text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 142 (Jesus protects 3)
142. Annabi Iisaa danday 3
Ñawdoowo : "Musee Taylor, hiɗa hulåinii nee! Waynondir e åe waynondirtaa åen. A wuurataa ko juuti."
H.T. : "Oo’owoye, mi waɗoyay ɗun! Mi wuuray ko juuti. Alla no joganii lan golle ɗe mi waɗata e leydi Siini ndin. No woniri woo, si mi maayii, mi wontidoyay e annabi Iisaa, miɗo tañhinii ɗun fota non."
Hudson Taylor heåi nawnaare iwunde e aaden mayɗo sabu nguli åandu tiiɗuki. Hay gooto habbanooki ka o hettitata cellal makko ngal. Kono annabi Iisaa dandi mo. Hudson jokkitii janngugol makko fii wonugol doftooruujo sabu himo handunoo e ngal gandal fii waɗugol golle sahaabankaaku ngun e leydi Siini ndin.
E ñalaande 19 Settaamburu hitaande 1853, hari o lannii hebilaade. O ýawi e nder kaa laana nidyan wi’eteeka "Dumfries", o iwi Angeleteer haa o hewti e leydi Siini ndin. No åe fokkitirnoo laana kan hawri e kenii hulåiniingii. Nguuwe ɗen no faalaa yoolude laana kan wondude e wonåe åen fow e nder makka. Kono annabi Iisaa hiwoowo kelɗuɗo on, accaali åe yooloo.
Ñannde goo, hari henndu alaa ko åuri e fanɗude. Tawi hiåe lanni tun haååude bagi wonɗo on ka leggal laana kan. Onsay, guuwe waɗi e hoore ndiyan ɗan e nder ko honkotoo kon, ɗun naåiri laana ndiyan kan hella fetere wonde ka seraari. Kapiten laana kan on laanii kanko yarlaade.
Kapiten : "Fii men lannii. Hay huunde alaa ko waawuɗen waɗude han kadi."
H.T. : "Hey, huunde wootere no heddii nde waawuɗe waɗude."
Kapiten : "Honɗun e huunde non?"
H.T. : "Hiɗen waawi toragol, landoɗen Alla yo o addan en henndu ndun."
Kanko Hudson Taylor o torii, himo hoolii wondema Alla wallitoto åe.
H.T. : "Accee tippiɗon bagi njano wonɗo on ka leggal laana kan!"
Kapiten : "Ko honɗun e niwre nii?"
H.T. : "Alla adday henndu ndun."
Kapiten : "Ɗun no jalnii dey. Mi hoolike woo nde mi yi’iri gite an ɗen."
Kono jaloowo on yi’uno kaawake on. Tun nde wootere, henndu ndun wifi ka bagi wonɗo ka leggal laana, ka waawi yahude, åe feýýi nokkuure hulåiniinde nden hari bone woo hewtaali åe.
Annabi Iisaa hunnii fodaari makko ndin e hoore laana ndiyan wi’eteeka kan "Dumfries". Åe jippii e ndee nokkuure wi’eteende Shangai, åe bugii darnirɗe laana kan ɗen ka sera.
Hudson ewnii weltaare fewndo ko o fuɗɗii seppude e hoore leydi Siini ndin. Himo faalaa ɗon yewtuåe Sinuwaaåe åen fii danduɗo mo on. Hari golle ɗen no satti. Wonde tawa ɗengal ngal no ronki.
H.T. : "Sirr Jesu ai o, za Tscheng Tsching kau su o."
Hino wa’ita wa si Sinuwaaåe buy no habbii tun yo goɗɗo aru yewta åe fii Iisaa Joomi on. Kono kanko e wondiɗo makko on åe wernanooka e nokkuureeji ɗin fow.
Debbo : "Hita on yaha ka wi’eteeɗon Tungschau. Åee yimåe ton moýýaa dey. Åe waray on maa åe naada on e kaso."
H.T. : "Si tawii yimåe åen ko bomåe, haray meɗen haani yaade ton. Hiåe hanndi e annabi Iisaa."
(Hito sonko ngon)
Goɗɗun no feýýude ton! Mi sifanto fii ko feýýunoo kon fow ka yewtere aroyoore.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, ñawdoowo, Hudson Taylor, kapiten, debbo
© Copyright : CEF Allemagne


c: text/html

text:
Pulel, ɗum wonnoo tiitoonde winndannde njaltinno-ɗen e tonngoode 108, faatunde e bismegol suka biyeteeɗo Abdallaahi Jibriil Jah to Tiznit (to leydi Maruk) ngam hollitde filmo mum biyeteeɗo «Le destin d’un petit peul». Abdallaahi artii. O dañii toon martaba mawɗo e humpito heewngo, e jokkondire keewɗe… Kewu nguu waɗnoo ko 1 haa 3 marse 2013.
Pulel, ɗum wonnoo tiitoonde winndannde njaltinno-ɗen e tonngoode 108, faatunde e bismegol suka biyeteeɗo Abdallaahi Jibriil Jah to Tiznit (to leydi Maruk) ngam hollitde filmo mum biyeteeɗo «Le destin d’un petit peul». Abdallaahi artii. O dañii toon martaba mawɗo e humpito heewngo, e jokkondire keewɗe… Kewu nguu waɗnoo ko 1 haa 3 marse 2013.
Abdallaahi Jibriil Jah : Mbaɗdu-mi filmo oo ko e « maison des cinéastes » e hitaande 2011, ngam hollitde ɗum e SENAF#6 (koolol 6ɓol Yontere Ngenndiire Filmo), ɗoo e Nuwaasoot, ko anndiraa jooni NOUAKSHORT FILM. « Le destin d’un petit peul » haalaata ko nawliigu e nguurndam mettuɗam sukaaɓe wuurɓe heen.
E nder 300 filmo kollitaaɗo e koolol Tiznit ngol, ko heen 3 tan njeyaa e Muritani. Filmo am oo woni gooto cuɓaaɗo e nder filmuuji 20 gummorinooɗi e leyɗe 20 jeyanooɗe e kawgel ngam tawtoroyeede koolol tataɓol winndereewol filmuuji daɓɓi to Tiznit.
E njillu am hee, mi yiyndirii e hoohooɓe heewɓe, ko wayino guwerneer wuro ngoo, walla Sokna Claire Simon jannginoowo e ekkol mawɗo sinemaa to Farayse, walla skna Chantal Bot, gardo fedde gostondiral ko faati e ñeeñe e pine wiyeteende FRACTALESPRODUCTIONS to wuro Toulouse. O suɓiima yo mi won jooɗaniiɗo FRACTALESPRODUCTIONS e Muritani.
Kono, mi dañii toon ko ɓuri jokkondire mehe, mi dañii toon sehilaaɓe. Mi yiyii kadi leydi Maruk. Dañal am heen ɓurngal mawnude noon, ko « ɓeydaade yiɗde sinemaa e fellitde jokkude golle ɗee, miin fof e ŋakkireede kaɓirɗe ».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 103 (The voice of the unseen 3)
103. Fii hawa wirniika kan 3
Pitahun kun yiite hawniinge (hito pette yiite ɗen). Hari hikun huååi kono kun alaa e sumude.
Hari Muusaa no åadaade pitahun kun seeɗa seeɗa. Himo faalaa faamugol on gundoo no woniri woo.
Muusaa : "Ɗun ɗoo no hawnii dey! Ko honno pitahun kun woniri si kun alaa e sumude?"
Hawa Alla kan : "Muusaa! Muusaa!"
Goɗɗo noddii innde makko nden. Kono o yi’aali ootigi.
Hawa Alla kan : "Muusaa!"
Muusaa : "E hino lan."
Hawa Alla kan : "Åado, solu paɗe maa ɗen ko fii ndee nokkuree nde dariɗaa e mun ko nokkuure hormorde. Ko min woni Alla maa on, on mo baabiraaåe mon åen gomɗinnoo on."
Muusaa ŋalɗi. Hari Alla no ɗon! Ka hakkunde pitahun yiite. Muusaa suusataa daarugol. O bugii conci makko ɗin ka yeeso makko, o suumi ngo. O nani hawa Joomiraaɗo on no laaåiri.
Hawa Alla kan : "Mi yi’ii tampere nde Fir’awna fawi nden jamaa an on Misira, mi nanii kadi wullitannde nde åe wullitii nden e an fii heåugol ballal. Jooni mi jattinay åe, mi nawra åe e ledyi moýýiri fota non. Muusaa miɗo faalaa huutorgol ma. Awa yahu mi nulii ma haa e Fir’awna, yeeto mo yo o accitu jamaa an wonaaɗo on e maccingineede.
Muusaa : "Min? E ko fii honɗun min? Mi gaynataa ɗun."
Hari Muusaa no jogii lamitorɗe ɗuuɗuɗe. O miijotanooko wonde Alla huutoray mo. Kono hari ko haqiiqa tigi woni ko Alla woni mo e yewtude telenma ɗun.
Hari annabi Muusaa no haani jattingol miliyonji yimåe e nder maccangaaku.
An e min, hiɗen jogii enen kadi jattinoowo. Hiɗa anndi ko hombo woni on?
Pellet, hinaa en maccuåe åe Misira. Kono hino woodi goɗɗo wonɗo e ardaade en e junuubu on. Ko ibuliisa o wi’etee. Himo njaggude yimåe åen, o alaa accitude åe no åe hendora hettaare nden. E hin-le non ko annabi Muusaa woni jattinoowo men dolnuɗo on. O foolii ibuliisa.
Gomɗingol e innde annabi Iisaa nden jattinay en. Ko ɗun woni ko mi faalana-maa.
Alla no faalaa jattingol en. Ko ɗun si o immini annabi IIsaa fii men e fii annabi Muusaa e ndee nokkuure wi’eteende Misira.
Alla tiiɗini Muusaa fii ɗen golle, o yeɗi mo doole fii waɗugol kaawakeeji. Kono ko åuri ɗun fow ko ko o fodi åe kon.
Alla daalii : "Muusaa, hita a hulu, mi wonday e maa, mi wallitoto ma. Neene-gooto maa on yaadoyay e maaɗa. Himo ka hoore laawol? Immo, yahaa ton."
Alla yaadi e Muusaa. Ɗun yonii.
Hara Muusaa jattinay Israa’iilayankeeåe åen, o yaltina åe Misira?
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Muusaa, hawa Alla kan
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 139 (The King’s invitation 2)
139. Fii caatal lanɗo on 2
Maker lanɗo on no yahude ka hoore ɗate. Hari ridooji ɗin no pooɗaa åaawo, baafe toseeke ɗen no udditaa. Yimåe åen no humpaa e hiåe ndaara ko honɗun woni kon e feýýude.
Debbo : "Nelaaåe åe lanɗo on immini åen e ndee nokkuure wi’eteende Lo-Dabar? Hino nkirɗi!"
Kawtal : "Ko hombo åe ari ka mun? No gasa ko ka ardiiɗo saare nden on."
E hoore no åe habboraa, maker on darii fewndo tigi ka suudu ka oo wi’eteeɗo Magibuusatu hoɗi ɗon.
Daawuuda lanɗo on saatini mo. Mefiboseetu waawaano hoolaade ɗun tigi. Kango laýoowo on e koɗo on o saatinaa ma ka lanɗo on! Ɗun ko buy foti.
Hay si nawnaali mo. An kadi men a saatinaa-ma. Lanɗo feewuɗo on, on poomayankeejo on saatinii-ma. E maanaa Iisaa, lanɗo lanåe åen on! Huuwir wano Mefiboseetu huuwiri non, jaåaa ko saatinaɗaa kon, hay si tawii hinaa a hittuɗo maa o aldaa e fiira.
Suka jukkunnaajo on addaa non ka lanɗo on.
Daawuuda : "Magibuusatu, hita a hulu. Mi waɗante moýýere."
Magibuusatu : "Mi hanndaa e ɗun."
Daawuuda : "Mi okkete ngese. Jiyaaåe an åen awante, åe soñitanamaa kadi. E ko soñaa kon fow, ko an jeyi."
Daawuuda lanɗo on saatini Magibuusatu, o yeɗi mo dokke.
Annabi Iisaa, Lanɗo poomayankeejo on, no saatinde ma e himo faalaa yeɗugol ma dokke.
Dokke makko ɗen non ko hittuɗe, ɗen ko : yaafuyee on e weltaare nden e åuttu ngun e ngurndan poomayankejan ɗan ... Hay mi waawataa lintande ma fow. Aru haa ka annabi Iisaa, a heåay barki sabu makko.
Magibuusatu ninsaali haa hannde fii ko o jaåi kon caatal ngal lanɗo on saatini mo ngol wondude e moýýere nde on moýýii nden e makko. Ko åuri moýýude kon no yeeso.
Daaawuuda : "Magibuusatu, miɗo faalaa yo a aru wonden nokkun gootu."
Wano annabi Iisaa non, on lanɗo mo yi’otaako. O faalaaka yo a aru tun e alatiire ýewtoɗaa mo, kono ko ñalaaɗe ɗen fow. Hara hiɗa faalaa ɗun an kadi? Fii wondugol e makko soono kala ka nder åernde mon e ka miijooji mon?
Annabi Iisaa laamoyta no moýýiri ngurndan maa ɗan. Mi anndaa lanɗo åurɗo mo moýýude. Caatal Daawuuda lanɗo on wattitii ngurndan Magibuusatu on wattitande timmunde.
Caatal ngal Iisaa Joomi on saatin maa ngal wattitay ngurndan maa ɗan fow.
Annabi Iisaa no saatinde ma, o holla maa moýýere makko nden. Himo faalaa yo a wontan mo soono wo.
Jaåu ko o saatin maa kon. A waaway mo waɗande jaabawol maa ngal nde hiɗa toroo. Annabi Iisaa lanɗo on no habbi maa.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, debbo, toolodaaɗo, Daawuuda, Magibuusatu
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Jiiɓoldu no Konaakiri: Hooreejo leydi ndin nanngaama, Kolonel Dummbuya yaltii ka tele
Saakitaama ñannde :
Kiɓɓu mawngu no taskaa e nder laamordo Gine gila hannde bimmbi. Ciwlagol laamu no laawol, Alfa Konde nanngaama.
Caggal nde widiyoo jinndi e mejaaje renndo holluɗo Kolonel Dummbuya e konunkooɓe woɓɓe no wonndi Alfa Konde hooreejo leydi on, o yaltii ka tele Gine, o ɓannginii wonnde ko kanko woni jooma dooleejo leydi ndin hannde.
Hino ɗoo ko o haali e nder ngon mbodo jinndugo e nder mejaaje renndo.
« Ginenaaɓe rewɓe e worɓe, hawtaaɓe leydi am tedduɓe, alhaali renndo e dawro e faggudu leydi ndin, bonugol tugaale laamu leydi ndin, huutorgol ñaawoore leydi, yaaɓugol hakkeeji ɓiɓɓe leydi ndin, anngal teddingol sarɗiijii demokarasiiji ɗin, bonnugol ngalu leydi ndin, baasal ɓiɓɓe leydi e ngeenaaje bonɗe, waɗii haa konu ngun e nder dental noddirteengal CNRD ( Nguumu Ngenndi ngam Fewnugol e Ɓamtugol leydi ndin). Kononkooɓe waɗii ko waɗii haa konu ngun waɗii ko waɗii ɓe kon. Ɓe liɓii laamu ngun, ɓe nanngii laamoɗo. O wi’i caggal nd emen nanngi laamɗo on, ɓe wenngii doosngal wallal dustuuru leydi ndin e uddugol keeri leydi ndin, njoordi e weeyo. Men noddii banndiraaɓe amen konunkooɓe ɓen e pottal e ngootaagu. Fii nootagol e faleeji dagiiɗi jamaa on. Meɗen torii kala e maɓɓe yo heddo ka daakorɓe maɓɓe, ɓe jokkitoo golle maɓɓe ɗen. »


text:
Jaɓɓorgo Pese Mauritanie
Pesol: mauritanie
Inɗe nokkuuji ɓooyɗi nder Tagant
Hono no nder Barakna nii (Diiwaan Eleega woni laamorgo mum), inɗe nokkuuji ɗii ina addana en miijaade wonde fulɓe, kam e sooninkooɓe,...
“Eli yahii, yahdii e darapoo mum”
Ely wul Muhammed Faal sankiima ñalnde aljumaa 5 mee 2017 saraaji Suwoyraat, to o yahnoo ƴeewtoyaade jawdi makko. Ine wiyee ko taƴam ɓeram wari...
Abdel Ajiiju luulnaani jikke !
Ko hulanoo koo ko ɗum o waɗi sabu hooreejo leydi oo, hono Muhammed Abdel Ajiiju wiyi ko maa ruttano kuulal 38 doosgal ngal biyngal...


text:
Ko honɗum wonata janngo Kiliyan Mbappe, PSG kaa Riyal Madrid?
Saakitaama ñannde :
Hay so tawii PSG jaɓanani "Real Madrid" sooditude Kiliyan Mbappe, oo fijoowo balon mawɗo, lolluɗo, muybinɗo, kono ardiɓe kulub PSG on haɗaani mo yahude e kulub goɗɗo. Ko honɗum wonata janngo Kiliyan Mbappe ? Heɗoɗee Jantoore Aamadou Baro BA
Alhaali oo latoowo balon ɓiɗɗo Faransi Kaliyan Mbappe no haalee e oo ɗoo saaha. O yaahan Reyal Madrid walla yahataa ?Janngo makko laaɓaani taho. Horeejo coftal ɓalli kulub PSG, Lewonardo haali e alhaali kalis fotde miliyon160 eroo ɗi Reyal Madrid faawi ngam soodugol Kiliyan Mbappe. E bi'ol makko ɓe kaɗataa mo yahude, kono ɓe kollii ko Reyal Madrid fawi koo yonataa soodude oo fijoowo mo iwdi mum woni Kamerun.


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 043 (Good news 2)
43. Kibaaruuji moýýi ɗin 2
Hari laawol ngol ka yeeyitirde no niååiti. TaïBou e yumma makko no rondii basagaaje tedduɗe hebbiniraaɗe puteeje welɗe. Hiåe tamƴinii wondema åe heåay mbuuɗi buy, hay si tawii Uugaylu no soodande jiwo makko on roobu keso. Roobu bajjo mo on heddori on lannii hiɗɗugol, tufoo. Mawåe TaïBou åen hari ko waasiɗuåe. Ben makko yeɗayno soono woo ko o åuri e jogaade kon e moýýude sadaka fii ruuhuuji bonɗi ɗin, kono haa hannde o heåaali åuttu ka nder åernde coggu mun. Tun nde wootere, TaïFur annditi fii Mariyama. Giɗo makko on waɗataa han kadi talkuru sabu ko o woni kon jooni Almasiiyaajo.
Ka sakkitorun åe hewti ka yeeyitirde. Hari piiji buy no ton.
Yeeyoowo : "Biååe naakoo hecciɗuɗe! Ñebbeeje janɗuɗe!"
Yeeyoowo : "Kaaba soñitaaɗe ko neeåaali."
Yeeyoowo : "Sattaa – ko ko hoyi tun woni ɗoo!"
Madan Uraynatu watti basagaare nden yeeso aaden on. E nder ??? ŋiñugol, o ndarti ko soñaa kon.
Yeeyoowo : "Mi gomɗinaano. Hella! Pompiteeriije ɗen no heewi gilɗi!"
Himo yoomi sabu ko mbuuɗi seeɗa, eyyo madan Uraymatu sooditirta piiji ɗin. Kono kanko TaïBou o hendike kaawake. Aaden moýýuɗo sooditi pompiteeriije wonɗe ɗen fow ka basagaare. Hari himo anndi wondema giɗo makko on wontii Almasiiyaajo sabaneede oo neɗɗo. TaïBou huutori mbuuɗi ɗi o hendii ɗin fii soodugol roobu keso. Hari himo weltii fota.
Åay nettii, o fotti e oo wi’eteeɗo Malaaɗo.
TaïBu : "Ndaaree, e hino neɗɗo soodituɗo on pompiteeriije ɗen. Ko honɗun e deftere o jogitii ka nder juuɗe makko?"
Hari TaïFur e neene makko no ndarii e hiåe heɗitii ko o woni kon e yewtude yimåe åen.
Malaaɗo : "Miɗo faalaa on humpitude ko moýýi. Alla no yiɗi o e himo faalaa yeɗude on åuttu ka nder åernde mon fii wota on hulu mo han kadi."
Sonnaajo Umaru : "TaïBou, miɗo hooli ko goonga o woni e yewtude."
Fewndo Orestil, yanneejo on anndi wondema debbo on heɗike ko Malaaɗo wi’i kon, o sonki e nder tikkere.
Umaru : "Malaaɗo ɗaynii ma, hita a heɗitoo mo dey. Ruuhuuji ɗin yottoto."
Sonnaajo Umaru : "Uraymatu, miɗo wondi e åuttu ka åernde an. Alla Malaaɗo on no dolni åuri ruuhuuji bonɗi ɗin."
Fewndo ontuma, Orestil ýetti roobu keson mo TaïFur on, o wattitiri mo bebediiru seekitiindu, o wattiri mo huutorgol meselal.
Umaru : "Ko Malaaɗo nii. Himo haani maayude. Mesele ɗen waɗay golle ɗen."
TaïFur ŋalɗi haa feýýiti keerol. Ben makko waɗaali haa hannde sugu ɗun.
Ko hombo åuri doole? Ko kuddi yanneejo on kaa ko annabi Iisaa?
Heɗo taariika hikkotooɗo on fii humpitagol.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, suddiiɗo Umaru on, Taïbu, yeeyoowo, Malaaɗo e Umaru
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Ɓataake faade e Renndo Muritani Woodaani konngol kattanngol jaŋtaade hurum, hiisa, njeeɓoor e hoolaare mawnde nde njogii-mi faade e Renndo. Tolno toowngo ɗo paw-mi ngo ɗoo addanii kam mahde danki miijanteeri ndaɗɗiiki kala golle am paatuɗe e ɓamtaare dow miijo dartoriingo ngardiigu Renndo yeeso geɗe bayɗe no Ngenndi, maa Laamu, walla nii ko innatee Ndenndaandi.
jokku taro
Like this:
Like Loading...
Ndaarooɓe ayaawooji kabrirɗi Senegaal fof gite mum ene ngoowi mbaydi Ziadatu Kan ɓurɗo lollirde Gabrielle Kane, sabu makko heewde ko o tawetee he nder palaatooji teleeji Senegaal. Ɗuum ne de, so a yahii caggal seeɗa, hayso ko duuɓi tati tan, heewaano meeɗɓe nande innde Garielle Kane he nder leydi Senegaal. Kono hannde ko o hoodere jaayre he nder Senegaal nde hay gooto waawa hooynaade kammu o tawa yiyaani lewlewal mum.
Jokku Taro
Like this:
Like Loading...
Senegaal, caggal lewbi keewɗi iiñcuri, gulaali e seppooji, Senegaalnaaɓe cuɓiima sarɗiyankooɓe jogorɓe jooɗonoyaade ɗum en to Suudu Batirdu Ngenndi ñalnde Dewo 31, Morso 2022. Tuggude gila ndeen ñalnde kadi jeddi, e kappitaali hakkunde banngeeji ɗiɗi ɗii ene heewi. Bannge heen kala wiyi ko kañum hawi. Kono hanki Goomu Ngenndiijo (Commision Nationale) kalfinaaɗo suɓngooji o yaltinii resiltaaji paɗndorɗi, ko adii nde Goomu Ñaawooɓe Toowɓe o (Conseil constitutionnel) rokkirde yiyannde mum battindiire.
jokku taro
Like this:
Like Loading...
Ko weltaare mawnde ndañɗen hannde nde pinɗen keɓɗen tintinoore Fouta Vision wonnde ɓe keɓtii kanaal maɓɓe Youtube. Nde tawnoo wonaa enen tan, kono kala ɗo pullo jiɗɗo pinal Fulɓe e ɓamtaare ɗemngal Pulaar woni, ene suninoo no feewi e nande wonnde taƴooɓe njanii kadi he gooto e kanaaluuji Pulaar nder Youtube. He lewbi jawtuɗi ɗii, eɗen nganndi, ko kanaal Piindi TV taƴooɓe ɓee njannoo kadi celni ɗum laawol. Waɗti so a naatii he Piindi cuppitoytoɗaa ko he kanaal goɗɗo.
Jokku Taro
Like this:
Like Loading...
Ñalnde 24 Morso 2022, Batirdu Ngenndi Muritani ɓenninii kuulal eɓɓaande mbayliigu tippudi jaŋde he Muritani. So ɗuum siynaama maa waɗtu ɗemngal Arab janngirngal he kala tolno kadi e kala fannuuji. Ɗuum firti tuggude gila he duɗe tokoose, hakkundeeje, haa e jaaɓi-haaɗtirde janngirde Arabeere wontata koko waɗɗii. Ɗemngal Faraysinkoore ngal Muritaninaaɓe kuwtortonoo gila ko adii jeytaare mum en haa jooni, kadi gonnongal ɗemngal mum lawakeewal (langue officielle) caggal nde Muritani heɓi jeytaare mum ngal, kanum sortaama he ɗemɗe laawɗinaaɗe leydi ndi.
Jokku Taro
Like this:
Like Loading...
Dukooji e ko yowitii e hol ko foti wonde identitee leydi Muritani, ko duko fuɗɗiingo gila he kebungal jeytaare Muritani ndimaagu mum dawrugol. Mbele Muraitani so rimɗii foti ñaantoraade ko wutte mum capataagu,ɗuum firti wonde leydi safalɓe gila to pinal haa e ɗemngal e kala maandeeji (symboles) mum? Walla Muritani foti ko faarnoraade wonde leydi leñɗi keewɗi, pine, e ɗemɗe keewɗe ceertuɗe?
jokku taro
Like this:
Like Loading...


text:
Lappol Muhammed Abdel Asiis (MAA) feewde polis dariima hankadi, ɓayri caggal nde o nanngaa yontere o woppitaa jofnde altine 24 ut 2020, o nodditaama kadi ñalnde talaata 25/8/2020 to polis kalfinaaɗo loskude bonannde faatunde he faggudu. Pulaar wiyi « Aduna ko laacel jiire » ! Sibu MAA nde ari he laamu hee sappinooma mahde kasooji e hebbinde ɗum en « mufsidiin » en.
Muhammed Abdel Ajiiju (MAA) jaɓaani jaabbaade naamne wiɗtooɓe ɓee, o jaɓaano hay nootaade Goomu losko suudu sarɗi nguu. E wiyde makko, ko ɗuum kadi heedooɓe makko kolliti, ko nodduɓe mo ɓee ngalaa hakke loskude goonooɗo hooreejo leydi, ko Ñaawirde Toownde tan jogii oon hattan, hay oon ne, ko maa wona « jamfa mawka ». Gooto e heedooɓe makko tuubakooɓe ɓee, joopii ko kuulal 93 Doosɗe leydi paatungal e « hurum hooreydaagu ».
Kono, to oon bannge karallo sariya muritaninaajo jaabiima mo, wiyi mo wonde ngaal kuulal 93 haaɗaani ɗoon tan, ine jokkii e maggal :
1. Hooreejo Leydi fawaaki golle waɗi he dumunna laamii oo, so wonaa e sifaa « Jamfa mawka » (haute trahison).
2. Ko Suudu sarɗi tan waawi joopaade mo, rewrude he woote peeñcu e dow keeweendi timmundi terɗe mum. E oon sahaa ko Ñaawirde Toownde ñaawata mo.
Nii woni, doosgal leydi ngal ina rokki hooreejo leydi oo hurum e mudda nde « roondii donngal ngal ». Karallo oo ɓeydii heen wonde kuule 24, 25, e 27 haa 39, ine ndotti donngal e mbaawka Hooreejo leydi. Ko ɗuum waɗi Hooreejo leydi waawi ñaawreede ko geɗe jeyaaɗe he mbaawka rokkaa kaa. Kono, so tawii ko geɗe ɗe njeyaaka he kuule kaalaaɗe dow ɗee, woni geɗe ɗe cifaaka he donngal makko, ɗeen geɗe kay, hay ñaawirde aadoraande, haa arti noon he ñaawirde duƴƴorde, ina taƴi hattan mum en.
E fawaade e ko ɓenni koo, eɗen mbaawi wiyde hooreejo leydi rokkaaka hurum kaaɗtudi ; so o waɗii geɗe e sifaa keeriiɗo, tawi ko geɗe ɗe ngalaa he donngal ngal doosgal leydi taƴani mo ngal, hurum alanaa mo ɗoon. Kono ɗoon ɗo iwaani he laamu, o waawaa loskeede saka ñaaweede ; kono, ñalnde o rootii meetelol laamu, ñaawirde kala ina waawi loskude mo e ñaawde mo.
Hol ko MAA yooɓtoraa ?
O yooɓtoraa, fawaade e maale keewɗe tawtondirɗe, ko warhooreeji keewɗi (jamirooje jaɓɓugol laawol, ƴettugol pawnaari ngol rewaani laawol, porlugol jawdi ndenndaandi, ɓurnangol hoore mum kam e woɗɓe, kuutoragol laamu ngam heɓde nafooje, ɓurtingol laamu, laɓɓingol kaalisaaji tunwuɗi, galɗugol ngol rewaani laawol, mumtangol walla ustangol kubbal laamu, bonnangol nafoore renndaande). Denndaangal ngol jaɓɓugol sariya ngol mawɗo leydi oo waawi yooɓtoreede, kanko e huunde e gollodiiɓe makko (hooreeɓe hilifaaɓe, hilifaaɓe, Ardiiɓe).
Jooni noon, so MAA ƴeftii heedooɓe haa to Farayse, laamu Muritani kam ne dañii heedooɓe fellitɓe heɓtande leydi ndii kala ko wujjananoo, haa arti noon e ooɗoo doosiyee kulɓiniiɗo. Ɓayri MAA kañum wiyi ko « laaɓɗo », ko neɗɗo kaɓoowo he mufsidiin en (hujja jeyaaɗo e hujjaaji teeŋtuɗi ɗi o wiynoo ngaddani mo heɓtude laamu e juuɗe Siidi caggal nde udditanii won e partiiji luulndo : tawaasul e UFP e yeru), ine jaaki yimɓe ko addani mo salaade haalde haa ko omo waala kasoo fotde yontere.
Kasoo. Haawniinde ! MAA nde ɓorƴiti laamu he juuɗe Siidi, wiyiino maa mah kasooji keewɗi, o soka heen « mufsidiin » en.
60 keedanoowo Muritani
Ardii heedanooɓe laamu Muritani (walla mbiyen heedanooɓe Muritani tan), ko Hooreejo fedde awokaaji (Batonnier) ko Me Barahiim wul Ebeti. Awokaaji mawɗi kadi ine njeyaa heen, ko wayi no meeɗnooɓe ardaade ndeeɗoo fedde, walla woɗɓe kadi ɓurɓe anndireede darnde mum en ko faati he jojjanɗe aadee. Ɓeeɗoo njogori huccondirde ko e Goomu awokaaji keedanooji MAA, ine heen ummoriiɓe haa Farayse, arduɓe doole e ñiŋooje teeŋtuɗe feewde laamu Muritani. Ceŋɗe ɗiɗi ɗee puɗɗiima ɓeeynondirde he toɓɓe keewɗe, haa arti noon he « mbele MAA ine waawi ñaaweede, e hol ñaawirde jogii oon hattan » kam e « hakkeeji makko nder kasoo » ekn.
Me Gurmo Loh kam fuɗɗiima wiyde « awokaaji faraysenaaɓe ɓee ngari ko waɗde tuurisma ŋoriijo ñaawoore ». Addunoo haala ko gooto he ɓeen sappinooɓe kalmaade Porkireer Kuuɓtodinɗo mo Muritani to laamu Farayse, sabu mum salaade « heɗaade » ɗum en, sibu, e wiyde oon, « ɗuum jeyaa ko « aadaa », ko « doosgal nehdi »… O jaabii ɓe ko « ɓe mawnikiniiɓe, fuuyɓe » sibu « ellee jippiiɓe he leydi, ɓe ngalaa hay hakkille juuraade fedde awokaaji Muritani tawo … hade mum en yurƴude e ɗaɓɓude yiyde Porkireer », o wiyi ɓe « maa on ndarto, bismilla mon he Muritani ! »
Ɗacce hoɓɓe kirnda !
MAA, nde nanngaa polis ndee woytinooma « cuurel waɗaa ngel (hey Aduna !) « ine wuli, alaa kilim, o alaa taarorde heeriinde… ». Ɓe njaabaama wonde « ine heñoraa nde denndaangal (wonaa MAA tan !) wonɓe he juuɗe polis mbaɗetee he ngonka ɓurka moƴƴude », tee ɗuum ko hujja mo renndo siwil ɓooyi ɗaɓɓude, tee « goytotooɗo hannde oo, oon woni mo meeɗaano woƴeede ɗuum he duuɓi sappo laamii ɗii fof. Persidaa Sammba Caam woni cakkitiiɗo mo polis politik MAA dummbunoo he lewru sulyee 2019, tawi dañaani hakke jogaade awokaa, alaa ko waɗanaa ko heertii nder polis, kañum e ujunnaaje ujunnaaje Muritaninaaɓe heddiiɓe, naatooɓe juuɗe polis, nanngirteeɓe toon he ngonka mbonka, fuɗɗoraade boom poliseeji gollotooɗi toon ɗii nii ».
E wiyde Gurmo Loh, « MAA wonata hannde Muritaninaajo naatɗo juuɗe Polis, gidiiɗo jogaade hakke e awokaa gila he daawal gadanal losko fuɗɗorgo Polis, tee ɗuum ko hujja mo awokaaji Muritani meeɗaa seerde e laajaade, haa teeŋti he laamu MAA. » Yeru mum he senaateer wul Gadda. Ndeke, « kisal ɓurngal moƴƴude neɗɗo (haa teeŋti he laamiiɗo) waawi waɗande hoore mum, ko gaddanaade leydi mum (woni yimɓe fof) nuunɗal kam e ƴellitde pinal potal hakkeeji wonande yimɓe fof » !
Hakkeeji MAA kam he hakkeeji Muritaninaaɓe heddiiɓe ɓee fof. Kaa haala faati ko e hakke mo MAA jogii ngam sosde, walla jogaade parti mo welaa, kam e hakke mo o jogii e waɗde yeewtere ekn. Ɗoo ne kadi awokaaji ɗii njaab-njaabtorii ɗoo. Woytantonooɓe MAA ɓee njaabtaama. « Ine foti siftineede noon, ko kanko e hoore makko, waawnunoo e sifaa luulndiiɗo laawol ɗaɓɓugol yamiroore so neɗɗo walla fedde yiɗii waɗde yeewtere nder hotel. Jooni kam o humpitiima hanko e hoore makko, bone makko piytii mo ».
Hol to ɗum fayi ?
Ñalnde kala limtanooɓe he ciimtol Goomu Losko Suudu Sarɗi ine noddee to Polis kalfinaaɗo losko bonanndeeji faggudu. Sakkitii noddeede toon ko keynum MAA, kam he sehil mum biyeteeɗo Isidbih. Ko wonaa ɗuum ko ine tolnoo he 63 booñ banke (kontal banke) njowaama haa anndee geɗe joomum en ɗo mbattinta. Nanaama ko MAA jeyi heen booñ… E oo sahaa mo njahraten, hay gooto anndaa ɗo ɗum hucci e ɗo haaɗoyta. Ina anndaa tan ko ñaayngal jaajngal, haa leydi ndii ɗeɓi laggude. Enen kam eɗen nduwoo yo Muritani heɓtu denndaangal ko hujjananoo, haa arti e ɗii duuɓi sappo cakkitiiɗi, tawa so heɓtii, ɓiɓɓe leydi ndii fof ine naftoroo ɗum.
Bookara Aamadu Bah


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 071 (The cast-your-cares hint)
71. Waaju : rowtiroɗen anndeeji men ɗin
Hara ɗun labaaka ko tawi kon en wondaa han kadi e anndeeji maaɗun satteendeeji?
Jiwo : "Ko mi faalaa ko yo hareeji ɗin lannu few."
Suka : "Hara aksiden alaa, kanser kadi alaa."
Jiwo : "Hara kadi mawåe åen seedataa."
Suka : "Faale an ko wota heege nangu han kadi fayåe åen, tampina åe."
Si ɗun non waɗii, haray ko honno aduna on labbirtee nee!
E saa’iiji goo, ko huunde wootere tun mi faalaa. An le? Kono min fannii miɗo wuuri e nder oo aduna ɗoo, haray ɗin faaleeji laatotaako.
Kono miɗo jogani maa nelal wetinayngal : hino woodi aaden mo accidataa en tun e anndeeji men ɗin. Ko annabi Iisaa! Ko honno mi anndirta ɗun? Ko e fee Petruusu.
Kitaabul Muggadasi on no waɗori åataake ɗe o windi, e nder goɗɗe e majje, himo windi ɗun ɗoo : fawee anndeeji mon ɗin fow e hoore makko, ko fii o dankoto on.
Petruusu ko fii ko feýýi e hoore makko o woni e yewtude fii mun. Nyannde goo tawi esiraaåe makko kanko Petruusu no nawni fota. Hari hiåe waalii nawnaare nguli-åandu ko tiiɗi fota. Alaa ko åe waɗa. Petruusu e åeyngu makko anndaano ko åe waɗa fii wallitagol åe.
Kono åay annabi Iisaa arii ka maååe fii salmingol åe, åe sifanii mo fii ko waɗi kon fow.
Petruusu : "Annabi Iisaa, mi jeejii ma, faabo men, esiraaåe an åen no nawni fota, meɗen aani fii maååe haa feýýiti keerol."
Annabi Iisaa no anndi satteendeeji men ɗin fow, jani e tosooki, himo wallitade en e nder welo-welo.
Ka Kitaabul-Muggadasi, himo maaki ɗun ɗoo : annabi Iisaa yahi ka o wallinaa ɗon, o jogori mo junngo ngon. O meemi jungo on ngon, nguli-åandu kin yalti e makko ɗon kisan. O wallitii mo no o immora, o selli kisan. E nder maýande tawi o sellinaama. Hari o sellii kadi, himo defande åe nyaametee welɗo fii maååe fow.
Hara hiɗa wondi e anndeeji e sokolaaji? Yewtu annabi Iisaa fii majji. O heɗoto tornde nden. Himo waawi wallitaade ma wano o wallitornoo non Petruusu e esiraawo makko on. Hiɗa waawi fellitude wonde annabi Iisaa hinaa nde lanni laawaade o hewtata, hay si tawii e saa’iiji goo bee habboɗen haa nde o jaabii en wo.
Awa annditu soono kala waajuuji moýýi ɗi Petruusu waajorii en ɗin.
Petruusu : "Fawee anndeeji mon ɗin fow e hoore annabi Iisa, ko fii o dankoto on."
Yewtooåe : Fillitotooɗo, jiwo, suka, gorko, Petruusu
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 039 (Stoning and crowning)
39. Fii fiɗegol kaaýe e hendagol meetelol
Jannganaakuuåe åen ka duɗal jowaåal eltaama fota, åe nanii e hoore heññaare foolotiro eltanɗe åandu ndun e nder leydi ndin. Fow no waawi waɗude ko åe waawata kon. Fewndo ka rawnagol foolotiro ngon, en waawataa yi’ude yeesooji jalbuɗi ɗin wonande hendiiåe åen polgal ngal mieux.
Saïkou dogirii wa fooloowo. Miijitee si tawii o fuɗɗorii no moýýiri, o doga no o waawiri fow, o feýýitoo heddiiåe åen, tun adalde o lumbude ciifol sakkitorgol ngol, o jooɗo ka sera, o accita folotiro ngon. Ɗun no metti miijaade fii mun, ko non woniri kaa? On fuɗɗiiɗo moýýa no haani jokkitaade, o jogitoo haa ka sakkitorun.
Ko non kadi wonirani aaden wonɗo e wuurude ngurndan jokkuɗan annabi Iisaa. Tippude e gomɗinal ngal, hino hitti ka ootigi fuɗɗoo ngurndan jogodirɗan ɗan e Almasiihu on, kono no jogorɗen ɗan non e no catorɗen non e nder gomɗinal ngal woni ko åuri e hittude kon. Annabi Iisaa no wallitaade en, hino hitti ka ndarten ko honno o waɗirani oo wi’eteeɗo Astefaana. Hari yimåe buy no faalanoo mo yiltude åaawo annabi Iisaa. Hino windii ka Kitaabul Muggadasi wondema åen yimåe aruno, åe fuɗɗii yeddondiral e makko. Kono kanko Astefaana o pottitii åe. Ɗun addi yo åe åurtu monagol mo. Hiåe saakita penaale hulåiniiɗe hen fow e hoore Astefaana, on aaden jogiiɗo kulol Alla e on wallitooɗo miskinåe åen. Astefaana addaa yeeso ñaawirdu ndun.
Porkirer on : "Astefaana yennii Alla, o yewtii piiji yedduɗi fii sariya on."
Ñaawoowo on : "Hara ɗen tooñe ko goonga?"
Fow no ndaarude Astefaana. Yeeso makko ngon no jalbirde wa malaa’ikaajo. Ɗoo yo o dandu hoore makko, o woni e yewtugol fii annabi Iisaa.
Astefaana : "Åiɗɗo Alla on arii ka aduna gaa. On fempii mo ka leggal altindiraangal ngal. Kono Alla immintinii mo hakkunde mayåe åen."
Hay si ko yeeso ñaawooåe åen, kanko Astefaana himo humii e Iisaa Joomi on no feewiri. Onsay o tiggiti, o wi’i :
Astefaana : "Mi yi’ii kammu ngun no udditii, awa kadi Åii Aaden on no darii ka sengo ñaamo Alla."
Åay åe nanii ɗin konguɗi, åe monanii mo, åe wubbani mo. Åe piyi mo, åe daasi mo haa ka åaawo saare, åe fini mo kaaýe. Astefaana jokkkitii, o humii e annabi Iisaa. Åe wariri mo kaaýe. Ado o mayde, o torii ndee tornde ɗoo.
Astefaana : "Iisaa Joomiraaɗo, miɗo yahude ka maa ka kammu; yaafano åe junuubaaji maååe ɗin."
Hari laawol hewtinayngol ngol ka Alla ko mettugol fii. Kono kanko Astefaana, o catii haa ka lannoode. Ko ɗun si annabi Iisaa okkiri mo meetelol darja ngol. Hoolagol annabi Iisaa, humoo e makko e nder tabitugol no wondi e hitteendi sabu hinaa satteendeeji ɗin e ngaygu ngun e yawitaare nden woni ko sakkitotoo. Ko åuri moýýude kon no yeeso.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, porkirer on, ñaawoowo on, Astefaana
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Makawo ko diiwaan e nder leydi Siin, dokkaaɗo njuɓɓudi keeriindi gila e hitaande 1999. Hade ɗuum o wonnoo ko e les njiimaandi Portugaal fotde 400 hitaande. Makawo woni kontuwaar e koloni Orop cakkitiiɗo e nder Siin e Asi.
Hannde Makawo ko nokku jaawɗo ƴellitaare, ƴellitaare tuugiinde e banngagol (tourisme) e pijirlooji kaalis. Ngo jeyaa ko e gure ɓurɗe alɗude e winndere ndee. Makawo heedi ko e fonngo worgo Ndenndaandi ɓesngu Siin, hirnaange yupporde weendu Ñaaƴe, 60 km ina hakkunde mum e Hong Kong. Gure ɗiɗi ɗee tolnondiri pel. Fotde 650 834 neɗɗo ina koɗi e wuro hee. Gila 20 desaambar 1999, innde laawɗunde Makawo ko « Diiwaan njuɓɓudi keeriindi Makawo mo Ndenndaandi ɓesngu Siin ». Ɗum noon kuule njuɓɓudi Siin ina pawii e mayri, kono andi rokkaa wellitaare yaajnde rewrude e njuɓɓudi keeriindi. Ko guwarnama keeriiɗo ardii wuro ngoo, kam yiilata geɗe ɗee fof, so wonaa ko faati e jokkondiral caggal leydi e geɗe paatuɗe e konu. Njuɓɓudi Makawo ndii fuɗɗii ko e teeminannde 16ɓiire, nde Purtugeec en puɗɗotoo jiimde nokku oo, o yaawi alɗude, o wonti wuro mawngo jokkondirngo njulaagu hakkunde Siin e Orop e Japon. Ngo heɓi kaaɗtudi maggo ko e teeminannde 17ɓiire.
E hitaande 1887 Siin waawnaa heɓtinde njiimaandi haa cay Purtugaal dow Makawo. E hitaande 1967, caggal murto maruceeɓe sinnaaɓe hoɗnooɓe ɗoon ñalnde 3 desaambar 1966, Purtugaal woppi njiimaandi mum haa cay, e, e hitaande 1987, caggal termondiral caɗtungal hakkunde Siin e Purtugaal, leyɗe ɗiɗi ɗee kawri e gartugol Makawo e njiimaandi Siin.


text:
Ko hollitde tan weltaare am e ñalawma hannde o. Ko huunde nde nganndu-ɗaa ko leñol ngol fof foti daraade mawnina ɗum. Ko wonaa ɗum ko, en keɗiima ciimtol yiilirde F.Ɓ.P.M. eɗen nganndi golle keewɗe mbaɗaama. Gila sosaa, haa fayde e hannde, ko e darnde wonaa. … Ko wonaa ɗum ko, mbiɗo jogii tan naamnde ɗiɗi : heen geɗel gootel ina wayi no yiilirde fedde nde ko debbo gooto waɗi, ko suka gooto kadi. Won kaalɗo ɗo jooni:
“so doole ndonkii, yo doole keɓɓo”. Doole keɓɓortoo ko maa ngannda ko yahatee. Ko ma ɓe coɗee heen jooni, naatnee e yiylirde nde. Ɓe njiya hol no gollortee, ɓe mbaawa heɓɓitaade golle ɗe janngo. Kadi rewɓe ɓe ne eɗen nganndi darnde maɓɓe e golle maɓɓe ina laaɓti. Kala ɗo ɓe ngalaa, yahataa. Ko wonaa ɗum ko, ko wiyde tan Fedde Ɓamtaare Pulaar ina jogii darnde mawnde nde foti daraade. Hakkunde mum e ɓesngu ngu, hakkunde mum e pelle goɗɗe ɗe, sibu ko kayre woni baaba, kayre woni yumma, kala ko jibinaa hannde ko Alla e Fedde Ɓamtaare Pulaar. Gila e Tabital Pulaagu, haa e pelle goɗɗe … Ɗum noon foti wonde ko hakkunde baaba e ɓesngu mum. … Foti wonde ko jokkondiral tiiɗngal hakkunde Fedde Ɓamtaare Pulaar e Moritani e pelle goɗɗe ɗe. So ngal jokkondiral alaa, en njahataa… Kala fedde sosaande, so jannginii, waɗata ko golle fedde ɓamtaare Pulaar, so ko mogo ko golle F.Ɓ.P.M, so tawii nde daranii ko faggudu, leñol ngol yo o yahru yeeso, ko fedde ɓamtaare pulaar wadanta… Ɗum noon alaa e sago jokkondiral ngal maa wooda, ma ngal tiiɗa wona hakkunde pelle ɗe; wooda kuutondiral moƴƴal, naftowal; ummoraade e fedde ɓamtaare pulaar e Moritani, kadi e ummoroo e pelle goɗɗe goodɗe ɗe. Ɗeen ne ngannda Fedde Bamtaare Pulaar ko Baaba! Baaba so tawii ina woodi, kala ɓiɗɗo jibinaaɗo yo o wallu baaba no woniri. Yo wallu baaba mum, so ronkitii, kañum heɓɓitoo golle mum.


text:
E winndannde ɓennunde, en kaaliino ko fayti e Wolde Ɗacce. Eɗen njokka.
Wolde sompoor Foor Podoor wufti e gardagol kapiteen Federba caggal hare hakkunde makko e fuutankooɓe. Hitaande 1855 Federba (tawi lomtiima Protet e settaambar 1854) ummanii fandinde kalifaandi Waalo hade yande e juuɗe añɓe tuubakooɓe, hono Taraarsa en. Nde o nani fuutankooɓe ndeftiima Al Hajji Umar, miijo makko ɓeydii tiiɗde mo.
Ñalnde 25 feebariyee 1855, Federba fooli konu Waalo Waalo en e safalɓe, o boomi Ndeer, Dakaligu, Nayeere e Temi; o heɓti 2 000 ngaari, gelooɗi 3, 50 mbabba, o dahi 50 neɗɗo, o duppi gure 25.
Waalo Waalo en e mawɓe mum en fernooɓe, o wiyi ɗum en :
« so oɗon njartodini heddodaade e safalɓe, tee oɗon njaɓi yo Eli aro on, soklaani ko oɗon ngarta cuuɗi mon, ko oɗon ndarna cuuɗi e caale, sabu ko mi jogorɗo duppude ɗi. Mi wiyiino on, mi reftaninoo ma on, Waalo maa seertii e Tararsa, maa heddiima wiiɗnde ». Ko heewi e Waalo Waalo en e mawɓe mum en ngeggi, koɗtoyi Fuuta.
Tawde en njettiima ɗoo, eɗen mbaawi wiyde, Waalo waalo en hay so ndartiima tuubakooɓe no doole mum en potnoo, ndartoraaki no haanirta nii, tawa ko neɗɗo gooto, gaa gaa janfanteeɓe. Ko waɗi ɗum ?
Nde tuubakiri ari ndee, tawi ko laamu Waalo nduumiingu e macungaagu, yimɓe kaɓii ngu, maccuɓe murti njiɗi ɓooraade kalifaandi. Tee Barak en paamaano mbayliigu potnoongu naatneede e Waalo hakkunde yimɓe, lomtoo macungaagu mbele luure ɗee ina ngustoo, Waalo Waalo en ngonta neɗɗo gooto gaa gaa jamfankooɓe, ndartoo bonɓe, hare seernaaɓe Fedde juulɓe ronkii foolde haa naatna nguun mbayliigu.
Kinɗe gardiiɗe waalo ɗee ina ngoɗɗi wonde ngenndiyankooje, yiɗde laamu e ngalu addani Faraysenaaɓe waawde ɓilaade hakkunde maɓɓe, njeena won heen, toŋta ɓee, ŋaafta ɓeegaa, urɓa luure hakkunde maɓɓe. Ɗee geɗe kala kollitii alaa baawɗo yowitaade e ɗee kinɗe mbele na ngardoo here fooloore jiimooɓe, haa leydi men jeya hoore mum baŋ-yoo-baŋ, haa lorla neɗɗo e banndum iwa.
Pellital e coftal e cuusal maccuɓe e baadoolo en salaade tuubakiri e yiɗde huuñcude misibbaaji mum, addani ɗum en waawde ardaade koye mum en, walla dañde hinnde ardiinde ɗum en haa taftoo no poolirta koloñaal en. Waɗi noon ko aduna oo naatanii jamaanu keso, mo mbiy-ɗen empiriyaalisma e sawra porletaariyaa. Emperiyaalisam naatii, addorii mbaydi e tagoodi kesiri, alaa e sago kaɓtagol keso, golwole kese njiytee, ndartoree, golwole ndeen kiiɗɗii, hay so ina poola e kareeli mbaawaa foolde e wolde koloñaal.
Leñam-leñamaagal kinɗe gardiiɗe leƴƴi Waalo, Tararsa, Fuuta e Barakna. Safalɓe njeyaa ko e leƴƴi Afrik ɓurɗi dartaade koloñaal ; kareeli maɓɓe e tuubakooɓe ɓooyii, ɓurii duuɓi teemedde ɗiɗi. Nde Muritani heɓi hoore mum tawi kalifaandi tuubakiri yettaaki won e safalɓe e huunde e diiwanuuji maɓɓe.
Ɗo adan ɗoo, taariik Muritani e mo Senegaal, na njillondiri. Nde tuubakooɓe njiɗi hisbude njulaagu mum en, ciifondiri e Emiirui Tararsa, Aali Shanndora, Aali Kowri (20 sulyee 1785). Oon hunii maa wallit ɓe e njulaagu maɓɓe ɗacce, rokki ɓe ɗo ɓe mahi julorɗe maɓɓe, fodani ɓe wallitde ɓe ekn …
Oo dumunna ummii ko gila e Shammbonoo e Smaltse (Shmaltz) haa yettii Federba. Gardagol Louis Napoléon de Bonaparte (Napoléon III) guwarnama Farayse hawri ko e Protet ina woni guwerneer Senegaal (1850-1854), ɗum addani Faraysenaaɓe jogaade politik tuugnorgal koloñaal kesal.
Napoléon III yamiri Protet :
– Yo ruggooji safalɓe jiimɓe e maayo Senegaal ngoo nattu hanladi
– Yo njiimaandi Farayse e maayo ngo fanndu
– Yo o heerano ɓaleeɓe remooɓe daande maayo musibbaaji safalɓe yanooɓe e mum en ɓee.
Caggal nde o darni Foor Podoor, Federba woni Guwerneer Senegaal laabi ɗiɗi : ummaade 16 desammbar 1854 haa 4 desammbar 1861, e ummaade 14 sulyee 1863 haa 12 sulyee 1865. Nder ɗiiɗoo duuɓi jeenay, yettini palaŋ mo Bouet Willamez waɗnoo e mo Protet fuɗɗinoo siynude. Federba fuɗɗori haɓireede ko ruggooji, omo hona cefe e cogge safalɓe yiɗde eltirde ɓe heege. Ɓe kolliti mo ɓe ngonaa jawdi saka ɓe ngeltee. Ndunngu naati ɓe ƴirɓani rewo ; ceeɗu rewi heen, ɓe tellitii e maayo. Federba nuli e maɓɓe konu mum e nder Kajoor (febariyee 1856), o fuɗɗitii ruggooji makko. Won e mawɓe safalɓe mbiyi ina njiɗi jam, ɓe ciifondiri e Federba kaayit, ganndiraaɗo kaayit 20 mee 1858. Emiir, e daaɗe yonaaɓe mum, Muttaar Siidi e afo mum Siidi Mboyriika wiyi :
– O goongɗinii njiimaandi Farayse e Waalo e ko jokkii e mum : o jaɓii Jolof, Njaambuur e Dimat ko e ndeenka Farayse njeyaa.
– Kanko e wondiiɓe makko e ɓe na e yamiroore Farayse
– Ma o haɗ kala gonɗo e yamiroore makko taccude, tuubakooɓe njimiraani ɗum ;
– Njilaagu ɗacce na waawi waɗeede gaa gaa julorɗe ;
– Kubbal nattii, kono tan omo itta lempoo e njeeygu ɗacce (3%)
Federba siññondiri kaayit bayɗo noon e won e mawɓe Barakna, ñalnde 10 suwee 1858. (Federba jommbii wiyi ina haɗa Suwaaya en (seernaaɓe) tamaade. Ɓeen calii, e gardagol Sheex Sidiya el Kebiir, ndokki doole ko haɓdiiɓe laamu koloñaal, ɓe Muhammed el Habiib ardii).
Ko nii, Federba dañiri yamɗinirde, hay sinno ko seeɗa, njulaagu Faraysenaaɓe e maayo Senegaal (kareeli ɗii ndokkii mo faamde, alaa ko famɗi, tee Faraysenaaɓe njogoraani deeƴde so tawii keɓaani Tagaant e Adraar. Kono lomtiiɓe Federba ɓee kawri ko Malinaaɓe ngummaniima haɓde e tuubakiri. Ɓe tawi ɓe ngalaa doole kaɓtaade rewo e worgo kala, ƴoƴre maɓɓe rokki ɓe faamde alaa e sago ɓe maslondira e safalɓe haa yeeso. Ñalnde 2 abriil 1879 Biriyeer de Lil siifondiri e Aali Jommbot kaayit tuugiiɗo e mo 1858 oo ; kubbal ngal lomtinaa njoɓdi solleeji niila hitaande kala (solleeji ɗii njettiima e 1 200). Barakna en mbaɗti heɓde 2 000 sollewol hitaande kala.
Ina jokki


text:
Ñalnde 6 mee 2009, depiteeji Afrik Worgo toɗɗiima hooreejo Afrik worgo keso, oon woni biyeteeɗo Jacob Zuma. Kanko woni hooreejo nayaɓo, gila leydi ndi yalti e laamaandi paltoor. Tawi yahiino haa heewɓe cikkitii wonde o waawaa yettaade ɗo, nde tawnoo, e laamu Tabo Mbeki, ko o tuumanooɗo moddude e njeenaari. Ko ɗuum rewi woppaani haa yooɓii laamu Mbeki e hoore mum, Motlante lomtii ɗum e mudda, hade ooɗoo ñalawma. Zuma fiilaama ñalnde aset 9 mee 2009 ɗo Peretoriyaa ɗo, laamorgo leydi ndi.
Zuma, nde fiilaa hooreejo leydi nde, huniima ɗooftaade aadaa « beldital » mo Nelson Manndelaa naatni e jikkuuji Afrik worgo. O huniima « reende ɓiɗɓe leydi ndi e semmbinde ɗooftaare hakkeeji maɓɓe ».
Jacob Zuma, jibinaa ko ñalnde 12 abriil 1942. O jeyaa ko e leñol biyeteengol Sulu. Ko o tergal heerto ANC ngo o arditii e hitaande 2007, o lomtii Tabo Mbekki. O wonii cukko hooreejo leydi tuggi abriil 1999 haa suwee 2005. Jacob Zuma ko gorko cuusɗo : o haɓii ko juuti e laamu apartaayd. Ɗum addani mo dummbideede e Mandelaa fotde duuɓi 10, to duunde darjunde wiyeteende Robben Island. Ko o neɗɗo lolluɗo e nder ANC. Jiknaaɓe makko ko waasɓe ngonnoo. Ko ɗum tagi, ko ɓuri heewde e cukaagu makko o waɗi ɗum ko e ngaynaaka na’i. Ko ɗum jeyi sabaabu o naataani ekkol. Baaba makko ko alkaati wonnoo, saŋkii tawi omo yahra e duuɓi tati fat. Yumma makko winndotono e nder galleeji tuubakooɓe.
Coftal makko e jaambaraagal makko ngaddani mo heɓde ɗo o heɓi hannde ɗo, kaaɗtudi daraja politik e renndo, so ardaade leydi ɓurndi doolnude e nder Afrik.
O naati ANC ko e hitaande 1959. Caggal nde ANC haɗaa e leydi ndi e hitaande 1969, o angisii e konu mum e hitaande 1962. E oon sahaa ko o gorko jom semmbe, mo janngaani no feewi, kono ko jaambaaro, ƴoƴɗo.
E hitaande 1963 o halfinaa tafde njuɓɓudi cuuɗiindi e diwaan «Natal» kono o jaggidaa e 20 woɗɓe e nder diiwaan « Transwaal ». O takkaa moojobere yiɗde liɓde laamu, o ñaawanaa kasoo duuɓi 10, o neldaa dummbirde duunde ‘Robben Island’, o tawi toon Manndelaa, cokaaɗo toon kasoo kaaɗdi nguurndam, sabu mum yooɓtoreede ko o yooɓtoraa ko. Ko e oon kasoo, ɓe o sokdanoo toon, wayɓe no Govan Mbeki, Jacob Zuma ekkii tarde e winndude e naatde e jeewte e gostondire miijooji. O woppaa e hitaande 1973, o wiyi omo ummitina ANC e nder diiwaan Natal o. O naatti e suɗaare, polis Apartaay woni kadi e yiylaade nanngude mo. Nii woni o yalti leydi nde e hitaande 1975, o fayi Swaziland caggal ɗum o heɓoyi Mosammbik, tawi heɓii jeytare mum, o daranii yuɓɓinde e wallitde mooliiɓe caggal murto Soweto e hitaande 1976.
E hitaande 1977 o woni tergal Goomu Ciynoowu Ngenndiyankeewu ANC, cukko hooreejo catal ANC to Mosammbik hade makko waɗeede hooreejo ngaal catal e hitaande 1984. Kono, caggal nanondiral Nkomati hakkunde Afrik Worgo e Mosammbik, wonti alaa e sago o yalta ndiin leydi. Nii woni o fayti to ardorde ANC to Lusaka, leydi Sammbi (Zambie), o ardinaa toon sarwisaaji kabaaru (services de renseignements), o jeytoraa e yuɓɓinɓe konu ANC. E ooɗoo sahaa ko o tergal Diiso politik e Diiso konu ANC. Caggal nde guwarnama Frederik de Klerk heptini ANC e h. 1990, o hooti Afrik worgo (omo jeyaa e ardiiɓe mum idiiɓe artude), ngam fuɗɗaade kaaldigal. E hitaande 1991, Manndelaa ɗaɓɓi nde o waɗetee cukko koolaaɗo kuuɓal kuftodinɗo ANC. O halfinaa toppitaade gartugol mooliiɓe e soldeteeɓe. O waɗi golle makko ceedtinɗe, moƴƴe, so jeyeede e ñifɓe kareeli e barondiral hakkunde ɓiɗɓe yumma, hakkunde yimɓe ANC e Zulu en jeyaaɓe e Inkata mo Mangosutu Butelesi, to diiwaan Natal.
E woote gadane, bellitaaɗe abriil 1994 o woni kanndidaa parti makko ngam wonde hooreejo hilifaaɓe diiwaan KwaZulu-Natal, kono ko Inkata fooli toon. Kono o toɗɗaa yo o won tergal Goomu ciynoowu geɗe faggudu kam e banngagol e nder guwarnama oon diiwaan.
E desammbar 1994, o waɗaa mawɗo Ardorde ngenndiire ANC. Nii woni o wonti tataɓo, caggal Manndelaa e Tako Mbeki, e njuɓɓudi dowla o. E h. 1997 o toɗɗaa cukko hooreejo ANC. Tabo Mbeki suɓii mo yo o sukku ɗum e hitaande 1999, caggal nde Butelesi salii. O walliti Mbeki, e rewrude e mooɓondiral senndikaaji biyeteengal Cosatu (Kosatu) kam e parti kominist (SACP) leydi ndi. Kanko e Yoweri Museweni mo Uganndaa ɓe ndogii e maslahaa, mbele jam ina arta hakkunde Hutu en e Tutsi en to Burunndi. E lewru mee 2003, porkireer leydi ndi wiyi wonde heɓii geɗe tuumooje Zuma « njeenaari » e «ɓurtingol mbaawka». O ɓoccitii e ɗuum sibu oon wattini ko woppude oon tumamuya sabu ŋakkeende dalillaaji. Nii woni kanko e Mbeki fof ɓe toɗɗitaa e hitaande 2004.
Ñalnde 2 suwee 2005, caggal lebbi jeeɗiɗi ñaawoore, Schabir Shaik, ñaawaa kasoo duuɓi 15 sabu mum tottude Zuma 160 000 oroo (63 miliyoŋ ugiyya), hakkunde 1995 e 2001 e sabu kadi yooɓtoreede termondirde e sosiyatee jeeyooɓe njogitaaje biyeteeɗo Thint, njeenaari potnoondi totteede Zuma.
Ñalnde 14 suwee 2005 Tabo Mbeki itti Zuma cukko hooreejo. Balɗe 6 pawtii heen Zuma takkaa muuɗneede. Galle makko wicitaa laabi keewɗi. Ɗum jibini luural e nder ANC : fedde sukaaɓe ANC kam e parti kominist e COSATU mbiyi wonde ñaawoore nde e polis ko wuurtaaɓe e Zuma, ɓe mbiyi yo ɗum nattu walla ɓe mbaɗa gerooji. Ko ɗo Tabo Mbeki waɗti ñiŋeede e peeñcu.
Ñalnde 11 oktoobar 2005, Zuma ñaawaa to tirbinaal Durban, kono ñaawoore nde yowaa haa 12 noowambar 2005, ha ɓe ɓeyda anketaaji maɓɓe. Ko ndeen Zuma wiyi : « mi meeɗaa sikkude wonde, ndeeɗoo wellitaare nde kaɓanii-mi, maa wayte am no ngonka ngonnoo-mi e sahaa nde Apartaayd haɓootoo mi nde ».
Ñalnde 20 settammbar 2006, woodi ñaawirde waggini goppugol geɗe Zuma yooɓtoraa ɗe. Kono ɗum haɗaani mo ɗeɓde yooɓtoreede njeenaari kadi e desammbar 2007.
Ñalnde 12 settaambar 2008, ñaawoore nde woppaa, sibu, e miijo ñaawoowo o, Zuma yooɓtoraa ko geɗe politik. Ñalnde 12 saawiyee 2009, hafeere nde ummitinaa kadi. Kono ɓe mbattini ko woppude. Caggal ɗum ANC felliti rokkitde Zuma palaas mum cukko hooreejo.
Ɗumɗoo jiidaa e geɗe goɗɗe ɗe o takkanoo e hitaande 2005 : wiyeede mo o yanii e debbo gonduɗo e sidaa. Kono caggal ñaawoore o laaɓɓinaa heen e hitaande 2006.
E nder oo pilaa mbeñaa fof, Zuma ina heddii wonde cukko hooreejo ANC.
Zuma, sabu mum wonde yaakaare waasɓe, heɓi keeweendi daaɗe e woote gardagol ANC e mooɓondiral parti o, ñalnde 18 desammbar. Ko ndeen kanko ne o fewjani Tabo Mbekki, haa yandinaa. Kono ezen mbaawi wiyde « ko jooni njoftiigu makko timmu ».
Bookara A. Bah


text:
Jaaynde ine wiyee « Heraut subaka mo Sidney » winndii, ñalnde 25 abriil wonde : « Ciifgol nanondiral kisal hakkunde Siin e Duuɗe Salomon foti yiyreede tigi ko no poolgu mawngu Pekin he nder ciynugol faandaare mum tiiɗtingol cehilaagal mum nder Deeƴngo ». Kaa haala noon ko haala Jooɗaniiɗo leydi Ostarali to fedde Commonwealth.
E wiyde ooɗoo koohoowo, konuuji Siin nana ɓalloo no feewi Ostarali sibu alaa ko heedi ɗi e Ostarali so wonaa 2 000 km, ɗumɗoon noon, e wiyde makko, ine foti dartineede ko ɓuri yaawde. Paamen tan, Ostarali jaggiri ɗeen duuɗe ko no keeriindi mum nii gila ko ɓooyi. Yiyde ɓe Siin ine naata toon, ine faayni ɓe, sibu he ɗii duuɓi cakkitiiɗi, jotondire Ostarali e Siin ɓeydiima bonde.
Nanondiral kisal hakkunde Siin e Duuɗe Salomon ɗee, laaɓtaani, kono kam angal eɓɓi won ɗeen geɗe jamirooje gargol toon he duuɗe hee koninkooɓe Siin. Kadi, eɗen nganndi Duuɗe Salomon taƴii jokkondiral njogodinoo e Taywaan e hitaande 2019, cuɓii jokkondirde e Beejin (Pekin). Ɗum noon, wonande Duuɗe Salomon, ngalɗoo nanondiral kesal timmitta tan ko nanondiral jogadangal e Ostarali ngal, tee faandaare mum adannde ko « hisnude nafooje (maɓɓe) ». Ɓe ñaagii gollodiiɓe ɓee fof nde « ɗooftoo nafooje e ndimaagu Duuɗe ɗee ». Wonande Siin, ɗumɗoo ko « nanondiral gollondiral to bannge kisal hakkunde leyɗe ɗiɗi dimɗuɗe, nanondiral ballitoowal deeƴre » nder Duuɗe Salomon.
Ko waawi heen wonde fof, ngalɗoo nanondiral ine soklini hirnaange : « Dowlaaji Deeƴngo (Pasifik) ine njogii nanondire kisal diiwaniije katojinaaɗe ; etagol konu Siin naatde he nokkuuji guurwuuri ine mbaawi bonnude kisal Pasifik no diidorinoo ». Duuɗe Salomon ɗee ngoni ko he laawol laaɗe ndiyam teeŋtungol hakkunde Asii e Dental Dowlaaji Amerik, ɗo miliyoŋaaji miliyoŋaaji ton marsandiis ndewrata hitaande kala. « So Siin sompii tuddule konu he duuɗe hee, fof wayloto, alaa e sago Ostarali wayla peeje mum kisal».
Leyɗe hirnaange fof ko paayɗe, gila he leydi Farayse (Farayse ine jogii toon nafooje to Nuwal Kaledoni e to Tahiti) haa e DDA.
Bookara Aamadu Bah


text:
Woni ko miijo pelle pinal cakkitnoo ngam moƴƴitingol eɓɓaande sariya ndee, nde neldaa to Diiso Jaŋde Ngenndi (CNE)
– To kuulal 55 (ko yowitii he jaŋde mawɓe), Jokkorde pelle pinal ine sakkita taƴre aroore ndee : « Jaŋde mawɓe waɗetee ko he nder ɗemɗe ngenndiije arab, pulaar, sooninke e wolof ».
– To kuulal 65 (ko yowitii he jaŋde ɗemɗe ngenndiije)
– Ine winndaa heen :
« Jaŋde ndee ine waɗee he ɗemngal Arab he denndaangal tolnooji jaŋde e heblo, he nder janngirɗe laamu e janngirɗe keeriiɗe fof. »
« Ɗemɗe ngenndiije pulaar, sooninke e wolof maa naatne, ƴellitee, ɓamtee he denndaangal tolnooji jaŋde ndee, gila he nder janngirɗe laamu haa e janngirɗe keeriiɗe fof, ɗe naatnee he nder tippudi jaŋde e heblo, no ɗemɗe jokkondiral e no ɗemɗe janngirɗe nii wonande heen ɗemngal neeniwal kala, e dow ɗaɓɓaande heen ɗemngal kala. »
Jokkorde pelle ɗee ine ɗaɓɓi nde taƴre dow ndee lomtinirtee ndeeɗoo taƴre : « Ɗemɗe ngenndiije pulaar, sooninke e wolof maa naatne, ƴellitee, ɓamtee he denndaangal tolnooji jaŋde ndee, gila he nder janngirɗe laamu haa e janngirɗe keeriiɗe fof, ɗe naatnee he nder tippudi jaŋde e heblo, no ɗemɗe janngirɗe nii e no ɗemɗe jokkondiral nii ».
– Ine winndaa heen :
« He jaŋde lesre hee, suka muritaninaajo kala janngirta fannuuji gannde ɗee ko ɗemngal mum neeniwal, e dow teskaade ngonka nokku mum e jojjanɗe kisnugol mahondiral renndo ».
Jokkorde pelle ɗee ine ɗaɓɓi nde taƴre dow ndee lomtinirtee ndeeɗoo taƴre : « He jaŋde lesre hee, suka muritaninaajo kala janngirta denndaangal fannuuji ɗii ko ɗemngal mum neeniwal e dow teskaade ngonka nokku mum e jojjanɗe kisnugol mahondiral renndo »
– Ine winndaa heen:
« Arab ine jannginiree denndaangal sukaaɓe ɓe arab wonaa ɗemngal mum en neeniwal no ɗemngal jokkondiral nii e no ɗemngal jannginirgal nii ».
Jokkorde pelle ɗee ine ɗaɓɓi nde taƴre dow ndee lomtinirtee ndeeɗoo taƴre « Arab ine jannginiree denndaangal sukaaɓe ɓe arab wonaa ɗemngal mum en neeniwal no ɗemngal jokkondiral nii ».
Jokkorde pelle pinal ɗee ine wasiyii nde ooɗoo sariya kuccam sakkitta « laawɗingol ɗemɗe pulaar, sooninke e wolof haa laatoyoo ɗemɗe dokkooje denndaangal fartaŋŋeeji ɗi ɗemɗe ngenndiwal goɗngal ngal, hono arab, ɗokkata ɗii ».
– He nder cinndol gardungol he sariya kuccam hee, ɗo kuulal 88 paatungal he « kuule cabborɗe keñoraaɗe » ruttinta ɗoo, jokkorde pelle pinal ɗee ine ɗaɓɓi :
1. Kaaɗtingol jarribo ɗemɗe ngenndiije ngoo he lajal duuɓi 2 (2022-2023 e 2023-2024) e kuuɓtodingol jaŋde ndee he hitaande 2024-2025. He nder ɗii duuɓi ɗiɗi (2), njuɓɓudi kalfinaandi ƴellitgol ɗemɗe ngenndiije ndii ine foti wallitoraade humpito Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije yuumtungo ngoo ngam moƴƴinde golle keblugol kuuɓtodingol jaŋde he nder ɗemɗe ngenndiije pulaar, sooninke e wolof.
2. He tolno jaŋde lesre, wonande sukaaɓe ɓe arab wonaa ɗemngal mum en neeniwal, yo woppire no woori jooni nii (mbayliigu ngoodngu nguu). Ɗum firti ko, ɓee almuɓɓe naatooɓe hitaande tataɓere jaŋde lesre he oktoobar 2024 e oktoobar 2025, maa njokku jaŋde mum en he no woori jooni nii, fotnde ñifoyde he hitaande 2028.
Jokkorde pelle pinal


text:
2
Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukka ga apotaaꞌcaa ga besaa Pantakot
1 Ga waa besaa Pantakot leꞌɗa, ɓéeɓ ɓuwaa gëminɗa hídírukohussa ga ɗekat wíinoo. 2 Dalla kilaak ríiꞌ wiyaak waa meyoh asamaan en fan uuris wiyaak waa keen, wa líiffa muut ga kaanfaa ɓa enoheeɗa. 3 Daama ɓa hotta iñcaa man na perem-kiwii meƴca ga fíkíiɓa, ca hëgískohha, ca warukohha ga ɗook yaa en ɓéeɓ gaɓa. 4 Ɓéeɓɓa líifussa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ɓa aawwa kiwoꞌ lak ciliis fodaa daa Helaa yiselaꞌíꞌyaa onɓa kiwoꞌɗa.
5 Wiima lak ga Yéerúsaleem, laakeera yaawúuꞌ ɓigëmíꞌ Kooh, ɓaa enee daama ee ɓa meyohee ga dëkcii tóoh en ga ëldúnaɗa. 6 Ga coowaa ɓa keloh waama, dëkaa tóoh hídírukohha, ɓuwaa jaahliꞌꞌa lool ndaga yaa en ɓéeɓ yaa keloh apotaaꞌcaa ɓaa woꞌ ga lakaagari ya ɓapɗa. 7 Ɓa waaruꞌꞌa lool ee iñaa bettaɓa bi ɓa ɓaa woꞌ an:
- Hanaa ɓéeɓ ɓuwii en na kiwoꞌ ɓii enussii ɓu-Gëlílée book? 8 Tum na yaa en garuu ɓéeɓ kelohi iñii ɓa woꞌɗa ga lakaagari ya ɓapɗa? 9 Ga ɗuuƴcuu dii, laakin ɓuwaa meyohu kúlkaa Partes, kaa Medes na kaa Elaamít. Laakin ɓuwaa dëk Mesopotamíi, gohaa Yúudée na waa Kapadoos, waa Pom na waa Aasíi, 10 waa Fírígíi na waa Pamfílíi, waa Esípti, na waa Síreen en ga Líbíiɗa, na ɓuwii meyohu Room dëku diiɗa. 11 Ɓéeɓ, ennda Yaawúuꞌcii na ɓuwii aas ga Waasiigaɓaɗa, ɓu-Keret na Araapcii, ɗu ɓii kelohɓa ɓa ɓii yéegaloh tumeencii Kooh ciyaakcii ga lakciigaruu.
12 Ɓa waaruꞌꞌa lool ee hafcaagaɓa kúnukka bi ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:
- Iñii yii ya yee?
13 Ee ɓuwaa ɓíinoo ɓaa ñaawal ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa an:
- Ɓuwii ɓii kapuun biiñ!
Jangataa Peeꞌ ga bëríinaa Pantakot
14 Waa ennda ɗa, Peeꞌ kolukka na apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na yíinooyaa, ya dalla kiwoꞌ na ɓuwaa ga ɗook an:
- Ɗú, Yaawúuꞌcii, na ɓéeɓpúu ɗú ɓii ɗú dëk Yéerúsaleemɗa, foñat noffúu ga iñii mi ƴah kiwoꞌɗa. 15 En kiꞌenaa, yooꞌ-yooꞌ doŋ wërí leꞌ, kon ɓuwii ɓii laalussii hen fodii dii ɗú fooŋkaɗa. 16 Wayee iñii laak yii, yërí Soweel, Sëldíiga-Koohaa yéegalohee an:
17 «Kooh woꞌ an: Ga bescii ƴah kimëeñjohɗa, mi hay kisoꞌ Helii meyoh garooɗa ga ɗook ɓaa en ɓéeɓ; towutaagarúu tiƴaaltaa na tiɓetitaa hay kiꞌenu ɓisëldíigaroo, oomaacii hay mín kihot iñcaa leꞌꞌii duum ee guꞌgicii hay kilaak iñcaa feeñukɓa ga heeƴ.
18 Ee ga bescaama, mi hay kisoꞌ Helii meyoh garooɗa ga ɗook súrgacaagoo ɓiƴaalɓaa na ɓiɓetiɓaa, ee ɓa hay kiꞌenu ɓisëldíigaroo.
19 Mi hay kitum enaama cidóoyíꞌ waaꞌ ga ɗook ga asamaan na kíntaan dii ga kakay: hay kilaak fodii ñíf, na kiwii na iifiilaa ɗúuk pútúl en fan yaayeel.
20 Nohii hay kiñúus tërúus ee ñiidii hay kiyoꞌoh fodii ñíf, balaa besii Haꞌmudii hayanɗa leꞌaa, besaa wiyaakwaama líif na ndamɗa.
21 Bëríinaa, ɓéeɓ ɓaa fu kíim ga teekii Haꞌmudiinaa, fu hay kimúc.»
22 Peeꞌ tíkka ga an:
- Ɗú, ɓu-Isarayeel, súkúrukat iñii mi ƴahhúu kiwoꞌɗa: Yéesu Nasareet enee ɓaa Kooh teeweerúu an ya taabee nari. En kiꞌenaa, Kooh tummba kíntaan na mandarga ci dóoyíꞌ-waaꞌ, caa kooroh gari ee tummbaca ga ɗuuƴcúu, fodii dii ɗú ínohkaɗa, ɗú ɓéeɓpúu. 23 Ɓaa yaama tíkussa ga yahhúu fodaa daa Kooh waareeka ee waayukeeka kumëeñíꞌɗa. Ɗú koorohha ga yah yiifaꞌcii, ɗú appari, 24 wayee Kooh mílísiꞌtari, ɓëgíssari ga mesiklaatcaa ga kikaanɗa. En kiꞌenaa, kikaan mínéeríiri kiɓaŋ. 25 Ee Dëwít woꞌee ga iñaa aaw ga Yéesu an:
«Mi dëkee kihot Haꞌmudii ga fíkíiroo,
ee ya yii ga yahaaroo doonaa ken mínooroo kiɓúuk.
26 Kërí tah keeñnjoo soosin, ee ƴeekcii meyoh kúuwrooɗa teewohinka,
ee ɓan faanfiigoo ga daa fa faanohsanɗa abin yaakaaꞌ
27 Ndaga Haꞌmudii, fu foñanndii fítiigoo tes ga daa ɓuwaa kaanin enohɗa,
ee fu íisanndii ɓiigaraa yiselaꞌíꞌyii nop ga ɗuuƴ loy.
28 Fu teewinndoo waasaa ëewdoh ɓoꞌ ga kipesɗa,
ee fu hay kisóosíꞌ keeñnjoo ndaga fu yii ga yahaaroo.»
29 Peeꞌ tíkka ga an:
- Mbokcii, mi míninndúu kiwoꞌ yiléeríꞌ ga loo caasammbuu Dëwít: ya kaanin, acuunun ee bi wati loyiigari wii lís kiꞌen dii. 30 Buuꞌ Dëwít nak enee sëldíiga-Kooh ee ya ínoheera an Kooh díginndi, waatta an hay kilaak ga níilaa tucaasamuntaagari yaa lamanndi ga Nguuraagari, en buuꞌ. 31 Dëwít maañeera kiꞌínoh an Kiristaanii hay kimílís, kërí taheeri kiwoꞌ an: «Kooh foñnjiiri ga daa ɓuwaa kaanin enohɗa, ee faanfaagari noppii ga ɗuuƴ loy.»
32 Yéesu, yaa mi woꞌꞌúu yaama, Kooh mílísɗinndi ga ɓuwaa kaaninɗa ee ɗí ɓéeɓpíi ɗí tíkin hassíi ga. 33 Yéesu, Kooh ɓëwíꞌtari, yugiꞌtari ya hanohhi yah-ñaam, ya laassa ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa Paamudii dígoheeɗa, ya yoosukiꞌta Helaa ga ɗookkíi ee iñaama yërí en iñii ɗú hotɗa na iñii ɗú kelohɗa. 34 En kiꞌenaa, Dëwít mosoo kilap ga Kooh ee ya ga kihafci woꞌin an:
«Kooh, Haꞌmudii woꞌ Haꞌmudiigoo an:
“Yugohaaroo yah-ñaam,
35 bi ga daa mi tuman ɓuwii saŋngaaɗa
ditogaaꞌ kotfu.” »
36 Peeꞌ enissaɓa an:
- Ɓéeɓpúu, ɗú ɓu-Isarayeel ínohat gaka an: Yéesu yaa ɗú daayee ga kuraanaaɗa yërí Kooh tum Haꞌmudii na Kiristaanii!
37 Daa ɓuwaa kelohee jangataama, fítcaagaɓa gúꞌta kërít, ɓa meekissa Peeꞌ na apotaaꞌcaa ɓíinooɓaa an:
- Mbokcii, ɗí jom ya kitum?
38 Peeꞌ taassaɓa an:
- Súpítat kipeskiigarúu, yaa en ɓéeɓ bëtísiꞌuk ga teekii Yéesu Kiristaa, doonaa ɗú bayalu baakaaꞌcumgarúu, en ɗanaa Kooh onndúu Helii yiselaꞌíꞌyii. 39 En kiꞌenaa, iñaa Haꞌmudii, Koohyiigaruu dígoheeɗa aawee garúu na towutaagarúu na ɓéeɓ ɓuwaa úsaayin, ɓéeɓ ɓuwaa Kooh ƴah kinook ga hafciɗa.
40 Peeꞌ yaa nookɓa, yaa daasɓa na woꞌeen ciliis ciyewin an:
- Tookat Kooh músallúu, ɗú meyoh ga ɓuwii ɓibóníꞌɓii ga jamaanii watiɗa.
41 Ɓéeɓ ɓuwaa took woꞌeencaa Peeꞌɗa, bëtísiꞌussa. Ga besaa bëríi, iñaa leꞌ ɓoꞌ ɓijúnni-kaahay ɓaatukka ga tëelíbéecaa. 42 Ɓa tookka coonu ga kisúkúruk jëgírohcaa apotaaꞌcaa eroheeɗa, ɓa ennda wíinoo, ɓa boki ñamah na kikíim Kooh.
Kiꞌabohkaa laakee ga ɗuuƴ ɓuwaa ɗeɓ kigëm ga Yéesuɗa
43 Ɓaa en ɓéeɓ, fítaa yabee hen ndaga iñcaa cidóoyíꞌ-waaꞌcaa apotaaꞌcaa tumeeɗa. 44 Ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa enussa wíinoo, ɓa bokka ga iñaa en tóoh. 45 Ɓa toonnda iñaa ɓa laakɗa, ɓa warohha ga díkaantiɓa, yaa en ɓéeɓ na iñaa ya soolukɗa. 46 Ɓa dëkee ga kihídírukoh ga Kaanfaa Kooh besaa en ɓéeɓ. Ɓërí bokee kiñam ga kaancaagaɓa, ee ñamsee ñamahcaa na keeñ wisóosíꞌ, ee na keeñ wiꞌéréfíꞌ. 47 Ɓa kañi Kooh, ee ɓéeɓ ɓuwaa ɓíinoo waaꞌtaɓa. Ee besaa en ɓéeɓ Kooh yaa ɓaat ga lagaagaɓa ɓuwaa múcin.


text:
Ɗume Jabuura e Injil wolwi dow Corona?
Nder balɗe ɗe’e, duniya fuu dimbake ngam daliila Corona, malla virus COVID-19. Nyawu man meemi lesdi fuu, e gomna’en fuu ɗon cukla jonta ngam aynugo e wallugo yimɓe maɓɓe. Yimɓe jur ɗon mbaali bee nyawu man, yimɓe feere boo maayi daliila nyawu man. Yimɓe jur keɓataa huuwugo ngam aynugo saare, l’ecole ɓikkon darake, yimɓe keɓataa mooɓtugo bee soobiraaɓe e deerɗiraaɓe. Ngam haala man, yimɓe jur ɗon kula, ɗon numa, ɗon kiima dow ngeendam maɓɓe. Haa toy Allah woni nder nyawɗum Corona? O acci en na? Ɗum kiita Allah dow duniyaaru na?
Diga fuɗɗam, Allah wolwi no o yiɗiri neɗɗo. Ko Allah wolwi tawaama nder Deftere Ceniinde diga ɓooyma. Jonta en ndaara ko windi nder Jabuura e Injil ngam semmbiɗingo neɗɗo wakkati o ɗon nder naawɗum malla kulol, bana jonta bee nyawu Corona.
Haa Jabuura 91: 1-6 ɗum winndaama:
1 Jooɗotooɗo haa suuɗirde Ɓaŋiiɗo, siwtoto les aynuki Baawɗo, 2 wi’an Jawmiraawo: «An woni hisrude am e suudu am semmbiɗndu, an woni Allah am, mi ɗon hoolo ma.» 3 Fakat, o hisnete e tuuforli, o hisnete nyawu kalluŋgu ndaaɓoowu boo. 4 O suddete bee bileeji maako, a nyukkoto les maaji. Hoolaare maako faddete bana wawarde faddirta. 5 A hulataa kuuje kulniiɗe bee jemma malla kuri piɗaaɗi nyalawma. 6 A hulataa nyawu kalluŋgu ngiilotooŋgu nder nyiɓre malla nyawuji mbarooji caka nyalawma.
Waato, to en njooɗoto ɓadiiɗum bee Jawmiraawo, o laatoto hisrude meeɗen. To a hokki ngeendam ma fuu haa Jawmiraawo, o ittan kulol ma, o hokkete siwtaare.
Nder Injil, en tawi aayaaje feere ngam tindingo en no en mbaawan ɓaditirgo Jawmiraawo:
Linjiila Matta 11:28-30 – ɗon yecca en no Iisa Almasiihu hokkirta en siwtaare to en njaha haa maako.
28 «Onon somɓe e roondiiɓe doŋgle tedduɗe fuu, ngare haa am, mi hokkan on siwtaare. 29 Ndoonde kaɓɓirgal am, ekkite haa am, ngam mi ɗelma-gikkuujo, mi jaŋkiniiɗo. Fakat, yoŋkiiji mooɗon ciwtoto. 30 Ngam ɗum koyɗum roondaago kaɓɓirgal am e ko mi roondata on boo, ɗum teddantaa on.»
Linjiila Yuhanna 14: 1-2 – Iisa yecci pukara’en mum « taa berɗe mooɗon caklo» ngam o yahan taaskitinan ɓe joonde haa asama to ɓe nuɗɗini mo.
1 Yeesu wi’i pukara’en muuɗum: «Taa ɓerɗe mooɗon caklo. Nuɗɗine Allah, nuɗɗineeɗam min boo. 2 Woodi cuuɗi ɗuuɗɗi nder saare Baabiraawo am, mi yahan, mi taaskitinana on joonde. Mi wi’ataano on ɗum to ɗum laataaki non. »
Linjilla Yuhanna 14:27 – Iisa wi’i o hokkan salaaman ko nandaay bee ko duniyaaru hokkata.
27 «Mi ɗon accana on salaaman, mi ɗon hokka on salaaman am. Ko mi hokkata on, ɗum nanndaay bee ko duniyaaru hokkata. Taa ɓerɗe mooɗon caklo, taa kultore! »
Linjiila Yuhanna 11: 25 – Iisa wi’i o woni ummitinoowo e geeɗitinoowo koo moy mo nuɗɗini mo. O jaalake maayde. Baawɗe maako he’i ngam riiwugo kulol maayde haa foroy.
25 Yeesu wi’i mo: « Min woni ummitinoowo e geeɗitinoowo. Koo moy nuɗɗini yam yeeɗan, koo to o maayi boo. »
Filippi’en 4:6-7 wi’i –
« Taa caklane koo ɗume, ammaa anndine Allah haaje mon fuu nder do’a e tornde, bee yettoore boo. Nden kam salaaman Allah ɓurka faamu neɗɗo fuu, aynan ɓerɗe mon e numooji mon nder kawtal bee Yeesu Almasiihu. »
Nder balɗe ɗe’e, en fuu en ɗon tefa salaaman e de’’iire ɓernde. Ko en njangi dow diga Jabuura e Injil don holla en haa toy salaaman e de’’iire iwoto. Sey haa Iisa Almasiihu keɓreten salaaman man. Annabi Essaya nder Deftere Ceniinde ewni Iisa « Laamiido Salaaman » (Esaaya 9:5). Waato, to a hawti bee Laamiido Salaaman mo woni Iisa Almasiihu, an boo a heɓan de’’iire nde a tefata.
E an, a hawti bee Iisa Almasiihu na? Kawtal bee Iisa Almasiihu yiɗi wi’ugo a nuɗɗini kaŋko woni Kisnoowo mo Allah neli nder duniyaaru ngam koo moy. Allah yowi aybeeji meeɗen fuu dow maako haa koo moy mo nuɗɗini ɗum heɓan yaafuye e yerduye Allah e ngeendam nduumiiɗam. A nuɗɗini ɗum na? Iisa wi’i « «Onon somɓe e roondiiɓe doŋgle tedduɗe fuu, ngare haa am, mi hokkan on siwtaare. » Sey Iisa tan waawan roondaago doŋgle hakke ma. Sey Iisa waawan hokkugo ma siwtaare e salaaman. Sey Iisa waawan de’’itingo ɓernde ma. Sey Iisa waawan jaalaago nyawu Corono e maayde boo.
Nuɗɗin Iisa Almasiihu e jaɓu siwtaare ko o yiɗi hokkugo ma hande.


text:
Jaɓɓorgo Pese ɗemɗe ngenndiije
Pesol: ɗemɗe ngenndiije
Sariya kuccam jaŋde : Ko dañaa e ko roŋkaa
Ñalnde 25 sulyee 2022, Suudu sarɗi ngenndi jaɓii eɓɓaande sariya kuccam jaŋde, wontii hankadi sariya kuccam jaŋde. Hol ko ɗemɗe ngenndiije pulaar,...
Jarribagol naatnugol ɗemɗe ngenndiije e duɗe laamu to Senegaal e pergitte...
Musidɓe tedduɓe, tawde jaŋde wonaa sara e nguurndam aadee, ko ɗuum waɗi yimɓe e laamuuji ceeraani e sakkude peeje no ngittaniri nde...
Jokkondiral hooreejo FƁPM e Le Calame
Bookara Aamadu Bah, hooreejo Fedde Ɓamtaare Pulaar he Muritani (FƁPM), hooreejo saakto jaaynde Fooyre Ɓamtaare : « Tippudi Nehdi e Jaŋde men yettiima nokku...
Yeewtere jaaynde jokkorde pelle pinal
Jokkorde hakkunde pelle pinal tati (Fedde Ɓamtaare Pulaar he Muritani (FƁPM) e Fedde Muritaninaare ngam Ɓamtaare Ɗemngal e Pinal Sooninke (AMPLCS) e...
Kawgel HAPA : Go’o ɗemɗe ngenndiije ine tawtoree
He lewru mee 2021, HAPA (Ardorde Toownde Jaayɗe ) jokkondiri e pelle pinal ngenndiije ngam habrude ɗum ine anniyii ɓamtude ɗemɗe ngenndiije (FƁPM,...
Ɗemɗe ngenndiije to ENAJM (Duɗal Ngenndi ngal Njuɓɓudi laamu e Jaaynugol...
Ñalnde 15 oktoobar 2020, kewu yuɓɓinaama to Duɗal Ngenndiwal Njuɓɓudi laamu e jaaynugol e Ñaawoore (ENAJM), hono duɗal keblowal jagge njuɓɓudi laamu...
Ko faati e naatnugol jaŋde ɗemɗe ngenndiije he Duɗal Ngenndiwal Njuɓɓudi...
Jokkorde pelle pinal ngenndiije pulaar, sooninke e wolof (FƁPM, AMPLCS, APROLAWO) nanii, rewrude e jaayɗe, kurmbitgol, ñalnde alkamiisa 15 oktoobar 2020, tumbudu...
Goomu sarɗooɓe : Naamne tati feewde e Kajjata Maalik Jallo, hooreejo...
Fooyre Ɓamtaare (FƁ) : Sokna Kajjata Maalik, aɗa waawi haalande min maanaa Goomu depiteeji ngam ƴellitaare ɗemɗe ngenndiije ngu cos-ɗon he nder...
Bayyinaango faatungo e Goomu sarɗooɓe daraniiɓe ɓamtaare ɗemɗe ngenndiije
Kabaaru ɗiɗmo belɗo kadi ummoraade e Suudu Sarɗi ngenndi : so cosgol Goomu depiteeji daraniiɗi ɓamtaare ɗemɗe ngenndiije. Ko ɗee paandaale Goomu...
Ñalnde 17 marse 2019, pelle pine teeŋtinii jaŋde ɗemɗe muuynaaɗe
Ñalnde alet 17 mars 2019, pelle pine 3, hono Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, Fedde Ɓamtaare Ɗemngal Wolof e Fedde Ɓamtaare pinal...
12Page 1 of 2


text:
Ñawu ngu ina sarii e winndere ndee fof. Mborosaaji gaddooji ñawu nguu ko nay :
- Mboros mo wofnde “schistosomiase haematobium”
- Mboros mo tektekol “schistosomiase mansoni”
- “schistosomiase Japonicum”
- “schistosomiase intercalatum”
Ɗiɗi gadani ɗi ina ngoodi e nder duunde Afrik ɓaleeɓe e raneeɓe. Ɗiɗi cakkitiiɗi ɗi ngoni ko e diiwanuuji Orop e fuɗnaange goɗɗuɗo, hono Asi (Japon ekn …).
So tawii ko ɓuuɓri wofnde, mborosaaji ɗi ngonata ko e wofnde ñawɗo o.
Hol no ñawu ngu raaɓrata ?
Gonduɗo e ñawu ngu soofa e nokku ɗo diƴƴe ngoni ko wayi no mayo, caaɗli, mbalkaaji, beeli ɗi ɓeeɓataa, kañum e dowrumaaji e gaawi ilnooji gese demeteeɗe. Kanko ñawɗo o, so o soofii ɗo diƴƴe ngoni, taare makko ɗe ina mbaɗi ɓoccooɗe mborosaaji ɗi. Ɗeen ɓoccooɗe so naatii e ndiyam ɗam toccina mburɓulon “schistosoma”. Konɗoo mburɓulon kawra e ɓiɗɓe guje walla bamɗi kooñolli nder ndiyam he, ɗi pillitoo (njeña) e jaajongol majji. Koon mbarakon kuwa e majji haa heewa, ɗi ngonta mburɓaaji “furcocercaires”. Jooni noon neɗɗo celluɗo oo ara ɓuftoo e ndiyam mbaɗɗam mborosaaji ɗi. Mborosaaji ɗi naata e nder nguru ɓalndu makko, ɗi ndewa e ɗaɗi ƴiiƴam, ɗi paya to wofnde. So ɗi njettiima wofnde, dewol ngol e gorol ngol mbirnodoo, njibina haa heewa. Ɓiɗɓe ɓe nguurata ko e wofnde, eɗi ciiɓoo ƴiiƴam joom mum.
Sifaaji ñawu ngu
En mbiyiino so joom mum lootiima e ndiyam mbaɗɗam mburmaaji, ɗi naata e nder ɓalndu joom mum, o aree ŋato-ŋato, joom mum ŋaañoo, ɓalndu mum waɗa ɗaale ɗaale, aree nduwaaki. So ɗi njettiima bumsuɗe fayde ɓooƴe, joom mum aree ƴeram becce (Aasma mo duumaaki) mo hulɓinaaki, ɓalndu mum wona e muusde seeɗa, aree ƴakkuru, faawnga, aree ngaameela.
So ɗi njibinii e nder wofnde nde, nde waɗta muusde, nde miira walla suma (brûlures vesicales), joom mum waɗta soofde ƴiiƴam caggal taare mum (hématurie terminale).
So ñawu ngu bontii to debbo e to gorko, ina adda caɗeele coofgol, wofnde nde ñawa, ina waawi areede dammbo kaaye. Ñawu ngu ina adda ƴiiƴo kañcudi e ñawu bolol kañcudi. Ɓooƴe joom mum ñawa, ɓoggi ɓooƴe ñawa, adda ndimaraagu to debbo e to gorko kala. Usta ngoraagu e ndewaagu.
Hol no ndeentorto-ɗen ?
En mbiyiino to adan wonde mboros o wiltata ko e nder diƴƴe. Ndeke noon gonduɗo e mboros o, woni ñawɗo o, fotaani soofde e nokkuuji ɗo diƴƴe ngoni. Nguura mbarokon mbiyeteekon ɓiɗɓe guje bamɗi kooñolli. So neɗɗo ñawii foti ko yahde to safrirde. Ɓeen, caggal nde njuurnitii kaaye makko, tawi omo wondi heen, mbinndana mo safaara mum.
Ɗeeɗoo leɗɗe ina ngoodi : Ancomalin, Ambilar (ɗiiɗoo nattii huutoreede) e Biltricide walla Praziquantel.
Sammba Gata Bah


text:
Browsing Category
Kubaruuji Naajeeriya
Ardiido Lesdi Naajeeriya warti Naajeeriya.
Ardiido Lesdi Naajeeriya, Muhammadu Buhari warti Abuja bawti jahaangal maako ngam nyawndiigu haa Lesdi Ingila. Ardiido on jippi haa riftorde Piirooje nde Nnamdi Azikiwe international airport, haa Abuja bee kikkide Alat. Nder!-->!-->!-->!-->!-->…
Ardiido Lesdi Naajeeriya mettini kippe Bomb haa Lesdi Turkiyya.
Ardiido Lesdi Naajeeriya, Muhammadu Buhari holli suno maako bee kippe Bomb ko fetti haa Lesdi Turkiyya ko wadi sanadu halkuki wobbe nden daldi wobbe bo ‘e nawnande Caatude haa giifakan. Kippi den yaaraama on haa nokkuure nde Himbe burdi!-->!-->!-->…
AMCON: wi yamtan nyamaale mabbe haa jogiibe.
AMCON tiggi Comitiwa musamman ngam yamta bebe tokkata nyamaande wartira Kadima be sappi’e wiiki be meetata hokkuki nyamaande haa nokkuuje jogi Ceede mabbe seeto be yobi kidde. Hooreejo commitiwa ngan, Prof. Bolaji Owasonoye suditi!-->!-->!-->…
Commitiwa tiggaama ngam lartuki golle timminaaka nder Lesdi Naajeeriya.
Ministaajo mo hakkilanta shaanu hiiso enanta dabareeji Lesdi mo jiha, Clem Agba wi be tiggi commitiwa musamman ngam larta kuude fuddi timminaaka nder Lesdi Naajeeriya. Ministaajo mo hakkilanta shaanu Ceede ‘e mo Hiiso kanko on!-->!-->!-->…
Ngomnati Lesdi Naajeeriya tefri ummaattoore wallindira.
Ngomnati kawtal Lesdi Naajeeriya tefri ummaatoore walla yiidube ‘e yanngadaaji paccam ndiyam nder Lesdi Naajeeriya. Seketeriijo tabitiido mo hukuuma hakkilanta shaanu innu Aadama, Nasir Sani-Gwarzo kanyum on suuditi bana ka’a haa Abuja!-->!-->!-->…
UNICEF: ngomnaajo Jihawol Adamawa hebi manoore.
Hukuuma hakkulanta mballa Bacci ka (UNICEF) mani ngomnaajo Jihawol Adamawa, Ahmadu Fintiri dow ko laarani waduki diidaangol ko hakkilanta bacci Haa Jihakan. Manoore nden wurti on haa hunnduko hooreejo mo luutanta UNICEF haa Lesdi!-->!-->!-->…
Professor Ibrahim Gambari wi haandi Lesdi Naajeeriya hokke korowal haa UN.
Hooreejo golloobe Ardiido Lesdi Naajeeriya, Professor Ibrahim Gambari, wi tunnda do tuume nder hitaande 2050 Lesdi Naajeeriya taammi laatuki 3 nder Lesde burdude duudal Himbe Bawti Lesdi India bee China haandi Naajeeriya mara korowal!-->…
INEC: taskani majjinki Ceede kewdum ngam Cubi 2023.
Hukuuma hakkilanta shaanu Cubi nga (INEC), taskani Ceede ko hewtani 808, 895, 545 millionji Dalaaji ko fotata bee 355 billion nayraaje Ceede Lesdi Naajeeriya musamman ngam huuwuki kuugal cubi 2023 garooji. Hooreejo hukuuma!-->!-->!-->…
Ballo ardiido Lesdi Naajeeriya yidi weltinki ngurndam ummatoore Naajeeriya.
Ballo ardiido Lesdi Naajeeriya, Professor Yemi Osinbajo tefri kawtal koppi bee Lesde jahiide Yeeso ngam walla ummaatoore heba bote taskaramji kuude jahargal yeeso musamman jotta nde Lesde fu do yiida ‘ e yanngadaaji di masiibo habre Ukrain!-->…
FEC:ballo ardiido Lesdi Naajeeriya ardi ha joonde nden.
Ballo Ardiido Lesdi Naajeeriya, Professor Yemi Osinbajo kanyum on ardi haa joonde minista’ en hannde ko fuddaama njamndi 10.00am haa Abuja laamorde Lesdi Naajeeriya. Prof. Osinbajo ardi haa joonde nden ngam ardiido Lesdi!-->!-->!-->…


text:
Yewtere men nde hannde woni wiyeteende ɗemngal maa manortooɗa. Men ngondi e Alhaji Ahmed Saleh Jarmaajo joginooɗo jooɗorgal Mawɗo Golleɓe (huwooɓe) e ɗo Bauchi State Nigeria. Ngila duuɓi ɗiɗi. O waɗi noddol wiigo daranooɗen Sukaaɓe men jannga nden jogooɗen ɗemngal men no feewi (masin) nden o holli bote ɗemngal ngal. Yaago makko leydi makka Geno (Jowmiraawo) walliriimo ɗemngal maako no feewi (sanne) o holli en fof (Fuu) men Fulɓe en leñol Gootol ɗemngal Gootal. Ndarooɗen mballindiren enen fof men Fulɓe Winndeere. Yeeso ɗo so GENO jaɓii men addanay-on (waddanay-on) wiidiyo (Video) yewtere nden e hollidde amen nde youtube Fulɓe Media incha Allah.
On Yettaama Banndiraaɓe Tedduɓe e no hokkirton Fulɓe Media kawtol Hoore.
Ahmded MG


text:
Yeewtere Kaɓɓere nguurdiigu : Laawɗingol ɗemɗe ngennɗiije, fartaŋŋeeji e tanaaji
«Fartaŋŋeeji e tanaaji coomiiɗi he laawɗingol ɗemɗe ngennɗiije»
Ñalnde aset 29 feebariyee 2020 Haɓɓere Nguurdiigu / GB (Goonga Beldital) yuɓɓinii yeewtere faatunde e laawɗingol ɗemɗe ngenndiije Pulaar, Sooninke e Wolof. Ko hooreejo Haɓɓere ndee, hono Doktoor Alasan Jah wonnoo jeewtoowo. Yonaaɓe huunde e pelle politik kam e yonaaɓe pelle pine tawtoraama yeewtere ndee, tiitorinoonde : « Fartaŋŋeeji e caɗeele coomiiɗe he laawɗingol ɗemɗe ngennɗiije pulaar e sooninke e wolof. »
He nder yeewtere hee, Alasan Jah hollitii ngonka ɗemɗe ɗee gila leydi ndii heɓi hoore mayri e hitaande 1960, haa e ñalngu hannde nguu. O faccirii kadi dalillaaji e ɓure gaddanɗe yimɓe ɗaɓɓude laawɗingol ɗemɗe ɗee. E wiyde makko, « gila adan ko ɗemngal gootal tan ɓamtaa, ɗum noon ko pinal gootal tan ɓamtaa, keddiiɗe ɗee, keɓtinaaka saka ƴellitee. Ɗemngal Arab laawɗinaama gila 1968, tawti ɗemngal Farayse. Gila sulyee 1991 noon ko kanngal tan woni laawɗungal. Ɗemɗe tati keddiiɗe ɗee, mbaɗaa ‘’ɗemɗe ngenndiije’’. Hade ɗuum, e hitaande 1979 CMSN fellitii laawɗinoyde ɗe he nder daawal duuɓi jeegom so heewii, ngam siynude ɗum. Hasni wul Diidi, huccitii e Goomu kalfinaangu mbayliigu tippudi nehdi e jaŋde e hitaande 1984, wiyi : « ɗemɗe ngenndiije ɗee ina poti naatde jaŋde leydi ndii, ɗe kuutoree no paggorɗe ganndal e mbaadiiji mum fof, e fawaade e ko aaɓnotoo kam e tolno ɓamtagol majje. Kono hay gooto hoto jaggir ndee feere no fuunti nii. Ɗemɗe men ngenndiije ɗee kala ko he ngalu men pinal njeyaa, ko he majje heen bannge e ɓesngu men jokkondirta. Ngenndi men waawaa jeytaade ɗoon ɗo bannge e pinal men welsindaa ».
Nde o joofni daartol ɗemɗe ɗee, kanko jeewtoowo oo, o huccani jaabaade naamnal : Hol ko saabii ɗemɗe ngenndiije ɗee ine laawɗinee ? O wiyi, laawɗingol ɗemɗe pulaar, sooninke e wolof, fawii ko e jojjanɗe keewɗe, kono garooje ɗee ina njeyaa e ɓurɗe teeŋtude :
– Jojjanɗe to bannge karallaagal jaŋde sukaaɓe, so tawii ko to jaŋde ;
– Jojjanɗe to bannge nehaagu e nuunɗal nder renndo ;
– Jojjanɗe to bannge politik ngam guurdigal moƴƴal.
Wonande Jojjanɗe to bannge karallaagal jaŋde sukaaɓe, so tawii ko to jaŋde, o holli :
• « E fuɗɗoode jaŋde, haɗde cukalel huutoraade haala ka woowi ngam lomtinirde ɗoon kuutorgal ɗemngal ngal anndaa, ɗuum ko haɗde ɗum kattanɗe hollitde ngoƴaaji mum e nafooje mum. Haɗde ngel ɗemngal maggel neeniwal walla ɗemngal ngel woowi ngal, ko jugginde ngel ».
•Haralleeɓe toppitiiɓe ƴaaftagol ɓalndu e hakkille cukalel, kam en fof ina hawri hannde wonde, ngam gaddanaade cukalel ngonka ƴellitoowa ɗum, alaa e sago jaŋde tuugoo e ɗemngal mum gadanal nguurndam nder yimɓe (ɗemngal muuynangal), sibu ko he ngaal ɗemngal « cukalel ngel miijotoo, yerondirta, ɓetata, haalata ».
•Cukkalel naatirngel jaŋde he nder ɗemngal goɗngal ngal wonaa ɗemngal mum ngal muuyni ina leelta (tarda, daɗee) duuɓi jeegom (duuɓi 6) dow cukalel naatirngel jaŋde he nder ɗemngal mum ngal muuyni.
•Haralleeɓe kadi ina kawri wonde cukalel naatirngel jaŋde ɗemngal mum neewniwal (ɗemngal ngal muuyni) ɓuri yaawde waawde jaŋde, haa teeŋti noon ɓuri yaawde marde ɗemɗe goɗɗe. Seede mum ko OIF (Fedde adunankoore farankofoni) e Quai d’Orsay (ministeer caggal leydi Farayse) mbaggini jaŋde ɗemɗe idortoonde jaŋde ɗemɗe ngenndiije.
Wonande « jojjanɗe to bannde nehaagu e nuunɗal renndo »
•Laawɗingol ɗemɗe ngenndiije maa safroy ɓurondiral gonngal nder jaŋde leydi ndii wonande ɓennugol sukaaɓe ɓee, ɓurondire puŋŋiniiɗe no feewi hannde. Ɗuum ina seedtini he konkuraaji ƴettugol gollotooɓe laamu, tee ɗum seedtotoo tan ko ngaal ɓurondiral gonngal e jaŋde hee ngal.
•Laawɗingol ɗemɗe ɗee maa artir potal fartaŋŋeeji ɓennugol (gadmugol) sukaaɓe men kala, tawi kadi ina rokka heen gooto kala fartaŋŋe no ñiɓorii, e no feɗɗitorii e nder pinal mum.
•Laawɗingol ɗemɗe ɗee, ko waawde haaldude e ɓesngu nder ɗemɗe mum. To oon bannge, haa he oo sahaa mo ngon-ɗen, laamu nguu ina jokki hutaade yimɓe leydi ndii ɓe nanataa arab. Alaa fof ɗo sarwiis toppitiiɗo firo kala ko laamu haalata walla gollata feewde e yimɓe ɓee. Hay e nder jaayɗe laamu nguu, ko maa jaaynooɓe ɗemɗe ngenndiije ɗee pirana koye mum en, nde mbaawa yettinde kabaruuji feewde e joomum en.
•Laawɗinde ɗemɗe ngenndiije, ko rokkitde ɗum en hakke mum en nder jaaynirɗe laamu. Geɗe kaawniiɗe ina ngoodi haa he rajoooji nokkuyankeeji laamu gonɗi e gure mawɗe worgo leydi ndii, ɓaɗanaaɗi yimɓe nokkuuji ɗii, kono 60% haa 80% tuugnorgal mum en ko e ɗemngal arab waɗetee.
Wonande « jojjanɗe to bannge politik »
•Ine wiyaa e naatirde Doosgal leydi ndii : « Ɓesngu Muritani ine heɓtini, tee ina hollita keewal pine mum, ngooroondi ngootaagu ngenndi ndii, kam e ko jokkii e mum, hono hakke jogaade ko heerorii. Ɗemngal Arab, ɗemngal laawɗungal leydi ndii, kam e ɗemɗe ngenndiije goɗɗe ɗee, hono Pulaar, Sooninke e Wolof, gootal heen kala ko ngalu ngenndi ngu muritaninaaɓe kala ndenndi, e nder ɗuum, ina waɗɗii Dowla oo hisnude ɗe e ɓamtude ɗe, he innde yimɓe fof. »
• Ngam guurdigal moƴƴal, alaa e sago gagga heɓtinirde Muritani ñawndee. Laawɗingol ɗemɗe ngenndiije ɗee kala, kam e kuutoragol mum en he denndaangal fannuuji nguurndam maa addan yimɓe tinde ko kam en poti hakkeeji e baɗɗiiɗe, wallita mahngo ɓiyleydaagu Muritaninaawu ngu teskaaki nguru ɓalndu, maa leñol walla tirbii.
•Keewgol muritaninaaɓe ɗemɗe maa addan ɗum en ɓeydaade anndondirde e horsondirde, natta waade no wayi jooni nii, ɗo yimɓe ɗuurnondirta, tawi ɓuri saabaade ɗum ko peccooru ngonngu nder jaŋde leydi ndii gila kitaale 1980, mo mbayliigu jaŋde 1999 potnoongu wootiɗinde jaŋde ndee, teeŋtini.
Caggal ɗuum Alasan Jah hollitii ɓeto jarribo Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije mo Breida (Biro Unesco gonnooɗo to Ndakaaru) kam e ɓeto Ministeer jaŋde ndee mbaɗnoo. Ɓetooji ceedtiiɗi juumtugol ngoon jarribo.
O holliti kadi humpitooji nannduɗi heen ɓaɗɗi e nder leydɗe goɗɗe, ko wayi no Maruk (wonande ɗemngal Tamasig), to Tansani (wonande ɗemngal Swahili), to Afrik worgo (12 ɗemngal) e to Senegaal, Mali, Beneŋ, Burkinaa, e Niiseer, gonɗe e laawol laawɗingol ɗemɗe mum en ngenndiije.
Fooyre Ɓamtaare


text:
Holno Abuu Waliid Al-Sahraawi maayiri?
Saakitaama ñannde :
Ceri Burkhaar, hooreejo konu Faransi, hollitii wonnde, ñannde sappo e jeeɗiɗi lewru ƴaɓɓiindu nduu, bommbuure werlaama e dow yimɓe ɗiɗo jeyaaɗe e Dahesh wonunooɓe e dow moto, ɓe maayi. O wi'i Kabaaruuji ɗii fuu kolli wonnde Al-Saharawi no jeyaa e ɓen ɗiɗo.
E bi'ol konunkooɓe Faransi, Adnan Abuu Walid Al-Saharawi waraama e ley piyannde konu Barkaan waɗi hakkunde 17 e 22 lewru 8ɓuru ƴaɓɓiindu nduu.
Ɗee fiyanɗe, ngaɗii e ley ladde Danngarus, baŋŋe ɓaleeri Indeliman, ɗo woɗɗaa keeri leyɗe tatiije ɗee.
Kabaaruuji keeriiɗi kolliino, e ley ndee ladde, daakaaji hooreeɓe fedde Diiwal Lislaamu no ton.
Laana-wiirooha jippini ton, ko foti konunkooɓe noogayo. Caggal ɗum, laaɗe ɗee, paɗɗi bommbooje keewɗe, feewde e nokkuuje, ɗe ɓee yimɓe dahesh ngoni e muuɗum.
Keeri Burkaa, hooreejo konunkooɓe Faransi, holliti, ñannde sappo e jeeɗi lewru ƴaɓɓiindu nduu, bommboore faɗɗaama e dow yimɓe ɗiɗo Dahesh wonnooɓe e dow motooji, ɓe mbaraa. Kabaaruuji ɗi fuu, kolli, Al-saharawi no jeyaa e ɓen ɗiɗo.


text:
Ƴoƴre tafaande woni ko ɗemngal Farayse wiyata “intelligeance artificielle”, ɗum woni ƴoƴre masiŋaaji e gollirɗe (logiciels) informatik. Ɗum na nawori ordinateeruuji e telefoŋaaji cinndeeteeɗi ganndaaɗi ɗii kam e ko wiyetee robooji koo, ɗum woni masiŋaaji peewniraaɗi waɗde golle yimɓe mbaɗatnoo.
Ƴoƴre tafaande woni ko ɗemngal Farayse wiyata “intelligeance artificielle”, ɗum woni ƴoƴre masiŋaaji e gollirɗe (logiciels) informatik. Ɗum na nawori ordinateeruuji e telefoŋaaji cinndeeteeɗi ganndaaɗi ɗii kam e ko wiyetee robooji koo, ɗum woni masiŋaaji peewniraaɗi waɗde golle yimɓe mbaɗatnoo.
Ko teskaa ko ɗiin robooji ɗi yimɓe peewnata nana tan ɓeydoo haroliɗde e ƴoƴde. Yeru, e maayirɗe hitaande 2015 ndee, roboo gooto (gollirgal informatik) hawii mbir fijirde wootere naamniinde miijo no feewi … Ko idii ɗuum, e hitaande 1997, roboo goɗɗo biyeteeɗo Deep Blue, hawiino mbir cokki biyeteeɗo Kasparov.
Ko ɗuum tan e ko nanndi e ɗuum ; yeru otooji maa mbaɗtu dognude koye mum en (walla mbiyen ko gollirɗe informatik loowaaɗe e mum en mbaɗtata dognude ɗum en), tawa so neɗɗo feltii yeeso mum en ina ndartoo wallo taaroo ɗum, naata e yirlo otooji tawa memondirtaa e oto goɗɗo, ndartoo ɗo foti darteede, so yimɓe njippiima njaha ngaaroya to otooji poti gaarde… Walla robooji oppirooji ɓe cellaani, ɗi nganndu-ɗaa ciññataa so ina ceeka ekn. e robooji gollotooɗi e peewnugol denndaangal kaɓirɗe …
Mbele ɗum na foti faaynude en ? Paayen hoto robooji lomtaade yimɓe e golle, walla waɗtude miijaade ? Mbele en potaani hulde woto ɗi ɓoccitaade juuɗe men, ɗi mbooma en ? Ɗee naamne ko naamne ɗe annduɓe ŋanaa mbaɗti naamnitaade koye mum en. Won heen nii ina kaawaa ko yimɓe ɓee mbaasi jeertaade e ɓeydagol jaawngol ƴoƴre ɗee kaɓirɗe.
Ina anndaa, so tawii gollal maa njotondiri ko e tino ngonka neɗɗo goɗɗo (anndude so tawii ko cuniiɗo, beltiiɗo, ekn…) walla gollal maa ina ɗaɓɓi kattanɗe pentugol (gollotooɗo e jokkere enɗam nder renndo, hito, ñeeñal, ŋarɗingol ekn) aan, aɗa waawi waasde hulde lomteede ko ɓooyaani. Kono so tawii golle maa ko golle juuɗe, ko renndinde ngeɗon tokoson e nder nokkuuji paaɗɗi, aan aɗa foti faayde sibu robooji ina keewi waɗneede ɗeen golle.
E wiyde ganndo mawɗo ameriknaajo ine wiyee Moshe Vardi “en nattii woɗɗude yonta ɗo masiŋaaji ɓurtotoo yimɓe e nder golle fof”. So oon yonta yettiima, maa en mbaɗtu naamnitaade hol ko aadee nafata boom, tawde ko masiŋaaji ngollotoo fof. Ɗuum firti tan, e wiyde annduɓe woɗɓe, ko famɗi fof, feccere e yimɓe maa mbas golle mum en.
So tawiino ko Jallo Umar tan haalnoo ɗum, maa mi furƴin ! Kono haali ɗum ko annduɓe tuugneteeɓe ko wayi no Bill Gates… Kanko Bill Gates o wiyi “miɗo jeyaa e yimɓe faayɓe sabu ƴellitagol ƴoƴre tafaande. Ɗo adan ɗoo, maa masiŋaaji lomto en e golle keewɗe, ɗe coklaani ƴoƴre mawnde ; ɗuum ko e nafoore men, so tawii en kuufii ɗum no moƴƴi. Kono ɗoo e duuɗi capanɗe, maa ɗum wontan en caɗeele”.
Ɓee noon ina nganndi ko kaalata koo, sibu ɓe njeyaa ko tafɓe kuutorɗe ɓurɗe ƴellitaade, nawruɗe en yeeso. Aɓe nganndi won ɗo aadee yettotoo e miijo walla e golle, ina dartoo, jaj-jajta, kono masiŋ anndaa ɗuum, ko “ƴoƴi-ƴoƴi koo fof, koko fuuyi tan !”
Bookara Aamadu Bah


text:
«Majjere ko bara, kono so jontiraaka muusataa». Pulaar dee nde tawnoo ene alɗi, konngol haali fof so hiñaama maa binndannɗe keewɗe ndañe heen. Heddii tan, ko mo woni fof hiñirta ko no faamiri. Tee faamaamuyaaji ene mbaawi luutondirde. Ngeto-ɗen ƴeewde so tawii won ko mbaaw-ɗen yaltinde e ngol konngol nanndungol e goonga.
Ngadoro-ɗen naamnaade «holi no majjere woniri bara e holi no jontiro ngoo wayata»? Hakke ganndal men, maa en ngeto jaabaade ɗee naamne e ballal Joomiraaɗo, tawi en ndiiwtaani ballal kala aadee jenanaaɗo ko jogiri addude heen koo ɓuri ko jogori haaleede ɗoo koo.
Mbiy-ɗen ko e etaade tan, sabu men goongɗinde won ko hakkille gooto waawaa gasnude, ma a taw, o dooɓat tan, hakkillaaji keddiiɗi ɗii, walla mbiyen ɓurɗi seeɓde ɗii, e miijooji ɓurɗi yumtude ɗii, njokkita. Ɗoon noon, ene wona yeddude adda daliilu laaɓtuɗo ɓurɗo waawde deeƴde e hakkille, sabu fenaande jommbaani aadee, saka mo nantintaako. So ɗuum alaa, ko teeŋtinde, so tawii ko haalaa koo ene woodi. Bara noon, ko no fulɓe keewi wiyde nii tan «feɗeendu am e leydi» walla «Noppi men nanaani». Ko ɗum ñawannde mawnde, tawi ɓuri heewde wonde, ko ronkaande yo sellu, nde gonduɗo e mum oo yiɗaa hay gooto mema, sabu hulde muusalla. So en nanii jontirde noon, ko memde ɗum, memira no joom mum oo ɗaminiranooki, tawa muusalla kaa ko ɗaaninooka haa sikkaa woni ko e sellude, ka fina, ɓernde joom mum kadi huɓɓa, hakkille jiiɓoo. So tawii ko cukalel, yooɓoo daande mum, mawɗo noon kam heewi ko so uumaani kam ñirɓinoo, tuutaaɗe kora sabu caɓɓitaali. So hulaano ne kay maa hay ƴattooje ngar heen. Majjuɗo noon, en paamii ko majjude, ruɗtii kadi majji ko majjuɗo. Heɓtinde joom mum saɗtaani, sabu heewi huutoraade ko kelɓe ɓurɗe ɗum doole, naatna heen gummiiɗe e ɗemɗe goɗɗe tawa nii heen sahaaji, ko ɗo ɗeen potaani arde. Sabu mawnikinaare, kala nde njeddu-ɗaa mo, maa seerndooɓe ɓiloo hakkunde mon. So tawii ko a naamniiɗo mo, o nanngira ɗum ko juwal. Nde tawnoo o faamaani, naamnal ene jogoo mbaydiiji keewɗi. Ko Goonga, won naamnortooɓe tan ngam yuwde mo naamnotoo oo, tawi fayndaare mum ko hoynude oon, kono kadi neɗɗo ene naamnoroo sabu anndaa, walla ngam laɓɓitinaade ko anndunoo ene yiɗi ɓeydude, so ɗum alaa ngam yanaade mo naamnotoo oo, sabu maɓɓe aadoraade ɗum, tawi alaa tanaa tee jibintaa fitina. So Pulaar WIYII «majjere ko bara….» noon, paamiren ɗum no ganndikiniiɗo ko anndaa, laawata ɗum ko naamneede ko waawaa jaabaade, fitolina heen, laawoo haa waɗa ko fotaani. Ɗuum ene hawri e konngol eeltiiɓe e haala ɓee keewi haalde, so wiyde «kala gonkiniiɗo ko wonaani, naamnee ko jogaaki, waɗde dañde ɗum gacce jommbaani». Sikke alaa, so en kaaldii goonga, hono ɓee ɓe limtu-ɗen ɗoo ene keewi hannde e renndo men. Yankinaare noon yanndintaa, ɓurnaare, ɓurnataa, tee ko Alla ɓamti, tagaaɗo tellintaa.
Malal Sammba Gise


text:
Ardiido Lesdi Naajeeriya Muhammadu Buhari ardani joonde giidal mabbe bee be faada laamu bano woowa nyannde Alarba fu haa Abuja.
Giidal ngal fuddaama 09:00 GMT, bee Gite ballo Ardiido on Yemi Osinbanjo, seketeriijo ngomnati, Boss Mustapha ardiido golloobe, Professor Ibrahim Gambari .
Hooreejo kiita, Minister of Justice, Abubakar Malami; ministaajo shaanu Ceede ‘e hiiso, Zainab Ahmed, ministaajo shaanu ndiyamk, Suleiman Adamu, ministaajo Tayre laamorde, Mohammed Bello, enanta ministaajo shaanu Rewbe, Pauline Tallen.
Kadima nder mabbe woodi mo jahaale, Muazu Sambo, njamu, Osagie Ehanire enanta luttube.
Kadima woodi hooreejo golloobe ngmnati, Folashade Yemi-Esan
SADIQ ALFA


text:
Aduna oo fof seediima no Ameriknootorii e yerɓannde leydi to Hayiti e doole ardi toon : ko ina wona 10 000 soldaat e laana nikleyeer (navire nucléaire). Ko idii oo musiiba heewɓe nganndaano Hayiti, walla nanatno ɗum tan, sibu ina famɗi ngoƴanooɗo koyahata toon. Won wiyooɓe wonde wonaa Alla ɓolo leyɗe hirnaange ngardi toon, wonaa yiɗde wallude mehre. Won wiyooɓe ko njurum nawi ɓe toon.
Yimɓe ina nganndi tan, jotondiral hakkunde Amerik e Wenusuela (Vénuzuela) welaani, gila Kolommbi jaɓi jaɓɓaade konu Amerik e leydi mum. E darorɗe lewru saawiyee, Wenusuelaa hebbiima, e cili ɗiɗi, ndiwoowa konu Amerik e weeyo mum. Hugo Sawes seeraani e takkude Amerik yiɗde wuddinde nokku o. Amerik noon, wiyi woni ko e haɓde e waɗooɓe tarafik dorog kam e geriyaa mo Wenusuelaa wammbi walla nii ɗuhi.
Ko waawi heen wonde fof, hannde, haala ina heewi heen, haa arti noon e internet : aɗa tawa heen wiyooɓe wonde ko Amerik dillini leydi Hayiti, ko kam yerɓinnoo leydi to Siin (Chichuan), to Japon, ko kam kadi duppitnoo wuubiluuru to Farayse e hitaande 1999.
Ko waawnoo heen wonde fof, Wenusuelaa e Boliwi e Nikaraguwaa ɗaɓɓii batu Goomu Kisal Fedde Ngenndiije, ngam sunnaade batte «corkagol» konu Amerik e nder leydiHayiti. Wonande Hugo Sawes, sikke alaa heen, ko Amerik yerɓini leydi to Hayiti. E wiyde makko ko «weforgo konu Riis Rewo» habri ɗuum ; wonde konu Amerikwonnoo ko e jarribaade kaɓirgal kesal gila 1990, ganndiraangal HAARP (High Frequency Active Auroral Research Project) ngam «bonnirde Iraan njerɓannde leydi».
Ina wiyee wonde tele biyeteeɗo ViveTV yaltinii haala makko ɗo o wiyata «yontere ɓennunde nde, jarribo konu Amerik saabiima yerɓannde leydi tolniinde e 6,5 e daawrugal Richter, to wuro Eureka, to Kaliforni, kono alaa ko bonni toon», kono tan, hono ngoon jarribo waɗaango e geec Karaybe «saabiima warngo 140 000 fittaandu». O wiyi wonde «ɗum addanii Amerik dañde kadi hujja no naatiri e leydi Hayiti, neldi toon 10 000 soldaat … ». Daliilu goɗɗo mo o rokki ko wiyde wonde Amerik ina anndunoo ɗo bonannde nde jogori tolnaade,ko ɗum tagi ɓe nawde toon seneraal Kiin (Keen) gardiiɗo konu geec worgo (SouthCom), saraaji duunde nde, mbele ina ardoo faabuyaaji keñoraaɗi caggal jarribo ngo.
Won wiynooɓe kadi ko hono ngoon jarribo kaɓirgal yerɓo leydi (arme sismique) saabinoo yerɓannde leydi to Siisuwan (Siin). Huunde e dalillaaji dokkanooɗi ko wiyde wonde «heewɓe ceediima e asamaan, hojomaaji seeɗa ko adii yerɓannde leydi ndi, baylagol goobu duule kaawningol e weeyo Sisuwan» : ina wiyee wonde waɗata noon koonndooji yiite-sulɗaande (ondes électromagnétiques) jahdooji e jarribo ngo. Ko ñalnde 12 mee 2008 leydi yerɓunoo toon.
Ina wiyee kadi wonde ngaal kaɓirgal ina waawi saabaade mbayliigaaji ngonka weeyo caabotooɗi ile mawɗe, sooñooji mawɗi walla mobbooji bonɗi. Ko yimɓe laaɓaa, kojotondiral ina woodi hakkunde yerɓo leydi e iyonosfeer (ionosphère) nokku weeyo gonɗo hakkunde 60 e 800 kiloomeeteer tooweeki, ɗo HAARP jarribtee ɗo.
HAARP
EƁƁAANDE HAARP (HIGH FREQUENCY ACTIVE AURORAL RESEARCH PROGRAM) KOEƁƁAANDE DENTAL DOWLAAJI AMERIK, EƁƁAANDE GANNDAL E KONINKAAGU. NDE TOPPITIIKO NJIYLAWU E NDER NOKKU WEEYO BIYETEEƊO IYONOSFEER (IONOSPHÈRE). NDE YOWITIIKO E TUDDUNDE WEEYO (BASE AÉRIENNE) KIRTLAND. DIFII NDE TO BANNGE NGALU KO KONU WEEYO E KONU DIƳƳE, TO BANNGE GOLLE GANNDAL NDE YOWITII KO E DUƊAL JAAƁI HAAƊTIRDE ALASKA. HAARP WONI KO TO GAKONA, TO ALASKA. NJARU MUM KO 30 MILIYOŊ DOLAAR.


text:
Yiilirde ngenndiire Fedde Ɓamtaare Pulaar he Muritani, e denndaangal terɗe fedde ndee, ine nduwanoo ɓesngu Baabaaɓenaaɓe sabu sankaare Mammadu Bookara Lih, cankiiɗo ñalnde 3 abril to Baabaaɓe Looti.
Sankaare Mammadu Bookara Lih ko baasal mawngal wonande ɓesngu men kala, haa teeŋti e Fedde Ɓamtaare Pulaar he Muritani, kam e Fooyre Ɓamtaare e sifaa keeriiɗo. Ceerno Mammadu Bookara Lih jeyaa ko idiiɓe daranaade ɗemngal Pulaar : o wonii koolaaɗo kuuɓal FƁPM tuggi 1980 haa 1985, oon sahaa fedde ndee ine woni e naange e hoore mum.
Caggal ɗuum, nde Fooyre Ɓamtaare ƴettiti golle e hitaande 2006, omo jeyaa daraninooɓe ɗum laŋ, gila e binndol, ngalu, haa e jeeyngal, o sari nde, sibu oon sahaa, kala tonngoode yaltunde o ƴettata heen ko 100 o sara ɗum, gila he nokku ɗo o gollotonoo ɗoo, hono Banke Santaraal, haa to wuro makko, to o udditnoo duɗe jaŋde pulaar e Quraana tedduɗo oo, en kaalaani nokku ɗo o hoɗnoo he Nuwaasoot, ɗo o wuurnunoo duɗe goɗɗe.
En ƴettitii seedantaagal ngal yimɓe wuro makko mbaɗi he makko, ngam teeŋtinde darnde makko, e moƴƴere makko, e wonde dewoowo Alla :
– « … darnde makko Zaataar ɗo o hoɗnoo ɗoo, o huccitnoo ko he dingiral. O fooɗondiri ngal e neɗɗo gooto, ɓe ñaawdi haa ɓe lelii, ngal feccaa ; o tottaa pecce ɗiɗi, oon rokkaa feccere. Feccere o rokkaa ndee, ko jamaa (suudu Alla) o diidi ɗoon. O soodtoyi kadi feccere oya rokkanoo ndee, o waɗti heen… »
– « En njiyii galle makko Baabaaɓe, o soodii galle kuccitnooɗo he makko coggu tiiɗngu, o mahi heen kadi ko jamaa. Ɗum jiidaa e golle moƴƴe ɗe o seeraani waɗde e wuro hee… Nde o yahi Nuwaadibu, en njiyii korsa makko he Ceerno Njaay Baro. Mammadu Bookara Lih ko moƴƴo, jiɗɗo moƴƴuɓe. Kala ine ɓamta leñol ngol o waɗii, o jeyaama e Fedde Ɓamtaare Pulaar. Kala ko ine ɓamta wuro Baabaaɓe, o waɗii. Ko o neɗɗo daraniiɗo diine Lislaam, daraninooɗo ngonka meeɗen, daraniiɗo yooltude hujjaaji meeɗen… ».


text:
faggudu: Ko honno laamuuji ɗin wallirta walla nafkirta eɓɓooje togoose (tosooke)
Saakitaama ñannde :
Heɗiiɓe RFI Fulfulde min bismiima on e nder taskaram men ‘’Faggudu e Ɓamtaare Afrik. Faandaare Faggudu e Ɓamtaare Afrik, ko faaminde on, no leyɗe fewndori to baŋŋe jawle, ɓamtal e saɗteende walla caɗeele ko yowitii e ɓamtaare Afrik.E oo taskaram hannde hiɗen haala fii ɗii kaalisiiji walla mbuuɗi ɗi laamu ñawlata maa wallirta jogiiɓe eɓɓooje, faalaɓe gollude ɗe. No ɗum waawi laatorde? No laamu nafkirta/ñamlirta? Ko honɗum e kaayitaaji (kaydiiji) e honɗi e laawi haanaa reweede haa ɗum laatoo? Fii jaabagol ɗee lamnde, hiɗen tolni Modii Hammaduun BAH hooreejo senndikaaɓe cuuɗi Bank to Mali. Ɓuri duuɓi jowi himo golla e ɗen baŋŋe. En jaɓɓoto kadi Ibrahima Dikko, ko o yiiloowoo sosiete/faggorgal jawdi hertorgal baŋŋe nafko e ñamaade. Sosiyete makko ko Mali jooɗii. Isa Jallo, ko jeyaaɓe e ɓe lamu Moritani halfinaɓe ñamaale e balle renndo.Heɗiibe Rfi Fulfulde, ko ɗum ɗoo woni toɓɓe taskaram men, Faggudu e ɓantaare AfriK.
Heɗee kaa taskaram e alkamissare kala, 8:50, himo heɗitee aljuma 17:50 (GMT) Yonta Kuuɓal.
Hiɗon waawi tawtoreede e jewte ɗen ka tonngoode amen WhatsApp: 00221766441282.
Hiɗon waawi yiitude taskaramji ɗin fow ka kelle amen Facebook e Twitter: RFI FULFULDE


text:
Mammadu Sammba Joop “MURTUƊO” (11 Korse 2009- 11 Korse 2021) en Njejjittaa.
So binndol e jaŋde ɗemngal Pulaar he mbaydi mum keseri haalaama, hakkillaaji njaha e won e inɗe, ko wayno Alfaa Ibraahima Soh, mo la Guinee, Muhammadu Modibo Aliw mo Kameruun, Dr Umaar Bah, mo Mauritanie, Mawɗo Amadu Hampaate Bah, Mali, e Mammadu Sammba Joop (1942-2009) mo Fuuta Tooro (Mauritanie). Ɗiɗo adanɓe ɓee ko ɗemɗiyankooɓe fanniiɓe, kadi haɓaaɓe haa binndol Pulaar dañi heɓaade he alkule latin, kadi gooto e maɓɓe kala sosii (siñcii) galle muulirɗo defte, ngam haa winndooɓe Pulaar/Fulfulde mbaawa dañde ɗo muuli ballifanɗe mum en. “Binndi e Jaŋde” wonande Muhammadu Modibo Aliw, “Nuba” Ceerno Alfaa Ibrahiima Soh.
Kamɓe e woɗɓe arɓe caggal maɓɓe ko wayno Saydu Nuuru Njaay, mo Papyrus Afrik. Kono jeddi ngalaa, kamɓe fof ko Mammaudu Sammba Joop “Murtuɗo”, ɓuri lollude.
Hono no mbiyɗen nii, ɓe innuɗen dow ɓee kala ko fanniyankooɓe, kadi haralleeɓe ɗemngal pulaar; gollaniiɓe ɗum to bannge karallaagal mbinndiin. Mbinndi kadi caatii ballifanɗe keewɗe he ɗemngal Pulaar/Fulfulde. Murtuɗo walla Baaba Leñol, hono no o noddirtenoo e wattan nguurndam makko, kanum ene nawdunoo fanniyankaagal e yarlitaare nde hono mum weeɓaani. Gaagaa won’de karallo binndoowo, ballifiiɗo ko heewi, ko o kirjinatnooɗo kadi o wonno. Nde Murtuɗo felliti daraanade ɓamtaare Pulaar tawa ko rewrude he binndol e jaŋde, o woppu kala haaju goɗɗo nguurndam. O soorii he nder Mauritanie e Senegaal, gila e gure teeru haa yettii gure dowri ɓurɗe woɗɗitaade, omo hirjina, omo janngina, omo hebla jannginooɓe Pulaar ɓe ene mbaawa sarde e yaajnude jaŋde pulaar he nder aduna he. Kono noon kadi o waɗi to leyɗeele Orop ko wayno Farayse e Belsik. He wattannde nguurndam makko o arii haa he Dowlaaji Dentuɗi Amerik, kala ɗo Fulɓe ngonnoo alaa ɗo o heddi heen, ngam hirjin’de e heblude.
So nguurndam kala leñol ko hono no deftere daartol ni, raawre heen fof ne hiisete ko hono no taƴre (chapitre) ni. Taƴre yowitiinde he ko fayti he binndol e jaŋde Pulaar ndee noon, sikke alaa, ene jeyaa e ɓurɗe heewde faayida he nder daartol leñol men. Nde tawnoo, hol ko jogori won’de palaas men janngo he nder renndooji neɗɗanke ene fawoo e hol ko woni resultaaji ndee ɗoo dillere ngam taƴde ɓoggi majjere e daaɗe men, mbaɗten miijanaade koye men kadi ngadden ballal men e ɓamtaare gannde nafooje ngam haa newna nguurndam aadeeɓe kala, wona ballal men e pinal e ƴellitaare neɗɗanke. Ndeen hare noon eɗen nganndi Mammadu Sammba Joop “Murtuɗo” addii heen ballal maantinngal. Darnde makko ko daartanteende kala yonta garɗo, he kala jamaanu siimteteende. Ɓooyde he aññeere addantaa Fulɓe e kala Afriknaaɓe haɓanteeɓe ngam ndimaagu yejjitde Baaba Leñol. Nde tawnoo golle makko ko guurɗe kadi guurdooje e kala jamaanu.


text:
Ngomnati lesdi Naajeeriya andini dow timmini taskaramji hoosuki jabruɗe moinki sakorɗe nebbam lesdi ndin fuu no foti, ngam tabutunki hakkilankiɗe no handi les ceede nastooje ɗe heɓetee iga kompaniiji filooji nebbam iga lesɗe yaasi les taskaram kesa ka haɓɓidaa.
Ministaajo nebbam pamaro mo lesdi Naajeeriya, Dr. Ibe Kachikwu on tabbitinikaa nyande alhamisa haa giidal ngal o waadi bee majaliisa ndotti’en lesdi ɓaawo tuuma ka majaliisaaru ndun tuumi dow goɗɗum ‘yattuɗum ɗatal ɗon a’ye doggineeki nder sakorde nebbam potakol.
Majaliisa ndotti’en lesdi nder diidol ndol ɓe diidi haa jonde maɓɓe nyande 31 lewru may, nder tefre nde Senator Mohammed Sabo wakkiloowo jihawol Jigawa,waddi yeeso majaliisaru ndun tuumi ngomnati kawtal lesdi Naajeeriya bee hoosuki jabruɗe dunganki kompaniwa nebbam nga AGIP/ENI e Oandu Plc moinki sakorde potaakol ko luuti tokkuki laabi kanduɗi haala ka fooɗi tigguki komitiwa ngonga ngam wiɗutuki hefta gonga haala kan.
Amma haa jonde heɗutuki raayu ummaatoore geɓe marɗe juuɗe dow haala kan iga Ofisru seketereejo ngomnati lesdi Naajeeriya, O fisru ministaajo peturuljam mo lesdi e darektaajjo mawɗo mo kompaniwa peturuljam lesdi (NNPC), Dr. Maikanti Baru e goɗɗi hukuumaaji fuu fewni haala kan.
Nde O jaabanno komitiiru ndu senator Abubakar Kyari ardani ministaajo nebbam mo lesdi andini komitiiru ndun haala moinki sakorɗe nebbam ɗum hukuuma maako on wangini ka nden ka filitan sakorɗ nebbam lesdi Naajeeriya uu no foti naa nde potakol tan.
Gurin


text:
Ko ñalnde 01/07/1751, tumbbitere adannde Encyclopedie mo Diderot e d’Alembert yalti. Ɗuum noon woniino fuɗɗoode fayde he yolnde ƴellitaare ganndal nde hono mum meeɗaani yiyeede he nder Farayse e Orop kala. Ɗuum jibinii kadi baylogol e hakkillaaji maɓɓe he tonngude hoore mum tan he miijooji donaaɗi ko aldaa e ñaawtoraade ɗum hakkillantaagal e luggiɗinaade he miijo.
Jokku Taro
Like this:
Like Loading...
Kala ɗo neɗɗo lemii e taariindi walla neesu (nature) so o ndaartindiima no moƴƴi walla o luggiɗiniima heen miijitogol makko, ma o yiy heen walla o tawa heen kaawise walla kaawniiɗe. Nde tawnoo huunde kala ene moofti sirlu, sirlu goodegol majjum kono kadi sirluuji guurgol majjum walla mbiyen pirfirli keddogol majjum. Ɗiin sirluuji ene kollira njuɓɓudi cañiindi, ndi ene teeŋtina taweede caggal ɗiin sirluuji, junngo geno karallo, ñeeñɗuɗo cañoowo ndiin njuɓɓudi, so tawii kay ko wonande goongɗinɗo goodaangal oon geno.
jokku taro
Like this:
Like Loading...
MIIJTIYANKAAGAL WELLITAARE. Philosophie de la Liberté,NAATIRKA-E
fraysee firo iwdi-konngol liberté, to aslan ummii ko e helmere latin ”liber”,
ngol loowdi mum hollita neɗɗo mo wonaa maccuɗo, ”celui qui n’est pas esclave”.
Helmere nde na luutondira e maanaa ndool-ndoolnaagu, ” contrainte”, loritaare,
”servitude”.-To firo yaajngo,weltaare toɗɗotoo ko katantaagal ɗooftagal hoore mum, taw alaa loritaare waawnde wonde fof, walla taw
alaa ko naatti heen. Kala ko neɗɗo oo waawi
miijaade e gollaade taw ko e wellitaare mum tan loritii, ƴefti, fawi.
jokku taro
Like this:
Like Loading...


text:
Nooroo o / Noorooji Ɗi
Nooroo ko
Innde renndinnde
Nooroo ina waawi ɓaggeede e fannu
Kulle
.
Teelal Nooroo ko Nooroo, keewal mum ko Noorooji.
Firo
Mboddi wuurndi e ndiyam, mbaawndi sonngude kala ko jippii e tufnde. Hay nagge e mawnude daɗataa.
Ɓeydou firo woɗngo
So mawnii haa saamolinii wiyee piyoori. Ina hoora balɗe walla lebbi.
Nooroo e caltuɗe goɗɗe
Caltuka ngoɗka
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Nooroo e Ɗemɗe goɗɗe
Ɗemɗe goɗɗe
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Firo-nanndooji Nooroo
Firo-nanndooji
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Weño Nooroo
Weño
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Nate gabbiiɗe e Nooroo


text:
Ko daartol sagata gorko janngoynooɗo caggal leydi, waɗi toon duuɓi e kitaale. Nde o arti cuuɗi maɓɓe, o noddi jinnaaɓe makko, o wiyi ɗum en omo jogii naamne tati. Omo yiɗi ɓe njiylanoo mo ganndo diine walla ganndo ko o waawi wonde fof, baawɗo jaabtaade naamne makko tati ɗe. Jiknaaɓe mbaɗi laakngal, leydi ndii fof naati e njiylawu, ha ɓe njiyti ganndo gooto, ceerno mawɗo, juulɗo. Ceerno noddaa ari, kanko e sagata gorko ɓe kuccondiri.
Sagata o wiyi mo : Holi aan ? Aɗa waawi jaabaade naamne am ɗe ?
Ganndo o jaabii : Ko mi maccuɗo Alla (Subhaana huu wa ta’alaa), so Alla jaɓii, ma mi jaabo naamne ma ɗe.
Sagata o wiyi : Aɗa yenanaa aɗa waawi jaabaade ? Annduɓe heewɓe e haralleeɓe heewɓe ndonkii jaabaade ɗum dey !
Ganndo o wiyi mo : Ma mi eto, hakke baawɗe am e wondude e ballal Alla jaaboraade no feewirta nii (Alla yettaama).
Sagata o wiyi : Miɗo jogii naamne tati:
1. Mbele Alla ina woodi ? So tawii omo woodi hollu am mbaydi makko.
2. Hol ko firti hoddiro ?
3. So tawii Seyɗaane tagiraa ko jayngol, hol ko saabii ñalnde darnga omo werlee e jeyngol, tawi kadi ko ɗuum o tagraa ; sibu ina yaakoraa o jogoraani tinde toon tooseeki nguleeki, nde tawnoo Seyɗaane e Jahannama kala tagraa ko jeyngol. Mbele Alla ko jejjitnooɗo ɗuum e oon sahaa nde tagata Seyɗaane nde?
O tinaani o maataani tan, haa ganndo o wiyi mo hello e hakkille tal ! Bannge ñaamo hakkille makko o.
Sagata o, ina ñuɗoo muusuuki wiyi mo, kanko ganndo o : Hol ko tagi cekan-ɗaa kam ? A wiyataa tan a waawaa jaabaade ?
Ganndo o heɓɓitii wiyi mo : mi sekaani. Ngoo hello e hakkille ko kam woni jaabawol naamne ma.
Sagata o wiyi : mi faamaani ko kaal-ɗaa ko.
Ganndo o nammnii mo : Hol ko tinɗaa nde piymaa-mi hello e hakkille nde ?
Sagata o : Aɗa anndi kay ko muuseeki tin-mi
Ganndo o : Jooni noon, aan, aɗa goongɗini muuseeki ki ina woodi ?
Sagata o : ahaa, miɗo goongɗini ɗum kay, ɓayri mi muusaama.
Ganndo o : hollu am mbaydi muuseeki ki !
Sagata o : mi waawaa ! Muuseeki ina holloo ? Hollotaako.
Ganndo o jaabii mo, wiyi mo : ko ɗumɗoo woni jaabawol naamnal maa gadanal ngal. Enen fof eɗen tina goodaangal Alla, hay so tawii noon en mbaawaa sifaade mbaydi makko.
O jokki, kanko ganndo o, o wiyi : Hanki jamma, a hoyɗiino wonde ma mi fiye hello e hakkille hannde ?
Sagata o : Alaa !
Ganndo o : ko ɗumɗoo wiyetee hoddiro, woni jaabawol naamnal ma ɗiɗmal ngal. Junngo kellirmaa-mi ngo, hol ko ngo tagraa ?
Sagata o : Ko nguru ngo tagraa.
Ganndo o : Yeeso ma ngo, hol ko tagraa ?
Sagata o : nguru.
Ganndo o : hol ko tin-ɗaa nde piymaa-mi hello e hakkille nde ?
Sagata o : muuseeki.
Ganndo o : Ko nguru fiyi nguru, kono ɗum haɗaani ɗum musde. Ko noon ne, hay so tawii Seyɗaane e jahanna kala tagraa ko jeyngol, so Alla welaama, jahannama maa wonana seyɗaane nokku gulɗo haa ɓurti.
Ittaa ko e Internet
Fulo : Bookara Aamadu Bah