rokke heen mbabba.
Aali wii : Alaa. Ko kaaldun-oɗen gila sehil maa oo na wuuri koo tan ndokkataa mi.
Oon wii : Eey.
Ɓe coggi bamɗi haa ɓe ngari e maayo. Aali ardii juuwi haa ndiyam ari ɗum e koppi, miijo mum ari e ko Ceerno wiinoo koo : Hoto a yahu e laawol ngol a anndaa.
Aali wii : Joom bamɗi, miin dey mi anndaa ngol laawol, mi ardotaako.
Joom bamɗi oo wii : Ɗum noon, miin mi ardoo. Aan ko a kulɗo reedu, hay batte sonngataa ma ɗoo. Yimɓe fof, ko ɗoo njuuwata, aan mbi’aa a anndaa laawol !...
Joom bamɗi oo ardii, juuwi seeɗa, tan muti ! Aali woni e memmbaade mo e nder maayo hee. Tan neɗɗo na wonnoo dow, wii : Hee mon, hoto ndewee ɗoon, ko luggere !
Oon wii : Holto mo ngonnduno-ɗaa oo woni ?
Aali wii : O mutii.
Oon wii : O yooliima. Ɗoo kala jooliiɗo ɗoo wontaa yiite, o yiitetaake haa cay ! Rutto.
Aali yiilti bamɗi ƴeeŋi. Aali ruttii. Oon holli mo laawol, oon wii : A yii ɗeya peŋɗe ? Rewu e majje.
Aali rewi heen haa ƴeeŋi.
Aali heddorii bamɗi tati kaŋŋe dime. Aali faati wuro mum.
Aali yottii tawi jemma jenngii. Ɓiyiiko mo o accunoo e reedu oo, tawi mawnii, wonii sagataa timmuɗo. Kañum remanta yummum ko ñaami...
Aali ari e wuro hee tawi jenngii. O yottii galle maɓɓe, o faltiri palal ngal seese, o udditi udumere ndee seese, o rimnditi bamɗi ɗii, o ɓaari dimle ɗee, o humi bamɗi ɗii, o naati suudu nduu, o tawi ɓiɗɗo oo na wetti e bannge e suudu hee, na lelii, yummo oo na lelii dow ndaɗɗudi na ɗaanii.
Aali darii, ndaari haa ɓooyi. O wii e ɓernde makko : Miin dey, ko ɗum haɗi mi dañude ladde ! Oo debbo kay, so gorko resii ɗum, resani ko sagataaɓe, pellet sagata garɗo fof, ko ɗoo waalata !...
Aali ƴeɓti silaama mum na jogori soppude ɓiɗɗo oo, tan miijo makko arti e ko Ceerno wiinoo koo : Kala ko neɗɗo waɗu maa, wallitoro muñal.
Tan o joɗɗini silaama kaa, o yalti suudu nduu, o darii hakkunde galle, o wii debbo oo : Jeyni ?
Tan ɓiɗɗo oo nani hito gorko, fini wii : Neene, nooto, won gorko nodduɗo ma. Debbo oo wii : Ko baaba maa. Hikka waɗi duuɓi noogas e ɗiɗi hay gorko gooto suusaa noddude mi jemma.
Aali na heɗii konngol ngol.Tan ɓe ngummii, Jeyni wii : Haayoo, Baamum Aamadu am ! Aamadu wii : Haayoo, Baabooyi am !
Ɓe njaɓɓondiri. Kamɓe tato fof, gite maɓɓe mberlii gonɗi, ɗi ƴaari weltaare. Ɓe mbeltii sanne.
Ngol tinndol janngaa ko e deftere Baylaa Kulibali.
Natal: Ayyuba Sulaymaan Jallo (Job Ben Solomon) 1701-1773:
http://fuutamedia.com/
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- موريتانيا شقق مفروشة لمغربيات بدات تجذب بعض الموريتانيين
- [...]


c: text/html

text:
KO WAƊI IBRAHIIMA SAAR TAWTORAAKA DENNTAL...
KO WAƊI IBRAHIIMA SAAR TAWTORAAKA DENNTAL LANNDAAJI LUUNDIIƊI
Ibrahiima Moktaar Saar gardiiɗo lannda AJD/MR wiyi heɓaani noddaangu denntal lanndaaji luundiiɗi baɗowal ɗo e Nuwaasot gila 28 lewru Feevriyee ngam yiilaade feere waawnde yaltinnde leydi ndii cadeele dawrugol gila Muhammed Wul abdel Aziiz ari e laamu he.
E jokkondiral ngal o waddi e jaaynde Fuutamedia.com Ibrahiima Saar wiyi hay gooto e yuɓɓinɓe denntal ngal jokkondiraani e makko sabu noddudembo o tawtoree denntal ngal kono tan Jemil Wul Mansuur gardiiɗ o lannda TAWASOUL holliti kañum e hoore mum yotiniimbo noddaango kono heɓaani jaabawol ko ɗuum Saar yeddi.
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fulfulde
Fulfulde walla pulaar maa pular ko ɗemngal Fulɓe e Haalpulaar'en. Ɗemngal ngal no haalee e leyɗe keewɗe e Afirik. Haalooɓe fulfulde-pulaar ina kawra miliyonji 15 haa 16. Ɗemngal ngal ina jeyaa e suudu ɗemɗe Hiirnaange Atlantik, taweteendu kanyum duu e nder suudu ɗemɗe afirikankeeje ɓurndu yaajude wi'eteendu Niiser-Konngo. Ɗemɗe goɗɗe jeyaaɗe e ndun suudu ngoni: ce'aar (ɗemngal seereero) e njolfo. E ɗeen ɗiɗi ko seereero ɓuri ɓadondirde e pulaar.
Caltuɗe[taƴto | modifier le wikicode]
1. Caltuɗe: Ko ɓuri heewde koo, pulaar ina feccee waɗee caltuɗe jowi mawɗe kawrooje e dawlaaji Fulɓe taariikayankooji (dawlaaji Fulɓe adiiɗi laamu kolonaaku). Kannje ngoni:
Pulaar Fuuta Tooro (no gasa ko e ngal diiwal ɗemngal ngal yalti), leydi Senegal Pular Fuuta Jaloo, leydi Gine, Fulfulde Maasina, leydi Maali, Fulfulde Liptaako, leydi Burkinaa Faso, Fulfulde Adamawa, leydi Niiseriya e Kamarun. Feccoore go'o no waawa wonirde nii:
- Pular Fuuta Jaloo (Gine, Sarliyon, e Gine-Bisaawo)
- Pulaar Fuuta Tooro Senegaal, Muritani, e Maali hiirnaange
- Pulaar Firdu (maa Fulaadu maa Fulakunnda)
- Fulfulde Maasina (ana wiyee "Maasinaŋkoore" ; Maali)
- Fulfulde Liptaako (Burkina Faso)
- Fulfulde Borgu (Benen e Togo)
- Fulfulde Hakkundeeri Najeeriya (laamu Usmaani Ɓii Fooduyee, wano Sokoto)
- Fulfulde Adamaawa (ana wiyee "Adamaawankoore" ; Niiseriya e Kamarun)
Ko ɓuri kon e Pulfule ɗen hino humii e gootal e diiwe limtaaɗe ɗoo, e piide misal si en ƴettii Fulfulde Bagirmi, ɗum ko leydi e nder Caad, ko e Adamaawankoore nden jeyaa. Fulfulde Funnaange Niijer ko e Fulfulde Hakkundeeri Najeeriya ɓuri jeydude, Fulfulde Hiirnaange Niijer ko e Liptaakuure e Maasinankoore jeyaa.
So en teskiima, ma en taw ina heddii fahin caltuɗe ɗalaaɗe hono pulaar Fulaadu (ɓaleeri Senegal e Gammbiya), Fulfulde Borgu e nder leydi Benen, fulfulde diiwaanuuji hakkunde Niiseriya. Kono ɗeen pulfule na ɓadii goɗɗe e ɗee ɗe adi-ɗen limtude yeru Borgu no ɓadondiri e Maasina, Fulaadu no nanndi e Fuuta Tooro no nanndi e Fuuta Jaloo, e maanaa no hakkunde maa fulfulde Caad walla Sudan ko e Adamawa jeydi.
Alkule[taƴto | modifier le wikicode]
2. Alkule: gila teemedannde sappo e jeetataɓere nden, pulaar-fulfulde no winndiree alkule aarabe. Haa hannde no fellitaa wonnde e leyɗe goɗɗe yeru Fuuta Jaloo maa Adamawa Fulɓe ko alkule aarabe ɓuri doolnoraade. Kono gila hitaande 1966 bensondiral Bamako ngal fewjanno ɗemngal ngal mbinndudi tuugiindi e abajada laten. Ndiin mbinndudi inndiraa abajada UNESCO maa alkule UNESCO. Alkule mayri ngoni:
a,b,mb,ɓ,c,d,nd,ɗ,e,f,g,ng,h,i,j,nj,k,l,m,n,ŋ,ñ(ny),o,p,q,r,s,t,u,w,x,y,ƴ,z
Sincugol ndiin mbinndudi ponndaandi haɗaali faa jooni Fulɓe ndonka fottude e alkule yogaaje, e fiide misal Haal-Pulaar'en senegal wo ñ mbinndirta alkulal ny. Fulɓe Mali e Gine nii mbinndirta ɗum: ɲ. Kadi lurre ina ngoodi to baŋŋe winndugol alkule denndaaɗe (renndaaɗe) yeru ŋg (hade ng), ɗum e wonnde ndin mbinndudi yamiranooka to bensondiral Bamako. Winndooɓe Gine woɓɓe mbinndan nb hade mb jamiraaɗo Bamako oo.
"Pulaar/fulfulde ko ɗemngal maanaa, woni ɗemngal keeringal to bannge innude geɗe e rokkude ɗumʼen maanaa. Paygol maggal ina fawii he toɓɓe keewɗe, ko wayi no heewde alkule e mbaadi pirligol golle e firo kelmeendi…
Alkule : pulaar/fulfulde ɓuri heewde alkule e farayse e arab e enngele… (33 alkulal). Won alkule ɗe ɗemngal ngal jogii weeɓaani tawde he ɗemɗe goɗɗe, ko wayi no alkule ɗ, ƴ, ŋ…
Pirlitgol golle : pulaar fulfulde ina jogii lomto gollooɓe 7ɗo so en limtii heen lomto golloowo naattinoowo : enen, ko noon ne so en ƴeewii gollal jogorngal, to bannge sahaa, angal firlitiree he mbaadiiji keewɗi : maa o ar, omo ara, o arat, o aroyat, o aratno, o aratnoo…
Firo kelme : kelmeendi pulaar/fulfulde ina heerorii fayde mum, cañki pulaar fulfulde ina ɗelñira karallaagal timmungal e ñeeñal baydungal : ina holla en ɗuum mahdi helmere pulaar
- Pelle inɗe : ɗemngal ngal ina jogii pelle inɗe hedde 20 tawi heen fedde kala ina jogii hattan kaawniiɗo ngam sifaade innde toɗɗii nde. En njuutnotaako ɗoon sabu ɗuum ɓooyii yimeede
- Ceekirɗe : ɗoon ne kadi en njuutnotaako sabu jooni kala janngoowo ɗemngal ngal anndii wonde e nder helmere wootere eɗen mbaawi dañde ceekirɗe keewɗe haa helmere nde metta wowlude yeru : naftondiroyde, walla jiiɓoo wowlude jiiɓoo faamde, yeru : ɓamtinondiriroroyatno ; te
seekirde heen kala arda e maanaa mum.
Ngam añde woɗɗinoyde, sabu en mbaawaa te en kattanaani haalde fof, njahen he toɓɓere sakkitiinde he ndee ɗo lowre, ɗum woni maanaa ɓesɗo.
_ Kelme keewɗe ngam maanaa gooto: pulaar/fulfulde ina jogii hattan seɗde maanaa helmere yaltina firoyon mum tokoson ngonkon nder mum. Aɗa waawi yiyde kelme sappo walla ɓura tawi ko he maanaa gooto. Ngam newnude golle men ƴeften yeru he kelme ɓurɗe baɗtinde he nguurndam fulɓe:
a/ toɓo: jannja, ngatamaare, maamaare, wis_wis, yaral (jaral), juko, Demmba diŋaare, hokkitere, mbayritam, bowte…
b/ laawol: burdubujol(walla ballaŋaawol), mosol, jurol, lappol, bolol, celol, codol,perol, kallu(walla kallol…), mbedda(walla mbeddawol)…
c/ haɓɓude: fiɓde, jomde, ŋaaŋde,ŋeeŋde, raɗaade, wajde, humde, saande (saanaade), worsude, dokkaade…
d/ ndiyam: maayo, caanngol, weendu, fetere (feto), deedal, berjal, reebelde, njarka, sewnde, laddungol…
e/ leydi: ceenal(seeno),mbaalwaaldi, jehjegol, hollalde, jakre, waka jiiju, jaaka maka, wallere, haraawo(karawal, taccoonde), karhaaƴol(woojeere, tiŋaale)… Eɗen mbaawi teskaade ɗo kelmeendi mbaawndi wallitde gannde kese; eɗen teskina wonde Tafsiiru JIGGO (yoo GENO yurmo ɗum), gooto he sanɗaaji Misira won ko waɗnoo heen ko faati he ganndal ndema
Eɗen mbaawi raɓɓiɗinaade ɗo, tawi kadi eɗen nganndi en memaani fannuuji goɗɗi bayɗi no inɗe kuɗi e leɗɗe, sifaaji jawdi, poñndi (he ɗemngal waañooɓe e awooɓe) e nehaandi (he ɗemngal aynooɓe), keneeli, koode, ekn…
Eɗen mbaawi wiyde ɗo waɗde pulaar/fulfulde ko ɗemngal maanaa, ŋarɗungal. Maa a taw ko ɗuum addani won heen (Bookar Tijjaani Njaay) wiyde ko GENO tellini ngal he ŋarɗeende maggal, wiyi yimɓe maggal “ko MIIN tagani on ngal mbele oɗon ngona ɓe AM”. Eɗen mbaawi wiyde kadi ko ngal ɗemngal ɓooyngal , Bookar Tijjaani hollitii wonde Fulɓe koɗdiino he israa’iilanaaɓe, o hollitii haatumeere kelme teemedere he hebroore walla ɓura, tawi kañje kala eɗe nanndi he kelme pulaar/fulfulde to wowlaango e to maanaa (en njiɗaani addude ɗo laaɓndal to Fulɓe ngummii, holi mo ɓe njiidi).
Kono kadi eɗen poti ustude bakkooji ha ngannden so ɗemngal men ngal ina jogii hattan wuurde haa yeeso e daɗde e gaatuleeje aduna keso o. mbele ɗemngal men ngal ina jogii hannde nduun fittaandu haa waawa ɓamtaade no ɗemɗe koɗdiiɗe ɗe ni. Sabu wonde ɗemngal men ngal limtaaka e ɗemɗe daɗooje ɗo e 2036 ina miijtinii hay so en kulaani.
Kañum ni, wondi ko, hay sinno ɗemngal men ngal wonii ɗemngal maanaa, ko gila hanki, he nder nguurndam mawɓe men keeriɗam. Ko mawɓe men ngollii haa ngal wayi noon. Kono enen hannde en poti laaɓndaade ko mbaɗ-ɗen e ko pot-ɗen waɗde sabu eɗen keewi caɗeele:
- Caɗeele wosteede : duɗe tuubakooɓe e kesamhesamaagu e jaajngol gure waɗii haa ko ɓuri heewde he men nattii haalde ɗemngal ngal no fotiri (ɗooftaade doosɗe maggal) walla nattii haalde ngal
- En ngustiima he faarnoraade ɗemngal ngal: nattii no waynoo he diŋire…
- Ŋakkere paamondiral: he miijo am, ceerundal kinɗe e ngaddinaaji fotnoo ko alɗinde goodal men; kono so waɗii duuñondiral e deentondiral tan jibinta ko tanaaji ɗi njiɗaaka tawi ittaani.
- Caɗeele firo: so pulaar/fulfulde wonii ɗemngal maanaa ne ina jogii caɗeele firde yoga e kelme kese yeru helmere “sens” e farayse firdee maanaa (iwdi arab), waɗde mbiyen pulaar/fulfulde ko ɗemngal maanaa ngal firataa maanaa. Yimɓe ɓe fof kawraani he no pirdaten kelme kese ɗe: so en pirat ɗe tan he ɗemɗe goɗɗe hay so wonaa pulaar walla so en pentanat ɗum helmere fulɗinaande hay so faamaamuya mum in noddi tiinnaare mawnde.
(Kuɗol Daas Demmble e nder doggol ɓataaki Jamaa)


text:
UNESCO
Ka wowlugol: Yunesco, nyoggal innde enngele United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation firiraande e faransi Organisation des Nations unies pour l'éducation, la science et la culture, si waylitaama e fulfude wona: fedde Ngenndiije Dentuɗe (moftondiral leyɗeele adunaaru ndun) wonande needi e ganndal e pinal.
UNESCO ko njuɓɓudi hertiindi e nder saccudi Ngenndiije Dentuɗe sincaandi nyannde 16 nuwambar (jolal) 1945. Nyiiɓirde mayre ko:
7/9, place de Fontenoy, 7e arrondissement Pari, Faransi.
Faandaare UNESCO ko: « [...] wallitaade tabintingol jam e kisal nder aduna on e dow ɓannindirgol leyɗeele aduna on wondude e needi, ganndal, pinal, yewtere, tawa ɗun ɗon fow ko fii semmbingol e winndere nden fow peewal, sariya, haqqeeji neɗɗanke, ndimaaku, ko aldaa e senndindirgol leƴƴi, debbo e gorko, ɗemngal maa diina, ɗin haqqeeji ɗi eeraango Ngenndiije Dentuɗe sellinani denndaangal jamaaji ɗin. »
Unesco no jokki golle mun ɗen e dow porgaraamuuji mawɗi jowi: needi, gannde, gannde wondiigu e neɗɗankaaku, pinal, yewtere e humpito.
Fewndo ɗoo (2008) UNESCO no mari leyɗe ɓii-feddeeje 193.
Hoolaaɓe kuuɓal UNESCO gila fedde nden sincaa wondude e iwdi maɓɓe:
- Julian Huxley, Laamateeri Renndundi/Inngila (1946–1948)
- Jaime Torres Bodet, Meksiko (1948–1952)
- John Wilkinson Taylor, Dawlaaji Rennduɗi (1952–1953)
- Luther Evans, Dawlaaji Rennduɗi (1953–1958)
- Vittorino Veronese, Italiya (1958–1961)
- René Maheu, Faransi (1961–1974)
- Ahmadu-Mahtar MBow, Senegal (1974–1987)
- Federico Mayor, Hispaanya (1987–1999)
- Koïchiro Matsuura, Japan (koolaaɗo kuuɓal gila 1999 haa jooni)


text:
Ko winndannde nde Dr.Oumar Bassoum winndunoo e nder lowre mum.gallegaynaako.info, egguɗen ɗum ɗo, taw ko wonndude e yamiroore makko. Dr Oumar Bassoum ko doktoor witirneer kono kadi ko o pullo kiraanoowo lenyol ngol, ɗuum ma feeny e winndannde he (jaraani ko miɗo yaajnoo heen). Ko winndiyanke ballifiiɗo ko faayodini e nder ganndal ngal o yahri ngal tawa ko e ɗemngal Pulaar.So Allah yantii heen maa ɗum muule saro, lenyol ngol kala naftoro.
Ko Pulaar woni ɗemngal ngal galle gaynaako huwtorto e lowre mum. Miin Oumar Bassoum mbiɗo fiɓi etaade winndude e ɗemngal Pulaar. Ngati mbiɗo yananaa winndereyankaagal Pulaar fawaade mi, e jeyeede fulɓe e leyɗeele keewɗe ceertuɗe e nder Afrik. Yantude heen kadi, e saraade Fulɓe hannde o e denndaangal duuɗe winndere nde. E ngal goɗɗondiral e ngol ceertugol fof haɗaani Fulɓe kam waawde Pulaar mumen, gila e haalde haa e janngude kam e winndude. Ko ɗuum waɗi kala ko winndaa e Pulaar janngete, kadi kala ko haala e Pulaar nanete.
Jeyeede Fulɓe e leyɗeele keewɗe e nder Afrik ko ɗuum addaniɓe janngude e waawde ɗemɗe ɗe halfunooɓe ngaddunoo e nder Afrik. Kadi yahde Fulɓe e duuɗe goɗɗe ko ɗuum addaniɓe faggitaade ɗemɗe goɗɗe, ngam ɓe tawoyii jom ɗeen ɗemɗe ɓe nguurdi e mumen. Ko ɗee geɗe noddi fodde ɓiɓɓe Fulɓe fof e ɓeydaade nanqtaade e ɗemngal Pulaar ngati hankadi alaa ɗo ɓe mbaawi huwtondirde e paamondiral so wonaa e ɗemngal Pulaar. Yeru, Nalla Bassoum ina jibinaa Senegal ina janngi toon French mum e Fatoumata Kane ina jibinaa United State of America ina janngi toon English mum Alla resaɓe reenaɓe haa e duuɓi garooji ɓe kawroyaa to galle baaba maɓɓe Yaquuba Kane ɓe tawa ɗoon Gelaajo Kane kamne ko jibinannde Japan Ina janngi Japanese mum. Ɗo ɓe mbaawata haaldude, nanandirde e faamandirde tan ko e ɗemngal Pulaar. Ngam o yeru laatoyoo, ina waɗɗii e baabiraaɓe maɓɓe hannde o janngin’de Pulaar haa ɓe mbaawoyaa ɗemngal Pulaar; hono no, mbaawiri ɗemngal Pulaar nii.
E nder ndee winndannde maa mi eto heen fenynyin’de miijo am, e kaa ngonka ka lenyol Fulɓe woni ka, so jeyeede leyɗeele keewɗe ceertuɗe e nder Afrik hol lor gonɗo heen e hol nafoore jogornde danyeede heen, faweede Fulɓe ɗemɗe halfunooɓe ɓe hol lor gonɗo heen e hol nafoore jogornde danyeede heen, jaaɓneede Fulɓe e ɗemɗe hoddiiɓe mumen e lor gonɗo heen, yaltude duunde Afrik ndee naata e duuɗe winndere nde hol lor gonɗo heen e hol nafoore jogornde danyeede heen, hol no Pulaar danyirta yakawere hesere e nder ɗii duuɓi garooji, hol to poolgu ɗemɗe tolni hannde o e winndere nde, hol darnde lenyol Fulɓe foti daraade heen, hol ko ɗemngal sokli e ɓiɓɓe lenyol mum, hol ko jari nyemtin’de, hakkunde Fulɓe e ɓaleeɓe ɓe njiidunoo ɓe e hol no Fulɓe caltorto.
Jeyeede Fulɓe e leyɗeele keewɗe ceertuɗe e nder Afrik:
Hol lor gonɗo heen?
Nde wonnoo Fulɓe ina njeyaa e leyɗeele keewɗe e nder Afric. Ko ɗuum waɗi kulhuli tuubakooɓe halfunooɓe Afrik ɓe ina mawnunoo e Fulɓe kam e Pulaar mumen ngam ɗemngal mawnir ngal nii so joomum en telɓinaaka ina mbaawi sukkan’de Afrik yolnde jokkondiral, kaaldigal e nanondiral haa rontina duɗe ganndal e pinal laatonoo Afriknaaɓe laamu e koongu njuɓɓinira ngaluuji mumen e konuuji mumen pota e maɓɓe. So ɓurɗoma doole ina hooni e dow maa faayi aɗa jogori ittude nguun koongu, ko lorat maa ko a waawataa ɗum janqtaade. Kono gore am, kala ɓiɗɗo Afriknaajo mo yuurnitaaki sikkat ko Fulɓe tan lori e telɓingol Pulaar; kono alaa dey, ko Afrik fof lori e telɓingol gootal e ɓurngal mawnude e ɗemɗe mum.
Hol nafoore jogornde danyeede heen?
Ko Pulaar jogori wonde ɗemngal denndinoowal Afrik to bannge jokkondiral. Ko ɗuum waɗi haa jooni ndaakon tokoson ina nodda yoo Afrik renndu, kono so a hettiima kon maa a tow wonaa goonga e makkon. So wonno goonga e makkon maa a nananno so e kon ndokka cenŋɗe hol no Afrik fotata renndirde, maa kon njoofotono Tabital Pulaagu winndere ngam won’de ngal ngoorondi ngootaagu Afrik, ngati ina laaɓi cer alaa ɗemngal e ɗemɗe Afriknaaɓe baawngal renndinande ɓiɓɓe Afriknaaɓe jeyaaɓe leyɗeele e nder Afrik potɗe nii heewde tawa ina kaala ɗemgal gootal, so wonaa Pulaar. Caragol Fulɓe e Pulaar mumen e nder Afrik rokkii Afriknaaɓe ɗemngal ngal ina kuwtoro haa mbaawa yondinaade e ɗemɗe halfunooɓe hanki tawa ko e teddungal ɓiɓɓe Afriknaaɓe fof. Ko ndee nafoore Fulɓe e Pulaar mumen njoganii Afrik. Mate Afrik ina ƴetta huwtoro ndee nafoore, walla ina welsindoo woppa ndee nafoore? ɗuum fawii ko e hol ɗo Afriknaaɓe tolnii e gonqɗin’de ngootaagu Afrik.
Faweede Fulɓe ɗemɗe halfunooɓe ɓe:
Hol lor gonɗo heen?
Lor gonɗo heen o ko won’de e nder nokku mumen tan haa halfooɓe pawa e mumen ɗemɗe ɗe nganndaa miijaaki. Alaa, alaa tan, haa laati e dow mumen. Ko Fulɓe mbaɗi e ɗemɗe halfunooɓe ɗee, so ɓe mbaɗiino ɗum e ɗemngal maɓɓe tawatnoo ko ɓe ndiwiino ɗo, ɓe ƴetti nyiiɓirgal maɓɓe e hakkunde leñɗi winndere; hono no, halfunooɓe ɓe ɓee ƴettiri nyiiɓirgal mumen e hakkunde leñɗii winndere jooni nii. Ɗemɗe halfunooɓe ɗee, keedi ɗemɗe halfaaɓe ɗee fof e fuɗɗoode moƴƴere; ko noon ne kay, ɗe keediri ɗemngal Pulaare ne e fuɗɗoode moƴƴere. Ndeen fuɗɗoode moƴƴere woni, cukalel danya duuɓi jeeɗiɗi woppinee duɗal ɗemngal mum naatnoyee duɗal ɗemɗe maɓɓe. Lenyol noon yoo anndu, so ɓiɓɓe maggol naatnetaake duɗe ɗemngal maggol, ngol waawataa danyde jan’de saka ngol heɓa ganndal. Fulɓe ɓe France tawnoo ɓe njanngii ɗemngal French, ɓe Portugal tawnoo ɓe njanngii ɗemngal Portuguese kadi ɓe England tawnoo ɓe njanngii ɗemngal English. Ɗemngal Arab noon ko ɗemngal ɓooyngal e nder fulɓe ngam saraade Diine Lislaamu o e nder diwanuuji Fulɓe. Ko ɗuum waɗi ɗemngal Arab kam feccaani Fulɓe, ko Fulɓe fof poti heen ngati nde ari nde fawaama e dow Fulɓe fof.
Hol nafoore jogornde danyeede heen?
Ɗee ɗemɗe halfuɓe ceertuɗe pawiiɗe e dow Fulɓe, hannde o ko kannje njogi ganndal e teknoloogi ko zuum wazi ze hivindaade winndere nde. Ɗuum dey so huwtoraama e nder lenyol gootol danyngol renndinde ɗee ɗemɗe fof e nder mum ina foti yawnude ɓamtaare ngol ɗoon lenyol. Tigi tigi, ko ɗuum woni lenyol Fulɓe heɓii geɗal mum e ganndal e teknolooji moftinooɗo e nder ɗee ɗemɗe, ɓaydi ganndal e teknolooji heɓirtee ko janngeede e faameede; ɗuum noon Fulɓe keɓii, heddii kay ko hol no ɓe kuwtorto ngal ganndal e o teknolooji haa ɓe panndina hen ɓamtaare e teddungal lenyol maɓɓe; hono no, leƴƴi ɓamtiiɗi tedduɗi mbaɗi nii. Yeru, e yontaaji ɓooyɗi ɗii tuubakooɓe njanngoyiino ɗo Misra (Afrik), nde ɓe mbaawi ɓe ngarti ndee aduna seediima no ɓe mbaɗi. E yontaaji kesiɗi ɗii Japannaaɓe njanngoyiino to Europe, nde ɓe mbaawi ɓe ngarti ndee aduna seediima no ɓe mbaɗi. E ko nganndumi nde tawnoo njanngumi ko Libya, mbiɗo anndi Professoraaji jannginɗi mi ɗii won e maɓɓe jannguɓe Arab, English, Russia, French e ɗemɗe goɗɗe, kono Libya wiyiɓe tan ko ganndal e teknolooji sokla mbaɗtee fof e Arab njannginon sukaaɓe men. Haala Isiraa-iila naaɓe kam maataw suusaaka haaleede! Jooni jooni tan ina ummitii e leyɗeele ceertuɗe, gooto e mum en kala ene addori ɗemngal leydi ndi ummii ndi,kono, nde njiɗnoo won’de yimɓe tedduɓe coornu ɗemɗe janane ladde nangitii e ɗemngal mumen Ebriya. Fawaade e ɗi yeruji, Fulɓe ina njogi no kuwtortoo ngal ganndal e o teknolooji haa ɓamtoo tedda, ɓaydi ina tabiti kam ɓiɓɓe Fulɓe fof ndenndi Pulaar mumen o. kono nokku heen fof ina herorii ɗemngal halfunooɓe ɗum ɓe; e nder ɗuum, haa Fulɓe itta ɗii ɗoo keeri hakkunde mumen ɓe caltoto kalifaandi tawa luure e hareeji ngalaa heen yoo be piɓ heen ko tiiɗi ɓe nanngitoo e Pulaare maɓɓe. Mo ina haala e maɓɓe fof yoo haal pulaar; mo ina winnda e maɓɓe fof yoo winndu e Pulaar; golle maɓɓe e mbaylaandi maɓɓe fof yoo won e Pulaar. Ngam tabitin’de pulaagu e winndere nde, kala ɗemngal walla ganndal ngal gooto e maɓɓe waawi walla anndi so ina winnda yoo winndu ɗuum e Pulaar, ngati ko Pulaar tan woni ko ɓe ndenndi, kadi ko Pulaar reeni lenyol maɓɓe e neɗɗaagu maɓɓe.
Jaaɓneede Fulɓe e ɗemɗe hoddiiɓe e lor gonɗo heen
Ko laaɓi tan lor bonɗo hebtiima Fulɓe e ngol ɗoo jaaɓnugol ngol ɓe njaaɓna e ɗemɗe hoddiiɓe maɓɓe. Ngati kamɓe e hoddiiɓe maɓɓe ɓee fof nanndi kadi njiidi alaa ko seerndiɓe so wonaa ɗemngal.Ɗuum noon kala e maɓɓe goppuɗo ɗemngal mum naatti e ɗemngal woɗɓe ɓee waasat neɗɗaagu mum ngu ɗemngal mum joganinoo ɗum ngu. Ko neɗɗo anndi fof yoo anndu won’de ko ɗemngal tan woni wonki lenyol. Ko ɗuum waɗata so lenyol welsindiima haa jaaɓnaama e ɗemɗe janane haa woppirii mum ɗemngal mum yoo ngol anndu warngo maggol timmi to bannge nguurndam leƴƴi.
Ngol ɗoo jaaɓnugol ummori Fulɓe ko e ɗaweede e kaalirɗe e kollirɗe (ayaawooji kabrirɗi) leyɗeele mumen ɗe nguuri e mumen ɗe, haa wonti ɓe kaalata nane, ɓe mbaɗataa yiyyee, ko e ɓe njappi noppi tan e ɓe keɗanii haalooɓe e kadi ko ɓe peerti gite tan e ɓe ndaarana waɗooɓe. Yeru e Senegal, cukalel so baaba mum soodat (TV) hiirata yeeɓde ko haala Wolof en e magooji mumen tan haa (TV) udda, ko ɗoo jaaɓnugol haaɗata. Eteene ko haalete ko e eko waɗeteeko fof so renndii alaa ko nafata. Kadi ko bolle puuyɗe mehe ina carde ɗemɗe mumen e ngalu leydi ngu yimɓe fof ndenndi. Etee ko haalirtee koo ko yimɓe fof ndenni fotnoo ko fecceede ɗemngal fof haala heen fodde mum. Hay so wonno, University men yiyti sodorde no naange waɗtirtee yakawere, walla Dr. Sammba yiyti lekki cafroowi (AIDS). Kono ko, tele udditde tan mooriiɗo resta yalta heen ina wiyyee resta, rasta, walla kabaruuji ina kaale tan tawa ko en ndokkaama walla en nyamlaama, ɗuum kay jaraani ko yimɓe ina njaaɓnee heen hay e ɗemngal gootal, tan ɗemɗe mumen ina mbare tan e meere meƴƴelde.
Fulɓe mbelsindiima koye mumen haa ɓe njaaɓii eko jaraani jaaɓde so ɗemɗe ɗe moftaani ganndal naatanaani ɓamtaare so ɓe njaaɓi heen alaa ko ɓe njogori danyde heen so wona saayde. Ngati hay so ɓe caayi e majje ɗee mbaawata gasnande ɓe hay huunde sabu kannje e nder majje ko ɗe katojinɗe e ɗemɗe goɗɗe mbele e ɗe ndanya huunde. Ɗuum noon Fulɓe ne ɓaydi njananaama diwde Pulaar mumen maɓɓoyoo e ɗemɗe hoddiɓe mumen ɗee wayi kono diwde maɓɓoo e feetere jayngol nii, ngati maa ɓe ndiwtu laawol gonngol tawa doole gustiima. Ko laaɓi tan alaa ko wiyyi giƴum baaba saka ina yawoo ɗum. Enen Afriknaaɓe fof ko en daɗaaɓe eɗen njiilo no keɓtortoɗen, ɗuum noon alaa ko Fulɓe njaaɓnete saka ina njaaɓe e hay gootal e ɗemɗe Afriknaaɓe so wonaa haa telbine koye mumen e ko jaraani. Ko foti jaran’de Fulɓe hannde o ko woppude kala ɗemɗe hoddiiɓe maɓɓe ɓe nanngitoo e ɗemngal Pulaar.
Yoo fulɓe nganndin en laamuuji e yimɓe leyɗeele mumen; haa teeŋti e leydi mbaandi no Senegal, yoo ngoppu ndee yawaare nde njawii ɗumen so arde e winnditaade yimɓe leydi tan ndewa e mumen tan ina mbiya oɗon nana ɗemngal Wolof so ɓe mbii e ɓe mbaawi tan mbinnda ɓe e lenyol Wolof. Hol to ɗuum fawii? So wonaa tan e yawaade e yiɗde jaasnude yimɓe. So wonno ɗuum ina sella ndeke aan mbinndittooɗo o aɗa foti winnditaade mo ko adii fof e lenyol makko ngol, nde naatana winndude mo kadi fawaade e fodde ɗemɗe ɗe o nanata ɗee fof ndeen noon hay gooto anndata hol yimɓe njogorɗaa winnditaade. Ɓeydu heen kadi, So nan’de ɗemngal waɗtanno yimɓe e leƴƴi ɗeen ɗemɗe, ndeen kay hoohooɓe Afriknaaɓe to bannge dawrugol e diine Nasaara fof mbinnditenoo ko e leyɗeele tuubakooɓe he ngati kamɓe fof eve nana eɓe mbaawi ɗemɗe tuubakooɓe ɗee; hono no, tuubakooɓe ɓe mbaawiri ɗemɗe mumen nii, kadi, denndaagal hoohooɓe Diine Lislaamu ɓe fof potnoo ko winnditeede ko e leyɗeele Arabeeɓe hee ngati kamɓe fof e ve nana e ve mbaawi zemngal Arab hono no Arabeeve mbaawiri zemngal Arab nii. So tawii ɗuum fof waɗaaka hoohooɓe ɓe fof mbinndaama e nder leƴƴi ɗi njeyaa ɗii. Zuum noon nan’de zemngal Wolof e nder Senegal jaraani ustude limoore Fulve saka ittude goodaangal ɓiɓɓe lenyol mumen ina wattoyee lenyol Wolof. Alaa dey! kon peejon ko coofkon ngoppee ɗumen, ngati njiitaama alaa ko kon ngoni so wonaa yiɗde famɗin’de yimɓe tawa kam e hoyre mum jogoraani mawnude heen haa cay.
Fulɓe ittee e koye mon nde yawaare. Ndaroɗon darnde yiɗde won’de ngoppon o jaaɓo-jaaɓo mo alaa ko waawi nafde on so wonaa ko lori on.
Winndande ndee maa jokku, doge goɗɗe ene ngara so Geno jaɓi jaabiima.


text:
Huunde e nguurndam Murtuɗo Sammba JOOB(1942—2009)
Huunde e nguurndam Murtuɗo Sammba JOOB(1942—2009)
Mammadu Sammba JOOB, lollirɗo Murtuɗo JOOB, ɓamii daranaade ñoolaaɓe gila ina yahra he duuɓi16, ndeen oma jannga Ndar, he hitaande 1958, so DEEGOOL (de Gaule) ariino senegal, omo renndinatnoo sukaaɓe, ɓe mbaɗa seppo he innde PAI (parti africain pour l’indépendence).
Nde o arti Muritani ko
« officier douane », gollodtonooɓe makko teskii darnde makko teeŋtunde he «syndicat », yantii e ballal biyetenooɗo doctor Sih e woɗɓe, ɓe nuldi mo “Union sovietique” ngam janngude ko fayti he lowre ganndal biyeteengal “relation international”.
Murtuɗo arti he Muritani, kono nguurndam ɗam ina weñorii mo sabu ɓaleeɓe ngalaa ndimaagu he leydi he. Ɗuum muusi mo, o fini subaka gooto o yiɗi ruttaade Riisi ngam jokkude jaŋde. O wiyi Kayyaa miîiko: ”Miin dey mi fellitii ɗannanaade ganndal sabu neɗɗo waawaa daranaada leñôl tawi won to haaɗi he ganndal” Kayyaa wiyi mo “Nden noon to ɗaccataa galle? Miin njiɗnoo mi ko mbaasaa yahde haa ndañen feere”. O wiyi:” Mi yeeyii galleeji am, e oto am … heddii tan ko mboɗo yaha” Kayyaa faami won’de o diisndaaki ɗum, ko bayniiɗo ɗum: ko o pellitɗo waɗde ko hedddii he nguurndam makko he ligganaade leñol.Gila ndeen haa Murtuɗo JOOB hooti e joomum (faatii), ko he hare leñol tan o woni.
Seedanteeje makko:
Doctorat he “relation international”
Doctarat he “science politique”
Doctorat he “egyptologie” ; jerondiral hakkunde ɗemngal kemet e pulaar/Fulfulde
Doctorat he « science de l’éducation et linguistique »
Pelle ɗe o sosi :jaŋde e binndi(1985)
Afrik ummital
DEKALEM (dental kaaldigal leƴƴi Muritani)
O jeyaama he sosɓe kawtal janngooɓe pulaar Fulfulde he winndere
Defte ɗe o winndi:
No Alla anndortoo he Gannde Kese
Darnde debbo
“L’israelien”
Wullaango boolumbal
O firii qur’aana he pulaar
Jeewte makko:
O jannginiito Colombia “clée du développement économique et social » ɗum noon ko ngam heblude darnde makko so o artii he Mauritan ngam holllitde caɗeele waasde fotondirde leƴƴi, no safalɓe mbaɗi he Muritani ni
Ko ɓuri teeŋtude e jeewte makko ko LAAƁNDAL NGENNDI: Ko he ndeeɗo lowre o haaltatnoo tigi tigi heediheedaagu bon’ngu feewde he ɓaleeɓe Muritani ngu safalɓe mbaɗata he leydi
http://www.youtube.com/watch?v=TyvbCr6s9K8&list=PL5E8F5EC1CBBFE4C9
Murtuɗo ko jannginoowo pulaar kala to o tolnii he ɗanle makko; omo yaakorii won’de en mbaawaa ɓamtaade he dow humam’binnaagal, omo hirjina heen yimɓe ɓe no feewi
Maayde makko: Murtuɗo maayi ko ina liggoo: Nde o fini subaka gooto eɓe mbaɗoyaa yeewtere, omo won’di e miñiiko Kayyaa JOOB e njaatigi makko Muusaa JALLO, ɓe paami e makko o sellaani. Muusaa JALLO ƴetti “taxi” Fayde » hopital ». Nde o tini ɗum, o furii Maasaa : « holi ko tagi aɗa fayra en opital tawo yimɓe na padi en yeewtere ?! » (ina anndaa kadi Murtuɗo ko calotonooɗo safraade walla haarde walla holtude tawi leñol ngl ina ñawi, ina heyɗi, ina holi) Muusaa yiɗi faamnude mo : « kono so neɗɗo ñawii safroto, mbele ina waawaa liggaade.. » owiyi « waɗde naw am to sehil am kaari ina jogii « kilinik ». Ndeke ko ko gasnoo haa laaɓi ngam ɓooytaani tan o sankii he nder oon “kilinik” , sakkitii he hunuko makko ko “ash’hadu an’ laa’ilaaha illalaah, wa ash’hadu anna Muhammadan Rasuulullaahi”.
Ko nii Murtuɗo yahri, alaa ko ɗacci he ngalu, so wonaa golle, e defte potɗe Muuleede (ko wullaango boolumbal tan muulaa heen, te defte ɗe kala ina keɓee he Muusaa Aamadu JALLO).
Ko kanko wiynoo « sfaara maayde tan ko kulol Alla”
Konokadi ko haɗata maayɓe majjude ko golle mum en.
Nguurndam Murtuɗo ko binndanɗe, ñeemtin’de mo ko heblo
Neɗɗo kadi dañataa ko ɓuri leñol mum : ko kamɓ e njaɓɓoto ma he aduna, nduusata ma haa laakara.
Aamadu Sammba Demmbele
MURTUƊO SAMMBA JOOB
http://fuutamedia.com/ecrire/
miside
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- [...]


text:
Lannda ablay wad inna hebbla kerim wad ngam woteji 2017 E ñinŋore windere fade e senegal
fuutamedia.com
Landa abdulay wad meɗo ardad leydi senegal ko hande toɗato keborɗo wonde kandida mum e woteji leydi senegal e hitande 2017
Landa PDS e garrdogol ABDULAY WAD ina waɗi lure hakunde maɓe ko fate mboni gono oo kandida landa ka won wonanɓe kerim wade affo ablaye wade gonɗo e kasso jonni
E ndiɗon mbodi fede hioman right wotche daraninde hake inama aade ñenŋi lamu Senegal no fewi ko sokki ko kerim wad ɗi ɗoɓɓi kewɗi atawo ñawaka
fuutamedia.com
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- موريتانيا شقق مفروشة لمغربيات بدات تجذب بعض الموريتانيين
- [...]


text:
Teen Yuusuf Gey : “02/09/1988, hoodere ñifii to Waalata”
Guurɗo fof ko maayoowo, kono maayɗeele potaani ». Maayde Teen Yuusuf Gey, ko e ɗeen maayɗeele mawɗe, tedduɗe jeyaa, sibu golle o ɗacci. Teen Yuusuf Gey ruttinoo e joom mum ko ñalnde 2 settaambar 1988, nder kasoo laamu Maawiyya añamngureewu. Luttuɗo balɗe, duttagol maa woɗɗondiraani e duttagol ɓeen woɗɓe tedduɓe, hono Tafsiiru Jiggo (ñalnde 28 settaambar 1988) kam e woɗɓe ɓe en njejjitaani. Yuusuf Gey, baɗnooɗo nguurndam mum fof e anndinde en koye men, e mawninde pinal men, e wasiyaade kaaldigal.
Teen Yuusuf Gey jibinaa ko e hitaande 1928 to Kayhayɗi.
O ummii ko e galle subalɓe laamotooɗo, hono « teen » en. Caggal jaŋde quraana, o naatnaa ekkol. O janngii e Liisee Blanchot e ekkol William Ponty ɗo o teskoraa ɗoon e ɗoon kattanɗe to bannge fannu coñce… Caggal ɗuum, o woni jannginoowo (instituteur) ; kono, nde tawnoo ɗuum famɗirii mo, o jokki e wiɗtude e winndude. Ko ɗum tagi, o ɓuri anndireede ko wonde daartoowo, binndoowo.
Nde o ummitii Willam Ponty, o jannginii to Kayhayɗi e Butelmiit e Sehilbaabi ... Caggal ɗuum o woppi jannginde. Kanko woni koroowo duwaañ (inspecteur des douanes) gadano e Muritani, e hitaande 1957, gila leydi men heɓaani hoore mum. E hitaande 1960, o nomaa gardo gollordu (directeur de Cabinet) to ministeer kaalisaaji. Sabu nehdi makko e juumtugol golle makko, Muttaar wul Daddaa fekti mo to CEE* e maayirɗe 1961, darorɗe 1962. E darorɗe 1963 o nomaa kuuɓal gadanal ammbasaad Muritani to New York, to Amerik, o waɗtanaa heen kadi donngal goɗngal, so wonde kalfinaaɗo geɗe leydi ndii to Fedde Ngenndiije Dentuɗe. Gargol makko toon hawri ko ngañgu ɓaleeɓe e ndiin leydi, lebbi seeɗa ko idii sankaare Kennedy, o yanaa heen. Denndaangal dipolomaat en Afriknaaɓe wonnooɓe toon, ñiŋi nguun njangu. O arti Nuwaasoot e hitaande 1964 ngam ardaade sarwiis to Ardorde banngagol. E hitaande 1970 o waɗaa gardo kuɓtodinɗo Njuɓɓudi toppitiindi banngagol e Afirik, ndenndinnoondi 15 dowla, njooɗinoondi to Pari. Ko tuggi 1974 o faati e wiɗtooji makko to bannge daartol e coñce e yimiyankaagal. E 1977 o ardinaa goomu heblo koolol hakkunde leyɗe Afrik to Lagos. Ko ɗoon o fuɗɗii hollitde tinndinoore makko wiyeteende « les exilés de Gumel » (Daayɓe Gumel). O dañi heen daraja mawɗo sanne. Nde o ummitii toon, o waɗaa cukko gardo IMRS (Institut Mauritanien de Recherches Scientifiques : Duɗal Muritani Wiɗto Siyaas). Kono ɗuum addanaani mo woppude yeewtere makko lollunde e ɗemngal Pulaar, to Rajo Muritani. Ñalnde 25 saawiyee 1980 o filaa Teen to Kayhayɗi, o tottaa kadi silaama mum. Ɗumɗoon noon ko donngal teddungal, so wonde mawɗo leñol, deenoowo pinal e aadaaji, masloowo, jokkoowo, ñootoowo hakkunde yimɓe : oon sahaa, ɗum wayi ko no wiyeede yo reen duɗal ngal docotte mum ngoni e roytude nii, haɗa ɗum ñifde. Yuusuf Gey bonnaani jikke, sibu o yondikinaaki e haɗde duɗal ngal ñifde, o ɓamtii ngal, haa ngal lewlewti, ngal fooyni, yaynii, o duuñtiri ngal ganndal makko pinal e daartol leñol ngol, e leydi Muritani no diidorinoo.
Teen Yuusuf Gey nanngaa ko ñalnde 4 settaambar 1986, caggal bayyingol kaayit fedde wiyeteende FLAM yaltinnoo, biyeteeɗo « Manifeste du Négro-Mauritanien Opprimé » (Bayyinaango Ɓaleejo Muritani Kiiɗaaɗo), sabu makko yooɓtoreede jeyeede e winnduɓe ɗum. Jaaynde Le Calame, e tonngoode mum adannde (12 haa 19 sulyee 1993) winndii wonde « so goonga, ina sikkaa o jeyaaka e winnduɓe bayyinaango ngoo, e fawaade e ko heewɓe ceedtii. Kono jiiɓru nduu ina mawnunoo e oon sahaa, sibu ndeen, haalpulaar en kala njaggiranoo ko FLAM en… Kono hay daliilu gooto hollitaaka, ceedtotooɗo omo jeyaa heen. Ina gasa tawa ko waame politik tan nawori mo, nde tawnoo ko o neɗɗo pinal maantinɗo. » Ɗo yahanoo artaa fof o ñaawaa kasoo duuɓi nay, o dummbaa e caɗeele teeŋtuɗe. Ɗeen caɗeele ɗe kaɗaani mo jokkude e horsinde leydi makko, e miijaade jokkude golle binndol, sibu, omo miijotonoo winndude tagannde ɗiɗmere deftere makko wiyeteende « Rella ».
Teen e yahdiiɓe mum ndummboyaa ko Waalata, nder caɗeele bonɗe. ‘’Ɗum yanti e caɗeele rafi reedu ɗe o wondunoo…’’ Nii woni rafi ɓeydii waawnude. Nde o nawaa opitaal Neema, tawi hankadi ko gasatnoo gasii, Teen ruttii e joom mum ñalnde aljumaa 2 settaambar 1988. Hade ɗuum, hoohooɓe heewɓe e nder winndere ndee, kam e leyɗe keewɗe, alaa fof no mbaɗaani mbele Maawiyya ina woppita mo, kono o salii haa yoori kos. Hay seedewol sankaare makko heɓaa ko e 1991.
Ina winndaa e tonngoode Calame arwannde kaal-ɗen ndee : «Sinwaa en ina mbiya : ‘’mo aawi lekki e nguurndam mum, wuuranaani mehre’’. Konngol Teen ɓurii leɗɗe Abujaa, Bañnjagara, Duwaala, Woygiya, kam e ceene Waalata fof. Oolel tinndol makko eelnii nder kaaƴe Fuuta Jaloŋ, nder kaaƴe Fuuta Maasina, nder yupporde Fuuta Tooro. Min ceerataa e tuuɓaade e defte makko pekaan e dillere e leele. Sukaaɓe Tararsa maa kumpito e nder deftere makko « Les exilés de Goumel » jokkondire Turaad wul Sheek e Satigi Bubakar. » Ɗum jiidaa e humpitooji gonɗi e defte makko « A l’Orée du Sahel » walla « Aspects de la littérature Pulaar en Afrique occidentale », e « Rella », ɗo Safatoore e Pulaar ngonti ɗemngal gootal, yeru ɗo o winndi « Yallaali maahu vaali, so o saliima, calminee mo, so o salaaki, pellanee mo ». Ɗumɗoo noon ina maantini e binndi Teen, sibu e « deendaangal binndanɗe makko, o wayata ko no tiiɗtinoowo aarabaagal e afirikiyaagal ngal lislaam renndini ». Warkoyeeɓe, añamngureeɓe yooɓiiɓe fittaandu makko ɓee noon, ina mbaawi wastoraade mbarii aadee, kono ɓe mbaawaa warde Teen, ɓe mbaawaa haɗde ndonaandi makko pinal e ganndal layde haa bada !
« Hannde, wonaa ekkol, wonaa boowal, wonaa hay haayre, inniraa mo. Nganndu-ɗen omo haandi e ko ɓuri ɗum, sibu alaa fof ɗo o nawaani, lollinaani innde Muritani, e njilluuji makko, e defte makko. Ɗum jiidaa e ko gollanii ndi koo, ɗum jiidaa e jagge keewɗe ɗe o hebli ɗee. So leydi ndii teskoraaki mo ɗuum, ndaw haame ! ».
Bookara A. Bah
Ƴoogirde : Le Calame n°00
Tesko : CEE woni « Communauté économique européenne » (Dental Faggudu Orop) dental goodnongal ko idii nde Union européenne (Dental Orop) sosetee.
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- موريتانيا شقق مفروشة لمغربيات بدات تجذب بعض الموريتانيين
- [...]


text:
Hol no timtimol ardata ?
Eɗen “ngultina” ɗoo winndannde mbaɗatno-ɗen Fooyre Ɓamtaare tonngoode 8 e 9 – sulyee haa desaambar 1982.
… Hade men haalde timtimol, eto-ɗen faamde won e geɗe jowitiiɗe e ko addata ɗum : leer (annoore).
Leer : Leer ko dental cereeli. Cereeli leer ko portiiɗi. Tesko-ɗen : saanga beetawe walla kikiiɗe, cereeli naatirooji pallanteeje, eɗen njiya bolol mum en.
Hol ko firti caytol leer ?
So sereendu leer duƴƴiima e huunde, ndu saytat, no bal waɗata so fiyaama e ɓalal nii. Mbiyen sereendu nduu saytii. So tawii ɗo ndu diƴƴii ɗoo ko nokku berkiiɗo, eɗen mbaawi anndude tiindo caytal ngal. So tawii noon ko nokku mo fotaani, baɗɗo ƴuule, sereendu nduu sarkitto. Yeru kollitoowo caytugol sereendu leer, ko weer montoor, walla daarorgal ekn… sibu aɗa waawi huccinde leer huunde, tiindtinaa ɗum ɗo mbele-ɗaa. Sukaaɓe ina keewi ƴettude ko wayi no keletine daarorɗe nii, ngona e saytinde cereeli, tiindina ɗum e neɗɗo goɗɗo...
Ko ngolɗoo tiindtingol leer addanta en waawde ndaartaade e daarorgal, sibu daarorgal ngal ruttinta e gite maa ko cereeli ɓalndu maa duƴƴiiɗi e mum ɗii, nii woni njiyto-ɗaa hoore maa. Ko kañum kadi addanta en yiyde huunde nde wonaani e portal ƴeewki men (wonaani yeeso men), yeru, so a ƴeewii e daarorɗe oto, aɗa yiya otooji walla huunde wonnde caggal oto mo njol-ɗaa e mum oo.
Ko kaal-ɗen ɗoo koo noon, ina wayi no, nde tawnoo ɗo leer oo duƴƴotoo ɗoo ko nokku berkiiɗo, potɗo, sereendu nduu fof ruttoto (walla kam ko seeɗa woni heen ko ruttotaako, naata e nokku ɗo duƴƴii ɗoo). Heewi waɗde ɗum ko kuuje peewniraaɗe won ɗeen jamɗe, walla weeruuji, walla dalliije jaynotooɗe, walla diƴƴe jaynotooɗe.
Kono, e nder sato men hee, yoga e kuuje ngonaa berkiiɗe, wertallo mum en fotaani, ina hasii tawa ina waɗi ƴuuge-ƴuuge, ko ɗum tagi cereeli ɗii, ina hasii tiindtoo e tiiɗe keewɗe, caroo, so nduƴƴiima heen.
Yeru : so a turiima e ndiyam keelelam, ndeeƴɗam (alaa mbempeƴon), aɗa yiytoo hoore maa haa laaɓta, no njiytorto-ɗaa e daarorgal nii ; ɗoo ko tiinto tamiingo (cereeli duƴƴiiɗi e ndiyam hee, ko noon tan nduttortoo, tawa carkitaaki). Kono so a werliima e ndiyam hee haayre, walla a jubiima ɗam, maa yiy mbeelu maa ina « ama », natta laaɓtude no laaɓtirnoo nii ; waɗi noon ko leer maa oo, duƴƴii jooni ko e nokku carkitoowo cereeli …
Hol ko firti keltol leer ?
Jaaribo : Mbaɗee sawru fortiindu e nder ndiyam haa feccere e mayru naata e ndiyam hee, maa on njiy sawru nduu wayata ko no helndu nduu (walla ooñiindu nii) : waɗi ɗum ko sereendu ummiindu e nokku gonɗo e ndiyam hee ko ko seli, walla mbiyen ko ko heltii, woni seli portal rewnoo ngal. Ko addi doosgal biyngal wonde “So cereeli ummiima e nokku, ina tiindii e nokku goɗɗo, so tawii nokkuuji ɗii njiidaa tekkeendi, ɗi tiindtoto nokku goɗɗo.”
Hol no timtimol ardata
Ko idii fof ina moƴƴi paamen wonde leer naange (leer daneejo) ina renndini denndaangal goobuuji (noorɗe). Won e ɓakɗe (matière) ina mbaawi seɗde leer oo, ceernda cereeli ɗii fawaade e goobu heen sereendu kala, jiiduɗi goobu ceerta e keddiiɗi ɗii.
Eɗen mbaawi jarriboraade ɗum ko wiyetee “pirisma” koo, sibu kala jiɗɗo ina waawi feeñninande hoore mum timtimol e nder suudu mum...
Ina gasa taa won e men teskiiɓe, e dow huɗo ndunngu, eɗen ceedoo ko wayi goobuuji nii : addata ɗi ko cereeli naange ɗi saawere seɗi.
Ko noon baaɗe baade caawiiɗe e duule ceɗirta cereeli naange, haa timtimol feeña e dow duule hee.
Waawi hokkude ne timtimol timmungol tan ko leer daneejo, ko nanndi e leer naange. E oon sahaa, goobuuji ɗii kala ko jokkondirɗi ngonata. Ko ɗum waɗi, e goonga, en nganndaa no goobuuji poti hay so tawii eɗen teskii heen ɓurɗi maantinde, hono goobuuji jeeɗiɗi (7) :
Ina feeña e jarribo ceɗgol goobuuji (natal) ko arata koo :
Cereeli naange boɗeeji ɓuri famɗude helto, goro rewi heen, oolol rewi heen, haako ñebbe rewi heen, baka ara, boru rewi heen, nde wiyolee oo ara.
Cereeli wiyolee ɓuri keddiiɗi ɗii kala waawde selde. Wonande limiyeer daneejo ko nii tan goobuuji ɗii keewi reggondirirde : boɗewol, oraas, oolol, werta, bulo, indigo, wiyolee. Ko ɗum woni goobuuji ɗi njiyaten ɗii.
Tesko : Ina woodi cereeli ɗi en mbaawaa yiyde : miñ-boɗewol (infra-rouge) e maw-wiyolee (ultra-violet)


text:
KONSEYYEEJI MEERIIJI NUWAASOT Konseyyeeji...
KONSEYYEEJI MEERIIJI NUWAASOT
Konseyyeeji meeriiji nuwaasot ko nih sifori :
Lannda UPR jogi ko 18 konseyye
Lannda TAWASOUL jogi ko 10 konseyye
Lannda APP jogi ko 5 konseyye
Lannda AJD / MR jogi ko 4 konseyye
Ko hono nih ɗum feccori hakkunde lanndaaji ɗi :
Meeri senkiyeem Lannda AJD / MR jogi ko 4 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri Arafaat Lannda TAWASOUL jogi ko 3 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri siziyeem Lannda APP jogi ko 3 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri Peeka Lannda UPR jogi ko 3 konseyye e Lannda APP jogi ko 1 konseyye
Meeri Tujuniin Lannda UPR jogi ko 3 konseyye e lannda TAWASOUL ko 1 Konseyyee
Meeri Darnayim Lannda TAWASOUL jogi ko 3 konseyye e lannda APP ko 1 Konseyyee
Meeri tevrag zeyna UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Meeri Teyarit UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Meeri liksar UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO
hamada
Wallifiiɓe
- taariikha sheikh usman bii fodio be taaniraabe makko
- MISS MAURITANIE FRANCE : LE SACRE DE LA RAVISSANTE SY GAISSIRY (PHOTOS)
- sud mauritanie..le Gouverneur de boghe menace la population
- Indice de Perception de la Corruption en Mauritanie
- sud mauritanie..le Gouverneur de boghe menace la population
- [...]


text:
Huunde e nguurndam Manndelaa
img624|center>
Nelson Rolihlahla Manndelaa lollirɗo Madibaa mo winndere ndee kala woyata hannde oo, pollunooɗo laamuyel paltoor to Afrik worgo, welditini ɓesngu mum, jibinaa ko ñalnde 18 sulyee 1918; o sankii ko ñalnde 5 desaambar 2013 to Johanesburg , woni o wuurii duuɓi 95 (heen 27 e lebbi 6 e balɗe 6 ko e kasoo.) O ɓuri lollirde ko darnde makko ngam rimɗinde e haɓaade paltoor to Afrik Worgo hono ko anndiraa apartaayd woni njuɓɓudi politik tuugiindi e ceerndugol eddaaji leƴƴi.
Nelson Manndelaa naati e parti biyeteeɗo Afrikan National Congress (ko anndiraa ANC) ko e hitaande 1944. Naatni mo heen ko yiɗde haɓaade njiimaandi e paltoor yimɓe seeɗa raneeɓe tabitintunoo toon e leydi hee.
Caggal nde o janngi haa o woni awokaa, o tawti hare yamyamre luulndiinde doosɗe apartaayd lelnunoo tuggude hitaande 1948. E hitaande 1951 ko Olivier Tambo e Nelson Manndelaa ngoni ɓaleeɓe idiiɓe wonde awokaaji e Johanesburg. E hitaande 1952 Manndelaa rdii ‘’defiance campaign’’, woni ‘’kampaañ salaare’’ laabi sariya paltoor, keɓɗo kaaɗtudi ñalnde 6 abriil 1952, ñalngu ngu raneeɓe Afrik worgo cosnoo wuro Cap ngoo ; ko ina tolnoo e ujunnaaje jeetati ceppoowo nanngaa (ina heen Manndelaa ). Laamu nguu wayli sariya jowitiio e kisal yimɓe (public safety act mo 1953) ngam yamirde jowgol wellitaare heeriinde e ardoraade leydi ndii jamirooje, Manndelaa fawaa kuugal jowal (sursis) lebbi jeenay kasoo, haɗaa tawtoreede batuuji e yaltude galle mum to Johanesurg. Nii woni o yaaɓani yuɓɓinde goomuuji ANC e suuɗaare. Ooɗoo kampaañ addani ANC faggaade terɗe kese, ɓaleeɓe e Iñnjee en e raneeɓe, nde tawnoo dillere ndee tuugaaki e leñamleñamaagal. Ko e ngaalɗoo daawal Albert Lutuli ardinaa ANC, mooɓondiral jooɗii ngam lelnude dabi dillere luulndiinde apartaayd. Oon sahaa Manndelaa e Olivier Tambo ina ngardii kabine awokaaji Manndelaa & Tambo ngam heedande ɓaleeɓe ɓe mbawaa yoɓde fereeji awokaaji.
Ɓe ndaranii kadi renndinde doole maɓɓe e ɗe parti kominist leydi ndii. Oon sahaa noon ko sariya biyeteeɗo «Suppression communist act » ko nii siforii kominist : “kala jiyliiɗo waɗde mbayliigu politik walla faggudu, walla renndo rewrude e peeje ɗe ndewaani laawol”. Ndaa laawol toon e oon sahaa ko laawol paltoor e kiiɗal ɓaleeɓe. Kamɓe fof haɓtoraade ndeen fenaande peeje jamyame, haɗaani Manndelaa e capanɗe njoyo e jeegomo woɗɓe nanngeede ñalnde 5 desaambar 1956 e takkeede jamfa. Caggal ñaawoore juutnde (1957-1961), ɓe ngoppitaa, caggal ɗuum ɓe laɓɓinaa.
Tuggi 1952 haa 1959, ANC, e gardagol Albert Lutuli e Olivier Tambo e Walter Sisulu, ngam arditaade dille leñameeje ɓaleeɓe, tiiɗtinii jokkondiral mum e pellon politik raneeɓe, e leƴƴi goɗɗi ko nanndi e iñnjee en. Yoga e ɓeen leñameeɓe njalti ANC e hitaande 1959 ngam sosde fedde wiyeteende Congrès panafricain (PAC) e gardagol e Robert Sobukwe.
Ko ndeen Fedde PAC noddunoo diinno ngam salaade jaajtingol kuule « paaspoor nder leydi » e rewɓe. Poliseeji pelli ɓe, mbari 79 neɗɗo, ngaañi ko ina ɓura 140 neɗɗo. Woni ko anndiraa warngo Shaperville. Ɗum waɗnoo ko ñalnde 21 marse 1960. Ko ndeen laamu apartaayd felliti haɗde ANC e PAC.
Caggal nde hare yamyamre ndee ronki jibinde huunde memotoonde, Manndelaa sosani fedde ndee konu (catal koninkeewal) hono Umkhonto we Sizwe (fedde baafal : cettal denngere) e hitaande 1961. Ndeen fedde waɗii golle sabotaas mahaaɗe buur walla koninkooje, bonni ɗum en.
Manndelaa jagga ñalnde 5 ut 1962. Jaggi mo ko polis leydi ndii, e dow jamminoore CIA. O ñaawaa kasoo gonduɗo e golle mbaawnoor kaaɗdi nguurndam, ñaawoore yannde ñalnde 12 suwee 1964. Ndeen ñaawoore anndiraa ko ñaawoore Rivonia. Ko ndeen Manndelaa wiynoo : « Mbaɗ-mi nguurndam am fof ko e haɓanaade ɓesngu Afrik. Mi haɓii e njiimaandi raneeɓe, mi haɓii e njiimaandi ɓaleeɓe. Yiɗde am ɓurnde tiiɗde ko renndo rimɗungo, demokaraasiiwo ɗo yimɓe nguurdi e mbelemma tawa ina poti fartaŋŋeeji. Miɗo ɗaminii wuurde ko juuti ngam yettaade ɗoon. Kono, miɗo heɓanii waasde nguurndam am ngam yettaade ndeen yiɗde so ina jojji. »
Ko tuugi ndeen o fuɗɗii lollude, hare maɓɓe fuɗɗii anndeede e winndere ndee kala, yimɓe e leyɗe mbaɗti wallitde ɓe…
Ñaawoore Rivonia waɗi ko hakkunde oktoobar 1963 e suwee 1964. Ko hoohooɓe ANC 10 ñaawetenoo ɗoon : Nelson Mandela, Walter Sisulu, Ahmed Kathrada, Govan Mbeki, Dennis Goldberg, Raymon Mhlaba, Lionel Bernstein, James Kantor, Elias Motsoaledi e Andrew Mlangeni. Ina jeyaa e ko ɓe njooɓtoranoo kadi jaɓɓugol sariya kaɗɗo marucaagu. Caggal kasoo muusɗo, juutɗo, sibu ko duuɓi 27 e lebbi 6 e balɗe jeegom haa njahdi e naange. O woppitaa, no nganndir-ɗen ko ñalnde 11 feebariyee 1990.
Manndelaa sokanoo ko e duunde ina wiyee Robben Island. Tonngoode makko kasoo ko 46664. O waɗii toon duuɓi 18, omo gollinee e kariyeer lasoo, aɓe kela kaaƴe… Heewɓe e maɓɓe ñawii toon sabu punndi e naange. Nguurndam toon ina muusnoo sanne. Hay e nder kasoo hee, raneeɓe ko bannge, ɓaleeɓe ko bannge mum en mbaɗaa. Sokraaɓe miijooji mum en, hono Manndelaa en, ko seerndaaɓe e sokraaɓe warhoore.
Kasoo Robben Island waɗiraa kadi ko helde gerñe dummbaaɓe toon ɓee. Kono, ɗum ɓeydi ko tiiɗtinde fiɓnde Manndelaa . E wiyde Ahmed Kathrada mo o sokdanoo toon, Manndelaa, ko woni toon koo fof, meeɗaa jaɓde ɓurnaneede : wonaa to bannge golle, wonaa to bannge comci, tee, kala ko heddiiɓe ɓee ummanii, ko e mum en o wondi, ko wayi no geddude ñaamde. O meeɗaa jaɓde ɗooftaade yiɗde gardeeɓe wonduɓe e maɓɓe ɓee noddireede “baas”, woni “patroŋ”. Yoga e jagge ANC ɓurɓe mawnude, jaɓataano haaldude walla nii ƴeewde reenooɓe ɗum en ɓee, kono Manndelaa kañum ƴeewatno ɓe, ina sunnoo jikkuuji maɓɓe. Ko ɗum addani mo faamde Afrikaaneer en ɓee ina ngondi e kulol ɓaleeɓe ɓee salaade renndeede laamu so ngu artii e juuɗe mum en, mbiya ina njoftoo e maɓɓe kamɓe e ɓesnguuji maɓɓe. Ko e kasoo o janngi ɗemngal Afrikaan, ngam ɓeydaade waawde faamde hakilantaagal maɓɓe e waawde haaldude e maɓɓe. To oon bannge omo luurdi e ANC jaggirɗo Afrikaneer en no koloñaal en nii. E miijo makko ɓeen ko afriknaaɓe no heddiiɓe ɓee fof nii ; ɗee jiile ina njeyaa e ko addani mo jogaade hakkille maslahaa, naftuɗo no feewi e kaaldigal dewngal heen ngal.
Ko Alla e hare maɓɓe e tiiɗgol fiɓnde maɓɓe, yantude e ballal winndere ndee, addani ɓe dañde poolgu. Eɗen mbaawi siftinde kewuuji maantinɗi e nder ɗuum :
Ñalnde 6 desaambar 1971 batu kuftodinngu Fedde Ngenndiije Dentuɗe yaltini hawraande jaggitoore Apartaayd no warhoore neɗɗaagu. E darorɗe 1976 laamu nguu wiyi ina woppita mo e sarɗi omo hoɗoya Transkei. O salii.
16 suwee 1976 sukaaɓe Sowetoo pinni ngam salaade waawneede janngude ɗemngal Afrikaneer en, konu apartaayd soori e maɓɓe kure, sukaaɓe heewɓe colɓitii ñalnde heen. Steve Biko mawɗo fedde « conscience noire » sankii e septaambar 1977 Alla e piggal polis.
E oktoobar ndeen hitaande Goomu Kisal Fedde Ngenndiije ƴetti hawraande 417 « seyfitoore laamu añamngureewu Afrik worgo », ɗaɓɓi kadi goppitgol denndaangal « yimɓe sokraaɓe sabu laabi fenaande kisal Dowla », hollitoore « luulndagol mum apartaayd ».
Hawraande 418 ƴettaande e lewru noowammbar haɗi njeeygu kaɓirɗe feewde Afrik worgo (ammbargo).
Nelson Manndelaa e huunde e yahdiiɓe njoñaa, hay gooto yettotaako ɗum en, wonaa hay jaaynde, kala kaalɗo ko faati e maɓɓe, haɗee yaltude. Gila o naati kasoo, ko e 1979 (duuɓi 15 caggal nde o nanngaa) yitere fawtii e jom suudu makko, hono Winnii naatnooɗo kasoo kam ne.
E lewru marse 1982 Manndelaa faatinaa kasoo gooɗo (Pollsmoor), saraaji wuro CAP. Ina wiyee ko ngam woɗɗitinde mo sukaaɓe hesɓe soketeeɓe toon ɓee, sibu tawi kasoo waɗtii noddireede « iniwersitee Manndelaa » . Kono ardiiɓe laamu apartaayd e oon sahaa mbiyi, waɗi mo ɓallitineede ɗoon ko mbele ina newna jokkondiral cuuɗingal (kaaldigal) e makko.
Ko waawnoo heen wonde fof, e lewru feebariyee 1985, Pieter Willem Botha, felliti yaltinde Manndelaa wondude e sarɗi ANC ina woppa hare njogitaari. Kono ndeen, ministeruuji makko ɗii fof calinooma ɗuum. Kono ɓe mbonnii Pulaar maɓɓe, sibu Manndelaa wiyi yiɗaa. E ɓataake mo o rewni e juuɗe ɓiyiiko debbo biyeteeɗo Zindzi o wiyi heen “Hol ko firti ndee wellitaare ndokketee-mi so tawii fedde ɓesngu ina lutti haɗeede”. Ko e ndeen hitaande Botha firti sariyaaji jowitiiɗi e lesee paasee kam e kaɗgol dewle hakkunde ɓe njiidaa leƴƴi. Kono Manndelaa ina yawnoo ɗuum, o jokki, kanko e ANC (gonnooɗo e suuɗaare), ɗaɓɓude “neɗɗo fof daande” (un homme, une voix).
Jokkondiral gadanal hakkunde Nelson Manndelaa e guwarnama apartaayd waɗi ko e lewru noowammbar 1985. E duuɓi nay dewɗi heen ɗii kadi jokkondire goɗɗe mbaɗii hakkunde maɓɓe, jogorɗe wonde ndaɗɗudi jeewte paaɗe, kono ronkaa yo geɗe ɗee ɓos. E hitaande 1986 Manndelaa egginaa oon kasoo, sokaa e galle (wilaa) e nokku gonɗo 60 kiloomeeteer saraaji CAP.
Ko Manndelaa sokaa koo fof, winndere ndee ina ɓeydoo daranaade goppitgol makko kam e ittugol apartaayde. Kaaɗtudi majjum ko hiirde waɗnoonde e suwee 1988 to Wembly, nde naalankooɓe heewɓe winndere ndee tawtoraa, nde fotde teemedere miliyoŋ njeeɓi e teleeji mum en, nder 67 leydi ; hiirde hollittunoonde kasoo Manndelaa e kiiɗal pawingal e ɓesngu Afrik worgo. E miijo ANC nii ko kayre yaawni goppitgol Manndelaa , sibu, ñalnde 7 desaambar 1988, o yamiraa hootde galle makko, kono tawa o yaltataa ɗum. E 1989 o winndi Pieter Botha, o wiyi ɗum : « wonaa goppitgol am ɓuri himmude », « musiiba oo ko leydi pecciindi pecce ɗiɗi gañondirɗe, barondirooje », o wiyi « njiɗ-mi ko yo pelle ɗiɗi ɓurɗe mawnude e leydi ndii kaaldu », ɗeen ngoni ANC e laamu Apartaayd. O haali toɓɓe ɓurɗe teeŋtude potɗe yeewteede ɗee : « go’o, tabintingol doosgal keewndi e nder dowla gootiɗɗo ; ɗiɗi, kulhuli raneeɓe leydi ndii mbaawi jogaade e ɗuum ». Ñalnde 5 suwee 1989 ɓe potti to galle Botha. Kono e daawal hakkunde ngal, o rafaa, de Klerk lomtii mo e ngardiigu laamu nguu.
Ñalnde 15 oktoobar 1989 de Klerk yaltini hoohooɓe ANC njeeɗiɗo, waɗɓe, gooto heen fof, duuɓi 25 e kasoo. Ina e ɓeen biyeteeɗo Walteer Sisulu. E noowammbar Manndelaa wiyi “e hoohooɓe raneeɓe ɓe o meeɗnoo yeewtidde ɓee fof, ko de Klerk ɓuri hellifeede e nuunɗude”. De Klerk ne habri goppitgol Manndelaa ñalnde 2 feebariyee 1990. e konngol ƴettunoo to parlamaan. O habri keɓtingol ANC kam e pelle goɗɗe luulndinooɗe Apartaayd.
Ko ndeen, e nder mbunndi mbunndi batte kewkewe 1989, yimɓe ina ngoya waraaɓe e taccinaaɓe to Senegaal e to Mali, kulol ina hoɗii jagge ɓeleeɓe keddinooɗe e leydi men hee, ko adii warngooji koninkooɓe ɓaleeɓe e nder tuddule konu leydi mum, sibu ina sikkaa ɗi puɗɗii ko e settaambar 1990 to to tuddunde Azlaat, ko ndeen mbiy-ɗen, mbaɗan-ɗen Manndelaa yimre "Manndelaa mbaabuur miskinɓe"...
E konngol makko ñalnde o woppitaa ndee, o hunii gollanaade jam e deeƴre e beldital e raneeɓe leydi ndii, kono o wiyi ɓe njoɗɗinaani petelaaji. Sibu o wiyi "waɗi min ƴettude fetel e hitaande 1960, nde min cosi catal konu ANC ko yiɗde dartaade neegre Apartaayd. Ndaa geɗe gaddannooɗe min ƴettude fetel ɗee, ina lutti woodde haa hannde. Alaa no min mbaɗata so wonaa jokkude hare. A min njaakorii noon maa weeyo henaniingo maslahaa dañe ko ɓooyaani. Oon sahaa jogaade fetel alaa ko firtata”.
O wiyi kadi faandaare makko rowrowre ko ɓaleeɓe ɓurɓe heewde e leydi hee ɓee, keɓ hakke woote. Ñalnde 26 feebariyee 1990, o wiyi yimɓe makko « Mberlo-ɗee petelaaji mon, paakaaji mon, jaasiiji mon e jammbe mon nder geec », ɗum ko yiɗnoode deeƴnude hakkunde ANC e Guwarnama oo, kono kadi hakkunde ANC e Linkataa mo Butelesi.
Caggal ɗuum, nde jeewte mbaɗaa ngam lelnude doosɗe leydi kese, ANC joɗɗini petelaaji e hitaande 1994 caggal nde nanondiral dañaa. E daawal hakkunde ngal, e sulyee 1991, Manndelaa ardinaa ANC, lomtii Oliwiyee Tammboo gardinooɗo ɗum gila 1969. Ko e ngaal daawal o yahi Kubaa (sulyee 1991) ngam salminde Fidel Kastroo. Ko oon wiynoo “Nelson Manndelaa ko ganndaaɗo, kormaaɗo, mo miliyoŋaaji limlimtinɗi neɗɗo e winndere ndee korsini”. “so oɗon njiyloo neɗɗo nuunɗuɗo, on mbaawaa dañde ko ɓuri Manndelaa . So oɗon njiyloo neɗɗo ŋeerɗo fiɓnde, jaambaaro, teeyɗo, peertuɗo, ƴoƴɗo, kattanɗo, on ndañataa ko ɓuri Mandelaa”. “Miɗo goongɗini o jeyaa ko e maaɗe ɓurɗe haawnaade yonta men oo”.
Ñalnde 17 marse 1992, De klerk heɓi hoolaare raneeɓe, ko ndeen o wiyi raneeɓe ɓee e koye mum « pellitii uddude deftere apartaayd».
Jeewte ina njokki, haa nde Manndelaa e De klerk ndokkaa njeenaari nobel e hitaande 1993, sabu winndere ndee heɓtinde ko ɓe ngollantoo yo jam dañe koo. Hay so noon sahaa e sahaa fof won geɗe telɓinooje darnde maɓɓe, ko wayi no boneeji baɗnooɗi toon e sulyee 1992 walla warngo Chris Hani, gooto e ardiiɓe parti maruceewo leydi ndii, ñalnde 13 abriil 1993. Ɗum fof e wayde noon nanondiral dañaa yo woote kuɓtodinɗe gadane njuɓɓine ñalnde 27 abriil 1994.
Heddii noon waɗde feere mbele seɓɓitiiɓe banngeeji ɗiɗi ɗii fof (raneeɓe rasiste en ɓe njiɗaa jam, e ɓaleeɓe huutorteeɓe ɓe njiɗaa jam hono Inkata mo Gatsa Butelesi). Haa teeŋti noon e Butelesi mo ɗeɓaani yortaade, sibu o jaɓi jeytoreede e woote hee tan ko tawi heddiima balɗe 7, tawi Manndelaa wiyi ina heɓii e sujjande mo, mbele jam na dañee.
Nde woote mbaɗaa, Manndelaa toɗɗaa yo ardo leydi ndii (62,6%). Nii woni o sompi guwarnama gootaagu ngenndi denndinnooɗo ANC e Parti Nasiyonaal e Inkata Freedom Party. Tabo Mbekki e Frederik De klerk ngoni sukkuɓe. E nder diskuur piilngal makko Manndelaa hoolliti weltaare mum e pirtagol apartaayd e « jibenegol renndo ngo winndere ndee fof weltanii » kam e « ngenndi timtimol mbelditndi e hoore mum, mbelditndi e aduna ». O holliti heen geɗe garwaniije manndaa makko so haɓde e baasal e paltooraaji. Hankati heddii Manndelaa ina ɓooroo seeɗa seeɗa laamu sibu tuggi 1996 ko Thabo Mbekki o woppiri ngardiigu fiyakuuji leydi ndii; e hitaande 1997 o woppi ngardiigu ANC. Nde o joofni manndaa makko gadano, o woppi laamu. Ko e hitaande 1999. O ƴetti altered kono o jooɗaaki, sibu o naati ko e gollanaade renndo ngoo haa arti e haɓde e ñawu SIDA tee omo rokkaa faayiida mawɗo e fiyakuuji winndere ndee.
Mbaawka haaldeede e welditeede
Mandelaa, gila ina woni nder kasoo yaltaani tawi yenanaama wonde feere wootere waawnde daɗndude leydi ndii ko kaaldigal e beldital. Oon sahaa noon, ñalnde kala ko maayɓe sabu pelɓondire hakkunde laamu apartaayd e terɗe ANC. E miijo Manndelaa « ngam ñifde hare hakkunde neɗɗo e gaño mum, alaa e sago neɗɗo jaɓa haaldude e oon gaño, ɓe ngollodoo ngam waɗde jam ».
E nder joɗnde teeŋtunde hakkunde ANC e senerooji konu Afrik worgo kam e sarwisaaji ñukkintooɗi, Nelson Mandelaa wiyi ɓe « So tawii ko wolde njiɗ-ɗon, mi suuɗataa on nii wonde min mbaawaa dartaade on. Min ngalanaa ɗum hattan. Kono, maa wolde ndee juut, nde metta, maayɓe keewa, tee leydi ndii ina waawi wontude mboorndi, yiƴƴa heen. Kono, woto njejjitee geɗe ɗiɗi : On mbaawaa foolde min sibu a min keewi : on mbaawaa warde min minen fof. On mbaawaa foolde min sibu aduna oo jaɓataa ɗum. Ma ɓe njantu e amen kamɓe fof, ɓe mballa min ». Ndeen o haalii ɗum, o ƴeewondiri e seneraal Constand Viljoen, gooto e maɓɓe fof faami wonde ina hatojini e goɗɗo oo. E wiyde binndoowo gooto Afrik worgonaajo biyeteeɗo Njabulo Ndebele, ko ngalɗoo gostondiral miijo woni sabaabu cosgol Goomu Goonga e Beldital. O tonngi, o wiyi « Kala ɗo maslahaa dañaa, tawata ko waɗdooɓe ɓee, gooto heen fof ina heɓii e woppude paandaale mum ɗe ngaaɓnotaako, gooto e maɓɓe fof gollanoo nanondiral naftowal ɓe kamɓe fof ».
E miijo Manndelaa , ndimaagu ɓaleeɓe fotaani wontude njiyaagu hiiɗnooɓe ɓee, sibu nguun ndimaagu alaa nafoore, nde tawnoo « ndimaagu am timmaataa so tawii mi haɗii goɗɗo rimɗude. Kiiɗaaɗo e kiiɗɗo fof ngonaa rimɓe ». Alaa e sago raneeɓe ɓee njenanee kiiɗetaake so tawii ɓaleeɓe ɓee laamiima. Ko e oo sifaa tan kaaldigal ngal waawirta yuumtude. « Goonga oo, ko en cuwaa tawo rimɗude, en njettiima noon ndimaagu rimɗude, en keɓii hakke waasde hiiɗeede… Waɗi noon, « Ndimaagu wonaa tan seertude e ɓoggi, kono ko wuurde tawa ina hormii, ina tiiɗtina ndimaagu woɗɓe. »
Kaaldigal wonaa tan termondirde e gaño mum, kono kadi ko waasde taƴondirde e sehilaaɓe mum ɓooyɓe ɓe winndere ndee ñiŋatnoo. Yeru, nde Bil Kilinton ari Afrik worgo e hitaande 1998, Nelson Manndelaa siftinii mo wonde Dental Amerik wallittunoo ndeen ko Apartaayd, tawi woɗɓe ina mballita hare luulndiinde apartaayd. Manndelaa wiyi « gooto e hooreeɓe leyɗe mo ngadii-mi bismaade ɗoo ko Fidel Kastoroo … mi bismii ma kadi Muammaar Kaddaafi. Waɗi mi waɗde ɗum, ko e aada amen, woppude wallitnooɓe ma e saanga nde ngon-ɗaa e caɗeele ɓurɗe mawnude e nguurndam, ko huunde soofnde ».
....Bookara Aamadu Bah
http://fuutamedia.com/ecrire/?exec=configurer_identite
pulaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- ارتفاع حصيلة ضحايا اشتباكات الفلان وقييلة السلامات الي أكثر من 100 قتيل وجريح والوالي يتدحل
- احدى الناجيات من معتقلات داعش تروى تفاصيل الاغتصاب اليومي للفتيات
- ملكة جمال الطوارق تنضم الى جملات موريتانيا في مسابقة بفرنسا
- مشاكل خاصة تواجه بعض الرجال في الفراش ---للمتزوجين فقط--- +18 ans
- انتحار سجين مغربي بعد اعتقاله لمحاولة اغتصاب ........
- [...]


text:
Nuwaasoot yooliima
fuutamedia.com Fooyre Ɓamtaare
Ekkol Muraabituun nder Sokojim PS : ko o weendu gila 2010, haa daƴƴe puɗii heen... Jamaa takkiiɗo mo oo, ko e nder ndiyam woni. Ɓalal ekkol ngal yanii ko ɓooyi ...
Ekkol Muraabituun nder Sokojim PS : ko o weendu gila 2010, haa daƴƴe puɗii heen... Jamaa takkiiɗo mo oo, ko e nder ndiyam woni. Ɓalal ekkol ngal yanii ko ɓooyi ...
Gila 2010, so ndunngu arii, Nuwaasootnaaɓe ceerataa e duwaade yo ƴiiwoole toɓoy ladde, ngoora wuro ngoo. Waɗi noon ko toɓoyal seeɗa, tawata ko boli fof uddii, galleeji keewɗi ilii, haa arti noon e leegal joyaɓal, jeegoɓal, Socogim PS, Tafrak Seyna … Hay gudoroŋaaji cakkitiiɗi waɗeede hakkunde wuro ngoo, tuɗat kaa keewa.
Hikka kadi maa mbiyaa ɓuri fof bonde. Balɗe jooni miskineeɓe hoɗɓe e leeɗe saraaji Nuwaasoot ngoni ko e nder ndiyam, tee hay gooto faabaaki ɗum en : ellee laamu ko ko eggi leydi ndii.
Ko ɗum addani jaaynoowo biyeteeɗo Kaliilu Jagana wiyde « ɓesngu ina maaya, oɗon kaala woote ». Wul Mawluud wiyi kañum ne « ardii Muritani ko tamanngel julaaɓe ɓe hakkillaaji mum en ngoni bannge goɗɗo, ko wonaa ɓamtude leydi e faabaade miskineeɓe. Kala jahɗo leegal joyaɓal walla jeegoɓal hannde maa yenane leydi ndii ardaaka. Toɓoyal seeɗa, Nuwaasoot huymbii». O ɓeydi heen « kapitaal leydi ina wayi nii, laamu ina ƴetta 15 miliyaar ugiyya ngam siiñtude gure (22 suwee 2011) kese nder ladde tuulaa heelaa”, yeru Chami, ... nder wilaaya Nuwaadibu.»
Fooyre Ɓamtaare


text:
Bismaango
Dingiral Fulɓe ko lowre ummaniinde suutde waalaare mum he dimngal ɓamtaare leñol Fulɓe he ceŋɗe limtinɗe. Sikke alaa, njeyaɗen ko he adiiɓe dillude he senngo lowe pulaar baɗaaɗe he tuddunde yiiryiirnde.
Ko ngam teskaade nafooje keewɗe ɗe ɓesngu pulaagu huwtortoo, adotoo heɓeede ko he dingiral, addani men innirde lowre ndee Dingiral Fulɓe. Ngaan saanga, amin ɓaɗatnoo he lowre ndee binndanɗe kumpital, dawrugol, diine, pinal e geɗe godɗe.
Banndiraaɓe heewɓe ana ngaddatnoo he lowre ndee jiyanɗe mum en e gollanaade leñol ngol. Ko goonga, waɗiino daawal ko golle dingiral ngal ngustii no wayatnoo nii; kono ɗuum firaani yeebaare walla won’de adii fin’de, sakkitii sulmaade.
Ko en naatnooɓe he golle wiɗto gannde kese ngam waawde huwtoraade njuɓɓudi kesiri e karallaagal baawowal hollirde geɗe pulaagu mbele leñol ngol waasa won’de koɗol he nguurndam yonta men.
Hannde ndee, dingiral Fulɓe artidii e kaɓirɗe kese, humpito e karallaagal ngam wallondirde e ɓesngu leñol ngol haa gooto kala waawa yiytaade heen hoyre mum no haanirta nii.
Geno rokkii en fartaŋŋe waɗorde Dingal Fulɓe ngal Haalirde yoolti leñol nde kala neɗɗo waawi heɗaade ɗum he tuddunde yiiryiirnde he kala tuma. Ko goonga, aɗen njogii hannde kaalirɗe ɗe ngenndiyaŋkooɓe heeriiɓe, gure e pelle tawi kala heern wootere ena addani leñol men geɗe maantiniiɗe.
Dingiral Fulɓe wonanii en hannde tufnde nde gooto he men kala waawi joldude fayde he kala maayo, ildoowo ɓamtaare leñol men to kala nokku e kala tuma. Amin ngeerii kala jogiiɗo ballal to senngo ganndal e feere mbele golle men njahra no haaniri. Onon kala on mbismaama e dingiral Fulɓe, on njettaama on ñaagaama duwaaw.


text:
fuutamedia.com Mohamed Habiboullah Diallo
Abdullaay Mammadu Bah oon wiyi denntal lanndaaji luundiiɗi laamu COD firtotaako hay so yoga e lanndaaji he njehih wooteeji ɗi sabu woni e COD tan ko lanndaaji keptinaaɗi luundaare muyen gila e ko andirano FNDD lunndinooɓe pollugol laamu Sidi Wul cheikh Abdallahi.
Ko faati e lanndaaji tawtorteeɗi wooteeji ɗi ɗuum takatah feccaare ɗiin lanndaaji sabu koɗi mawɗi kowayino lannda UFP woppatah yiyannde muuɗum hay so ɓe njeyaama e wooteeji ɗi .
So tawih ko lannda TAWASUL ɓe mbaawa waasde tawtoreeje wooteeji ɗi sabu mawɓe leƴƴi e ardiiɓe diiwanuuji hoohooɓ e lannda ka ina njogi yimmɓe yonnɓe e
Mohamed Habiboullah Diallo fuutamedia.com


text:
Udditgol duɗal to Daar Nayiim
Catal FƁPM to Daar Nayiim udditii duɗal ñalnde aset 01/03/2014 to « wiiraas el Baadu » ɗo galle Mammadu Koboor ɗoo. E gardagol kalfinaaɗo jaŋde Catal ngal, Sammba Biri e Koolaaɗo Kuuɓal catal ngal Mammadu Njobbo Jah e yoga e terɗe teelɗuɗe, almudɓe 18 mbinnditaama e duɗal hee, tawi heen njeetato ko rewɓe.
Ñalɗi janngeteeɗi ɗii ko aset e talaata tuggi waktuuji 17 :00 haa waktuuji 19 :00. Jannginoowo oo ko Abdullaay Muusaa Sih, tel 47 40 38 75. Caggal nde ɗum hawraa, ardiiɓe joɗnde ndee mbasiyiima nde almudɓe ɓee ñiiɓata e jaŋde ndee. Njaatige oo, hono Mammadu Koboor semmbinii almudɓe ɓee nde ɗooftotoo arde e waktu. Almudɓe ɓee kollitii yiɗde mum en jaŋde ndee. Kala jiɗɗo jokkaade e duɗal ngal yo jokkondir e kalfinaaɗo jaŋde catal ngal, hono Sammba Bari (46006899) walla jannginoowo oo.
Mammadu Njobbo jah, E kuɗol Koolaaɗo Kuuɓal Catal FƁPM to Daar Nayiim, tel : 46503854.


text:
Kalasnikof (Kalachnikov) ko innde fetel darjunde no feewi. Koninkooɓe ina mbiya mo kadi AK-47. Hitaande kala, miliyoŋaaji miliyoŋaaji kalasnikof ina njeeyee e aduna hee. Kanko oo fetel woni njogitaari ɓurndi saraade e winndere ndee. Winndannde no woorunoo ngam haalde tan fetel? Waɗi noon, ko pentunooɗo fetel oo,
biyeteeɗo Mikhaïl Kalachnikov sankiima ñalnde altine 23 desaambar 2013, ina yahra e duuɓi 94.
Mikhaïl Kalachnikov miijinoo oo fetel ko e hitaande 1947 ; o heɓii njeenaaje keewɗe, kono o meeɗaa heɓde mbuuɗu e njeeygu oo fetel mo o fentunoo.
O jibinaa ko 1919 e nder gurel to nokku ina Siberi (Riisi). O haɓaama e wolde adunaare ɗiɗmere. Kalasnikof oo noon waylaama e cili keewɗi, kono haa hannde o tafetee ko to Ijevsk. Kono omo heewi ñemmbeede. Rebel en e ownooɓe fof kadi ko kanko keewi huutoraade.
Huunde mettunoonde Mikhaïl Kalachnikov, sibu o wiyi o sosrunoo oo fetel ko rokkude yimɓe njogitaari ndartordi, kono wonaa kay njogitaari njanirndi e woɗɓe.
http://fuutamedia.com/ecrire/?exec=configurer_identite


text:
Ngartam lappol Ngaawandere
Hay so lappol Ngaawandere haaɗti ko e Maraaji (Niiseer) ne, ittataa ngol waɗii ngartam keewɗam : jokkondire maatinɗe e humpito mawngo. E nder ɗuum, ngol jibinanii Fooyre Ɓamtaare nafoore mawnde, haa arti noon ɗo Mali ɗoo : Fooyre dañii toon njaatigeeɓe. Ina jeyaa e jokkondiraaɓe, hono gorko jaambaaro, jaambuur, newiiɗo, nehiiɗo, teeyɗo hakkille, juumtuɗo miijooji, koolaaɗo, pullo mo bonnaani pulaagu woni ooɗoo biyeteeɗo Usmaan Sabbaar Bah. Njaay Saydu Aamadu tawii mo e Ñooro Laamiiɗo Juulɓe.
Oon sahaa, ko kanko ardii Rajo Pinal. O tawii mo hikka to Bamako e leegal biyeteengal Sebeninkoro omo wondi e njaatigi fulɓe ena wiyee Alhajji Bookar Alfaa Bah ena jeyaa to wiyetee Kolomina. Ooɗoo Ceerno Usmaan Sabbaar Bah, ko kañum kadi ardii toon duɗal janngooɓe pulaar e nder Bamako kadi woni jannginoowo duɗal ngal. Omo jogii kadi jokkondire guurɗe gila to jaayndiyankooɓe calokaaji gonɗi e nder Bamako ɗii haa gonɗi to nder diiwanuuji leydi Mali ndii ko jiydaa haa hannde e jagge laamu toowɗe, ɗe o jotondiri. Yo Geno wuurnu mo, sellina mo, uddita mo.
fuutamedia.com
pulaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- بالصور ..مظاهرات بصدور عارية امام السفارة التونسية
- sud mauritanie..le Gouverneur de brakna menace la population
- رئيس حركة -فلام موريتانيا- يجدد الدعوة إلى نظام فيدرالي لمنع التدافع على السلطة
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- [...]


text:
UNESCO waɗii condamner attack terroriste baɗɗo to juulirde ɓooynde leydi Mali
Fedde winnder: njuɓɓudi jaŋnde, gannde e finaa tawaa leyɗe ndenduɗe (UNESCO) e dow yaltinde declaration, ɓe mbaɗii condemner explosion baɗɗo e sera juulirde to Tomboctou no feewi.
Cimtol jaaynde qur’aaniyaŋkoore international (iqna) egginiɗum ko e aayaawo habrirde (French.peopledaily), (Irina Bukuwa), directeur general UNESCO oo waɗii condemner attack kamikaze e seraaji juulirde wootere to Mali ɗo ngannduɗaa ina mooftaa heen geɗe finaa tawaa taariia mooyɗo.
Irina Bukuwa hollirii e nder oo ɗoon declaration, e dow hollirde rendude mbo e ɓesnguuje ɗee sunu wonde: e dow hollirde rendude e mooɗon sunu onon ɓesnguuje heɓaaɓe e oo ɗoo attack, miɗo teeŋtina wonde njuɓɓudi UNESCO ina waɗi e wajiifaaji mun wonde ko kañum defanii reende batte ndonooji diineyaŋkooji e finaa tawaa yimɓe Mali.
E dow batte attack mbo ngannduɗaa ko e lewru septembre waɗnoo e sera juulirde jingaribar to Tombouctou, yimɓe ɗiɗo luttii heen waɗii limoore e yimɓe gaañiiɓe heen, attack oo ko immorde e fedde salafist re (Ansaar diin) waɗnoo, maadi juulirde ndee ndii e yoga e galleeji sera juulirde ndee bonii heen.1296530


text:
Rajo Fulfulde Immorde Kaahira: Maccungaagu to...
Rajo Fulfulde Immorde Kaahira: Maccungaagu to Muritani, Ñaawirde Sosaama
Ko adii fof, e ndee hitaande hesere 2014 Rajo Fulfulde immorde Kaahira e ɓesngu mum na wi’a on njuulen mawuuri, Alla waɗana en 2014 hitaande cellal e malu e ɓamtaare, jam e jaleeɗe.
Alla tawna en duuɓi keewɗi garooji wondude e ɓeydaare.
Maccungaagu to Muritani: Muritani waɗii ñaawirde (turbinal) heerornde ñaawude bonanndeeji maa baɗe maccungaagu nder leydi ndii.
Jonnde ñaawirɗe ndee siifii (ratifie) ɗerewol soseede ndee ñaawirde, e ardagol Muhammad Wuldu Abdul Ajiij.
Tawii ko yawtunoo dental ngenndiyankewal darnanooma, e lewru Mbooy (maarasi) yawtundu, ngam waɗude balle jawdi haa wonndooɓe maccuɓe ɓee keɓa no ngolliri.
Na anndaa Maccungaagu no loori nder renndo Muritani gila ko ɓooyi, ɗuum waɗi yoga e ɓesnguuji goodal maɓɓe na pawii e ngal ngonangal muusngal.
E ko sakkitii koo na woodi pelle dariiɗe ngam haɓaade nguu maccungaagu haa iwa e renndo hee.
Na waawi yimɓe ɓee ɓeydoo faamude e daraade ngam ittude kaa ngonka ka yahdaani e neɗɗankaagal maa nuunɗal e potal.
hamada
Wallifiiɓe
- فضيحة جنسية مع مدربة لياقة تهدد مصير اكثر من نجم في مانشستر -بالصور
- mauritanie /Au large des Canaries, un chalutier russe déverse son fuel dans l’océan
- Macky Sall sort de son silence : « Que Yaya Jammeh sache que… »
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- -بعد مظاهرة ضد الحجاب مظاهرة بصدور عارية وسط القاهرة طلبا للحرية والازهر يندد
- [...]


text:
TENNKE INA COOYNA E NOKKUJI KEEWƊI E MURITANI
Fedde wiyeteende CNLAA toppitiiɓe haɓaade ko bonnata ndema haa teeŋti e tennke reentini peeŋgol kani e diwanuuji jaajɗi e nder muritani.
Annduɓe ɓee mbiyi saabi ɗum ko toɓooji keewɗi toɓɗi e leydi hee mballiti jaajgol ɓiɓɓe kani ɗi .
Koolaaɗo ko feewti e haɓaade tennke ɗe wiyi ɓe ƴettani ɗeeɗo caɗeele peeje ballitooje e haɓaadeɗe hono pelle sappo e joy ko e otooji ngoni e pelle ɗidi ko njuɓɓudi e pelle tati ko ƴeewtaade e fewjude .
Lilluɗe tennke caabiima ko ina tollno e teemedde ɗiɗi milioŋ( e kaalis oro perrte e nder leyɗeele jeenayi e nder afrik leyydi muritani ina heen jeya.
fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO
hamada
Wallifiiɓe
- فضيحة جنسية مع مدربة لياقة تهدد مصير اكثر من نجم في مانشستر -بالصور
- mauritanie /Au large des Canaries, un chalutier russe déverse son fuel dans l’océan
- Macky Sall sort de son silence : « Que Yaya Jammeh sache que… »
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- -بعد مظاهرة ضد الحجاب مظاهرة بصدور عارية وسط القاهرة طلبا للحرية والازهر يندد
- [...]


text:
FƁPM : Yiilirde catal PK
Sikke alaa ndaaroowo ɗo waali e ndaaroowo mo waaldi uddu suudu renndintaa ɗum en. Kikiinde aljumaa ko ñalngu teskinngu, mahiingu nder hakkillaaji yimɓe wonande kala tawtoraaɓe ndeen joɗnde kikiiɗe mawnde saanga w17 haa w19, yiilirde Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani (FƁPM) heɓii jooɗodaade e almudɓe Demmba Aamadu Bari, ngam duɗal ngal waawa naatde e yumma mum pelle, daroo ɗo tiiɗi.
Ko adii nde ɓe puɗɗoo batu kuɓtodinngu, huunde e terɗe FƁPM e yoga e yiilirde duɗal ngal keɓii joñaade ko ina wona waktu ŋakkuɗo seeɗa ngam sompude yiilirde hesere. Luɓo-ɗen konngol e Ceerno Maamuudu Jah « so yimɓe njiɗii huleede maa herseede ina poti rentude sibu kala ko renti hulee, hersee, ittanee geɗal ». Hannde e oo sahaa mo ngon-ɗen, nattii haa laaɓi duɗal, gooto kala yo waɗ e hakkille mum wontii catal, tee annda ngaal catal e nder PK jibinaa ko ñalnde 25/04/2014 to galle Baaba Abuu Soh, hooreejo teddungal mo wonaa hettere yannde e ɓakkere, so a ñaamii, a ñaamii ɓakkere, so a woppii a woppii teewu. Yiilirde Catal ngal ko nii soforii :
Hooreejo teddungal : Abuu Soh
Hooreejo : Aamadu Mammadu Jallo
Cukko hooreejo : Kajjaa Mbay
Koolaaɗo kuuɓal : Maymuuna Soh
Kalfinaaɗo pinal : Seek Saydu Jallo
Kalfinaaɗo jokkondiral e kumpital : Faarmata Jallo
Kalfinaaɗo Jaŋde : Demmba Aamadu Bari
Kalfinaaɗo njuɓɓudi : Yaayaa Kan
Kalfinaaɗo ngalu : Mammadu Lih
Ko ɓuri heewde e yimɓe catal ngal ndañii arde e nguun batu; wonande ɓe ndañaani, ɓe kollitii ngantu mum en; kono caggal nde ciimtanaa no batu nguu yahri nii, ɓe ŋattii peɗeeli, ɓe picci, sibu ɓe njiɗaano luuteede saka siimtaneede. Eɗen mbaawi wiyde sinno ndeen joɗnde e “batu” wonnoo ko paalel njuumri, kala meɓɓiiɗo heen ɗiɗmitat, sibu heewde ɗum ñamri.
Ñalnde aljumaa 25 abriil 2014
Kuuɓal Catal PK, Nuwaasoot
hamada
Wallifiiɓe
- فضيحة جنسية مع مدربة لياقة تهدد مصير اكثر من نجم في مانشستر -بالصور
- mauritanie /Au large des Canaries, un chalutier russe déverse son fuel dans l’océan
- Macky Sall sort de son silence : « Que Yaya Jammeh sache que… »
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- -بعد مظاهرة ضد الحجاب مظاهرة بصدور عارية وسط القاهرة طلبا للحرية والازهر يندد
- [...]


text:
Juulde layaaji ko e nder jumaa mawɗo Paris jogoraa waɗoyeede
Fedde winndere: juulgol iidi layaaji ko e ñande talaata 15/08/2013 e wattuuji 8:45 wattu nokkuure waɗoytee to jumaa mawɗo Paris.
Cimtol jaynde qur’aaniyaŋkoore international (iqna) egginiɗum ko e aayaawo habrirde (saphirnews), Daliil Bubakar e nder kabaaruuji caaktaaɗi, o habrii wonde ko e ñalaande talaata 15/08/2013 woni juulde layyaaji e nder Faraysi.
Directeur jumaa mawɗo Paris oo e nde tintinoore o hollirii wonde: ko e dow ɗuum waɗi juulgol ngol waɗoytee ko e wattuuji 8:45 e wattu nokkuure to jumaa mawɗo Paris.
E dow ko rewi heen, o yelaniima denndaangal Faraysinnaaɓe e yimɓe aduna juulde e jam o naamndiima juulɓe Faraysi yoo ɓe ngar tawtoreede njuulu wano kitaaɗe ɓennuɗe nii. 1300193


text:
Ndimaagu
Ndimaagu Fulɓe no yiɗaa, ina fooɗanee ina haɓanee. Pullo ina fottani hoore mum ndimaagu haa seettanaa e nder leydi Mali hee. To Fuutaaji: Senegal, Moritani, Ginee, na nganndiraa harameeji jeeɗiɗi.
Ko woowi ina anndaa so wonii e maɓɓe biiɗo "Harameeji am jeeɗiɗi", haalii goonga. Ko firtata harameeji jeeɗiɗi to ɗi kaaletee too? Kanji jeeɗiɗi ɗii eɗi ni:
- Mi fenataa.
- Mi hunnataa.
- Mi toonyataa.
- Mi wujjataa.
- Mi janfotaako.
- Mi woofataa.
- Mi taƴataa enɗam.
Ɗii karminaaɗi waɗeeɗe no kuuriranoo? Ko adan, Fulɓe ngollanno jamma e nyalawma. ɓe nyaamannoo ko seeɗa. Ɓe keddoroo ko yonata ɓe. Hakkillaaji maɓɓe ngarta, kooloo e waawande katojinal maɓɓe.
ɓe ndeeniri ndimaagu ngam hulde gacce. ɓe kaalataa, ɓe mbaɗataa ko hersinii. ɓe ngoɗɗitii ndeereeru e ngaameela.
Ko yawde ko danyi maa waasde lonngere wuurnoore. Ko o jonndiniiɗo jiɗniiɗo ngam ko nafoowo o lorlataa. Dimo na wondi e needi moƴƴiri.
Ndeen soklinannoo neɗɗo ko nyaamde, koltu e hoɗorde na newinoo.


text:
woyynde gaz ndu muritani _ banda_ inna yonna muritani e senegal e mali to bannge jayyle kuranh
Fuutamedia.com
Jagorgal leydi senegal kalfinangal ko fatte jayyle kyrah onn wonni maimouna ndouy
Nde oo waɗi njillu e leydi muritani o hollite boyyli petrol ɗi leydi muritani
Joggi ina mbawi wayylude gonangal leyɗele taro muritani fof wonni Senegal e mali to bnnge haɗade baasal sabu sembo kurah jalltin teɗo e boyyli petrol e boyyli gaz ha teŋŋti woyyndu wiyattenndu chingiti banda
Ko woynndu ɗurrndu hewde jayyle gaz e nder muritani mum
Konno ko yalltinte ko henn hewanni sabu ronkorre to bannge karalagal
Jonni nanondiral siifaama hakund leyɗele ɗe tatte wonni muritani e senegal e mali ngam ligorade
Ndu woyndo to bange fewnndude jayyle kuranh fuutamedia.com
hamada
Wallifiiɓe
- VERDICT AU PROCÈS DU SACCAGE DE L’AMBASSADE DE MAURITANIE EN FRANCE : « JUSTICE A ÉTÉ RENDUE » (ME TOURÉ MOKTAR)
- MAURITANIE : Pourquoi Michel Sapin est comme chez lui à ...
- VERDICT AU PROCÈS DU SACCAGE DE L’AMBASSADE DE MAURITANIE EN FRANCE : « JUSTICE A ÉTÉ RENDUE » (ME TOURÉ MOKTAR)
- Mauritanie : le cortège du président Echappé de pierres
- Mauritanie : au-delà des chants du désert
- [...]


text:
Almaami
Almaami ko jammoore takketeende e innde hooreeɓe dawlaaji Fulɓe fewndo alsilamaaku, dawlaaji adiiɗi fuɗɗagol laamu kolonaaku. Almaamiiɓe ɓen laatino hooreeɓe ka baŋŋe diina e ka baŋŋe laamu sabu almaami ko juulnoowo, ardiiɗo juulooɓe. E nder Fuuta Jaloo, almaamiiɓe nantuɓe innde ko wano Almaami Bookar Biro, Almaami Sori Mawɗo, Karamoko Alfaa sincunooɗo dawla Fuuta on. E nder leyɗe Manndinkooɓe ko Almaami Saamoodu maa Saamori Tuuree ɓuri lollude. Fulɓe funnaange anndiraaka noddirgol noon hooreejo maɓɓe. Ko inɗe yeru Amiiru maa Laamiiɗo ɓuri jaalaade toon.


text:
Cosgol duɗe to Catal Riyaad
Oo talaata ko kaalteteeɗo e kala sahaa. Nguu ñalngu yantii e daartol Pulaar, 10-06-2014 oo talaata, Faatimata Nalla Sih e Kajjata Sih e AJDR woni Fedde Sukaaɓe Ngam Ɓamtaare Riyaad (Association des Jeunes pour le Développement de Riyad), ƴettii pellital ngam yenaneede leñol ngol ŋakkiraa ko hirjino. Ko ɗum woni sabaabu yoga e almuɓɓe duɗal Aamadu Hampaate Bah, ngal PK7 yuɓɓinde ndee yeewtere hirjino ngam teskaade kala leñol ɓamtii ko e ɗemngal mum e pinal mum.
Ko ɗuum addani ɓe bismaade Ceerno Demmba Aamadu Bari e Yiilirde Ngenndiire fedde Ɓamtaare Pulaar to PK 12. Oo kikiiɗe teskinɗo fuɗɗoraa ko Quraana tedduɗo oo e daande Ceerno Aamadu Caam. Nde o rowi, Aminata Labbo bismorii jamaanu nguu yimre « leƴƴi Muritani ». Caggal ɗuum Sammba Aan, kalfinaaɗo konngol duɗal catal PK jubbani banndiraaɓe ɓee e ngonka duɗal ngal e faamninde banndiraaɓe ɓee wonde catal Fedde Ɓamtaare Pulaar PK dartiima, ngoon eeraango darii ko e tintinde banndiraaɓe jaaynde ndee (Fooyre Ɓamtaare) ko enen mbaɗanaa ɗum.
Ko ɗoo Ceerno Demmba Aamadu Bari e Ceerno Jibi Joop mbaɗi cibi yeewtere ndee, ko faati e kuccam ɗemɗe ngenndiije. So Jibi teeŋtinii neɗɗo jannguɗo e ɗemngal muuynangal fotde duuɓi nay, kam ɓuri jannguɗo e ɗemɗe koɗe haa heɓi jaaɓi haaɗtirde, Demmba Aamadu Bari bonni ɓerɗe faarnoriiɓe janngude ɗemɗe koɗe, saliiɓe janngude ɗemngal Pulaar. Ɗum wonii sabaabu binnditagol capanɗe jeetati e njeeɗiɗo almuudo keso.
Ina tawtoraa ndee hiirde ceerno Abdarahmaani Siisee e Hammaat Muusaa Joop e Balla Lih e Saalif Joop e Meer Riyaad e Alasan Wuddu Saar e Aadama Bah.
Tiitoonde waɗnde faayiida nde fedde sukaaɓe ngam ɓamtaare Riyaad bayyini e tiitoonde jaŋde Pulaar.
Naamnde baɗɗe faawiida njaltii e heɗinooɓe ɓee, yoga e maɓɓe hakkillaaji njiirotoo tan ko janngude Pulaar. Hol nde ɗoo uddittee Duɗal ? Ko naamnal. Mete Pkaaji ɗii kala maa ndañ oon fartaŋŋe ?
To Duɗal Aamadu Hampaate Bah, catal PK ɗuum ko ngoƴa mum en. Nanondiraama talaata 17-06-2014 duɗal ngal ne udditee, halfinee ɗum Sammba Aan.
Ko heddii koo, ko sarde miijooji e peeje mbele Alla yettina faayiida .
Sammba Aan, Catal Riyaad
Tesko : Fooyre Ɓamtaare : caggal ndeeɗoo yeewtere udditgol Duɗal to PK12, Sammba Aan jokkondirii e Yiilirde Ngenndiire Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani. Yiilirde ndee fellitii heblande Catal mum Riyaad Ngal jannginooɓe waawɓe jogaade ɗee duɗe. Peeje ciynirɗe ndee feere ƴettaama, so Alla jaɓii, ko neeɓaani maa catal ngal dañ jannginooɓe heblaaɓe.
hamada
Wallifiiɓe
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد محنة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- bolaguu tannn
- [...]


text:
Peƴƴol: Kuuɗe porto Faransi ɗen leydi Fuuta
FUUTAMEDIA.COM
148. Argol Faransi ɓe tawno njuɓɓudi Fuuta ndin
hino moyƴi hino ɗoftaa no hattini feewugol
149. Si ɓe lanci ɗun ɗon fow ɓe ɗayniri en geɓoy
ko no aawu lurral, senda yimɓe e fii geɓal.
150. Hooreeɓe wonti e pooɗondirgol haa loi.
Ɓe darii ɓe hulɓini en ɓe haɗi en gollugol.
151. Portooɓe udditi lekkoluuji ɓe janni ton
janneeji bonɗi haɗayɗi needi e peelital.
152. Jandeeji mantuɗi lamɓe maɓɓe e mawɓe mun.
Aybinɗi mawɓe me’en siforɗi ɓe hoynugol.
153. Hiɓe folla lamɓe siforɓe yiɗugol leydi men.
hiɓe nanga woɓɓe naada kaso haa maayugol.
154. Wano lanɗo Labe Alfaajo Yaayaa, on naɓaa
riiwaa e leydi e hoore tooñe e janfegol.
155. Nde o saltinoo ɗoftaade porto e parte mun
o darii o yeddi o yenni dawla faransiwel.
156. Ɓe naɓi mo kanko e ɓiɗɗo makko mo anduɗaa
Alfaajo Aaghibu, cuuco heewuɗo okkugol.
157. Ɓe kasaama "Port-Etienne", ko ton Allaahu on
humnoyi lajal Alfaajo Yaayaa jon ɓural.
158. Haa wootuɗen "NON" hettuɗen ndii leydi men,
raɗiɗen Faransi ɓe mooɓi pawle ka hootugol.
159. Haa rinɗuɗen non Persidan men itti men
nuli men yahangol oo mo yiɗɗen haa daral.
160. Alfaajo Yaayaa artiraama e leydi men.
A. Saamori men, ɓe waɗanaa feetowal.
161. A. Saamori on ko lanɗo wa on heɓaaki
ka leydi Afriki fow e suusude fellugol.
162. On darti porto Faransi fewndo ɓe naatunoo
nder leydi men konu makko harni ɓe halkagol.
Ƴeewirde Fuuta
El Hadj Tierno Abdurahmani Bah
FUUTAMEDIA.COM
MISIDA
hamada
Wallifiiɓe
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد محنة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- bolaguu tannn
- [...]


text:
Ko hakke gennalle donay jaggi wull mkatirr ha ñaawa warrngo
Ko hakke gennalle donay jaggi wull mkatirr ha ñawwa warrngo
Donay naɓe inna mbellti ko wuld mukytirr suka binduɗo yiande mumm inna ñinŋa nelaɗo
A ɓe mbellti ko oo ñawa warrngo to uuro nuwadibu reoo muritani
Sabu ko baamakko wonno garɗiɗo diwannworrgo muritani wuro donay ko e njimandi makko wonno e onn saha hawri ko duɓɓi evetmma muritani inna yiɗɗi riƴƴde ɓaleɓe
Ko bamumm wull makaytirr hepptuno gesse ɓaleɓe rokki jomm kaliss enn
Hay genal donnay ko trakter rewnna henn watta ngassa ha mayɓe natty danjje ɗo ubba
Hande wull mkaytirr ñawama warrngo donay naɓe mbyatta ko hake mueen jaggimbo
Heddi ko bamakko ɓaɗnoɗo oo nde bonande ɓurrtunde
Fuutamedia.com
hamada
Wallifiiɓe
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد محنة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- bolaguu tannn
- [...]


text:
Mo kesi mum kaɗi kiiɗɗi mum haaleede
Waɗde ko ina haalee, ɗuum, persidaa Gammbi, hono Yayaa Jaame, ina waawi ɗum ! Hol ko o waɗi kadi ? Woɗnde ! O jaggii Senegaalnaaɓe ɗiɗo, o soki ɗum en, sabu njuulaani taaske ñalnde aset 4 no o wasiyirinoo nii, njuuli ko alet 5 oktoobar 2014. Ɓeen ne ina gasa tawa njiɗnoo juuldude ko e banndiraaɓe mum en, sibu Senegaal juuli ko ñalnde alet ndee.
Ina gasa wooda wiyɓe wonde ɓeen potnoo tan ko ɗooftaade jamirooje leydi ngoni ndii, kono sokrude ɗum en ɗuum, ɗuum kay haaɗii lamɗam. Yaayaa Jaame noon, waɗata tan ko ko anndi ina waawi haaleede.


text:
Freetown: Jaagorɓe e Toɗɗaaɓe Fow na Huli Gootum
Ɓulli kelɗuɗi ɓadiiɗi e Hooreejo Ernest Bai Koroma (EBK) humpitii men wonde hay gooto e toɗɗaaɓe maa Jaagorɓe waawaa mantoraade hannde wiigol kañum meemetaake, maa gollal mum na daɗi oo saa’i.
Ɓe wii ngen nagge mooleteenge alaa, ronkoowe ɓorteede ɓoggol ittee ka nge saananoo ɗon.
Tippude e ɗin ɓulli, Hooreejo on na eɓɓi waɗude dimmbannde mawnde e nder ɗowgu makko ngun fuɗɗude e nduu lewru 23 nuwambar 2013; ko nden ñannde timmata hitaande gila o suɓaa ɗiɗaɓum wonde hooreejo Sarlon.
Fewndo nii jaagorɓe e toɗɗaaɓe hooreejo on fow na puttini gite kulol itteede darnde mum lomtiniree woɓɓe. Elle (ehille) hooreejo on na fonndi hollugol fow wonde ko kanko yimɓe ɓen suɓi ardagol ɗum ngam ɓanndinande fow himo waawi wallirde ɓe ardungal kelɗungal wondungal e nafoore.
Dimmbannde nden na jogori meemude fow Jaagorɓe tawti toɗɗaaɓe gollugol ka State House (Galle Laamu). Ɗum wa’oyay wa nduluuru ndu accaali hay huunde ɓaawo nde ndu wifi.
Haa jooni EBK na yiɗaa na teddinaa, kono e hoore ɗum fow yimɓe ɗuuɗuɓe na wullitaade sabu saɗugol taransipooru laamu, ɗuuɗugol ɗate bonɗe, cogguuji jannde saɗtuɗi, anngal walla soynde (waasde) ñawndorɗe kelɗuɗe hay to laamorde Freetown, anngal yaasi deeƴuki, ɗuuɗude masiibooji, haa e anngal golle wonande sewɓe “youth” e ngeenaari maa cottaari saakitiindi e gollirɗe laamu ngun.
Fensitooɓe wii wonde si ɗee mette jantaaɗe dow ɗoo ndaaranaaka fehre ko ɓuri yaawude, innde moƴƴere e giggol ko yimɓe ɓen joganii EBK fuɗɗoto ustagol, ɗum kadi adday yangol fedde All People’s Congress (APC) maa Kawral Yimɓe Fow (KYF).
Fewndo ɗoo kala ko nanu-ɗon ko haala; kono-le jaagorɓe e toɗɗaaɓe kañum na maayi kulol itteede e darnde mum janngo.
fuutamedia.com
Iwdi: Awareness Times
:.peeral.com
http://fuutamedia.com/ecrire/?exec=configurer_identite
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- [...]


text:
YIANDE ALASAN BAYA DIA
fuutamedia.com
Alassane Baya Dia
wooteeji
ɗi puɗɗaaki nii rewde laawol sabu CENI o gooŋɗinii ko haalanoo e makko ko, sabu so ƴeewaama ɓe mbaɗa ɓe pirta kono kadi maa mbiya ɓe ndokka lannda laamu ngu walla ɓalliiɗo ɗum, dum fof ko e geɗe waasde nuunɗude, sabu eɗen nganndi kadi 6e ngonaa jaambuur sabu ko yimɓe laamu tan ɓe cuɓi ngoni toon ɗuum tagi cikkumi tan ɗuum ɓeydata ko caɗeele e baasal e nder leydi ena sikka maa
wooteeji ɗi mbatta sabi waasdeɗi heptineede e aduna hee, kadi ko jaatirgol caggal demokarasi e nder leyydi hee.
fuutamedia.com


text:
Lamɗo muritani tummi tubakoɓe ko yiɗɓe fetccude muritan
Lamɗo muritani tummi tubakoɓe ko yiɗɓe fetccude muritani
Muhamed abdul aziz horejo leydi muritani tummi wonn aññɓe leydi ndi njiɗi henn uminnde fitanna hakunde leƴƴi o halli kaɗɗo halla ko to wurro ccingitti nde oo arrno udittde kollol gurre ɓooyyɗe
O wyi « « « « hay pelle jananinkojje daraniɗe hakke aade nunnɗanni nde tummii lammu muritanni hormakki hakke inamma aade tawwo wonnde lamujji ɓurrdi bonnde laminno
Muritanni ɓe kallani pelle tubakoɓe yo njalltu e keɗɗe muritani
Ko fatte ngenndi muritanni ko dinne oo rendiniɗomen ko ɗeeɗo gurre ɗoyyɗe ccari dinne
Islam e nder afrik mumm =)))
Ko ɗoo halla horejo leydi muritanni haɗɗi
Oo yejitanni widde dammall hokko uuditti ko fatte kalldigal hakunde lammu e landajji lullndo nde lullndo ngo yiɗɗi foff yo arr ɓe kallde konno muritanni alla suggere
To bannge dawrugoll
FUUTAMEDIA.COM


text:
pulaar ko demngal
fuutamedia.com
raki sow
mbiyateemi ko RAKI SOW, lollirdo dannga nayeejo,njeyaami ko fuuta
e nder leydi ndenndaandi lislaamiyankeeri muritani(republik islamique de mauritanie)dum noon bayde ko pulaar kaalaten mi fuddoroo ngol jimol
PULAAR
pulaar ko demngal
no demde winndere nii bayngal
ngam woni neddo ko demngal
etee reeni demngal ko binndol
yonaani demngal tan no kaalgol
maa no wowlirta tan e daargol
yonaani demngal no kaalgol hay so ina nafa e reende keerol
daccu demngal ko pinal
no yeencinde mbaylaandi e gollal
en buraaka ngam kinde keewgol,
buraden ko binndi,mbaylaandi,e gollal
ko demngal seerndi neddo e dammuwol
ko demngal mooftata ganndal e pinal
grek hecci demde fof e ganndal
kono nde yeebanoo tan heedti ko caggal
duum noon pulaar ko demngal
winndeede e widteede naamndingal
e peeje fulbe kala cabbingal
yoo hersu hoya mo yidaa ngal
jonyoo yimbe waya no jaawongal
yoo alla bamtu ngal demngal
nuska,usta anybe maggal
raki sow fuutamedia.com


text:
wiam gubima maa taɠo woteje muritani
Fuutamedia.com
Boyyjel wul humeyd hooreejo lannda WIAM tuumi lamu muritani woni koo e etaade soodde kandidaaji lannda maɓɓe o rokki yeru e siidi wul ettah yeeni kandidaji maɓɓe kaalis to wuro mezerzera to traarza.
E gure goɗɗe ha jooni yimmɓe ɗiɗo e diisnidiiɓe wonooɓe e wiam njaltih e list lannda kaa to diiwaan traarza ko biyateeɗo mariem ahmednah e biyateeɗo muhamed jeng nde o jokkndiri e saharamedia kanko boyjel
o tuumi ko laamu ngu rewda ɗoon so ɗuum watti lannda maɓɓe yaltat e
ɗiiɗo wooteeji.


text:
KO TAGGI GUBOLL JAYNDYANKOɓe DARRTADE
FUUTAMEDIA/COM
Fuutamedia.com inna fammina heɗyankoɓe guboll jayndyakoɓe e radio sahara media fm ko taggi yewtere nde darrtade
Radio saharamedia dartini jewtemumm foff sabi ɗumm ko ccadele t bannge kaliss lebbi jegomm jonni ko ŋakeɗe ɓuɗɗi konno njoɓɓdi
Inna jokki darrtakki ha hitande 2015 ƁE NGANNDI NI WAWA JOKUDDE SABU LAMMU WALITANNI RAJOJI ƊII BIBLICITE WODDANNI
KO E KALISS SUSYETTE OO LIGATOƁE RADIO OO NJOƁƁATTENO
PULAAR E WOLOF E SONENKE E FRANCAI E JEWTTE ARAB FOOF NDARRTIMMA SO WONNA YEWTER SAHARA TOOK SABU WONN KONTRA WONNI HAKUNDE MAƁE E CHINGTEL TO BANNGE PUBLICITE
GASSTA KO ƊO E LEBBI ƊIIƊI
KO FATTE GUBOLL JAYBDYANKOƁE EƊEN NJIƊNNO YO YEWTERE NDE JOKKU HAYY SINNO ALLA NJOƁƁDI KONNO SAHARAMEDIA ANDA TAWO M MA UUDDU WALLA ƊUMM TAGGI ƁE NJAMIRRI FOFF YO DARRTO TANN
ƊO E BALLDE SEƊƊA MA FUUTAMEDIA TV WATTU WAƊANDE MONN
YEWTERE NDE TAWWO KO E BANNGE ENTERNET SO ONN NJILLIMA YOUTUBE MBO FUUTAMEDIA SO ONN NJIƊƊI TONN NATTDE KO ƊO ÑOƳƳ TONN https://www.youtube.com/channel/UC2M8M-aTL0bENkctmtnNvig


text:
Usel Fari Soh e pittol gorko mo nuunɗaani
So nguyka, so ñenngi, so jamfa, ko waawi heen wonde fof biyeteeɗo Usmaan Fari Soh lollirɗo Usel Fari Soh yanii e pittol gorko mo nuunɗaani walla mbiyen o jamfaama jamfa kaawniiɗo ñalnde alkamisa 26 siilto hitaande 2014 to gaaraas Ɗalhaya e nder wuro Kayhayɗi. Heedde midi gorko gooto ari e makko, naamndii mo so tawii ko kanko woni Usel Fari dognoowo oto hakkunde Ɗalhaya e Kayhayɗi e nder diiwaan Gorgol. Usel wiyi mo eey ko kañum.
Gorko oo wiyi mo ena jogii ɓataake feewde e jamaa Ɗalhaya. Usel heɓi ɓataake oo fiyi mo e koyngal tuuɓa. Jiifa kaa ena waɗnoo kaalis fotde 97300 mbuuɗu.
Caggal ɗum, gorko oo wiyi mo ko ɓiy Ceerno Hamdu Rabbi Njaac to Madiina Njaacɓe¨(yo Alla wele golle makko), yo o weertu juuɗe makko, rokka mo duwaaw. Usel weerti juuɗe, gorko oo duwii haa gasni, ɓe mbaynondiri. Gorko naatti e leeɗe Kayhayɗi, Usel huɓɓi oto mum, fayi Ɗalhaya.
Ɓooytaani woodi garɗo e makko, kanko Usel ena ndaara weccet. O weddii junngo e jiifa ngam yaltinde ceede, junngo ngoo alaa ko hawri so wonaa ɓataake ena husginii e nder jiifa. Kono ko wiyetee kaalis kam alaa toon. Nii woni, o yaltini ɓataake oo, o seeki mo, o tawi heen ko kaayitaaji simoŋ ena leemondiri. Limoore kaayitaaji leemondirɗi ko 36 ɗerewol. Ko ɗoon a faami ko o jamfaaɗo.
Usel Fari ko sofeer oto hakkunde Ɗalhayab e Kayhayɗi, rewrude e Maafoondu, Loƴol, Madiina Mbaayɓe, Marayse, Wuro Gijili, Jiinge, Lobbudu e Awoalalynaat. Omo anndiraa nuunɗal e peewal, laaɓde reedu, yankinaare e wonde sehil yimɓe fof.
Eɗen mbeddoo eeraango feewde e hilifaaɓe diine nde mbaɗtata hakkille sabu won huutortooɓe jimmeeji mumen e inɗe mumen ngam lorlirde miskineeɓe. Ko noon ne kadi njeertinirten banndiraaɓe nde ndeentotoo ɓe nganndaa sabu won gannde mbaɗti huutoreede ngam boomde laaɓɓe deedi, ɓe ndeentaaki.
Laamu nguu kadi ena foti waɗtude hakkille sabu ko kañum ɓuri waawde nehde e haɓde e cangarte mbayɗe hono nii.


text:
Binndital : nattii tan paltoor, jooni ko kasoo
e, jooni ko dummbugol e kulɓingol. E wiyde jaaynde Le Terroir, hannde, “to daande maayo too, tuggi Rooso haa wiyan maa Xaabu, ƴaaqan maa Teekaan, Ganni, Daarel Barka, Ɓoggee, Baabaaɓe, Haayre Mbaara, Mbaañ, Kayhayɗi, Likseyba, Mbuut, Jowol, Magaama, Sehilbaabi, e goɗɗe ɗe en limtaani, alaa ñalawma ɓennata tawa polis
walla sanndarmori noddaani ɓaleejo, caggal ɗuum nawa ɗum to ñaawirde, hade meƴƴeede e kasoo.
Ɓaleeɓe heewɓe, jaggiraaɓe no ɓiɗɓe leydi sara, nana ndummbaa e kasooji ko ina wona lebbi to Kayhayɗi, Eeleega, Rooso, Sehilbaabi, sabu tan cuusii wiyde ina ɗaɓɓa hakke mum en ɓurɗo famɗude, so hakke heɓde kaayitaaji etaa siwil.
Ardiiɓe nokkuuji binndital e ɗiin nokkuuji daande maayo lomtiima komiseeruuji e kumaandaŋ sanndarmori. Nii, capanɗe walla boom teemedde ɓaleeɓe nana mberlaa e kasooji ko aldaa e daliilu gooto so wonaa tan ko ɓe ɓaleeɓe.
Ndeen ko paltoor woyetenoo e binndital hee,
Eɗen mbaawi limtude heen Haamiidu Jallo, Jallo Buubu, Mammadu Jallo (84 hitaande, jeyaaɗo to Murtogal), Abdullaay Yero Ndonngo gooto e mawɓe wolde Saharaa kam e seedeeji ɗiɗi hono Abuu Muusaa Soh e Aliu Demmba (meeɗnooɗo wonde militeer) jeyaaɗo Hamdallaay, e Aliu Mammadu Bah, Abdullaay Ibraahiima Ndonngo, Umar Abuubakri, Mamma Demmba Jallo, Raamata Umar Jallo (Beelel Uurngel), Aali Wañ (Tulde) Abuubakri (Gurl Saɗɗa), Aliu Jagana (Baydi Aali), Alasan Lamin Sih (Ari Haara). Doggol ngol ina juuti. Ko ɓuri heewde e ɓeeɗoo ko taccinanooɓe artiraaɓe. Ɓeeɗoo fof alaa ko mbaɗi so wonaa wonde ɓaleeɓe.
So wonaa ɗuum, hol no paamraten ko ɓaleeɓe tan sariya yanata, tawi noon ko ɓaleeɓe jogiiɓe kaayitaaji mum en timmuɗi, ɗi gollotooɓe etaa siwil ndokki ɗum en ? Ɗuumɗoo ko paltoor tuugiiɗo e goobu nguru ɓalndu mo laamu Muhammed wul Abdel Asiis tabitinta e dow ɓaleeɓe, paltoor mo laamu Maawiyya wul Siidi Ahmed Taaya fuɗɗunoo”.
Fooyre Ɓamtaare tŋ 131 (26 saawiyee 2015)
hamada
Wallifiiɓe
- Mauritanie 2000 : vers l’indépendance économique des femmes de la filière pêche
- دفاع حمادة قد يستخدم صور ورسائل قصيرة توكد ان العلاقة الغرامية مع الفتاة تمت بموافقتها
- Il y’a trois ans, le 16 mars 2012, l’AVOMM perdait à Nouakchott son conseiller pour les droits de l’Homme Mohamed Dogui.
- قرب اطلاق سراح بيرام هل هو بضغط من المعارضة ام لوبيات الكونغرس الامريكي
- السنغال حزب واد يعلن مرشحه للرئاسة غدا والعفو الدولية تدعوا لاطلاق سراح ابنه
- [...]


text:
Arme muritani 14 mayyi 28 mbarrmi hande subaka
Fuutamedia.com tini e tugnade e jagorgal leydi muritani kalfinangal ndenka leydi ko inna tollno e 14 militer muritani najo mayy subaka hande 28 mbarrmi e aksidan baɗo to rewo leydi ndi e diwan adrar ɓe ngono ko e ooto inna waɗi 78 neɗo uominoɓe atar inna payyi cingity fof ko honyankoɓe
Aksidan oo waɗi ko do hayyre wiyatendo hayyre wull ebnu
Ko lanna ndiwoo wa aranni kañiɓeɓe ngada hospital militer ɗo e nuwasott
Kabaruji ɗi fuutamedia.com heɓi inna kolitta 28 barmuɓe ɓe inna waɗi tampuɓe no fewi
Fuutamedia.com
hamada
Wallifiiɓe
- Ne pouvant plus supporter les « ton fils ressemble à mon mari », elle se suicide
- رئيس حركة فلام –يشن هجوما لاذعا على مسعود هوليس مانديلا ولا يستطيع ان يكونه—
- Garlol noddii, Pete e Penenjuru njaabiima
- Seppo refiseeji : “tumarankooɓe e nder leydi mum en”
- موريتانيا شقق مفروشة لمغربيات بدات تجذب بعض الموريتانيين
- [...]


text:
Fuutamedia.com tini e tugnade e jagorgal leydi muritani kalfinangal ndenka leydi ko inna tollno e 14 militer muritani najo mayy subaka hande 28 mbarrmi e aksidan baɗo to rewo leydi ndi e diwan adrar ɓe ngono ko e ooto inna waɗi 78 neɗo uominoɓe atar inna payyi cingity fof ko honyankoɓe
Aksidan oo waɗi ko do hayyre wiyatendo hayyre wull ebnu
Ko lanna ndiwoo wa aranni kañiɓeɓe ngada hospital militer ɗo e nuwasott
Kabaruji ɗi fuutamedia.com heɓi inna kolitta 28 barmuɓe ɓe inna waɗi tampuɓe no fewi
Fuutamedia.com


text:
woyynde gaz ndu muritani _ banda_ inna yonna muritani e senegal e mali to bannge jayyle kuranh
Fuutamedia.com
Jagorgal leydi senegal kalfinangal ko fatte jayyle kyrah onn wonni maimouna ndouy
Nde oo waɗi njillu e leydi muritani o hollite boyyli petrol ɗi leydi muritani
Joggi ina mbawi wayylude gonangal leyɗele taro muritani fof wonni Senegal e mali to bnnge haɗade baasal sabu sembo kurah jalltin teɗo e boyyli petrol e boyyli gaz ha teŋŋti woyyndu wiyattenndu chingiti banda
Ko woynndu ɗurrndu hewde jayyle gaz e nder muritani mum
Konno ko yalltinte ko henn hewanni sabu ronkorre to bannge karalagal
Jonni nanondiral siifaama hakund leyɗele ɗe tatte wonni muritani e senegal e mali ngam ligorade
Ndu woyndo to bange fewnndude jayyle kuranh fuutamedia.com
hamada
Wallifiiɓe
- MAURITANIE : Pourquoi Michel Sapin est comme chez lui à ...
- VERDICT AU PROCÈS DU SACCAGE DE L’AMBASSADE DE MAURITANIE EN FRANCE : « JUSTICE A ÉTÉ RENDUE » (ME TOURÉ MOKTAR)
- Mauritanie : le cortège du président Echappé de pierres
- Mauritanie : au-delà des chants du désert
- ينشر صور لفتيات موريتانيات بصدورعارية فهل كان المجتمع القديم يسمح بالتبرج Le Mouvement
- [...]


text:
Loraa Bagboo ko ñaaweteeɗo !
Ñaawooɓe Ñaawirde Kuuge Winndereere (CPI) wonnde to La Haye (laamorgo Pays Bas) fellitii ñaawde Looraa Bagboo, oon gonnooɗo hooreejo leydi koddiwaar. Ɗuum, ko caggal nde ɓe cikkitii dalillaaji gaddanooɗi ñaawirde ndee addude mo toon e wiyde ina ñaawa mo. Jooni noon, ɓayri ɓe pellitii ñaawde mo, firti ko won dalillaaji njogaa gaddanooji yimɓe tuumde mo geɗe nay (4) : warhoore aadeewo, woni warngooji e njangu e rewɓe e golle yoorɓerndaagu kam e ownugol beeli.
Hade maɓɓe fellitde ñaawde mo, maa ɓe njuurnitii dalillaaji kollitaaɗi ɗii, gila e haala 108 seede, haa e 22 000 hello binndi haa e dille e wideyooji. Bagboo woni hooreejo leydi gadano mo CPI teeɓtii, ina yiɗi ñaawde ɗum. Kanko Bagboo omo yahra e duuɓi 69. Bone ɗe tuumaa ɗee mbaɗi ko caggal juɓɓingol woote gardagol leydi Koddiwaar. Ko ina wona e 3 000 fittaandu mbaasaama e hare waɗnoonde e oon sahaa hakkunde makko e senngo Alasan Watara e Giyoom Soroo. O jagganoo ko e lewru abriil 2011, o nawaa La Haye e lewru noowammbar 2011. Omo wondi toon e Charles Blé Goudé, gardinooɗo sukaaɓe wondunooɓe e laamu maɓɓe.
fuutamedia .com
pulaaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- La Loupe du Rénovateur :Aziz ou la démocratie sans partage
- ماكي صال يخرج عن صمته ويتهم الرئيس الغامبي بالغوغائية
- [...]