text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 038 (A night in jail)
38. Fii jemma on ka kaso
Oo’woye, åee yimåe weltaaki fii ko feýýi kon. Geece maååe ɗen no niååiti, tiiɗe ɗen no ñiråinii e gite no heewi haasidaaku.
Fariisiyaajo Arano on : "Ko haa honnde woneten e ndaarugol ɗun?"
Fariisiyaajo Ɗiɗaåo on : "Ko en gooto : tonhanen åe yewtugol fii annabi Iisaa."
Fariisiyaajo Arano on : "Si ɗun yaarii nii, neeåataa hara yimåe åen fow gomɗini ko Alla immintini kon annabi Iisaa hakkunde mayåe åen."
Fariisiyaajo Ɗiɗaåo on : "Nanngen yeesooåe maååe åen."
Hino wa’i wa si Fariisiyaaåe åen no huuwirde wa si ko åe gomɗinåe. Aranun ɗun, åe newnii yo annabi Iisaa fempe ka leggal altindiraangal, onsay åe fankini seedeeåe åen. Aynuåe åen juulirde mawnde nden no darnude jamaa on. Åe nanngi Petruusu e Yuuhanna, åe yaadi e maååe, åe sokiri åe jemma.
Bimmbi nden ñannde, åe woni e waɗangol åe lannde :
Ñaawoowo : "Ko hombo wi’i on hiɗon haani waajaade? Ko honno waawuɗon waɗirde kaawakeeji wano ko imminɗon kon oo boofoojo ɗoo, o yahi?"
Petruusu accaali åe hulåina mo. O jaabori cuucal :
Petruusu : "Hiɗon tooñude men ko fii men wallitike boofoojo. Kaawake on timmii sabu gomɗingol ngol Iisaa Joomi mo fempunoɗon on, Alla le immintinii mo hakkude mayåe åen. Ko annabi Iisaa tun waawi hisingol yimåe åen – hay gooto e nder aduna on waawataa ɗun."
Ñaawooåe åen nhalɗi sabu cuucal Petruusu ngal, åe yewtidi e åeya fii anndugol ko honɗun åe haani waɗude.
Ñaawoowo : "Ko honɗun haanuɗen waɗude fii åee? En waawataa yeddude fii ko boofoojo on waawi kon yahude. Gooto yeddataa ɗun."
Petruusu : "Kono en hiɗen haani haɗude yimåe åen heɗagol åe. Men tonhanay åe yewtugol fii annnabi Iisaa."
Petruusu e Yuuhanna addaa kadi yeeso.
Ñaawoowo : "Onon åee yimåe, on newnanaaka waajagol fii annabi Iisaa. Hara on faamii? Meɗen habbii yo on ɗofto ndee yamiroore, si wonaa ɗun ..."
Kono kanko Petruusu o jaabii ɗun ɗoo :
Petruusu : "Hara hiɗon habbii ka men ɗoftoo on edii yo men ɗofto Alla? Gasataa ka men fanka. Men yi’ii piiji buy e nder ko men wondi kon e annabi Iisaa, meɗen haani yewtude åeya fii makko."
Åe yamiraama fankugol kadi, onsay åe accitaa.
Ko Alla haanuɗen ɗoftaade edii yimåe åen. Wano Petruusu e Yuuhanna huuwirnoo non.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, farisiiyaaåe åen ɗiɗo, ñaawooåe åen ɗiɗo, Petruusu
© Copyright : CEF Allemagne


c: text/html

text:
« Jamma jamma, ɗaccaa ceeɗu ». Taw-mi ngol konngol ko e yimre Aamadu Sammba Demmbele, lollirɗo DAS. Won ko heewi ko waawi soomaade e maggol, kono miin kam, mboɗo waawi faamde heen tan «e oo aduna, alaa ko ñiiɓata e sifa ngoota. So ɓooy ɗaldaama tan, maa waylo». E nder ɗuum, ɗoo e leydi Muritanie, gila ko ɓooyi, ene woodi fedde wiyateende «Fedde Yimiyankooɓe e Winndooɓe». Kono tan, ko fedde yahrunde bannge. Sabu ko maa ngonaa binndoowo walla jimoowo e Arab luggo tan nde njeye ɗaa e mayre. Waɗde miin yimiyanke Pullo oo e banndu am debbo sooninke biyateeɗo Mancita oo e sehil am jolfo biyateeɗo Moodu oo, min ngalaa heen geɗal. Nde tawnoo noon Alla uddataa jooka, ndeke ene woodi waɗooɓe jime e safaroore, ɓe ngalaa heen kanum en ne. Ɓeen mbiyata koye mumen ko « yimiyankooɓe e haaliyankooɓe ganni ».
Ene rewaa ɗaccaaka, haa laamu felliti yamirde cosgol fedde woɗnde. Tawi wonata e mum ko yimiyankooɓe e haliyankooɓe ganni. Pulaar wiy «ko hooynantenoo, so saamii hoccete». Ɗum ene jeyaa e ko saabii cosgol ndee fedde inniraande « FEDDE YIMIYANKAAGAL E HAALIYANKAAGAL GANNI ». Ene tawee heen, Fulɓe, Sooninkooɓe, Jolfuɓe e Safalɓe waɗooɓe jime e safaroore, ɓe njahraani yimiyankaagal aarabaagal.
Caggal nde yiilirde ndee e terɗe Goomu yiilo toɗɗaa, fedde ndee yuɓɓinii e lewru Suwee, pottital gudditirgal golle to batirde fattamlamiire wonnde ɗoo e Nuwaasooɗ. Ñalnde heen, ymiyankooɓe Pulaar, Safalɓe, Sooninkooɓe e Wolofaaɓe mbaɗii toon soppoo joloo ngam feññinde mbaawkaaji mumen e oon fannu. E nder lewru Suliyee, ko jeewte mbaɗaa e ɗemɗe naye ɗee fof. Tawi tiitoonde ndee wonnoo ko «Daawe yimiyankaagal Ganni e nder leydi Muritani». Ellee leƴƴi nayi ɗii fof nanndi e oon fannu. Sabu Kaalɗo heen fof, sifotoo ko daawe tati teeŋtuɗe. Daawal hade Lislaam, daawal nde Lislaam ari e daawal kesal, kawrungal e won e ɗemɗe bayɗe no Pulaar, Sooninke e Wolof mbaɗtii wunndireede alkule latee. Sikke alaa, ko adii ɗum, huunde e mawɓe men wayɓe no Ceerno Alasan Njaay lollirɗo Ceerno Boy, mbinndiratnoo Pulaar oo ko alkule arab.
Njoofnirten ndee winndannde ko wasiya. Ñaagaade yimɓe ɓee nde naatata e ndee fedde, mbele kala ko ari mbaasa luuteede. Eɗen njogii mawɓe men wayɓe no Abuu Soko e Njaay Saydu Aamadu, ko e ardorde ndee njeyaa, ene moƴƴi njokkondiren e mumen, ngam ngannden holi no no ɗum newortoo. Mbaasen nanngitaade e helmere leeɓtunde en ndee, haɗnde en yoga e hujjaaji men ndee. Ndeen helmere woni «EH».
Mawɗo gooto wiy «so a wiyii eh, won henndu yaltata e hunuko maa. Nduun henndu ƴarotaako ñaande, kono ene ƴaroo golle». Ko helmere nde keew ɗen huutoraade, njejjiten ko Pulaar wiynoo : « no bannde en puuyiri fof, ɗaayir noon ». Walla «so mawɗo kellifaaɗo wirti-maa-ma ene doga haa wutte fiyi faandu, so alaa ko nanngu maa, dog ngabbo ɗaa heen. Sabu maa wonii ko bone o dogata, ndeen noon rew e makko woto bone ɗee tawde ma ɗoon, walla tawa ko jam o dognanta, waɗde abbo e makko woto a luuteede».
Malal Sammba GISE

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 102 (Out in the open 2)
102. Ka kene 2
Ɗun ko kaawee immorde ka Alla tawandema boobo on ko wurɗo haa jooni. Fir’awna yamirno yo kala boobo gorko mo Isra’iilayankeeåe åen jibinanaa, yo bugoye ka maayo Niiluwol. Kono åay jiwo makko lanɗo on yi’ii boobo on no wallinaa e debeere ka maayo Niiluwol, o yurmaa mo. Debbo lanɗo on jonni mo yumma makko fii yo åe danko mo e nder duuåi seeɗaaji.
Muusaa (ko o woni paykun) : "Neene, ko haɗi yo mi luttidu e mon. Hara a yaaday e an?"
Neeniraawo on : "Mi waawataa yo boobo an, kono miɗo miijaade fii maa soono kala."
Muusaa (ko o woni paykun) : "Ko wondugol e mon åuranin-mi."
Kono hiåe haani waynodirde.
Debbo lanɗo on no haani jogitorde suka on wa åiɗɗo makko, o inni mo Muusaa.
Muusaa janngi e duɗe åurɗe e moýýude ɗen o ne’aa needi kelɗudi. O heåi moýýere. Muusaa wonti aaden alɗuɗo.
Kono ka nder åernde makko, o yejjitaali ko o tawdaaɗo e jamaa Alla on. Jamaa njagganooɗo on duuåi 300 e nder leydi Misira ndin.
Muusaa : "Ko åiɗɗo lanɗo on, miɗo mari kala ko mi faalaa, ko mi alɗuɗo, kono ko honɗun ɗun nafatan-mi si tawii miɗo anndude ka nder åernde an miɗo haani faabaade jamaa an on?"
Muusaa acciti fow e juuɗe Alla e hoore anniye. O yawitaa edii yo o teddine, o woni maccuɗo edii yo o wonu lanɗo.
Ko ɗun si o yaltani ka suudu lanɗo on. Ko neeåi seeɗa, o yi’i Misirayankeejo no piya Israa’iilayankeejo. Muusaa ndaari takko makko ɗon, åay o tawii hay gooto sutaaki mo, o piyi Misirayankeejo on haa o woni sabu makko, o surri mo e nder jaareedi ndin ka wulaa.
Alla no faalaa huutorde annabi Muusaa fii jattingol jamaa on makko on e nder njaggu, kono hara hinaa wano non.
Yimåe åen humpitii ɗun, Fir’awna kadi men. Ko ɗun si o faaliraa warude Muusaa.
Onsay Muusaa dogi ka woɗɗitii e leydi goo. Hara lannii laawaade? Hara Alla huutoray ittoowo hoore wano Muusaa?
(hito baali ɗin ko aatata kon) Ko timmi duuåi 40, annabi Muusaa no ayna danmi ɗi goɗɗo jeyi. Fewndo ko o aynaynoo danmi ɗin hella ka ngese heewuɗe kuɗi, hari himo mari saa’i fii miijitagol.
O yejjitaali Alla, Alla kadi yejjitaali mo.
Tun nde wootere, Muusaa darii nokkun gootun.
Muusaa : "Gasataa! Ɗun waawataa gasude! Pitahun huååaykun. Kono hakkee ko ɗun hawnii tawi pitahun kun alaa e sumude."
Fii gundoo pitahun huååukun kun jokkitoyte ka yewtere aroyoore.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Muusaa (ko o woni paykun), neeniraawo on, Muusaa
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Holno yiiroɗon ndee ñaawoore warngo Tomaa Sankara saatiinde ko ɓooyaa?
Saakitaama ñannde :
Hannde e altine, ñannde 23 lewru 8ɓuru 2021; ka yewtere men On Tottaama Konngol, on hollii men miijo mon ko faatii e ñawoore waarngo Tomaa SANKARA, lamnɗo kiɗɗo Burkina Faso, ñannde 11 lewru sappaɓuru 2021to Buurkina.Ko honno yiiruɗon alhaali ndee ñawoore waɗoore caggal duuɓi 34 gila nde SANKARA waraa ?Tawu si nduu suudu ñaawirndu Buurkina waaway mooɓindirde seedeeji ɗin fow ngam taƴƴude ñaawoore rewude sariya ?
Hiɗon waawi neldude men lamndal ngal yiɗuɗon yo men jaabo e guurol.
Okkee miijo mon e ndee toɓɓere ka tongoode watshapp : 00221766441280.
Heɗee jeewte amen fow ka kelle amen Facebook e Twitter: RFI FULFULDE
On Tottaama Konngol ko ñalaande kala gila njamndi 13:15 faa 13:30 (GMT).


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 156 (Esther – star of the East 1)
156. Aysata – hoodere fuɗɗaange ngen 1
Jiwo : "Hara hiɗon anndin mi? Ko Haadasa woni innde an nden, ko e ndii leydi wi’eteendi Gariisa ndin mi woni. Kono hinaa ton woni ka amen. Mawåe an åen maayiino. Hay kamåe åe yejjitiino fii maååe. Ko åee maaketeeåe Marajiati weldiɗɗo mawbyhe an åen woni ko mi janni e juuɗe mun. Ko åe esiraaåe kelɗuåe. Ko e ndee saare mawnde wi’eteende Suusana woni ko men daakii. Ɗon fow ko Aysata woni ko noddirtan mi. Innde an nden ka haala åe Gariisa åen ko firi ko "hoodere nde funnaange"."
Oo alyatiimaajo mo andaaka e labaaɗo e jogiiɗo hakkil miijanooki hay nde wootere wondema ñannde goo o jalboyay fota, o wonoyay andaaɗo fota.
Aysata wontii lanɗo debbo. Taariika makko on no sifaa fii mun ka Kitaabul Muggadasi.
Oo lanɗo jogiiɗo doole wi’eteeɗo Asirirusu. Hakkunde jiwåe åen fow, himo åuri åe. O wattii meetelol makko ngol ka hoore, o waɗi caatal moolanaangal.
Nden ñannde, o yhantaano sagalle woo e nder laamateeri ndin fow, lonto mun o waɗi dokke.
Hinaa kawral waɗi si Aysata woni debbo lanɗo e ɗin saa’iiji. Miɗo felliti wondema ko Alla tindini mo kanko lanɗo wi’eteeɗo on Asiyeriisu suåagol ɗun.
Aysata no gomɗini lanɗo laamiiɗo on aduna on fow, on ardiiɗo åernde lanɗo e nder nduu muraadu.
Hari Aysata no naåori gundoo ka nder suudu lanɗo on. Gooto andaano ko o Yahuudiyankeejo. Esiraaåe makko waajii mo åe wi’i hita o wowlana hay gooto. Himo heɗitii åe, o mari gundoo on haaju.
Oo wi’eteeɗo Marajiati ko gollanoowo kanko kadi lanɗo on. Ñannde goo, o wonuno seede janfa lugguka ka gollanooåe lanɗo on ɗiɗo waɗi e hoore lanɗo on. Hari hiåe eååi warugol lanɗo on.
Oo maaketeeɗo Marajiati wowlani Aysata debbo lanɗo on fii ɗun, on debbo kadi holliti ɗun kisan lanɗo on.
Janfa kan feeñi, janfiiåe åen donkinaa ɗon e ɗon.
Oo wi’eteeɗo Asiyeriisu wi’i windanayɗo mo on yo o windu o fensita fii nden toååere ka surnal lanɗo on ngal, åe waɗi ɗun.
Ko saa’iiji seeɗa feýýi, neɗɗo bonɗo ari ka suudu lanɗo on.
Ko Haamaana on wi’etee, aaden mawnintiniiɗo e yiɗuɗo hollitaare. O heåi hoolaare e lanɗo on.
Kanko Haamaana wonunoo ɗiɗaåo on e åuråe jogaadel åen doole e nder laamateeri Gariisa ndin.
On neɗɗo no joginoo ka nder åernde makko eååoore Ibuliisa bonde.
On åurtay humpitaade fii ɗun ka yewtere men aroyoore.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, ɗayɗo (jiwo)
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 096 (My parents are separated)
96. Fii sertigal mawåe an åen
Jiwo : "Hari fijindaaru ndun no labaa fota."
Suka : "Ko menen fooli jaabagol lande ɗen (fijindaaru ndun)."
Jiwo : "Ýettitiiɗo."
Hari fayåe åen no weltii wa ko åe waynondiri e mojobere sukaaåe åen nden. Kono hinaa Safiyatu.
Fillitotooɗo : "Safiyatu, ko honɗun e satteende jogiɗaa, gila ɗee balɗe ɗoo mi yi’ii hiɗa nanndi e ko mi woowaa yi’ude e maa. Hara a nawnaa?"
Safiyatu : "Ko ko niååiti tun woni gaa. Ben an en alaa ɗoo. Åe woɗɗitike, åe wondaa e jaaja an, åe wondaa e an. Neene wi’i wonde hiåe njaatodiri e jiwel. Hiåe yiɗi ngel åuri en fow."
Fillitotooɗo : "Ɗun non hoyanaa-ma, miɗo anndi ko honɗun woni battane sertigal e mawåe mun."
Safiyatu : "Ɗun no wondi e ninse fota fii ko o hawki men kon."
Fillitotooɗo : "Hara ko hawkaɗaa kon no tampinde fota?"
Safiyatu : "Miɗo añi kun jiwun, kun naåii ben an men ka woɗɗitii men. Hara hiɗa sikka wonde o artataa han kadi ka men. Annabi Iisaa no waawi moýýintinde kala huunde?"
Fillitotooɗo : "Miɗo hoolii hoɗɗii wonde himo gayna, yo Safiyatu. Himo faalaa yo åeynguure men nden åanto. Ngal sertigal welataa mo. Kono satteende no nder ton."
Safiyatu : "Ko honɗun e satteende?"
Fillitotooɗo : "Ko yimåe åen woni satteende makko nden. Åe faalaaka huuwude ko o faalaa kon yo åe huuwu. Hiåe suåii jokkugol laawol maååe ngol, åe waɗa seedigal. Fayåe åen tampa soono kala nde ɗun waɗi, ɗun acca barme tiiɗuɗo."
Safiyatu : "Miɗo faalaa yo ben an artu ka suudu, fow jokkitora no wonirnoo non ka aranun."
Fillitotooɗo : "Mi toroto fii ɗun, miɗo anndi wonde ko ɗun woni yiɗi annabi Iisaa on. Kono si goɗɗun goo arii e waɗude, anndee wonde himo waawi sellinde barmeeji ɗin fow, yo Safiyatu. Ɗun no waawi ýettude saa’iiji juutuɗi, wonde kadi barmeeji ɗin iiritoto."
Safiyatu : "Nde mi annnditi woo fii ben an, mi wonay e wullugol."
Fillitotooɗo : "Miɗo faalaa ɗun. Ndaaru, annabi Iisaa no faalaa yarlingol ma rewrude e oo aaya windiiɗo e ngal kartal ɗoo. Janngu ngol mi jeeji ma."
Safiyatu : "Ko fii yumma an e ben an hawkanno, kono Joomiraaɗo on åannitimmi."
Fillitotooɗo : "Yimåe åen janfoto en, åe hawka en, kono kanko annabi Iisaa o waɗataa en ɗun few. Hiɗa waawi wullidude e makko, hibbaa åernde maa nden yeeso makko. Soono kala himo takko maa. Kartal ngal anndintinte ɗun, awa mi okkete ngal."
Safiyatu : "A jaaraama! Hara miɗo waawuwaa haalande fii nden toååere?"
Fillitotooɗo : "Ko non woniri, soono wo mi ýetta saa’iiji fii maa, an yo Safiyatu."
Safiyatu : "Miɗo haani waynaade jooni. Hiɗen e saa’i."
Fillitotooɗo : "Hiɗen ontuma, en yiitidoyay yeeso. Hiɗa waawi winndangol lan kadi."
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Safiyatu, suka, jiwo
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Pottital haralleeɓe jaŋde lesre yuɓɓinaama tuggude e ñalnde 17 haa ñalnde 19 lewru abriil 2013 to Duɗal Keblorgal Jannginooɓe Leslesal (ENI) Nuwaasoot, caggal darnde e tiiɗnaare gooto e heblooɓe jannginooɓe ɗoon e duɗal ngal ena wiyee Doktoor Yarba Wul Ahmed Faal.
Jokkondiral ooɗoo gorko e Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Faransh Komte Besaasoŋ (Franche Comté Bésançon) addanii Duɗal Keblorgal
Pottital haralleeɓe jaŋde lesre yuɓɓinaama tuggude e ñalnde 17 haa ñalnde 19 lewru abriil 2013 to Duɗal Keblorgal Jannginooɓe Leslesal (ENI) Nuwaasoot, caggal darnde e tiiɗnaare gooto e heblooɓe jannginooɓe ɗoon e duɗal ngal ena wiyee Doktoor Yarba Wul Ahmed Faal.
Jokkondiral ooɗoo gorko e Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Faransh Komte Besaasoŋ (Franche Comté Bésançon) addanii Duɗal Keblorgal
Jannginooɓe Nuwaasot e denndaangal mo jaŋde woni ngoƴa mum, rewɓe tato rowrowɓe to bannge humpito, jannginooɓe-wiɗtooɓe, haralleeɓe, fanniyankooɓe jeewte, ɓe annduɓe toowɓe winndere ndee teskii darnde mum en e golle mum en e hakkunde leyɗeele, ngam naftoraade humpitooji mumen : Kawutaar Ben Abdallaah (asli makko ko to leydi Tuunus e Balaandiin Ruyi (Blandine Rui) e Mari-Joo-Bershuud. Sabaabu pottital ngal ko teskuyaaji paaynuɗi e no wonɓe e jannginooɓe duɗe leslese ɗee mbayi ŋakkireede heblo timmungo. Etee e dow ɗuum eɓe njokki e ɗeen pele tawi ɓe ƴeewataa ɓeydude kattanɗe maɓɓe walla waylude ngaddiin e nder tabitingol golle maɓɓe. E oon fannu, ena jojji, ngaddiin tabitine janngiyankooje ɓooyndi ngonnoondi e nder jannginirɗi ndii, yuurnitee ko yaawi, ngam heblude mbaadi ngoɗndi ɓuroori heewde ngartam e wellitaare tawa kadi ko ɓuroori tuugnaade haa teeŋta e almuudo. Kamɓe yeewtiyankooɓe ɓee, gooto e maɓɓe fof waɗii yeewtere nde waktuuji ɗiɗi e fannu mum walla e humpito mum. Yeewtere fof kadi waɗanaa gollorɗi tati. Gollordu heen kala rokkaama golle, tonngoowo ko hawraa walla ciimtoowo (rapporteur) e kuufoowo golle (superviseur).
Yimɓe ɓee ndurnii miijooji no feewi e golle ɗee kadi mbaɗii wasiyaaji tabitɗi:
– Sosde goomu wiɗtooɓe ko fayti janngiyankaagal e nder leydi ndii
– Yuurnitaade sarɗiiji suɓngo jannginooɓe (e kaawgel ngam naatde e keblorgal jannginooɓe) laaɓtinooji no jannginoowo fotata sifiraade janngo.
– Newnude kaɓirɗe janngiyankooɓe keewɗe, labaaɗe e nder duɗe leydi ndii fof.
– Nde heblooɓe jannginooɓe e jannginooɓe wonɓe e nder jannginirɗi cakkata peeje tuugnaade e joljole laabi e kaɓirɗe janngiyankooje ngam yahdude e jamaanu.
– Teeŋtinde heblo adano ngoo e nder Duɗe Keblorɗe Jannginooɓe tawa engo waɗane duttorɗe baawɗe huurtoreede e nder golle jannginoowo, ballitooje juumtugol heblo adano ngoo.
– Semmbinde kattanɗe almuɓɓe-seernaaɓe (élèves-maîtres) to bannge ɗemɗiyankaagal, teeŋti noon to fannuuji gannde (disciplines scientifiques).
Ñalɗi ɗii mbaɗii faayiida sanne sabu ko Koolaaɗo Kuuɓal jaagorde Nehdi Ngenndi udditi ɗi e tawtoreede jaggal Ammbasaad dowla Farayse toppitingal jotondiral e kuutondiral hakkunde leydi men e leydi Farayse, ko jiidaa e garal duɗe mawɗe baaɗe no : SCAC, CREL, ENS, Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Nuwaasot e Gardorɗe Diiwaniije Jaŋde 1 e 2 Nuwaasot. Hakkillaaji mawɗi goɗɗi kadi ngarii e pottital ngal ngam ɓeydude faayiida oo , ko wayi no Wan Duudu, Haaruuna Jaw, Aamadu Gey Kontee, Jibi Hammee Lih, Lahbab wul Dah, Abdullaay Sammba Bah, Alhuseyni Abdul Kelli, ekn.
Uddi golle ɗee ko Dah wul Didiya, gardiiɗo Duɗal Keblorgal Jannginooɓe Leslesal.
Njaay Saydu Aamadu


text:
Sheex Muusaa Kamara to Ganngel wiyi : “Saanga nde seernaaɓe tooroɓɓe compata laamu almamaagal nde, ko yimɓe moƴƴuɓe ndentata, ndiisnondira, kawra ooɗo ina yoni hannde, o waɗee almaami. O wiyi kadi alaa e sago baɗeteeɗo almaami o renndina won ɗeen geɗe : tawo o wonaa jiyaaɗo; anndaaka e makko ko boni; tawa ko o ceerno ganndo, peewɗo; tawa o dañii ko famɗi fof duuɓi capanɗe nay. So almaami o wonii noon, ko kañum woni mawɗo (hooreejo). So hare yontii ne, ko kañum ardotoo. Almaami Fuuta ko almaami, ko ceerno, almaami goomu fetel (konu).
Almaami o noon so wonii ronnataa. So o heɓii jawdi, so omo yalta, jawdi ndi heɓtete. Hay huunde o fotaani jogaade. Ko o ceerno tan, ceerndoowo goonga e fenaande. Ceerno firti tan ko ceerndoowo goonga e fenaande ! Ko dañaa fof wattetee ko e”bayti el maali” : ɗum wonani ko miskineeɓe e hoɓɓe arooɓe e ko wayi noon.
So ɗum ɓennii, waɗannooɓe haa Almaami waɗee ɓe, hono fiilooɓe almaami ko nii mbayi : nokku fof won keedɗo ɗoon ƴeftee heen. Ko ɓeeɗoo arooɓe :
– To Boosoya : Aali Dunndu. O jeyaa ko Daabiya. O yettetee ko Kan Jallo. O wiyeteenoo ko Alfaa Boosoya.
– To Yirlaaɓe Jeeri : Ko Aali Siidi to Mboolo Aali. O yettetee ko Bah. Ko kanko woni mawɗo Yirlaaɓe Jeeri.
– To Yirlaaɓe Pete : Ko Siley Amar, oon ko Pete jeyaa. O yettetee ko Aan.
– To Ngenaar : Ko El Fekki, to Gaawol. Aañ o yettetee.
– To Hirnaange Boosoya : Ko Ceerno Molle walla Elimaan Njaw. O yettetee ko Aañ.
– To Laaw : Ko Elimaan Baarangol, o jeyaa ko Meri.
Ɓee ɗo noon so ndenndii, ko kamɓe mbaɗata Almaami, ko kamɓe ngittata ɗum. Almaami ɓurɓo ɓooyde e almameeɓe Fuuta ko Almaami Abdul “Qaadiri” : ina wayi no o wonii heen duuɓi capanɗe tati (30) nii, kanko tan ɓuri ɓooyde. Aamadu Sawa Ciilo to Pete, ko banwano (Wan) gontuɗo Ciisiiwo (Sih) : kanko ɓuri fof raɓɓiɗde ko woni heen.
Almaami ɓurɗo yahde tan ina arta haa woni laabi sappo e go’o (11), ko Almaami Yuusuuf. Ko o Lihdo (Lih) Jaaba. So o yiyii won ko dilli e yimɓe tan, o wiya o woppii. So ɓooyii tan kadi yimɓe ngarta e makko, haa timmi laabi sappo e go’o.
Sheex Muusaa Kamara,
ittaa ko e yeewtere Umaar Bah to Rajo Muritani


text:
FULBE MEDIA,
On Salminaama Banndiraaɓe Tedduɓe, jam ngonɗon?, yewtere men nde hannde e en ngondi e Musidɗo men mawɗo wiyeteeɗo Barrister Nuhu Ribaado, Barrister Nuhu Ribaaɗo ko Pullo Adamawa Nigeria . Nden o janngini e london Oxford University nder leydi England, nden kannko wonni cukko mawɗo (A I G) Police e ɗo leydi Niijeriya (Nigeria) nden kannko jogino gollidde diccingo salinooɓe ceede leydi woni (E F C C) nen ko neɗɗo walluɗo yiimɓe nden giɗo leñol, nder yewtere Amen e maako o wii o yetti Alla nde Alla waɗiimo Pullo ɓii Pullo, nden o neddi leñol men en fof (fuu) men kawten jannginen ɓiɓɓe men e Sukaaɓe men fof (fuu), ɗo seeɗa (seɗɗa) e nder ko o wii (o haali). Sabu (ngam) non tokke men yaago youtube amen wiyeteeɗum fulbemedia ngam (sabu) ndaranon gite moon. Naniron noppi moon, on jaaraama Banndiraaɓe Tedduɓe,
FULBE MEDIA,


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 092 (A man-eating tiger 4)
92. Fii buutoori ñaamayndi yimåe ndin 4
Saydu Gaoual : "Ringoo, ko honɗun waɗi? Ko honɗun aanin-maa?"
Ringoo : "Saïdou, meɗen haani waañude buutoori. Buutoori ñaamayndi yimåe no haylaade ka nder hoɗo no goɗɗo anndiraa."
Saydu Gaoual : "Hara an kadi a yahay?"
Ringoo : "Hihii, kono ko honɗun feýýoyta si ndi yanii e an maa si ruuhuuji bonɗi ɗin yaltii?"
Saydu Gaoual : "Hino woodi goɗɗo dandayno ma. Awa kadi alaa ko o ronkata. Himo åuri kadi ruuhuuji bonɗi ɗin dolnude. Ko on woni annabi Iisaa! Ka nder Kitaabul Muggadasi, hino wi’aa wonde ko addi mo ko fii jattingol en doole ruuhuuji bonɗi ɗin."
Ringoo : "Ko haqiiqa, annabi Iisaa no åuri ɗi dolnude?"
Saydu Gaoual : "Ko non, himo åuri ɗi buy doole."
Ringoo : "Miɗo faalaa gomɗingol e innde makko, wano waɗirɗaa non."
Ɗun laaåani poy Ringoo wondema himo hanndi e annabi Iisaa. O torii, o jaåi mo ka nder ka ngurndan makko. O yewtidi e Alla mo yi’otaako on, hari kadi himo felliti fota wonde annabi Iisaa no heɗitaade mo.
Saydu Gaoual : "Ringoo, hiɗa waawi soono wo yewtidude e makko, toroɗaa mo ballal, hay si ko waaño buto wonɗaa e mun."
Woni seeɗa tun, åe fokkiti. Yimåe åen ýetti jogaaji maååe ɗin, Ringoo huååini lampu on. Åe ýawiri doy ka hoore leggal kingal ka binnde caangol. Åe fuɗɗii laýýude gite e nokkuure nden. Hari Ringoo no toraade e gundoo.
Ringoo : "Iisaa Joomiraaɗo, me torike ma wallito men no men warira ndii buutoori fii wota ndi waritu han kadi hay gooto. Hiɗon sutii Goɗɗun no memminaade hella too?"
Ringoo jogitii junngo ben makko ngon. Ko karahan o wonɗon foofirde. Buutori ndin piitii e hoore nagge nge åe waɗiri pilcol ngol, ndi ñamiri bhe wa weelaaɗo. Ndi tiggitii tun ko waɗaynoo kon waɗi (Hito finkaari ndin).
Baaben : "No hulåinii, mi woopii ndi!"
Gorko : "Wattee yili, hindi hoccanaade en!"
Baabiraawo : "Ringoo, waɗu ndaygu lampu ka gite mayri, ɗun ndi waawataa yiide!"
Ringoo : "Wallee lan, lampu on jalbaali, no lo’i. Ko honɗun mi haani waɗude?"
Tun Ringoo ferori doole makko ɗen fow lampu ka leydi. Tun buutoori ndin hoccii ka ndaygu. Hito waɗi kisan.
Buutoori ndin hocci kadi nde wootere dow, onsay ndi piitii ka leydi. Baaba Ringoo hebbini finkaari ndin, o felli n ndi (Hito finkaari ndin), onsay kullil hulåiniingi ngil yani ka leydi ngii maayi.
Fow hettiti foofaango, hiåe weltii, Ringoo torii e gundoo.
Ringoo : "Alla, men weltanike ma fota, a wallitike men!"
Alla hawkataa hay gooto. Ko honɗun heåuɗaa e juuɗe makko?
Hiɗa waawi windude, yeetoɗaa lan ko honno o jaabiniri tornde maa nden.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Ringoo, Saydu Gaoual, baaba, gorko
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Hanki kikiiɗe, « seppooɓe Ɓoggee » njaɓɓaama jaɓɓungal jooɗngal. Ɗum ko jaɓɓungal Nuwaasootnaaɓe njaɓɓii ɓe ngal. Maa mbiyaa alaa mo araani bismaade ɓe e hollitde wonde ko e maɓɓe wondi ngam heɓtugol hakkeeji maɓɓe.
Hanki kikiiɗe, « seppooɓe Ɓoggee » njaɓɓaama jaɓɓungal jooɗngal. Ɗum ko jaɓɓungal Nuwaasootnaaɓe njaɓɓii ɓe ngal. Maa mbiyaa alaa mo araani bismaade ɓe e hollitde wonde ko e maɓɓe wondi ngam heɓtugol hakkeeji maɓɓe.Laamu nguu noon, laamu Abdel Asiis e senerooji noon, no jaɓɓorii ɓee seppooɓe nii, alaa fof ko ɓuri ɗum soofde e haawnaade.
Sibu go’o, seppo ngoo ko yamiraango. Ɗiɗi, seppooɓe ɓee, e arɓe jaɓɓaade ɓee, kam e fof ko yimɓe yamyamɓe, alaa mo ƴattii, alaa mo ngulli, alaa mo tooñi. Tati, nde sanndarmeeɓe ɓee e polisaaji laamu Abdel Asiis cookata e yimɓe ɓee gerenaaduuji ɗii, hay jeertinde ɓe njeertinaani, hay ɗaɓɓirde yimɓe ɓee yo caro, ɓe ɗaɓɓaani. Aduna fof ina haawaa, hol no yimɓe gañirta nii yimɓe, hol fof ko saabii nguu ngañgu feewde e ɗawaaɓe hakkeeji mum en. Haa teeŋti noon, gila ɓe ummii Ɓoggee ñalnde oo aljumaa 25 abriil, ɓe tacci ndee yolnde juutnde e nder nguleeki caɗtuki e caɗeele teeŋtuɗe, alaa fof ko laamu Muritani walliti ɓe.
Wonande sikkitinooɓe walla ɓe mbelaaka faamde, kooninkooɓe ñawndataa abada gagga ndonaandi aadeeri (passif humanitaire), sibu, gartirgol mooliiɓe ina njeyanoo e sababuuji jooɓiiɗi laamu Siidi wul Sheex Abdaallaahi. Ndeke laaɓii, ko koninkooɓe ɓee kaalata koo fof, ko bawɗi gaɓɓule : njuulu kayhayɗi yoo, binnditagol gaññeeje wardanooɓe « amdu e fenaande » yoo, lomtinangol waranaaɓe e podooje goɗɗe keewɗe laatiiɗe « nduya yahooru » yoo, fof ko fuuntiiji ngonnoo. Yimɓe ina paamnoo ɗum, kono kadi ɓeydiima laaɓtude hanki kikiiɗe.
Heddanii ɓee artiraaɓe, mberlaa e les caaleeje, e baasuuji ɗi njaggataa henndu e punndi e nguleeki e jaangol, ko jokkude hare e ballal kala muuyaaɓe goonga e nuunɗal. Ko jokkude hare, mbele ina keɓta jeyuuji mum en (ndariindi, leyɗeele, nokkuuji maɓɓe…), ɓe keɓtinee ko ɓe ɓiɗɓe leydi (ɓe mbinnditee, ɓe ndokkitii kaayitaaji maɓɓe ɗi koninkooɓe Muritani ceeknoo e hitaande 1989 nde taccinta ɓe ndee), ɓe lomtinanee tooñannge ɓe tooñanoo ngee.
Muttaar


text:
Ñalawma winndereejo Ɗemngal Muuynangal ina mawninee hitaande kala ñalnde 21 feebariyee ngam ƴellitde keewal pine e keewal ɗemɗe e nehdi e jaŋde tuugiinde e ɗemɗe keewɗe. Hikka, tiitoonde Ñalawma oo ko « Ɗemɗe waalwureeje, ina teeŋti e ƴellitaare, kam e duumanugol jam e beldital ». Hawri kadi hikka ko Hitaande winndereere ɗemɗe waalwureeje (IYIL19).
E nder ɗuum, Gardo kuuɓtodinɗo UNESCO, hono sokna Audrey Azoulay, haalii heen ɗii konngi :
« Wonande UNESCO, kala ɗemngal muuynangal ina moti anndeede e heɓtineede e rokkeede faayiida e denndaangal fannuuji nguurndam renndo. Kono wonaa ɗuum woni ko woodi. Ɗemɗe ngenndiije ɗee ina hasii ngonaa (mbaɗaaka) ɗemɗe ngenndiije, ɗemɗe laawɗinaaɗe walla ɗemɗe jaŋde. Ɗumɗoo noon ina waawi addande ɗeen ɗemɗe muuynaaɗe majjude so ngoorii noon ko juuti… Ɗemngal muuynangal ina himmi e nder jaŋde mawɓe sibu faggoraade ngal kattanɗe garwaniije to bannge taro e binndol e hiisa ina newii. Ɗee kattanɗe noon ngoni ngooroondi ɓamtaare neɗɗo. Ɗemngal muuynangal kadi woni peeñnirgal bajjal neɗɗaagu, kanngal woni sewnde ganndal e pentugol neɗɗo kala.
Golle ina keddii haa keewi. Janngooɓe ɓee ina famɗi ɗo puɗɗorii jannginireede ɗemɗe ɗe muuyni, E wiyde UNESCO « hedde 40% yimɓe winndere ndee njannginirtaake ɗemngal kaalata walla paamata ». Ndaa noon wiɗtooji baɗaaɗi ɗii fof ina kollita wonde janngude e ɗemngal ngal muuyni ina newna jaŋde gannde kam e jaŋde ɗemɗe goɗɗe.
Ɓesnguuji waalwurooji ceeraani e hollitde yiɗde mum en jannginireede ɗemɗe ɗe muuyni, hono no Bayyinaango Fedde Ngenndiije Dentuɗe yowitiingo e hakkeeji ɓesnguuji waalwurooji wagginiri ɗum nii. Nde tawnoo 2019 ko Hitaande winndereere ɗemɗe ɓesnguuji waalwurooji, ooɗoo Ñalawma ɗemngal muuynangal mawniniraa ko e tiitoonde « ɗemɗe waalwureeje ko ɗemɗe ɓamtaare, ɗemɗe jam e beldital ».
Ɓesnguuji waalwurooji ina ngona hedde 370 miliyoŋ neɗɗo, tee ko kam en kaalata ko ɓuri heewde e 7 000 ɗemɗe guurɗe ɗee. Kono haa hannde aɓe lutti e joñeede e duuñeede, e wuurde nder baasal mawngal, hakkeeji maɓɓe yaɓɓeede.
Ko firti Ɓesnguuji waalwurooji ?
Ɓesnguuji waalwurooji joopii ko « yimɓe ummiiɓe e yimɓe hoɗnooɓe leyɗeele walla diiwanuuji ɗi leƴƴi goɗɗi garɗi keɓti, njiimi ɗum en, haa ɓurtii ɗum doole e keeweendi ».
Ko yimɓe ɓurtaaɓe doole e nokkuuji mum en gaadanteeje, kono heddiiɓe heen. Limoore ɓeen yimɓe e winndere hannde ko hedde 370 miliyoŋ fittaandu . Eɗi tawee e nder 70 leydi. Eɗi inniree kadi « yimɓe idiiɓe » , «yimɓe jibinaaɓe e nokku » ekn, ɗum fof ko ngam añde rewde e innde jalkitoore ndee, hono « yimɓe aadanteeɓe ». Kono hannde ɗee inɗe fof ngoppaama, ɓe mbiyetee tan ko « waali wuro » en, so wonii ɓesngu mbiyen « ɓesnguuji waalwurooji », woni « peuples autochtones » e ɗemngal Farayse..
Hol ɗemngal muuynangal ɓurngal waawde haaleede e winndere ndee ?
Hannde, ko ina tolnoo e miliyaaruuji jeeɗiɗi (7) aadee ina nguuri e tagofeere men Leydi ndee. Aɓe kaala ko ina wona 7 000 ɗemngal, heen 230 ko Orop kaaletee, ko ɓuri 2 000 ɗemngal kaaletee ko to Asi. Kono hol heen ɗemngal ɓurngal heewde muuynuɓe ɗum ? E wiyde nimaadu wiyeteendu Ethnologue, ngaal ɗemngal ko caltol ɗemngal gootol to Siin ina anndiraa « Manndareere ». Alaa ko haawnii heen noon, sibu yimɓe Siin tan, ɓurii hannde miliyaaruuji ɗiɗi fittaandu.
Hol ɗemɗe ɓurɗe muuyneede ? (Heewde haalooɓe tawi ko kañum muuyni). Joy (5) gadane ɗee ko ɗeeɗoo :


text:
Burugal Ngal / Buruɗe Ɗe
Burugal ko
Innde renndinnde
Burugal ina waawi ɓaggeede e fannu
Kuwtorɗe
.
Teelal Burugal ko Burugal, keewal mum ko Buruɗe.
Firo
Leggal portingal ngal calkon ɗiɗon paalaa e ceɓal ɓurngal ɓuttiɗde ngal. Oon bannge e gallaaɗi mum so lommbaama e e kosam wonii e yiileede, yiilireede newe juuɗe ɗiɗi ɗee fof, ɗum wonata.e wurwude kosam renndina ɗum haa ɗaata.
Ɓeydou firo woɗngo
Burugal e caltuɗe goɗɗe
Caltuka ngoɗka
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Burugal e Ɗemɗe goɗɗe
Ɗemɗe goɗɗe
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Firo-nanndooji Burugal
Firo-nanndooji
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Weño Burugal
Weño
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Nate gabbiiɗe e Burugal


text:
Sala kaa ko laawol otorut (autoroute), ka 55 km njuuteendi, njaajeendi ndii ko 34m, otooji 6 ina mbaawi sawndondirde heen. Ka mahaa ko hakkunde Hong Kong, Makawo (Macao) e njoorndi leydi Siin. Ka diidaa ko e hitaande 2009, njaru makka tolniima e 15 miliyaar oroo (6 300 miliyaar ugiyya). Ko ɓuri haawnaade kadi, sala kaa rewi ko e nder geec, ka fecciti ko yupporde yaajnde, anndiraande yupporde « Weendu Ñaaƴe».
420 000 ton njamndi mbiyeteendi asiyee (acier) kuutoraama heen, ko ina maha 60 tours Eiffel. Sala kaa waɗanaa tan ko otooji, yahrooɓe koyɗe walla welooji walla motooji njamiraaka rewde heen. Kadi, nde ka mahatee ndee, ko maa luure 4 (tunnels) ngasaa (heen luurol gootol ko e nder ndiyam), ko maa duuɗe 4 njooraa (mahaa) nder geec ngam tammbaade ka, ko jiidaa e mahaaɗe keeriiɗe, ko wayi no postooji keerol e gostorɗe !
So ka udditaama, ko sodorde mawnde hakkunde Hong Kong e Makawo wonata, sibu wontata ko 45 hojom fat, hakkunde ɗee gure ɗiɗi tolnondirɗe e yupporde ndee. Hannde ndee yolnde taccirtee ko waktuuji 4 so rewaama njoorndi, e 70 hojom laana cuurki njaawka.


text:
Ko honno jaɓɓorɗon laatingol markal lekki palii (nawna jonte) Afrik?
Saakitaama ñannde :
Hannde e alarba, ñannde 13, lewru 10ɓuru 2021 ka yewtere men On Tottaama Konngol, on feññinani men miijo mon e alhaali pesol walla markal lekki nawna jonte (palii/malariya) laatinaangal Afrik. Markal ngal dental adunayankowal daraniingal cellal OMS newni yo huutoore.
Hiɗon waawi neldude men lamndal ngal yiɗuɗon yo men jaabo e guurol.
Okkee miijo mon e ndee toɓɓere ka tongoode watshapp : 00221766441280.
Heɗee jeewte amen fow ka kelle amen Facebook e Twitter: RFI FULFULDE
On Tottaama Konngol ko ñalaande kala gila njamndi 13:15 faa 13:30 (GMT).


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 082 (The special submarine 2)
82. Fii wawɗo fubbaade on fota 2
Suka : "Miɗo humpaa ko honɗun heåi Yuunusa."
Jiwo : "Si tawii himo marunoo hakkil, haray o heɗotono Alla, o etotanooko dogugol ka woɗɗitii mo."
Suka : "Harayno conci makko ɗin lopportanooko wano nii."
Alla no faalaa dandugol – ko ɗun addi yo Yuunusa yahu Niinawa.
Hino nanndita wa si safaari ngurndan ɗan fow no lannude. Si tawno non hara wonaa fii Alla. Himo faalaa dandugol! Hay Yuunusa. Ko ɗun si o neli "hoɗuɗo ka nder ndiyan" mo wonaa wonɗo woo wonɗo fii ko wallitoo mo kanko Yuunusa. Liggil moolanaangil no fubbotonoo takko yoora hooreejo on, ngil moɗi mo.
Yuunusa waɗi balɗe tati jemma e ñalorma ka nder reedu lingil ngil. E nder luggeendi maayo ngon, ko o dogi kon Alla si lanni. O noddi Alla ka nder anngal tama’u makko hattuɗo keerol.
Yuunusa : "Joomiraaɗo, a bugino lan ka nder baharu. Morlooɗe ɗen fow hunditin mi. Miɗo sikka mi maayay woni! Kono a hisinii lan! Mi jarnii ma buy! Mi waɗay kala ko wi’uɗaa yo mi waɗu!"
Alla heɗoto yimåe åen fow. Himo heɗaade ma an kadi hay si tawii hiɗa wondi e ninse e satteende.
O heɗike tornde Yuunusa nden, o yamirii lingil ngil yo ngil fubbo haa ka pencen, ngil tuuta mo ka hoore leydi.
Alla no faalaa dandugol, ko ɗun si o wi’ani kadi Yuunusa.
Alla daali : "Yuunusa, yahu ka saare mawnde wi’eteende Niinawa, waajoɗaa ko mi yamirmaa kon waajagol."
Yuunusa yahi (hito teppe ɗen e hito saare nden e hoore ɗate ɗen).
Yuunusa : "Heɗitee! Alla nelii lan haa e mon ko yahata balɗe 40, saare mon labaade nden lancete. Ko donnkinande junuubaaji mon ɗin non. Sabu ko on fenooåe e jeenooåe e wujjooåe. Alla no sutii fow, yo onon åee warooåe yimåe e wujjooåe."
Yimåe heɗitiiåe åen aani fota. Waaju Yuunusa on meemi kisan åerɗe maååe ɗen.
Debbo : "Ko goonga makko : Men waɗii junuubu ka Alla. Ko honɗun non men haani waɗude e telenma ɗun?"
Mo Lanɗo on immini on : "Yamiroore lanɗo on! Hay gooto yamiraaka ñaamugol maa yarugol. Tuubee junuubaaji mon ɗin, toroɗon Alla faabo, no gasa o heɗoto on. Selee åoylaare, fuɗɗoɗon ngurndan kesan."
Annditee! Yimåe guluuje 120 e nder nden saare janntii innde Alla nden. Mokobaajo e paykun. Åe tuubi ɗan ngurndan ɗan åe wuurii e nder huccugol Alla.
Balɗe ɗen feýýi. 38, 39, 40. Hari Alla donnkinaali åe taho. O heɗii torndeeji maååe ɗi åe tuubirnoo ɗin, o yaafanii åe. Hara ɗun labaaka honno? Åe fow åe ewnii e Alla, awa kala waɗunooɗo ɗun hendino kisiyee.
Si sugu ɗun waɗii ka nder hoɗo mon, ka nder saare mon le! Alla no faalaa hisingol. An e ɗuuɗuåe, ɗuuɗuåe kadi.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, fayåe åen ɗiɗo, Yuunusa, hawa Alla kan, debbo, Mo lanɗo on immini on
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 029 (Behind closed doors)
29. Åaawo baafe ombiiɗe ɗen
Taalibaajo : "Yuuhanna, ombi baafal ngal – mi hoolaaki åe. Åe fuddhori warugol annabi Iisaa, ko enen non åe aranta jooni" (hawa ko baafal ngal ombetee kon).
Åerɗe maååe fow no maayi kamåe taalibaaåe annabi Iisaa åen, åe suudhii ka åaawo baafe ombaaɗe. Hari åe andaali wonde annabi Iisaa immintinaama? Wurin le non Mariyama yewtidii e makko.
(hoɗɗanɗe baafal ngal)
Taalibaajo Arano mo Emayuusu on : "Ko menen nii!"
Taalibaajo Ɗimmo mo Emayuusu on : "Udditee baafal ngal!"
Taalibaajo : "Keleyopaasu, a artaali taho ka suudu?"
Taalibaajo Arano mo Emayuusu on : "Men yewtidii e annabi Iisaa! Himo wuuri!"
Taalibaajo : "Ko honto yi’uɗon mo? Haalanee men goonga on!"
Taalibaajo Ɗimmo mo Emayuusu on : "Ka fuɗɗoode, men annditaano mo."
Taalibaajo Arano mo Emayuusu on : "Ko ɗun woni ko feýýi : meɗen seppa, yewtida. Tun nde wootere, goɗɗo ari takko amen, o tawti men ka nder yewtere amen."
Taalibaajo Ɗimmo mo Emayuusu on : "O landii men ko fii honɗun men woni e yewtude. Mi jaabii mo, mi wi’i : hara ko an tun woni mo anndaali ko waɗi kon e ɗee balɗe ɗoo Yerusalaam, e maanaa fii ko annabi Iisaa fempaa kon ka leggal altindiraangal? O sifanii men fii ko Alla hiitinoo kon, awa kadi ko non ɗun haanunoo laatorde."
Taalibaajo Arano mo Emayuusu on : "Pellet non hiåe humpitinoo fii makko e ko windii kon ka Defte fii makko. Yewtere amen nden deýýintini men. Saa’i on feýýii, hari niååii fewndo hewtugol amen ka saare."
Taalibaajo ɗimmo mo Emayuusu on : "Men saatinii mo fii yo men hirtodu. Ko ɗun woni ko waɗi : O ýetti bireedi on, o taýiti pecce ɗiɗi, o jonni men. Onsay non men annditi mo : annabi Iisaa! Men anndituno mo, o wirnii. Hari meɗen sutondiri – O muti."
Taalibaajo Arano mo Emayuusu on : "Ko non woniri, ko non woniri! Men yewtidii e annabi Iisaa, meɗen hawji, meɗen dogude fota fii arugol haalana on wondema himo wuuri."
Si yimåe åen fottii e annabi Iisaa, åe waawataa marangol ɗun hoore maååe tun, kono haray hiåe faalaa hollitugol ɗun woååe goo kadi. Fewndo ko åeya taalibaaåe ɗiɗo woni e yewtude åeya hedditiibhe fii ko feýýi kon, tun nde wootere, annabi Iisaa feeñani åe ka nder suudu.
O holli åe juuɗe makko ɗen e koyɗe makko ɗen.
Iisaa : "Yo åuttu wonan on. Ko non woniri."
Onsay, taalibaaåe åen gomɗini ɗun. Nanugol no yewtee fii annabi Iisaa no moýýi. Fottugol e annabi Iisaa ittay noone kala sikkitaare, okkora en weltaare.
E nder taariika kan, åee inneteeåe Maymuuna e Saarata yewtay en ko honno åe fottiri e annabi Iisaa.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, taalibaajo, taalibaaåe åe Emayuusu åen ɗiɗo, annabi Iisaa
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Ñoggande miijooji joluɗi e nder taskaram On Tottaama Konngol e ndee yontere
Saakitaama ñannde :
Heɗoɗen ɗoo ñoggannde jeewte e miijooji joluɗi ka taskaram On Tottaama Konngol e nder ndee yontere.Ko Faatumata SI SAAWAANE waɗani en.
Hiɗon waawi neldude men lamndal ngal yiɗuɗon yo men jaabo e guurol.
Okkee miijo mon e ndee toɓɓere ka tongoode watshapp : 00221766441280.
Heɗee jeewte amen fow ka kelle amen Facebook e Twitter: RFI FULFULDE
On Tottaama Konngol ko ñalaande kala gila njamndi 13:15 faa 13:30 (GMT).


text:
Tame O / Tameeji Ɗi
Tame ko
Innde renndinnde
Tame ina waawi ɓaggeede e fannu
Kuwtorɗe
.
Teelal Tame ko Tame, keewal mum ko Tameeji.
Firo
Lahal ngal jooɗorde mum waɗiraa ko wayi no saakiri njamndi ni.
Ɓeydou firo woɗngo
Tame waɗete conndi seɗiree:
1 - tame mo nguddon cewkon kon ko tame ɗaatɗo
2 - tame mo nguddon ndewkon heen kon ko tame jooroodu
3 - tame mo gudde jaajɗe oo ko tame giriyaas.
Tame e caltuɗe goɗɗe
Caltuka ngoɗka
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Tame e Ɗemɗe goɗɗe
Ɗemɗe goɗɗe
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Firo-nanndooji Tame
Firo-nanndooji
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Weño Tame
Weño
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Nate gabbiiɗe e Tame


text:
E balɗe jawtuɗe ɗee, won ko kewi e Nuwaasoot ko heewɓe tinaani walla paamaani ko woni tigi rigi. Ɗum jotondiri ko e ekkol biyeteeɗo Nessiba. Nessiba ko ekkol lesleso gonɗo e leegal El Miina, leegal waasɓe.
E balɗe jawtuɗe ɗee, won ko kewi e Nuwaasoot ko heewɓe tinaani walla paamaani ko woni tigi rigi. Ɗum jotondiri ko e ekkol biyeteeɗo Nessiba. Nessiba ko ekkol lesleso gonɗo e leegal El Miina, leegal waasɓe.
Almuɓɓe ekkol oo ina potnoo yahde Doha ngam tawtoreede joofnirgol kawgel, caggal nde kooninoo kawgel ngel e nder leydi ndii, to ɓe potnoo hawrude e almudɓe woɗɓe ummoriiɓe e ekkooji goɗɗi leyɗe aarabeeɓe. Kono ɗo yahanoo artaa fof kippu Nessiba oo yahaani. E wiyde kalfinaaɗo konngol laamu nguu, kaayitaaji yoga e almudɓe fotnooɓe yahde ɓee “njahdaani e ko yuɓɓinɓe kawgel ngel ɗaɓɓi koo”. Ɓurii ɗoon bonde nii, caggal nde ɗi koolkisaa to “nokku toppitiiɗo kaayitaaji kisnaaɗi” tawaama won heen dentiteeji ina mbaɗi caɗeele.” Ɗum noon, wonande laamu nguu, ko ɗumɗoo tan woni hujja kaɗɗo ɓeeɗoo sukaaɓe ɗannaade ɗanngal ɓe njogoraani dañtude fartaŋŋe ɗannaade.
Jinnaaɓe sukaaɓe ɓee wonaa noon njiyri ɗum. E miijo maɓɓe won añaan en suuɗiiɓe e nder laamu nguu, pelliti haɗde ɓeeɗoo sukaaɓe wasɓe ɗannaade ngalɗoo ɗanngal ngal mbeeɓaaka. Ɓe kaalii inɗe won ɓeen hoohooɓe ministeer Jaŋde, etinooɓe lomtinirde hunnde e almudɓe ɓee almudɓe woɗɓe ngam « teskaade heen leƴƴi goɗɗi ».
Wonannde jiknaaɓe sukaaɓe ɓee, “hujja laamu nguu ko hujja puuyɗo, mo nannaaki, sibu aɓe mbaawnoo dañande ɗum feere, ɓe mbaasa taƴde goddi ɓeeɗoo sukaaɓe jooɗtoriiɓe ngalɗoo ɗanngal ngal koyɗatnoo ko ina wona lebbi nay.”
Laamu nguu ina foti kadi wiɗtude ngam anndude saabiiɓe ɗee baɗe bonɗe ɗe tiiɗtintaa ngootaagu renndo ngoo, ɓe pawee kuugal sabu maɓɓe yaɓɓude fiɓnde potal hakkunde denndaangal ɓiɗɓe leydi ndii.


text:
Ɗerewol ŋol Pol winnani
Titus
Haala Puɗɗirka
Wakkati Pol yoofitaa de o maɓɓanoo der Roma, den nun o waajii haala linjiila der Kereta, siire ɓurune manŋu der dunɗe girekiiɓe. Wakkati o yaareteno Roma to laamiiɗo mawɗo, laana diyam maɓɓe yaaliniino ɓe Kereta.
Wakkati o yawtata diga ɗon, o accii ɗon mo o gollodintoo, tokkiiɗo mo, mo laataaki Yahuduujo, Galaatiya. 2.3. De ɗuuɗɗum Pol yowannoo mo o waɗa golle caɗuɗe, der Korintu du. O yowanii mo gollal moƴƴingo joonne eklesiya ka kanko Pol o titunoo.
Pol batii Titus ɓe potta Nikopolis. E nandi hande diga Maseduwaan nun o winnoy ɗerewol ŋol ɗo, e ŋol Timote aranol. Haala majji e nandi.
Ɓaawo Pol holli no haani ardiiɓe e wa'i, o batanii bo boofi Yahuduuɓe salotooɓe ekkitinol gooŋawol. O hollii bo ko haani geɓe himɓe feere feere wonɓe der eklesiya waɗa. No o heennyitiri ɗerewol makko nani, o batanii moƴƴere Alla accoore neɗɗo jooɗoo joonne teddinoore linjiila.
Tokkontirki haalaaji
1. Haala puɗɗirka, 1.1-4
2. Dottiiɓe eklesiya, 1.5-16
3. Golleeji geɓe himɓe feere feere der eklesiya, 2.1-15
4. Joonne goonɗinɓe der duuniyaaru, 3.1-11
5. Haalaaji cakitiiɗi e cannooje, 3.12-15.
1
Sannoore
1 Ɗerewol ŋol ɗo ƴiwii e am, min Pol, maccuɗo Alla e lilaaɗo Yeesu Almasiihu. Alla yowanii am mi waɗa suɓaaɓe makko goonɗina mo. O yowanii am anningo ɓe gooŋa jaadooha e goonɗinki men. 2 Hande non ɓe goodirta hoolaare heɓugo yonki tabitiiki. Alla mo fewataa haɓɓaniino en alkawal yonki kin diga huune fu tagaaka. 3 No wakkati waɗi, o anninii haala makko diga e waaji ɗi o yowanimmi hande no Alla Kisinoowo en umuri ɗum.
4 Titus, mi sannii maa, an, laatiiɗo ɓiyam e gooŋa diga e goonɗinki men gooti. Alla Baaba, e Yeesu Almasiihu Kisinoowo en waɗanee moƴƴere, hokkee bo jam!
Golle Titus der Kereta
5 Mi accii maa Kereta gam moƴƴinaa ko horii moƴƴineego. Cuɓanaa genni fu dottiiɓe Eklesiya hande no bi'uno maa mi. 6 Sey dottiijo cuɓaaɗo fu laatoo mo walaa gacce. O laatoo gorko mo debbo gooto, mo ɓiɓɓe mum laatii goonɗinɓe. Ɓiɓɓe ɓen laatoo ɓe nyo'irtaake baadi baanjaari, ɗum bo dullere ɗowtaare. 7 Doole ardiiɗo Eklesiya fu laatoo mo walaa gacce, gam o laati nun gollantooɗo Alla. Haanay o laatoo mawnitiiɗo, ɗum bo mo mone, maa bo jaroowo bagi, ɗum bo kaɓaaɗo, maa bo cuunaaɗo riiba kalluka. 8 Amma sey joomum e laatii bernoowo hoɓɓe, jiɗuɗo ko wooɗi, mo hakkillo, poonnitiiɗo, laaɓuɗo, nantiiɗo. 9 Sey joomum e jogii haala kooliniika hande no ka janŋiniraa. Den o waawan ko semmiɗini woɓɓe e ekkitinol laaɓuŋol, o waawan bo ko jaalii yeddooɓe.
10 E gooŋa, ɗuuɓɓe e laatii nanaruuɓe, accu du caka Yahuduuɓe goonɗinɓe. Ɓee laatii batooɓe haalaaji ɗi walaa hoore, ɓee ƴoyra himɓe. 11 Sukku kunnuɗe maɓɓe, gam ɓee biisa saareeji ɗuuɗɗi. Ɓee ekkitina ko haanay, gam ɓe keɓa riiba kalluka. 12 Neɗɗo maɓɓe, mo himɓe daari hande annabiijo, batii du, wi'i: «Keretaaɓe laati nun fewooɓe wakkati fu, ɓee laatii bisaaji bonɗi, ciiwankeeɓe, e deereruuɓe.» 13 O batii gooŋa. Gam majjum, felu ɓe e semme, gam ɓe keɓa goonɗinki geeti. 14 Ɓe acca tokkugo taalaaji Yahuduuɓe, e oodaaji himɓe yoofuɓe gooŋa. 15 Huune fu e laaɓi to laaɓuɓe. Amma walaa ko laaɓi, to soɓuɓe e ɓe goonɗinay, gam hakkillo maɓɓe e cuuɗiiɗum ɓerne maɓɓe fu soɓii. 16 Ɓee bi'a ɓee anni Alla, amma golle maɓɓe e yedda no ɓee anni mo. Ɓee laatii nyidduɓe, e nanaruuɓe. Ɓe baawataa ko waɗi geetum baa gootum.


text:
En kuutoriima oo ɗoo fartaŋŋe fottitde e oo debbo dariiɗo biyateeɗo Aysata Taal Sal to Nuwaadibu, ngam heɓde e makko miijooji baawɗi laataade jaabawuuji naamne ɗe won e men keewi naamnaade tawi fayti ko e darnde makko e dawrugol Senegal, jokkondiral makko e dawriyankooɓe toon, kuccam makko, ekn…
En kuutoriima oo ɗoo fartaŋŋe fottitde e oo debbo dariiɗo biyateeɗo Aysata Taal Sal to Nuwaadibu, ngam heɓde e makko miijooji baawɗi laataade jaabawuuji naamne ɗe won e men keewi naamnaade tawi fayti ko e darnde makko e dawrugol Senegal, jokkondiral makko e dawriyankooɓe toon, kuccam makko, ekn…
Naamnal : Aysata Taal Sal, ko a dipitee, ko a meer, ko a awookaa, ko a dariiɗo e pelle ɗe ngonaa laamuyankooje, kono kadi ko a debbo galle. Holi no o mbaawir-ɗaa ɓoornodaade ɗii kufunaaji fof, tee alaa heen caamoowa?
Aysata Taal Sal : Kañum dee maa taw ko dokke ɗe Alla rokki min, minen rewɓe. Kadi aɗa anndi, debbo, gila ene famɗi, jannginaa ko muñal e tiiɗnaare. Sabu taane nanngat hoyre ene moora, aɗa jooɗii joɗnde wootere, a dillataa hakke waktuuji. Njanngine-ɗaa kadi lawƴugol, unu, teenol, ndefu, ƴoogol e guppol, ekn… tawi fof waɗdetee ko e ñalawma ngooto, alaa heen kadi ko ŋakkata. Alla fawtani min heen jibinirgol e muusalla mum, kanum e nehdi sukaaɓe. Waɗde debbo, so welaama, ene waawi nii waɗde ko gorko waawaa. Alla wallii kam noon, ɗii kufuneeji ɗi limtu-ɗon fof, alaa heen ko ndonku-mi roondaade. Nde tawnoo ballal Alla ngal, ene tawi ɗoon pellital, yiɗde e goong ɗinde ko yahata koo.
Namnal : Nanallaaji ina keewi hannde ko faati e ngonka maa politik. Ina wiyee wonde ko a jaltuɗo walla jaltoowo PS ? Ko kaal-ɗaa e ɗuum ?
Aysata Taal Sal : Mi woppaani parti oo te mi fiɓaani woppude mo. Haalaluuji ɗii noon keewii kono ene gasa tawa ko dawrugol tan siforii noon.
Naamnal : Mate a waawaa heddaade e e parti hee, tawtaa Usmaan Tanor Jeŋ, mballon Makki Sal haa laamtoo 2017 ?
Aysata Taal Sal : Makki Sal ko banndi am gorko, no Abdullaay Wad woniri jinnaaɗo am nii. Ɗaam enɗam mboɗo nanngi ɗum haa tiiɗi. Tee, e maɓɓe mo njiɗ-mi yiyde fof, mi yiyat ɗum, kadi kala e maɓɓe nodduɗo mi, mi noototo. Kono e dingiral politik ngal, gooto e amen fof won ko goongɗini. Emin njiɗi Senegaal, kono won ɗo mi kawraani e miijooji, ko noon kadi woni dawrugol.
Naambal : Ene wiyee PS anniyaaki fooɗondirde e Makki laamu so woote garooje ɗee njontii. Kono laaɓaani tawo, aɗa waawi haalande min ko laaɓi?
Aysata Taal Sal : No ngonka kaa waawi siforaade fof, nganndee so pooɗondiral laamagol leydi Senegaal yontii, so 2017, so 2019, Parti sosiyaaliste maa wood mo ngemmbi. Sabu emin piɓi laamu keɓtaangu e juuɗe amen nguu, ene foti artude ɗo wonnoo.
Naamnal : Mate a waawaa wallude Makki haa laamtoo, daroo wallu maa haa lomto-ɗaa ɗum so joofnii daawe mum ɗiɗi ɗee ?
Aysata Taal Sal : Mi ronkaani laamaade Senegaal kono hannde ɗuum jeyaaka e ngoƴaaji am. No mbiy mi nii, njiɗ-mi ko parti amen oo heɓta leydi ndii, min liggoo ɗum. Te maa min ndaro heen sabu maa min ngemmbu pooɗondirteeɗo laamu nguu.
Hol ko mbasiyto–ɗaa yonta hannde oo ?
Aysata Taal Sal : Rentude e daraade liggoo. Sabu hannde, hay tuubakooɓe, jooni ko gaa hakkillaaji mum en kucci, sabu yenaneede ko gaa ngalu woni. Waɗde ndaro-ɗen, woto ɓe ngarde, ɓe keɓta, ngonen hoɓɓe e nder nokkuuji men. Ndaɗɗudi ɗuum fof noon, ko dental e jaŋde.
Aamadu Bookara Saane


text:
Mbiya-ɗen ko ñalnde 25 marse woni ñalngu beldital ngenndi. Nguu ñalngu, hawriti ko e ñalawma njuulu Kayhayɗi ganndaaɗo oo, oon ñalawma hitaande 2009, mo Muhammed wul Abdel Asiis, tawi ina woni seneraal, yiylotonoo dagnude hoore mum to bannge politik, ina ndaara mbele wondiiɓe mum e haɓdiiɓe mum ina kooloo ɗum.
Mbiya-ɗen ko ñalnde 25 marse woni ñalngu beldital ngenndi. Nguu ñalngu, hawriti ko e ñalawma njuulu Kayhayɗi ganndaaɗo oo, oon ñalawma hitaande 2009, mo Muhammed wul Abdel Asiis, tawi ina woni seneraal, yiylotonoo dagnude hoore mum to bannge politik, ina ndaara mbele wondiiɓe mum e haɓdiiɓe mum ina kooloo ɗum.
O ɓurnoo yiylaade e oon sahaa nii, ko hoolaare mooliiɓe, wuurnooɓe e mette e lor ko ina wona duuɓi 25. E ngaal ɗanngal to Kayhayɗi, ina jeyanoo e ngoƴaaji makko yiɗde ittude sikke paatuɗo e gooto e sababuuji gaddanɗi depiteeji leñamleñameeji semmbinde mo waɗde kuudetaa makko oo : so bonnude golle nanondiraaɗe ɗe persidaa Siidi Muhammed wul Seek Abdallaahi fuɗɗinoo siynude, hono ñawndugol gagga warngooji e gartirgol mooliiɓe.
Ɓayri o waawaano dartinirde nii tan golle puɗɗaaɗe ɗee, yimɓe fof ina kucciti e makko, tawi kadi koolaaki sababuuji tigi tigi kuudetaa oo kam e faayndaare « yahdiiɓe » makko, laamu nguu woppi golle ɗee njokki. Yo golle njokku, kono ɗe mbonniree les, ɗe ɓolee faayiida majje haa laaɓa ! Ko heddii koo, maa parbagaan luulndiiɗo sidoca jokkit.
Keɓtugol gagga warngooji oo, potnooɗo safrireede nanondiral e denndaangal ɓe ɗum toɗɗii ɓee, ina heen konu nguu, e naatnugol e mum politik, bonni geɗe ɗee kala.
Doosiyee potnooɗo uddireede jeewte denndinɗe denndanngal ɓe ɗum toɗɗii ɓee, potnooɗo joofirde yaafuya tawa ko e weleede e jaɓgol loraaɓe ɓee, e joom en hakkeeji waraaɓe ɓee, wiyaa ina ñawndiree njeenaari kaalis, aduna fof ina ndaara, ngam fompude ƴiiƴam gacce paflotooɗam ina laajoo nuunɗal !
Nde persidaa wul Abdel Asiis toɗɗaa, o suɓii yimɓe hesɓe ngam toppitaade hafeere mooliiɓe. Ɓeen nde ngari, ndiiwi denndaangal jagge toowɗe kalifu geɗe nder leydi ɓe tawnoo ɗoon, kam e denndaangal gollotooɓe toppitinooɓe njuɓɓudi e karallaagal gartugol ngol. Lomtii ɗiin foksineeruuji koosɗi gonnooɗi ɗoon ko adii 1989, ko miijiyankooɓe, leñamleñameeɓe teskoranooɓe binndanɗe mum en e nder « Chaab », e oon sahaa gooto. Ɗum yuumti ko ɗo boni, bonni golle ɗee, itti faayiida mum en haa laaɓi. E ko tabiti, alaa ko teskaa so wonaa dille halfinaaɓe kumpital ANAIR, UNHCR ina ndaara.
Hannde, artiraaɓe ɓee nguuri ko e jaynge, ngartii e baasal mum en nguurnoo e daayo kitaale 1989 ɗee. Ngonka maɓɓe meeɗaano waylaade. Won heen boom nimsii ko artirnoo ɗum en, sibu haa hannde mbayi ko no tumarankooɓe e nder leydi mum en nii. Laamu nguu fuɗɗinooma wiyde ina rokkita ɓe hakkeeji maɓɓe, kono hannde eɗen teskii, nde laamu nguu wiyata ina udda doosiyee oo, wonde mooliiɓe ɓee ina ngoɗɗi e keɓtugol hakkeeji mum en. Sibu haa hannde ɓe keɓtaani leyɗe maɓɓe, ɓe keɓtaaki ɓiyleydaagu maɓɓe, ɓe keɓtaani golle maɓɓe wonande wonnooɓe foksineeruuji diiwanooɗi.
Uddude ooɗoo doosiyee e ooɗoo sahaa, ujunnaaje artiraaɓe ɓee fof e salaade ɗuum, ma a taw nii ɓuri wonde ɓural wonande yimɓe fof. Wonande laamu nguu e moliiɓe ɓee kala. E miijo maɓɓe, wuurde e ɗawre e caɗeele e muus daayo, nder tuddule caggal leydi, ɓuri artude e dowla mo alaa ko njogani maa so wonaa ngañgu e kutuya !
Ooɗoo ñalawma 25 marse wiyaa ko ñalawma beldital ! Hol ko ɗum firti ? Hol welditooɓe ɓee ? Hol ko addunoo ɗee bone fof ? Hol saabiiɓe ɗuum ? So beldital ina foti wonde, wonaa hakkunde leƴƴi leydi ndii. Sibu hay gootol e majji waɗaani goɗngol ngol. Ɓayri ko laamu saabii ko kewi koo fof, beldital ngal foti wonde ko hakkunde dowla oo, dowla mo sefre sukñuɓe innitortooɓe leñol ngol nulaani ɗum en, kuutortoo ngam fawde fenaande e waɗde leƴƴi keddiiɗi ɗii bone.
Ɗum noon ko dowla foti yaafnaade, safra juume mum, ƴeewtoo golle yimɓe mum mbaɗata e nokkuuji worgo leydi ndii, wayla sifaa no ƴettirta kuule, wallinoroo denndaangal muritaninaaɓe, e dow potal, e denndaangal ko ina yahee walla feccee. Laamu ina foti seertude e nooynaare. E ngu foti seertude e politik naafigaagal deeƴnoowo ɓerɗe kono baroowo yimɓe !
Amar wul Bejaa
L’Authentique Quotidien
Firo : Bookara Aamadu Bah


text:
13
Fii Giggol
1 Hay si mi wowlii e haalaaji yimɓe ɓen e ɗi malaa'ikaaɓe ɓen, si tawii mi alaa giggol, haray ko mi talenhun sila senƴoohun, maa foolifen wonɗo e iidude. 2 Hay si mi yeɗaama dokkal haalugol ko Alla longinimmi kon e faamu fii gundooji ɗin fow e gande ɗen fow, e hay si mi heɓii gomɗinal haa ka tawata mi dillinay pelle ɗen, si tawii mi alaa giggol, haray hinaa mi fus. 3 Hay si mi okkitirii keyeeji an ɗin fow fii ɲammingol miskinɓe ɓen, e hay si mi okkitirii ɓandu an ndun fii yo ndu sunne, si mi alaa giggol, ɗun nafataa lan huunde.
4 Giggol ko muɲal, giggol ko moƴƴuki, giggol nawlataa, giggol mantotaako, hinaa heewungol mawnintinaare. 5 Ngol waasaa needi, ngol ɗaɓɓataa nafa maggol, ngol yaawataa seytinde, ngol marataa bone. 6 Ngol weltortaa angal peewal, kono ko goonga ngol weltorta. 7 Giggol heɲɲay ko woni woo, hingol hoolii ko woni woo, hingol tanƴinii e ko woni woo, hingol wakkilii ko woni woo.
8 Giggol ngol lannataa haa poomaa. Haalugol ko Alla longini ɗun feƴƴay, *haalaaji janani kadi feƴƴay, gandal kadi feƴƴay. 9 Ko fii gandal men ngal hinaa timmungal, ko haaleten kon e nder ko Alla longini en kon kadi hinaa ko timmi. 10 Ko fii, nde ko laatii kon aroyi woo, ko timmaa kon feƴƴay. 11 Wa fewndo ko mi wonnoo paykun, mi wowlirayno wa paykun, mi miijorayno wa paykun, mi ɲaawirayno kadi wa paykun. Ɓay mi wonii mokobaa, mi feƴƴani paykunyaagal. 12 Hande hiɗen tintora ndaarorgal e noone no niɓɓitiri, kono en yi'oyay kene e kene. Ko mi andi kon hande timmaa, kono mi andiroyay wano Alla andirimmi non. 13 Jooni non ko ɗii piiji ɗoo tati luttata: ko gomɗinal e tama'u e giggol. Kono ko ɓuri mawnude kon, ko giggol.


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 059 (Tears on Christmas 1)
59. Fii gonɗi ɗin ka Juldeere Nowel 1
Ka duɗal internaa Almasiiyaaåe åen yimåe åen fow no hebulaade fii yaadu ndun. Taïbou no habborii heñaare gurte ɗen ka Jibineede annabi Iisaa. Ben makko arani mo. Laawol ngol no juuti. Taïbu miijike fii piiji buy.
Tafsirata : "Baaben, hara Rasida annditay lan kadi? Hara Assana no e jam?"
Taïbu hari no weltii yi’ugol banndiraaåe makko åen e ñaariiru ndun e be’i ɗin.
Åay åe hewtii ka hoɗo, åe yi’i ndaygu buusiiji ɗin ka fineeterji. Ka yaasi, sootiiji no wiira ka fineeterji. Jiwåe wonåe åen e ñoogugol noddi mo, hiåe wi’a :
Jiwåe : "A finii e jam, Taïbu! Meɗen weltii fii ko artuɗaa kon. Hiɗa selli? A yewtay men fii lekkol maa on?"
Tafsirata : "Hiihi, kono en waɗay ɗun janngo. Ɗiååii. Mi saatinii on ka an."
Yumma makko defii ñaametee welayɗo on Tayiibu. Hari piiji yewteteeɗi ɗin no ɗuuɗi. Ɗun e tawde neeåiino gila ko Tayiibu yahi, huunde waylaaki, fow no wa’i wano wa’irnoo non. Ko huunde wootere tun waylii! O annditi fewndo ko o waalotonoo ka danki makko fii ɗaanagol.
Hari ko juldeere Jibineede annabi Iisaa nden. Gooto ka nder hoɗo alaa e mantugol mo. Ko Tayiibu tun woni ko yiɗi annabi Iisaa. Kanko himo faalaa waɗugol juldeere nden, kono o anndaa ko honno o waɗirta nde.
Tafsirata : "Miɗo jogii miijo. Janngo, mi immoto bimbi law, mi jannga Kitaabul Muggadasi on."
Ko ɗun woni ko o waɗi. O yalti ka suudu, o ýawi tulde nden. Hari ko kanko tun, o janngi fii yumma Mariyama e Yuusufu e paykun maååe kun.
Tafsirata : "Annabi Iisaa arii, kono åe makko åen jaååaaki mo. Tawi fewndo onsaa’i ko baafe saare Baytilahiimi ɗen woni ko ombii, hanndeere ndee ko åerɗe ɗen woni ko ombii."
Ko ko Tayiibu wonunoo mo duuåi sappo, o jaåi annabi Iisaa ka nder ngurndan makko, o gomɗiniri mo wa Joomiraaɗo e Dandoowo makko on.
Alasana : "Tayiibu, miɗo ɗaååitude ma. Ko honɗun wonɗaa e janngude?"
Hara, yo musiɗɗo, a janngay taariikaaji Kitaabul Muggadasi on e nder gundoo fii maa an tun? Ɗun no mari battane hulåiniiɗe. Kono ko honno Tayiibu waɗirnoo ɗun. Hen fow e nder aduna on, talenji ɗin no waɗude hito ka juldeere mauluudu annabi Iisaa, fewndo onsay suka on no fuɗɗaade heɗagol taariika annabi Iisaa on.
Ñalaande juldeere nden fii mauluudu annabi Iisaa on fuɗɗorii no moýýiri haa ka tawata ka lannoode gonɗi no ilude. Fii honɗun? Mi yeetoto ma ɗun ka taariika aroyoowo.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, jiwåe, Tafsirata, Alasana
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Ñalnde 14 desaambar 2014, fedde nde mbaadi teskinndi, fedde jokkere enɗam e ngootaagu, yuɓɓinii batu mum kuɓtodinngu ngadanu ɗo galle “sukaaɓe kiiɗɗo” Nuwaasoot. Hammee Juulɗo Kan, ganndiraaɗo kadi Muhammad Seyn el Abidin Ben Daawuud Ben Seriif Siidi Eliyaas lollirɗo Hillal e Pulaar, feri ko Kummbi Saaleh hedde teeminannde 13ɓiire, hoɗoyi Tekruur (laamaandi njogorndi wontoyde Fuuta Tooro).
Yanaande makko nana sara Gaani, nder falnde Teekaan, to Tararsa.
E wiyde Suleymaan Mammadu Kan, hooreejo Fedde ndee, “innde fedde ndee e daartol coomingol e innde ndee, ina peeñnini haa laaɓti yiɗde amen siftinde ko woodnoo ngam ɓeydaade udditde hakkillaaji yimɓe e mahde dental jaajngal nder Muritani, leydi ndenndinndi leƴƴi keewɗi, ngam kadi wallitde hisnude ngootaagu leydi ndii”.
Ɗum noon, gaa-gaa guurtingol enɗam ɗam, fedde ndee ina anniyii « jokkude golle taaniraaɓe galle oo, e ƴellitde ɗeen golle to bannge faggudu e pinal e diine Lislaam », e wiyde Muhammed Lemiin wul Shaamakh, porfesoor to duɗal jaaɓihaaɗtirde Nuwaasoot, jeyaaɗo e leñol Moodi Nalla to Butelmiit.
Yimɓe heewɓe nootiima e batu hee, haa arti noon e yontannde hannde, haawaaɓe, ɓe nganndaano no enɗam mum en wayi yaajde e nder leñol goɗngol ngol, hakkunde fulɓe e safalɓe. « miɗo nanatnoo tan porfesoor Saydu Kan ina haala ko wayi noon, wonde iwdi amen ko hedde Damaas, kono mi anndaano no fergo ngoo waɗiri. Daartol Ben Saalah min mbaɗanaa hannde ngol faamninii kam » e wiyde suka gooto Daarel Barkanaajo ina wiyee Elimaan Kan.
Aminettu, suka tokooso jeyaaɗo Butelmiit, garduɗo e yumma mum tawtoreede batu nguu “Muritaninaaɓe nganndaa no mbayi jokkondirde… Miɗo haawaa ɓee yimɓe seertuɓe leƴƴi, tawi kañum en fof ndenndi taaniraaɗo gooto”.
BAB


text:
Ngomnati lesdi Naajeeriya andini hawtan hoore bee hukuuma ngilla ferwere ka majaliisaaru mobgal lesdɗe duuniyaaru (UNWTO) saare letebijin CNN e goɗɗe kuɓɓirle jooɗiiɗe jonde hoore maaje fuu ngam sembiɗinki yebre pijirle gembitaali e fannuuji ceeduɗi ɗi adi ndondonuuji e peinaaɗi fu under lesdi ndin.
Ministaajo caakol kubaruuji e adi ndondonuuji mo lesdi Naajeeriya, Alhaji Lai Mohammed, on wangini kaa haa gallure Lagos nyande altine yawtunde haa giidal kawtal hoore hakkunde marɓe juuɗe dow pijirle gembitaali e tafeteeɗi ngal dogginaa.
O wii kaɓɓidal ngal e alkindiral ngal haɓɓida bee jaabuuru wondu jooɗindu jonde hoore mum ndu Tony Elumelu Foundation, bankiiru wallitooru kompaniiji ndu lesdi Naajeeriya hukuuma lesdi birtaniya lesdi Naajeeriya ɗo waɗa fodde bawɗe ngam yiiki yebre nden fintinaama no handi haa latrta nde ɗo hokka wallinde her ɓamtuki kilanaaku riskuuji lesdi.
Gurin/VON


text:
SEYGELAARE
[av_one_full first]
Ko ɓoggol Fulɓe jaambareeɓe, ngol yahdataa e jimol. Ko leeɓol bellalol, ko Buubu Arɗo hoɗantenoo ngol, oon ko laamɗo Pullo Maasina.
[/av_one_full]
NJILLU LEELI E YILLAADE
[av_one_full first]
Jimol dingiral (chant populaire). Haalata ko haala potal, heewi yimeede ko e kirɗeeli pine walla maagooji.
[/av_one_full]
MALI SAAJO
[av_one_full first]
Ɓoggol Subalɓe, waɗti yahdineede e jimol biyateengol kanyum ne Maali Saajo. Mali firti ko Ngabu.
[/av_one_full]
LEELE
[av_one_full first]
Ko leeɓol jahdowol e jimol biyateengol kanyum e hoore mum Leele. Ko jimol dingiral (chant populaire). Leele haalata ko gilli, cehilaagal e nyaam-golluuje tiiɗɗe.
[/av_one_full]
LAGIYA
[av_one_full first]
Walla mbiyaa Layya, ko ɓoggol Deeniyankooɓe e seɓɓe mum’en. Ina yahda e jimɗi biyateeɗi Gumalaa, jimɗi maabgol jaambareeɓe, ndeen so wolde waaldaama, ko ndeen Gumaalaa yimatee, worɓe ɓee mbaala maabde, rewɓe ɓee mbaala yimde Yelaa.
[/av_one_full]
BOJAL
[av_one_full first]
Ko jimol naalanke mawɗo biyateeɗo Mammadu Faatel Bah. Bojal, ina sikkaa ko innde neɗɗo o soowi ɗoon, ɓaadi omo wiya :
“Bojal ngal bonni golle am.
Haɗi mi ngaynaaka saka ndema.
Haɗi mi as ɓulli nay njara.
Haɗi mi rem nguura woodee.
So Bojal uuɓii, mi tuuban. ”
[/av_one_full]
ƁIƁƁE LEYDI AM / LES ENFANTS DE MON PAYS
[av_one_full first]
[/av_one_full]
ANA / L’OBSCUR
[av_one_full first]
[/av_one_full]
NDIMAAGU
[av_one_full first]
– Wonnoo ɗoo ko suka gooto debbo.
Omo wi’ee Daado.
Daado ko ɓaleejo juumo, mbaadi e needi ! Ndiin wi’etee kaaɗtudi. Alaa fof to ndaarataa e Daado mbi’aa : « Sinno wonaa… » Ko gorko yoori hoore fof, so Daado ɓamtii gite mum ɓutte daneeje o ndaarii ɗum, o waɗdii heen mooso ray !, oon nyippan ɗe mum, ronka anndude ko waɗata. Daado, kala ɗo o wirtii sagataaɓe worɓe, yeewtere mum’en telɓan !
Waaw-haala’en mbii : « Hoto mem ko a yamiraaka, kono hoto ndaar ko njiɗɗaa. »
Daado wii ina ƴeewa ndimaagu worɓe ɗo tolnii. O wii : « Mi haaldataa e gorko ƴamal so wonaa cokaaɗo e suudu balɗe cappanɗe tati, subaka fof, ko lonngere wootere nyaamata e wooɓre wootere ndiyam yarata, ko oon kumanteemi. »
Kala garɗo ƴamde mo, ko ɗuum o wi’ata ɗum. Oon wi’a : « Miɗa yiɗ-maa no feewi, kono mi waawaa. » Joomum hoota. Kala ɗo ngarɗaa tawɗaa sagataaɓe worɓe ina njeewta, ko haala Daado kaalata, Alla e makko yooɗde.
Sagataaɓe tato worɓe nani ɗum. Oo ina wi’ee Sammba, oya ina wi’ee Demmba, tataɓo oo ina wi’ee Yero. Gooto e maɓɓe fof, ko tinɗo hoore mum to diiwaan mum’en. Ɓe mbii : « Oo suka debbo no wa’i yooɗde nii fof, ronka gorko jaɓɗo ko o wii koo ? » Ɓe mbii : « Ƴamoyen mo ngannden holko o miijii, walla holko miijo makko ngoo yiɗi wiide, ngannden ko cikkuɗen ko o miijii koo, so ina e makko. »
Daado wii : « Mi wi’aani ko danyɗo resata mi. Mi wi’aani ko laamɗo resata mi. Mi wi’aani ko joom lenyol resata mi. Mbiimi ko miɗa ƴeewa ndimaagu worɓe ɗo tolnii. »
Ɓe ngari ƴamde Daado, gooto e maɓɓe fof hokkaa suudu. Daado ari salminde ɓe. Daado salmini Sammba, ɓe calmondiri haa saɗi joofi. Sammba haali sabaabu garal mum, wonde ari ko ƴamde mo. Daado wii : « So tawii ko mbiimi koo aɗa waawi waɗde ɗum, ma en kaaldu.
Daado ɓenni to Demmba, ɓe calmondiri haa saɗi joofi. Demmba wii : « Itti mi wuro amen hannde, ko dawol jam tan. Addi mi, ko yiɗde ƴamde ma. » Daado wii : « So aɗa waawi waɗde ko mbiimi koo, ma en kaaldu. » Daado yehi to Yero. Ɓe calmondiri. Yero wii : « Ngarmi ko ƴamde ma. » Daado wii : « A waasataa nande ko mbiimi koo. So aɗa waawi waɗde ɗum, ma en kaaldu. »
Kamɓe tato fof, ɓe mbaɗdi aadi e Daado. Gooto e maɓɓe fof sokaa e suudu. Dammbii. Subaka fof, ko lonngere wootere e wooɓre ndiyam hokketee.
Rawaandu ina nehaa e galle hee. Subaka fof, so lonnge ɗee ngarii, ndu ara ɓe tenkude.
Ndu daroo e damal suudu Sammba, ndu tawa Sammba nyaamii lonngere mum, yarii wooɓre mum. Ndu ɓenna to Demmba, ndu daroo e damal suudu Demmba, ndu tawa Demmba nyaamii lonngere mum, yarii wooɓre mum. Ndu ɓenna to Yero. Yero fecca lonngere mum e wooɓre mum, hokka ndu heen.
Ɓe ngoori noon haa balɗe cappanɗe tati timmi. Wi’aa yo ɓe njaltu. Ɓe njalti. Gooto e maɓɓe fof timminii ndimaagu mum e aadi mum waɗdunoo e Daado. Wi’aa hol e maɓɓe potɗo resde Daado ?
Yimɓe hellifaaɓe noddaa, ngari, mbi’aa : « Ɓee ɗoo tato ngariino ƴamde Daado. Daado wiino ɓe kala desoowo ɗum, maa sokee e suudu balɗe cappanɗe tati, subaka fof, ko lonngere wootere nyaamata e wooɓre wootere ndiyam yarata. Kamɓe tato fof, ɓe njettinii aadi maɓɓe e Daado. »
Mawɓe hellifaaɓe mbii : « Ƴeewee gelooɗi teemedde tati, ngelooba heen fof waɗee iililal, Daado waɗee e nder iililal, gelooɗi ɗii coggee. » Ɓe mbii : « Moni e maɓɓe fof yoo yah nannga heen ngelooba : nannguɗo ngelooba Daado waɗɗii baa, oon humanee e Daado. So hay gooto e maɓɓe nanngaani ngelooba Daado waɗɗii baa, kamɓe tato fof, ɓe mbaasii Daado. »
Ɓe kaalanaa. Ɓe njaɓi oon sharii’a. Moni e maɓɓe fof wi’aa yoo naattu suudu sokee.Gelooɗi mbaɗaa iilile, Daado waɗaa e nder iililal, waɗɗinaa heen ngelooba. Gelooɗi coggaa nawaa boowal wuro. Ɓe mbi’aa : « Jooni dey, gelooɗi nawaama boowal, moni e mon fof, yoo yah suɓoo e heen ngelooba : so arsuku mum hawrii e ngelooba Daado waɗɗii baa, oon humanee e Daado ; mo arsuku mum hawraani e ngelooba Daado waɗɗii baa, oon ko Alla haɗi ɗum. »
Ɓe pinii subaka, ɓe mbi’aa : « Jooni dey, gelooɗi ɗii njaltii boowal. » Moni e maɓɓe fof woni e hebaade.
Rawaandu ari e Yero. Ndu wii : « Yero, hannde nganndataa ko woni ndimaagu e moƴƴere ko nafata : hannde mi yoɓ-maa. Balɗe cappanɗe tati haa ndawdi e naange, subaka fof, mi aran on tenkude, hay gooto e mon meeɗaa siftorde mi. Aan, subaka fof, ko miin e maa peccata lonngere maa. Miin ko ɗoo nehaami, jeyaaɗo e galle hee fof, miɗa anndi balngol mum. Hay so joomum waɗaama lolli e lolli, walla waɗaama dow soorooji, so mi uurniima ɗo koyngal mum yaɓɓunoo, mi yiitan ɗum. So gelooɗi ɗii njaltii, kala ngelooba Daado woni, mi yiitan ba. So on njaltii, kala ngelooba njiiɗaa miɗa e les mum, ko baan Daado woni, ngaraa nanngaa dabbungol baan. »
Ɓe njalti, ɓe pa’i boowal. Ɓe tawi teemedde tati ngelooba ina darii. Iililal fof, cikkataa faɗɗi gonngal ngal. Rawaandu nduu ari naati e diɗɗal gelooɗi hee. Ndu heɓi les ngelooba Daado waɗɗii baa, ndu lelii.
Sammba ari suɓii heen ngelooba, nanngi dabbungol baan. Demmba ari suɓii heen ngelooba, nanngi dabbungol baan. Yero ari darii. Nde rawaandu nduu sooynii mo tan, haftii darii les ngelooba Daado woni baa. Yero daaƴi koyɗe fa’i e mayru, yettii, nanngi dabbungol baan ngelooba.
Gelooɗi ɗii ɗowaa, ngaddaa hakkunde wuro. Moni e maɓɓe fof, ngelooba mum, iililal mum tellinaa. Sammba, iililal mum udditaa : hay batte alaa heen.Demmba, iililal mum udditaa : hay batte alaa heen. Yero, ililal mum udditaa : Daado tawaa e nder maggal. Gullaali ngulli. Yimɓe ɓee ngoni e wiide : « Ɗum dey woni muynude mbelɗam ! »
Mawɓe hellifaaɓe mbii : « Ko Yero arsuku mum hokki. »
Daado nanngi e junngo Yero, ɓe pa’i galle Daado’en. Ɓe njettii galle Daado’en, Yero wii : « Daado ? » Daado wii : « Naam. » Yero wii : « Sammba e Demmba fof, mi ɓuraani ɗum’en ndimaagu. Minen fof, min mbaɗii ko mbiinoɗaa koo. Kono wanaa sabu mi hawrii e ngelooba mbaɗɗinoɗaa baa tan, maa kumaneɗen. Kala mo njiɗɗaa e amen, ko oon kumanteɗaa. » Daado wii : « Ko aan njiɗmi. Jooni wiide ko wiide maa. So aɗa yiɗi mi, hiirataa hannde en kumanaaka. » Yero wii : « Miɗa yiɗ-maa. »
Daado yalti haalani baaba mum e yummum. Ɓeen mbii : « Mo njiɗɗaa fof, ko oon min njiɗi. »
Dewgal ngal humaa. Yero wii : « Daado, njiɗmi ko lelnde ndee waɗa wuro amen. » Daado wii : « So a yiɗii, mi hurtoyoo hannde. » Yero wii : « Njiɗmi ko kurtoyoɗaa hannde. »
Daado yalti haalani baaba mum e yummum. Ɓeen mbii : « Wiide ko wiide mon. No njiɗirɗon fof… »
Tabalde fiyaa, wi’aa Daado ina hurtoyoo hannde. Daado ina joginoo cakka kaŋŋe. O wii : « Yero, ndaa cakka am kaa, mooftanaa mi haa njettoɗen. »
Yero heɓi cakka kaa, waɗi e jeyba mum.
Wonnoo Daado ko ɓii galo, ko ɓii innee-anndee, falnde ndee fof renndii ɗo galle baaba makko ɗoo. Moni fof wii maa yaha kurtungu makko, maa ɓur teemedde ɗiɗi ndimaangu ceŋaa labale. Ɓee mbaɗɗii coweeji, ɓeya mbaɗɗii bamɗi, ɓee njaari koyɗe. Gulaali e kuljinaali : gila e wammbaaɓe ha e awluɓe, ha e nyeenyɓe, ha e coolooji, leydi ndii fof dilli nyande Daado hurtoytoo ndee. Nyande mum Yero ina weltii sanne. Nde yehi haa kurtungu nguu yalti, dimaaɗi ina ngama, ɗii ina cuudoo, ɗii ina mbaɗa baamte : ɗoon yitere ndaarata tan haa…
Nde yehi haa kurtungu nguu waɗɗii, yalti wuro, Yero fooɗti taltali heedti caggal. O jolni junngo makko e jeyba hee, o yaltini cakka kaa, o woni e uurnaade ka, omo ɓuucoo ka, omo teɓɓoo ka, tan haa ciilal diftii cakka kaa diwdi heen ! Omo ndaara ngal, ha ngal majji e leɗɗe. Ɗuum haawi mo sanne. Holno o waɗata ? O noddi giƴiiko gooto, sehil makko sanne. Oon wii : « Yero, aan kam giƴam, ko heednu-maa caggal ? Haalanam no njiitirɗaa ngelooba Daado waɗɗinoo baa.
Yero wii : « Giƴam, won ko heɓi mi ɗoo jooni. » Oon wii : « Hol ɗuum ? » Yero wii : « Ko njiɗmi haalande ma koo, mi yiɗaa hay gooto nana ɗum. » Sehil makko oo wii : « Ko njibinaɗen koo, a meeɗii haalande mi sirlu, nantuɗaa bannge goɗɗo ? »
Yero wii : « Alaa… Kaalantu-maa-mi, won ko heɓi mi jooni. Daado ina resndunoo mi cakka mum, miɗa teɓɓotonoo ka, ciilal diftii e juuɗe am. Mi waawaa gite am e gite Daado laaɓda nay, o naamnoo mi cakka kaa, tawa mi alaa ka. Mi waawaa wiide mo : “Cakka ndesndunoɗaa mi kaa, ciilal nawi !” Jooni miɗa abboo ciilal ngal, so mi heɓaani cakka kaa, mi waawaa artude, gite am e gite Daado ndaarndira. Njiɗmi, giƴam, ko hoto haalan ɗum hay gooto. So a naamnaama, wii a yi’aani mi. Nyande Daado naamni-maa mi fof, noddaa baaba am e neene am, kaalanaa ɓe sirlu oo. Hoto haal, so wonaa nyande Daado naamni-maa mi. Nyande mum, mbi’aa Daado, mi seerii mo. »
Yero yiilti puccu mum, naati e ladde.
Kurtungu ɓenni, fa’i wuro Yero’en. Ɓe njettii wuro, Yero yi’aaka ! Sehil makko oo naamnaa, oon wii : « Mbayrumi Yero ko gila galle Daado’en. »
Waɗii balɗe, Yero ina laaknee e falnde hee fof, hay gooto waawaa wiide ko ɗoo Yero rewi… Ɗuum haawi yimɓe ɓee fof.
Ɗuum fof, Daado meeɗaa haalde heen konngol. Daado jooɗiima hitaande, naamnaaki Yero. Haa heen gootol, Daado noddi sehil mum Yero oo. Daado wii mo : « Aan kam, to Yero woni ? » Oon wii jooni yontii haaleede, jooni lajal ngal timmii. Oon wii : « Daado, noddu esa’en, mi haalan-maa ko Yero wii. »
Daado noddi baaba mum Yero e yummum Yero. Ɓeen ngari, ɓe njooɗii. Sehil mum Yero oo wii : « Yero, nawi ɗum ko Daado ina resndunoo ɗum cakka. Nde kurtungu nguu yalti ndee, wonnoo Yero ina wondi e weltaare mawnde, o yaltini cakka kaa omo uurnoo ka, omo teɓɓoo ka, tan haa ciilal diftii ka e juuɗe makko. Yero wii gite mum e gite Daado mbaawaa laaɓdude nay, tawa o alaa cakka kaa, o waawaa wiide Daado : “Cakka ndesndunoɗaa mi kaa, ciilal diwdii heen…” O abbiima ciilal ngal, o artataa e leydi hee tawa o yiitaani cakka kaa. Ɗuum nawi mo. O wii so wonaa nyande naamniɗaa mo, hoto mi haalan hay gooto. Daado, Yero wii nyande naamniɗaa mo fof, yo mi haalane, o yaafiima daande maa. »
Tan yummum Yero e baaba mum Yero ngoni e woyde… Daado wii : « Hoto ngoyee ! Ko miin foti woyde. » Daado wii : « Gorko am e Aduna, ko kanko. Miɗa abboo mo. So mi yiitaani mo, mi artataa e leydi hee. Nde njiiɗon mi fof, tawan miɗa ardi e makko, walla miɗa waawi wiide on ko ɗoo o woni… »
Daado faati suudu mum. Nde Daado yettii suudu mum ndee, o ɓoori comci makko haa laaɓi, o ƴeewi taggere leppi, o hetti heen tuuba e wutte, o foogi hoore makko haa laaɓi cer, o meerti laafa e hoore makko. O waɗti hoore makko no gorko nii, hoto worɓe nganndude mo. Yeeso ngoo fof, o waɗi heen ndoondi, hoto worɓe tampinde mo. Daado fini subaka law, o yalti leydi maɓɓe. Wuro fof o ari, o liggoo. Omo teena leɗɗe, omo soppa tuugaaji omo yeeya. Liggey worɓe tan o liggotoo. Omo ayna. Ɗo o yettii fof, o laakna Yero.
Yero woni tan ko e nder ladde. Ɗo o yii ciilal fof, o yaha toon. Omo ƴeewa cakka kaa. Addata mo e wuro tan, ko ƴeewde ko o nyaami. O addora gubbal walla leɗɗe, o yeeya, o sooda ko o nyaami, o ruttoo ladde.
Ceerno ina resi debbo mum. Debbo oo ko moƴƴo ŋari no feewi. Sanɗa ari e wuro hee, jippii ɓe. Sanɗa oo wii ari ko janngude. Nde sanɗa oo yii debbo oo, tan o jarlibaa e debbo oo. Debbo oo jibidinii e Ceerno oo ɓiɓɓe tato worɓe. Sanɗa oo wii : « Miɗa yiɗ-maa. Tee njiɗmi ko kumaneɗen. » Debbo oo wii : « Miin ko mi desaaɗo, mi jibidinii e gorko am ɓiɓɓe tato, mi waawaa woppude sukaaɓe am. »
Nyande fof, sanɗa oo ina rewi debbo tan. Debbo oo wi’a : « Woppam ! » Sanɗa rewi heen haa tampi, debbo oo haalata tan ko konngol gootol : « Woppam ! » Sanɗa kalwi debbo waɗi e haatumeere, waɗi e nyaamde. Debbo nyaami. Ndeka sanɗa waɗi e aaye mum, kala ko o haalani debbo oo, waawaa salaade ; debbo yi’ataa hay gooto so wonaa sanɗa.
Sanɗa oo wii : « Woppu gorko maa kumaneɗen. » Debbo oo wii : « Holno ngoppiran-moo-mi ? » Sanɗa wii : « Mi waɗan huunde, so a lootiima tan, a wa’an no maayɗo nii, ɓe mbi’a a maayii. So ɓe ngubbii ma tan, futuro mi ara mi ubbit-maa, mi waɗa huunde, tan a ummoto, ndogen njehen leydi ngondi. »
Debbo oo jaɓi ko sanɗa oo wii koo. Sanɗa totti mo aaye, o lootii, tan o maayi ! Tan wi’aa debbo ceerno maayii. Debbo waɗaa kasanka, roondaa, ubboyaa. Sanɗa wii : « Ceerno, haaɗi Alla waɗii haajaande mum, jooni hakkille maa oo ina diwi, miɗa yawta yeeso. » Ceerno wii : « Ina moƴƴi. Maayde, ɗuum yimɓe tagraa. »
Futuro tan sanɗa yehi baamuule. O yettii, o waɗi ko o waɗannoo, o ubbiti debbo, tan debbo haftii darii, wa’i ɗum no koyɗol nii. Ɓe ndogi, ɓe njehi leydi ngondi. Debbo woppii gorko mum e sukaaɓe mum tato. Ceerno heddoriima cukalon mbaasnumon, kon nganndaa yummum’en no feewi.
Ɓe njehi leydi ngondi, ɓe ngari e wuro mawngo, ɓe koɗi ɗoon. Sanɗa oo woni ceerno mawɗo e nder wuro hee. Kanko jannginta sukaaɓe wuro ngoo, kanko woni elimaan wuro ngoo. Omo hokkaa hoolaare mawnde sanne, hay gooto yiiraani mo ko oonyii.
Ceerno mo debbo mum maaynoo oo wii sukaaɓe mum : « Eɗen ɗannoo oɗon njanngoya. » Ɓe ɗannii. Ɓe ngari e wuro, ɓe njippii e galle. Ko e ngoon wuro debbo oo e sanɗa koɗi. Sallifanaa juulaa. Ceerno wii sukaaɓe mum : « Njehee njeloyoɗee. »
Sukaaɓe ɓami paali mum’en njehi njelaari. Ɓe ngari e galle haɓe njeloo tan haa debbo oo yii ɓe. O heftini ƴiiƴam. Debbo oo wii : « Almuɓɓe, ndehee sadak ! » Almuɓɓe ngari o sakkii ɓe. O wii : « Holto njeyaɗon ? » Ɓe mbii : « Wuro Kaari. » O wii : « Yummon no wi’etee ? » Almuɓɓe mbii : « Neene amen ina wi’ee Kaari, kono o maayii ko ɓooyi, min nganndaa mo nii no feewi. » Mawngel ngel wii : « Miin hoore am, ko seeɗa nganndu-moo-mi. Heddiiɓe ɓee nganndaa mo. » Debbo oo wii : « Baaba mon no wi’etee ? » Almuɓɓe mbii : « Baaba amen ina wi’ee Ceerno Kaari. » Debbo oo wii : « To o woni ? » Almuɓɓe mbii : « Ko galle Kaari, toon baaba amen woni. »
Tan o itti gertooɗe defaaɗe o hokki almuɓɓe. Almuɓɓe nyaami haa kaari. O itti gertogal, o wii : « Nawanee ceerno mon. Nyande fof, ngaree ɗoo, mi sakkoo on. »
Almuɓɓe kooti to ceerno mum’en. Ɓe njettii, ɓe totti baaba maɓɓe gertogal defangal, Baaba maɓɓe wii : « To ittuɗon ngal gertogal ? » Almuɓɓe mbii : « Baaba, debbo gooto, min nji’ii ɗum ɗaa, oon nyammini min ha min kaari gertooɗe ca’aaɗe, o hokki min gertogal yo min nawan ceerno amen. O wii nyande fof, yo min ngar toon o sakkoo min. » Ceerno wii : « Oo debbo dey ko jurum-deero ! »
Nyande fof, almuɓɓe njaha kasitoo, ngottoo. Haa waɗi sahaa gooto, baaba oo wii : « Njehen mi salmina korɗo Alla nyamminoowo on nyande fof oo. »
Tan ɓe pokkiti, ɓe njehi to galle debbo oo too. Ɓe njettii, tan ceerno yii debbo oo, wii : « Subahaana Allah ! Alla dey anndi so maayɗo ina wuurta, kono oo, ko Alla ittata… » Nde o yettii tan, o nanngi e debbo, o woni e woyde. Tan debbo luuki, yimɓe ngari naati galle. Ɓe mbii : « Ko woni ? » » Debbo oo wii : « Oo gorko yii mi tan woni e woyde… » Yimɓe ɓee mbii : « Ko ndee heddii : seernaaɓe mbaɗtii yande e rewɓe jananɓe ! » Ɓe mbii : « Gorko, woppu debbo janano ! » Ceerno wii : « Saallaaw ! Oo ko debbo am. » Yimɓe ɓee mbii : « To debbo maa woni ? » Ceerno wii : « O maayii. Kono ko Alla ittata, ko kanko woni oo. »
Tan sanɗa oo noddoyaa, wi’aa : « Ar, debbo maa, gorko happitiima. » Sanɗa ari, wii : « Musiɗɗo, ko renndin-maa e joom suudu am ? » Ceerno wii : « Oo ko joom suudu am. » Sanɗa oo wii : « To joom suudu maa woni ? » Ceerno wii : « O maayii. » Sanɗa wii : « Juulɓe, on ƴeewataa kaa haala ? » Yimɓe mbii : « Kaa haala, nawee ka galle joom wuro : oo ceerno ko kaangaaɗo. »
Yimɓe nanngi ceerno faaraa galle joom wuro. Joom wuro wii : « Ɓenninee ɓe to laamɗo : kaa wonaa miin nyaawata ka. » Ɓe njettii galle laamɗo. Laamɗo wii : « Holko renndini on ? » Sanɗa wii : « Oo gorko dey yii debbo am tan yani e mum. » Laamɗo wii : « Ceerno, holko renndin-maa e debbo janano ? » Ceerno wii : « Oo, ko Alla ittata, kono ko debbo am. » Laamɗo wii : «Holto debbo maa woni ? » Ceerno wii : « Debbo am maayii. » Laamɗo wii : « Mande o maayi ? » Ceerno wii : « Waɗii hikka duuɓi joy. » Laamɗo wii : « Aan, hay gooto waawaa safrude ma : safrude ma weeɓaani… Cokee mo ! »
Daado ina e wuro hee, omo tawaa nyaawoore ndee. Tan o haftii, o darii. O wii : «Laamɗo, maa njaafoɗaa mi, kono goonga ko ngesa Alla, garɗo fof ina foti fiide heen paafal. » Tan yimɓe ɓee mbii : « Hol oo ? » Woɓɓe ɓee mbii : « Oo dey, ko suka liggotooɗo e wuro hee oo. » Laamɗo oo wii : « Mi laamiima duuɓi cappanɗe joy hikka, mi meeɗaa nande kaa e sellude, mi yi’aani ko wa’i nii e wonde goonga. Ko mbiiɗaa koo, ko goonga… Aan, aɗa waawi nyaawde kaa ? » Daado wii : « Miɗa waawi. »
Laamɗo wii : « Miɗa haalan-maa konnguɗi ɗiɗi, cuɓoɗaa heen gootol : go’o, so tawii a nyaawii shari’a kaa naatii hakkillaaji yimɓe ɓee, laamu nguu ina hokku-maa teddungal mawngal ; ɗiɗi, so tawii nyaawoore maa ndee naataani hakkillaaji yimɓe ɓee, aɗa hirsee. » Daado wii : « Mi jaɓii. » Laamɗo wii : « Nyaaw ɓe. »
Daado wii : « Ngaddanee kam sagataaɓe tato. Sagataaɓe tato ngari. » Daado wii : « Ceerno, no oo ɗoo debbo woniri debbo maa ? » Ceerno wii : « Alla anndi so maayɗo ina wuurta ! Kono oo debbo, kanyum jibini ɓee ɗoo sukaaɓe. » Daado wii debbo oo : « Aɗa anndi ɓee ɗoo sukaaɓe ? » Debbo wii : « Miin kay ko njurum tan heɓnoo mi, miɗa sakkoo almuɓɓe ɓee, maa taw safaara wontii ɗeɗɗere. »
Daado wii : « Sanɗa, debbo maa oo, ko kumanaɗon koo, ɓooyii ? » Sanɗa wii : « Duuɓi joy, walla jeegom. »
Haaliyankooɓe mbii : « Goonga regan. » Daado deeyi sagataaɓe tato ɓee. O wii : « Ƴeewanee kam loonde, ƴeewon leydi mboɗeeri mbaɗon e nder loonde hee, mbaɗon ndiyam, iirton, naatnon nder huɓeere, hoto hay gooto yii. Gooto e mon fof yaltida e laɓi. So mi wi’ii : “Nanngee oo”, so on nanngii oon, naatnon ɗum toon e nder huɓeere too, mbaɗon juuɗe mon e nder loonde hee. Njalton, juuɗe mon e laɓɓe mon fof yoo taw ina ngojji. »
Sagataaɓe mbaɗi noon. Ɓe njalti, moni e maɓɓe fof woni e welnude laɓi mum. Daado wii : « Ceerno e sukaaɓe mum fof yoo kirsee ! » Yimɓe ɓee mbii : « Hii jam, ko ndee nyaawoore woni ? » Laamɗo wii : « Accee mo o nyaawa shari’a makko. » Daado wii : «Kirsee ceerno. »
Ceerno nanngaa, woni e wiide : « Feere am bonii, mi accii ɗo boni. »
Ceerno naatnaa nder huɓeere. Ɓe mbii : « Muɓɓu hunuko maa, min kirsaani on. » Ceerno deƴƴi… Sagataaɓe njalti, juuɗe mum’en e laɓɓe mum’en fof ina ngojji coy. »
Daado wii : « Nanngee ɓiɗɗo mawɗo oo ! » Oon nanngaa. Tan debbo oo warnyi. Sagataaɓe paari mo nder huɓeere, tan ɓiɗɗo oo woni e woyde, omo wi’a : « Feere am bonii, ee neenooy am ! »
Sagataaɓe moofti mo toon e nder huɓeere, ɓe mbii cukalel ngel deƴƴu. Ngel deƴƴi. Ɓe mbaɗi juuɗe maɓɓe e nder loonde, ɓe njalti juuɗe maɓɓe ina ngojji coy.
Daado wii : « Nawee ɗiɗaɓel ngel ! » Ngeel nanngaa. Debbo oo, gite mum ngoni e werlaade gonɗi. Ɓe paari ngel nder huɓeere. Ngel luuki : « Feere am bonii, ee neenooy am ! » Debbo ronki jooɗaade, haftii darii.
Sagataaɓe moofti toon cukalel ngel, ɓe njalti juuɗe maɓɓe ina ngojji.
Daado wii : « Nawee tataɓel ngel ! » Tan debbo oo wii : « Ngoppanee kam koddayel am ! »
Ɗoon batu oo fof haftii darii, moni fof uumiri bannge. Debbo oo wii : « Saallaaw, ko miin jibini ɓe ! » O wii : « Oo ɗoo ceerno woni baaba mum sukaaɓe am. » Daado wii : « Holno worɓe ɗiɗo ngoniri worɓe maa ? » O wii : « Baaba mum sukaaɓe oo woni gorko am. Oo sanɗa ariino wuro amen, o yii kam o wii omo yiɗi mi. Mbii-moo-mi, miin ko mi desaaɗo. O waɗi huunde fof, caliimi. Haa heen gootol, o hokki mi goro ƴakkumi, tan hakkille am ruŋtii gorko am e sukaaɓe am. Hankadi, mi yi’ataa so wonaa kanko. Ko o wii fof, ɗuum mbaɗanmi. O wii kam ma o hokkam huunde, so mi lootiima ɗum tan, mi wa’an no maayɗo nii. So mi maayii, mi ubbaama, o ara o ubbita mi. O wii so o ubbitii kam tan, mi wuurtan, min ndoga, min njaha leydi ngonndi. O hokki mi aaye lootiimi, keɓmi dow ndaɗɗudi leliimi. Ɗoon mbayrumi anndude ɗo ngonmi. Miin kam, wa’i mi ko no koyɗol nii, njiimi tan ko miɗa darii e yeeso makko. O wii : “Njehen !” Min ndogi, min ngari ɗoo e leydi hee. Hakkille am ko birninooɗo, ko ko njiimi sukaaɓe ɓee ɓernde am hecciɗi. »
Daado wii : « Sanɗa, ko noon ? » Sanɗa wii : « Ko noon. Ko jarabi heɓnoo mi, mi yiɗno mo no feewi, huunde fof jarani mi waɗde… »
Daado wii : « Banndiraaɓe, on nanii ? » Yimɓe ɓee mbii : « Min nanii jaati, laaɓii cer ! »
Waaw-haala’en mbii : « Fenaande ina jogii koyɗe, kono alaa dote ; ina waawi dogde, kono waawaa jooɗaade. »
Daado wii : « Laamɗo, jooni dey nyaawoore am gasii. » Laamɗo oo ummii darii, o wii : « Ko kaa shari’a laaɓi ! Mi waɗii ma nyaawoowo leydi ndii hannde… Holno mbi’eteɗaa ? » Daado wii : « Mbi’eteemi ko Paate. » Laamɗo wii : « Ko ɓiɗɗo gooto debbo ndanymi. So aɗa yiɗi mo, mi hokkii ma mo, e galle ɗo koɗɗaa. » Daado wii : « Miɗa yiɗi mo. Naamnoɗee mo so omo yiɗi mi ? » Laamɗo wii ɓiyum : « Diiye, ko mbiiɗaa e ko mbiimi koo ? » Diiye wii : « Miɗa yiɗi mo. » Laamɗo wii : « Mi humii dewgal mon hannde. »
Paate humanaama e Diiye ɓii laamɗo. O hokkaa galle, o hurtini Diiye. Hiiri, dammbooɓe kooti, Paate wii : « Diiye, ko miin woni gorko maa ? » Diiye wii : « Hii, mi sikku ? » Paate wii : « Miɗa jogii ɗoo sirlu gooto, miɗa haalan-maa. So tawii aɗa waawi mooftude, ina moƴƴi ; so a waawaa mooftude sirlu oo, mi doga mi yalta leydi ndii. » Diiye wii : « Haal mi nana. »
Paate wii : « Miin mi wonaa gorko : ko mi debbo. » Paate ɓoori comci mum, o holli enɗi makko Diiye. O wii : « Mi joliino to leydi amen, mbiimi miɗa ƴeewa ndimaagu worɓe ɗo tolnii. Mbiimi mi humantaake so wonaa gorko cokaaɗo e suudu balɗe cappanɗe tati, subaka fof ko lonngere wootere nyaamata e wooɓre wootere yarata. Kala baɗɗo ɗuum, mi humanee e mum. Sagataaɓe tato ngari, ko ɓe yooɗɓe, ko ɓe danyɓe. Ɓe ngari ƴamde mi. Gooto e maɓɓe fof sokaa e suudu. Subaka fof ko lonngere wootere e wooɓre wootere hokketee. Heen ɗiɗo, nde lonnge ɗee ngari fof, nyaama lonnge mum’en, njara gooɓe mum’en. Heen gooto, subaka fof, rawaandu ara feccondira e rawaandu nduu lonngere mum e wooɓre mum.
« Nyande ɓe timmini aadi amen, nyaawooɓe goongiranteeɓe noddaa ngari, ɓe mbii yoo gelooɗi teemedde tati ngaddee, ngelooba fof waɗee iililal, mi waɗee e nder iililal, gelooɗi ɗii coggee ndaroo hakkunde dingiral, gooto e maɓɓe fof wi’ee yoo yah suɓoo heen ngelooba : kala kawruɗo e ngelooba mbaɗɗiimi baa, mi humanee e oon ; so hay gooto e maɓɓe hawraani e baan, kamɓe tato ɓe mbaasii.
« Nyande gelooɗi ɗii mbaɗaa iilile ndee, rawaandu nduu ari e mo feccondirannoo oo, ndu wii : “Hannde nganndaa ko woni moƴƴere e ndimaagu.” Rawaandu nduu wii mo : “So gelooɗi ɗii njaltii, kala ngelooba njiiɗaa miɗa les mum, ko baan Daado woni.” – Mi siftin-maa ko Daado mbi’eteemi.
« Gelooɗi njalti, o ari ha e diɗɗal gelooɗi hee. Rawaandu nduu ari heɓi ngelooba ngonmi baa, heɓi les mum, ndu lelii. Ndu sooynii mo tan, ndu haftii ndu darii, o fa’i e mayru. O nanngi baan ngelooba.
« Mawɓe nyaawooɓe ɓee mbii ko kanko arsuku mum hokki. O wii kam o ɓuraani heddiiɓe ɓee ndimaagu, kala mo njiɗmi e maɓɓe, yo mi humane e oon. Mbiimi ko kanko njiɗmi. Min kumanaa.
« Nyande kurtungu nguu, ngittumi cakka am ndesndu-moo-mi. Nyande mum, omo weltii sanne. Min njalti wuro, o yaltini cakka kaa, omo uurnoo ka, omo teɓɓoo ka, haa ciilal diftii ka e juuɗe makko. O wii sehil makko, o waawaa yiide mi taw o alaa cakka kaa, o abbiima ciilal ngal. O wii o artataa e leydi amen so wonaa o yiitu cakka kaa. O wii oon, kala nde naamni-moo-mi, yo oon noddu baaba makko e yum makko, o haalan min yaadu makko, hoto oon haalan hay gooto so wonaa nyande naamni-moo-mi. O wii oon, nyande naamni-moo-mi fof, o accii daande am.
« Mi jooɗiima hitaande, mi naamnaaki mo. Heen gootol, noddumi sehil makko oo, mbii-moo-mi : “Holto gorko am oo yehi ?” Oon wii yontii haaleede… Oon wii yo mi noddu esam’en, o haala ko Yero wii. Noddumi ɓeen, o haalani min ko kaalan-maa-mi koo. Jooni, miin ne, mi fellitii miɗa abboo mo. So mi yiitaani mo, mi hootataa leydi amen. Mbaɗtumi hoore am no gorko nii, hoto worɓe tampinde mi.
« So tawii aɗa waawi mooftude ɗuum, kaalanaa kam ; so tawii a waawaa, haalanam, mi doga mi yalta leydi mon, hay huunde waawaa falaade mi… So wonaa njiimi Yero, walla mi wi’ee ko ɗoo o maayi. Gorko am e Aduna ko kanko. »
Diiye wii : « Mi woondii e yeeso Joomiraaɗo, nde ka nanaa fof, ko aan haali, walla ko aan yamiri. » Daado wii : « Suudu maa ne nii, suudu am ne nii. »
Ɓe koɗdii duuɓi joy. Diiye meeɗaa haalande ɗum hay jinnaaɓe mum. Daado woni nyaawoowo leydi ndii. Kala ko tiiɗi nyaawde, so Daado arii, nyaawan ɗum haa laaɓa cer, naata hakkillaaji yimɓe fof.
Yero woni tan ko ladde. Toon o hoɗi. Kala ɗo o yii colli, o yaha toon ƴeewde so ciilal ngal woppaani ɗoon cakka kaa. So o hooƴaama, o teena leɗɗe, walla o wubba, o yeeyoya wuro, o sooda ko o nyaami, o ruttoo ladde.
Haa waɗi sahaa gooto, omo wubbi, o tiri gaccungol makko, tawi o tampii, o ɗomɗii. O talli gaccungol ngol sara ɓokki mawki. O lelii e dow gaccungol ngol, omo ndaara ɓokki kii. Tan, o yii e nder luuro ɓokki kii huunde ina jalba e nder toon. Ndeka ko ɗoon ciilal ngal hoɗi. O ummii, o darii, o yii ko jalbata koo, mooƴu ina sara mum. O jolni junngo makko e nder luuro hee, o suuti ɗum tan, o tawi ko cakka kaa. O ndaari ka haa ɓooyi, o wii : « Iskey Allah ! » O wii e ɓernde makko : « Debbo alanaa kam leydi amen. Kono ma mi naw cakka kaa haa leydi amen, mi yaha wuro Daado’en, mi hokka mo ka. » Kala ɗo o resaa, mi tottan mo ka. Yero wii : « Jooni dey so mi hootii, alanaa kam gacce. »
O woppi gaccungol makko e gubbal makko, o ƴeɓti cakka kaa, o soomi ka e tekkere makko, o ɓitti e naafki makko. O yehi wuro.
Wuro ngoo, weendu mawndu ina ɗoon. O yettii e weendu hee, o woni e soccude cakka kaa, o socci ka haa laaɓi cer. O fawi ka dow wutteyel makko, omo fadi ha ka yoora, walla haa saaɗa seeɗa, o ƴeɓta ka o hoota leydi maɓɓe.
Ndeka debbo nayeejo yii mo, yii cakka kaa, yiɗi wujjude ka. Kono ina anndi Yero hakkille mum woni ko e cakka hee. O waawaa wujjude ka. Cakka kaa saaɗi tan Yero ƴeɓti ka, soomi ka e nder tekkere mum. O ɓitti ka e naafki makko, o woni e yaade. Tan debbo nayeejo oo luuki, o wii : « Ngaree, gujjo wujjii cakka am ! »
Yimɓe ngari mbii : « Neene, ko woni ? » Debbo oo wii : « Oya suka jahoowo, wujji cakka am. Miɗa loototonoo, pawmi cakka am dow comci am, palmi daande, tan oo ɗoo gorko ari ƴeɓti ka. Ko mi mawɗo, mi waawaa dogde, omo naa ɓitti ka e naafki makko. »
Tan yimɓe ɓee nanngi Yero, ɓe kefti cakka kaa, ɓe pii mo haa ɓanndu nduu fof waɗi lare ! Hellifaaɓe ngari keɓti mo e juuɗe sukaaɓe.
Tan Yero gumaa, o ronki haalde. Konngol makko fof ko wiide : « Miin Yero… », o yiila hoore.
Yero nawaa galle laamɗo. Ko ɗoon Daado woni nyaawoowo. Yero sokaa. Haa nyaawoore makko yonti. Cakka kaa addaa to nyaawoowo oo. Daado yii cakka kaa, tan o soomi ka, o wii : « Diiye, daarol ndaaranno-maa-mi, aɗa siftora ? » Diiye wii : «Miɗa siftora. » Daado wii : « Mi anndaa to gorko oo heɓi cakka kaa, kono kaa ɗoo cakka nawi gorko am. Ndonmi ka ko e neene am, neene am roni ka ko e yummum. Haa janngo mi yi’a gujjo oo. »
Weeti, Yero haɓɓaa haa tiiɗi, addaa hakkunde batu. Daado nyuumanii Diiye, o wii : «Ko oo ɗoo gorko woni gorko am oo, mo kaalanno-maa-mi oo. O wi’etee ko Yero. »
Cakka kaa fawaa hakkunde batu oo. Daado ndaari cakka kaa, o ndaari Yero, o moosi. O suuti ka, o joƴƴini ka. O tellii hakkunde batu oo. O wii debbo nayeejo oo : « Neene, holno gujjo oo wujjiri cakka maa ? » Debbo oo wii : « Mi yaano weendu too, coccumi cakka am, pawmi ka dow comci am, ngonmi e lootaade, palmi daande tan, oo ɗoo gorko ari wujji cakka kaa, tan woni e dogde… Alla e yimɓe mballi mi, nanngini mi mo. »
Yero addaa. Paate wii : « Gorko, aan ne, no keɓruɗaa cakka kaa ? » Yero wi’a : « Miin Yero…, tan o yiila hoore, tan o deƴƴa, o ronka yo o haal. »
Yimɓe mbii : « Ko gujjo haawnii ! Nyande fof aɗa adda leɗɗe maa, aɗa yeeya, a wujjii tan a muumɗii !… »
Paate wii : « Neene, haaɗi oo ɗoo gorko ronkaama yo o haal, ɓiya ina e batu hee ? »
Ɓiyum debbo nayeejo oo ummii darii. Paate wii : « Gujjanaaɗo oo, ko yumma ? » Suka debbo oo wii : « Ko neene am. » Paate wii suka debbo oo : « Ndaaram. » Suka debbo oo ndaari mo. Paate wii : « So a maayii janngo, ko aan tan e qaɓri maa. A meeɗii yiirude neene maa kaa ɗoo cakka ? »
Suka debbo oo deƴƴi. Paate wii mo : « Ko aan min keɗii. » Suka debbo oo wii : « Alaa. » Paate wii : « Neene, hol baylo tafanɗo ma kaa ɗoo cakka, walla mo cooruɗaa ka ? Noddu mo o seedtono-maa. »
Tan debbo nayeejo oo yoomi, ronkaa yo o jaabo. Paate wii Diiye : « Sirlu kaalanno-maa-mi oo, mi yamirii ma jaŋtono yimɓe ɓee.
Diiye haftii darii e hakkunde batu hee. O wii : « Musiɓɓe tedduɓe, oo ɗoo joom galle am, o wonaa gorko, ko debbo. Oo ɗoo gorko bi’aaɗo ko gujjo oo woni gorko makko. Nyande ɓe kumanaa ndee, o itti kaa ɗoo cakka, o resndi gorko oo, o wii yo o mooftu ha ɓe njettoo galle mum.
« Nyande mum oo ɗoo gorko ina weltii weltaare mawnde sanne. Kurtungu nguu yalti wuro, kanko gorko oo, o yaltini cakka kaa omo teɓɓoo ka, omo ɓuusoo ka, tan haa ciilal diftii ka e juuɗe makko. Oo gorko wii gite maɓɓe mbaawaa laaɓdude nay, o naamnoo ɗum cakka kaa, tawa alaa ka. O waawaa wiide ko ciilal diftii e juuɗe makko. Gorko oo haalani sehil mum, wonde ina abboo ciilal ngal ha nde o yiiti cakka kaa fof. O wii oon o hootataa leydi maɓɓe tawa o yiitaani cakka kaa.
« Joom galle am oo, addani mo innirde hoore makko Paate, ko waylude innde makko. O wi’etee ko Daado. O jooɗiima hitaande o naamnaaki gorko oo, haa heen gootol, o noddi sehil oo, o naamnii to gorko makko oo yehi. Oon waɗdiino aadi e gorko makko oo, hoto haalan hay gooto so wonaa nyande Daado naamnii ɗum. O wii nyande Daado naamnii ndee, oon wii yontii haaleede. Oon haalani ɓe ko nawi oo ɗoo gorko. Kanko Daado, ko gabbiiɗo oo ɗoo gorko, o waɗti hoore makko gorko.
« Nyande kurtiimi ndee, o haalani mi oo ɗoo taariika. O wii so miɗa waawi mooftude, ina moƴƴi ; so mi waawaa mooftude, o doga. Mbii-moo-mi so nanaama, tawan ko kanko haali, walla kanko yamiri. Mi woondii e yeeso Joomiraaɗo, so o yamiraanino, mi haalataa. Gila oon sahaa, suudu makko, suudu am. Musiɓɓe tedduɓe, ko nii taariika oo siforii. »
Tan yimɓe ɓee kaawaa sanne. Moni fof ina wondi e kaawis mawɗo. Laamɗo oo ummii darii. O wii : « Musiɓɓe tedduɓe, on nanii oo ɗoo taariika ? » Yimmɓe ɓee mbii : « Min nanii kay, laaɓii cer ! Hono ɓee mbaawi laamaade leydi nde moƴƴa. »
Laamɗo oo wii : « Miin mi mawnii, miɗa yiɗi waɗtude laamu nguu e juuɗe maɓɓe. Ko mbiiɗon heen ? » Yimɓe ɓee mbii : « Aaha, aaha !… » Laamɗo wii : « Mi waɗtii laamu nguu e juuɗe Daado. »
Daado wii : « Mi waɗtii laamu nguu e juuɗe Diiye, ngati ko kanko waawi mooftude sirlu. Ko sirluyanke mo janfotaako waawi laamaade leydi.
Diiye wii : « Mi waɗtii laamu nguu e juuɗe Yero, ngati ko kanko anndi ko woni ndimaagu. Maa neɗɗo rimɗa nde waawa rimɗinde leydi. »
Yero haɓɓitaa. Ɗoo ɗemngal Yero teppitii. O wii : « Duuɓi joy, miɗa yiiloo cakka. Mi yehi wubboyde. Mi wubbii gubbal am, mi tirii gaccungol am, mi tampii, mi ɗomɗii, mi tallii gaccungol am sara ɓokki, mi leliima dow gaccungol hee, njiimi huunde ina jalba nder luuro ɓokki hee. Ummiimi, njolnumi juuɗe am e nder luuro ɓokki hee, tawmi ko cakka kaa ! Mi ɓamii ka, coommi ka e tekkere am, ngarmi ɗo weendu ɗoo, coccumi ka, pawmi ka dow wutte am miɗa fadi ha ka saaɗa. Oo ɗoo debbo ina lootoo sara am. Mi ƴeɓtii cakka kaa miɗa yaha, miɗa hoota leydi amen. Tan haa oo ɗoo debbo luuki : “Ngaree, gujjo wujjii cakka am !” Holko mbaawmi haalde ? »
Yimɓe ɓee mbii : « Hay batte, ɗii kaawisaaji. » Daado wii Diiye : « Mi humanii ma e Yero : ngonaa jeewo, mi wona lemmbel. » Waaw-haala’en mbii : « Ko ɗoo nawliigu fuɗɗii. » Nguun ndimaagu ngu Daado holli, woni tan ko e rewɓe, alaa e worɓe, so kulle mum, so daabaaji mum… Yero woni laamɗo. Diiye woni deenoowo sirlu leydi. Daado woni nyaawoowo leydi ndii.
GASII
[/av_one_full]
BACCA JOOM
[av_one_full first]
– Wonnoo ɗoo, ko Bacca Joom.
O jibinaa e laamu, o mawni e laamu, o bewnaa bewre mawnde.
Bacca Joom mawni, wonii sagata timmuɗo. Baaba makko noddi mo, o wii mo : « Bacca am, jooni a wonii sagata, a yontii resde : waɗ feere ndesaa, ɗum ɓuri ittude. »
Bacca Joom yeewtidi e baaba mum haa njaɓdi e haala. Baaba makko wii yo o waɗ lappol, o yiiloo e njiimaandi mum, ɗo o yii debbo mo o yiɗi fof, o resa ɗum. Baaba makko wii : « Tuggude e funnaange ngenndi ndii, haa hiirnaange ngenndi ndii, ɗo njiiɗaa debbo mo njiɗɗaa fof, a hokkaama. »
Watulaaɓe Bacca Joom mbaɗi lappi haalande ngenndi ndii, wonde Bacca Joom ina yiiloo e njiimaandi baaba mum, ina ƴeewa debbo. Ɓe kaalani ngenndi ndii fof lajal, Bacca Joom yiiloto e nder ngenndi hee. Boombi e seemedɓe e diwɓe fof moorii, cinkii, nyaantii haa njooɗi, moni fof waɗi cuɗaari mum.
Lajal ngal timmi, tabalde ndee fiyaa, wi’aa janngo ko dawol Bacca Joom. Watulaaɓe ɓee mbaɗɗii pucci tintinde ngenndi ndii garal makko. Wuro fof haalanaa waktu Bacca Joom yettotoo ɗoon. Bacca Joom fini tawi teemedde tati puccu haɓɓaama ceŋaama labale. Sagataaɓe ndariima e naange, ina cabbii e Bacca Joom.
Awluɓe ina ngaskina, wammbaaɓe, kolli mum’en ina ŋuura.
Bacca Joom yaɓɓi e baylo, sakke sefi mo, o tawi maabal ina wettii, o jooɗii e geeŋorgal maama labbo. Sagataaɓe kooti e alkabeeje. O fiyi ngu jamɗe, gorbal fiyi daande, dimaaɗi nanngi e waali jam.
Ɓe ndawri yiilaade e njiimaandi Joom. Wuro fof ɓe njettii, ɓe tawa ina ari jaɓɓaade Bacca Joom, tawa sagataaɓe ina mbaɗɗii pucci, ina njeysa. Boombi ina mbaɗi lasal mum’en, seemedɓe ina mbaɗi lasal mum’en, pijirleeji belɗi ina pija, seteeji-seteeji !
Ɓe teddinaa kaaɗdi teddungal. Bacca Joom e wondiiɓe mum ɓee njiilnaa e wuro hee, ɓe kollaa ɓiɓɓe wuro ngoo. O woni ɗoon balɗe tati, o ɓenni wuro wonngo.
Bacca yiilii ngenndi ndii fof. Wuro fof, gurel fof ɓe naati, ɓe teddinee teddungal mawngal. O waɗii lewru e nder ngenndi hee. O arti. Baaba makko wii : « A yi’ii ɓiɓɓe Fulɓe haarɓe keddam dey, a yi’ii mo njiɗɗaa ? » O wii : « Baaba, mi yi’aani heen mo yitere darii. »
Yehi haa woni dumunna, suka debbo ari ɗoon e wuro hee. Debbo oo ko jooɗɗo no feewi sanne. Ndeke ko jinne ! O waxlii, o wonti neɗɗo. Nde Bacca Joom yiinoo mo tan, jarlibaa e makko sanne. Bacca Joom wii debbo oo : « Miɗa yiɗ-maa. » Debbo oo wii : « So aɗa yiɗi mi gilli dewgal, humanam. » Bacca Joom yeewtidi e makko, wii : « Kikiiɗe, ma mi are hiirde. »
Hiiri. Bacca Joom e goomu mum ngari mo hiirde. Ɓe toggi ataay, ɓe ngoni e yeewtidde ha ɓe kawri e haala. Bacca wii mo : « Ma mi haalan jinnaaɓe am, mi arda ƴamal. »
Bacca noddi Baaba mum e Neene mum, o wii ɓe : « Jooni dey mi yi’ii mo njiɗmi. » Baaba makko wii mo : « Hol oon ? » Bacca wii : « Debbo ina ari ɗoo ɗee ɗoo balɗe. Ko oon njiɗmi. »
Baaba makko wii mo : « Ko aan woni afo amen : so mi yi’aaka janngo, ko aan lomtotoo mi, ko aan wonata Joom ngenndi ndii. Bacca am, won ko mi faamaani e maaɗa. Mi wi’ii ma yo a yiilo e nder ngenndi hee, debbo fof mo njiɗɗaa, a hokkaama. A waɗii lappol, lewru e nder ngenndi hee, wuro fof a naatii, a hollaama ɓiɓɓe ngenndi fof, a wi’ii a y’aani heen debbo mo njiɗɗaa… Holno laamɗo ngenndi laamortoo ngenndi ina nefa ɓiɓɓe ngenndi ? »
Neene makko wii mo : « Bacca am, ko njiɗɗaa fof, ko ɗuum njiɗmi. Kono ina wenyii, laamɗo ngenndi so ronkii mo yiɗi e ɓiɓɓe ngenndi. Onon ngoni Joom ngenndi ndii : fannyaade wonaa ko yooɗi e laamɗo ngenndi. »
Bacca Joom wii so humanaaka e mo o wii oo tan, ko o bartotooɗo. O wii o yiɗaa hay gooto so wonaa mo o wii oo. O geddi nyaamde e yarde. Siraa dow, sammaa les, o wii so wonaa o humanaa e debbo mo o wii oo tan ko o bartotooɗo. Joom haalani sehilaaɓe Bacca fof, yoo tef Bacca. Bacca salii. Mo o wii oo tan o humantee.
Jagge laamu Joom e watulaaɓe mum fof noddi Joom batu. Ɓe njooɗii. Mawɗo salndu laamu Joom ƴeɓti konngol. O wii : «Joom ko minen noddu maa batu. Laamu ngenndi ndii, gila e njaata’en, ko on Joom ngenndi ndii. Kono Joom ngenndi ndii meeɗaa fannyaade. Resata tan ko ɓii ngenndi ndii. So tawiino a wonaa laamɗo, mo ɓiya yiɗi fof, resan. Kono laamɗo ngenndi ndii resata tan ko ɓii ngenndi ndii. Ɓiya wi’aama tuggude e funnaange ngenndi ndii haa hiirnaange ngenndi ndii, mo yiɗi fof, yoo res. O waɗii lewru e nder ngenndi hee omo yiiloo, o wii o yi’aani heen mo o yiɗi ! Oo ɗoo suka debbo garɗo e ngenndi hee, en nganndaa to ummii, en nganndaa to jeyaa, en nganndaa ko addi mo. Holno laamɗo ngenndi walla koolaaɗo ngenndi resirta oon ? Jagge ngenndi, sirlu ngenndi. Wonaa to bannge lenyam-lenyamaagu, kono sirlu ngenndi ko ɓiɓɓe ngenndi poti reende ɗum. »
Cukko salndu Joom ɓami konngol, o wii : « Fannyaade laamɗo liɓii jappeeje laamuuji keewɗi, fusii mbaadiiji walla ŋariiji ngenndiiji keewɗi. »
Joom ƴeɓti konngol, o wii : « Ko kaalɗon koo ko goonga, kono haalooɓe Pulaar mbii : “Won ko mawɗo lelotoo yi’a, so suka dariima yi’ataa.” Ko njiiɗen koo, Bacca yi’ataa ɗum. Bacca ko cukalel, yi’ataa ko njiiɗen koo. Miin Joom, mi jibinaama e laamu, mi yi’ii laamu maama am, mi yi’ii laamu baaba am. Kono laamu heen fof jiidaa e laamu ngonngu nguu. Waɗi noon, ko laamu fof e jamaanu mum. Mi nanii haala mon, ma mi yaadu janngo e jagge ngenndi ndii tato, to sirlu ngenndi ndii, min naamnoo to oo debbo ummii, ko o woni, ko addi mo. Oon sahaa, mi jaaɓtoo on. »
Janngo mum, Joom e jagge ngenndi mum, ɓe njehi to koomaaji ngenndi ndii. Joom waɗi ko waɗannoo. Koomaaji e gallaaɗi mbaɗi kaawisaaji mum’en. Ɗi mbii mo : « Joom, min nganndii sabu garal mon ɗoo. Kono debbo mo ɓiya wii ina resa oo, o wonaa neɗɗo : ko jinne. Addi mo ko fusde laamu ngenndi ndii… Kono ɓiya oo faamataa ko kulɗon koo.
« Ɗaccee mo o humanee e debbo oo. So o dammbiima ha o dammbitiima, ma o wii omo yaa njillu, tee o jaɓataa yaadude e hay gooto so wonaa Bacca. So Bacca ina yaada e makko njillu, yoo naw puccu mon mbi’eteengu Mboolu nguu. Tottaa mo ɓoccooɗe tati, ina e fooɓre ɓokki hee : heen wootere ko ndiyam ; ndeya ko haayre, ndeya ko leɗɗe cukkuɗe. Mbi’aa mo, so ɓe njehii, nde o faayi fof, o fiya ɓoccoonde e leydi. Mi yiirii yitere am ɓuri mi nanirii nofru am. »
Joom arti yeewtidi e jagge mum, ɓe ndokkondiri hakkillaaji, ɓe njamiri yoo Bacca humane e mo wii oo.
Joom arti, noddi Bacca, o wii : « Bacca am, ko tikkuɗaa ? Ƴeew tan, Bacca am, ngenndi men ndii no wa’i yaajde. Ɓiɓɓe ngenndi ndii fof a hollaama, a yi’aani heen mo njiɗɗaa ! Jooni, mo njiɗɗaa oo, humane e mum. Minen, min njiɗan-maa tan ko jam e kisal ngenndi ndii.
Tabalde fiyaa, wi’aa janngo Bacca Joom ina humanee. Lenngi puɗɗii. Yontere haa dawdi e naange ko pijirleeji. Nyande Bacca Joom hurtinta ndee, boombi e sagataaɓe nyaantii haa njooɗi, edda nyaantungal fof waɗaama nyande mum. Pucci ina njeysa, bawɗi e buubaaji e kummballi awluɓe, e kolli wammbaaɓe, moni fof ina waɗa ko waawi.
Yannge dawi, ga’i e ndammiri fof ina mbaree. Pedane ina ngurwee, nyeenyɓe ina mbi’a : « Ɗum dey woni goonga : so aɗa wallee yoo taw aɗa waawi. » Bacca Joom hurtini. Yannge ngee welii sanne.
Debbo oo dammbii haa dammbitii, jooɗii hakke dumunna, o wii omo yaha njillu. O wii : « Bacca, en kumanaama hay gooto e lenyol am tawaaka. Jooni, njiɗmi ko njaaden nji’aa banndam’en, banndam’en njii-maa. » Bacca wii : « Munyo mi haalana Baaba am tintina ngenndi ndii, njaaden e yimɓe. » Debbo oo wii : « Alaa, njiɗmi ko enen tan ɗiɗo njehen. Miɗa anndi ko on laamɓe, on njahataa gooto. Kono miin, njiɗir-maa-mi tan ko gilli, wonaa ko a laamɗo, wonaa ko a ɓii laamɗo. Ko enen ɗiɗo tan njahata. »
Bacca ari haalani baaba mum e neene mum hono ko debbo oo wii koo. Neene makko wii : « Ɗuum dey ina haawnii ! Holno laamɗo yaarata to esum’en kanyum gooto ? Ɗuum meeɗaa waɗde. Jahoowo njillu yaadan e yimɓe. Ko naatmi ɗoo koo, mi meeɗaa yiide debbo ina yaa njillu kanyum tan e gorko mum, hay gooto yaadataa… Bacca am, ko minen ngoni rewɓe : won mo min moosanta, min pewjata ko warde ɗum. »
Joom ndaari ɓe moosi. O wii : « Ina moƴƴi. Nde pellitɗaa yaade fof, ngaraa ɗoo. »
Neene mum Bacca wii : « Joom, nii accirtaa cukalel ngel yaha e nder ladde ? » Joom wii : « So mi yi’aaka janngo, ko kanko lomtotoo mi. Jooni o timmii sagata. Accu mo o yi’a kaawisaaji Aduna ɗum woni : so mi yi’aaka janngo, o annda no ngenndi jogortee. Mi wuurataa tan nyande fof waɗtude mo e laawol. Maa dany nde mi tawaaka. En keɓataa reende mo nyande kala. Accu o yi’a Aduna. »
Nyande ɓe njahata ndee, Bacca yehi waynaade Baaba mum. O yettii, o jooɗii, o wii : « Baaba, ko janngo subaka law min njahata, gila yimɓe pinaani. »
Baaba makko wii : « So aɗa yaha, haɓɓu Mboolu – puccu nguu – nawaa. Ndaa ɗee ɗoo ɓoccooɗe tati, nde njiiɗaa ko a heftinaani fof, toƴƴaa heen wootere e leydi.
Bacca Joom, nde wenndogini, haɓɓi Mboolu, ƴeɓti ɓoccooɗe ɗee waɗi e gafakke mum, waɗɗini debbo mum, ɓe njehi. Ɓe nyalli yaade, ɓe kiiri yaade, haa fajiri fuɗɗii seekaade. Bacca Joom wii : « Aan koy, ngenndi mon ina woɗɗi koy ! » Debbo oo wii : « Ɓooyataa jooni njettoɗen. » Bacca wii : « Holno njettortoɗen, mi nanaani ɗoo fof dille yimɓe ? So wonaa dille kulle e ciikaali come, alaa ko woni e ndee ladde. »
Haɓe kaala tan debbo oo woni e waxlaade ! Gite ɗee ngojji mbii coy ! O seerti e comci, o wonti jinne ! Tan Mboolu hiji diwi dow. Jinne diiri ina maɓɓa ɓe, tan Mboolu weeyi dow, naati e duule. Jinne wonti duleendu, weeyi abbii ɓe, yehi haa ɗeɓi ballaade ɓe, tan Mboolu tellii, muti e leydi. Jinne rewi heen, yehi haa ɗeɓi maɓɓude ɓe, tan Bacca fiyi ɓoccoonde e leydi, tan wonti maayo hakkunde maɓɓe. Jinne ruttii, addoyi wujo mum, horsi maayo ngoo, abbii ɓe. Jinne yehi haa yettii ɓe, ɗeɓi jawlaade laaci Mboolu, tan
Bacca toƴƴiti ɓoccoonde e leydi, wonti haayre hakkunde maɓɓe. Jinne ruttii, addoyi fulla mum, heli haayre ndee, abbii ɓe. Yehi haa ɓooyi, jinne heftii ɓe, ɗeɓi jawlaade laaci Mboolu, tan Bacca toƴƴi ɓoccoonde e leydi, wonti leɗɗe hakkunde maɓɓe. Jinne ruttii, addoyi jammbere mum, soppi leɗɗe ɗee, abbii ɓe.
Nde jinne yettotoo ɓe taw Bacca naatii wuro. Tan Mboolu hiji, sagataaɓe laawii. Mboolu yettii galle Joom, diwi tata, jooroyii hakkunde galle Joom. Ngu fiyi daande, kanngu fof hangu leppi ndiyam. Comci Bacca fof, henndu e kaaƴe e leɗɗe ceekii haa laaɓi cer. Joom ina jooɗii e jaayorgol mum. O wii : « Bacca, aan koy ese’en teddinii ma koy !.. »
Bacca tellinaa, hokkaa wudere disa mojii, ina sinnya ger-ger, omo gumaa, o waawaa haalde. Joom wii : « Yaa suudu maa, haa pooftaa, njeewtanaa mi njillu mon. »
Yummum Bacca addi leɗɗe, woni e urde Bacca. Bacca lelii, ɗaanii haa kulol ummii e mum, o ari, o jaŋtanii baaba makko e neene makko no o waɗdi e debbo makko. Baaba makko wii : « Bacca am, sirlu ngenndi ko jagge ngenndi. Laamu ngenndi yoo taw ko ɓiɓɓe ngenndi lammini. Ndeena ŋari ngenndi e mbaadi ngenndi haɗataa liggodaade kala ngenndi. »
[/av_one_full]