text:
Mi neldii oo wallafuyee an kala faalaaɗo waawude jangude Pular,
kala faalaaɗo andude fii dawla Lislaamu Fulɓe on.
Mi hertinii jamaa mo laamu men ngun wakkili fii wurnitugol ɗenɗe leydi men ndin.
Mi innii deftere nden "Yheewirde Fuuta."
E hino ko dunyimmi, rerɗinimmi windugol oo wallafuyee.
Mi taw no haani ga taariikha Dawla Lislaamu Fulɓe on windee e ɗengal Pular fii piiji ɗiɗi:
1. Fii faamingol kala wawɗo jangude Pular, taariikha ɓen fewnuɓe Dawla Lislaamu on, darni Fuuta. Sabu ko ɓen yuɓɓindiri Fuuta on.
2. Ko fii wallitagol no ɗengal Pular ngal wuuritira, ngal windee ngal jangee.
Ko e nder taariikha Aarabu mo Cerno Aliiyu Ɓuuɓa Ndiyan windi mi eggi ko ɓuri ɗuuɗude kon.
Mi rewti e yoga e ko ɓe rewnoo. Fii kala laƴoowu waawataa lefu yaawungu, mi ɓeydii e mun ko humpitormi e yimɓe hoolaaɓe, e ko faamirmi hakkil an.
Mi sifike no fulɓe hewtiri Fuuta, no ɓe tumbondiri ɓe haldi ɓe fotti, ɓe feŋi Diina Lislaamu, ɓe waɗi yeesooɓe, ɓe fampii jihaadi, ɓe inni Hooreejo Fuuta on fow Almaami.
Mi sifike no ɓe gerdaynoo fii immingol konu e no ɓe ghiraynoo kono ngun, e no ɓe heɓiraynoo aalaaji.
Mi sifike fii lamɓe Diiwe Fuuta ɗen jeenay adaade arugol Porto.
Mi sifike ko porto Faransi arnoo bonni njuɓɓudiiji ɗi mawɓe men moyƴinnoo fii no pottal waɗira.
Mi sifike fii Karamokooɓe e Waliyyaaɓe Fuuta.
Miɗo torii kala janguɗo nde'e yo accanan hakkee fii ellaaji e ayyibaaji yaltitanayɗi mo. O andita ko Allah tun timma heeranii.
1. Fuɗɗoode argol Fulɓe Fuuta ka leydi men
ko jamaanu Annabi Yemme Muusa jon ɓural.
2. Ko ka leydi Misra ɓe iwri kamɓe e jawle mab-
ɓe ɓe soggi haa Suudaanu Misra e aynugol.
3. Nden non ɓe lancori ton, ɓe saakii cenɗe fow.
Teemeɗɗe duuɓi ko ɗon ɓe hoɗidi e faggagol.
4. Haa non Nulaaɗo nulaa, o ardi e Diina kan.
Woni fewndo Saydinaa Umar jon foolugol.
5. On imminoyi wieteeɗo Amru e yimɓe mun.
Yo ɓe yiilo leyɗi ɓe nodda yimɓe e silmugol.
6. Nde ɓe hewti Maasina lanɗo on jaɓi Diina kan;
ɓe jaɓaali ɓen yoɓinaa sagalle ka foolegol.
7. Tuma Amru fokkitunoo no hootude acci ɗon
wieteeɗo Ugh'bata ɓiɗɗo Yaasiri jon ɓural.
8. On tiggi ɓingel lanɗo on; on jiidanii
mo geɗalɓe nayo; ɓen yaaji ɗuuɗi e weldigal.
9. Afo on ko Ruuribu innetee, ko o mawɗo ɓee
Uururɓe jon peewal e doole e gomɗugol.
10. Hikkii e makko Wanee, ko on woni baabiraawo
Feroɓɓe ɓen; himo jangi hittini fii dewal.
11. Boɗewal ko on woni baaba Jalluɓe fow; ko jon
ɓure hewɗe, ɗuuɗuɗo ɓiɓɓe, heewuɓe laamagal.
12.
Soro ɓee Bariiɓe ko Daatu wietee, faamu ɗun.
Ɓen ɗon ko ɓen woni lamɓe Fuuta ka almagol.
13. Ɓee yimɓe nayo woni lasli Fulɓe e zurriyyaa-
ji mu'un; ko ɗun fillaa ka defte e dow dalil.
14. Iwi non e zurriya maɓɓe, moyƴuɓe wakkilii-
ɓe jihaadi fii kaa diina, ɗuuɗuɓe foolugol.
15. Wano Sayku Iburaahiima Nuuhu no fottanaa
waliyaaku makko, ko jon haghiigha, ko jon ɓural.
16. Alfaa Muhamma'Sellu Labe, on men tawaa-
ma e maɓɓe; hewɗo dewal e diina, ko jon malal.
17. Wano Cerno Samba ko leydi Ɓuriyaa on kadi
ko fariijo, lanɗo rewoowo heewuɗo juulugol.
18. Wieteeɗo Cerno Siree mo Timbi e siɗɗo mun
ɓen tawaama e ndii jihaadi ka fuɗɗagol.
19. Kollaaɗe kan ko wiaaɗo Alfaa Aamadu.
Tuubirde Fuuta ko ɗon waɗaa mo heɓii kulol.
20. Nee Sayku Saaliwu oo Koyin men tawdoyaa-
ma e haldunooɓe no Fuuta hettiri foolugol.
21. Alfaa Muhammadu jon Fugumbaa, lintu on
sembinɗo sawratu maɓɓe fewndo ka fuɗɗagol.
22. Keebaali immini ngaari Diina ndi ronkataa:
Alfaajo Muusaa, moose makko no jalɓi sal!
23. Tuma noddindirnoo ɓee, ɓe haldoyi fottugol
mooɓoo Fugumbaa fii jihaadi e haldugol.
24. Nde ɓe fottunoo fii urɓa on no ɓe fampoyoo
dundukkewal, si ɓe fow ɓe fiɗu wontay dalil.
25. Nde ɓe fow ɓe fiɗunoo ngal, ɓe andi ɓe hooloraa-
ma, ɓe newnanaama jihaadi yo ɓe yahu fampagol.
26. Nden non ɓe immini cenɗe fow gubaleeji ɗin
sanamuuji lancaa, yimɓe fuɗɗii silmugol.
27. Si ɓe mooɓoyii non Timbi fii suɓagol Amii-
ral Muuminiina ko mooɓa julɓe e fellugol.
28. Almaami Iburaahiima Mawɗo suɓaa waɗaa
Almaami Fuuta e hoore Diina e fottugol.
29. O darii kisan fii ndii jihaadi, o fampoyii
noogay koneeli o fooli bewɓe ka fampagol.
30. Almaami lontini ɗon kisan ɓeya Taalibaa-
ɓe jihaadi njeetato, fow si hooti e fewnugol.
31. Moni bee waɗaa laamiiɗo leydi ka iwrunoo.
Peewal e nunɗal huuɓi Fuuta e hettagol.
32. Nden non ɓe haldidi fii ko nafghirtee jihaa-
di e fii no konu mooɓorta yaltana felnugol.
33. Si ɓe mooɓi wayluɓe fow ɓe yamiri ɓe nangugol
tafugol ndagaaje ɗe jeeli cewɗi e tookugol.
34. Kala ñeeño yamiraa wallugol ko o waawi woo
fii mooɓugol aalaaji hittina ɗaɓɓugol.
35. Kala taalibaaɓe toraa yo hittin fii duaa
fii foolugol heeferɓe yamira ɓe silmugol.
36. Nden non mo bee hippii e golle ɗe halfinaa
Aalaaji mooɓaa, haldidaa fii fampagol.
37. Konu woo yahayngu si jawdi heɓoyi no martinee
jowaɓal ko heɓoyii kon waɗee fii fellugol.
38. Kala jawdi wurndi e mayndi fow mun hasboyee
wattee ka Baytal'Maali jowaɓal timmungal.
39. Ko e ɗun ɓe ittata coggu pucci e coogu pinka
e coggu conci, ɓe sooda fow fii fellugol.
40. Ittee geɓal yahunooɓe konu ngun fow yeɗee
kala barminaaɓe naɓee kisan fii ñawndagol.
41. Ko wanii ɓe jokkiri haa ɓe hebbini keesu Bay-
tal Maali on ko no huuturee fii nafghugol.
42. Nde koneeli mooɓaa fii honoygol bomɓe ɓen
jarooɓe jaara si ɓerɗe jiñirana foolugol.
43. Nden non jeliiɓe
e worɓe awluɓe
immoyoo
fettoo ŋanaaɓe, ɓe manta suusuɓe maayugol.
44. Haa woɓɓe
geewoo, waata, mantora ngorgu mun.
Foda teeragol heeferɓe dahira ɓe foolugol.
45. Lontal ka almamaaku,
fottaa wonde ɗun
ronindirte; baaba si maayu ɓiɗɗo ronal geɓal.
46. Haa luutondiri Soriyaa
e Alfaayaa e fii
laamuuji ɗin, si ɓe wartindiri fii laamagol.
47. Gere maɓɓe ittuno
duɓɓe
kecce o tiiɗi haa
fow aani noddi fii sulhondirgol fii geɓal.
48. Haldaa si fottaa Fedde bee
ko yo lonto laa-
moo duuɓi ɗiɗi pottoo si timmii ngal lajal.
49. Ndeya Fedde kadi hebloo, ɓadoo
lontoo wa ɗun
Non jokkkiraa haa Porto ardi e paatawol.
50. Nde Faransi arnoo bonni ɗun waɗi
faale mun
fii laamagol en, loona en , hendoo ɓural.
51. Hino inɗe Almaamiiɓe Fuuta no
fottanaa
ko ɓe andiraa ko dewal e diina e nunɗugol.
52. Almaami Iburaahiima Nuuhu,
ko on adii
almaade Fuuta; ko jon haghiigha, ko jon dalil.
53. Karamoko Alfaa Timbo Mawnde o
lolliri
ko waliiyu Allah, ko kanko feŋi ngal Diinawal.
54. On ɓalni mahi juulirde
Timbo; ko nden adaa
ɓalneede Fuuta; ko barkinaaɗo, ko jon malal.
55. Nde o fokkitannoo fellugol
Gaɗa-Jaaliba,
hakkille makko wilii ga fewdno ka lumbugol.
56. Nden Fuuta habbii duuɓi tati
fii ndikkugol
Almaami; haa taƴoraa, ɓe eɓɓani lontagol.
57. Almaami Iburaahiima
Maaliki, on waɗaa
On ɗimmo Almaamiiɓe Fuuta ko jon ɓural.
58. On ɗon ko ɓii pappaajo makko, ko
on wiaa
Almaami Sori; Soriyaa ko kanko waɗaa ɓalal.
59. On udditii
cae hewɗe Fuuta, o noddi
ɓen
e dewal e diina o fooli kala jon murtugol.
60. O honiino Kaarta e
Waasolon, haa Kambiyaa.
Noogay koneeli jihaadi oo naɓi fellugol.
61. Almaamiyaagal makko
ngal tuma timmunoo,
sappo e go'o duuɓol o ɓooriraa follegol.
62. Hooreeɓe
Timbo nde mooɓondirnoo
haldidi
yo o jonnitoy Alfaajo Saalihu laamagol.
63. Ɗon Fuuta fuɗɗii bonde
sabu wonu feccagol
Soriyaa e Alfaayaa, ɓe naati e gerdugol.
64. Alfaajo Saalihu
lontinaa, ko waliiyatun
ruuɗiiɗo dewo Allaahu heewuɗo juulugol.
65. On ɗon o hawkuno laamu
aduna o hippanii
fii juula janga e jikrugol ?????? lajal.
66. Hippii mo tiiɗuɗo doole;
tuma nde o foolunoo
juulirde Timbo o sunni (kaawee ngal yanal!)
67. Nden yimɓe fow
dogi Timbo lancori cenɗe fow.
Alfaajo Saalihu dogi hammiri Bantiŋel.
68. Ɓe waɗii ko hawnii.
Ɓaawo ɓen
irtii furee
Karamoko Alfaa on ɓe faalaa nattugol.
69. Nde ɓe fuɗɗinoo
rondaade naɓora,
ɓe hulɓinaa
si ɓe fow ɓe ɗeñhii tun ɓe acciti rondagol.
70. Ngoo fello wonga ka dow Misiide nde ottunoo
ƴettooɓe huli dogi ŋalɗi tertii ƴettugol.
71. Fillaama wonde
nde ghaburu oo on irtanoo
tiwe colli mooɓii e dow furee fii wirnugol.
72. Ɗin colli hino
andaa, ko ɗin ɗon wietee
almaami, ɗin warataake (Iskin ngal geɓal).
73. Tuma artunoo
Alfaajo Saalihu on yamiri
kono udditoyaa ghaburuuji tati fii surrugol.
74. Tuma niɓɓunoo
goykiiji tati haɓɓaa; e nder
kiya kin waɗaa Almaami, haldaa suuɗugol.
75. Ghaburuuji tati ombitaa
hay gooto an-
daa honto woni Almaami fewndo ka surrugol.
76. Iwi ɗon si fokkiti
ayɓe goo kadi
jirrugol
ndii leydi Fuuta Jaloo, ɓe jeyra ndi fellugol.
77. Tuma Fuuta
nannoo ɗun, ɓe folloyi
ɗon kisan
Alfaajo Saalihu: on no wondi e ɗaatugol.
78. Almaami Sori jonnaa,
o felloyi on kisan;
o honiino ɓaawo o jonnitaama ka almagol.
79. Nde o seeninoo
Labe hiwragol faatunde
ñaw
heɓi ɓandu makko o maayi nangaa surrugol.
80. Laɓe
ɗon o surraa, ghaburu makko no maanditaa.
Allaahu warjo mo kuuɗe makko ka ummutal.
81. Oya ɓiɗɗo makko
wiaaɗo Saadu o wondunoo
wi'i: "Sori ko Saadu!" O taari sala fii almagol.
82. Almaami
Saadu sahindinaama nde lurrunoo
Soriyaa e Alfaayaa ka Timbo e fellugol.
83. On ɗon waɗaali jihaadi
haa o sahindinaa
e gereeji Alfaayaa e makko ka fii geɓal.
84. Fillaama wonde
moɗoori addano wallinaa
suuɗaa ka nder mihraabu makko ka niɓɓugol.
85. Nde o
habbirannoo julde subaka, o sujji tun
ɗee juuɗe makko fawii e mayri ka sujjugol.
86. Ka sujuudu arano
o sikki wonde ko kuurawii
ka sujuudu ɗimmo o tuppi moɗowii ngin laɓal.
87. Ɓe o julni ɓen
andaali oo gere makko fow
nde ɓe salminoynoo yimɓe ari fii ndaarugol.
88. Fow manti
cuucal makko ngal fow seeditii
wano oo dañaaka e wakkilaare e suusugol.
89. Heɗo lan mi haalane
honno oo wardaa e nder
gere maɓɓe on, a taway ɓe janfi mo fii geɓal.
90. Suufaajo sortu laɓal mu'un nde o
hayninoo
Almaamii Saadu no wedditii fii fowtagol
91. Nde o tuppunoo mo ka ɓaawo
makko o renditi
si o itti hoore e jungo ñaamo ka hollugol.
92. Si o addi horde
o tumbi ɗon si o rondoyii.
Tuma hayninoo Almaami Saalihu ngal koral.
93. Almaami faɗɗaa ɗiwti
wulli, o wartoyii
suufaajo on nde o ninsunoo fii gerdugol.
94. Baademba Abdullaahi on
men lintu ɗun
Almaami jon nunɗal warraaɗo e nder dewal.
95. On ittu tooñe
o itti bonki e Fuuta men
si o fewni yimɓe e faade laawol feewungol.
96. On non ko nunɗuɗo
sabu ko on piiraa misal
fii nunɗugol fii okkugol fii moyƴugol.
97. Soriyaa nde dartoyinoo
mo gere on satti ken,
si o yaari Keetigiyaa ɓe wari mo e ngel cael.
98. Ko koneeli
sappo e jowi o honi, o sahindinaa.
Yaa Allah yurme mo yaafoɗaa rokkaa malal.
99. Almaami Abdul Ghaadiri
hino hikki ɗon
himo heewi fathu e wakkilaare e foolugol.
100. Tuma goɗɗo arnoo fewndo
on hippii Koyin
juulirde maɓɓe o sunni, wonani mo halkagol.
101. Labe
faaboyii ɓe raɗii ɓe konu on ngun re'aa
hooreejo konu on ngun waraama ka hootugol.
102. Ndeya Fedde Alfaayaa ɓe
mooɓi koneeli mun
ɓe raɗii Limaamu o hammi Telejigi ñawndagol.
103. On yaano Saralon, felli Falba, o arti tun
Baademba sakkitoyii mo Timbo ka hewtugol.
104. On fooli Adbul jatti
almaamaaku ngun
o raɗii mo tinna, o yaari Limban suuɗagol.
105. Nde o artunoo haa
Misra Timbo o daakoyii
Baademba yamiri mo mo woɗɗitaade e almagol.
106. Baademba fokkiti ɓayra
neeɓii fellugol
Jegelen Sudan, konu makko fow yahi fellugol.
107. Almaami Abdul mooɓi
konu mun sakkitii
mo ka Saare Keetigiyaa Diten fii yottagol.
108. Baademba yahi juuloyde
subaha, o naati tun
ɓeya huuɓi ɗon juulirde habbii yaltugol.
109. Nde yaltunoo ɓe
raɗii mo kanko
ɓe nangi mo.
ɓe sahindini mo e takko ceekehi dow ɗatal.
110. Bantaŋi fuɗi ka
o surroyaa ɗon, kin no ɗon.
hiki wirfi calɗi e hoore ghaburu ke ley ɗatal.
111. Almaami Abdul
lurri kanko e yimɓe Al-
faayaa ɓe janfitoyii mo fewndo ka haldugol.
112. Ɓe suɓii
kisan Almaami Baakar Jikuruwol.
Almaami Abdul dartoyii mo ka taarugol.
113. Fow haldi fotti, ɓe
folli Abdul ɗon kisan.
si ɓe taaranoyi Almaami Baakar Jikuruwol.
114. Almaami Baakar
hammi Jegelen fellugol
ɗun no ko Satadugu, haa o neeɓini artugol.
115. Almaami Abdul
janfitii mo e ɓaawo mak-
ko o hetti yimɓe ɓe jonniti mo kadi almagol.
116. Almaami
Baakar Jikuruwol arti o nawni tun
woni mayde makko si hetti Abdul lontagol
117. Baakar geɗal Baademba
cuuco nde alminoo
o waɗi jihaadi o noddi yimɓe e silmugol.
118. E zamaanu o'o
ngee naange weñuno e walluhaa
haa koode yaltiti, yimɓe wonti e haawagol.
119. E zamaanu o'o
kadi leydi ndin dimbii yeƴii
haa cuuɗi buy yani, yimɓe huli hay immagol.
120. Almaami Yahyaa
woɗɗitiiɗo hawa heɓii
barkeeji mawɗi, o janfoyaa ado faatagol.
121. Almaami Baakar arno
Timbo raɗii mo jat-
titi almamaaku. O henditii ngola meetelol.
122. Hare tokkitii. Soriyaaɓe ɓen
fow mooɓoyii
si ɓe jokkitoyi Almaami Baakar yottagol.
123. Nde ɓe fottunoo
nder Timbo ɗon
ɓe haɓiino ñal-
lal fow si heɓi Almaami Baakar barmugol
124. Nde ɓe ronkondirnoo
fes, ɓe haldi ɓe fottani
kala Fedde laamoto duuɓi ɗiɗi wona lontagol.
125. Almaami
Umaru ko jon geɓal; on dartinoo
Alfaa Muhammadu Juhe Lamin'yaa hubbuwal.
126. On mawɗo hubbu o noddu
yimɓe e hawkugol
Almaami Fuuta, ɓe mooɓondiri fii murtugol.
127. Soriyaa
e Alfaayaa ɓe fottani dartagol.
oo murtinayɗo jamaaji Fuuta e fellugol.
128. Nde ɓe fottunoo
o raɗii ɓe fow, buy lancitii
si o felli saare o naati Timbo e mantagol.
129. Si o daakoyii ɗon
lebbi ɗiɗi haa mayde nden
tawi mawɗo hubbu e ɗun, o juhiraa maayugol.
130. Nde o maayunoo
konu makko lancori cenɗe fow,
Almaami arti ka saare mun fii lontagol.
131. Almaami Iburaahiima Baakar
fewndo on
ɗon feeñi oya mo ɓe jammunoo Karamoko Abbal.
132. On
ɗon ko afo Alfa Muhammadu Juhe; ko on
ɓuri dartagol Almaami Fuuta e murtugol.
133. Almaami Iburaahiima yaltuno
fellugol
Karamoko Abbal e koneeli makko e nangugol
134. Nde ɓe hewtunoo
Bilimaare gere on tokkitii
o warii ko ɗuuɗi e yimɓe maɓɓe ka fellugol.
135.
Almaami Aamadu fewndo almaamaaku mun
ɓuri on yiaaka e waakilaare e feewugol.
136. Almaami Iburaahiima Yilili
ko on yahan-
noo porto, ardi e maɓɓe Timbo ko yottagol.
137. Si ɓe
ɗayniri mo ahadiiji ɗiya ɗ ɓe windunoo
ɓe salii ɗi hunnude haa ɓe tabitiri janfagol.
138. Almaami Bookar
Biro no wondi e dolnugol
ko o nandi woo ko ñaɓii e tagudi e ñaaɗugol.
139. On non ko on woni sakkitoro Almaami en
ado porto arde, ko on ɓe tawdi e meetelol.
140. Nde Faransi arnoo jatti leyɗi me'en waɗii
Almaami inde e ɓaawo doole e kelɗugol.
141. Ɓe darii ɓe bonniti njuɓɓundiiji
ɗi mawɓe men
wannoo, ɓe waɗi ko lo'inta Fuuta ka janfagol.
142. Almaami Aalimu porto
waɗi mo, o taaranaa
o heɗii ko porto yamirta fottana huuwugol.
143. Almaami Umaru e ɓiɗɗo
mun Almaa Ib-
raahiima Saabu ko jon yiɗeede ko jon ɓural.
144. Almaami Baakar
Daabolaa, on non ko ko gan-
do rewoowo Allah, rewoowo heewuɗo jiidagol.
145. Oo ghaburu makko ko kanko jasi
mo o ñappi fow
himo juula janga ka ghaburu makko ka wuurugol.
146. Almaami Iburaahiima
hajjuno fewndo mun
on men ko jokki ko jangugol maa juulugol.
147. Almaami Aaghibu
Daabolaa on sakkitii
firo inde makko yonii ko andina lannugol.
148. Argol Faransi ɓe tawno njuɓɓudi
Fuuta ndin
hino moyƴi hino ɗoftaa no hattini feewugol
149. Si ɓe lanci ɗun ɗon
fow ɓe ɗayniri en geɓoy
ko no aawu lurral, senda yimɓe e fii geɓal.
150. Hooreeɓe wonti
e pooɗondirgol haa loi.
Ɓe darii ɓe hulɓini en ɓe haɗi en gollugol.
151. Portooɓe
udditi lekkoluuji ɓe janni ton
janneeji bonɗi haɗayɗi needi e peelital.
152. Jandeeji mantuɗi lamɓe
maɓɓe e mawɓe mun.
Aybinɗi mawɓe me'en siforɗi ɓe hoynugol.
153. Hiɓe folla lamɓe
siforɓe yiɗugol leydi men.
hiɓe nanga woɓɓe naada kaso haa maayugol.
154. Wano lanɗo Labe
Alfaajo Yaayaa, on naɓaa
riiwaa e leydi e hoore tooñe e janfegol.
155. Nde o saltinoo ɗoftaade
porto e parte mun
o darii o yeddi o yenni dawla faransiwel.
156. Ɓe naɓi mo kanko e ɓiɗɗo
makko mo anduɗaa
Alfaajo Aaghibu, cuuco heewuɗo okkugol.
157. Ɓe kasaama "Port-Etienne",
ko ton Allaahu on
humnoyi lajal Alfaajo Yaayaa jon ɓural.
158. Haa wootuɗen "NON" hettuɗen
ndii leydi men,
raɗiɗen Faransi ɓe mooɓi pawle ka hootugol.
159. Haa rinɗuɗen
non Persidan men itti men
nuli men yahangol oo mo yiɗɗen haa daral.
160. Alfaajo Yaayaa artiraama e leydi
men.
A. Saamori men, ɓe waɗanaa feetowal.
161. A. Saamori on ko lanɗo wa on
heɓaaki
ka leydi Afriki fow e suusude fellugol.
162. On darti porto Faransi fewndo ɓe
naatunoo
nder leydi men konu makko harni ɓe halkagol.
163. Ko e maɓɓe
Ahmed Seeku Tuure oo roni
ngol dartagol portooɓe woɗora ɓe martugol.
164. Gila Seeku Tuuree
mooɓi Partii ERDEEAA
o ɗaɓaali jokkude feere porto faransiwel.
165. Ngol rinɗugol men ittanii
en hersa buy
e moneeji buy; moniibee yo soobo e gollugol.
166. Miɗo linta ɗooɗen inɗe lamɓe yeɗaaɓe
ɗowgol Diiwe Fuuta adaade argol portowel.
167. Ko haɗimmi lintude ɓen ɓe
porto lammini
ɓen ɗon tawaaka e dawla julɓe ka almagol.
168. Alfaa Mohamma'Sellu
on ɗon lollirii
A. mo Labe on men tawaama ka fampagol
169. Noogay e jowi duuɓol o laamii,
fellitee
ko waliyyu Allah, ko lanɗo nunɗuɗo jon ɓural.
170. Nde o faatinoo tun Moodi Mamma'Jan waɗaa
ko no lontoyoo mo o ñentinii mo e nunɗugol.
171. On wonno dokko fariijo
hewɗo jihaadi nan-
tuɗo inde jon fat'huuji, juutuɗo alluwal.
172. Ko e fewndo on ɗon goɗɗo iwroyi
Sangalaa
ka Misiide Toolu o naati jemma e fellugol.
173. Tuma Moodi Mamma'Jan e konu mun
faaboyii.
Wartii mo wari yoga yimɓe makko ka hootugol.
174. Wieteeɗo Komboro on Jaloowo
nde hippinoo
Sannun o wari on men o donkini hippagol.
175. Hikkii e on ɗon Moodi Abdullaahi,
on
ko geɗaljo makko, o hooti Woora ka follagol.
176. Moodi Sulaymaana, nde on ɗon
laaminoo
on men ko ɓii A. Mo Labe, jon meetelol.
177. Sappo e ɗiɗi duuɓol
o laamii haa o faa-
tii. Moodi Billo ronii mo dawla e meetelol.
178. Lontii mo Alfaa Alhusayni, o
faaboyii
musidal Koyin si ɓe fooli ayɓe ka fellugol.
179. Alfaajo Mahmuudul
Kabiiru nde laaaminoo
ngee naange weñu, ndii leydi dilliri dimbagol.
180. Roni Moodi Iburaahiima
laamu, o folloyaa
tuma duuɓi jeeɗiɗi timmunoo ngol laamagol.
181. Alfaajo Saalihu laamino
e zamaanu mun,
roni Moodi Haatimu fewndo mun ngol laamagol.
182. Alfaajo Iburaahiima Mawɗo nde
laaminoo
on fewnu Diina, ko fottanaaɗo e moyƴugol.
183. Alfaajo Yaayaa faatinooɗo Saruuja
on,
Alfaajo Mahmuudu'Sakhiiru ko jon malal.
184. Alfaajon Iburaahiima felluɗo Sangalaa
Kusalan e Kuttan, jooma fathu e foolugol.
185. Wano Moodi Hiima e Moodi Abdul
Ghaadiri
Alfaa Muhamma'Sellu, Mod'Dura jon dewal.
186. Alfaa Sulaymaana e Alfaa Aaghibu
Alfaajo Ghaasimu yaaɗo Wuyukaa fellugol
187. Alfaajo Abdullaahi Samba no wakkilii
on men jeyaama e laaminooɓe ko jon geɓal.
188. Alfaajo Abdullahi oya
Ceewiire men
Alfaa Aliyyu mo Benju heewuɗo okkugol.
189. Alfaa Muhammadu oo mo Pellel laamino
ko o lanɗo nunɗuɗo hooloraaɗo e fii dewal.
190. Alfaajo Ibrahiima on ɗon
andiraa
hoɗugol Basan'yaa, weddoyoo ado laamagol.
191. Alfaajo Yaayaa dartinooɗo Faransi
on,
on cuuco ɗolɗo hewɗo dokke e reenagol.
192. Ko e makko hattini dawla Fulɓe,
ko ɓaawo on
portooɓe senditi leydi, bonniti ngal tawal.
193. Ɓe waɗii ndi fow kantonji
mawɗi e cewɗi fii
yo ɓe warru en no ɓe yirri woo fii laamagol.
194. Kollaaɗe lamɓe mu'un ko Alfaa Ahmadu
on tawdanooɗo e njeenayooɓe ka fampagol.
195. Lontii mo Cerno Siree, nde
on kadi laaminoo
Kollaaɗe moyƴuno feewi fooliri jangugol.
196. Wieteeɗe Abdullaahi Mawɗo ko
tammo on,
nayo on ko Abdullaahi Boobo ka ardagol.
197. Alfaa Ɓaleejo ko laaminooɗo e fewndo
mun
ko waniiɗe Cerno Saiidu hattuɗo moyƴugol.
198. Alfaa Muhammadu haa e on ɗon
hattunoo
oya dawla julɓe si Porto karhiri sendugol.
199. Saykhu Muhaamadu Saajo on tawanoo ka ur-
ɓa waɗaaɗo Timbo; ko on ɓe newnani taarugol.
200. Alfaa Muhamma'Saajo
on tokoraajo mak-
ko, ko hewɗo barki, ko jooma gandal yaajungal.
201. Alfaajo Usmaani ronii ɓee
fewndo mun
taarande kala A. Timbo ka almagol.
202. Alfaajo Baakar, Moodi Makka e Aalimu
Alfaa Muhammadu Yeero, okkano taarugol.
203. Alfaajo Abdullaahi, Moodi Aliyu men
Mahmuudu, ɓee jeyrii Fugumbaa laamagol.
204. Alfaajo Ibraahiima on men okkanoo-
ma nga'al geɓal haa porto tawri mo laamagol.
205. Cerno Sulaymaana e Cerno Siree ko
ɓee
ɗiɗo halfinoyanoo Timbi fewndo ka taarugol.
206. Wano Cerno Aamadu Boobo on kadi
laamike
ndii leydi Timbi, o tambitii kala jon dewal.
207. Ko wa nii ɗe Cerno Tosooko Aamadu
lontinoo
lontal fariijo e yeɗaaɗo lollugol nunɗugol.
208. Haa hewti Cerno Ma'aaju, on
kadi taaranaama
on fewni leydi, o itti bewre e tooñugol.
209. Hino inɗe lamɓe Maɗiina ɓen
ko adii ko Cer-
no Siree, ko on woni Mawɗo maɓɓe ka fampagol.
210. Hini hikki Alfaa
Jaawo Mawɗo, ko feewuɗo
salinooɗo yawre, ŋanaajo, jokkuɗo fii dewal.
211. Alfaajo Ishaagha nde on kadi
laaminoo
kala leydi Timbi Madiina foolir nunɗugol.
212. Alfaajo Abdullaahi kadi ko e fewndo
on
portooɓe ɓorti ɓe laamu jattiti fewjugol.
213. Alfaajo Muusaa iwrunoo Keebaali fii
ngal kawtital aranal ka Timbo ka fampagol.
214. A. Kabaa, on lontinaa nde o faatinoo
Keebaali feewiri juula janga e nunɗugol.
215. Alfaajo Usmaani ko on ɗon porto
en
tawi ɗon no laamii haa ɓe fooliri janfagol.
216. Ɓuriyaa ko A. Samba tun
hollaa mi fii
mun, lamɓe luttuɓe ɓen no andora landagol.
217. Hino ɗooɗe lamɓe Koyin ko
ɓee ɗowi dawla on
Haa porto naati ɓe jatti leydi e laamagol.
218. Limu Saykhu Saalihu tawdanooɗo
e njeenayo
adinooɓe ɓalnude dawla Fuuta ka fampagol.
219. A. Umar, on men wiaama
jeyii Koyin
o heɓiino polgal haa o maydi e laamagol.
220. Alfaajo Ibrahiima lontii ɓaawo
ɗun
Alfaajo Abdul'Rahamaani yeɗaa geɓal.
221. Alfaajo Usmaani'l Kabiiru no
hikki ɗon
Alfaajo Usmaani'Sakhiiru ko jon malal.
222. Alfaajo Ibraahiima Sorigee taaranaa
Alfaajo Yahyaa porto tawdi e meetelol.
223. Ndii leydi Fuuta adaade hande no heewunoo
lollirɓe diina e gande, lolliri fii dewal.
224. Hiɓe jangi gandal diina
wano Ghur'aana on
e Hadiise on e no neɗɗo gerdata fii dewal.
225. No e maɓɓe anduɓe
gande koode e siimiyaa'-
u e kiimiyaa'u e oo hisaabu e larbugol.
226. Hiɓe andi jagara fii e taariikhaaji
aduna
e lamɓe mun e kaɓeeli mun gila fuɗɗagol.
227. Hiɓe andi fii lekkeele
men, hiɓe ñawnda ñaw-
ɓe, ɓe sella; gandal tibbi ngal hiɓe andi ngal.
228. No e maɓɓe
anduɓe gande Sirri, ɓe huutoray
ɓe toranto jon haajuuji en fii huntagol.
229. No e maɓɓe kadi
waliyaaɓe,
ɓen ɗon haaju mun
ko dewal e diina e jangugol maa jannugol.
230. Yoga ɓee ko jangi ko Fuuta
Tooro e Mortanii
hay Alzerii ɓe yahayno ton fii jangugol.
231. Ko tugaale oo Lislaamu darnuɓe
diina kan
miɗo lintane woɓhe e maɓɓe ɓeydane faamugol.
232. Alhajji Umaru dañaaɗo Halwar Fuuta on
fellii jihaadi o fooli heeñuɓe kuffugol.
233. Gandal e laamu ko ter makko o moftu fow.
Waliyaaku makko wa'ii wa naange e jalbugol.
234. On Saykhu sincuɗo Dingiraawii darni ɗon
juulirde, tayŋi nden saare mawnde ka sincugol.
235. Si o felli Nyooro, o felli Hamdallaahi men
Segu men e Sansanden, ɓe naati e silmugol.
236. Kaarta e Tombuktu e Maasina
Kanje men
oo Saykhu udditu ɗun o nangini juulugol.
237. Ɗee ɗoo ko cae ɗe o felli haa
o raɗii e mun
heeferɓe bomɓe e yimɓe fitina ɓe murtugol.
238. Si o saaki
non laawol me'en Tijjaani ngol
nder leyDe Afrik, yimɓe weltori naatugol.
239. Himo wallifii nooneeji defte
mo jangi ɗen
o taway wa makko alaa e fathu e jangugol.
240. Wano oo Rimaahu e oo Safiinatu ɗen yonay.
kono seedanoo Saykhuujo men on foolugol.
241. Filaama wonde o arno Saatina jangugol
o resiino ɗon suddiiɗo fewndo ka jangugol.
242. Ko ka leydi Maasina faatagol o hoddiranaa.
Yaa Allah yaafo mo yarloɗaa mo yo Jon malal.
243. Alfaajo Raafiu Daara on ko waliyyu, on
jon kasfu feeñuɗo jon maghaamu ko jon dewal.
244. Himo yewta fii wirniiɗo,
holla ko woopataa;
himo okka jawle, o walla lo'uɓe e toolodal.
245. Himo ayna jawle ka nder buruure
o ñalla ton
e dewal e zikru o mooɓa yimɓe e waajagol.
246. Waliyuuɓe Daara
tatooɓe lolluɓe inɗe mun
hino inɗe maɓɓe a maanditoto ɓe dañaa ɓural.
247. Umaru e Muusaa, lintoraa Lamnaa'u men.
Yaa Allah okkan barke ɓee okkaa malal.
248. Wano Cerno Saadu Dalen ko baharu
mo ɓeeɓataa.
Iskin e on jon gande heewuɗe, jon ɓural.
249. Himo wallifii nooneeji defte,
mi waawataa
lintande on ɗen fow, wonay sabu juutugol.
250. Kono non mi lintay seeɗa majje
no faamiron
Shukral Ilaahi ko miira mettuɗo faamugol.
251. Nush'arru'aati ko waaju lamɓe
mo jangi nden
si ko lanɗo, on anday no nawrata laamagol.
252. Tasriifa men e Hisaabu men maa
Nahawu men
maa Larbu men, hay gooto waawaa lintugol.
253. Wa Aliiyu Suufi ko Saykhu mawɗo mo Kansa on
on men ko jon gandal ko feeñuɗo ruuɗagol.
254. Maa Cerno Baakar Seeleyanke mo Leelumaa
ko waliiyu heewuɗo wallifaaɗe, ko jon geɓal.
255. Wano Cerno Jaawo mo Ndaama duumino jangugol,
o dañi geɗalɓe ɓe arti baaba ka lontagol.
256. Wano Aabidul
Ghudduusi, on windiino def-
te ɗe faaidaaji mu'un no nafa jon taskagol.
257. Wano Cerno Ibraahiima Ndaama
e darja mun
taariikha makko no fottanaa fii moyƴugol.
258. Maa Cerno Yaayaa Labbo, on
men lintu ɗun
ko yimoowo fooluɗo windugol maa jangugol.
259. Wano Aabidurrahmaani Sombili,
andu on
ko waliiyu mawnuɗo darja ɗuuɗuɗo windugol.
260. On zurriyaaji mu'un ko
heewuɓe hagghilaa-
ji e fahmu, moyƴuɓe mbaadi, feeñuɓe fertagol.
261. Wano
Cerno Ibrahiima oo mo Buruuji men
ronu mawɓe mun waliyaaku, roni ɓen moyƴugol.
262. Alghaasimu'z'zaawiiyu
feeñuɗo ruuɗagol
ko o suufiyanke mo haajanooka e adunawal.
263. Maa Saykhu Ismaaiila ñappuɗo
Zaawiya
on woɗɗitino duniyaa, o wonti e fii dewal.
264. Jaaroore makko no saakitii
nder Fuuta fow
fii mantugol oo Annabiijo mo jon ɓural.
265. Wano Cerno men Mahmuudu oya
Labe-Ɗeppere
on hunji Wuldu, o fontataano ka juulugol.
266. Wano Ghutubu Tuubaa, andu on Jaakanke
men
ko waliiyu mawɗo malaaɗo feeñuɗo bastagol.
267. Ko wanii Karamba, on
mo inde mu'un woni
Alahajji Saalimu jooma gandal heewungal.
268. Karamoko Waalo, lintu Karamoko Maadi
men
Wano Khayrabaa, ɓen fow ko juutuɓe alluwal.
269. Sankun ko mawnuɗo
darja, ɓurɗo zamaanu mun
gabdal e diina o heewu nasru e nazmugol.
270. Kula Mawnde men feeñiino
ton Alffa Umar
himo huɓɓi doƴotal norɗinayngal, jalbungal.
271. Cerno Alii Kula,
andu on men foolirii
dokkal e andude Taguɗo arsi, e ruuɗagol.
272. Wano Saykhu men Abdurrahiimi ko
Ghutubu Fuu-
ta, mo nuuru mun hino wai wa naange e jalbugol.
273. Wano Aabidurrahmaani, Cerno Nduyeejo on
jon kasfu mawɗo e zurriyaaji ɗi jon ɓural.
274. Ko geɗalbe njeeɗiɗo worɓe roninaa nuuru on
ko ɓe koode jeeɗiɗi fotanaaɗe e jalbugol.
275. Idriisa Mammadu, Billo,
Mammadu ɗimmo, maa
Is'haagha, Mammadu Bano e Ahmadu jon geɓal.
276. Ko waliiyu Ismaaiila timmini
njeeɗiɗo
o ronii mo nuuru e ilmu makko ka lontagol.
277. Wano Cerno Mawɗo Aliiyu Ɓuuɓa
Ndiyan heɓii
geɓe mawɗe ɗuuɗuɗe, on waliiyu ko jon dewal.
278. Himo heewi wallafuyeeji
moyƴuɗi himmuɗi
wano Duraatul Labraari foolunde moyƴugol.
279. Ko wanii Maghaalii'dassa'aadaati,
mantiraa-
nde Nulaaɗo (Jooman jul e makko e duumagol).
280. Wano Cerno Abdullaahi Ɓuuɓa
Ndiyan ko on
hikkii e Cerno Alii e duuɓi ko jon ɓural.
281. Wano Cerno Muktaaru Doŋol ko ɓe neene goo-
to, ɓe fow ko ɓe heewuɓe gande, heewuɓe okkugol.
282.
Wano Cerno Abdullaahi on ko Nduyeejo, on
ɓe wi'iino Haatifu ewnino mo fii ngal geɓal.
283. Wano Cerno Umaru mo
Daara, Karamoko an, ko on
jannin mi Ilmu e Siiru, muynu mi windugol.
284. Himo jangi kala fannuuji hewtuɗi
Fuuta ɗin,
himo janna faamina hay si won jon mirñagol.
285. Jannii mo Cerno Aliiyu
Ɓuuɓa Ndiyan Labe
o ronii mo gande e jikku moyƴo e faamugol.
286. Wano Cerno men Mahmuudu Ngeriyanke
ko jon
barkeeji, dañuɗo geɗalɓe hattuɓe feewugol.
287. Wa Siriifu Sagale nde feeñunoo waliyaaku mun
fow nootoyii mo o fewni yimɓe ka waajagol.
288. On walli fewnude Fuuta
beru ko o wuuri kon
mo o tindi woo fewnay ɗatal nangay dewal.
289. Wano Cerno Iburaahiima Jaari ko on waɗaa
A. Masjidi Jaari jokkuɗo ruuɗagol.
290. Wa Siriifu Mukhataaru mo Kula, on
fow no an-
ndir on waliiyaagal e gandal timmungal.
291. Portooɓe nanguno on Siriifu, ɓe
naadi mo
kaso maɓɓe. Jooman hoddiranoyi mo hettagol.
292. Wano Cerno Ɓooyi mo Tunturun, himo jangi buy.
Karamoko Muhammadu Juntu rokkano julnugol.
293. Wano Cerno Saadu Waliiyu Saatina, lintu on,
maa Cerno Mamma'Jan Buruuji ko jon geɓal.
294. Maa Cerno Muhamma'Sellu Sombili Khalduyan-
ke, e Cerno Juhe Bambaa no hattini moyƴugol.
295. Wano Cerno Ahmad'Donde dandii yimɓe buy
halkaare, fewni ɓe, wallitii ɓe e fii dewal.
296. Maa Cerno Taahiru Sempeten jon ruuɗagol
maa Cerno Aamadu Kansa heewuɗo wirdagol.
297. Wano Cerno Ibrahiima oya Kaareere men
maa Cerno Jaawo ronirɗo Zaawiya andugol.
298. Tafsiiru Baaba ko Moodi Aaghibu wondunoo
fii jannugol mo e eltugol mo e fewnagol.
299. Wano Cerno Maaliki kan ko on Tooroodo ɗon
Alfaajo Yaayaa toɗɗinoo fii ñaawugol.
300. Linten waliiyullaahi Cerno Aliiyu Gombaa,
on ko yalti ko Mombeya fii fewnugol.
301. Nde o daakinoo Gombaa o nodditi taalibaa-
ɓe, ɓe nootoyii mo, o dartii porto e fellugol.
302. O fellindirno e maɓɓe hirsi
ɓe, haa ɓe nan-
gi mo, ɓayra on sali ɗoftagol maa yettugol.
303. Wano Cerno Yassaaru mo Telimile lintu on.
Wano Cerno Abdullaahi Kaafimmaa ɗatal.
304. Wano Cerno Juhe, on men ko gando no fottanaa.
jon Zaawijaaru Misiide Geme, jon jarrugol.
305. Ben on ko Cerno Bayillo, on ɗon fuɗɗinoo
ngol jaarugol ka misiide maɓɓe e jangugol.
306. Wano Cerno Alsayni mo Konsotamii heɓii
polgal e fathu ka leydi Telimile, jon dewal.
307. Wano Cerno Boobo Konaa, ko on ɗon wallifii
gimi, taalibaaɓe no wallitora fii jangugol.
308. Alhamdu Buruwal men ko janguɗo defte buy
Wano Cerno Faalilu oo Konaa jon ruuɗagol.
309. Fatakoo a lintay Cerno Wuuri, ɓe wiino on
ko Ghutubu Tuubaa dambe mun woni hattugol.
310. Ko wa nii ɗe Foodee Yuusufu on men ko nder
Fatakoo dañaa; Jaakanke juutuɗo alluwal.
311. Wano Cerno Naasiru oo mo Weendu Malanga men
Ka Misiide Mawnde Koyin o okkaa julnugol.
312. Ka Misiide Balafooyaa ko Alfaa Aamadu.
Nerebun no accani Cerno Haadii jannugol.
313. Ka Misiide Tunkurumaa ko Cerno Malal, o jan-
ngu ka Cerno Tasliima, o roni on jannugol.
314. Ka Misiide Jambese Cerno Abdullaahi on
ko e Cerno Maamuudu mo Barita dañi geɓal.
315. Wano Cerno Aalimu e Cerno Boobo ɓen ɗiɗo
ko Koyin misiide ɓe daakinoo fii fewnugol.
316. Saykhuujo Yaayaa yaano Ngaabu o wallifii
Alfaajo Ibraahiima Mawɗo ka fellugol
317. Wano Cerno Mammadu Sanguyaa on men heɓii
geɓe mawɗe leydi Koyin, ɓe maniri mo munñagol.
318. Nde artunoo o wonii misiide Koyin o moo-
ɓi jamaaji ɗuuɗuɗi taalibaaɓe e jannugol.
319. Wano Cerno Haamidu oo Wulenkoo lintu on
on men ko gando yiɗaaɗo moyƴuɗo ardagol.
320. Wano Cerno wietee Fooduyanke Aliiyu on
ko mo Hoore Koole rewoowo ɗuuɗuɗo hoorugol.
321. Pita kan ko Cerno Dayeejo fuɗɗorten, ko on
woni ɓurɗo ɗuuɗude taalibaaɓe, ko jon ɓural.
322. Yahunooɗo jangoyi Dingiraawii, kurkanii
Al Hajji Umaru, o nangi wirdu ka artugol.
323. Nde o hewtitoynoo leydi Timbi, o wonti ɗon
hooreejo diina, mughaddamuujo ka wirdagol.
324. O jannu fewni jamaaji Timbi e kawte mun
e jamaanu makko o mooɓi yimɓe e jannugol.
325. Cerno Dayeejo mo Timbi tambino diina kan
e jamaanu makko o mooɓi yimɓe e jannugol.
326. Suhnuunu Maasi e Saykhu Munziru, janto
ɓen;
ko ɓe taalibaaɓe suɓaaɓe, moyƴuɓe ardagol.
327. Suhnuunu yahuno ka Saykhu Umaru o jangi ton
o heɗii, o artiri gande mawɗe e faamugol.
328. Saykhuujo Maasi wiaaɗo Cerno Ma'aawiyah
jon dokke, jon gandal newiingal, jon dewal.
329. Wano Cerno Ibraahiima Mbemba mo Tokosere
wano Cerno Mahdiiyu mo Timbi ko jon geɓal
330. Wano Cerno Ma'aruufu mo Pita on ɗon ko Tim-
bi Madiina jannaynoo o wonti e waajagol.
331. On men ko janguɗo Dingiraawii, galle Say-
khu Umaru; o kurkanoyii mo haa tuma ruttagol.
332. Alfaa Muhammadu oo mo Tangan, lintu on.
Gongoore lintaa Cerno Sanusii jon geɓal.
333. Wano Cerno Ibrahiima Teli ko mo Bantiŋel,
on men ko janguɗo waawi tabitani jannugol.
334. Alfaajo Ibrahiima Kalilamban ko nii
Alfaa Umar oya Timbi Nyaali dañii malal.
335. Wano Cerno Haamidu Heerikoo, tawhiidi on
wallii no Jooman andiree, mo yiɗii dewal.
336. Karamoo Dalen wieteeɗo Ibrahiima on
ko ka Cerno Ɓuuɓa Ndiyan o naɓanoo jangugol.
337. Nde o gaynunoo gandal o seenii Timbo tun
A. Baakar halfini mo fii fewjugol.
338. O jangini Alfaa Umaru Bagu gande buy.
Alfaa Nafaaji e Cerno Ɓooyi ko jon dewal.
339. Wano Cerno Aamadu Booto Mangii, on kadi.
Al Hajji Karamoko Mustafaa moftii geɓal.
340. Alfaajo Ibrahiima Bulliiwel wonii
Cernoojo mawɗo, o halfinaa ɗon julnugol.
341. Alfaa Umar ka misiide Jamburuyaa ko ɓee
Karamoko Dalen ne'unoo o wawni ɓe jangugol.
342. Karamoko Kulabiiyu mo Kaalaa Hinde on,
o julnu ɗon, on janni ɗon haa faatagol.
343. Tuma taarugol Almaami fewnditinoo ko on
hiwroytonoo tuma hawtitaa fii taarugol.
344. Al Hajji Mammadu Aalimu on Seeriyan-
ke mo Nyorgo Keetigiyaa ko jon gandal njanal.
345. Cappanɗe nay duuɓol o julni o ardina
Jaami'u Fugumbaa on, o tabitiri julnugol.
346. Ko wa nii ɗe julniri Cerno Sanusii duuɓi buy.
Karamoko Alfaa, on adii mo ka julnugol.
347. Cerno Sulaymaana mo Ɓuriyaa lintu on.
Telikoo ko Karamoko Makka dañunoo lollugol.
348. Wano Daara Timbo no feeñi ɗon Umar,
on Nyoogeyanke ko Daara Labe yahi jangugol.
349. Cernoojo Sanusii, on ko Dune woni saare mun,
ka misiide Bulliiwel o feri fii jangugol.
350. Wano Mustafaa Cernoojo on mo Kolen hoɗii
Ndantaari Fatakoto haa si tawoyi mo ɗon lajal.
351. Wano Cerno Idi, on ɗon ko Bulliiwel heɓaa,
on men ko ɗuuɗuɗo taalibaaɓe ɓe jon dewal.
352. On non ko Sombili jangunoo, nde o foolunoo
tun Cerno Dura hoolii mo halfini jannugol.
353. Wano Cerno Mahmuudu Tulel on yaano jan-
goyi Fuuta Tooro, o addi gandal heewungal.
354. Wano Cerno Saadu mo Hoore Liiti no lintoyee,
maa Cerno Ibraahiima Liiti, ko jon dewal.
355. Wano Cerno Maasina Hoore Weendu no hooloraa
fii fewnugol, fii julnugol, fii jannugol.
356. Wano Cerno Alfaa Hoore Liiti no lontinaa
ɓee mawɓe makko e fewndo makko ka ardagol.
357. Keelen ko Cerno Aliiyu Mawɗo mo Yemberen,
maa Cerno Naasiru, ɓen ɗiɗooɓe ko jon ɓural.
358. Yo musiɓɓe an miɗo lannitora ndee yimre an
waajuuji, miɗo yiɗi tasko ɗon ado purƴagol.
359. Si tawii no haani ka huutoron ɗun huutoron,
si tawii ko liddu mu'un mi tori on yaafagol.
360. Kala woo ko heɗɗen non e moyƴeren anditen
woni hoore mun maa binde mun, ngol rinɗugol.
361. Hino ɗoo misal wa'ungal wa tindol, tasko ngal.
A taway ko ɓuri kala piiji aduna ko rinɗugol.
362. Arabuujo julɗo ariino galle Nulaaɗo men
o wi'i: "Mi bambii neene an naɓi hajjugol.
363. Gila leydi an naɓi Makka hakkunde mun no yoni
teemeɗɗe miiluuji, tampumi bambugol."
364. O wi'i: "Ko an yon Nulaaɗo Jooman, yeeto lan
si tawii mi yoɓitii neene an ngola yangagol."
365. Si Nulaaɗo on jaabii mo wi'i: "Kii yangi maa,
yoɓitaali hay ottande makko ka reedegol.
366. Nhata makko fewndo jibinteɗaa si a miiji ɗun,
maa woofagol ma e aynugol ma e lootugol."
367. O wi'i: "A yoɓitii neene maa woo ñande taw-
ɗaa goɗɗo hino yeeya mo, soodi mo kurkugol;
368. Si a sottoyii mo e juuɗe on ɗon fewndo ɗon,
naɓuɗaa mo, jonnituɗaa mo ɓuttu e rinɗugol.
369. Ɗon non haray a yoɓii mo."
Ɗun ɗon andiraa
ngol rinɗugol hettoo no hattini mawnugol.
370. Gila ñande suɓiɗen rinɗugol jeya hoore men,
yeesooɓe men gerdii no feewira jangugol.
371. Ndee fedde PDG gerii waylii no jan-
giranoo e fewndo Faransi, ɓeyditi faamugol.
372. Ko barki Allah e ɗun si ɗenɗe me'en wonii
windaaɗe jangaa, wurɗe hettuɗe teddungal.
373. Maakiino Sayidinaa Aliiyu e fewndo mun:
"Wata en ne'ri ɓee ɓiɓɓe meeɗen puyɗugol.
374. Wata gooto innu ko needi mun tun neeretee,
jibinaaɗo woo ko jamaanu mun, tertee tawal.
375. Neiree ɓe needi jamaanu maɓɓe si anditon
jamanuuji men hino seedi needi e jangugol."
376. Gila non o maaki ɗu'un yonii teemeɗɗe tati
e wuluure duuɓi, musiɓɓe taskee ngal misal.
377. En faamirii ɗon wonde yimɓe zamaanu bee
arday e needi mu'un. Geren hetten ɓural.
378. Ɓee mawɓe men lintaaɓe nanee
ɓe huutorii
ndimu maɓɓe ngun, ɓen fewni diina e laamagol.
379. Haa Porto felli ɓe fooli njaggi
ɓe janfitii.
Waliyaaɓe maɓɓe e lamɓe nangaa daalambol.
380. Almaami Saamori doole mun e jihaadi mun
Alfaajo Yaayaa jon mirinji e pellital.
381. A. Bookar Biro Timbo, ɓee tato dartii ɓee
Portooɓe dooluɓe en ɓe haɗi en rinɗugol.
382. Mi nanii no fillee wonde hari ɓee eɓɓanii
fii tumbondirgol halda nangida fellugol
383. Sakkoo Faransi saloo ɓe naata e leydi men.
Ɗun ɗon si wanno ɓe fooloyayno ka fellugol.
384. Kono yimɓe janfitoyii adaade ɓe tumbondir-
de ; si Porto humpitoyii, ɓe geri fii foolugol.
385. Haa Allah faabori leydi Gine ndin feeñugol
ndee fedde PDG, nde tortii rinɗugol.
386. Ndee fedde PDG e ɓee yeesooɓe mun
duŋaniiɓe Ahamadu Seeku Tuuree ardagol.
387. Ɓe golli heɓi kutu mawɗo saa'a nde landinoo
Zeneral Degoolu ko hombo faalaa rinɗugol.
388. Gila Seeku Tuuree saaki sawratu leydi men
ɗun findinii ɗaaniiɓe nangini gollugol.
389. Gila Seeku Tuuree saaki sawratu leydi men
ɗun jonnitii en hayba mawɗo e pellital.
390. Gila Seeku Tuuree saaki sawratu leji men
cappanɗe dawla dañii dahaamu e rinɗugol.
391. Nee Seeku Tuuree gollanii ndii leydi men
si o hetti njoddi mu'un: yiɗeede e ardagol.
392. Miɗo nodda on yo musiɓɓe an nootee geren
ndimu men no tabitira ; fow yo nangine gollugol.
393. Ndimu men waɗii en yimɓe tedduɓe, anditen
ado rinɗugol ndiya fisgaraari e paatawol.
394. Gollen waɗen soobee, jangen, mahen.
Faalaaɗo ndimu muuɗun yo ñiiɓu ko gollugol.
395. Yo mi darto ɗoo, ɗun ɗoo yonay ko no fuɗɗoree.
No yimoore juutiri seeɗa adday haaɓugol.
396. Ndee yimre an timmii; mo jangii nde jangitii
o wiay gorel yimungel nde ngel jon mirñagol.
397. Kono non o faamay fuɗɗagol taariikha men.
Miɗo heblanii oo dawla okkuɗo rinɗugol
398. Allaahu juulu e Annabiijo e Aali en
e Sahaaba en, hisnaɓe haa tuma ummutal.
Labe, nyande 25 Nowaambur 1974


c: text/html

text:
Lulnde dewal Allah ngam nehdi pittaali e laɓɓinde ɓerɗe, fuɗɗoriingo golle arti e dewe, yiɗaango yimɓe Allah huccanaango ndaartooɓe, doganaango yiilotooɓe, lulnde meeɗi jommba. Oo Daakaa na jogii taarik mo hakkillaaji njiyata e mum geɗe keewɗe maantiniiɗe. Enen en njettii to ɓuri laaɓde, to ɓuri maantinaade, tawa ko biyoowo en “mi tawaama walla ko ceerno haalani kam”, hono ceerno men Alhajji Usmaan Caam, gonnooɗo Almaami jumaa Madiina Gunaas, gila e nguurndam ceerno mawɗo haa e khaliifa mum, kañum haa ruttii e joomum (yoo Allah ɓuuɓan ɗum), kañum ko kañum tan.
Jubbannde e taarik Daakaa : Hol nde Daakaa fuɗɗii
Oo Daakaa o fuɗɗii ko 1942. Oon tuma, puɗɗuɗo Daakaa oo na yahra e duuɓi 42. Ko ndeen kadi o arti Makka laawol makko gadanol. Ko ndeen kadi o diidi jumaa makko ngadana, caggal lewru tan nde o arti makka. Kaan jumaa gollaama lewru gasi, ka hundiraa ko huɗo. Ndeen nguurndam nokku oo weeɓaano, kono kam juulɓe joom en ɓerɗe laaɓɗe yarlitaniiɓe gollande Allah ko kañum en ngonnoo ɗoo. Gila 1942 daakaa fuɗɗaama ha 1960 ko Madiinanaaɓe tan tawtortenoo golle ɗee. Madiina naaɓe noon, hay gooto heddotonooka, so wonaa rewɓe e reenooɓe wuro, seeɗa en tan cuɓtatee yoo ndeen wuro ngoo, heddiiɓe fof njaha. Na wonatnoo kilooji sappo hakkunde mum e wuro ngoo, na wonatnoo hay noogaas. Ndeen noon, wonaa hitaande fof waɗatnoo, na woodi kitaale ɗe waɗataa ɗoo e wuro hee, saabotonoo ɗuum ko tawa sahaa mo daakaa waɗata oo yonta, tawa ceerno na ɗannii golloyde lislaam « ɗoo nii won wiyooɓe, ko kanko kam, o waɗii Daakaa, sabu ko o gollatnoo Daakaa koo, ko ɗuum tan o golloyi. Ko diine oo, sunna oo, jokkere enɗam ɗam.
O arta noon tawa sahaa oo ɓennii wona daakaa waɗaani. Daakaa kaa ndeen noon golle ina njeyanoo e ko imminta mo, kono won sirru mawɗo suuɗii heen. Ceerno RTA ina faamnoo mettugol nguura nokku oo, heɓɓittoo ɗum tan ko demal, jooni noon addi mo gaa ko darnude diine oo, tawi noon ko kañum e nguura kaa njahdata. O wiya njahen to ladde too, ngollen mbela ndañen nguura, kono tawa en njeebaaki ko addunoo en koo. So wonanooma ladde too, subaka juulaama, no waɗetee jooni nii, waɗee wirdu duwee, Ceerno waajoo, so inɗeeli na ngoodi, so gaynaama saakee, ko ndeen dawatee. So waktu yontii kadi artee e nokku hee, no ɗum wayi jooni nii tan. Woni faandaare makko e Daakaa hee ko Allah tan e nelaaɗo mum (yo Allah juul e mum hisna ɗum), golle ɗee ko haa no ɗuum dañiraa.1960 noon Daakaa waɗi, woni e Fuutankooɓe tawtoraaɓe, jahɗo fof jommba, hakkille mum heɗtoytoo tan ko hol nde ndee moƴƴere waɗtetee ? Kono oon sahaa, wonnoo ko nde toɓi fof tan, wonaa datuuji ganndaaɗi ; kadi so toɓii, wonaa jiɗɗo taweede fof tan tawee.
E 1962, mawɓe Fuutankooɓe heewɓe tawaama, nde tawnoo oolel ngel fuɗɗiima lottude. Ɓe pelliti ñaagaade Ceerno, e sifaa mo Allah jolnirta e juulɗo, yiɗde ɓeydoraade moƴƴere Allah, yo Ceerno jaɓan ɓe ndee moƴƴere waɗee hitaande fof, kadi waɗee eeraango, sabu aɓe nganndi ɗumɗoo, no Fuuta wiyi e moƴƴere nii, kala tinɗo ɗum arat. Ɓe kawri kam ɓeen mawɓe fof, caggal juuleede tiisubaar, Ceerno naattoyii, ɓe njeewtidi heen, ɓe nanondiri e ñaagaade ɗum Ceerno. Ɓe totti konngol maɓɓe yo yottinan ɓe so Ceerno arii, ko Ceerno Aliw Saalihu to Ɓoke Jawe. Ceerno ari juulni takkusaan, tan Ceerno Aliw wiyi mo “Ceerno, miin dey mawɓe hawru ɓe ɗoo ɓee, won ko ɓe neli e maa.” Kala no o haalirnoo kanko ceerno Aliw, fillo ngoo kam firti tan ko o wiyi. Ɓe mbiyi ngalɗoo pottital nehirdi pittaali, e terɗe to inndude allah e to muñde e to juulde. Kono kadi ganndondiral hakkunde juulɓe immiiɓe e nokuuji goɗɗuɗi, yoo Qur’aana jannge, wonande waawɓe, sayfiyyu, salaatul faatiha, e ko kaalataa ɗoo ko fayti e nehdi to diine, to jokkere enɗam, almudaagu, min njiɗi ko hunaneede ɗum kala hitaande, tawa amin tawtoree, tawa kadi alaa ko haɗata ɗuum waɗde. Ndeen o rowii, Ceerno naamndii mo : “ko onon fof nanondiri e ɗuum ? “ Ɓe mbiyi “eey”. O wiyi ɓe : “miin, juulɓe fotɓe ndaanii nanondirtaa e huunde, miin mi luulndoo ɗuum. Mi jaɓii, tee ko to Allah njaɓ-mi ɗuum, alaa ko haɗata ɗum waɗde. Hade men saakaade, maa en kaal hol nde pottitten ɗoo. Kadi hankadi, waɗa ɗo nokkuyel gootel tan, to njiyaten ɗum jooni ɗoo.” Kono adii ina dirtatnoo, kono gila ndeen meeɗaa dirtu. O wiyi ɓe o ƴettanii ɗum pellital to Allah, ɗuum waɗi gila ndeen, kala hitaande ina ɓeydoo, nde tawnoo ko moƴƴere Allah. So a yiɗii anndude daakaa rawane no waynoo tan, ƴeew hol no wayi hikka tan, ko keewal yimɓe tan ɓeydotoo, kono ko heddii koo waylotaako. Ɓeydagol yimɓe ngol ne firti tan ko ɓeydagol men to Allah, sabu alaa moƴƴere nde Alla waɗani juulɓe, juulɓe njokki gollude nde, so wonaa o ɓeyda nde haa ɓe ɓeydoo ɓeydaade e mayre. Ndee moƴƴere noon ittunoo mo Fuuta, ko ndeen ne kadi ko o ari Madiina koo abborii mo, ko ndeen ne kadi wuuraa gaa.
Bismilla mon hoɗɓe Daakaa, hannde daakaa tolniima e kesam hesamaagu, jamaa oo kam feewiino, ko heddii heen koo jokkitaama, ganndunooɗo ndeen daakaa e sifa mum, na anndi moƴƴere Alla ɓeydiima heen hannde e mbaadi mum.
Daakaa jamyamo
Abdullaahi Ac

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ñalawma udditgol eɓɓoore Kawaloor ndema ngam haaranduru e nder diiwaan Maatam yuɓɓinaama e nder ñallal 26 04 2018 to galle pinal ɗo. Tawtoraama ardiiɓe nokkuuji renndo teeruuji, Aañam, Bokijawe, Hoorefoonde, Daabiya, Nabbaaji, Ngijilon, Oogo, Maatam kame ardiiɓe gollorɗe e nder diiwaan o e gardagol Guwernoor. Ardiiɓe nokku wuro laamorgo ngo Meer, hooreejo falnde Maatam. Feed the future Senegaal ko e ballal Usaid. Kawoloor ko helmere Joolaa firti ko yaajeende. Eɓɓoore nde ina huufi fotde 129 renndo teeru e nder ɗiiɗoo diiwanuuji 8 (Fatik, Kafrin, Kawlak, Ndar, koldaa, Seeju, Cigicoor). Kawoloor maa yetto fotde 150.000 fooyre ngam waawde wallondirde e mumen. Maa ɓe mbaaw gollodaade e goomu debbo galle, Gtc e Aps ɓe jeyaama e waalaare maɓɓe hannde o fotɓe waawde wallitde to bannge beeɓtingol. Maa o duumo fotde duuɓi 5 tuggude 2 nowaamburu 2017 haa 01 Noowaamburu 2022 ko feewti e ndema e ñiiɓnude haaranduru e nder renndo ngo. Wallidiiɓe maɓɓe Hellen Keller International, Ncba clusa, sheledia, cultivert, jsi, Dimagi. Maa ɓe ñiiɓnu cate keewɗe e nder ɗiin renndooji teeru cuɓaaɗi ɗi.Madam Sal gardiiɗo gollorgal ngal waɗii wejo laaɓtungo e nder eɓɓoore Feed the Future Senegaal Kawoloor hol ko foti wonde faandaare e kuccam maɓɓe e nder renndo kame wallidiiɓe mumen. Ngalu ngu tolniima e 40 miliyoŋ dolaar, tolniima 65 miliyaar pawɗo e kaalis seefaa. Nde o waɗi wejo haa joofi arɓe tawtoreede ndokkirii jiyanɗe mumen kame naamne ngam jogaade heen humpito laaɓtungo.
HAARANDURU E DIIWAAN MAATAM : KAWALOOR UDDITAAMA TOON
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Rajo Lewlawal
Ziar annuelle 2018
Pulaar TV
Cakkite+
-
-
RENNDOTEERU OOGO : WURO KAAWEL WOYTII KO NDIYAMPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDO TEERU OOGO : HAMARAABE CEPPII NGAM KUURAA E LAABIPosted in: Joljole Comments: 0
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 30 AWRIL 2018Posted in: Joljole Comments: 0
-
BALLAL SAFAARA : DIIWAAN MAATAM HEBII 26 MITIYELPosted in: Joljole Comments: 0
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Tuggi 25 haa 28 jolal(Novembre) 2017 yuɓɓinaama ɗo e crfpe(duɗal keblowal jannginooɓe) lulnde golle yowtiinde e ŋakkere haaraanduru e diiwaan Maatam.Ko ina tolnoo e weɓtinooɓe 36 ummiiɓe e palɗe : Kanel, Raneeru e Maatam nootiima e lulnde ndee. Gollal ngal so laatiima ko dow nangondiral IA Maatam e CLM(Fedde daraniinde e kaɓgol ŋakkere haaranduru).Heblo ngoo waɗi loowdi timmundi gila fannuuji taro e binndol,hiisa, hirjino,haa e kabaruuji toɗɗiiɗi ŋakkere haaraanduru:sabaabuuji- battane- peeje cafrirɗe eknh…
Heblaaɓe ɓee fof keɓii seedamfaaguuji mum en, kaɓirɗe e kuutorɗe duusooje jaŋde ndee ngam mbaawa tabitinoyde ko janngaa koo e nder nokkuuji cuɓaani ɗii e nder diiwaan Maatam. Maa ɗum wallit jinnaaɓe sukaaɓe to bannge heblo timmungo e haɓaade ŋakkere haaranduru haalateendu jamma e ñalawma. Nde wonnoo kala hare ko maa yahda e heblo. Wullaama e rajooji, holliraama e teleeji diiwaan Maatam ina jeyaa e nokkuji ɓurɗi heɓde oon rafi biyeteeɗo ŋakkere haaranduru. Ñaamdu ina woodi haa heewi gese jeeri e waalo kosam, hiraande, bottaari e kacitaari ŋakkaani ndeke holto ŋakkere nde woni. Heddii tan ko duwaade mbela wune ina dañe haa ŋakkere haaranduru woora diiwaan oo e kuuɓal.
Bookar sek Lewlewal Maatam


text:
Kamerun
Kamerun (maa Kamarun; Faransinkoore: Cameroun; Engelenkoore: Cameroon; Almankoore: Kamerun) ɗum leydi ngonndi haa Caka Afiriik. Ɗum leydi marndi nafuda haa Caka Afiriik.
Tariik[taƴto | modifier le wikicode]
Kamerun laatino koloni Alman'en ammaa ɓaawo Konu Winndere Aranu lesdi ndiin halfinaa Faransi e Enngele. Kamerun heɓti ndimaaku mum 1960.
Horeeɓe / Laamuɓe[taƴto | modifier le wikicode]
Hooreejo leydi ɗon wi'e Paul Biya. Oɗon laamii lesdi ndiin daga 1982. Hooreejo leydi aranndeejo Ahmadu Ahiijo wi'ete. O laamii daga 1960 sey 1982.
Kamerun leydi demal, leydi durde na'i e kooseeje (adamaawa , mandara ...) e diwoodi 10 provinces dermaari den wuromawngo (kapital) wi'ete yawunde (yaoundé). lesdi kamerun eherri gal woyla nijer (Niger) , caadi (Tchad) ; fuunange RCA ; hirna bo niseeriya (Nigeria); fonbina : gine ekatorial , gabon , congo.


text: Daakiya daak laaya - (4) Daak laaya - (2) Khushee kaa payaam kahee dardanaak laaya Daakiya daak laaya...... Indar ke bhatije kee saalee kee sagaayee hai O aatee puranamaasee ko karaar pai hai Mama aapako lene aate magar majaburee hai Bachchon samet aanaa aapako jaruree hai Daada toh are re re re Daada toh gujar gaye, daadee bimaar hai Naana kaa bhee terahavan aate somavaar hai Chhote ko pyaar dena, bado ko namaskaar Meree majaburee samajho karad ko taar Shaadee kaa sandesa teraa hai somanaath laaya Daakiya daak laaya...... Ai daakiya baabu, kya hai ree Chh mahuna hoi gava khat nahee likhee Khat nahee likhee, bol kya likhu Bas jaldee se aane kaa likh de Biraha me kaise kaise katee ratiya - (2) Saavan sunaaye bairee bhigee bhigee batiya Agnee kee jalan me jale baavariya O naukariya chhod ke too aa jaana saanvariya Aaja re saanvariya aaja baisakh aaya Daakiya daak laaya......


text:
1.
Miɗo yuɓɓa
ɗooo mi sifoo tagoodi no leydi men
tagiraa. Ko neema mo Alla okki mo lannataa.
2. Si a eɓɓidii
ndi e leyɗe goo a yiay kisan
ɓurdal njanal ŋalɗaa tawaa Gine bontataa.
3. Hino woodi leyɗe ɗe funnataa
ko remaa e mun.
Die saaƴataa ko nguleendi tun hara ɓuuɓataa.
4. Kaakun a yiataa maa
kuɗun, caangol alaa
jaangol alaa ko kenii e njaare ndi funnataa.
5. Taskii buruuji ka leɗɗe wiidii
wayta ɗun
ko nde colli fonti gabiiji mun tuma wiirata.
6. Ley majji on hino
niɓɓi
pit hiɗi fonti ɗee
cuddaaje majji no suddi leydi ndi yortataa.
7. Ɗun ɗon no woni
sabu ñolnugol
ndii leydi men.
hi nɗi ƴuufa ɓawla ko aawuɗaa woo tundataa.
8. Maa leɗɗe toowuɗe moyle feewuɗe jundi ɗen.
cappanɗe jowi sogonaaji gorko mo fanɗataa.
9. Ɗen ɗon no soppee huutoree fii
darnugol.
Maa taabe, julle, marirɗe piiji, nde feccitaa.
10. No heɓoo
e mun kadi leɗɗe yorɗe ko iwloree.
defiree, mo lintii nafaaji majje o gaynataa.
11. Ɗe rimay ɗe
junnita dimɗe ñaamen
huntiren
haajuuji men, ɗun fow ko neema mo lannataa.
12. Yoha kaaki majje
o huutoray fii ñawdagol.
Fii ñaamugol fii hoofugol ko o mankataa.
13. Ɗee leɗɗe tambitoɗen ɗe
reenen anditen
leggal e neɗɗo ko teekidayɓe ɓe seedataa.
14. Mo no wuuri maa si no maayi leɗɗe no
huutoree
fii makko, sabu pide men ko leɗɗe ɓe aafata.
15. Nafa goo ko kanji buruuji ɗin pooɗanta
en
toɓo yarna yimɓe e jawle, gese e fow ɗonɗita.
16. Kaakeeli majji no sruta hamma ka weeyo
dow
tun wonta duule si hendu sogga ɗe ɓawlita.
17. Ngee naange wulna
ɗe honca tun toɓo
wancinoo.
Ɗun yarna en; ɗee leɗɗe yara kadi ɗonɗitataa.
18. Haawii ko surti e majje
ko wonti ndiyan
yarnii ɗe wilitini haako majje ko yaajitataa.
19. Kombaa e Kaakirimaa
e Konkure Jaaliba
ɗee maaje heeway banka fanka ɗe deyƴita.
20. Hiɗe heewa haa piya fondu, ndungu
ɗe lumbiree
ɗee laaɗe leɗɗe lesaaɗe haa tuma heltata.
21. Baafin e Teene ko ɗin nde fottoyi
innetee
Senegaaliwol, ngol yarna leyɗe, ɗi ɓeeɓataa.
22. Baaroo e Miloo Ñandan
e Tenkisoo Jaaliba
ɗii fotti woni Niizer si yaara ka yaarata.
23. Ñaani e Sankarani e Maafu
e Maakonaa
ɗee fow ko maaje ko leydi Gine ɗe yarnata.
24. Saala e Wesegele lintu Kookulo
Toomini
ko wanii Kiyomma andu ɗii fow ɓeeɓata.
25. Baafin e Bantala Dimma
Dombele janto ɗii
ɗii fow no yarnude leydi Gine ndin yarnita.
26. Kaakandi Faatala Woosu ɗii kadi
lintu ɗun
ɗii ɗoo ko seeɗa ko lintuɗaa woo lannataa.
27. Ɗee maaje yarnay leyɗe yarnay
yimɓe
men
Nangooɓe liyƴi no jolda ƴawra ɓe aamataa.
28. Ɗee jurɗe majji no moyƴinee baaraasi
fii
yaltinde kuuran jalbinayɗo ko roccataa.
29. Kuuran ko huutortee e fii golleeji
fow
paasay defay pooɗay duñay suuday fota.
30. Dunkiiji yaajuɗi ɗin no takkii maaje
ɗen
gaanin e gaɗa hino jokki haa ka ɗe hattata.
31. Jooman tagii ɗii fii yo en remu
ɗii tuten
haanaa ka accen ɗii ɗi walta ɗi funnataa.
32. Soppen remen maarooji aawen piiji
fow
tutoren banaana e leɗɗe; ɗen rima junnita.
33. Jooman tagii ndii
leydi eltani en ndi fii
golleeji men wuuren e neema mo lannataa.
34. Ndar taskoɗaa ɗee ayɗe mayri no
weyƴitaa
haa fuuya yiitere haynagol ɗun hattataa.
35. Kala woo ko aawaa maa remaa maaɗun
tutaa.
woni maaro maa tiga fonñe bantara yeddataa.
36. Maa ngawri maa mbahe gawƴe sukkar fow
mu'un
hino moyƴa, leɗɗe tutaaɗe wuuray yoorataa.
37. Koobaa Taateema no eɓɓanaa
golleeji buy
sukkar e maaro soñaama soñitaa sankitaa.
38. Iziinu sukkar on no ɗon gila
duuɓi
buy
hino wurba yewroo condi sukkar sendita.
39. Kundaara men Gine fow si nangir ton
demal.
monibee heɓay ngesa leydi luuttaa ko lannataa.
40. Ɗee ayɗe Gaawal men mo eɓɓii
jundi mun
ektaaru mun ko guluuji ujune ɗe mettataa.
41. Kisi men e Ñandan ayɗe
njane hiɗe weyƴitii
hiɗe moyƴa ton mo remii cowanɗe o hettataa.
42. Ko wa nii Faraana remirɗe mun
ɗen lellataa.
Ndin leydi men ko waɗaandi barke mo bontataa.
43. Ɗon Persidan men Seeku Tuuree
oo dañaa.
On lanɗo cuuco feriiɗo njaggu ka haaɗataa.
44. Kankan e Sigiri no yaaji leyɗe
remirɗe mun.
Mo remir tarakteer maa sarin fow tundataa.
45. Kollaaɗe Timbi no weyƴitii gollaama
ton
sarden tabaa e putee banaana ko lellataa.
46. Koolun ko aynde Koyin si nden gollaama
fii
ka remee kohay si ko Fuuta fow remi lannataa.
47. Ɗee ayɗe men kollaaɗe men
tuma ɗee to'aa
heegeeji martay leydi men hara artataa.
48. Ñaamen ko soñuɗen
kon ko heddii yeeyiten
ɗeya leyɗe Afrik, soodanen ɓe ko sattataa.
49. Allaahu tagi ɗee
pelle feŋi ɗe e leydi men
waɗi pelle leydi e pelle kaaƴe ɗe funnataa.
50. Si wanaa mo andina andataa ɗee
pelle fow
no jogii nafaaji ɗi ɓiɓɓe Aadama yiitataa.
51. Nooneeji majje no ɗuuɗi godɗe no jolti
ley
nooneeji goo hino toowi tulondiri dillataa.
52. Gila ñande leydi tagaa
ndi tagida e pelle ɗen.
Jamanuuji ɗuuɗuɗi feyƴirii ɗe ɗe bontata.
53. Nafa majje on hino ɗuuɗi
linten seeɗa mun:
pooɗay toɓooji ɗi wancinoo, ndaaru a yeddataa.
54. Kala leɗɗe njane no darii no wiidori
cenɗe fow.
hino ñappa ton ɗowdiiji, ndaaru a yeddataa.
55. Kala maasiyeeji no faggoroo e kuɗeeli
mun.
yara ɓulli mun jaaƴoo nde hiiri ka waalata.
56. Oogirɗe buy ko ga pelle woni wano njanɗe en
fogo men e sila e ngaluuji hewɗi ɗi hayrataa.
57. Wano manganeezi e irniyoomi
wiaama ɗun
no heɓoo e nder ɗee pelle men tuma ɗaɓɓitaa.
58. Pammeeji ɗin wobi cuuɗi kulle buruure
ɗen
hiɗi suuɗoyoo dannaaɓe ton nde ɓe waañata.
59. Beki deeniyaaɓe ko sellinirtee
tooke kon
ko e majje jasetee ñawndiree tuma muncitaa.
60. Tugu mungu men ko e majje jasetee yewtirtee.
loowee e nder pinkaaje losi hara woopataa.
61. Wano fello Mon'Nimba to, Loolaa,
andu ngon
hino heewi njanɗe ko sintinaa wo lannataa.
62. Gine fow ko Mon'Nimbaa seɓii
fii toowugol.
hino hikki ɗon ngoya fello Maali ngo joltataa.
63. Maaɗun Simandu ka leydi Beylaa
ngon kadi.
Maa fello Kaakulimaa ga nawnuɓe ndikaata.
64. Wano fello Luuraa Maali ngon
le tagoodi mun
hino wai wa debbo e enɗi mun fus seedataa.
65. Maa fello Gangan, fello Tinka no
fowtoyee
e seraaji mun Dalabaa njiyan mun heltataa.
66. Ɗee boowe kadi
nafa mun no heewi mi fuɗɗoray
lintande on yoga majje hay si mi lannataa.
67. Ko ka boowe yiataa doobe tiwe tiwe
maa yiaa
gure semba hunduko ɗun no ruuga no fappita.
68. A yiay kelette e ñaale
rawnuɗe mbaadi mun
hiɗe jokki gure nai soppa boonoko soppita.
69. Nai ɗin ka yaadu mu'un no immina
kulleloy.
Ɗee ñaale moɗa ɗun faggoroo tuma jokkata.
70. Nai buy no wwdi no ñaama
ton doyƴorma on.
E kuɗeeli kecci ɓiraaɗe majji si heewita.
71. Maa cente deemu e cente gooki no jinda
ton.
hino huuha siika no ñaama dimɗe no honkita.
72. Ko ka boowe kadi waetee soɗorko
ko sanñiree.
debehoy e beɗoy tuma ceeɗu yalti ɗi yaltita.
73. Huɗo tente maa coli maa buyoyɗi
no
ñappiree.
ñappoodi wona cappanɗe duuɓi ɗi bontataa.
74. Doyƴorma men hino ñolniree
cuntuuji ɗin.
ɗun ñolniray wano jaañe nai fus seedataa.
75. Hino woodi goɗɗe ko njanɗe tun soomii
e mun
ɗeya ɗen ko fogo tun ɗin ngaluuji ɗi hayrataa.
76. Boke tooɗe feccere leydi maɓɓe
ko boowe tun
Ley-Maayo Telimile boowe mun ton hattataa.
77. Darnaama ton iziinuuji ɗin hino
golla ton
hiɗi irta kaaƴe e leɗɗe ngalu men yaltita.
78. Ɗee boowe leydi Tugee ɗe fow
hiɗe heewi tef.
fogo on ɓe fuɗɗoto irtugol ɗe ko neeɓataa.
79. Si a seedi boowal Poncolon juuteendi ngal
maa yanji ngal a tawy no njanɗi ko hattataa.
80. Maa boowe Tunkurumaa e boowe
Banii ko nii
Kuratongo maa Kimmaa ko boowe ɗe fanɗataa.
81. Si a soru e ɗowdi
fitaare maa leggal njanal
fii fowtagol wife hendu ɓuuɓundu deyƴitaa.
82. Si a yaa e nder dunkiire ɓendude
maaro mun.
maa naatuɗaa sarden banaana nde sawtata.
83. Si a jooɗi sera caangol njanol kadi
taskiɗaa
ko dieele ngal duñindirta ferondira fondita.
84. Si a ƴaw e pellii toowungii haa hewtuɗaa
laamel ka roomet ƴeewuɗaa ko no yaltita.
85. Si a yaa e boowal yaajungal men
ornuɗaa
gita maaɗa kettuɗe ndarɗe haa ka ɗe ronkata.
86. A wonay kisan seedee, a ghirroto
ɗii ŋariiji
ɗi leydi men taganaa, e neema mo lannataa.
87. A taway no fawi maa gollugol
fii ɓantagol
ndii leydi men, aynaa ndi hara gaño yultataa.
88. Yo musiɓɓe an a
yi'ii ŋariiji ndii leydi maa
taganaa e neema e ɗii ngaluuji ɗi hayrataa.
89. Hiwu leydi maa, yiɗu yimɓe
maa, ne'u ɓiɓɓe maa.
Nafu mawɓe maa, tampanaaa ɓe a ninsataa.
90. Yo mi darto ɗoo ɗun ɗoo yonay ko no
fudɗoree
faaminde dokkal Allah wawɗo Mo ronkataa.
91. Jooman hisin men hisinu Gine ɓeydaa
dewal
pottal e faamu amen e barke mo lannataa.
Labe ñande 4 Deesambur 1975


text:
Ñalnde Alet 05/05/2016, goomu jaŋde catal Nuwaadibu yuɓɓinii kawgel naatirgel rogere ɗiɗmere to duɗal CEERNO NJAAY BARO.
Kawgel ngel yuɓɓinaa ko ñalnde alet 05 suwee 2016 to Duɗal Ceerno Njaay Baro.
Ñalnde Alet 05/05/2016, goomu jaŋde catal Nuwaadibu yuɓɓinii kawgel naatirgel rogere ɗiɗmere to duɗal CEERNO NJAAY BARO.
Kawgel ngel yuɓɓinaa ko ñalnde alet 05 suwee 2016 to Duɗal Ceerno Njaay Baro.
41 almuudo nder 51 tawtoraama kawgel ngel, ummoriiɓe e janngirɗi tati : jannginirdu 1 (15 almuudo), jannginirdu 2 (19 almuudo) e jannginirdu 3, (17 almuudo).
Kawgel ngel waɗi ko subaka e kikiiɗe :
Reenooɓe jannginirɗi ɗii ko Habii Bari e Muhammed Bah (Jannginirdu 1), Aamadu Soh (Jannginirdu 2) e Jibi Sih e Aamadu Kebbel (Jannginirdu 3).
Ñaawooɓe taro : Bah Abdul Ajiiju e Abdul Gey.
Huufooɓe golle kawgel ngel ko : Aadama Caam – Abdul Gey – Abdul Ajiiju Bah – Jibi Sih.
Njettoor Fedde Ɓamtaare Pulaar teeŋtuɗo fayde e ardiiɓe duɗal Ceerno Njaay Baro, luɓɓe catal NDB nokkuuji mumen haa ngal waawi yuɓɓin’de ngel ɗoo kawgel. Yo Alla yoɓɓe ɓe moƴƴere!!!
Caggal ɗuum kawgel ngel sahtaama ñalnde alet 31/07/2016. Goomu saato kawgel ko ɓeeɗoo :
Hoyreejo : Aadama Caam
Terɗe : Liimaan Jah, Bah Abdul Ajiiju, Jaw Mammadu Huudu, Raamatullaay Sal
Njeñtudi sahto ngoo ko nii siforii : tawtoraaɓe kawgel ngel ko 41 almuudo. Almuudɓe 32 ndañii hakindo ( (78 %) njawtii fayde rogere ɗiɗmere. Almuudɓe 09 ndañaani hakindo (22%), njawtaani ko ruttiiɓe e rogere andannde.
Goomu nguu ina yetta denndaangal almuudɓe tawtoraaɓe kawgel ngal, kadi e ngu jaara almuudɓe yawtuɓe e kawgel ngel, eɓe cuusna kadi ɓe ndañaani yawtude ngel ɗoo kawgel, nde ɓeydata tiiɗnaare e yarlitaare, njokka jaŋde mbele ina njawta e kawgelaaji payɗi arde.
Njettoor teeŋtuɗo fayde e denndaangal terɗe kuufɗe kawgel ngel haa joofi.
Yawtuɓe e kawgel ngel
1. Hammel Aadama Joop
2. Uumaar Aliw Bah
3. Harlaw Aliw Bah
4. Usmaan Aliw Bah
5. Uumaar Hoot
6. Umaar Mammadu Njiim
7. Muusaa Mammadu Sal
8. Umaar Aadama Jaw
9. Iisaa Joop
10. Jami Aamadu Mbooc
11. Rugi Aliw Bah
12. Aliw Umaar Bah
13. Saydu Ñaŋ
14. Aamadu Usmaan Sal
15. Seeknaa Bah
16. Aamadu Jallo
17. Aamadu Jah
18. Daawuuda Sih
19. Kadi Jeey
20. Ibiraahiima Abuu Mbooc
21. Aamadu Saaw
22. Aysata Bookara Ɓaas
23. Dikko Mammadu Jaw
24. Abda Aadama Jaw
25. Hawwaa Sal
26. Kajjaa Mammadu Jaw
27. Yahyaa Njaay
28. Binta Yahyaa Bah
29. Mammadu Bah
30. Aadama Bah


text:
Alfaya
Alfaya no wai wamo inni parti demokrat, maa repubiliken. Ko fedde ɗaɓɓaynoonde laamu fewndo dawla alsilamaaku Fuuta Jaloo. Ko kamɓe e Soriyaa'en pooɗotiraynoo fii laamu. Fedde kala no joginoo happu duuɓi ɗiɗi. Si ɗin duuɓi ɗiɗi timmiino, harayno hino haanunoo ka nde accitana laamu ngun ndeya fedde. Wonnde kala ɗun no waawa wi'eede demokaraasi, ɗun adduno lurre mawɗe e nder dawla Fuuta on lo'ini laamu almaamiiɓe ɓen weeɓinani Porto naatugol e leydi ndin. Alamaamiijo Alfaayaa lolluɗo fota ko Bookar Biro, sakkitiiɗo e almamaaku Fuuta ngun.


text:
Mo woni kala ina wellitaa addude ballal mum e Alla ɓolo e ndee saggitorde huuɓtodinnde.
- On ñaagaama jeyeede e kebbingol ndee deftere. Ko nde kawtal men enen Haalooɓe Pulaar / fulfulde fof. Wano mawɓe men ɓen wi'irta (makirta) non : "lekkun kala e ndookal mun"', mo kala e mon no waawi winndude ganndal mum : ñawndiigu, jojjanɗe neɗɗo maa hakkeeji neɗɗo, ngaluuji leydi, jikkuji e kuuɗe, saggitorde fulfuldeka raɓɓinnde kala ganndal ɓay deftere nden ko encyclopédia, ɗum firi Saggitorde Huuɓnunde, wi'aa. Yo Jomiraaɗo (Alla) waɗu barki e mon.
ko saati nɗee winndande ko Kuɗol: iwdifalahi
Winndannde 227: wallifi ko aamadu abdul sih e naatirde ngidarba2000
- Ndimaagu
- Leydi
- Duungal
- Fulfulde, Fuuta Jalon
- Almaami
- Alfaya
mbaawka ballal balloowo korsa pellital dental nawoowo-yeeso nawtiroowo-caggal ummannde ummitaare yaakaare sikkitaare yedditaare meewtaare potal arsuke tammbaade umminde renndo batirde batu sariya tammbaade ardaade fedde baafal fedde arsuke demoowo fodde jojjannde dental werto naange lewru koode henndu doole-yiite faggudu sariya darnude dartinde wurnude nguurndam fitina hare wolde konu konuyanke jam cellal cuukaaku cukalel basnuma/basnumel celluka fedde-baafal yedditaare nusko baasal jaagorgal hooreejo hoore hoolaare kabaaru/kabaruuji caaktoowo kabaaru haalde habrude wallude wallitde aada cosaan diidde
Winndu:
Hooreejo leydi Maali on. O jibinaa nyannde 4 jolal (nuwambar) 1948 Mopti. Innde makko no lolliri kadi ATT. Himo anndiraa laataade koninkeejo accitanɗo siwiljo laamu ngun, ko heewaa nder Afirik. E hitaande 1991, caggal jamaa Maali on murtanii Persidan Muusaa Tarawore, lamɗo mo ɓe wemmbinoo fota e juuɗe mum, larme on felli wari yoga e yimɓe kono neeɓitaali Ahmadu Tumaani Tuuree liɓi laamu makko ngun nodditi Conférence Nationale, ko ɗum woni konferansi ngenndiijo. Ɓaawo ɗon seeɗa, 1992, woote demokaraasiyankeeje waɗaa, Tumaani Tuuree jonniti laamu ngun siwiljo, ɗum ko Alfaa Umar Konaare. Ɓaawo Konaare timminii happu mum ɗiɗaɓo on 2002, Tumaani Tuuree arti e nder dawrugol (polotigi): o fooli Sumayla Siisee ka woote. Gila ɗum himo laami leydi Maali.


text:
Sarliyon
Sira Liyon ko leydi e Afirika.
Sira Liyon ko leydi tokosun wonndi e fuɗnaange Afrika marndi falde 71740㎢ (ujune cappanɗe jeɗɗi e go'o temeɗɗe jeɗɗi e cappanɗe nay, feppital kilomeeter). Laamorde nden ko Firiton (Freetown e Enngele), hindi kernidi e Gine ka nano fuɗnaange, ka ñaamo fuɗnaange ko ton Labiriyaa hikkori. Ka ñaano hirnaange ko ton maayo ngon wi'eteengo Oseyan Atlantik woniri. Hindi sennditi e diiwe nay: diiwal nano, diiwal ñaamo, diiwal fuɗnaange e diiwal hirnaange. Yimɓe hoɗuɓe e mayri ko wayraa limeede e hitaande 2015 ko 7 075 641 (miliyon jeɗɗi ujune cappanɗe jeɗɗi e jowi e teemeɗɗe jeegoo e cappanɗ nay e goo). Ko e hitaande 27 Seeɗto 1961 leydi ndin heɓtii jeytaare mayri e juuɗe Porto Biriitisi.
Leƴƴi ɗuuɗuɗi hino (ena) e mayri:
- Temne
- Menii
- Fulɓe
- Saabro
- Maninka
- Sooso
- Limba
- Looko
- Kuuru
- Koranko
- Kono
- Kiriyon
- Jalunka
- Waay (Vai)
- Kisii
- Kiriim.
Temeneeɓe ɓen ɓuri ɗuuɗude Sara Lon hikki ɗon Meniiɓe ɓen. Si (so) iwi ɗon ko Fulɓe ɓen ɓuri ɗuuɗude. E nder Sara Lon alaa ka yahataa ka a yi'ataa (yiyataa) Fulɓe; hen fow hiɓe ton. Ko waɗi ɗun ko ɓay ko ɓe julaaɓe nantuɓe innde, jaŋnooɓe, mahooɓe fii raɓɓindingol haala, Fulɓe ɓen hino aƴƴi. Julaaɓe woɓɓe ko Libaniiɓe, Indiyankooɓe; ɓee ɗo fow suusaali fulɓe ɓen kamɓe e waawgol maɓɓe julayaagal hiɓe ŋalɗi e Fulɓe ɓen. (Ɗun ko Allah waɗii ɗun ka ƴiiƴan maɓɓe, kamɓe Fuɓe ɓen).


text:
Wonaa alaa e sago, kono ñande woote ɗee so welii neɗɗo ko tuggude karte joyi ɓamata haa 47 kartal. Ɗuum ko suudu sarɗiiji Senegqql sellini ɗum e alkaniisa 06 morso 2017. Keewal e depiteeji ɗii njaɓii ngam weeɓtinde woote ɗee e yaawnude ɗum rokkude fartaŋŋe kala belaaɗo ɓamde karte joyi. Gulaali ɗii noon keewiino e nder yeewtere nde 57 sarɗiyanke ƴetti konngol e yeeso Abdullaay Daawuuda Jallo.
Serindiiɓe ɓee kollitii baasgol mumen yahdude e miijo ngoo sabu e wiyde maɓɓe so ɗuum waɗaama, sirlu woote ɗee saaktoto. Hade ndee ɗoo jonnde depiteeji, ko Senaa kalfinaaɗo rewindaade suɓngooji ɗii, adii noddude pelle jeyaaɗe e suɓngooji ɗii. E ndeen jonnde hakke 44 lannde walla d3ntal lanndaqji tawqamq. Heen 34 njaɓi, 10 calii.
Tabitii hankadi wayliima kuulql L78 biynongql so gootoowo nqqtii e suudu 1oote ko alaa e sago ƴetta ɗereeji ɗii fof.
BAYLUGOL KUULE WOOTE E SENEGAAL : SUUDU SARƊIIJI MDUU WIYI EEY
Wonaa alaa e sago, kono ñande woote ɗee so welii neɗɗo ko tuggude karte joyi ɓamata haa 47 kartal. Ɗuum ko suudu sarɗiiji Senegqql sellini ɗum e alkaniisa 06 morso 2017. Keewal e depiteeji ɗii njaɓii ngam weeɓtinde woote ɗee e yaawnude ɗum rokkude fartaŋŋe kala belaaɗo ɓamde karte joyi. Gulaali ɗii noon keewiino e nder yeewtere nde 57 sarɗiyanke ƴetti konngol e yeeso Abdullaay Daawuuda Jallo.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Rajo Lewlawal
Ziar annuelle 2018
Pulaar TV
Cakkite+
-
-
NANONDIRAL E EKKOL OO : BATTE JATTAN KO LATTANPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDOTEERU OOGO : WURO KAAWEL WOYTII KO NDIYAMPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDO TEERU OOGO : HAMARAABE CEPPII NGAM KUURAA E LAABIPosted in: Joljole Comments: 0
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 30 AWRIL 2018Posted in: Joljole Comments: 0
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
29 juillet 2006
To oo nyalawma woni Kori o wontaani nibbere do goonga Latif laati he !
To oo nyalawma woni Kori o wontaani nibbere do goonga Latif laati he !Un film de Joseph Gaï Ramaka La Version Pular du Film : "Et si Latif avait raison ! " projetée au mois d'août à Pikine ( Sénégal)La projection sera suivie d’une rencontre avec le réalisateur. Synopsis Hol ko heddi e nyalawma itta diminna e diddal baalaaje bonngondiral kelle e kalaace booci booci yiiyam sagataabe hono umar blondin Diop,Ibnou Diop, Alhouseyni Cissé mbanno yanyan be janni ngimmitaaki To oo nyalawma woni Kori o wontaani... [Lire la suite]


text:
FULFULDE, BORGU: Bible NT
Matthew (Matiye) 6:9-13
9 «Nani ɗo no haani du’oroɗon: ‟Baaba amen tawaaɗo dow kammu, inne maa e senii.
10 Laamaare maa wara. Sago maa laatoo dow leydi, hande no ŋo laatorii dow kammu.
11 Hokku men nyaamdu keƴannu men hanne.
12 Yaafana men hakke amen, hande no minon bo men jaaforanto woofananɓe men.
13 Taa accu men naata der jarbeeji, amma hisin men diga e Kalluɗo. [Gam an nun laamaare, e baawɗe, e tedduŋal fu woodani faa abada. Aami!]”
Like this:
Like Loading...
FULFULDE, MAASINA: Bible NT
Matthew (Matta) 6:9-13
9 Nii kaan-ɗon duworaade: Baabiraaɗo amen gonɗo dow kammu, yo innde maa teddine.
10 Yo Laamu maa war. Yo muuyɗe maa ngaɗe dow leydi no ngaɗiraa dow kammu nii.
11 Hokku min hannde ɲaamdu heƴooru min.
12 Yaafa min luutti amen, hono no min njaaforii tooɲuɓe min nii.
13 Pati accu min ceytee, hisin min e Bonɗo oo. [Sabi laamu e baawɗe e teddeengal ana ngoodan maa faa abada. Aamiina.]
Like this:
Like Loading...
FULFULDE, WESTERN NIGER: Bible NT
Matthew (Matta) 6:9-13
9 Onon le, inan no ndu’ortoɗon: Baaba amin gonɗo dow kammuuli, innde maa laatoo seniinde.
10 Laamu maa wara. Muuyɗe maa ngaɗee dow leydi ɗo hono no ngaɗirtee dow kammuuli ni.
11 Kokkaa min hannden nyaamdu heƴooru min.
12 Njaafonoɗaa min hakkeeji amin, hono no min njaafortoo waɗooɓe min hakkeeji ni.
13 Taa accu min njarribee, ammaa hisin min e Bonɗo oon. [Sabo laamu e baawɗe e teddeengal ina ngoodani maa faa abada. Aamiina.]
Like this:
Like Loading...
FULFULDE, CENTRAL EASTERN NIGER: Bible NT
Matthew (Matta) 6:9-13
9 To eɗon mbaɗa do’aare, mbi’ee~: Yaa Baabiraawo amin gonɗo toon dow asama, innde maaɗa seniinde teddinee.
10 Laamu maaɗa wara. Ko ngiɗɗaa ɗum waɗee nder duuniyaaru kama noon no ɗum wa’aretee toon dow asama.
11 Hokku min nyaamannde heƴeynde min hannde.
12 Ya’afana min hakkeeji amin, kama noon no min nja’aforantoo waɗaneyɓe min hakkeeji.
13 Ta’a woor min, min ndo”oo nder teppinirgol hakke, ammaa hisnu min e junngo Ganyo. [Gam aan jeyi laamu e baawɗe e manngu fuu faa abadaa. Aamiin.]
Like this:
Like Loading...
FULFULDE, NIGERIAN: Bible NT
Matthew (Maatiyu) 6:9-13
9 Raa no ngaɗirton do’aare, ‘Yaa Allah Nyaako amin Mo Dow, inde maaɗa ceniinde mawninee.
10 Laamu maaɗa wara, ko ngiɗɗaa waɗee nder duuniyaaru, no ɗum waɗirtee e dow.
11 Hokkumin ko min nyaamata hande.
12 Yaafanamin hakkeeji amin no min njaaforantoo gaɗanɓemin ko wooɗaa.
13 Taa’ alu min njaha to min ngaɗata hakke, ammaa hisnumin daga Kalluɗo.’
Like this:
Like Loading...


text:
Najeeriya fuddi wartirki yimbe mun iga lesdi Libya
Ngomnati jihawol Yobe woyla walaadu fuuna lesdi Naajeeriya hawti ɓiɓɓe jiha kan 29 ɓe ngartiraa iga lesdi Libya bee yalji maɓɓe.
Komishinaajo kiita mo jihawol Yobe lattuɗo bo ardanɗo komitiiru ndu ngomnati jiha kan tiggi ngam hakkilanki wartiraaɓe ɓen, Alhaji Ahmed Goniri on suuɗitikaa.
Ahmed Gonori andini dow hokkitaaɓe jiha kan fuu ɗon nder wartiraaɓe lesdi Naajeeriya ɓe jippinaa haa riftorde Piirooje lesdi wonde potakol.
O wii wartiraaɓe 29 ɓen fuu kamɓe njaari ko’e maɓɓe bee yidde maɓɓe ngam ɓe ngartiree Naajeeriya yiiki no yaake rento e jonde jam warti ton lesdi Libya.
Goniri famtini dow wartiraaɓe ɓen fuu linyaama iga wuttudu njamu e hukuumaaji rento fuu wiɗitiɓe laɓɓini hiddeko ɓe lii’yanee yalji maɓɓe ngam tabutunki ɓe lattaki nder tuumirteeɓe goɗɗum.
VON/D.G


text:
Daakaa hikka ena jambita jaayiya mettuɗo caggal nde jaynge ruppitii e leygal "NDar" to Daakaa toh. Ko sahnga tisubaar nde ɓenni seedeeji mbiyi jaynge ngee huɓɓi caggal nde jeeyoowo njarateeri nguldi "tanngana" woni e defde boofooɗe. Ko ndeen jaynge ngee jaggi e huɗo suudu, woni e ruppitaade. Ɗoon e ɗoon, e ballal henndu wuttatnoondu, lewlewndu nduu fuɗɗii jaaggude e kala ko huɓɓata. Ko ndeen jaynge ngee yettii Daakaa Galoya e mo Ceerno Madiina Gunaas, Ceerno Aamadu Tijjaani Bah.
Kulool jolii, gooto kala ena dannda hoore mum e ndeer Daakaaji e Dente ɗee. Juulɓe ɓee ndariima ngam falaade jaynge ngee, kono koocce e ceenal mbaawanaa jaynge wuttoowe hey huunde. Oon sahaa Sappor pompiyee en ena njoofi sumaldu (citerne) mum'en saraa ɗoon, ngalaano hay waadere ndiyam! Ɓe ndarii tan e ɓe laare jaynge e ɓeydoo doole. Waasde maɓɓe jogaade kaɓirɗe e ndiyam ena jeyaa ko ɓeydi cumu nguu bonde! Tawanooɓe kaalii wonde fooraas (woyndu) wooturu ngondu e Madiina Gunaas horiima huurde soklaaji wuro ngoo e ndiyam. Kadi alaa kuule ɓamaaɗe ngam hisnude nguurndam hajjiyaŋkooɓe ɓee.
Hohoowɓe ceediima wonde ko joli e Daakaa hikka koo ena ɗaminanoo maa meeɗ nde joli. E diiwaan mo Daakaa oo hoɗata, kala ko njiy-ɗaa waɗiraa ko huɗo walla gommbe makka e ndeemiri. Feetere wooere yonii ngam ruppitde jaynge e kala ko taarii. Ko wuro ngoo boniraa e nguu cumu hay gooto waawaa hiisaade ɗum. Maayɓe ɓee wiyaama ko woofɗuɓe walla wumɓe ɓe keɓaani danndude pittaali mum'en. Faayre e haame njolanii yoga e arnooɓe kono kadi departamaa Weli-Ngaraa fof enasunii e nguu cumu
Miijo mahde tiiɗndi (en dur) ena heewi duƴƴaade e Salaare
won en sikkooɓe maa ganni Daakaa oo waylo so kuɓeeje simoŋ walla ɓakke mahaama toon. Ko ɓuri heewde e Fuutaŋkooɓe njiɗaa Daakaa oo waylee sabu ko e ladde ndee e hoore mum Ceerno Mammadu Saydu Bah (RTA) ñiɓi ngal peŋngal dinne waɗii duuɓi 68 hannde.
Pulaagu.com jokkondirii e hohooɓe Madiina Gunaas e konngol ceerno Jalaalu Diini Bah, ɓiyi ceerno Ahmadu Tijjaani e kikiiɗe hee. Ceerno jalaalu goongɗinii wonde maayɓe ɗiɗo ena njambitee. Kono eɗen nganndi jaayɗe ɗee mbiyi ko tato haa e nayo. "Alla waɗii heen ndeenka sabu ko pittaali ɗiɗi mbaasaa heen, ɗum fof e muusde. Cumu nguu waɗi ɗum bonde ko waɗi ko sahnga nde naange ena wuli jawu, kadi henndu ena wutta no feewi." E wiyde ceerno Jalaalu, hikka waɗti laabi tati ko cumuuji ena mbaɗa: 1986, 1996, e 2005. "Min koɗi tan ko e huɗo! So ko wayi no cumu waɗii, maa Alla waɗa heen sutura tan. Ngol laawol noon pompiyeeji ena ɗoon kono hay ndiyam ngalaa. So min ndañii min njiɗi ko laamu nguu daranoo hisnude Daakaa oo sabu ko renndo mawngo woni ɗoo".
Caggal yeewtere amen e ceerno jalaalu Diini Bah, woni naamnal baɗɗingal ko hol no laamu Senegaal huccitirta e renndo wayngo hono nih waasa hay ɓamde kuule mbele ndiyam e kaɓirɗe jaynde waasa ŋakkude? Jeyaa ko e fotdeeji laamu nguu hisnude kala dental baɗowal e leydi ndii tawa ko jamirangal e nder sarɗiiji laamu nguu. Ndee ŋakkereko ñiŋoore hohowɓe dawrugol e laamu nguu kala sabu Madiina Gunaa jeyaa ko en nokkuuji ɓurɗi teddude to bannge Diina e nder Senegaal.Heddii ko yoo diineyaŋkooɓe e hohooɓe Daakaa oo e denndanngal almuɓe ceerno nde njokkata tiiɗnaare hono no waɗirtenoo nih e jamaanu ceerno men Seek Muhammadu Said Bah (RTA).
Pulaagu.com, e innde am heeriinde ena duwanoo saŋkoraaɓe ɓee etee amin nduwoo Ceerno Ahmadu Tijjaani Bah e denndaangal daakiyaŋkooɓende Alla ɓeyndanta renndo ngoo kisal.


text:
Caggal nde fedde wiyeteende Sahel 3000 waɗi golle mum gadane e eɓɓoore wiyeteende PASSEVO wonnoo tan ko renndo teeru Wurosoogi, ngam haɓaade diƴƴe ñolɗe e juppugol goppe ittateeɗe e duusuuji juppateeɗi caggal wuro ngo ngam bonnugol taariindi ndeen hare juutii no feewi. Nde yahi haa ɓooyi ɓe naattini heen renndo teeru Maatam wonti PASSEVOM ko eɓɓoore nde Wurosoogi e Maatam ndenndi ɗum e oo sahaa e ballal AGETIP e GSN Senegaal kame meeriiji ɗi. E ngol laawol ko heblo tiiɗtingol inniraa PACSVOM e tuubaŋkoore Projet appui a la consolidation du service de la vidange dans communes de ourossogui et Matam. Ko ngam tiiɗtinde golle ɓennuɗe ɗe haa mbaawa waɗde ngartam teeŋtuɗam e nder renndooji. Tee so ƴeewaama joom otooji buustooji ɗi ko yimɓe heeriiɓe gollantooɓe koye mumen. Kadi ko ɓe yoɓateeɓe, kadi ko ɓe ngittata ko moƴƴaani e cellal yimɓe ɓe. Ñallal hannde 23 noowaamburu 2017 e gardagol Saada Jallo,Aliw Njaay ,Aliyun Saar e Mammadu Danfaka e fotde jokkorɗe noogaas e nayi nootataniiɗe leeɗe sappo e ɗiɗi Wurosoogi kawrii ɗo e Wurosoogi.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
O waraa ko ñalnde 5 Abiril 1890, hoore makko e vanndu ceerndaa no layya juulde Taaske. Ko adii ɗuum ngarmi-ngaraa heewiino hakkunde makko e laaminooɓe reedu Fuuta oon yonta, ɓeen ngoni Almaami Ibiraa Almaami mo Laaw, Andul Laamtooro mo Tooro yanti Almaami Yirlaaɓe. Maa Tuubakooɓe Ndar e Podoor ngaddi ballal mum en nde ɓe pooli Ceerno Sammba Jaadanaa Njaac. Poolgu ngu aldaa baawal. Poolgu ngu soomaani manoore.
O waraa ko ñalnde 5 Abiril 1890, hoore makko e vanndu ceerndaa no layya juulde Taaske. Ko adii ɗuum ngarmi-ngaraa heewiino hakkunde makko e laaminooɓe reedu Fuuta oon yonta, ɓeen ngoni Almaami Ibiraa Almaami mo Laaw, Andul Laamtooro mo Tooro yanti Almaami Yirlaaɓe. Maa Tuubakooɓe Ndar e Podoor ngaddi ballal mum en nde ɓe pooli Ceerno Sammba Jaadanaa Njaac. Poolgu ngu aldaa baawal. Poolgu ngu soomaani manoore.
Ceerno Samba Jaadanaa Njaac janngi ko Duɗal Piir hade makko artude Fuuta, nder Laaw reedu-fuuta, nder muuɗaandi makko, nder wuro taaniraaɓe makko e njaatiraaɓe makko, Juuwde. Nde o jaŋngata Deftere Alla nder Jolof nde (Piir woni ko Jolof), o ñooti jokkondiral e musidal tiiɗngal hakkunde makko e Burba Jolof, Sayeer Mati. O waɗti heen seernaaɓe Jolof. Ko e oon mudda o rokki Xali Majaxate Kaala wirdu Tijjani.
Ceerno Samba Jaadanaa humani toon biyeteeɗo Gañesiri Jaxate, ɓiyi kaanaŋke Yeri Jaxate, mawni mum Burba Jolof Xali Majaxate.
Nde Ceerno Samba Jaadanaa arti Juuwde, o udditi duɗal omo jaŋngina Deftere Alla Toowɗo oo. Fuuta fof nootii mo. Ɓiyɓe-baaba makko’en mbaɗti e makko yiytere. Wuro ngo faaɗiri mo.
O uuji, o taƴti maayo, o fayi kolongal Gawdal Koolɗi, nokku mo taaniiko’en cosnoo. E wiyde Juuwde-Jeerinaaɓe, taaniraaɓe makko 99 inan lelii Gawdal Koolɗi, kam en fof kadi ko waraaɓe e laawol Diine Lislaam. O duñti duɗal taaniraaɓe makko kuɓɓunoo, kaŋko e almuɓɓe makko. O mahi tata o aarni nokku o. Hoohooɓe Laaw, teeŋti e Kasganaaɓe, nootii mo.
Laamɓe Fuuta, haa teeŋti e ɓe Laaw e Yirlaaɓe et Tooro, mbeltaaki heen. Ceerno Samba Jaadanaa nootaama no laamɗo nii, o mahii tata no laamɗo nii, o jooɗiima joɗnde laamɗo. Kalhali keewɗi noon keƴjataa e jofnde wootere. Ɓuri heen mettinde ko Ibiraa Almaami.
Laamɓe Laaw e Tooro e Yirlaaɓe kuli. Ɓe pelliti waɗdude maalde. Ɓe ñaagii yo “Guwernoor” Ndar neldu ɓe ballal mbele aɓe paloo bonande Ceerno Sammba Jaadanaa gila e law. Ko “Guwernoor” joɗaninoo Leydi Farayse to Ndar. “Guwernoor” winndiɓe ɓataake, o wiyi ɓe heen ɗii konnguɗi: “… pad-mi ko haa Kolonel Dods arta Dahomee nde mi nelda on sete timmuɗo soofaaji mbele oɗon kuuɓna geɗe oo ceernaajo kuɓɓoowo jaynge murteende, kaŋko e almuuɓe makko ɓe neh-ɗen haa ngoppi duɗal jaŋde lomtini ɗoon tata laamu. So en ummanaaki mo, ma o bonnan en haa ɓura ko Ahmadu Seeku ( ) e Maamadu Lamin mbonni ko”.
Jooɗaninoo tuubakiri Laaw ko biyeteeɗo Alys, kaŋko ardinoo tunndu Salde-Tebegut. Guwernoor Ndar yamiri yo o wallondir e Fuutaŋkooɓe Laaw e Yirlaaɓe e Tooro, o yana e Gawdal Kooli. Ardinoo konu ngu ko mawɗo soofaaji Podoor.
Ceerno Samba Jaadanaa fooli ɓe. Ko ndeen miñi mum Ibiraa Almaami, Biraan Abdul waraa, goɗɗo biyeteeɗo Aamadu Kuro barminaa. Ndar neldi konu yo faaboyo ɓe. Ɓe uddi Ceerno Samba Jaadanaa e almuuɓe mum balɗe noogaas-e-tati, hay gooto naatataa nder tata ka, hay gooto yaltataa. Ko ina tolnoo e piɗtaali 150 ( ) baŋ-yo-baŋ maayii e ndee wolde. Maalde Fuutaŋkooɓe e Tuubakiri waawi sete seernaaɓe e almuuɓe e Kasganaaɓe.
Wondiiɓe Ceerno Sammba Jaadanaa njaltini mo tata Gawdal Koolɗi. Ɓe ndogni mo, o mooliyii to Muttaar wul Ahmeddu, seraaji Meel, takko Eleega. Kamɓe njaŋndnoo to Duɗal Piir. Muttaar nanngi mo artiri mo Laaw. Laawaŋkooɓe ñaawi mo warngo. O hirsaa, daande makko fayraa Salde-Tebegut mbele Alys jooɗaninooɗo Farayse ina seedoo.
Duuɓi sappo caggal maayde Ceerno Samba Jaadanaa, wondunooɓe e makko ina njiylee, ina mbaree, ina ndahee feewde lesɗe Amerik. Ɗee dille kewɗe nder reedu Fuuta, Laaw, ina naamndii anndineede. Ɗe njibinii uujooji yimɓe
Laaw haa teeŋti e Kasganaaɓe. Ɓee heen taƴti maayo payi rewo, cosoyi gure taariiɗe hannde Kasga rewo e worgo. Wonii heen fayɓe Mboon e to Halayɓe, haa nder Tooro e Dimat. Duttorɗe keewɗe ina njaŋtoo ko kewnoo ñlnde 5 Abiriil 1890.
Gila Ndakaaru haa Ndar e Paris to leydi Farayse. Defte mbinndaama e Ceerno Samba Jaadanaa, Duɗe Toowɗo Ndakaaru e Nuwaksoot njaŋtiima ko kewnoo ngu ñalngu moobaare Laaw. Ceerno Samba Jaadanaa dañi ko ɓiɗɗo gooto gorko ina wiyee Mammadu Sammba, ɓurɗooɗo lollirde Aamadu Njaay Gañesiri Jaxate. Kaŋko Mammadu Sammba o dañii ɓiɓɓe njeegomo, rewɓe njoyo e gorko gooto. Ɓeen ngoni : Kadijatu, e Bubakara, e Gañeseri, e Aysata, e Kummba e Faatimata (lollirɗo Daado).
Bubakara Njaay Njaac wuuri hannde ko Ndakaaru, omo jeyaa e biɗtoowo wolde Gawdal Kooli, ko saabii ɗum, ko nde jibini, batte mayre e nguurndam Laawaŋkooɓe.
Duttorɗe
- • Archives Nationales du Sénégal, Références : 16G – 112 – 136 – 154
- • Islam au Sénégal de Paul MARTY
- • Rapport N°686 du 16 avril 1890 du Gouverneur du Sénégal, Célment THOMAS au Ministre des Colonies à Paris
- • TO (télégramme officiel) N°128 – 131 et 147 des 3, 9, 5 et 10 avril 1890.
- • Mémoires de l’IFAN N°87 (1972), Professeur Amar SAMB, page 284, etc.
- • Les Martyrs de l’Islam au Sénégal
- • Chiefs and Clerics, Abdul Bokar Kan and Futa Toro 1853-1891
- •Sud Quotidien N°703 du 11 avril 1995.
- • Abubakiri Joob, Mémoire de Maitrise, Uniɓersité de Nouakchott
- • Njaay Saydu Aamadu, Daartol Sammba Jaadanaa Njacc, D.Ɗ.Ng, Nuwasoot.
- ( ) – Ahmadu Seeku to Maasina e Mammadu Lamin Daraame to Gajaaga ko seernaaɓe dartiiɓe naatgol koloñaal haa ɓelsi heen nguurndam mum en
- ( ) – Maayɓe e ndee wolde jaŋtaama e cimmtol ngol «Guwernoor» Ndar, Clément Thomas winndi feewde e Kalifu leyɗe Jiimaaɗe, to Paris. Toŋngoode ciimtol ngol 686 ñalnde 16 Abiriil 1890
Aamadu Malal Gey


text:
Caggal nde haalullaaji muusɗi ngummorii banngeeji kala, to watsap, to feesbuk kame jennooje, Goomu Alfaaji fuuta addii ballal mum mbela deeƴre waawa artude e nder leydi Senegaal. Waɗde jimol, noddude banndiraaɓe fulɓe, jolfuɓe, seereraaɓe, joolaaji, sooniŋkooɓe e kala leñol guurngol e nder leydi ndi nde anndata ko jam ɓuri bonannde. Sabu kala ɗo jam alaa jamaa juletaake. Ko ɗuum waɗi ɓe noddii denndaangal dillooɓe e senngo politik e nder Wurosoogi nde sarata oo ɗoo kabaaru. So hirjino, so waɗde njilluuji e nder galleeji hilifaaɓe diine e aada gonɗi e nder leydi ndi. Alaa heen ko ɓe ngoppi ɓeen wonɓe e diine Iisaayaŋkooɓe, gila e galleeji diine Lislaam wonɓe e nder leydi ndi. Yo gooto addu ballal mum, sabu teskaade leyɗeele keewɗe maayɗeele keewii, daaygol heewii waɗi ɗum ko hare leñamleñamaagu kame filñitaare. Oo morso hannde o saraama e nder renndooji kala mbela maa jam dañe.
Bookar sek Gawlo ngenndi Lewlewal Maatam


text:
Ardiiɓe kuwertiir malaadii iniwersel mo diiwaan Maatam, njeeƴiima e mitiyelaaji 26 e kominaaji e nder diiwaan. Sabu ko komin kala mitiyel cellal gooto. Mitiyelaaji ko heɓata safroyaade e nder dispaaseer, opitaal ko heewi ɓe nduttaaka ɗiin kaalisaaji to bannge laamu ngu. Hannde oo ɓe mbeltiima fotde 4 miliyaar ruttaama ɗeen ñamaale. Ko woni heen caɗeele ɗe ko ɓeen fiyatnooɓe ina njooɗoo hitaande piyaani. Sabu heewɓe mbiyata ko njooɗiima
hitaande ñawaani ñawiraaka mbaawataa ɓeydude heen haydara. Tawa ko roŋkude faamde ɗuum ko jokkere enɗam. So a ƴeewii neɗɗo gooto joom galle o fiyata naatirde mum ko 200mb hitaande nde ko 700mb. To bannge safaara maa 20 mb fof laamu ngu ina yoɓan maa 18 mb mitiyel o yoɓan maa 4 mb ɗo potno ɗaa yoɓde 100mb njoɓaa 20 mb njoɓane ɗaa 80 mb fawaade e nokkuuji ciifondiraaɗi ɗi. Hannde o fuɗɗiima waylowaylo no feewi e yoga e mitiyelaaji. Kamɓe ardiiɓe nokku o ɓe kirjinii renndo ngo e nootitaade e paabi ɗi.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
Haayre weeyo mawnde ina inniraa Didymos B ina hulanaa buɓɓaade e Leydi men hee ɗoo e duuɓi garooji ɗii. Ko goonga nii enen aadee en, haa teeŋti noon e annduɓe ko faati e weeyo, en meeɗaa seertude e kulol wonde haayre mawnde ummoriinde e weeyo ina waawi yande e men, fusa leydi men. Sahaa e sahaa kala ko wayi noon ina raadtee e nder goomuuji annduɓe wiɗtooɓe geɗe weeyo. Kono heen laawol kala « Alla ina daɗnda en e oon musiiba cooynanooɗo ».
Kono, ɗuum ittnaani en kulol, sibu won geɗe kewooje kollooje baɗte majjum kulɓiniiɗe : yeru, ñalnde 15 feebariyee 2013, haayre mawnde nde hakkundol mum tolnii e meeteruuji 15, kalitii dow wuro wooto to Riisi haa fotde 1 000 neɗɗo ngaañii heen, tawi gaañi ɗum ko keletine weeruuji kelɗi sabu dille kalito ngoo. Yeruuji goɗɗi ina ngoodi…
Ko ɗuum addani NASA ummanaade sakkande nde haayre feere, sibu so nde buɓɓiima e Leydi men hee, ande waawi bonnude ko heewi. Ko ñalnde aljumaa 30 suwee 2017 huunde e ndeen feere saaktaa. Nde inniraa ko lappol (miisiyoŋ) DART (Double Asteroid Redirection Test : “hoolkiso kaytingol haayre weeyo laabi ɗiɗi”). Feere ndee jogori siynoyeede ko e hitaande 2022 (ɗoo e duuɓi 5). Feere ndee ko selnude haayre hulaande ina jogori yande e men ndee, bolol mum (haytinde nde) mbele ande woora Leydi men. Ngool wonata go’o ko annduɓe na koolkisoo feere ɗaɗndoore en e musiiba weeyo baaɗo nii, woni so haayre weeyo happaanii yande e men.
E sahaa mo njahraten hannde oo, ko ina ɓura 90% e kaaƴe mawɗe (woni ɗe hakkundol mum seɓi kiloomeeteer) keɓtinaama, njanngaama, tee hay wootere e mum en alanaa en tanaa e nder teeminanɗe garooje ɗee. Ɓuri wonde caɗeele annduɓe hannde, ko kaaƴe ɗe hakkundol mum en jaasi kiloomeeteer kono seɓi 140 m, sibu ko nayaɓal e majje tan nganndanaa huunde, ndaa bonannde majje ina mawni no feewi, sibu, e wiyde annduɓe ɓee « tuggude e oo tolno, kala ɗo haayre ndee yani, semmbe mum ina waawi boomde leydi ngootiri noo wooruunoo » (leydi ɗoo, yeru Siin ekn, en potndaani e koye men !). Ɗuum woni ko ganndo biyeteeɗo Patrick Michel gardo wiɗto to CNRS haali.
Peeje tati ine ngoodi ngam ruppaade oo musiiba.
Feere adannde ko kalitinde sara haayre ndee aaludere nikleyeere (ogive nucléaire) ngam haytinde nde. Kono ndee feere ina soomi tanaa, sibu kaletine kalito ngoo e hoye mum en ina mbaawi yande e men. Moƴƴaani waɗde.
Feere ɗiɗmere ndee, ko neldude sara haayre ndee njowiitiikon (satellites) mbele fooɗo mum en ina kaytina nde. Saɗeende ndee feere ko ina naamndii lajal juutngal, nde nafataa so tawii tanaa oo ñoosiima.
Feere tataɓere ndee ɓurdi keddiiɗe ɗee ko waawde siyneede e ko yaaccii tee alaa batte cawndiiɗe bonɗe e men. Ndeen feere woni misiyoŋ DART.
E hitaande 2020, maa NASA werlo pelmotooka (impacteur) ka ñiso mum tolnii e 300 kg ngam tawtoyde, e nder lebbi 18, kaaƴe ɗiɗi weeyo jirlondirooje (wootere heen kala ine yirloo woɗnde ndee), miijaaɗe ina coomani en tanaa. Ɓurnde mawnude ndee, hono Didymos A, hakkundol mum ko 800 m. Lewru mayre inniraandu Didymoon (Didymos B), hakkundol mum ko 170 m; ko kayru toɓɓaa. So DART yettiima, njaaweeki mum ina yahra e 6 km/leƴƴannde, ko e Didymoon fuɓɓotoo, ngam waylude njaaweeki mum e haytinde ɗum. Ko ɗuum wonnoo eɓɓaande adannde ndee, kono leyɗe 22 jeyaaɗe e ESA ɗee kawraani e haala, sibu njaru majjum ina heewi doole (hedde 200 miliyoŋ oroo). Ko ɗuum addani annduɓe ɓee heblude lappol goɗngol, ngam etaade ustude njaru nguu rewrude e ustugol kaɓirɗe ɗee, potngol holliteede e hitaande 2019, mbele DART ina waawa werleede 2022 walla 2024.
Bookara Aamadu Bah
*NASA : (National Aeronautics and Space Administration) woni Njuɓɓudi Ngenndiiri Aeronotik e Weeyo dowla Amerik (nokku toppitiiɗo weeyo).


text:
1. Gimi adduɗaa fii taskagol ɗin andu won-
nde alaa e majji ko goɗɗo wattira saatugol.
2. Ko si huunde ɓoyli si ɓoosoyee maa fewnitee
Gimi ɗin no hattini nantondirde e feewugol
3. Si no woodi hay si ko matta wattu mi andu dey
ko ka maafe ɓeydu mi gabbe lanɗan welnugol.
4. Si tawiino sugu maa yimɓe sappo no woodunoo
nder leydi Gine yimugol Pular hettay ɓural.
5. Bela Dumbuyaa fash'inte jannuɗo hoore mun
haa damboyaa e rowiiɓe faamu e andugol.
6. Bela Dumbuyaa hi winda waajoo wallifoo
Gimi dambondirɗi e sawra men on fewnugol.
7. Bela Dumbuyaa gimi makko ɗin ko ɗi nandi woo
ko wa dembe njuuri e dambondirde e lewñugol.
8. Si tawii a sikkiti fontu deftere makko nden
Gimi sawrayanko nde janguɗaa nde ko ghirragol.
9. Gimi maa ko nandi ko gimɗi Cerno mo Mombeyaa
ilugol e feppondiral etoodi e norɗugol.
10. Mo no andi soro maa Cerno Abdul haawotaa-
ko geɓal ko heɓuɗaa jangugol maa fewjugol.
11. Yimugol ko dokkal ɓayru Jooman okkorii
ma ka fallu makko mi rerɗinii ma e soobagol.
Labe nyande 14 Ibriilu 1976


text:
Ko e lewru Mee 2017, Padalal heɓnoo Ammbilaas keso pul tawa Ko Daawuuda Jah kalfinaaɗo boon Suudu Kuule leydi Senegaal, Meer mo Horkaƴere addunoo mbo toon. Oon ammbilaas sumii e oo talaata 13 korse hedde waktuuji sappo e goo. O dogatno tan haa o waɗti weddaade cuurki, haa o weddii lewlewndu. Suwaa anndeede tawo ko woni sabaabu cumgol ngol.
Padalal wuro Siree diiye wuro Ko wooto e gure fuuta daande maayo wonngo e nder diiwaan Maatam e mder falnde Kanel renndo teeru Horkaƴere
Bookar Sek
PADALAL : AMMBILAAS WURO NGOO SUMII
Ko e lewru Mee 2017, Padalal heɓnoo Ammbilaas keso pul tawa Ko Daawuuda Jah kalfinaaɗo boon Suudu Kuule leydi Senegaal, Meer mo Horkaƴere addunoo mbo toon. Oon ammbilaas sumii e oo talaata 13 korse hedde waktuuji sappo e goo. O dogatno tan haa o waɗti weddaade cuurki, haa o weddii lewlewndu. Suwaa anndeede tawo ko woni sabaabu cumgol ngol.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Rajo Lewlawal
Ziar annuelle 2018
Pulaar TV
Cakkite+
-
-
NANONDIRAL E EKKOL OO : BATTE JATTAN KO LATTANPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDOTEERU OOGO : WURO KAAWEL WOYTII KO NDIYAMPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDO TEERU OOGO : HAMARAABE CEPPII NGAM KUURAA E LAABIPosted in: Joljole Comments: 0
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 30 AWRIL 2018Posted in: Joljole Comments: 0
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Harminki ngaynaaka e yebre Najeeriya
Nyande alarbaare ndee on diidangol harminki ngaynaaka fuddi kuude nder jihawol benue, woyla cakanteere lesdi Naajeeriya jiha neebuka nder fitinaaji hakkunde remoobe e waynaabe.
Diidangol ngol doolan kala duroowo malla gaynaako fuu sooda ladde jooda nokkure woore dura dabbaji muuɗum dala yiiluki bana ngaynaaka ɓoymaha.
Duubi juyi hetaama tigguki kala gaynaako mo nangaa ‘yatti diidangol ngol fuu, maabo yoɓa jomorgol ceede nayraaji hewtandi miliyonre malla o hawtanee ɗiɗi fuu.
Kawtal fulɓe ngal jiha kan molti bee jabruɗe ɗen ɗe ɓe tindini ‘yatti hakke maɓɓe.
Kawtal waynaaɓe ngal miyetti Allah cattle breeders Association ngal lesdi noddi ngomnati kawtal lesdi Naajeeriya yaawa hoosa jabruɗe ngam fadduki fitinaaji.
Alhaji huseni yusuf boso gooto nder arddiɓe kawtal ngal tabbitini redio kongol Naajeeriya dow be ngerday bee diidangol ngol.
D. Gurin


text:
Pelle pine ngenndiije (Fedde Ɓamataare Pulaar e Muritani, Fedde Ɓamtaare ɗemngal Wolof e Fedde muritaninaare Ɓamtaare ɗemngal e pinal sooninkooɓe) mawninii ñalnde 21/02/2017 Ñalngu winndereewu ɗemngal muuynangal. Kewu nguu udditiraa ko wejo defte binndaaɗe e ɗemɗe ɗee gila subaka haa takkusaan. Caggal ɗuum Mohamedun Wan lollirɗo Duudu Wan yeewti ko faati e Ɗemngal muuynangal e jaŋde. Caggal juulal futuru ko hiirde pinal ɗo pelle 3 ɗee kolliti heen wootere kala jimol. Ko ngol woni goo ko ñalngu nguu ina mawniniree oo faayiida, tawi ko dental pelle njuɓɓini ɗum.
Ciftinen tan, ko ina wona jooni lewru, pelle 3 ɗee ngonnoo ko e heblude hujjinaango ngam ɗaɓɓude laawɗingol ɗemɗe ngenndiije tati ɗee, woni waɗtude ɗe ɗemɗe jaŋde, ɗemɗe gollorteeɗe nder njuɓɓudi laamu, kuutoteeɗe e denndaangal fannuuji nguurndam leydi ndii. E nder ngoon hujjinaango ɗe kollitii heen :
– wonde laamu Muritani saaktiino, e ballal Komisariyaa Toowɗo Fedde Ngenndiije Dentuɗe (F.NG.D) toppitiiɗo Jojjanɗe aadee jooɗiiɗo e Nuwaasoot, e nder tonngoode keeriinde jaaynde laawɗunde (journal officiel), hono tonngoode 1326 bis ñalnde 9 desaambar 2014, kuutorɗe sariya winndereeje ɓurɗe teeŋtude ɗe Muritani siifi tawi ko jowitiiɗe e jojjanɗe aadee. Ɗeen kuutorɗe kala ina teeŋtini jojjanɗe aadee, haa arti noon e potal leƴƴi e pine e ɗemɗe, e hakke mo aadee kala jogii e janngineede e ɗemngal ngal muuyni ngal ;
– Dental Afrik laawɗinii e hitaande 2006 doosɗe Akaademi Afrikeejo Ɗemɗe (ACALAN), tee ummaniima golle janngingol e wiɗto wonande 41 ɗemngal taccikeeriwal (ɗemɗe Muritani 4 ɗee ina njeyaa heen), sompi 12 goomu wonande ɗemɗe taccikeeriije (ina heen goomu fulfulde) ;
– Kuulal 7 Nanondiral winndereewal jowitiingal e Momtugol denndaangal mbaadiiji Paltoor Leƴƴi ngal Muritani siifi ñalnde 13 desaambar 1988 biyngal : « Dowlaaji jaɓɗi nanondiral ngal kuniima ƴettude ɗoon e ɗoon kuule juumtuɗe, haa teeŋti noon e fannu jaŋde e nehdi e pinal e kumpital ngam haɓde e sikkeeji jibinooji paltoor leƴƴi e wallitde paamondiral, muñondiral e cehilaagal hakkunde ngenndiiji e leƴƴi, ngam kadi semmbinde paandaale e piɓle Doosgal Fedde Ngenndiije, e Bayyinaango Huɓtodinngo jojjanɗe aadee, e Bayyinaango Ngenndiije Dentuɗe yowitiingo e momtugol denndaangal mbaadiiji paltoor leƴƴi, yantude e ngalɗoo Nanondiral » ;
– Njillu ciimtoowo keeriiɗo ko faati e mbaadiiji añamnguraagu (rasisma), ooyre e ŋakkeende muñondiral jotondirɗi heen, ko jiidaa e ɓetooji ƴeewndo jaŋde ɗemɗe ngenndiije baɗananooɗi e sahaa mum.
Ɗe ciftini heen daartol mbayliigaaji Tippudi Nehdi e Jaŋde Muritani e caɗeele ñawndugol gagga pinal cakkiiɗe denndaangal luure kewooje e leydi ndii hakkunde leƴƴi ɗii. E nder heen, hujjinaango ngoo siftinii juumtugol ƴeewndo jaŋde ɗemɗe ngenndiije Pulaar, Sooninke e Wolof, kam e ummanagol Dental Afrik ƴellitgol ɗemɗe Afrik. Ngo siftini kadi wonde diiwaan Magreb hee, Maruk e Alaseri kala laawɗinii ɗemngal Tamasig (ɗemngal berbeer en). Fedde Ngenndiije Dentuɗe (F.NG.D) ina heɓtini fiɓnde wiynde wonde hakkeeji aadee tuugii ko e jaŋde ɗemɗe ngenndiije mbele yimɓe nokkuuji ɗii ina mbaawa jeytoreede no fotiri nii e peeje e politikaaji ƴellitaare, nde tawnoo hare baasal waawaa yuumtude so yimɓe ɓee keblaaka, njannginaaka, maraani karallaagal…
Finnde wonde ɗemɗe ɗee ina kattani loowde gannde kala, haa teeŋti e siyaas e karalleeje kese, ko Microsoft e Google e Mozilla ina kuutoroo Wolof, Mozilla e Facebook ina kuutoroo Pulaar, e ko wonaa ɗuum tan.
So en ngartii e ñalngu 21 feebariyee nguu, hikka UNESCO ɓuri teeŋtinde e maggu ko jaŋde e nehdi ɗemɗe muuynaaɗe. E nder ɗuum, sokna Irina Bokova, Gardo Kuɓtodinɗo njuɓɓudi ndii wiyi : « E nguu Ñalngu, miɗo werloo noddaango mbele kattanɗe nehdi e jaŋde heewɗemɗiire ina heɓtinee e nokkuuji kala, e nder tippuɗe nehdi e jaŋde e tippuɗe laamuuji, e nder denndaangal kewuuji pinal e jaayɗe, e ayaawo geese e gostondire njulaagu ».
UNESCO facciriri ɗum ko nii :
Ngam wallitde ƴellitaare duumotoonde, janngooɓe ina poti nehreede e janngineede e ɗemngal ngal muuyni kam e ɗemɗe goɗɗe. Kattanɗe gorwore taro e binndol e hiisa keɓrotoo ko keɓindagol ɗemngal neɗɗo gadanal hono ɗemngal ngal muuyni ngal. Ɗemɗe nokkuyeeje haa teeŋti e ɗemɗe leƴƴi ɓuraaɗi keeweendi kam e waali wuro en, ina ndokka pinal e paarnorɗi e ganndal gaadanteewal, geɗe teeŋtuɗe ngam heblude janngooji duumotooɗi.
Hol ko firti nehdi e jaŋde tuugiindi e ɗemɗe keewɗe ?
Nehdi e jaŋde tuugiindi e ɗemɗe keewɗe ina newna nehdi e jaŋde – tawa kadi ina semmbina potal – yimɓe haalooɓe ɗemɗe ɓuraaɗe keeweendi e/walla waali wuro en haa teeŋti e sukaaɓe rewɓe e rewɓe :
– e ndi ƴellita faayiida jaŋde e kattanɗe rewrude e teeŋtingol faamamuya e kattanɗe pentugol, waasa wonde tan jaŋde deftagol e teskagol ;
– e nde tiiɗtina fannu ñiiɓnugol ganndal nder jaŋde, aaɓna, rewrude e ɗemngal muuynangal, tabitingol ko janngaa koo, ɗoon e ɗoon e nder nguurndam janngoowo oo ;
– e ndi ƴellita, gila e fuɗɗoode, kaaldigal e gollondiral hakkunde janngoowo e jannginoowo rewrude e newnugol paamondiral e kaaldigal ;
– e ndi wallita jeytoregol e golle renndo tee endi newna keɓgol gannde kese e fannuuji pinal kesi, ndi ñiiɓna baɗwaɗondiral juumtungal hakkunde ko huuɓtodini e ko heertini e nokku.
Ciimtol Bookara Aamadu Bah