text:
Subaka law, tawi yimɓe ndariima e powle maayo, ina cooynoo banndiraaɓe mum en ootoo bannge, worgo maayo, ummoriiɓe Njum. Ɗoon ko tillisaaji poŋtaa, ɗo yimɓe mbaawi ɗuhaade, kono ɗoon e ɗoon tawi ɗi keewii. Hankadi, laaɗe ndenndinaama ina padi, sibu Ɓoggee alaa baak no Rooso nii. Otooji kadi nana padi.
Taccugol maɓɓe waɗaani caɗeele. Ɓe njoofii kamɓe kala e jam e cellal. Weltaare nde ina mawni sanne, hay gooto suuɗaani ɗum. Ina jeyaa e arɓe ɗoon jaɓɓaade, mooliiɓe artunooɓe gila e hitaande 1995. Yeru, Aamadu Soh, ganndiraaɗo Demmba Gay. O hollitii ɗoon wonde kamɓe alaa ko ɓe njiyi tawo ; aɓe njaakorii tan maa laamu ngu maa toppito min. O haalani ɗum ko jaagorgal geɗe nderndere, hono Sakariyaa Yaal, garnooɗo jaɓɓaade mooliiɓe ɓe. Oon ne, e diskuur waɗi ɗoon, huniima maa hafeere maɓɓe kamɓe ne ƴeewte, so Alla jaɓii.
Ooɗoo beetawe to Ɓoggee, ko weltaare mawnde, ko njurum, ko bojji …. welemma. E nder ndeeɗoo iiñcere, won heen ndokkii ɗoon darɗe ɗiɗi ngam yettude Alla toowɗo o sabu mum haajde ngal gartaangal.
Udditi bismaali ɗi ko meer Ɓoggee, hono Aadama Muusaa Bah, e ngolɗoo konngol : « banndiraaɓe artuɓe, mi salminii on, mi bismiima on e nder ngenndi men kam e nder wuro men Ɓoggee » ; konngol poɓɓanangol sanne. « Banndiraaɓe, hay gooto majjaani caɗeele nguurno-ɗon ɗe, e nder ɗii duuɓi 20 daayo ».
Muusaa Faal, gardiiɗo ANAIR (nokku toppitiiɗo gartirgol e naattingol artuɓe ɓe e nguurndam leydi ndi) hollitii ɗoon, wonde gartugol ngol firtaani tan naattude leydi ndi, « kono e ngol ɗaɓɓi golle mbele aɓe mbaawaa ɓamtude ɗo nguurndam moƴƴam, e nder ndimaagu ». E nder heen o hollitii wonde nokku mo o ardinaa o, fellitii, wonande ndeeɗoo rogere adannde artunde Barakna, rokkude galle kala ballal tolningal e 700 000 mbuuɗu. O holliti kadi wonde tuugnorgal maɓɓe golle waɗi ko daawe tati : ko ardii fof ko « jaɓɓagol e ballal keñorangal, tabitiroowal ciynugol eɓɓaaɗe nafoore huftodinnde wonande denndaangal artooɓe walla artunooɓe e kitaale 96-97 e 98 kam e musaffiriin en riiwanooɓe to Senegaal» E ngoon yeeso, ɓeto maa waɗe e ballondiral e Iniwersitee Arisona (Ariɗona). E ooɗoo sahaa nii, eɓe na ngollodoo e maɓɓe e nokkuuji joopaaɗi ngam jaɓɓaade mooliiɓe ɓe. Ngoon ɓeto maa hollite laamu ngu so gasii, mbele ina laawɗina ɗum, caggal nde gollodiiɓe to bannge karallaagal e ngalu njuurnitii ɗum.
So ngalɗoo daawal ɓennii, huccantee ko daawal eɓɓaaɗe “naattingol duumingol e nder nggurndam renndo ngo nde fayndaare mum woni waɗde feere mbele aɓe nguurda e tawaaɓe e nokkuuji ɗi e nder beldal e paamondiral”. Ɗee geɗe kala maa mballitoy tiiɗtinde kattanɗe nguura e diwtude caɗeele nguura e njeña ndema e nder leydi ndi.
Daawal cakkitiingal tuugnorgal ANAIR toɗɗii ko artuɓe, tawi wonaa e ngalɗoo nanondiral hakkunde laamu Muritani, HCR e laamu Senegaal. E Ooɗoo sahaa, artuɓe ɓee fof ko 900. Wonande barakna, rogere woɗnde maa ar ñalnde 25, woɗnde ñalnde 27 mars 2008. Ko e les naange saasnge, Sakariyaa Yaal, kalifu geɗe nderndere waɗi diskuur mum puɗɗoriiɗo « Bismilla, Bismilla, Bismilla, … ina wayi no en uddii ngooɗoo hello, en mbaɗii daawal feewde e mahtagol ngootaagu ngenndi ndi ». Ina tawaa jaɓɓungal ngal, jooɗaniiɓe (ammbaasadeeruuji) Espaañ, Dental Amerik, Almaañ, Fedde Ngenndiije Dentuɗe. Ɓeeɗoo artuɓe fof noon ko Boyngel Cilenaaɓe (saraaji Ɓoggee), ɗo HCR foŋtani ɓe 85 tilliisa. Bongel Cile noon, so a arii ɗoon hannde, a miijotaako wonde meeɗiino hoɗeede, sibu, e hitaande 1989, nokku o muumta haa takki.
Ƴoogirde : Le Rénovateur Quotidien


c: text/html

text:
E oorngal (kampaañ) woote ɓennuɗe ɗee, mawɗo leydi oo, e cili keewɗi, ngam dallinde pirtugol senaa, takkii senaa oo wonde « sabbundu muuɗnugol ». Ɓeen ne njaabtiima mo, mbiyi mo “ wonaa kañum en kuufi ngalu leydi ndii, wonaa kañum kalfinta golle (ndokkata marseeji) buur.”
Ngam seerndude ɓe (ñaawde hakkunde maɓɓe), porfesoor Gurmo Lo, karallo ko faati e ganndal sariya, cukko hooreejo gadano UFP, werliima kam ne ngalɗoo naamnal teeŋtungal: « Hol ko tagi, gila kuudetaa 2008, alaa fof doosiyee porlugol jawdi buur, walla muuɗnugol jaggal laamu, walla kuutoragol jawdi sosiyatee e nafoore heeriinde… mo Abdel Asiis seeraani takkude yimɓe luulndo, alaa fof doosiyee mbiy-ɗen, meeɗi yettineede tirbinaal ? » e « Hol ko haɗi Abdel Asiis nawde ɓee ‘’borjinooɓe jawdi’’ ɓe o seerataa e seyfitde, to korirɗe gonɗe e njiimaandi makko ? Hol to yimɓe Sunnorde laamu rowrowre (IGE) ngoni ? Hol to ñaawirɗe kuuge ngoni ? Hol to goomuuji parlemaa ngoni ?» « Hol ko heedi mo e dillinde ɗee kuutorɗe mbele ɓesngu nguu ina annda to miliyaaruuji miliyaaruuji ugiyya men ɗii naatɗi. Gaw niɓɓo ɗo ɗi naati, mo goomuuji ɗiɗi parlemaa puɗɗii yaynanaade en, waɗde ɗi laamu nguu heñii e ubbidde e senaa oo. »
O dikkii laamu nguu yo yaltin « jiibaaji ɗii e kagguuji mum, mbele gooto kala ina heɓtina ɗi mum, ngu woppa ko ngu weeynata ɗee beeyuwe. » O wiyi ɓe « ndeƴƴee onon yeeyooɓe ekkolaaji e silkitooɓe doosgal leydi ! » so tawii on mbaawaa yaltinde hay huunde !
Jaayɗe leydi ɗee noon ceeraani e limtude « jiibaaji laamu Abdel Ajiiju ». Yeru jaaynde Le Calame siftinii en ɗee geɗe : « ganaagayte, njeeygu senusi, kaalis Kaddaafi, njeenaari cehilaagal (hannde wonda e Sudaan, janngo wonda e Kataar, jamma waalda e Sawuud, weeta ñiŋde Orop) miliyaaruuji 7 Snim, njeeygu ekkolaaji, boowe cofte ɓalli e laaɗe diwooje jeeyaaɗe, caɗeele keɓtiiɗe Attm e Ener, ɓeydagol ñamaande Muritani hakke miliyaaruuji joy dolaar (1 800 miliyaar ugiyya), santaraaluuji kuuraa, abiyoŋaaji MAI, isin ceŋgol abiyoŋaaji mo seedaaka tawo, leyɗe daande maayo loppitaaɗe, njoldi duwaan paljundi, kitaasuuji teresoor ñemmbaaɗi, kalfingol golle ɓe welaa, njeeygu bannge e leydi ndii ».
Kelmeendi
– Ñaawirɗe kuuge : jurisdictions pénales
– Muuɗnugol jaggal laamu (bonannde jaɓgol kalfinaaɗo golle ndenndaandi heɓde dokkal (kaalis walla ngalu ngoɗngu) ummoraade e neɗɗo walla fedde mbele ina rokka oon walla fodana ɗum nafooje keewɗe (ñaantugol, kalfingol golle, heedande joom mum…) : trafic d’influence.
– Sunnorde laamu rowrowre : Inspection générale d’Etat.
– Goomuuji parlemaa : commissions parlementaires.
– Kuutoragol jawdi sosiyatee e nafoore heeriinde : L’abus de biens sociaux

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ñalnde 21 desaambar woote mbaɗtaama e nokkuuji ɗo partiiji gootondirooji ɗii ndonkondirnoo. Haa heddii to Kayhayɗi (woote meer), Attaar e Shingiti (woote depitee), caggal “ko nii, wonaa nii”, mo gasataa. Ɗe potnoo waɗteede ko ñalnde 7 desaambar 2013 kono, sabu jiñagol e jiikagol CENI e limooje mum, e bayle keewɗe, yimɓe njooɗiima balɗe 10
Ñalnde 21 desaambar woote mbaɗtaama e nokkuuji ɗo partiiji gootondirooji ɗii ndonkondirnoo. Haa heddii to Kayhayɗi (woote meer), Attaar e Shingiti (woote depitee), caggal “ko nii, wonaa nii”, mo gasataa. Ɗe potnoo waɗteede ko ñalnde 7 desaambar 2013 kono, sabu jiñagol e jiikagol CENI e limooje mum, e bayle keewɗe, yimɓe njooɗiima balɗe 10
ina padi e njeñtudi daawal gadanal. Heddinoo tan ko balɗe 3, wonti hankadi ngaanumma. CENI waɗi no woownoo waɗde, so tarñude laabi sariya e dirtinde baɗtugol ngol.
Ko Gurmo Loh, cukko hooreejo UFP gadano, karallo ko faati e ñaawooje e sariya wiyi waɗaa koo « ko maslahaa hakkunde yahdiiɓe » ; O wiyi, ko waɗi koo ko « jilɓoore bonnde to bannge politik e njuɓɓudi gaddanɗo partiiji tawtoraaɗi woote ɗii naatde fitina ». Alaa no laamu nguu waawnoo waɗde so wonaa dirtinde ɗe, haa teeŋti noon kadi eɗum rokki ɓe fartaŋŋe waawde waɗde maslahaaji mgam « ustande yahɓe woote ɓee mette ». Caggal ɗum o naatani dalillaaji sariya ɗii « ina foti siftineede wonde ko mbaawka ciynoowo (hooreejo leydi, so en njiɗii laɓɓinde) foti lajde ñalɗi woote so tawii ko daawal dagingal ngal doosɗe leydi dotti ngal wonaa. Kono wonande njuuteendi kampaañ woote, e laje gullitagol kanndidaaji ndokkaa, haa arti noon e ko woni ngoƴa men jooni koo, so lajal hakkunde daawe woote ɗiɗi ɗee, yo won wonande woote hooreleydaagu, walla carɗinooje walla minisipaal. Ɗeeɗoo laje ngonaa laje njuɓɓudi, kono ko laje carɗinaaɗe, walla nii doosɗeleydiije ». Ɗum firti ko persidaa leydi ndii walla guwarnama mum ngalaa heen mbaawka, ko sariya tan dottata ɗum (rewrude e parlemaan) walla ɓesngu rewrude e referaandoom.
No geɗe ɗee njahrii nii ina hollita wonde CENI paraano. Yanti heen ardiiɓe konu nguu e laamu nguu ngonaani jaambureeɓe. Ɗum fof e wayde noon en teskiima kam partiiji jahnooɗi woote ɗii won ɗo tampini parti laamu oo (to Rooso, Waad Naaga, Kankoosa, Tintaan, Jigenni, Kobonni, Neema, Sebka, Arafaat, El Miina, Daar-Nayiim), woni nokkuuji ɗi ngalaano memaandi, walla ɗo mawɓe teheeɗe walla gure mbaɗnatnoo yimɓe ko mbelaa. Kono ɗuum haɗaana parti laamu oo, hono UPR heɓde 74 depitee (ko ɓuri feccere depiteeji ɗii : 51%). Partiiji kiisaaɗi ko luulndiiɗi ɗii fof so ndenndii, ko heewi fof ko 37 depitee keɓi (so en kiisiima heen Wiam : depiteeji 10) ɗum woni nayaɓal asammbele ɗee (25%), partiiji ɓalliiɗi laamu goɗɗi ɗii keɓi 33. (Ina heddii depiteeji 3 : to Attaar e Shingiti). To oon bannge eɗen mbaawi wiyde wonde luulndo ngoo yahrii caggal, sibu e asaambele ɓennuɗo oo, ngo joginoo ko tataɓal depiteeji ɗii (30 nder 95). E jaati ko woni luulndo tigi koo yettaaki joyaɓal suudu sarɗi nduu, yah ngartaa fof, ndiyam faati ko maayo, ɗum woni WIAM ɓooyataa e luulndo, ndeen noon ngo heddortee tan ko 27 depitee (18%). E ko fayi ɗum noon, ko Tawaasul heɓtata hoore luulndo, Jamiil Mansuur dartoo darnde Ahmed Daddaa (heewɓe ina coofni ɗum sibu ina wayi no Tawaasul roɓti ɗoo ko geɗal partiiji luulndo taƴiiɗi woote ɗii).
E nder ɗuum, COD seeraani, gila e daawal gadanal ngal, wiyde yo “woote ɗee niilne, woote goɗɗe ɓamdaaɗe, nuunɗuɗe njuɓɓinee”. Haa teeŋti noon ñalnde alarba 24 e batu jaaynde ɓe njuɓɓinnoo, ɓe takki laamu nguu yowde ceekgol gollotooɓe ngol njogornoo waɗde haa woote ɓenna. Ɓe ñiŋi no feewi ceekgol ngol rewaani laawol fotde 500 gollotooɓe to Tasiast e MCM, sibu laamu nguu hulii haalde heen konngol. Ko noon kadi ɓe takkiri laamu nguu yiɗde booynaade Somagaz, tee heewɓe kadi maa mbaas heen golle.
Yimɓe leydi ndii fof e ñiŋde woote ɗee no njahri nii, gila e luulndo taƴiingo, haa e luulndo yahngo woote, haa e partiiji laamu (ko ina ɓura 100 wullitaango njoɗɗinaama e daawal gadanal ngal), haɗaani leydi Amerik e Espaañ e Farayse wiyde “ina mbeltanii ɓesngu Muritani e laamu mum sabu juɓɓingol woote jamyame, tiiɗtinɗe demokaraasi e leydi ndii”. Huunde hollitoore ceertugol ngoƴaaji men e ɗi leyɗe mawɗe ɗee.
Geɗel goɗngel ina teskaa : partiiji AP (MPR mo Haamiidu Baaba, ADIL e RD) tawtii COD e seppo yuɓɓinnoo ñalnde alarba 18, seppo heewngo yimɓe sanne. Yanti e ɗuum, ñiŋooje teeŋtuɗe Tawaasul, walla ɓurɗe mettude kadi ɗe APP ñiŋi woote ɗee. Geɗe gaddanɗe huunde e yimɓe wiyde “woote ɗee ɓeydi ko leefɗinde laamu nguu e rokkude luulndo taƴinoongo ngoo goonga”.
Ñalnde 25 desaambar 2013, parti Mesawuud (APP) alaa ko heddani CENI e woote ɗee. O takki “nayeeɓe ardiiɓe CENI ɓee, o wiyi alaa ko wonnoo ngoƴa mum en so wonaa juloraade kaalis CENI, e waasde woƴeede waɗde golle peewɗe”. Fedde ndee ina “ñiŋa no doole mum potirnoo yeeso muritaninaaɓe e winndere ndee kala ɗee woote jiiɓiiɗe kam e njeñtudi mum”. E nde “nodda denndaangal waɗooɓe politik nde njuurnittoo ngonka leydi ndii, ndaroo e sompude juɓɓude demokaraasi goongɗuɗe, koolniiɗe”.
Bookara Aamadu Bah


text:
Paawle muusɗe no feewi ina naati leydi ndii, haa teeŋti noon e Nuwaasoot, ko ina wona duuɓi. Ɗe puɗɗii nanngude ko Teyaaretnaaɓe (Hamme Teyaaret) gila rawane walla nii rawane ndeya. Jooni, yimɓe fof ko ñawɓe, tee ronkaama tigi rigi anndeede ko oo musiiba woni, laamu kadi alaa ko haali heen ko laaɓti. Doktoor Al Huseyni Sal, won ko winndi heen ngam sifaneede yimɓe ɓee ñawu nguu.
Paawle muusɗe no feewi ina naati leydi ndii, haa teeŋti noon e Nuwaasoot, ko ina wona duuɓi. Ɗe puɗɗii nanngude ko Teyaaretnaaɓe (Hamme Teyaaret) gila rawane walla nii rawane ndeya. Jooni, yimɓe fof ko ñawɓe, tee ronkaama tigi rigi anndeede ko oo musiiba woni, laamu kadi alaa ko haali heen ko laaɓti. Doktoor Al Huseyni Sal, won ko winndi heen ngam sifaneede yimɓe ɓee ñawu nguu.
Hol ko woni paawngal dinnge ?
Hedde miliyoŋaaji sappo neɗɗo e winndere ndee ina paawnga paawngal dennge hitaande kala. Angal wara heen ko ɓuri 20 000 neɗɗo hitaande kala. Ñawu nguu ɓuri sabbinde ko to Asii fuɗnaange e Pasifik e Amerik worgo e nder won ɗiin diiwanuuji Afrik, ko wayi no Muritani.
Julyultondiral winndere ndee ɓeydii sarde ñawu nguu e nokkuuji goɗɗi, haa teeŋti noon e teeruuji.
Hol no ñawu nguu heɓortoo ?
Addata ngu ko wiris jeyaaɗo e leñol Flaviviridae, mo ɓowɗi Aedes aegypti walla ko ɓuri teeŋtude Aedes albopictus ngaddata e neɗɗo.
Ɗii ɓowɗi coomɗi wiris oo keewi ŋatde yimɓe ko ñalawma, haa teeŋti noon weetndoogo e mutal naange. Ɗi keewi wonde ko e nokkuuji teeru ɗo ɗi mbiltata e diƴƴe deŋɗe.
Hol maale dennge ?
Ngu heewi feeñde ko jonte ɗiɗi haa tati caggal nde mboros oo naati e ɓalndu. Maale maggu ina nanndi e maale maɓɓo girip, ɗuum woni paawngal e muus hoore teeŋtuɗo, ɓalndu horkitooru (kette e jokkorɗe e gite) e puttugol puƴe e ɓalndu.
Paawngal ngal ina wona balɗe tati haa joy ; ngal heewaani ɓurde yontere. Tesko-ɗen noon no moƴƴi wonde maale ñawu ngu ina ceerta fawaade e yimɓe. Ndaa boom, ko ɓuri heewde heen ina cella e nder balɗe seeɗa.
Ñawu nguu ina waawi waawnude, wonta paawngal dinnge caɗtungal, walla paawngal dennge tuƴƴam. Oon sahaa, maale maggu ina mbaawi wonde tellagol paawngal ngal (nguleeki ɓalndu telloo), ɓernde rumtoo ñaamde, yiiño, muus reedu caɗtuɗo, tuƴƴam hinere e ɗakkudi walla nder nguru ɓalndu. Kono ɗumɗoo heewaani kewde.
Ɗeeɗoo maale keewi feeñde ko balɗe tati haa jeeɗiɗi caggal peeñgol maale gadane ɗee. Heen sahaaji, paawngal dennge tuƴƴam ina waawi warde.
Hol no dennge safrortee ?
Ñawu dennge alanaaka safaara keeriiɗo. Safaruuji doktoreeɓe ina mbaawi wallitde ustude maale ɗee. So safaara oo fuɗɗaama law, ñawu nguu ina waawi waasde waawnude.
Hol no ngu reentortee ?
Nde tawnoo ñawu nguu joganaaka feso yeeyeteengo, peeje deentorɗe ɓurɗe yuumtude ko haɗde ɓowɗi gaddooji ñawu nguu wiltude kam e reentaade ŋate ɓowɗi. Doggol wasiyaaji garooji ɗii, ngol timmaani, ina waawi wallitde no feewi deentagol ngol :
1. ɓoornaade comci jurtiiɗi, cuddooji kolɓuli juuɗe e koyɗe e daande ;
2. ɓoornaade comci jaajɗi, tawa kadi wonaa jiytiniiɗi no feewi ;
3. wonde e nokkuuji kidiiɗi tawa dame e kenorɗe kala ina mbaɗi giriyaas, ina e nokkuuji ɓuuɓnaaɗi ;
4. Yenaneede alaa diƴƴe ndeŋi e saraaji galleeji koɗaaɗi ;
5. Feewnitde robineeji e tuwooji ciyooji e uddude suturaaji haa tiiɗa ;
6. Fertaade leɗɗe e layateeri cukkundi ngam woɗɗinde hoore mum ɓowɗi.
Doktoor Al Huseyni Sal, karallo wirisaaji, Kanadaa
Fulo : Bookara Aamadu Bah


text:
Jaagorgal Nehdi Ngenndiiri Usmaan Bah ñaantii gorko biyeteeɗo Mohammedu Paate Jallo, koroowo Falndiijo Nehdi Ngenndiiri ElMiina e nder Nuwaasot, laamorgo leydi Muritani, ñaatal teddungal dowrowal, ngal lasal gadanal walla daraja gadano, ñalnde mawnde 16 lewru siilo hitaande 2015. Ooɗoo gorko ñaantaaɗo e ooɗoo beetawe, ñaantiraa ko golle maantiniiɗe ɗe golli, gollata, darnde hiisnde e dadungal caɗtungal ngal darii ngam rokkude jaŋde
Jaagorgal Nehdi Ngenndiiri Usmaan Bah ñaantii gorko biyeteeɗo Mohammedu Paate Jallo, koroowo Falndiijo Nehdi Ngenndiiri ElMiina e nder Nuwaasot, laamorgo leydi Muritani, ñaatal teddungal dowrowal, ngal lasal gadanal walla daraja gadano, ñalnde mawnde 16 lewru siilo hitaande 2015. Ooɗoo gorko ñaantaaɗo e ooɗoo beetawe, ñaantiraa ko golle maantiniiɗe ɗe golli, gollata, darnde hiisnde e dadungal caɗtungal ngal darii ngam rokkude jaŋde
leydi ndii, e nder nokkuuji ɗi halfinaa ɗii, mbaydi laaɓtundi ndi wondaani e niiwre walla e kaɗooje.
Ñaantal ngal waɗi ko to Duɗal Keborgal Jannginooɓe Nuwaasot, omo wondi e Idi Mammadu Mbooc, gardiiɗo Duɗal Abuu Uboydi to Riyaad, Saalem Wul Tufoyla, mawɗo Liisee Ekselaas 1, Mohammed Bommba wul Saaliki e Seek Siidi Ahmed.
Mohammedu Paate Jallo e ɓeeɗoo worɓe poti daraja to bannge ñaantal. Kamɓe njoyo, gooto heen fof dañii ñaantal teddungal dowrowal, ngal lasal gadanal. Ɗiɗo woɗɓe ñaantaama caggal maɓɓe, ñaantal lasal tataɓal. Ɓeen ngoni Mesahuud Wul Bilaal Wul Sammba e biyeteeɗo Mohammed Mahmuud Alimaan.
Ena tawtoraa golle ñaantal ngal, diiso Jaagorde Nehdi Ngenndiiri, mawɓe Gardorɗe Diiwaniije Nehdi Ngenndiiri, rewo e worgo, keedo keeriiɗo KFNN falnde ElMiina, diisneteeɓe to bannge karallaagal jaŋde e won e ardiiɓe duɗe leslese to ElMina.
Nde Mohammedu Paate Jallo yalti, resndii Fooyre Ɓamtaare ngolɗoo konngol: “ Mi yettii Geno, Jeyɗo Winndere, dokkuɗo mi fartaŋŋe waɗde golle teskinɗe, teskaaɗe to mawɓe am. E nder nguurndam yo neɗɗo jogo fiɓnde tan e paandaale laaɓtuɗe, ko heddii koo ko Geno timminta. Hannde oo mboɗo wondi e weltaare mawnde walla beltaaje mawɗe. Weltaare adiinde ko nde hakkunde am e hoore am sabu so a golliima huunde, yimɓe ɓe ngollani-ɗaa ɓee walla ɓe ngollodto-ɗaa ɓee, kuccitii e maa, njettiima, ɗuum ko weltaare wonande kay joom fittaandu weltotoondu. Weltaare ɗimmere ndee ko jaggal fotngal no Jaagorgal arde ñaantu maa, ñaantir maa sabu ɗeen golle e yeeso jamaanu ko weltaare. Ndeeɗoo weltaare noon walla ɗeeɗoo beltaaje, ndenndat-mi ko e denndaangal gollodiiɓe am, sehilaaɓe am e ɓesngu am. Weltaare ndee ko weltaare maɓɓe, teddungal ngal kadi ko teddungal maɓɓe”.
Weltaare mawnde waɗii caggal ñaantal ngal, gila e noddooɓe haa e arduɓe koyɗe mumen ngam duwanaade Mohammedu Paate Jallo. Siidi Mohammed, keedo keeriiɗo horirde ElMiina, ngam hollirde weltaare mum e ngal teddungal, soodani denndaangal yimɓe arnooɓe ɓee fof njaram to Yeeyirde Jam (Epicerie El Khaïri). Jamaanu yari haa ɗomɗiti, waɗi duwaaw e cakkital Bah Siley (oon ne ko koroowo), carondiri.
Gelongal Fuuta lollirɗo, Njaay Saydu Aamadu


text:
Ñalnde 9/11/2017, sete Tabital Pulaagu Muritani yilliima Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani (F.Ɓ.P.M.) to joɗnde mum ɗoo, caggal nde winndi ɗum ɓataake, ngam teddinirde ɗum Ñalngu Nagge nguu. Yiilirde Fedde Ɓamtaare Pulaar (Y.NG) ndee kadi hollitii ɓe weltaare mum heen. Caggal ɗuum nde jaabtorii binndol ñalnde 10 noowammbar 2017. Ina winndaa e oon ɓataake :
“Yiilirde NGenndiire ina heɓii e tawtoreede e golle ɗee no haanirta nii ; ina ɗaɓɓi heɓde tuugnorgal golle ɗee e sifaa njuɓɓudi tammbiindi heblo ngoo (goomuuji ɗi cos-ɗon ɗii), ngam toɗɗaaade yimɓe Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani waawɓe soɗeede heen, e fawaade e soklaaji mon.” Ɓataake oo joofniri ko ngolɗoo konngol : “Ngal damal udditiingal hakkunde pelle ɗiɗi ɗee yo jokku ngam ƴellitde pulaagu e nder leydi ndii kam e caggal mum fof.”
Fedde ndee heɓaani tuugnorgal golle ɗee saka waawa toɗɗaade jeyeteeɓe e goomuuji golle ñalɗi ɗii, hay so tawii won terɗe mum teelɗuɗe ngollii e huunde e goomuuji e inɗe mum en keeriiɗe. Ko ɗum tagi, ñalnde alkamiisa 14/12/2017, woni balɗe 3 ko adii udditgol Ñalngu Nagge, Yiilirde Fedde Ɓamtaare Pulaar, tawi ina jooɗii e batu mum ngaadoraangu, yamiri yo hooreejo mum, hono Aamadu Umar Jah, yo noddu hooreejo Tabital Pulaagu Muritani, hono Fari Jeeri Bah, ngam hollitde : 1°) keɓaani tuugnorgal golle, 2°) heɓaare mum haa hannde e wallitde. Ɗoon ɓe nanondiri yo F.Ɓ.P.M. heed e wejo defte. Hooreejo Tabital oo jokkondiri e kalfinaaɗo njuɓɓudi Ñalngu Nagge ngam humpitde ɗum maa F.Ɓ.P.M. neldu ɗum doggol yimɓe mum fotɓe tawtoreede udditgol ñalawma oo mbele ina keblanee badsuuji. Kalfinaaɗo njuɓɓudi ñalawma oo heɓii ngool doggol ñalnde aljumaa 15/12/2017. Ko ñalnde ndeen kadi nelaaɓe F.Ɓ.P.M. nawani Tabital Pulaagu ballal 100 000 mb ɗo joɗnde heblo Ñalngu nguu. Yiilirde F.Ɓ.P.M. kam fof e waasde heɓde badsuuji, dawanii Galle mooɓondire ñalnde 18/12/2017 ngam tawtoreede udditgol ngol. Huunde e terɗe mayre ndañii naatde caggal darnde juutnde, e tawtoreede udditgol ñalngu nguu, e udditde nder toon wejo defte fedde ndee. Ñalnde 19 nde ardiiɓe ñalngu nguu ñalloyi Idini ndee, hooreejo FƁPM e huunde e terɗe yiilirde ndee, ñalli; kiiri ko to galle sukaaɓe kiiɗɗo too. Ko noon kadi ñalnde 20 desammbar ndee. E ɗiɗi ɗii kala ɓe mbejii mbejii toon defte e jaayɗe FƁPM.
En teskiima e ɗii ñalɗi, nootagol Fulɓe Muritani wondude e coftal e weltaare mawnde, nootagol banngeeji fof, gila e ngalu haa e darnde. Ɓe njaaraama, sibu ɓe timminii fotde maɓɓe haa timmi. Heddii ko ardiiɓe pelle ɗee ndutta ɓe teddungal, mbaɗta e maɓɓe hakkille, keblana ɓe kewuuji juɓɓuɗi, baɗɗi loowdi naftoori, gila e jooltugol hakkeeji maɓɓe to bannge pinal, haa teeŋti noon keɓtingol e janngingol ɗemngal maɓɓe e nder leyɗe ɗee, haa e moƴƴingol nguurndam maɓɓe ekn. Mbele kadi fulɓe ina ndiwta pecce mum en, ngannda kam en fof ko gootum, alaa ɓurɗo alaa ɓuraaɗo, pullo gawoowo, maa ɗatoowo ɓuraani pullo gaynaako, maa pullo ɗatoowo, kamɓe fof poti pulaagu, poti e pulaagu.
Bookara Aamadu Bah


text:
Daawuuda Jah gardiiɗo BBY e falnde kanel o waɗii mitiŋ mawɗo ɗo weendu booseyaaɓe ɗo ngam ruttude teddungal elektooruuji falnde kanel caggal nde cuɓiimo e suɓngooji depiteeji ɓennuɗi ɗi, o noddii hoɗɓe e 12 komin gonɗi e falnde kanel ngam ruttudeɓe teddungal ɓe nootimaamamo e keewal o hollirii noon haŋkadi ko golle keddi haala gasi golle payaaɗe ɗe ko gila e jooni ummaade ngam heblanaade suɓngooji hooreejo leydi 2019, Golle ɗe na njaadi e tottirgol njeenaaje elewaaji ɓurɓe welde hakkille
E nder njillu makko e falnde kanel e komin mo horkoƴeree ndr heen wuro ƴella ɗaɓɓiriinomo yoo wallu ɗumen e ammbilaas oon ndeen ñawannde selli sabu nawanii ɗumen ammbilaas, ɓeenne kollirii weltaare mumen e ngaal baɗal,
To wuro Padalal kañumenne ko ɗuum wonnoo caɗeele mumen caggal nde ammbilaas mumen moo addannooɗumen sumi jooni kadi o addanii ɗumen ammbilaas goɗɗo,
Kono e wiide Daawuuda Jah,ko goonga ko cellal woni afo ngalu kono kadi alaa e sago daranee jul-yul tondiral gure ɗe laabi ndañee ɗo rewa ɗum noon fuɗɗaama o hollirii laawol raŋ-raŋ ummiiɗo weendu booseyaaɓe faade ƴelle,padalal,horndolde,haa ganngel sule ko heddii hen koo nattii heewde, e wiide makko caggal nde ɗum fof dañaa alaa e sago golle ndañee hannde ko ɓuri wonde haaju makko ɓurɗo mawnude ko wallondirde e ɓesngu falnde kanel no ndañiri ngalu ngam waawde yuɓɓinde eɓɓooje mumen,
WEENDU BOOSEYA : DAAWUDU JAH REFTII TO REWNOO
Daawuuda Jah gardiiɗo BBY e falnde kanel o waɗii mitiŋ mawɗo ɗo weendu booseyaaɓe ɗo ngam ruttude teddungal elektooruuji falnde kanel caggal nde cuɓiimo e suɓngooji depiteeji ɓennuɗi ɗi, o noddii hoɗɓe e 12 komin gonɗi e falnde kanel ngam ruttudeɓe teddungal ɓe nootimaamamo e keewal o hollirii noon haŋkadi ko golle keddi haala gasi golle payaaɗe ɗe ko gila e jooni ummaade ngam heblanaade suɓngooji hooreejo leydi 2019, Golle ɗe na njaadi e tottirgol njeenaaje elewaaji ɓurɓe welde hakkille
Post your comments
Vous devez être connecté(e) pour rédiger un commentaire.


text:
Naamnal jaŋtangal ngal depitee Kajjata Maalik Jallo huccitini e kalifu Geɗe nder leydi kam e bellitgol, jowitiingal e binnditagol njuɓɓudi laamu 2011
Lelngo naamnal ngal
Kalifu tedduɗo,
Ñalnde alkamiisa 5 mee 2011, hooreejo leydi ndi udditii golle inniraaɗe «gangisgol ɓiɗɓe leydi», walla mbiyen binnditagol kabranoongol ko ɓuri hitaande jooni.
Gollal mbiyno-ɗon maa waylu no feewi etaa siwil men oo, wayi ko no huunde suuɗeteende nii, sibu mum waasde faamnineede e facciraneede yimɓe ɓee, tawi kadi fotnooɓe gollodeede ɓee, alaa heen gollodaaɗo.
Hannde, yimɓe fof naamnotoo ko naamnal gootal: «Ko waɗetee koo, ko woni?»
Hol jaabawol maa e ngalɗoo naamnal ?
Depitee Kajjata Maalik Jallo
—————————————–
Paccirgol naamnal ngal
1. CIFTINGOL NO RANVEC 1998 YAHRUNOO (RANVEC : BINNDITAGOL NJUƁƁUDI LAAMU BAƊANAGOL ETAA SIWIL)
– Faandaare maggol : moƴƴitingol etaa siwil leydi ndii
– Ranvec udditiraa ko dekere batu hilifaaɓe, wondude e laabi golle laaɓtuɗi
– Ko idii binnditagol ngol, jeeyngal jaajngal waɗaama, e sifaaji keewɗi
– Ko kippuuji neldaa e nder leydi ndii kala (wilaayaaji, mukaataaji, gure, deebayuuji, feewde e yimɓe eggoru-hoɗooru : ndeke ko galle yoo galleyel waɗanoo. Kippuuji kebliraaɗi ɗuum neldaama kadi e nder denndaangal konsulaaji e ammbasaduuji.
– Ko foksineeruuji e gollooɓe laamu ngardinoo, kuufnoo, koratnoo denndaangal golle Ranvec
– Denndaangal keɓe Ranvec ndenndinaa ko ɗo gootel, ina ngondi e binndaaɗe ceedtotooɗe (karneeji), naatnaa e ordinateeruuji, e les tiimaandi e horo Kuuɓal Dowla kalfinaangal Etaa siwil
– Binnditte nay goɗɗe timmitinooje mbaɗii caggal Ranvec 1998
Ɗeeɗoo peeje fof kaɗaani ko ina tolnoo e 20 haa 25% (nayaɓal) Muritaninaaɓe mbinnditaaka, en kaalaani juume keewɗe baɗanooɗe.
2. BINNDITAGOL 2011 WALLA MBIYEN GANGISGOL YIMƁE E NDER KARNAL NGENNDI BAƊANANGAL YIMƁE (RNP)
Binnditagol 2011 kabraa ko gila saawiyee 2010, kono fuɗɗii ko e mee 2011 rewrude e yamiroore kalifu tan (uddirta kadi ko yamiroore kalifu)
2.1. Jeeyngal waɗaaka
Gaa gaa udditgol hooreejo leydi ngol ñalnde 5 mee 2011, alaa fof jeeyngal teskaa : wonaa emisoŋaaji rajo walla tele, wonaa kaayitaaji ɗakkaaɗi (alluuje walla leppi), wonaa tinndinooje tokoose, alaa fof ko maandinta ko e binnditagol ngon-ɗen, ellee nii golle ɗee ngoni ko e suuɗeede.
2.2. Huufo golle reɗɗiingo, kaɗowol golle ɗee laataade
Mugataa fof ina waɗi goomu e nder laamorgo mum. Ko ɗoon yimɓe fof poti tawde ngu (nayeeɓe, woofɗuɓe, sukaaɓe …). Ƴeewee tan ko ɗumɗoo ɗaɓɓi (jolngo, jippunde, woppude haajuuji mum fof etc…)
Ƴetten yeru e wuro Warganget nder Mukaataa Waalata, ngo 620 km ɓilii hakkunde mum e wuro Waalata ngo yowitii ngoo ; ngam taccude ndee yolnde, ko ɗanngal balɗe jeeɗiɗi (7), dow keeci ngelooba. Oɗon cikki maa yimɓe ngooɗoo wuro njiy heen nafoore, jarannde ɗum en yahde winnditoyaade, tawi paaminaaka gaa ko yahetee koo, ko woni ? Won nii ko waɗi Kiifa, ina teeŋtina ko kaal-ɗen ɗoo koo : gooto e hoohooɓe wuro ngoo, jom duuɓi, kam e hoore mum, yahnoo winnditoyaade, wiyaa maa addoya yummum tawo, ɓayri ina wuuri ; o jaabtii ɓe wonde, no yumma makko woori nii, hay gooto yiyataa omo itta ɗum wuro maɓɓe ngam winnditaade ! Jooni noon, no waɗetee ?
Ellee kadi Muritaninaaɓe wonɓe caggal leydi njeyaaka e ngolɗoo binnditagol.
2.3. Laabi ɗowooji golle ɗee ngoodaani
Winndittoo yimɓe ɓee ko goomu ngu terɗe jeeɗiɗi (7), jogiiɓe hakke woote, ina ngondi e yimɓe ɗiɗo ɓe ngootataa. Tawtoregol doole kisal (sanndarma e garde e polis) maandinta ko yiɗde hulɓinde e ndoolndoolaagu. Nde tawnoo alaa ko winndaa ɗo tuugnetee ngam waɗde golle ɗee, goomu fof gollortoo ko no weliraa ; alaa tuugneteeɗo so wonaa neɗɗo gooto dokkaaɗo mbaawka ɓurtuka, walla junngo oon dokkuɗo mo kaan mbaawka oo. On paamii, njiɗ-mi haalde ɗoo ko jom kattanɗe mawɗe, mawɗe oo, hono Juɓɓinoowo Gardiiɗo Kuftodinɗo Gollorde Ngenndi Binndol Yimɓe e Binndaaɗe Kisnaaɗe (administrateur directeur général de l’Agence National du Registre des populations et des Titres sécurisés), mo nganndu-ɗaa alaa hakke ardaade oon nokku (o wonaa foksineer laamu, mo meeɗaano gollaade so wonaa e njilaagu, tee ko o neɗɗo politik ceedtinɗo).
2.4. Kuule koynooje, gittooje hurum yimɓe kam e baɗe cokoreeje goomu binnditagol.
Kala jiɗɗo winnditaade (yimɓe fof, alaa keddiiɗo, ɗo duuɓi maa mbaawi tolnaade kala, golle maa ko mbaawi wonde fof, daraja maa ɗo waawi tolnaade kala, no cellal waawi siforaade fof, yo a won cukalel, nayeejo, gorko, debbo, goofɗuɗo walla gofiiɗo, ñawɗo ekn …), maa roƴa ngal jey, hedde waktuuji 5 subaka, walla nii waala ɗo winndittee ɗoo, ñalla waɗde lasal. So tawii ko a malaaɗo, keɓaa tonngoode ngam waawde winnditaade, so a heɓaani, puɗɗito-ɗaa ñalnde woɗnde, woni kuudto-ɗaa, ndaŋaa …
Caggal ɗuum kuccitanaa golle cokoraagal goomu mbinndittoongu nguu. Mi rokka yeruuji seeɗa : neɗɗo jibinaaɗo Ɓoggee, naamnee : « Aɗa anndi Bah Siley « ? « Aɗa anndi jom suudu makko ? » « Hotel gooto ina e naatirde Ɓoggee, bannge nano, hol o wiyetee ? »
Goɗɗo jibinaaɗo Mbaañ, naammndee : « Mbaañ na waɗi sooninkooɓe ? » Soninke gooto naamnaa : « Aɗa waawi Quraana ? »
Nder Mukaataa gooto, ɓe ƴeewa so tawii aɗa jogii daande capaato (so a wiyii ya’anii walla keyfa, khalas, aan a hoolnaaki).
Ko fawaade e jaabawuuli ɗii, goomu ngu jaɓata walla saloo binnditagol neɗɗo. Ngu ñaawa mbele oo neɗɗo kuccitɗo e maɓɓe, ko Muritaninaajo walla alaa.
Aan kalifu, haalan am, hol fof dokkuɗo terɗe nguu goomu ngu hay gooto anndaa ɗo ummii, hattan waawde ñaawde jeyegol walla baasgol jeyeede neɗɗo e leydi he ? En nattii anndude so tawii ko binnditagol woni ɗoo, walla so kiñgol. So tawii ko kiñgol, ko ñaawoore tan jogii hakke e hattan waɗde ɗuum ! Ina haawnii, sibu oɗon nganniyii winnditaade hay tumarankooɓe wuurɓe e leydi he.
2.5. Golle jamma
– Hol sabaabu ɓe ndañaani duuɓi 45 mbinndittaake jooni ?
– Hol sabaabu ɓe njibinaaka e leydi he mbinnditaake ?
– Hol sabaabu neɗɗo waawaa adaade jiknaaɓe mum winnditaade so ina nguuri, walla wiyee maa adda seedewol cankagol mum en so nguuraani, tawi noon, ngool seedewol heɓotaako so wonaa taw maayɗo oo ina joginoo kaayit Ranvec, hay so tawii noon o sankiima ko adii 1988.
– Hakke njogii-mi e winnditeede fotaani nawdeede e yiɗde jiknaaɓe am winnditaade.
2.6. Ceertugol no yimɓe ɓee njiyri geɗe ɗee. Geɗe ɗe njenana-ɗen njuumtataa
– Leƴƴi ɓaleeji ɗii, paamri ngol binnditagol ko no yiɗde joñde ɗum en nii, tee alaa fof ko laamu ngu waɗi mbele aɓe kooloo. No goomuuji ɗii ngollortoo nii, ɓeydi boom ko bone, sibu ina goongɗina sikkeeji maɓɓe.
– Safalɓe ɓee, nde tawnoo binnditagol ngol ina heewi caɗeele e haɗooje, tee alaa jeeyngal ngam hollitde nafoore maggol ina ŋakki, njogoraani nootaade e binnditagol he no feewi.
Yanti heen, ko winndittee e ñalawma koo, ina famɗi no feewi (hedde 40 neɗɗo ñalawma wonnande heen nokku binnditorɗo kala). So tawii ɗum jokkirii noon, firti ko wonande Nuwaasoot, e yeru, Mukaataaji 9 ɗii fof, mbinndittoo kam en fof e ñalawma ko 360 neɗɗo, walla mbiyen 10 800 neɗɗo lewru kala. Ɗum firti ko golle ɗee maa mbaɗ duuɓi 7 e feccere, woni lebbi 92, sibu yimɓe Nuwaasoot tolnii ko e 1 000 000. Ɗum ko so tawii goomuuji ɗii ngalaa ñalɗi fooftere. So ɗi njogii ñalɗi fooftere, maa binnditagol ngol waɗ duuɓi 11. Ɗum ko golle ɗe njoofataa.
Ndeke, so tawii faandaare ndee wonnoo ko winnditaade Muritaninaaɓe fof, eɗen njenanaa wonaa golle juumtooje, sibu waɗiraa ko hoto won.
2.7. Binnditagol paltoor
– Ina woodi yimɓe jogiiɓe koppiiji mum en Ranvec tawi inɗe mum ngalaa e masiŋ. Ɗum goongɗinii ko njedduno-ɗaa wonde huunde e keɓe Etaa siwil, ko ko muumtaa.
– So tawii alaa ɗo tuugnetee so wonaa e Ranvec, heewɓe njogoraani winnditaade sibu ina woodi tigi nokkuuji ɗi njettanooka e oon sahaa (hakkunde Tagant e Asaaba). Yanti heen, wonande moolinooɓe ndeen, ko ina tolnoo e 15 000 neɗɗo ngartiriino koye mum en, caggal ɗuum « Tuugnorgal keeringal Naattingol Artiraaɓe » artirii fotde 34 000 neɗɗo, tawi alaa e maɓɓe keɓtuɗo kaayitaaji mum, tee yoga e maɓɓe ngalaa kaayitaaji. Wonande artiranooɓe hakkunde noowammbar 2007 e desammbar 2010, e wiyde HCR, ko hedde 50% tan keɓti kaayitaaji mum en.
Hol ko ɓee Muritaninaaɓe fof njogori wontude ?
– Wonande Ranvec, kod keptinirɗo oo ina yuɓɓunoo, ina laaɓtunoo kadi (tuuginoo ko e Wilaaya, Mukaataa e Komin). Hannde, alaa fof gannduɗo mo, so wonaa neɗɗo gooto. Oon neɗɗo rokkaa mbaawka hiñde no weliraa. Ko ɗum tagi en wiyde paay-ɗen ko e binnditagol yimɓe paltangol, ɗii leƴƴi mbinnditee, ɗii kaɗee, ɗii tirbiiji mbinnditee, ɗii kaɗee, ɗii goomuuji mbinnditee, ɗii kaɗee. Nii woni, wonata Muritaninaajo tan, ko mo oon neɗɗo kalfinaaɗo golle ɗee welaa. Kono yenane, Kaliifu, hay gooto jaɓataa ɗuum.
2.8. Caɗeele goɗɗe
– So juume mbaɗii, ɗe caatetaake, walla kam wonaa jooni. Ƴeew, ngelɗoo cukalel jibinaa ko 2009, tawi jiknaaɓe maggel ndesondiri ko 2008 ; kaayit juddi keso cukalel ngel, peewnaaɗo ñalnde 10 mee 2011 oo, winndaa e mum ko cukalel ngel jibinaa ko 2007. Baaba maggel alaa fof feere waɗaani mbele ina saatoo ɗum, kono wiyaa ko neɗɗo gooto waawi saataade ɗuum. Nde oon jokkondiraa, o wiyi caatagol alaa.
– Jibinaaɓe e Hoduuji ɗiɗi ɗii, inɗe jiknaaɓe mum en ngalaa e kaayitaaji mum en juddi. Hol no ɓe mbinnditortoo ?
2.9. Tonngol
– Kaalis kewɗo waɗaama e golle hannde ɗee, sibu o tolniima e sappo e tati miliyaar ugiyya (13 000 000 000 UM), tee eɗen nganndi ɗe njettotaako hay ɗaa. Hol no ɗum wiyetee, so wonaa bonannde jawdi (Gabesii) ?
– Etaa siwil goodnooɗo oo bonnaama, keso oo jogoraani gasde.
– Aan e hoore maa, a goongɗinaani ɗeeɗoo golle, ko a baɗkintooɗo tan. E miijo am, on ngalaa hakke fijirde leydi ndii, sibu ko woni e waɗeede jooni ko, ko warhoore feewde e Dowla Muritani. Waɗɓe ɗum ɓee, ñalaande ina ara, ko ñaawreteeɓe ɗum.
– Ɓuri moƴƴude ko heptinde wonde ɗee golle ngallii, ɗe ɓamtee e mbaydi moƴƴiri, rewrude e :
Juurnitagol denndaangal kuule sariya Etaa siwil haa arti noon e sariya 2011-003 jowitiiɗo e Etaa siwil kam e jamirooje mum en ciynugol ;
Goppugol topirde (logiciel) huutorteende jooni ndee ;
Toɗɗagol foksineeruuji kattanɗi, jaambureeji, ngardoo nokku Etaa siwil oo ;
Lelnugol laabi golle laaɓtuɗi, keeleeli, ciynotooɗi e denndaangal tolnooji, gila e juɓɓule hee, haa to bannge peeje. Binnditagol ko golle sawndo, potɗe ɓallaade yimɓe, ɗe mbawaa siyneede tawi goomuuji jirlotooɗi cosaaka, tawa ina njettoo galle yoo galleyel ɓiɗɓe leydi ndii.
On njaaraama.


text:
– Wonnoo ɗoo ko kooba.
Nagge yehi ladde tawi toon kooba. Kooba wii : « Aan dey, mi yi’ataa ma jamma e ladde hee. » Nagge wii : « Miin ko mi jeyaaɗo. Mi nyallan nyaamde e ladde, so hiirii mi joftoya to joomam. » Kooba wii : « Mo jey-maa ? » Nagge wii : « Joomam woni ko wuro. » Kooba wii : « Ko o nafan-maa ? » Nagge wii : « So mi joftii, joomam human kam e ɓoggol, o ɓira mi, janngo subaka o ɓira mi, so o gaynii ɓirde mi, o sogga mi, mi yaha ladde, mi nyalla nyaamde haa hiira, mi arta. »
Kooba wii : « Ko aan jaasi ! Ƴeew tan ko aan nyamminta hoore maa, aan jofnata hoore maa, so a yettiima kumeɗaa e ɓoggol, ɗoon kuwataa, ɗoon coofataa, so joome ari tan ɓir-maa ? Ko a kuutorgal tan, aan fuuyi !… Miin mi jaɓataa ɗum, hay gooto halfaani mi, ɗo mbelaami nyallanmi, ɗo mbelaami mbaalanmi, ko weli mi nyaamanmi. »
Hiiri. Nagge wii : « Kooba, jooni dey hiirii mbiɗa hoota. » Kooba wii : « Mbaalen ɗoo, so a woowii jeyde hoore maa, a wontaa jaɓ halfeede. » Nagge wii : « So mi waalii ɗoo, ko jenngi fof, joomam aranan kam. Ɗuum noon, mi yahan tan. So wonaa ɗuum, so o tawii kam ɗoo, o fiyan kam. » Kooba wii : « Haadi ko a puuyɗo ! Aɗa jaɓa jeyeede, saka noon kaɓɓoowo ma e ɓoggol ! »
Kooba ina yenna nagge tan, haa baanyoowo yii nagge ina wondi e kooba. Tan baanyoowo naati e jeeje, ɗacci haa nagge ɓenni, kooba sawndii ɗum, tan fawi serdu e wuttulo kooba. O aari ngelooba haa ajjii, o fooɗi rawaandu, kapsinaaji petti, kure mbii e wuttulo kooba pat ! Kooba waɗi tuguperi, ba oondi.
Nagge ari tawi kooba ina fettoo. Nagge wii : « A yi’ii, kala mo alaa jeyɗo, ko bone warata ɗum. Miin kay, hay so a feesii baanyoowo, suusaa fellude mi. Aan wonnoo a alaa jeyɗo, baanyoowo warii ma, nawana sukaaɓe mum pijira teewu maa. Miin, so baanyoowo fellii kam, shari’a mum e joomam gasataa ! »


text:
En mbiyii ko Konsa wonnoo laamorgo Ururɓe-Duude gila e yonta Diina mo Seeku Aamadu tuggude e kitaale 1818. Hitaande fof Konsa ina yuɓɓina « Jolol-Burgu » nder tuugnorgal laaɓtungal.
Konsa yuɓɓinta « Jolol-Burgu 2008 » ko e darorɗe Saawiyee 2009, ɗum laatoo jolol 190ɓiiwol. Ngol yuɓɓintee ko e yeeso teddungal Jaggal dowla Mali kalfinaangal Pinal e Neho jawdi. Ina yaakoraa maa ɗum wallit ɓamtaare « weeyo pinal Ƴaaral e Degal » nder Kofol Maayo Niijeer. « Jolol-Burgu 2008 » fuɗɗiima gila e lewru nofammbar 2008 to Jaafaraaɓe, ngal gasata ko e lewru Abiriil 2009 to wuro Jalluɓe. Ngal Konsa ngal waɗata ko nyalnde 06 Saawiyee 2009, nyalawma oo kala (ƴeewee alluwal les ɗoon ngal).
Jeloode daartol e pinal Konsa ina woodi « pulareeje » ɗe Burgu huutortoo ngam siftinde e teeŋtinde ngal pinal e ngol daartol. Ina heen :
– «Saafi lamndi ƴela sakora Konsa won kosam » (= lamndaade so luumo Konsa ina waɗi kosam, jeyaa ko e kaaɗi).
– « Konsa Hammadun Yaayaa, pural burguuji moƴƴere naatooɓe » (= Konsa wuro Hammadun Yaayaa, cuuɗi puri moƴƴere naatooɓe).
Jeloode Konsa ina soomi kadi geɗe goɗɗe hono ɗee jeeɗiɗi garooje :
Konsa woni laamorgo daartol Ururɓe-Duude gila e yonta Diina (1818-18480). 12 Arɗo ngardiima joli ɓennuɗi ɗi. Leydi Ururɓe-Duude lommbii ko hakkunde Takutula (keerol Kunaari), e Guraw (weendu Debo). Laamu kolonyaal nde ari, waylii, e 1940, wertaango leydi Ururɓe-Duude, artiri ɗum e wertaango hakkunde Sendege-Wajooɓe e Sendege-Wuro-Buulo, laamorgo waɗtaa Sendege-Wuro-Buulo.
Gooto e jumaaji ɓurɗi ɓooyde woni ko Konsa. Mahi mo ko Seeku Aamadu, o feewnitaa e hitaande 1980 (ƴeewee natal jumaa o).
« Harima » mo Diina lelnunoo e hitaande 1818 tawatee ko e leydi Konsa. Ko kam woni ɗo Diina adii waylude ngonka leydi, ɗo jawdi waawata durde e ɗo gese mbaawata remeede.
« Hariima » ko « lesɗe duro » keeriiɗe ɗo nayi ɓesɗi ndurata. E fuɗɗoode ko 5 ɗe ngonnoo. Ko Seeku Aamadu rokkunoo ɗe Seernaaɓe wuraŋkooɓe ngam ɓe mbaawa jogaade hattan nyaawooje nder gure maɓɓe e diiwanuuji maɓɓe. Ko hono noon kadi wonande Seernaaɓe daraniiɓe jaŋde Quraana (duɗe to Wuro-Alfaaka, to Wuro-Moodi, to Kakanya). Caggal ɗuum “harimaaji” 2 njanti heen, dokkaaɗi galleeji ɗe mbiyaa “Jowro” (jeyi “joowre”), ɗiya ko “beytel”, ɗii ndokkaa ko roŋkitɓe ɓe mbaawanaa ko’e mum en. Ko ɗii “harimaaji” tati ngoodi haa e oo yonta mo ngon-ɗen : hariima ɓesɗi, hariima Seernaaɓe, hariima jowro e beytel.
Ko e leydi Konsa Toggere-Baragel woni (Toggere Mbaaraangu), ko ɗoon yanaande Alfaa Hamadun Yaayaa woni. Ko oo wonnoo Hooreejo konu Fulɓe Maasina nyalnde wolde Maani-Maani, ko ɗoon o saŋkii nyalnde 12 lewru Mawluud e hitaande 1863.
Ko e leydi Konsa kadi “Gannde Koboro” ngoni, tiimtorgal “eggirgol” Arɗo 7ɓiijo Maasina (1485-1508). Ko kaŋko yahnoo yiyloyaade duuɗe gonɗe e Kofol Maayo Niijeer, haa o yettii duunde Ngadoru. “Gumgol” (laawol, lappol) feewde Konsa kam e fuɗɗoode maggol (to Gannde-Koboro, to Wuro-Arɗo Maasina) haa oo yonta ko noon wiyatee. Mbalndi baarol jokkondirnoongol weendu Debo e weendu Koraru ina yiytoo ɗoon.
Ko e leydi Konsa kadi “Kaaƴal-Burgu-Xaaso yiytotoo. Ngal kaaƴal wonnoo nayaɓal kaaƴe ballatnooɗe ɓetde keeweendi diƴƴe Kofol Maayo, gila e yonta Yirayɓe (teeminannde XVɓere).
E wattan, leydi Konsa ina moofti kadi “Caatamaare Pimmba”, denndinɗo caaɗli nay : Mayo-Ɓalewo, Maayo-Ranewo, Maayo-Demmbi, Maayo-Kommbo. Ɗii caɗli kuufi duuɗe nay : duunde Pimmba, duunde Cekoy, duunde Jowro, duunde Perekoro. Ko “Caatamaare Pimmba” woni nokku 3ɓo ciftinoowo daarol “Caanaba”, nokku coomɗo daali mum (caaɗli) ciftinooji pulal ganndal, “kosam Konsa”.
Aamadu Malal Gey


text:
Daartol ko fannu ganndal jaŋtotooɗo dille jawtuɗe, sifoo nguurndam, goowaaɗi e gañaaɗi, donaaɗi e jiggaaɗi yimɓe ɓennuɓe, ngonka laamaaɓe e laamiiɓe, jotondiral maɓɓe e jotondiral maɓɓe e yimɓe heediiɓe kam e laamaaɗi keediiɗi. So en njiɗii jaŋtaade daartol Fuuta Tooro e yonta almamaagal, en njaltintu kaɓirɗe e kuutorɗe Sileymaani Baal haa waawi yandinde satigaagal, kolliren holi Sileymaani Baal ; cifo-ɗen no nguurndam fuutankooɓe woorunoo oon yonta, no ɓe njiyrunoo lefol satigeeɓe e no ɓe njaɓɓorii dillere Sileymaani Baal (kitaale 1771 haa 1776) ;
kabren hay golle e gollorɗe maɓɓe, koltu maɓɓe ; no ɓe laamoranoo e hol kubbe ɓe njoɓatnoo maa ɓe njoɓetenoo. . . kolliten jotondiral maɓɓe e lamaaɗi keediiɗi hono Waalo Barak, e Ngalam, e olof, e Kajoor, Tararsa, Barakna, ee Ɓunndu, Fuuta Jalloŋ . . . ekn. Keew-ɗen wiyde yimɓe wuurnooɓe ko adii yonta men ko «mawɓe adiiɓe». Won e «mawɓe adiiɓe» ko iwdi mum en tan nganndi ɗum en, won heen ko diiwaan fof maa leydi fof innitirtoo ɗum en, won heen kadi ina nganndaa e aduna hee fof ; fawii ko e no ɓe ngollirinoo e yonta maɓɓe, gollal potngal reweede maa potngal riiwteede.
Ndeke daartiyankaagal ko gollal caɗtungal, mettungal. Daartol ina waawi yaltinde ko manata maa ko ñiŋata neɗɗo, maa leñol. Kono ɓayri «dawde bonngol welaani kono ina weemtina», daartol ina walla yontannde moƴƴitinde nguurndam mum. «Ɓuri majjude ko majjuɗo mo anndaa ko majjuɗo» ko konngol Pr Sek Maam Njaak. Mbaɗten heen mo anndaa iwdi mum, kumaaɗo e hanki mum. Ɗum tagi nafoore daartol arwaniire ko haɓaade majjere, refti heenko anndinde en hanki men, faamna en yoga e kereƴaaji men hannde, walla en feewnitanaade janngo men. Daartol ko tinndinoore yankinaare holloore ballal ɓesnguuji e leñƴi keewɗi goɗɗi ngaddi e pinal leñol toɗɗangol. Binndoowo daartol foti wonde ko jankiniiɗo joɓoowo diminna ; o annda, kadi o anndina so leñol makko teelno bannge mum ƴellittaako. Daartol ina hollira ƴellito kala leñol yaadata ko e ngo leñƴi cawndiiɗi koddaaɗi, kuutondiral hakkunde majji. Ngal kuutondiral fawii tan ko e ngoƴa haɓɓondirooɓe haa njumtina won ndeen fayndaare. Ko ɗuum woni firo maalde jolnoonde hakkunde Hassan’en e Satigeeɓe e Barak’en nder teeminannde XVII[1] , hakkunde Ndate Yalla eJommbot Mbooc e Muhamed el Habib haa wontoyi dewgal, hakkunde Abdul Bookara Kan e Bakkaar wul Suweyd Ahmed e Aali Buri Njaay, ekn. Ndeke daartol ko tinndinoore mbaydi koddigal leñƴi e yimɓe.
Miijooji e diineeji kewɗi ngoodii ko adii hannde. Renndo fof e miijanteendi[2] mum . . . Miijanteendi ɓuroori dowlude fawii ko e lannda[3] ɓurka dowlude, yuɓɓo jiyduɓe ngoƴa njiimi njeñu. Ndeke duko miijooji fotaani wonde waawnere ; ko paamondiral e mo woni kala rimɗande hoore mum e miijanteendi mum e diine mum. Heddoo kollondiral e pompondiral dalillaaji haa wooda heen baawtiiɗi keddiiɗi ɗi. Ndeke noddi ko kormondiral hakkunde yimɓe hodduɓe nder nokku gooto. Daartiyanke maa wona neɗɗo nuunɗuɗo, jaŋtoo kala ko yiyi e daartol, hay so welaani leydi mum maa leñol mum, maa neɗɗo keriiɗo. Goonga fotaani suuɗeede e daartol hay so welaani. Ko fotde men mawninde ngenndiyankooɓe men hono Abdul Bookara, hono Bakkaar wul Suwed Ahmed e Siidi wul Mullaay Seyni, hono Sileymaani Baal e Malamin Darame e Ndate Yalla. Kono kadi waɗii ɓiyɓe leydi ndi e leñol ngol njanfii ngenndiyankooɓe, ɗo ɓiyɓe leydi ndi keedani añɓe ɓesngu. Ɓee ne ko fotɓe suuɗteede haa ngannden yoolɓe jeytaare[4] men. Ɗee geɗe fof kollii en nafoore daartol. Ɗum noon daartol e daarol e tinndol ngonaa gootum. Daarol jaŋtotoo ko dille jawtuɗe, kono e ko ɓuri heewde daaroowo jinngantu leñol daaranta ngol, ɓurna ngol nuska leñƴi keddiiɗi. Daarol heewi kadi tan ko yiyrude leñol fof laamɗo mum e won oon yonta. Laamɗo noon waɗataa daartol ko daartol waɗata laamɗo. Waɗata daartol ɓesngu ko lanndaaji tammbiiɗi njeñu renndo e yonta toɗɗaaɗo. Kono sikke alaa daartiyankooɓe men ina poti huutoraade sanne daari e tinndi ngati ɗi njeyaa ko e duttorɗe jaŋtaaɗe daartol. Yoga e duttorɗe daartol men ngonaa binndaaɗe. Kono alaa-e-sago maa daartiyanke waawa seɗde hakkunde goonga e fenaande wonnde e daarol. Tinndol kam firii hoore mum : ko ko tinndata, ko ko tinndinta won ɗeen geɗe. Tinndol ko yeewtere tinndinoore ko moƴƴi, reentinoore ko boni, loowoonde jikku moƴƴo, hulɓinoore . . . ekn. Tinndol ko fannu nehdi hakkille cukayel nder renndo men.
Tinndol ɓuri ɓadtaade ko coñce, yoga e majje njiyretee nder renndo men ko e tinndol[5]. Ndeke, etaade hannde daartude koɗki Muritani ko gollal caɗtungal, naamndingal wiɗto e njiylaw. Katantaagal ɓiyɓe Muritani gondungal e nuunɗal, tuugingal e pinal ƴellitowal ngootaagu men, ko ngal katantaagal tan waawi mahtaade daarftol men. Ngootaagu noddi ko ngootaagu leñƴi tafɗi Muritani haa woni ko woni koo. Ɗii leñƴi ngoni koɗɗi hannde e Muritani. Leñol heen kala ina jogii ko heerorii gila e daartol mum haa e ngenndi mum, ɗi ndentoyi woni daartol Muritani fofhannde. Daartol leñol aarabeeɓe (safalɓe) tan, maa daartol soninkooɓe tan, maa daartol jolfuɓe tan, maa daartol fulɓe (haalpulaar’en) tan, maa daartol Mandinkooɓe tan wonaa daartol Nuritani fof. Nde daartol leydi Muritani timmata ko maa leñƴi koɗɗi e Muritani ɗ
[1] teeminannde = teeminannde; woni yonta timmuɗo duuɓi teemedere (100 hitaande).
miijanteendi : denndaangal miijooji ɓurɗi doolnude e sahaa e faru toɗɗaaɗo ; woni e ɗemngal farayse «idéologie».
[3] lannda : denndaangal yimɓe rennduɓe caɗeele e kereƴaaji, jiyduɓe ɗo keedi to banngal renndo; woni e ɗemngal farayse « classe social »e.
[4]jeytaare : woni nde leydi heɓi hoore mum (indépendance).
[5] coñce : woni denndaangal geɗe kollitooje karallaagal cañu haala ndoondiika firo seniingo ( woni farayse littérature).
[6] . ndenndaandi: : leydi ndi «laamiiɗo» mum woni hooreejo cuɓaaɗo hakkunde heewɓe;woni e farayse «républiŋue».
[7] . fiiltiingo :maayo geej fiiltiingo duunde Ñiiɓirde (continent). Woni e farayse «océan».
[8] Ɗum ina tawee e deftere G. D. Vueuillemin tiitoonde «Histoire de la Mauritanie» ƴeewee e hello 6 .
[9] – Ɗun ina yiytoo e defte R. Cornevin e G. D. Vueillemin, haa teeŋti e deftere Ch. Toupet «La Mauritanie» (ɓoir bibliographie).
[10] – Woni yonta timmuɗo duuɓi ujunere (1000 hitaande).ii kala ngaddee.
Aamadu Malal GEY
05 Feebiriyee 1986


text:
En ɓooyii yiylanaade yuɓɓo naange tagofeere jeenaɓere ! Annduɓe mbiyi njiytii nde ñalnde alarba 20 saawiyee 2016 ! Haa e ñalawma hannde oo, caggal nde tagofeere wiyeteende Pluton natti hiiseede e tagopeeje yuɓɓo naange, ko tagopeeje jeetati (8) ngo jogii.
En ɓooyii yiylanaade yuɓɓo naange tagofeere jeenaɓere ! Annduɓe mbiyi njiytii nde ñalnde alarba 20 saawiyee 2016 ! Haa e ñalawma hannde oo, caggal nde tagofeere wiyeteende Pluton natti hiiseede e tagopeeje yuɓɓo naange, ko tagopeeje jeetati (8) ngo jogii.
So tawii waɗnoo Pluton itteede e tagoope ko sabu famɗude, tagofeere jeenaɓere nde annduɓe mbiyi njiytii ndee alaa ɗeen caɗeele mawneeki, sibu ñiso mayre ina sowoo laabi sappo ñiso Leydi. Ngoɗɗeeki bolol mayre (ɗo nde rewata ɗoo) ina sowoo laabi noogaas ngoɗɗeeki tagofeere ɓurnoonde woɗɗude Naange ndee, hono Neptun. Ƴewaa noon hakkunde Neptun e Naange, miliyaaruuji 4 e feccere kiloomeeteer ina ɓilii ɗoon (4 500 000 000 km !). Kayre “tagofeere jeenaɓere” yiytaande ndee, nde taarotoo naange ko hakkunde ujunnaaje sappo e ujunnaaje noogaas hitaande. Ko ɗum firti ? Ɗum firti ko Leydi men ndii ina taaroo naange laabi 10 000 haa 20 000, tawa “tagofeere jeenaɓere” ndee (yiytaande ndee) taarii naange ko laawol gootol. Hitaande wootere toon, ko 10 000 haa 20 000 kitaale men gaa e leydi.
Kono hoto keño-ɗee, en cuwaa tawo yenaneede tigi-rigi, sibu ko nde njiy-ɗen nde e lonngorɗe nde njenane-ɗen, hay so tawii noon annduɓe haalɓe ɗum ɓee tuugii ko e dalillaaji ɗi keewaani fenneede, so hiisaaji matematik e eyɓingol ordinateeruuji !
E wiyde gooto e annduɓe ɓee, “gila e yonta ganni (hedde 3000 hitaande hade Iisaa) ko tagopeeje ɗiɗi tan njiytaa e yuɓɓo naange, ɗum noon ndeeɗoo wonoyta tataɓere… Ko heewi ina niɓɓiɗiri en e nder yuɓɓo naange men ngee, geɗe keewɗe potɗe yiyteede ina ngoodi ; ɗumɗoon noon ina ñikli annduɓe! »
Eɗen mbaawi eyɓinirde ɗum nii : Gaa-gaa Naange, yuɓɓo naange ina waɗi, ummoraade ɓurɗe ɓallaade faade ɓurɗe woɗɗude, tagopeeje kaaƴeeje, kowol kaaƴon, tagopeeje 4 ɓuƴeeje (ɓuƴeeje 2 gaas, e ɓuƴeeje 2 galaas), kowol ɗiɗmol kaaƴe galaas. Njaajeendi yuɓɓo naange ko hedde kitaale 4 annoore (37 869 120 000 000 km !)
Gila 24 ut 2006, denndaangal kuuje taarotooɗe Naange peccaa ko e pecce tati (3) :
– Tagofeere : Tagofeere ko huunde taarotoonde naange ñisnde, murliɗnde, fittunde saraaji mum haa laaɓi (ɗum woni tawi alaa kuuje njirlotoo e saraaji mum ɓadiiɗi); ɗeen ngoni Merkiir, Wenis, Leydi, Jipiteer, Saturn, Uraanis, Neptun.
– Tagofeere dooɓaande : ko huunde taarotoonde naange, ñisnde, murliɗnde, kono nde fittaani saraaji mum haa laaɓi. E settaambar 2008 ko ɗeeɗoo joy nganndanoo : Ceres, Pluton, Eris, Makemake, Homeya (Cérès, Pluton, Éris, Makémaké, Hauméa). Goɗɗe ina tijjaa, hono Sedna e Orkus e Kuawowar (Sedna, Orcus e Quaoar).
– Kaaƴe tokoose yuɓɓo naange : ko wonaa ɗiɗi gadiiɗe ɗee fof.
Kono ina waɗi annduɓe ameriknaaɓe heewɓe (hedde 300) ko faati e tagopeeje, ɓe njabaani ngolɗoo peccitagol, sibu mum en mettinde ko Pluton ittaa e tagopeeje koo (kayre woni tgofeere adannde nde ameriknaajo idii yiytude).
Bookara Aamadu Bah


text:
Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi
Artiste: Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi
Genre: Rai Algerien
Morceaux: 1
Vues: 977 Fois
Description:: Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi Top 2019, Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, music de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi gratuit, Album Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, Telecharger Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, Ecouter la musique Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3 gratuit , Site officiel de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Ecouter Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3 gratuit, Le Dernier album Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , telecharger chansons Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , nouveau album Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , Download free mp3 Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , Video Clip Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , Photo de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi , mp3 gratuit Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Free album de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, facebook de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, facebook de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Album complet de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, jdid de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, mp3 youtube de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, new album de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Telecharger mp3 album de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Photo album de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, best of Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, album live de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, Ecouter mp3 Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, mp3 version mobile Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, music pour mobile Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, download music Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, Song Pour Listen to Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, download mp3 jdid gratuitment Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, nouveau album Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, new mp3 de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3, musique mp3 Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, telecharger chanson Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi gratuit, artiste Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi mp3 newzik, toutes chansons de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi amozik mp3 gratuit, music mp3 ecouter Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi 2017, music rai mp3 Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, jadid Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, cd mp3 Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi hibamp3, tahmil ljadid Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi, musique Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi gratuitement, nouveaux Songs Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi audio gratuitement, dernier single Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi en format mp3, Toute la discographie de Cheb Bilal 2018 Ma 3andi Ma Ngol Fi Hadi en mobile,


text:
«Majjere ko bara, kono so jontiraaka muusataa». Pulaar dee nde tawnoo ene alɗi, konngol haali fof so hiñaama maa binndannɗe keewɗe ndañe heen. Heddii tan, ko mo woni fof hiñirta ko no faamiri. Tee faamaamuyaaji ene mbaawi luutondirde. Ngeto-ɗen ƴeewde so tawii won ko mbaaw-ɗen yaltinde e ngol konngol nanndungol e goonga.
Ngadoro-ɗen naamnaade «holi no majjere woniri bara e holi no jontiro ngoo wayata»? Hakke ganndal men, maa en ngeto jaabaade ɗee naamne e ballal Joomiraaɗo, tawi en ndiiwtaani ballal kala aadee jenanaaɗo ko jogiri addude heen koo ɓuri ko jogori haaleede ɗoo koo.
Mbiy-ɗen ko e etaade tan, sabu men goongɗinde won ko hakkille gooto waawaa gasnude, ma a taw, o dooɓat tan, hakkillaaji keddiiɗi ɗii, walla mbiyen ɓurɗi seeɓde ɗii, e miijooji ɓurɗi yumtude ɗii, njokkita. Ɗoon noon, ene wona yeddude adda daliilu laaɓtuɗo ɓurɗo waawde deeƴde e hakkille, sabu fenaande jommbaani aadee, saka mo nantintaako. So ɗuum alaa, ko teeŋtinde, so tawii ko haalaa koo ene woodi. Bara noon, ko no fulɓe keewi wiyde nii tan «feɗeendu am e leydi» walla «Noppi men nanaani». Ko ɗum ñawannde mawnde, tawi ɓuri heewde wonde, ko ronkaande yo sellu, nde gonduɗo e mum oo yiɗaa hay gooto mema, sabu hulde muusalla. So en nanii jontirde noon, ko memde ɗum, memira no joom mum oo ɗaminiranooki, tawa muusalla kaa ko ɗaaninooka haa sikkaa woni ko e sellude, ka fina, ɓernde joom mum kadi huɓɓa, hakkille jiiɓoo. So tawii ko cukalel, yooɓoo daande mum, mawɗo noon kam heewi ko so uumaani kam ñirɓinoo, tuutaaɗe kora sabu caɓɓitaali. So hulaano ne kay maa hay ƴattooje ngar heen. Majjuɗo noon, en paamii ko majjude, ruɗtii kadi majji ko majjuɗo. Heɓtinde joom mum saɗtaani, sabu heewi huutoraade ko kelɓe ɓurɗe ɗum doole, naatna heen gummiiɗe e ɗemɗe goɗɗe tawa nii heen sahaaji, ko ɗo ɗeen potaani arde. Sabu mawnikinaare, kala nde njeddu-ɗaa mo, maa seerndooɓe ɓiloo hakkunde mon. So tawii ko a naamniiɗo mo, o nanngira ɗum ko juwal. Nde tawnoo o faamaani, naamnal ene jogoo mbaydiiji keewɗi. Ko Goonga, won naamnortooɓe tan ngam yuwde mo naamnotoo oo, tawi fayndaare mum ko hoynude oon, kono kadi neɗɗo ene naamnoroo sabu anndaa, walla ngam laɓɓitinaade ko anndunoo ene yiɗi ɓeydude, so ɗum alaa ngam yanaade mo naamnotoo oo, sabu maɓɓe aadoraade ɗum, tawi alaa tanaa tee jibintaa fitina. So Pulaar WIYII «majjere ko bara….» noon, paamiren ɗum no ganndikiniiɗo ko anndaa, laawata ɗum ko naamneede ko waawaa jaabaade, fitolina heen, laawoo haa waɗa ko fotaani. Ɗuum ene hawri e konngol eeltiiɓe e haala ɓee keewi haalde, so wiyde «kala gonkiniiɗo ko wonaani, naamnee ko jogaaki, waɗde dañde ɗum gacce jommbaani». Sikke alaa, so en kaaldii goonga, hono ɓee ɓe limtu-ɗen ɗoo ene keewi hannde e renndo men. Yankinaare noon yanndintaa, ɓurnaare, ɓurnataa, tee ko Alla ɓamti, tagaaɗo tellintaa.
Malal Sammba Gise


text:
Alfaa Yaayaa
Alfaa Yaayaa Jallo ko lamɗo diiwal Labe wonnoo, fewndo dawla alsilamaaku Fuuta Jaloo. Diiwal Labe ngal laatino fayda feccere Fuuta Jaloo, hakkee ko ngal yaajunoo, tentii ɓaawo dahugol leyɗeele janane wano leydi Seɓɓe (Manndinkooɓe) Ngaabu.
O jibinaa e hitaande 1850, geɗal Kumanco ɓiɗɗo debbo lamɗo Ngaabu on Janke Waali. O etii sortugol diiwal makko ngal e laamu Timmbo ngun. O tawano e janfiiɓe Almaami Bookar Biro ɓen. Nde o tawnoo Faransiiɓe ɓen eɓɓii dahugol Fuuta yewa laamu Almaamiiɓe ɓen, o ndaari no o gollidira e maɓɓe fii no o danndira laamu makko ngun. Ko nden faljere mawnde heɓunoo ardiiɓe Fuuta ɓen heewɓe e ngun jamaanu: ɓe anndaa feere bonnde Faransiiɓe ɓen ko "diviser pour régner" (waddindira laamoo), e maanaa ko addugol lurral hakkunde ɓiɓɓe leydi fii no joɗɗinira njaggu mun e hoore maɓɓe. Nde Faransiiɓe ɓen foolunoo Bookar Biro ka hare Pooredaaka e hitaande 1896 ɓe immanii follirgol lamɓe diiwe wallunooɓe ɓe gooto gooto kanyun e seekugol leyɗe maɓɓe watta pattaloy pattaloy. E hitaande 1905 ɓe janfii Alfaa Yaayaa ɓe egginiri mo Dahome. Ɓaawo ɗun ɓe artiri mo Fuuta kono o fuɗɗii eɓɓindaade fii dartagol laamu Porto ngun. Portooɓe ɓen huli darja makko huli wota o murtin leydi ndin. Ɓe nanngiti mo ɓe egginiri mo ngol ɗoo laawol Moritani. Ko ɗon o faatii e hitaande 1912. 1969 laamu PDG (Seeku Tuuree) artiri furee makko on kanko e Almaami Saamori Gine. Hiɓe belnaa berɗe Kamerun ka laamorde Konaakiri. Yimre ngenndiyankoore (Hymne National) Gine nden ko e gimol "Deemankan" tuugii: ko jeliiɓe Manndinkooɓe yimannoo Alfaa Yaayaa ngol gimol. Hannde hannde Gine no semmbini fii Alfaa Yaayaa ƴettiri mo wa ŋanaajo leydi ndin mawɗo kono taariika makko on hollitii wonnde himo tawaa e bonnunooɓe dawla mo Karamoko Alfaa sincunoo on sabu ko lurre e janfaaji hakkunde yeesooɓe Fuuta ɓen to qarnu 19aɓo lo'ini tugale on dawla udditani kolonaaku laawol.


text:
Basalle, karot, Suppome, salad, kannje, pompiteer, nawe, naanaa, beteraaf, eddaaji ñamako e obersiin e siilaaji goɗɗi sewo-sewo ŋakkaani hannde e jehre Guray to diiwaan Gidimaka haa ɗeɓi noddude ukkere sabu darnde Jugu Jam. Gure keewɗe, hakkunde Muritani e Senegaal, jahatnooɗe nokkuuji goɗɗi goɗɗuɗi ngam jiggoyaade sewo-sewo ko ɗoon mbaɗti somaade hannde ina yeeyta walla ñaamoya, tawi ɓesnoore ndee artanta ko fedde ndee e wuro ngoo. Ko ɗoon gooto e haaliyankooɓe nokku wiyata: “Jugu Jam arii, addi jam e Guray»
Ena teskaa gila nde Waali Gidimaka e Haakem Guray teskii darnde mayre, kori pellital ngal, ndokki nde leydi ndemeteendi fotde hektaruuji joy (5ha), yo nde waɗ sardiŋŋe, pelle ɗe ngonaa laamuyankooje bayɗe no USADF e FAO nootitii e mayre to bannge ngalu e kaɓirɗe gollorɗe, nde dartaaki, nde dartinaani golle mayre hay leƴƴannde.
Caggal sardiŋŋe oo, nde udditi ko santar ñootol darapuuji e geɗe goɗɗe cinkooje cuuɗi e gardagol Seynabu Umaar Lam, terɗe mayre ena ñoota, ina njeeyta, tawi njeñtudi ndii waɗtetee ko e booñ fedde ndee.
E sahaa jawtuɗo ko ɓooyaani koo kadi, nde ummanii ko yuɓɓinde lulɗe tati heblo ngam semmbinde kattanɗe pelle gollotooɗe e njuɓɓudi ndii e riiwtude humambinnaagal e majjere. Ɗuum ko tuggude e ñalnde 1 lewru mbooy fayde e ñalnde 6 lewru seeɗto 2017 wonnoo. Heblo ngoo waɗaa ko e ɗemɗe tati ngenndiije kaaleteeɗe ɗoon e nokku hee, Arab, Pulaar e ɗemngal Sooninke e gardagol Mammadu Abdullaay Kaawel Jallo, jiiloowo eɓɓoore Jugu Jam:
- Lulnde Pulaar waɗi ko almuɓɓe 22. Ɓe njanngata ko taro, binndol, hiisa e kuutoragol karnal booñ. Jannginta ɓe ko Njaay Saydu Aamadu.
- Lelnde Arab waɗi ko almuɓɓe 10. Ɗowi ndeen ko biyeteeɗo ko Ibraahiima Sammba Ceerno Jallo, kaawelnaajo jooɗiiɗo to Sehilbaabi. To bannge fannuuji janngeteeɗi, ko no Pulaar oo nii.
- Lulnde Sooninke waɗi ko almuɓɓe 16 tawi jannginta nde ko biyeteeɗo Abdarahmaani Koreera jeyaaɗo to Saabu Siree e nder diiwaan Gidimaka
- Lulnde ɗowirgol koppe, ardii nde ko biyeteeɗo Alhuseyni Bah. Oon janngini ko no koppe njuɓɓirtee, no ɗowirtee, no ngaluuji njeñtirtee e no kuutortee, gila e ko naatata haa e ko yaltata.
Hol ko woni Jugu Jam?
Jugu Jam ko dental koppe rewɓe gonɗe e nder wuro Guray walla mbiyen « Union des Coopératives de Gouraye. Ɗeen ngoni Faabu Alla, Jikke, Jokkere Enɗam e Jokkere Enɗam Subalɓe. Tesko-ɗen wonde fedde heen fof ena jogii yiilirde mum e keeriiɗe mum kono ko yiilirde Jugu Jam ndee tiimti denndaangal pelle ɗee. So jamirooje walla kabaruuji ngari, ngarata ko e Jugu Jam. E oon sahaa, fedde fof ruttondira e hoore mum.
Jugu Jam eɓɓaa ko gila e hitaande 2000 kono miijo ngoo laawɗinaa ko e hitaande 2003 e wiyde Kummba Jibi Siisoko lollirɗo Kummba Saakiliba. Haa hannde e no o wiyri : « Jugu Jam ƴoogi humpito mum hannde ngoo ko to Mali e nokku biyeteeɗo Saane. Ko miin hoore am yahannoo Guraynaaɓe toon. Nde ngartu-mi, min puɗɗorii golle ko asde gaabi 7 emin njarnira sardiŋŋe amen. Caggal ɗuum, Jugu Jam jokkondiri e biyeteeɗo Bah Kaaliidu Abdul, rokki dental ngal 1.300.000 mbuuɗu, ngal soodi kaɓirɗe, ngal woni e gollaade. Caggal ɗuum kadi FAO jokkondiri e amen asani min woyndu, addi giriyaas e leɗɗe ɓesnooje. Ɗeen golle ndoondiima 1.500.000 mbuuɗu e ceede Muritani».
Jugu Jam heptinaa to bannge laamu, rokkaa ɗerewol laawɗungol (récépissé) ko ñalnde 6 duujal 2015, e wiyde Seynabu Umaar Lam. Tuggude e dental Jugu Jam sosaa e hitaande 2003 haa ñalnde 13 lewru mbooy 2017, ardinoo dental ngal ko ndeeɗoo yiilirde :
Hooreejo Jugu Jam: Kummba Jibi Siisoko lollirɗo Kummba Saakiliba
Koolaaɗo Kuuɓal: Faatimata Demmba Jallo
Cukko Koolaaɗo Kuuɓal: Rugi Kamara
Kalfinaaɗo Ngalu: Hapsatu Sal
Cukko Kalfinaaɗo Ngalu : Kadiija Mawnde Jallo
Koroowo Ngalu : Kajjaa Hammadi Jaagili Kebe
Tuggude e ñalnde aaɓnde, 13 lewru mbooy hitaande 2017 noon, Jugu Jam waylii yiilirde mum walla dillinii won e terɗe yiilirde ndee, soɗi heen hesɓe e dow nanondiral, e dow hakkilantaagal:
Hooreejo Jugu Jam: Hapsatu Sal
Cukko Hooreejo : Kajjaa Hammadi Jaagili Kebe
Koolaaɗo Kuuɓal : Rokoya Kanndee
Cukko Koolaaɗo Kuuɓal : Maymuuna Sem
Kalfinaaɗo Ngalu : Faatimata Demmba Jallo
Cukko Kalfinaaɗo Ngalu : Seynabu Umaar Lam
Koroowo ngalu : Tibille Saakiliba.
Hannde oo, Jugu Jam dariima to bannge keewal e 250 debbo. Caggal balle gadane ɗee, dental ngal foofirta ko USADF e hakkilantaagal jonaaɗo mum Mammadu Abdullaay Kaawel Jallo, jiiloowo eɓɓoore ndee e ballal Saayibu Soh, kalfinaaɗo booñ Jugu Jam.
Eeraango
So tawii ko dental woni doole, jibinta kisal, Jugu Jam faamii ɗum, famminii ɗum kadi Guraynaaɓe. Jugu Jam woni ko e golle mawɗe, darnde hiisnde ngam haɓde e baasal e humambinnaagal. Ko ɗuum jeyi sabaabu, eɗen mberloo eeraango feewde e njuɓɓudi laamu Muritani, pelle ɗe ngonaa laamuyankooje haa e yimɓe teelɗuɓe nde mballata ndeeɗoo fedde Jugu Jam. Ko noon ne kadi ɗaɓɓirten e denndaangal gure jogiiɗe hattan nde tiimtintoo e darnde Jugu Jam. Kono en mbaawataa rowde kuɗol men tawa en njettaani Mammadu Abdullaay Kaawel Jallo, ɗowoowo golle eɓɓoore ndee e gondiiɗo mum Saayibu Soh, hooreeɓe Jugu Jam haa e terɗe teelɗuɗe, jokkuɗe addude miijooji mumen juumtuɗi e nguurndam dental ngal.
Gelongal Fuuta lollirɗo, Njaay Saydu Aamadu


text:
Kala nde juulde ari, hooreejo leydi oo ina yaafoo dummbanooɓe (sokanooɓe e kasooji), kono, ko ɓuri heewde heen, ko sokranooɓe bonanndeeji renndo. Hikka ne, e juulde koorka hee, o waɗii no o heewnoo waɗde, o yaafiima fotde 72 cokanooɗo.
Ko ɗuum waɗi kadi jaaynde Le Calame waɗde winndannde, ngam jeertinde yimɓe.
“Waawde yaafaade dummbaaɓe, ko hakke mo hooreejo leydi rokkaa, kono ittaataa tabitingol hakke oo ina fotnoo tuugaade e sarɗiiji miijaaɗi, hoto wontande yimɓe tanaa goɗɗo. »
E wiyde won ɓeen yimɓe ɓadiiɗe nokkuuji ñaawoore, ko ɓuri heewde heen, “lelnugol doggi fotɓe yaafeede ɓee ina heewi jinngere, sibu hoohooɓe mawɓe, e heedooɓe (awokaaji) e ñaawooɓe ina njumpa heen ngam yaltinde banndiraaɓe mum en sokanooɓe, walla kiliyaneeɓe mum en” ; hono no geɗe goɗɗe ɗee ngollortee e leydi hee nii, so tuugaade e banndiraagal walla e njeenaari.
Ko ɗum tagi, hitaande kala, ko “yeeyooɓe dorog e saaysayeeɓe, wuyɓe taƴooɓe anndaaɓe, fawanooɓe kuuge tedduɗe, ɓe mbaɗaani hay lebbi seeɗa e kasoo keewi woppiteede” e ulleede e yimɓe. Heen sahaaji boom ko warnooɓe koye ngoppittee ngam warde goɗngol kadi yimɓe woɗɓe. E wiyde won ɗiin nokkuuji ɓadtiiɗi polis, ko famɗi fof, warhooreeji tati bonɗi baɗɗi e duuɓi cakkitiiɗi ɗii ko noon ngardi, ko banndiiji ɗi hooreejo leydi yaafinoo e juulde mbaɗi ɗum en goɗngol. Yeru debbo baranooɗo hedde futuro nder bitik mum to jehre kapitaal…
Hannde, yimɓe fof ina nganndi kisal alaa e wuro Nuwaasoot sibu ko e naange e hoore kellew banndiiji teettata kaake janane, njanata e rewɓe, mbarata yimɓe… Yimɓe fof tinii nguykaaji bankeeji BMCI e Attijaari Bank. Ɗum addani jaaynde wootere winndude : « woto mbiyee mim waɗde leydi ndii ko yeru e nder diiwaan hee to bannge kaɓgol e ownooɓe, sibu won konngol gootol cuuɗi men wiyi « hade neɗɗo raddude colli beeyooji, yo raddu juuriiɗi ɗii tawo » (woni yo neɗɗo fittu tawo damal suudu mum hade mum wiyde ina fitta wuro) ».


text:
Batu hilifaaɓe ɓenninii, ñalnde alkamiisa ɓennuɗo oo, tuugnorgal baɗirangal, e wiyde laamu nguu, ñawndude haa laaɓa gagga warngooji e « tiiɗtinde ngootaagu ngenndi ». Ngam ɗuum, goomu koninkooɓe toɗɗaama, ngu alaa ko toppitii so wonaa oon doosiyee.
Kalifu Ndeenka leydi noddii yeewtere jaayɗe, hollitii heen wonde naftortoo oo kaalis ko denndaangal
Batu hilifaaɓe ɓenninii, ñalnde alkamiisa ɓennuɗo oo, tuugnorgal baɗirangal, e wiyde laamu nguu, ñawndude haa laaɓa gagga warngooji e « tiiɗtinde ngootaagu ngenndi ». Ngam ɗuum, goomu koninkooɓe toɗɗaama, ngu alaa ko toppitii so wonaa oon doosiyee.
Kalifu Ndeenka leydi noddii yeewtere jaayɗe, hollitii heen wonde naftortoo oo kaalis ko denndaangal
« koninkooɓe meeɗnooɓe jeytoreede walla loreede e ɓoorle deggondirɗe bonnunooɗe konu ngenndi nguu, tuggude 1981 haa 2003 e 2004, ƴaaŋan maa sahaa niɓɓo warngooji leƴƴiyankooji añamngureeji baɗnooɗi e 1989 – 1992 ».
Ngam jaɓnude ɓoccitinooɓe e ɗiin bonanndeeji, wontuɓe « boñuuji » hannde, kam e jom en hakke en ɓee, walla kadi wanndaade, kalifu oo yaltini limooje kaalis tolniiɗe e miliyoŋaaji ugiyya men oo, jogorɗe buynude kunuɗe ujunnaaje ujunnaaje waasɓe, ɓe tuddule konu moññunoo hade laamuuji deggondirɗi wiicaade ɗum en ladde.
Ɓoccitinooɓe e tuddunde Inaal, leeptanooɓe to Waad Naaga, hiitaaɓe Jreyda, e yejjitanooɓe nder daayo, maa mbaaw, ma a taw foofde, ɗaminaade moƴƴere ; kono, geɗe ɓurnooɗe himmude ɗee, teeŋtude ɗee, njogoraani dañaneede jaabawol. Hay gooto kadi jogoraani haalande yimɓe hol no kolonel Buseyf e wul Njaayaan mbardaa, ɓeen ardinooɓe, e oon sahaa, njuɓɓudi konu leydi ndii !
Ahaa, heptinde juumre mum e bonanndeeji njuɓɓudi konu leydi ndii, ina newii. Wiyde kadi ina welditina « soofaaji » e mawɗo mum en ina weeɓi. Kono ina jaaki denndaangal Muritaninaaɓe hol fof no ɗee geɗe mbaawiri waɗde ? Hol barɗo ? Hol baraaɗo ? Hol saabaabu ? Hol no ɓe mbardaa ? E ko ɓuri teeŋtude kadi, hol jamirɗo ndufu ɗam ƴiiƴam fof, woppi ɓee rewɓe hesniiɓe fof, addi ɓee baayeeɓe fof, jibini nguu ngañgu fof e nder ɓerɗe e hakillaaji yimɓe men ?
Mbiyen tan wonde saabinooɓe nguu ndufu ƴiiƴam e ɗee leepte ina lutti heddaade e les yamiroore ñaawoore kuuge, haa timmi. Miliyoŋaaji miliyoŋaaji beeyneteeɗi ɗii, kam e paasiŋaaji podaaɗi ɗii, mbawataa abada danndude tuumaaɓe oo warhoore neɗɗaagu. Caggal nde bonannde ndee heptinaa, waɗɗii ko haalde goonga e rokkude ndaamordi.
Yanti heen, hol sabaabu haaletee tan ko bonannde heptinoonde koninkooɓe ? Hol to hakkeeji ujunnaaje ujunnaaje siwil en waraaɓe ɓee, wardaaɓe amdu e cekel too to daande maayo mawngo, to Nuwaasoot, to Nuwaadibu e hitaande 1989, tawi yooɓii pittaali mum en ko koninkooɓe walla siwil en gollooɓe e innde laamu ? Mbele maayɓe koninkooɓe ɓuri maayɓe siwil? Hol ko rewɓe ɓe koninkooɓe jandunoo e mum ɓee, mbonni geñgol mum en ɓee, njogori janngtaneede ? En kaalaani siwil en heewɓe, ɓe ñukkintooɓe laamu ownunoo beeli mum en, ndiiwaa e golle mum en, yaakaare ɓesnguuji mum en taayi haa bada ?
Mbar en ngonaani e waɗde heedi-heeda ɓurnanoowo koninkooɓe, bonnana siwil en ?
So tawii persidaa Asiis ina felliti safrude ndii ndonaandi kersiniindi, o foti idoraade ko ndaartude nanondiral tawo, nanondiral e peeje potɗe sakkeede. Ɓuri moƴƴude e henaade ko sosde goomu « Goonga e beldital » ndenndinngu pelle loranooɓe e pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee, e almameeɓe e hoohooɓe nokkuuji, e juɓɓule laamu dokkaaɗe oon hattan (geɗe nder leydi, ndeenka leydi, ñaawoore, komisariyaa toppitiiɗo jojjanɗe aadee …). Ko nguuɗoo goomu ɓurata waawde jojjitde hakkeeji moni kala, yaaɓana yaafuya mo tuugaaki e fenaande, mo tuugaaki e mbaawnoor cibooji laamu. Afrik worgonaaɓe e heediiɓe men Maruknaaɓe mbaawi hoolkisaade ɗuum haa yuumti. Ɓe mbaɗii ɗuum, ɓe muumtii bakkatuuji maɓɓe. Hol ko haɗi en jarribaade ɗuum ?
So en mbaɗaani ɗuum, ma en njuultoy laabi sappo to Kayhayɗi, so en ngartii Nuwaasoot kadi ƴetten pewjel ngam ñawndude ndonanteeri warngooji ndewndi e beelol men ndii, no kuɗdi rewrata e neɗɗo nii, ina seppa, ina maaja … maajo koninkooɓe !
Amar Wul Beja (L’Authentique Quotidien)
Fulo : Bookara Aamadu Bah


text:
Hannde baaba en an hino toolii ka jullere maɓɓe eɓɓaande fii yewtugol tawi moosannde hino feeñi e maɓɓe mi anndiri non wonnde ko huunde ɓe faalaa maakude, ɓe toolii ɓe maaki:
- Hannde mi yewtete fii fiilayeeru.
• Ko adii hannde hari mi anndaa ko honɗun woni fiilayeeru (régre), hay si tawii hari miɗo annditi wonnde mi nanii ngol konngol...kono ko galɗinimmi fii maggol..ko ɓay mi nanii sonnaaɓe ɓen hino yewta fii maggol e hoore hersa..e hoore sownditagol a sikkay konngol ngol hino tinndini fii hersa..No mi anndirnoo ko yewtere fii fiilayeeru mi hersi mi woni e lanndagol hoore an ko fii honɗun hiɓe ɓe munñii yo men yewtidu fii..nden yewtere ɗon himmimi fota.
Ɓaawo ɗun mi waawi jogitaade hoore an mi jaɓi miijo ngon ..ko fii honɗun mi hersanta? Ko fii honɗun?
Si tawii fii fiilayeeru hino hersinii ko fii honɗun baaba en an yewtantammi ɗun hannde, ɓaawo ɗun ko fii honɗun ɓe yewtantammi fii huunde hersiniinde nde tawata gooto haanaa yewtude ɗun.
Kono mi annditi wonnde yewtere amen nden fow ko hakkunde ñaawooje sari’a woni yiilaade, ko bee tawa fiilayeeru ko huunde nde fihgihu on yewtata fii mu’un, si tawii alhaali on ko non woniri, ko honɗun hersanten yewtugol huunde nde alghur’aana on yewti fii mu’unn, nde Annabiijo on (s a w) yewti fii mu’un, nde imaamuuɓe laɓɓinaaɓe ɓen yewti fii mu’un wonndiɓe maɓɓe ɓen, ɓaawo ɗun ko fii honɗun hersanten fii huunde nde haanuɗen anndude ñaawoore mu’un fii yo en gollitirnde.
Mi nani baaba en an hino maaka:
- Ko woni sabu fiilayeeru, ko yaltugol ƴiiƴan fiilayeeru ndun, ko woni ɗan ko ƴiiƴan ɗan sonnaaɓe ɓen wowti ɗun anndi ɗun yaltayɗan e saa’iiji anndaaɗi ko ɓuri heewude kon e nder lewru bee, hiɗan sifee wonnde ko (boɗejan) maa liiɓorɗan e (ɓawlugol) (wuluɗan) (hiɗan yalta hara hiɗan wuli).
• Enee duuɓi toɗɗaaɗi hino woodani sonnaaɓe ɓe fii yo fiilayeeru ndun aruɓe..?
- Ko nde tawata o heɓii duuɓi jeenay (e nder lewru ɓale) e nder ngurndan makko, e tawude o heɓaali duuɓi cappanɗe jeego’o e nden limoore ko ɗun woni duuɓi taƴagol yi’ugol farrilla.
• Awa ko hakkunde duuɓi jeenay e duuɓi cappanɗe jeego’o?
- Ɗun ko non woniri, kala ƴiiƴan ɗan siwo yi’i ɗun ko adii o heɓude duuɓi jeenay haray ɗun wonaa fiilayeeru, hay si tawii ko ado o hewtude ɗon e kinƴan haray wonaa fiilayeeru, kala ƴiiƴan ɗan sonnaajo yi’i ɗun ɗun ɓaawo o heɓude duuɓi cappanɗe jeego’o ɗan wonaa ñaawoore fiilayeeru jogii.
• Ko balɗe jelu ƴiiƴan fiilayeeru yaltata?
- Ko ɓuri fanɗude e ñalaaɗe ko balɗe tati ɗe jemmaaje ɗiɗi woni hakkunde mu’un, ko ɓuri ɗuuɗude e mu’un ko balɗe sappo.
• Si tawii jokkondirii ko hewtaa balɗe tawi ɗan taƴii?
- Ɗan ɗon wonaa ƴiiƴan fiilayeeru non.
• Si tawii non ɗan ɓeydike ɓuri balɗe sappo?
- Fiilayeeru ɓurataa balɗe sappo.
• Si tawii ñalaaɗe fiilayeeru ndun lannii, ɓaawo ɗun ƴiiƴan ɗan yaltii kadi ɓaawo balɗe jeenay e piyude e misal?
- Ɗan ƴiiƴan yaltuɗan ɗon wonaa ƴiiƴan fiilayeeru, sabu dummunne wonayɗo hakkunde fiilayeeruuji ɗiɗi hino waɗɗii yo taw jaasaa balɗe sappo tuma woo.
• Ko honnde tuma sonnaajo jogitotoo hoore mu’un wonnde ko fiiliiɗo?
- Ko si tawii o yi’ii ƴiiƴan ɗan e nder aada makko waghintinaaɗo on maa ko adii waghtu makko on hewtude seeɗa wano ñallal maa ñalaaɗe ɗiɗi.
• Ko honno sonnaajo wonirta jogiiɗo aada waghinti-naaɗo ?
- Ko si tawii o yi’ii ƴiiƴan fiilayeeru ndun laawi ɗiɗi e nder jamaanu hertiiɗo lebbi ɗiɗi jokkondirɗi haa yeeso.
• Si tawii non sonnaajo on wonaa jogiiɗo aada waghintinaaɗo wano jiwo wonuɗo yi’ude ƴiiƴan ɗan ka laawol makko aranol maa on sonnaajo tawuɗo aada makko on wonaa ñiiɓuɗo (Almudtariba) ko honnde tuma o lintata hoore makko fiiliiɗo ?
- Si tawii gooto e piiji ɗiɗi waɗii haray ko’o fiiliiɗo:
1-Si tawii ƴiiƴan ɗan hino wonndi e sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru ko woni ɗun ko wojjugol ngol maa ɓawlugol ngol e wulugol ngol...
2-Si tawii o yi’ii ƴiiƴan ɗan o hoolike wonnde ɗan jokkondiray balɗe tati haa yeeso.
• Si tawii o lintii hoore makko fiiliiɗo sabu gooto e piiji feƴƴuɗi ɗin o accitii juulude kono ƴiiƴan ɗan taƴii ko adii balɗe tati timmude o anndii jooni wonnde hari wonaa fiilayeeru, ko honɗun o waɗata?
- O yoɓay julɗe fuutiiɗe mo ɗen e nder on dummune ɗon.
• Si tawii ɗan ƴiiƴan ɗan o yi’i jokkondirii balɗe sappo maa ko jaasi ɗun kono feƴƴiitii ñalaaɗe aada makko on?
- Haray ko o fiiliiɗo e nder dummune ɗe o yi’i ƴiiƴan e mu’un ɗen fow hay si tawii ɗan jogaaki yoga e sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru ?
• Si tawii ƴiiƴan ɗan jokkondirii ko ɓuri balɗe sappo hara himo marunoo aada happaaɗo wighintinaaɗo limaaɗo ?
- Haray ko’o fiiliiɗo e nder ñaalaaɗe aada makko ɗen pet, wonaa ko adiiɗe kon wonaa ko woni ɓaawo majje kon.
• Joomiraaɗo aada si tawii o yi’aali ƴiiƴan ɗan e nder saa’i aada makko on, o yi’ii ƴiiƴan ɗan ɓaawo on waghtu ɗon ɗun jokkondiri ko ɓuri balɗe sappo hara yoga e majjan hino jogii sifaaji fiilayeeru yoga e majjan jogaaki ko honɗan e majjan woni fiilayeeru ?
- Ko aranan e majjan on woni fiilayeeru, kono himo haani ndaarude limoore aada feƴƴuɗo on, si tawii jogiiɗan sifa fiilayeeru ɗan hino fanɗi ɓuri limoore aada on o timminiray adadu on ɗan jogaaki sifa fiilayeeru ɗan, si tawii jogii ɗan sifa fiilayeeru ɗan hino ɓuri ɗuuɗude limoore aada on, o waɗay emmbere aada makko on fiilayeeru.
• Si tawii ƴiiƴan ɗan jokkondirii ko ɓuri balɗe sappo hara wonaa o jogiiɗo aada few wano fuɗɗotooɗo maa mo aada mu’un tabitaa, ko honno o senndindirta ƴiiƴan fiilayeeru ndun e ko wonaa kannjan?
- Si tawii sifaaji ɗin luutondirii si tawii emmbere ƴiiƴan ɗan o yi’i ɗan hino jogii sifaaji fiilayeeru hara ko hakkunde balɗe tati haa balɗe sappo o waɗay ɗan fiilayeeru luttuɗan ɗan o waɗaɗan istihaada ɗan ƴiiƴan ɗan mi saatimaa yewtude fii mu’un e nder yewtere aroore.
• Si tawii non sonnaajo sikkitike e taƴugol ƴiiƴan fiilayeeru ? Ko woni ɗun o sikkitike si tawii o laaɓii kaa o laaɓaali ?
- Haray hiɗo waɗɗii mo ɗaɓɓitugol ?
• Ko honno o ɗaɓɓitirta ?
- Ko yo’o waɗu ka ƴiiƴan ɗan wonata ɗon bunahun haa neeɓa seeɗa si tawii hikun laaɓi haray o laaɓii hino waɗɗiimo lootagol lonngal o waɗa dewe ma makko ɗen wano julde e korka e piyude e misal..si tawii hikun jilli ƴiiƴan maa hikun ɓesi hara haa jooni ko o fiiliiɗo?
• Si tawii sonnaajo anndii wonnde ko’o fiiliiɗo ko hon ɗun o waɗata? Ko honɗun o accata ?
- Ñaawooje sonnaajo fiiliiɗo ko ɗe’e wonuɗe arude ɗo’o:
1-julde makko sellataa..wonaa julɗe waɗɗiiɗe ɗen wonaa julɗe yiɗaaɗe ɗen.
2-O yoɓataa julɗe fuutiiɗe mo ɗen e nder ñalaaɗe fiilayeeru ndun.
3-Korka makko sellataa.
4-O yoɓay korka fuutiika mo e suumayee e nder dummune fiilayeeru ndun [ko wano non kadi korka takkaaka e nder waghtu happaaɗo].
5-wanngagol makko ka suudu Kaaba e nder hajju on sellataa..woni ko hajju waɗɗiiɗo maa ko yiɗaaɗo.
6-Seergol mo sellataa himo fiilii si wonaa e nder nokkeeli ittintinaaɗi.
7-Renndugol e makko hino harmi e nder ñaalaɗe fiilayeeru ndun, hino dagii tuma ƴiiƴan ɗan taƴi hara o lootaaki [tuma o laɓɓini farju on].
8-Hino harmani mo kala ko harmani wonnduɗo e janaaba hiɗa waawi ndaarude ka yewtere fii janaaba.
9-Hino waɗɗii mo lootanagol julde nden si tawiii dummune fiilayeeru ndun lannii.
Miɗo saatimaa firannde ko honno lootortaa lonngal ka nder yewtere fii lonngal araynde.
* * * * * *


text:
Ndeeɗoo winndannde saaktata ko nguurndam nelaaɗo Alla (mo jam e kisal ngoni e mum oo -MJKM). En ngardiino e “nguurndam nelaaɗo” haa ɗo mbiyno-ɗen “Oon heddiima haa nelaaɗo Alla (MJKM) maayi caggal mum, ɓe ndaɗondiri ko lebbi jeegom, nde Faatimata kañum ne maayi. Ko nii nguurndam makko kanko nelaɗo siforii e dow jubbannde”. Jooni eɗen njokka taƴre ɗiɗmere ndee :
Ndeeɗoo winndannde saaktata ko nguurndam nelaaɗo Alla (mo jam e kisal ngoni e mum oo -MJKM). En ngardiino e “nguurndam nelaaɗo” haa ɗo mbiyno-ɗen “Oon heddiima haa nelaaɗo Alla (MJKM) maayi caggal mum, ɓe ndaɗondiri ko lebbi jeegom, nde Faatimata kañum ne maayi. Ko nii nguurndam makko kanko nelaɗo siforii e dow jubbannde”. Jooni eɗen njokka taƴre ɗiɗmere ndee :
Iwdi nelaaɗo Alla
O wiyatee ko Mohammadu ɓiyi Abdullaahi, ɓiyi Abdu El-muɗalib, ɓiyi Haasim. Ko ɓe Aarabeeɓe ummiiɓe e Ismaayiila ɓiyi Ibraahiim yoo juulɗeele e moƴƴere ngon e mum. O heɓii duuɓi capanɗe jeegom e tati hitaande, ina heen duuɓi capanɗe nay ko adii neleede nde. Heen noogaas e tati ko o nelaaɗo, ko o Annabi. O woniri Annabi ko e simoore “jaŋngu!”, o neliraa ko e simoore “Eehey ma tuɗɗiiɗo”. Leydi makko ko Makka. O ferii faade Mediina, o neliraa kadi ko yo o jeertin, yo o finndin ngam reentaade boneeji, woto o renndin de Alla e goɗɗum. Ngam Alla wiyii : « huunde fof o mo waawi yaafaade ko wonaa e renndinde mo e geɗe goɗɗe ».
Hol ko firti o woniri Annabi ko yo o janngu : “Innde Alla jom yurmeende Aduna e wattannde, janngu Innde joome mo nganndu-ɗa ko kañum tagi, tagi neɗɗo ummoraade e heɗɗere ; janngu innde joome tedduɗo ko kañum anndini kuɗol, anndini ɗum ko anndaano”. (Simoore heɗɗere).
Hol daliilu wonde o neliraa ko o tuɗɗiiɗo : Innde Alla jom yurmeende aduna e wattannde, “eehey ma tuɗɗiiɗo ! Ummo jeertin, mawninaa joome, comci ma laɓɓinaa”, e ko nanndi e ɗuum. So ɗum ɓennii, nelaaɗo Alla heddiima e Makka duuɓi sappo ngam waajaade e jeertinde yimɓe ko fayi arde ko moƴƴaani e haɗde ɗum en ko boni. So ɗum ɓennii kadi, e nder ceekgol ɓernde makko noon, ina waɗi heen luural seeɗa : ngam won wiyɓe : Nde Jibiril ari e makko ndee, tawi mo ko o mo wonndi e sukaaɓe, jaggi mo, furli mo, seeki ɓernde makko, yaltini heen huunde. Won wiyɓe kadi Jibiril tawi mo ko nder suudu Kaaba o mo lelii, jaggii mo, seeki ɓernde makko, yaltini heen huunde. Kono tan, no wayi waade fof, ɓernde makko kam seekaama, ɗum ɓe nanondirii e ɗuum. Ɓe ceerti ko ɗo o tawaa ɗoo. Nde o nelaa o wuuri e Makka duuɓi sappo omo waajoo. Caggal ɗum, Jibiril ari e makko ina wonndi e puccu mum ina wiyee Buraak, ƴetti mo, nawi mo haa to wiyetee « Bayti El-makdas », jippini mo ɗoon. Caggal ɗuum, o juulnii ɗoon denndaangal Annabaaɓe e nelaaɓe, Alla e makko teeŋtinde teddungal makko wonde ko o almaami timmuɗo. Caggal ɗuum Jibiril ɓennini mo to dow Asamaan. Nde o yettii toon ndee, o tawi toon ɓeeɗoo annabaaɓe e nelaaɓe: asaamaan gadano, o tawi ɗoon ko Aadama; asamaan ɗimmo oo, o tawi ɗoon ko Yahyaa e Iisaa (gooto e maɓɓe ko ɓiyum gorgol mum goɗɗo oon); asamaan tataɓo oo, o tawi ɗoon ko Yuusuf; asamaan nayaɓo oo, o tawi ɗoon ko Annabi Idiriisa; o tawi ɗo asamaan joyoɓo oo ko Annabi Haaruuna; asamaan jeegoɓiijo oo, o tawi ɗoon ko Annabi Muusaa; asamaan jeeɗiɓiijo oo, o tawi ɗoon ko Annabi Ibiraahiima. O tawi Annabi Ibirahiima ina ɓaari keeci mum e salndu galle Maamuur; oon galle capanɗe jeeɗiɗi ujunere Maleyka ina naata e nder makko kala ñalawma, eɗi ndewa Alla, eɗi njuuloya. Janngo mum kadi ko goɗɗi ngarata. Hay gooto waawaa limde ɗi, so wonaa Alla.
Caggal ɗum kadi nelaaɗo ɓenninaa to jaaɓi haaɗtirde. Nde o yettii toon, Alla fawi e dow makko juulɗeele capanɗe joy. Caggal ɗuum o telliii haa Asamaan jeegoɓiijo oo, wirtii Muusaa naamndii mo, hol no foti juulɗeele Alla fawi e dow maa ? Nelaaɗo Alla jaabtii, wiyi mo : capanɗe joy. Muusaa wiyi mo : nganndaa leñol ma hattanaani ɗuum, rutto ɗaɓɓaa yo a ustane. Nelaaaɗo Alla ruttii ñaagii Alla yo ustan ɗum; joomiraaɗo jom baawɗo oo, ustani mo haa heɓi juulɗeele joy. Caggal ɗuum o tellii fayde Makka to nokku Ina wiyee galas, o juuli ɗoon subaka; caggal ɗuum o wonti Makka ko duuɓi tati. Ko ndeen Alla yamiri mo yo o fer fayde Mediina. O jooɗiima ɗiiɗoo duuɓi limtaaɗi fof o heɓaani ko heewi e khuraysinaaɓe ngam mawnikinaare e nangtaade e keeferaagal caɗtungal. Ha ɓe pelliti haɗde mo baajogol makko e nder Makka. Ko ndeen noon Alla yamiri mo, yo o fer feewde Medina. E oon saanga ɓurɗo bonde e khuraysiyankooɓe ko Abuu Jaahli ngam ko kañum ƴetti pellital mawngal waɗde jeeyngal kala jiyaaɗo ina liggodoo e makko, yo oon nannge, fiyee. Kanko Abuu Jahli, o noddi batu mawngu to jakkaa maɓɓe, ɗo ɓe keewi waɗde batuuji ɗoo, e oon yonta, ɓe mbaɗi ɗoon batu, ɓe nanondiri kamɓe fof e nguun batu, kala sagata khuraysinaajo gonɗo e nder Makka yo hokke karwaas e silaama ɓurka welde, ɓe njaha to Mohammadu, mo jam e kisal ngoni e mum oo (MJKM), ɓe piya ɗum, ɓe mbara ɗum, ɓe cila ɗum, ɓe taƴa daande mum, ɓe ƴeetta ƴiiƴam mum saree e kala suudu wonndu e nder Makka tawa alaa ko Banu Manaɓe en mbaawi heen. Waɗi noon ko ɓe puɗɗiima faayde, ngam ɓe mbaɗtii yiyde wallidiiɓe nelaaɗo Alla (MJKM), ina pera ina payi to Mediina. E nder ɗeeɗoon peeje maɓɓe, kamɓe Abuu Jahli en, Alla holli ɗum nelaaɗo Alla (MJKM), ko renndidinooɓe Alla e goɗɗum ɓee, ko pewji. Alla yamiri nelaaɗo Alla (MJKM) yo fer, kañum e Musiɗɗo mum Abuu Bakri. Tawi Abuu Bakri yahiino to Madiina too, maantiima toon hoɗonnde ko adii nelaaɗo Alla (MJKM) sakkitintee yoo fer. Nde o heɓi sakkitinoore ummoraade e Alla (mo senaar woodani oo) tan o ummii, o fayi to galle Abuu Bakri naange e hoore kellew, nde o yettii o fuggi baafal, Abuu Bakri nde nani puggugol ngol tan, ina anndi e oon waktu alaa potɗo fuggude ɗum so wonaa nelaaɗo Alla (MJKM). Nde o naati tan, o wiyi : “Abuu bakiri ummo, mi sakkitinaama yo mi fer”. Caggal ɗumɗoon, Abuu Bakiri wiyi mo : “yah ƴettaa e Daabaaji am ɗii, heen ɗiɗi nena”. Nelaaɗo wiyi mo “ko coggu dey”; o salii, nelaaɗo ne wiyi ko ƴettataa so wonaa tawa ko coggu. Caggal ɗum Abuu Bakri jaɓi. Ko ndeen ɓe ngummii ɓe njahi, eɓe payi Mediina, ɓe naati e nder wimmbo haayre, ɓe ngoni e nder heen jammaaji tati, ina wonndi e maɓɓe Abduulaahi Bun Abuu Bakri, laatiima ndeen ko ngel cukalel kono ko ngel cukalel ƴoƴngel cuusngel reedu. Ngam ngel woppii ɓe ɗoon, ngel yahi to Makka too, engel ƴeewa hol ko makkanaaɓe pewjata, o tawi khuraysinaaɓe alaa ko pewjata so wonaa bone fayde e nelaaɗo Alla (MJKM) e sehil mum, o arti, o haalani ɗum nelaaɗo en. Kamɓe khuraysiyankooɓe, heddii hankadi eɓe njiiloo no ɓe njiytiri nelaaɗo Alla (MJKM) e musiɗɗo mum Abuu Bakri. ɓe njahi haa ɓe mbiyi kala jiytuɗo ɓe ina hokkee teemedere ngelooba. Kono tan, nde tawnoo Alla wonndi ko e maɓɓe, ko kañum reeni ɓe e ndeenka mum, aynata ɓe e ngaynaaka mum, ko ɗum tagi ɓe mbaawi heddaade e nder wimmbo haayre ndee, haa khuraysiyankooɓe ɓee, yamiranooɓe yo ngabbo ɓe ɓee, ngari haa ndarii e damal wimmbo haayre ndee, ina njiiloo ɓe. Kono ɓe ndonkii yiyde ɓe. Abuu Bakri (yo mbelemma Alla won e makko), o heɓii wiyde nelaaɗo Alla (MJKM) : “so en ndeenaaki dey, ɓe njogor yiytude en”. Nelaaɗo Alla (MJKM), wiyi mo: “hoto hul, ngam Alla wonndi ko e men”.
Caggal ɗuum, nde yahi haa njiilawu nguu fajji caggal jammaaji tati ɗi ɓe mbaali ɗoon ɗii, ɓe pelliti hankadi fayde Mediina. Ko nii woni ɓe nanngi jeereende, eɓe jaha. Nde madiinanaaɓe nani nelaaɗo Alla e Abuu Bakri en ummiima Makka feewde Madiina tan, hankadi madiinanaaɓe ndonki jooɗaade. So ɓe pinii subaka, kamɓe adinooɓe ferde wallidiiɓe nelaaɗo Alla ɓee fof, ɓe ummotoo subaka law eɓe njaɓɓoyoo nelaaɗo Alla en, ɓe ñalla daraade e nguleeki naange eɓe cooynoyoo to nelaaɗo Alla en to ngiwrata, ha ɓe tampa, so hiirii ɓe jofta e nokkuuji maɓɓe. Ko nii ɓe ngoniri haa waɗi saha gooto, ndeke yahuuduyanke gooto, ina yaltunoo to dow wuro Mediina ngoo, haa sooynii nelaaɗo e wonndiiɓe mum ina ngara, ina niwɗa haa laaɓani mo hankadi ko nelaaɗo woni ɗoon; o ronki jogaade hoore makko, o woni e wullude eehey mon aarabeeɓe, o ndañii fartaŋŋe, mo cabbino-ɗon arii ! Juulɓe ɓe naniraani ɗum jam, kañum en fof ngiƴƴii, njalti wuro ! Alaa mo ina heddoo e nder galle, debbo e gorgo, suka e mawɗo, kamɓe fof ɓe njalti Mediina eɓe njaɓɓoyo nelaaɗo Alla en, e wonndude e fiyooɓe taballeeji, jime e kuljinaali e kelle belɗe, sagataaɓe ina ndadii ha tiiɗi ina mbakkii silameeje ina ngama, rewɓe ina poɓɓa ina kuljina, ko ndeen binndoowo aarabe gooto, waɗi yimre ina wiyee: “ɗalaa Albaduru aleynaa”; firti ko, “leelewal sappoy tati ƴellitiima e amen”. Ɓe ngoni e wiyde kadi “eehey maa nelaaɗo e amen, a arii e dow yamiroore e ɗoofteede”, e ko nanndi e ɗuum.
Nde nelaaɗo Alla e wonndiiɓe mum njettii Mediina ɓe naataani nder wuro ngoo. Ɓe njippii ko galle Bani Umrawi, ɓe ngoni ɗoon balɗe seeɗa, caggal ɗum o diidi jamaa. Nde o fuɗɗii eggude ɗoon o naattoyi nder wuro Mediina too, eɓe njaha, e ɓe kawra e yimɓe ina calmina ɓe, rewɓe e worɓe fof, mawɓe e sukaaɓe fof ina ndewi e maɓɓe, e ɓe mbiya “Allaahu akbar!” (ko Alla ɓuri mawnude). Pergol noon na jogii laabi ɗiɗi : heen laawol, ko ferde ngam Alla, ɗum ko anndude ɗo woni ɗo juulɓe ngalaa ɗoon, omo hiiɗaa e diina makko o ummoo e oon ɗoon nokku o faya nokku to juulɓe ngoni, hoɗoya toon. Fergo ɗimmo ngoo, ko teskaade nokku mo neɗɗo woni oo ina heewi e mum caɗeele to bannge baasal, walla nguurndam ɗam moƴƴaani, ko wayi no baasal, walla o ronkii ɗoon resde mo o yiɗi resde, walla reseede, walla omo yiɗi waylude ngonka makko to bannge renndo, o ummoo e oon ɗoon nokku, feewde e nokku mo o ɗaminii o mo waawi wuurde oo, o hoɗa ɗoon. E nder ɗeeɗoo geɗe jangtaaɗe fof, kala heen ko woni faandaare perɗo oo, ina hasii o daña heen moƴƴere, walla ko o yilotonoo koo.
Jibriil Muusaa Joob


text:
Ko yowitii e kuule ɗe Goomu Diisnondiral Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii saakti e mudda gardagol maɓɓe laamu leydi ndi.
Ñalnde aset 6 Ut 2005 Hooreejo Goomu Diisnondiral Soldeteeɓe daraniingu Nuunɗal e Demokarasii, hono kolonel Eli Wul Mohammed Vall jokkondirii e denndaangal partiiji politik leydi men. E nder konngol ngol o huccitinii e partiiji ɗi; o hollitii heen humpito makko to bannge politik tuggi nde Muritani heɓi hoore mum haa ñalawma hannde o. Humpito makko e parti gooto goodnooɗo o (PPM) e hayaakiiluuji (SEM), batte mumen ko bonɗe e leñol ngol. Omo hoddiri to bannge demokarasii ko fuɗɗunoo e kitaale 90 ko, ko huunde maƴƴere wonnoo, kono mboros bonɗo barɗo ndeen yaakaare ko ronkude seerndude ko foti wonde darnde hooreejo PRDS e ko foti wonde darnde hooreejo leydi. Ko ngal jiiɓondiral jibini dawrugol heedi-heeda, hoore am, hoore am, nguurndam politik leydi ndi telɓi.
Tawde noon wonii alaa feere dañanoonde ngam waylude kaan ngonka e sabu yiɗde falanaade leydi ndi hono ko waɗi ko Koddiwaar e Somali, ko soldeteeɓe ɓe pelliti follude laamu ngu ñalnde 3 Ut 2005.
Eli Wul Mohammed Vall ina anniyii ƴeewtaade Doosɗe leydi ndi (Constitution) e dottude gardagol leydi ndi e manndaaji ɗiɗi, tawa manndaa ina dottaa e duuɓi 4 walla 5 e waylude kuulal ngal tonngoode 104 ɓeydanoongal e doosɗe leydi tawi rewaani laawol. Mudda juurnitagol «Constitution» o so heewi fotaani diwde hitaande, wooteeji gardagol leydi e dipiteeji njuɓɓinee ɗoo e duuɗi ɗiɗi so heewii.
Hooreejo goomu soldateeɓe e terɗe goomu ngu, gardiiɗo jaagorɗe e laamu mum teeɗantaako wonde hay huunde e wooteeji ɗi, tee alaa mo ɓe keedanta, golle maggu ngasata ko nde wooteeji ɗi njoofi.
Goomu ngenndi toppittoongu wooteeji maa sose, feranee laabi ceniiɗi ngam rewindaande wooteeji ɗi, tawa sunnotooɓe wooteeji ummiiɓe leyɗe goɗɗe, arooɓe seedaade, ina tawtoree.
Eli Wul Muhammed Fall ina teeŋtina no feewi pellital mum e siynude tuugnorgal mum.
O hollitii keɓagol makko e yeewtitde e denndaangal gollotooɓe to bannge politik so ɗaɓɓii ngam yeewtitde e makko e wostondirde e makko miijooji e geɗe ɗe.
O sifaaki noon mbaydi no ɗum siyirta.
UFP, caggal nde yuurnitii no feewi konngol hooreejo goomu Diisnondiral Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii, ina weltii e loowdi ndi e hakkille newuya e nuunɗal Hooreejo o.
Fotde hitaande hannde, e teskaade caɗeele leydi ndi wuuri to bannge politik, faggudu e renndo, UFP darinooma laŋ ngam ɗaɓɓude e hooreejo leydi pollaaɗo o nde darantoo e ko yaaccii waylude ngonka leydi ndi e dow kaaldigal.
Ndeen darnde ina yahdi e ngoƴa leydi e partiiji luulndo ndeen.
UFP kañum darnde mum gila hanki ko yo leydi men e ɓesngu men kis, tee maa jokku ndee darnde haa mudda gonaaɗo o wona e deeƴal, kellifuya, dow siynude peeje nanondiraaɗe.
UFP ina yaakorii ɗum timmata ko nde goomu soldeteeɓe ngu e denndaangal gollotooɓe politik e renndo ngo ciifondiri nanondiral, gollotoongal deeƴal, newuya, kaaldigal e dow riiwtude kala ko ina seernda leƴƴi maa diiwanuuji, sibu ko ɗum tan moƴƴinta jeewte ɗe e ciynugol tonngaaka mumen.
Pollugol laamu ñalnde 03 Ut 2005 waɗi ko e tuma nde aduna o e pelle mum caltii keɓgol laamu e ndiin mbaydi tee eɓe cakka peeje hiiɗde ɗiin laamuuji. Ngaal kiiɗal ina adda caɗeele to bannge faggudu leydi, waɗa batte bonɗe e nguurndam ɓesngu ngu.
Ɗum falortee ko nanondiral hakkunde denndaangal gollotooɓe to bannge politik e laamu ngu.
E konngol makko ngol, Hooreejo Goomu Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii ruttinooma e humpito leydi ndi to bannge politik, ɗuum ina moƴƴi luggiɗinee e jeewte payɗe, sabu ko ɗum nafoore wonande ngootaagu leydi ndi.
Hannde o keewal ɓesngu ngu nguurndam mum ina muusi gila e heege e nattugol woodde laamu kam e kuftodingol njeenaari e ŋakkugol nuunɗal nder polis. Ɗee geɗe so kaɓaaka njooɓoto leydi ndi.
Faggudu leydi ndi woni ko e juuɗe yimɓe seeɗa, ɓe nuunɗaani tee alɗirɓe nguyka e fenaande.
Eɗen poti tiiɗnaade paamen ngonka ka, njiilono-ɗen ka peeje laaɓtuɗe tawa ko duumiiɗe.
Miijo hannde won e partiiji ko sikkude hankadi yontii ɗo ina ndiftoo laamu, ngardoo leydi kañum en tan wonaa miijo seniingo sabu ko hono ɗiin miijooji pusi yoga e leyɗeele Afrik.
Ndiiwtirten ɗiin miijooji ko semmbinde kaaldigal e ardinde hakkille maalde.
So en ndariima, en ngardinii kaaldigal hakkunde denndaangal juɓɓule gooɗɗe e leydi ndi ma en kisnu daawal gonangal ngal, tee ngal jibinana en moƴƴere.
Ndaroɗen enen kala mbele eɗum wona.
Nuwasoot, ñalnde 08 Ut 2005
Ardorde UFP


text:
Roop Kumar Rathod – Teri Justjoo chords
Chords
Transpose:
Intro. DD ATeri justjoo...D Ateri justjoo...D Bm DSaawre saawre saawreD A DSaawre saawre saawreDTere bin suni suni hai ankhiyan,BmTere bin lamha lamha hai sadiyan,G A DSoona soona jahaan laage reD Bm DSaawre saawre saawreD A DSaawre saawre saawreD - Bm - G - AD Bm Tu mere dil ki dua,Am DTu hi meri har khushi,D Bm Shaamil hai tu rooh main,Am DTu hi meri zindgi.BmTeri yaadon ka saawan hai,GPyaasi pyaasi yeh dhadhkan hai.A DBas tu nazar aaye re.D Bm DSaawre saawre saawreD A DSaawre saawre saawreD - Bm - G - A - DD Bm Saiyarron se raat bhar,Am Dkarte hai hum guftgoo,D Bm Armaano ke bhid main,Am DTeri hi hai justjooBmSooni sooni si hasrat hai,GKaisi teri teri mohabbat hai,A DKuch na mujhe bhaye re.D Bm DSaawre saawre saawreD A DSaawre saawre saawreDTere bin suni suni hai ankhiyan,BmTere bin lamha lamha hai sadiyan,G A DSoona soona jahaan laage reD Bm DSaawre saawre saawreD A DSaawre saawre saawre


text:
Fooyre Ɓamtaare tonngoode teemedere (100) ! Alla yettaama en mbaawii feeñninde ndeeɗoo tonngoode, e nduu lewru sulyee 2012, duuɓi capanɗe tati caggal ko jaaynde ndee sosaa, kono caggal duuɓi 15 nguurndam. So Alla jaɓii, ɗoo e maayirɗe lewru nduu ma en ngartu heen ngam hollitde daartol jaaynde ndee. Kono, gila e jooni, min kollitaon caɗeele mayre hannde :
… Caɗeele e kappanɗe : Yo Alla rokku taweede tonngoode 10 000 Fooyre Ɓamtaare… Kono, ngam ɗuum, alaa e sago ñawnden caɗeele tati teeŋtuɗe dookɗe en hannde ɗee: Ŋakkeende ngalu, ŋakkeende karalleeɓe, e gollotooɓe woni juuɗe (gila e winndooɓe haa e sarooɓe ekn).
- Ngalu : Njeeygu Fooyre Ɓamtaare, waawaa huuɓnude soklaaji keblugol e muulngo mayre e kasdi internet lowre mayre. Kono, nde tawnoo e ɗum ɗaɓɓi golle duumiiɗe, jokkondirɗe, dewondirɗe, haannoo tawa toppitiiɓe ɗum ɓee, ko ɗuum tan woni golle mum en. Ɗuum noon ɗaɓɓi ko ngalu ngu famɗaani. Ɗum jiidaa e kaɓirɗe jahdooje heen, sibu, gila ɓamtu-ɗen golle e hitaande 2006, ko kaɓirɗe keeriiɗe kuutorto-ɗen, ko e lewru feebariyee ɓennundu nduu tan, Fooyre Ɓamtaare soodani hoore mum ordinateer caggal nde heɓi huunde e kasdi Mattel…
- Haralleeɓe : Peewnugol jaaynde ina ɗaɓɓi hannde margol karallaagal kesal, gila e kuutoragol ordinateeruuji haa e topirɗe (logiciels) karalleeje peewnugol jaayɗe e gollorɗe nate e wideyooji. Ko noon kadi lowre internet ndee ɗaɓɓiri heɓaare duumiinde e margol karallaagal ceeɓngal. Alaa e sago ndañen no keblir-ɗen hay so yimɓe ɗiɗo maa tato ko faati e ɗuum, sibu ko gooto jogii ɗee geɗe kala e ooɗoo sahaa, tee, njahaten enen fof ko e haajaande Alla. Ɗumɗoo ko huunde woƴnde, fotnde ñawndeede…
- Juuɗe : Eɗen ŋakkiraa juuɗe, en kaalii ɗum e toɓɓere dow ndee, kono eɗen ŋakkiraa hay winndooɓe. Hoosnooɓe e binndol Pulaar, ɓurnooɓe softande golle ɗee, ina kalji e golle goɗɗe, teeŋtuɗe kam enne.
Duwaawu men hannde ko dañde ko dañde no ñawndir-ɗen ɗee caɗeele. Maa wonii ngalu, maa wonii sukaaɓe softuɓe heɓɓittooɓe, maa wonii geɗe ɗiɗi kala. Yo Alla rokku en waɗde tonngoode 10 000 Fooyre Ɓamtaare, ɗemngal ngal ina yahri yeeso! Aamiin
Kɗl : Bookara Aamadu Bah