text:
Julɗo on e lewru doŋkin ndun (Dhul Hijja)
En fuɗɗorii Innde Alla, Jom Moƴƴere Huuɓunde, Jom Moƴƴere Heeriinde.
Yo Alla Juulu e koohoojo meeɗen on Muhammadu (jom kisiyee), e ɓeynguure makko, e Wondiiɓe makko, O hisnaa mo hisnude.
Musiɓɓe tedduɓe, hikka kadi doŋkin on naatii tawii en, doŋkin ndun lewru mawndu, lewru hajju, lewru dewe diina ka suudu Alla hormaŋteendu, lewru haforaneede bakkatuuji, lewru darorndu arafah. Doŋkin ko lewru ndu julɓe ɓen ɓaɗtorta Alla noone e dewe ; immorde e hajju e umra e Julde e koorka e sadaka e asakal (layya / lahiyya), e jaŋtoore Alla, e insinanagol Mo…
Sappo arane ɗen e nduu lewru doŋkin, ko ñalaaɗe anndaaɗe, Jooma daali : ( Hiɓe jaŋtoo innde Alla nden e ñalaaɗe anndaaɗe) : « Hajji : Aaya 27 ».
Tabitii ko fillaa e Ibnu Abbaas wonde sappooje jaŋtaaɗe ɗen ka simoore ɗoo ko «sappo arane ɗen doŋkin ».
Mbarjaari hino sowanee julɗo on e nder majje fotde himo huuwa dewe, o waɗa ko yamiraa, o huuwa ko moƴƴi. Julɗo on hino rerɗinaa tiɗnoragol dewe diina ɗen e ɗee ñalaaɗe embere kala ko o taaqanaa (haɗtanaa) e golle; hawnaaki ka Jooman tawna mo e yaafaaɓe ɓen, O yeɗa mo moƴƴere makko nden.
Arii ko fillaa e Bukhaariyu eggaa e Ibnu Abbas wonde Nulaaɗo on (Yo O his) hollii ɓural ɗee ñalaaɗe sappo ka doŋkin ɗoo e dow ñalaaɗe heddiiɗe ɗen fow.
Eggaama e Ibn Omar fillaa e Nulaaɗo on (Yo O his) : «Ñalaaɗe woo Alaa mawnuɗe ka Alla ɗe yiɗaa ka Makko golleede e majje haa hewtitoo ɗee sappooje ; hebbinoree e majje haylilugol, e kabbirugol, e hamdinagol ». Imaam Ahmad.
En yamindirii tiɗnagol e ɗee balɗe sappo nduu lewru doŋkin. Yo Geno sembin doole ngam immano-ɗen dewe diina ɗen.
On salmninaama.
fuutamedia.com
Kuɗol: Muhamma’Tafsiir SALAMBANDE
Mo Misiide Ɓamtaare


c: text/html

text:
HARDANEEƁE CEPPI YEESO RAJO KUBONNI Sappooji...
HARDANEEƁE CEPPI YEESO RAJO KUBONNI
Sappooji limmtinɗi e leñol hardaneeɓe ceppi yeeso damal rajo kubonni caggal haala gardiiɗo rajo ngo biyeteeɗo lobbat Wul Ettaah ko faati e hardaneeɓe e yeewtere wiyeteende BEYN GHAWSEYN o wiyi ko hardaneeɓe so njannti e CHOURVA to Neema e Mbuut e WULAD MBARECK fof wonata 22 % e muritaninaaɓe fof.
Seppuɓe ɓee mbinndi e ɓale e otooji rajo ngo ko Lobbat ko rasist , hardaneeɓe ɓuri heewde , Woɗeeɓe buri famɗude rajo kubonni ko, rasist.
Caggal nde seppuɓe ɓee pusi seppo muyen Polis ari toontawaani ɗoon so wona binndi ɗi ɓe mbinndunoo ɗoon.
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1- Batuuji Afrik: (a) Dakaar laamorde...
1- Batuuji Afrik: (a) Dakaar laamorde Senegaal: batuuji ɗiɗi mawɗi na piɓee to Dakaar wonande leyɗe hirnaange afrik, ñande 28/10/013 ko batu UEMOA (leyɗe jeetati) dennduɗe kaalisaaji (ceede) FCFA, jooɗii to Dakaar ngam yeewtude ɓeydugol semmbinde naatondiral e ballondiral leyɗe dental UEMOA. E ñande 29/10/013 ko batu dental CEDEAO (leyɗe 15) mawɓe ɗeen leyɗe maa njeewtu ko faati e kisal e hoolaare leyɗe ɗee, ko noon kadi toɓɓe goɗɗe kimmuɗe, na jeyaa heen tiiɗnude ballondiral hakkunde leyɗe ɗe. Na wayno laamu Makki Sal e dipolomasi senegaal waawii nananeede e jaɓaneede nder Afrik e winndere nde, sabu mawɓe leyɗe keewɗe mbaawii yillaade Senegaal, e batuuji mawɗi piɓeteeɗe toon.
(b) Neyroobi, laamorgde Kineya, e ñalaaɗe 28-29/10/013 dental Afrik ngal (union africaine) na fiɓa kawral yeewtude "ittude caɗeele neɗɗaŋke nder Afrik" ngam ndaarde gonangal neɗɗo, gila e mooloyiiɓe (ƴooñoyiiɓe) e batteeji hareeji bonɗi.
2-Sudaan: pottal heɓaama hakkude hooreejo Suudaan Umar Basiir, e hooreejo Suudaan Ñaamo SelwaKeer Miyardet, ngam dottude keerol hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗee to nokkuure "Abey" ɗum heɓaa ko e njillu hooreejo Umar Basiir waɗoynoo to Suudaan Ñaamo. Na anndaa wonde hare bonnde waɗiino hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗe, ɓaawo ɗuum Suudaan Ñaamo seŋtii heɓi ndimaagu mum, kono haa jooni na woodi yoga e luure ɓiliiɗe hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗee, na woodi goomu (commission) Afrik e ardaade Koohoowo Tabommbiiki, hooreejo Afrik Ñaamo (south africa) jawtuɗo, engu yaha koyɗe jam ngam beldigal e nanondiral hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗee.
fuutamedia.com
Abdu BAH


text:
Rajo Fulfulde Immorde Kaahira: Maccungaagu to...
Rajo Fulfulde Immorde Kaahira: Maccungaagu to Muritani, Ñaawirde Sosaama
Ko adii fof, e ndee hitaande hesere 2014 Rajo Fulfulde immorde Kaahira e ɓesngu mum na wi’a on njuulen mawuuri, Alla waɗana en 2014 hitaande cellal e malu e ɓamtaare, jam e jaleeɗe.
Alla tawna en duuɓi keewɗi garooji wondude e ɓeydaare.
Maccungaagu to Muritani: Muritani waɗii ñaawirde (turbinal) heerornde ñaawude bonanndeeji maa baɗe maccungaagu nder leydi ndii.
Jonnde ñaawirɗe ndee siifii (ratifie) ɗerewol soseede ndee ñaawirde, e ardagol Muhammad Wuldu Abdul Ajiij.
Tawii ko yawtunoo dental ngenndiyankewal darnanooma, e lewru Mbooy (maarasi) yawtundu, ngam waɗude balle jawdi haa wonndooɓe maccuɓe ɓee keɓa no ngolliri.
Na anndaa Maccungaagu no loori nder renndo Muritani gila ko ɓooyi, ɗuum waɗi yoga e ɓesnguuji goodal maɓɓe na pawii e ngal ngonangal muusngal.
E ko sakkitii koo na woodi pelle dariiɗe ngam haɓaade nguu maccungaagu haa iwa e renndo hee.
Na waawi yimɓe ɓee ɓeydoo faamude e daraade ngam ittude kaa ngonka ka yahdaani e neɗɗankaagal maa nuunɗal e potal.


text:
KONSEYYEEJI MEERIIJI NUWAASOT Konseyyeeji...
KONSEYYEEJI MEERIIJI NUWAASOT
Konseyyeeji meeriiji nuwaasot ko nih sifori :
Lannda UPR jogi ko 18 konseyye
Lannda TAWASOUL jogi ko 10 konseyye
Lannda APP jogi ko 5 konseyye
Lannda AJD / MR jogi ko 4 konseyye
Ko hono nih ɗum feccori hakkunde lanndaaji ɗi :
Meeri senkiyeem Lannda AJD / MR jogi ko 4 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri Arafaat Lannda TAWASOUL jogi ko 3 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri siziyeem Lannda APP jogi ko 3 konseyye e Lannda UPR jogi ko 2 konseyye
Meeri Peeka Lannda UPR jogi ko 3 konseyye e Lannda APP jogi ko 1 konseyye
Meeri Tujuniin Lannda UPR jogi ko 3 konseyye e lannda TAWASOUL ko 1 Konseyyee
Meeri Darnayim Lannda TAWASOUL jogi ko 3 konseyye e lannda APP ko 1 Konseyyee
Meeri tevrag zeyna UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Meeri Teyarit UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Meeri liksar UPR ko konseyyeeji 2 e lannda TAWASOUL ko konseyye Gooto
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO


text:
kasso muritani Ɗo dummbaaɓe ndahata reenooɓe
Kala ko meeɗaa yiyeede, maa yiye, so fenaande sañii geese. Jamma 23 saawiyee jofi 24 saawiyee 2015, huunde haawniinde waɗii to kazoo Nuwaasoot : salafiyuun en dummbanooɓe koni gardeeɓe ɗiɗo, mbiyi so yimɓe mum en timminɓe ko taƴananoo e kasoo ngoppaaka, ko warooɓe gardeeɓe ɓee.
Ɓe mbuurnii nokkuuji keewɗi e dummbirde hee. Gardeeɓe ɓee mbiyetee ko Muhammed Bubakar Muusaa e Seek Siidi el Muttaar.
Caggal ɗuum ko koreeji maɓɓe nootii heen, kawriti ɗoon yeeso kasoo hee, ɓe nanngondiri ɗoon e gardeeɓe ɓee.
Caggal nde salafiyyuun ɓee njeewtidaa, ɓe njaɓii woppitde heen garde gooto, caggal nde ɗiɗo e maɓɓe njalti kasoo. Nde salafiyuun ɗiɗo woɗɓe kadi njaltinaa kasoo, garde ɗiɗmo kam ne woppitaa.
fuutamedia.com
pulaar.org


text:
Ngartam lappol Ngaawandere
Hay so lappol Ngaawandere haaɗti ko e Maraaji (Niiseer) ne, ittataa ngol waɗii ngartam keewɗam : jokkondire maatinɗe e humpito mawngo. E nder ɗuum, ngol jibinanii Fooyre Ɓamtaare nafoore mawnde, haa arti noon ɗo Mali ɗoo : Fooyre dañii toon njaatigeeɓe. Ina jeyaa e jokkondiraaɓe, hono gorko jaambaaro, jaambuur, newiiɗo, nehiiɗo, teeyɗo hakkille, juumtuɗo miijooji, koolaaɗo, pullo mo bonnaani pulaagu woni ooɗoo biyeteeɗo Usmaan Sabbaar Bah. Njaay Saydu Aamadu tawii mo e Ñooro Laamiiɗo Juulɓe.
Oon sahaa, ko kanko ardii Rajo Pinal. O tawii mo hikka to Bamako e leegal biyeteengal Sebeninkoro omo wondi e njaatigi fulɓe ena wiyee Alhajji Bookar Alfaa Bah ena jeyaa to wiyetee Kolomina. Ooɗoo Ceerno Usmaan Sabbaar Bah, ko kañum kadi ardii toon duɗal janngooɓe pulaar e nder Bamako kadi woni jannginoowo duɗal ngal. Omo jogii kadi jokkondire guurɗe gila to jaayndiyankooɓe calokaaji gonɗi e nder Bamako ɗii haa gonɗi to nder diiwanuuji leydi Mali ndii ko jiydaa haa hannde e jagge laamu toowɗe, ɗe o jotondiri. Yo Geno wuurnu mo, sellina mo, uddita mo.
fuutamedia.com
pulaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- La Loupe du Rénovateur :Aziz ou la démocratie sans partage
- ماكي صال يخرج عن صمته ويتهم الرئيس الغامبي بالغوغائية
- [...]


text:
yilirde landa UFP dirtinama haa talata garow
Fuutamedia tinih e tuugnaade e yimɓe lannda UFP ko wiya batu yiilirde landa o hayti ɗuum woodaani kono koko yowo haa talaata garoowo tan.
E ndiin mbaadi ko faati e UFP jeyeede e wooteejidi alla ko sosti heen tawo hay huunde konngol woni ko e juuɗe yiilirde ndee tawo.
Ko faati e yaltuɓe landa kaa walla alla ɓe njeddi ɗuum ɓe mbiyi woodaani .
Goongaa won ɓe mbeltaaki koɓe naati wooteeji koo kono ɗumm daw waɗde tan hakkunde jeyyaɓe e landaaji dawrugol kono ɗuum waawah addude pusu e lannda maɓɓe.
fuutamedia.com mouhamed habib alhh


text:
Ngardiin : Caggal yettude Allah Joomiraaɗo jom baawɗe oo, e juulde e Nelaaɗo Muhammadu, eɗen etoo waɗande banndiraaɓe janngiyankooɓe Fooyre, ciimtol siyaara Alhajji Saudu Nuuru Taal (ASNT) 2014.
Hono no aadoraa gila hitaande 1980, siyaara oo yuɓɓinaama hikka ummaade ñalnde 31 saawiye haa 3 feeburiyee 2014 to Ndakaaru e gardagol Ceerno Basiiru Taal kam e Ceerno Madaani Taal, e dow teddungal Hooreejo leydi Senegaal, Makki Sal kam e Muhammad VI, laamɗo Maruk.
Siyaara hikka oo noon ene teskini no feewi, sabu o hawri ko e geɗe tati teskinɗe :
Duuɓi 150 caggal birnagol Sayku Umar Fuutiyyu Taal (SUFT), birniiɗo e Haayre Degemmbere to nokku Bañnjagara, to leydi Mali ñande 12 feeburiye 1864
Duuɓi 150 caggal jibineede Alhajji Saydu Nuuru Taal, jibinaaɗo e hitaande 1864 to Mali, ruttii e joomum ñalnde 25 saawiye 1980 to Ndakaaru
Duuɓi 100 caggal jibineede Ceerno Muntagaa Taal, jibinaaɗo e hitaande 1914, ruttii e joomum e hitaande 2007
Kono ko ɓuri teskinde e siyaara hikka oo ko yahdude mo e pottital mawngal (colloque international) juɓɓinaangal to galle (Grand Théâtre), ñalawmaaji 1 haa 2 feeburiye 2014 ngam yeewtande yimɓe ɓee nguurndam e golle Sayku Umar Fuutiyyu Taal (SUFT).
Ene teskaa won’de ko ngol woni laawol ɗiɗmol waɗeede jeewte baaɗe nii. Sabu e hitaande 1997, ngam mawninde duuɓi 200 caggal jibineede SUFT (jibinaaɗo e hitaande 1797) to Halwaar, hono ɗumɗoo, waɗanooma.
Yuɓɓini jeewte ɗee ko Fedde wiyeteende Yiɗɓe Sayku Umar, anndiraande « Ahbaab Sayku Umar –احباب الشيخ عمرالفوتي تال », e wallondirde e goomu haralleeɓe gannde renndo, taariik … (comité scientifique) tawi ɗowi golle mum ko porfesoor Sammba Jeŋ jannginoowo to Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde mo Seek Anta Joop to Ndakaaru « UCAD ».
Paandaale jeewte ɗee ngonnoo ko anndinde yimɓe ɓee hol gonɗo Sayku Umar Fuutiyyu Taal (SUFT). Heewɓe e men nganndiri mo ko (i) ganndal makko (peeñngal e cuuɗingal - ظاهرو باطن) ; walla (ii) jaambarragal makko sabu fellude mo Diine e ñiiɓnude ɗum e nder jookli Hirnaange Afrik.
Kono neɗɗannkaagal Sayku Umar Taal ene wappitii ɗumɗoo, sabu angal nawori geɗe goɗɗe ɗe keewaani jangteede. Jeewte hikka ɗee noon kollitii wonde SUFT ko (i) ganndo kumpitiiɗo ɗemngal Arab et fannuuji mum, (ii) ko karallo to banngal hare e konuuji, (iii) o haɓii e Tuubakooɓe ngam salaade njiimaandi mum en e Fuuta, (iv) ko o daraninooɗo ngootaagu Afrik et naat-naatondirgol (intégration) leyɗeele Afrik, ekn. Ko ɗeeɗoo gede etoto-ɗen jangtaade ko fayi arde les ɗoo :
1. Bannge ɗemɗiyaagal rewrude e deftere jime wiyeteende « Safiinatu_Sa’aadati سفينة السعادة»
2. La dimension linguistique dans le recueil de poèmes « Safiinatu_Sa’aadati –
Yeewti ndeeɗoo yeewtere ko Aamdu Tijjaani Jallo, jannginoowo Arab to UCAD. O wii wonde Sayku Umar Taal, ko ganndo kumpittiiɗo ɗemngal Arab no feewi, caggal nde o janngi Qur’aana ha o gayni, o rewni heen ganndal kelmeeri (luqa اللغة), celluka (nahwu -النحو ) e (sariyya - الشريعة,) o ƴellitiima e ganndal haala walla sen kaalii arab mbiyen « manɗiq » المنطق (la réthorique), ngalɗoo ganndal ene feccii e pecce tati : (i) al –bayaan (art de l’éloquence - البيان), angal huutoree ngam laaɓtinde ko binndoowo oo yiɗi haalde (ii) al-ma’aanii - -المعانى (art de la sémantique) ngam anndinde konngol kala hol ko firata, (iii) al-badii’ - البديع (figures de styles) ngam sañde haala.
O siftinii wonde Ko ɗeeɗoo gannde kala o huutorii ngam winndude deftere ndeeɗoo. Deftere ndee noon ko yimre nde Sayku Umar winndi ngam jaarde ɓure Nelaaɗo Muhammadu mo manoore e kisal woni e mum oo, e hitaande 1852, e sahaa cagataagal makko timmungal, omo yahra e duuɓi 55, sahaa mo o fiiltii kala gannde e fannuuji. O winndii ndeeɗoo deftere duuɓi 5 ko adii deftre makko wiyeteende « Rimaah » ( الرماح - Les lances ), duuɓi 10 ko adii deftere makko wiyeteende « maa waqa’a » ( ماوقع - Ce qui s’est produit), ngam laɓɓitinde ko kewnoo hakkunde makko e Aamadu mo Aamadu, laamɗo Maasina
3. Al Hajji Umar, karallo ceeɓɗo to banngaangal fannuuji hare
Yeewti ndeeɗoo yeewtere ko Seneraal Mammadu Sek, gardinooɗo konu Senegaal (Gonnooɗo mawɗo konuuji Senegaal, gonɗo jooni e fooftere mum). O waɗi ngooɗoo wiɗto ko sahaa nde o janngata « Ecole de Guerre » to dowla Farayse.
O hollitii wonde ko goonga muuyaande makko arwaniire e waɗde jihaadi oo ko fellude diine ngam ñiiɓnude ɗum e nder hirnaange Afrik, kono noon kadi ɗuum riiwtaani ngenndiyannkaagal makko sabu o tardinii naatgol Tuubakooɓe ɓee e nder Fuuta ko ene tolnoo e duuɓi 20. E ooɗoo bannge ko kannko adii daranaade yo Afrik heɓ hoore mum.
Omo ɗooftinoo sarɗiyeeji hare : E wolde Madiina, gaañiiɗo kala, woni ko gondiiɗo makko walla kaɓdiiɗo makko, safrete haa sella. O haɓataa so wonaa e caliiɗo maslahaa walla kaɓiiɗo mo, yeru hare makko e Aamadu mo Aamadu, laamɗo Maasina
To bannge karallagal hare, o hollitii wonde ko Sayku Umar waɗatnoo koo, ko ɗuum woni ko janngintee hannde e duɗe toowɗe karallaagal golwole (Ecoles de Guerre). Sabu hare kala noddi ko daawe joy : 1. Keblagol, 2. Jettagol e nokku hare ndee, 3. Ɗowgol hare ndee, 4. Ñiiɓgol e nokku oo, 5. Jiilgol walla njiimaandi nokku oo. Ko ɗumɗoo woni ko Sayku Umar waɗatno e sahaa mum.
Hol ko addanii mo wiyeede ko o karallo to bannagl hare:
Omo huutortonoo hare betel (guerilla) ngam hisnude caggal makko. Sayku Umar ene anndi wonde Tuubakooɓe ɓee njiɗi ko taƴde hakkunde makko e Fuuta Tooro walla Fuuta Jaloŋ, mbele omo natta addoyde toon kaɓirɗe e soofaaji, ko ɗuum waɗi sahaa fof o yana e Tuubakooɓe ɓee, o haɗa ɓe feewnitaade, yeru wolde Madiina : Umar e konu mum mbaɗii ko wiyetee “blocus” walla uddere oo nokku (Fort de Médine) ko ina tolnoo e lebbi tati (gila 20 Abriil haa 19 Sulyee 1857), maa ndunngu ari nde Faidherbe ummii “Saint-Louis”, addi laaɗe e konu ngam faabaade yimɓe mum. Wiɗtiyanke gooto ene wiyee David Robinson seedtiima ɗum e deftere mum “la Guerre Sainte d’Elhadj Oumar”, o wiyi: “Umar huutoriima feere taƴagol (Tuubakooɓe e geɗe mum en), kanko woni gadiiɗo huutoraade peeje “guerilla” ɗe nganndu-ɗaa mballii mo e leeltinde naatgol Tuubakooɓe (e nder Fuuta)”.
Peeje ɗe o huutortonoo ɗee ko dowrowe, eɗe njahdi e gannde kese ɗee, e banngeeji tati:
miijo makko wonnoo ko dartinde walla leeltinde naatgol e njiimaandi Tuubakiri e nder Fuuta;
muuyaale makko ko tati : (i) heptude laamu Tammbaa, waɗta ɗum ñiiɓirde konu makko, tawa kadi o welsindaaki Ɓunndu, nokku mo nganndu-ɗaa ene jokkondira mo e leydi Gambi ngam waawde soodoyde toon kaɓirɗe e conndi; (ii) heɓtude leydi Bammbuk, ɗoon ɗo nganndu-ɗaa omo waawi hesɗitinde konu makko (ƴettude soofaaji kesi); (iii) heɓtude leydi Kaarta e huufde Madiina ngam haɗde Tuubakiri jiimde mayo Senegaal; (iv) heɓtude laamu Segu e laamu Maasina ngam jiimde mayo Niiser e kolaaɗe mum.
Konuuji e Soofaaji Sayku Umar: Ko heewi e soofaaji Sayku Umar ummii ko Fuuta, sabu e hitaande 1854, Alfaa Ceerno Umar Bayla renndinii kañum tan gooto ujunnaaji tati soofaa jeyaaɓe Fuuta Tooro. Kono leƴƴi hirnaange Afrik ɗii fof (Sénégambie) naatii e konu makko : ene waɗi Jolfuɓe, kaasonkooɓe, wambarankooɓe, ekn. Ɗuum waɗi konu nguu yahii haa tolnii e ujunnaaji sappo soofaa.
Konu nguu feccinoo ko e pecce nay (regiments), mbele ɗowgol maggu ene ɓura newaade: konu Ngenaar, konu Dugasu, konu Bamabugu e konu Tooro. Heen sahaaji so tawii o hulii doole konu makko, omo wallikintonoo laamɓe juulɓe ɓe o naatni e diine Lislaam ko nanndi e Alfa Moolo to Fuladu, walla Maa Ba Jaku, fuutanŋke jooɗinooɗo to Saalum.
Kaɓirde makko ko “kanooji” ɗi o heɓti e konu Farayse walla petelaaji e conndi ɗi o soodatnoo e Engele en to Gammbi. Nde o fooli laamɗo Tammba e hitaande 1852, o dañi jiimde e jeytude oogirɗe kaŋŋe Buure, o rewni heen Bammbuk (1853). Ɗuum waɗi Fuutankooɓe so ina cifoo kaŋŋe ɓurɗo moƴƴyude, mbiyata ko “kaŋŋe Mbuure”.
Ɓurnooɓe lollude e ardiiɓe soofaaji makko ko Alfaa Umar Ceerno Bayla Wan, Alfa Usmaan Soh, Sammba Njaay Baccili, Mammadu Aliw Caam e ko nanndi e ɓeen.
4. Hol ko wonnoo miijo makko politiki ?
Ɗum ko jubbannde e yeewtere Ibadeer Caam, ganndo to banngal Taariik, jannginoowo to UCAD, jeewtuɗo e ngartam darnde Sayku Umar e kala banngeeji (ndeeɗoo yeewtere tan ene waawi wonde winndannde bannge).
O hollitii wonde Sayku Umar joginoo ko miijo sosde dowla islaamiyankeejo e nder Afrik bannge hirnaange, tawa wirdu Tijjaani ina doolni heen, tuggude e leydi “Cap Vert” to bannge hirnaange haa leydi Sudaan to fuɗnaange, gila kadi Faas to Marok, bannge rewo haa leydi Kameruun to bannge worgo. Ɗuum waɗi kannko fuɗɗi naat-naatondiral leyɗeele men, ko wiyetee e Farayse “integration africaine”.
Nde tawnoo muuyaande makko ko leƴƴi Afrik yo ndentu e les njiimaandi dowla gooto, e dow ɗuum eɗen mbaawi wiyde ko kanko fuɗɗi haalde ngootaagu Afirik.
Ngenndiyannkaagal makko addanii mo haɓtaade Tuubakooɓe e dartinde walla leeltinde jiimgol mum en leyɗeele men ɗee. Dartagol makko, walla kaɓtagol makko ɓeeɗoo yahii ko ina abboo e duuɓi 20. E ooɗoo bannge ko kannko adii daranaade yoo Afrik heɓ hoore mum.
Tonngi ɗum ko Ceerno Moktaar LAM
FUUTAMEDIA.COM
PULAAR.ORG


text:
Miijo: Hol ko diine e dawrugol nafata he renndo neɗɗaŋke
Banndiraaɓe tedduɓe, neɗɗo ko huunde nde Geno yeɗi ngaandi (cerveau) tamndi semmbe haala, tamnde yila ŋellitiiɗo, nde loowdi tago haawniingo, ko oon yila okki mbo miijcitaade ngonka ndee winndere, wonnde he ndee uppeere leydi, o heɓi heen ganndal, ganndugol Geno, ngam anndude mbo ŋeeñal tago gonngal he ndee tagoore,
waawtaa wonde so wonaa he ŋeeñal Geno, ɓayri enen nganndi kala tagoore wuurnde he ndee uppeere leydi ina tami fiɗtaandu e yila ɗowoowo nde he waawde heɓde soklaaji nguure mayre, kono nde tawnoo ko neɗɗo Geno yeɗi haala, waawoowa yaltinde coñceendi yila ƴoogeteendi he semmbe ngaandi, ko kaŋko hokkaa waawde darnude renndo, ngam ko kaan haala addi nanoondiral jiiduɓe leñol e hoɗduɓe.
Sakiraaɓe tedduɓe, nde tawnoo neɗɗo ko huunde reerɗunde he anndude taariindi sato “environment” neesu hoɗaango makko, ko ɗuum anndini mbo cañdi tago ndee men winndere no woniri, kadi ko yiɗde ƴellitaade e huɓinaade e humpitaade ndee men winndere, addani neɗɗo miijcitaade ngonka mum he ndeer ndee winndere e taariindi mum, he ngool miijcagol o anndi o tagiraaka mere, o anndi kadi kaa mum ngonka dottaaka he duuɓi daɓɓi, yirlotooka he waɗduuji ceertuɗi, ko alaa he sago ka jogoo njoɓdi (barjitgol) ndiin njoɓdi alaa ko tami ndi so wonaa Geno, tee ombo anndi waɗdu moƴƴuru, ko ko moƴƴi yoɓetee, waɗdu bonndu ko bone ndu yoɓetee, ko ɗuum woni ko duñi miijciyankooɓe he daraade noddude banndiraaɓe maɓɓe he waɗdu moƴƴuru e reentinde ɓe he waɗdu bonndu, ko he nduun noddaandu fiɓnde diine yalti, ndeke diine ko laawol pooɗtoowol neɗɗanke he waɗdu moƴƴuru, jeertinoowol neɗɗanke he waɗdu bonndu.
Setodiiɓe ganndal, en nganndii nafa diine he renndo neɗɗanke, ko jaalnude nehdi addoori waɗdu moƴƴuru e reentinoori waɗdu bonndu he renndo neɗɗanke, kono hannde so wonii nehdi diine haɗataa en waɗde waɗdu bonndu, alaa ko mbi’anen ko’e men ko en diiniyankooɓe, ɓayri enen nganndi nehdi diine surii ko he doosɗe : musidal e jurmoondiral e genɗoondiral e balloondiral pawingal he goongɗungol e nuunɗal e paamoondiral, kono wonaa gañoondiral e baroondiral pawingal he koonoondiral kinɗe laabi diine.
Sagataaɓe tedduɓe, so wontii ko nafa dawrugol “polutique” he renndo neɗɗanke, enen nganndi wonnoo ko yooltude jojjanɗe cori “population” ngenndi e yuɓɓinde laabi faggo ngenndi he nafa ɓamtaare ɓiɗɓe ngenndi, jibinooji daaɗere (neema) janngo wonande ɓiɗɓe ngenndi, kono hannde ko ɓuri heewde he dawriyankooɓe Afrik, wonaa ndeen fiɓnde ɓe njogii, ɓe njogii ko fiɓnde keɓal ko’e maɓɓe e ɓesnguuji maɓɓe, gujjangal he coñaandi keɓal ngalu ngenndi, kono wonaa gollanaade ɓiɗɓe ngenndi, ko ɗuum waɗi ɓe paarnortaako golle gollanaaɗe ngenndi, ɓayri ko ɓe ittaaɓe gija “ruuhu” ngenndiyankaagu, jebbilaniiɓe jaggitooɓe hoomtooɓe, faarnortooɓe mbaawka ɗemɗe janane e hortaade ɗe maɓɓe, ɓe rimaande (fenaande) hersintaako, ñaaƴirooɓe waawde fuuntude e janfaade ɓiɗɓe ngenndi, noddittooɓe nuuɗal e potal, gollirooɓe puunti, jannguɓe majjinaaɓe ɗemɗe e tawaa-tawi maamiraaɓe, siccuɓe e saltiiɓe hoɗannde iwdi jiɗnaaɓe, faarnortooɓe koltu jaggitooɓe, woɗɗitiiɓe cañaandi tawaa-tawi maamiraaɓe.
Honinkooɓe leñol, so wonii dawriyankooɓe men ko nii ciforii, nafa maɓɓe he renndo men yi’etaake, ko ɗuum waɗi so en njiɗii ittude Afrik he ɗee caɗeele ɗe ɓe mbuuri he mum hannde, ɗuum yaawtaa newaade, ko ɗuum waɗi Afik ina sokli ardotooɓe annduɓe ko nafata cori Afrik, faarnotooɓe ɗemɗe e pine Afrik, ngam neɗɗo ardortoo ɓiɗɓe ngenndi ko haa nafa ɓe, kono wonaa haa naftorooɓe, ɓee dawriyankooɓe Afrik taaynuɓe ɓerɗe ngenndiyankooɓe Afrik, en njaafotaakoɓe haa pooma, on njettaama.
Tijjaani Mbaalo
FUUUTAMEDIA:COM
MISSIDA
hamada
Wallifiiɓe
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- La Loupe du Rénovateur :Aziz ou la démocratie sans partage
- ماكي صال يخرج عن صمته ويتهم الرئيس الغامبي بالغوغائية
- [...]


text:
Sariya jeyi leydi 1983 e facciro mum
“« Dowla ina heɓtini, etee ina gaddii jeyi telɗuɗo tuugiiɗo e sariya lislaam, potɗo wallitde ƴellitgol faggudu e renndo leydi ndii ». Ɗum ɗoon noon firti ko kala jogiiɗo jeyi keeriiɗo keɓaaɗo e yonta sariya 60 139, hay so liggaaka e oon sahaa, kono « tawa batte golle jiytiniiɗe ina tawaa heen » oon jeyi ina heɓtinaa.”
Sariya mo toŋ 83 127 ñalnde 5 suwee 1983 jowitiiɗo e juɓɓitingol leydi e sifaa jeyi mum.
Goomu kooninkeewu ndaraniingu kisal ngenndi (CMSN) renndii e tee hawrii ; Hooreejo CMSN, mawɗo dowla, ina laawɗina sariya garoowo oo :
Kuulal 1 : Ko Dowla jeyi leyɗeele leydi ndii kala. Kono muritaninaajo kala, ko aldaa e paltoor gooto, ina waawi jeyde heen taƴre, so rewrii laawol.
Kuulal 2 : Dowla ina heɓtini, etee ina gaddii jeyi telɗuɗo tuugiiɗo e sariya lislaam, potɗo wallitde ƴellitgol faggudu e renndo leydi ndii.
Kuulal 3 : Tippudi jeyi leydi ngaadanteeri nattii rewde laawol.
Kuulal 4 : Kala hakke jeyi mo wonaa jeyi neɗɗo keeriiɗo walla jeyi njuɓɓudi, tawi ina laaɓti heɓraa ko golle ɗe sariya yamiri, hiisetee ko oon jeyi woodaani.
Kuulal 5 : Jeyuuji leydi binndaaɗi e inɗe won ardiiɓe e hoohooɓe won ɗeen dente, kiisetee ko jeyi denndaangal yimɓe jeyaaɓe e ɗeen dente.
Kuulal 6 : Hakkeeji jowitiiɗi e jeyi denndaaɗo keɓaaɗi gila e sariya gadiiɗo oo, tawi noon ɗum toɗɗii tan ko leyɗeele demeteeɗe, kiisetee ko jeyi mo kala jeytoranooɗo e peewnugol leydi ndii gila e fuɗɗoode, walla kam ballitɗo e duumagol golle e dow leydi ndii, ndenndi.. Moni kala ina jogii hakke ɗaɓɓude peccitagol leydi ndii. So nanondiral peccitagol ngol dañaaka, ko laamu foti feccitaade leydi ndii so tawi deeƴre nder renndo hee ina ɗaɓɓi ɗuum.
Kuulal 7 : Gullitaali dente ko feewti e leydi njaɓetaake e nder ñaawirɗe. Maa ñaawirɗe gullitanooɗe ɗee ƴettu jamirooje keeriiɗe mbele geɗe baaɗe noon jettinanooɗe ɗum en, ɗe cuwaano tawo ñaaweede, ina momtee e defte ñaawirɗe ɗee. Sariyaaji taƴɗi ɗuum walla ñaawooje ngool muumtugol mbaawaa ruttaneede.
Kuulal 8 : Kasdi leydi, no waawi siforaade kala, ina haɗaa so tuugaaki e sariya lislaam. Alaa waawɓe nanondirde hakkunde mum en ngam luulndaade ngalɗoo kuulal parlingal e yimɓe fof.
Kuulal 9 : Leyɗeele « diiwtuɗe » njeyaa ko e jeyi laamu. Hiisortee leyɗeele « diiwtuɗe », ko leyɗeele ɗe meeɗaa golleede walla so meeɗii golleede ne, alaa batte jiytiniiɗe kollitooje ɗuum.
Iwgol hakke jeyi sabu cooygol (indirass : waasde remeede) ina waawi toɗɗaade gidinooɗo jeyde oo, walla ronooɓe mum, kono toɗɗaaki mahaaɗe binnditaaɗe.
Kuulal 10 : Leyɗeele ɗe sariya mo 60 139 ñalnde 2 ut 2014 hiisotonoo e jeyi laamu, haa jooni ina kedditii e jeyi laamu ; kuule 12 e 13 cifaaɗe les ɗee ina parlii e majje.
Kuulal 11 : E fawaade e sarɗiiji ɗi sariya lislaam toɗɗii, leydi ndi hoɗaaka kala ko jeyi laamu.
Kuulal 12 : Kala jiɗɗo rokkeede leydi ndi laamu jeyi, foti tawo ko ɗaɓɓirde ɗum luɓal ; luɓal ngal wontata panndungal, jeytee e jeyal joom mum, ko caggal nde dokkaaɗo oo gollii leydi ndii e tuugaade e deftere sarɗoore dokkal ngal, walla so ɗum waɗii, waɗee e nder kaayit luɓal ngal.
Kuulal 13 : Gollaade leydi kiisaandi e jeyal laamu ko adii nde jaɓantee luɓal tawo, addantaa baɗɗo ɗum oo dañde hakke jeyi e leydi ndii. So ko wayi nii jolii, Dowla ina waawi heɓtude lowre ndee, walla laawɗinana golliiɗo oo. So tawii leydi ndii heɓtaama, alaa ko joom mum lomtinantee, so tawii alaa ko tawaa e nder lowre ndee, ko wayi no ko aawaa, walla mahdi walla gollirɗe. So tawii noon won ko tawa heen, kanko jooɗiiɗo e leydi hee, maa o lomtinanaama fere makko, so tawii kay ɓuranaani mo firtude walla ɗoofde ko o aawnoo koo, walla ko o mahnoo heen koo, ko kaŋko defii fere mum.
Ko waawi heen wonde fof, e tuugnaade e sariya lislaam, ko lomtintee koo teskotoo tan ko kuutorɗe baawɗe naftoreede caggal nde mahdi ndii firtaa.
So tawii nanondiral dañaaka e njaru ko lomtintee koo, ko ñaawirde siwil taƴnde sañ haala kaa dottata njaru ko foti lomtineede koo, caggal nde diiwaaɗo e leydi ndii wullitii.
Kuulal 14 : Ngam hisnude hakkeeji mum jeyi leydi, Dowla rewrata ko e njuɓɓudi laamu. Jiɗɗo yedditaade ɗum kala foti ko wullitaade to ñaawirɗe, adda seedamfaagal kollitoowal wonde leydi pooɗondirteendi ndii jeyaaka e jeyi laamu. Wullitaango ngoo rewata laawol tan ko maa hormoo lajal lewru caggal nde jooɗiiɗo e dow leydi hee ɗaɓɓiraa yo ummo e dow mayri. Gullitooɗo caliiɗo oo, jogii ko lajal lebbi ɗiɗi ngam hollirde dalillaaji mum. Ngalɗoo lajal daaƴowal haala kaa waawaa dirtineede. Ñaawooje taƴanaaɗe gullitaali mbaawaa ruttaneede (waɗaneede “appel”). Ɗaɓɓugol pirtugol ñawooje peewtuɗe e ɗeen kuule yowataa ñaawoore ndee (kuulal ngal dogata ko haa nde sariya oo taƴi fof).
Kuulal 15 : Kala ɗo njuɓɓudi jooɗii ngam heɓtinande yimɓe teelɗuɓe hakke mum en e jeyi leydi, Dowla ina foti joofeede heen no tergal ngal haala kaa toɗɗii. Kono oon sarɗi farlaaki so tawii laamu rokkirnoo leydi kaleteendi ndii ko pandungal.
Kuulal 16 : Ñaawirɗe poti hollirde ko taƴaani sañ kala gullitaali jowitiiɗi e leydi jeyi laamu.
Kuulal 17 : Gooto fof, so laamu walla so pooɗaniiɗo leydi ndii ina waawi umminde geɗal keeringal jowitiingal e jeyi laamu leydi. Hay ñaawoowo ina waawi, e fawaade e feere mum kañum e hoore mum, umminde haala kaa. So tawii nanondiral heɓaaka, ñaawoowo oo foti ko yowde ñaawoore ndee, ɗaɓɓira ñaawdooɓe ɓee yo ndutto to ñaawirde taƴnde sañ ñawndude ngaal luural gadingal.
Foti wullitaade to ñaawirde tottitaande ñaawoore ko yowitii e jeyi leydi laamu, ko garɗo wullitaade oo.
Kuulal 18 : Ñaawoowo gullitaali foti haaɗde tan ko e haalde mbele leydi ndii ko laamu jeyi ɗum, walla jeyaa ɗum. So tawii wonaa laamu jeyi leydi ndii, omo haɗaa ñaawde jogiiɗo hakke e jeyi leydi hee, walla nii sifaade ɗum, hay so e ɓaartingol e innde joom mum.
Kuulal 19 : Ñaawooje taƴaaɗe ngam siynude kuule 14 e 17 gonɗe dow ɗee, mbaawi farlaade e laamu tan ko so tawii laamu ina tawtoraa ñaawoore ndee, walla joƴƴiniino binndol mum ko yowitii heen.
Kuulal 20 : Luɓe leydi njaajndi mbaawata rokkireede tan ko so tawii golle ganniyiiɗe waɗeede heen ɗee maa njogo batte maantinɗe to bannge faggudu e renndo, tawi kadi nafoore jojjunde gollooɓe tokosɓe ina teskaa.
Kuulal 21 : Hakke jeyi waawaa falaade ummanagol eɓɓooji nafoore ngenndi walla diiwaan; ko noon ne kadi fotiraani faloraade jaajtingol gure. Alaa baawɗo farlinde e neɗɗo goppugol hakke mum e jeyi, so wonaa tawa ko e nafoore ndenndaandi, tawa kadi joom mum ina lomtinana ko yerondiri e ɗuum.
Kuulal 22 : Kala woyndu e fooraas kiisetee ko nafooje e kuutorɗe ndenndaandi so wonaa tawa ɗi ngoni ko nder jeyi teelɗuɗo.
Kuulal 23 : Hakke mo cahe dowri njogii e jogaade nokkuuji hurum ina reenaa. Sifaa no ɗum foti reenireede maa joofe e nder sariyaaji.
Kuulal 24 : Farlinaaka e hakkeeji teelɗuɗi keɓaaɗi e won e leyɗeele, no ɗi ciforii kala, winnditeede.
Won ɗiin fannuuji eggugol jeyi feewde e juuɗe goɗɗe, ɗi huunde e mum en limtaa e nder sariyaaji jeyi leydi, alaa e sago mbinnditee.
Kuulal 25 : Hakkeeji ɗi keɓraaka luɓal pandungal, ina poti yuurniteede to bannge njuɓɓudi laamu ko adii nde mbinndittee.
Kuulal 26 : Taƴi sañ ñaawde gullitaali feewde e leydi laamu ko ñaawirɗe “chambres mixtes” e nder ñaawirɗe diwanuuji. Sarɗiiji laabi ñaawirɗi gaadoraaɗi ko kañum en tan ciynetee, so tawii kay ɗi luulndaaki sarɗiiji cifaaɗi dow ɗii.
Kuulal 27 : Ko sariya lislaam sarɗata ñaawooje jowitiiɗe e jeyi leydi so tawii kay ɗum taƴaaka e nder ooɗoo sariya.
Kuulal 28 : So lor ɗaɓɓii, maa dekereeji ƴette e nder batuuji hilifaaɓe (Konsey Ministeeruuji) carɗooji mbaadi ciynugol ooɗoo sariya, pirtuɗo, lomtii sariya mo toŋ 60 139 ƴeftaaɗo ñalnde 2 ut 1960.
Kuulal 29 :Oɗoo sariya maa bayyine e sifaa keñoraaɗo, oo siyniree no sariya dowla nii….
Waɗaa ko ɗoo e Nuwaasoot ñalnde 5 suwee 1983.
E innde Goomu kooninkeewu ndaraniingu kisal ngenndi (CMSN), Lietnaa Kolonel Mohammed Khuuna wuld HAYDALLA.
Fulo Maamuudu Haaruuna e Bookara Aamadu Bah
hamada
Wallifiiɓe
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- : l’ancien Président Ely Ould Mohamed Vall accuse le régime de tripatouille de la constitution pour rester au pouvoir le plus long temps possible.
- La Loupe du Rénovateur :Aziz ou la démocratie sans partage
- ماكي صال يخرج عن صمته ويتهم الرئيس الغامبي بالغوغائية
- [...]


text:
Hol ko woni parlemaa e Komin ?
Leydi men ina huccani ko ɓooyaani woote meeruuji e depteeji. Fooyre Ɓamtaare ina yiɗi addude heen ballal mum e rewrude e ngooɗo hello.
Hol ko firti parlemaa (parlement). E nder Murtani Parlemaa waɗi ko cuuɗi ɗiɗi : ɗiin ngoni Asambele ngenndi kam e Senaa. Ko yimɓe fof toɗɗotoo Asambele (suffrage universel direct) kono ko konseyeeji kominaaji toɗɗotoo senaateeruuji.
Parlemaa ko tergal njuɓɓudi jooɗaniingal ɓesngu. Golle maggal ɓurɗe teeŋtude ko eɓɓude walla wootde sariyaaji kam e dewindagol golle guwarnama (ministeruuji).
So luural jolii hakkunde cuuɗi ɗiɗi ɗi, ko konngol Asambele tesketee. Parlemaa yuurnittoo caggal ɗum woota sariyaaji, guwarnama siynata sariya. Parlemaa ina waawi liɓde guwarnama, naamnoo ɗum geɗe jotondirɗe e golle mum. Parlemaa wootata bidsee leydi.
Hol ko firti depitee (Député) walla jaagorgal. Depitee ko piilaaɗo jooɗaniiɗo tunndu mum woote (circonscription), kono kadi ko o jooɗaniiɗo ɓesngu leydi makko no diidorinoo. Golle depitee ko lelnude maa wootde sariyaaji kam e yuurnitaade golle guwarnama. Depitee ina waawi nammnaade guwarnama, yuurnitoo golle mum e nder goomuuji. Omo waawi halfineede yuurnitaade kuutoragol ngalu leydi.
Hol ko woni komin (Commune) walla meeri (mairie). Komin ko nokku keertiiɗo e nder leydi dokkaaɗo ndimaagu to bannge ngalu. Laamu resdimo huunde e mbaawkaaji mum, rokki mo kattanɗe tabitinde ɗe, haa arti noon:
e laaɓal nokku o;
mahngo e ndeenka kaɓirɗe e kuɓeeje janngirɗe leslese;
kaɓirɗe dispaaseeruuji kam e nokkuuji ndeenka yumma e ɓiyɗo;
diƴƴe e jaynge/kuuraa (so ɓe kalfinaama ɗum);
Ko fayti e jolngo nder gure, otooji nokkuuji safaara e janngirɗe;
Haɓde e cumu;
Senaare;
Ɓoftugol jine;
Jehreeji;
Nokkuuji kirse (abatuwaar);
Kaɓirɗe coftal ɓalli e pinal komin o;
Nokkuuji denndaaɗi ;
Cehe;
Paabagol lohɓe ;
Peewnugol e deengol e jiilgol nokkuuji ɗi laamu rokki komin o.
So artii e balle, komin ina waawi rokkude yimɓe lohɓe walla jaayaaɓe balle keeriiɗe.
Ko kominaaji ɗi toppitii kala ko fayti e mahngo e ndeenka e kaɓirɗe janngirɗe leslese ɗe, kam e cafrirɗe tokoose ko wayi no poostooji cellal.
Hol ko woni diiso komin (conseil municpal). Ina jeyaa e mbaawkaaji diiso komin ɗeeɗoo geɗe :
yuɓɓinde golle ƴellitaare ;
jaɓde tuugnorgal mahngo komin (plan d’urbanisme)
wootde bidsee …
dottude taksuuji e limpooji nder komin he;
heertaade nokkuuji denndaaɗi komin o.
Denndaangal peeje ɗe komin o ƴettata maa kollitee tawo jooɗaniiɗo laamu jimɗo komin o. Oon ina waawi luulndaade, jaɓde, firtude walla lomtinde ɗeen peeje. Kono omo dotaanaa lajal ngam hollitde luulndagol makko ɗeen peeje. So tawii ngaal lajal yawtii o winndaani ngam hollitde luulndagol makko, feere komin dagiima.
Hol ko woni meer (Maire)
Meer siynata peeje komin mum, tawi noon ko e ndeenka diiso komin o.
Meer ko wakiilu laamu kadi. To ooɗoo bannge o woni ko les njimmandi jooɗaniiɗo laamu e nokku he.
To bannge ciynugol peeje komin o, laawol ina rokki meer won ɗiin mbaawkaaji :
ko kanko jooɗantoo komin o kala ko fayti e nguurndam mum e kala ko toɗɗii administaraasiyoŋ;
kanko heblata tee siyna jamirooje diiso komin;
kanko ardii denndaangaal yimɓe komin o.
Sabu makko wonde wakiilu laamu:
kanko halfinaa caaktugol jamirooje laamu kam e goongɗingol sinyaatiiruuji;
ko o ofisiyee polis nyaawoore;
kanko jogii mbaawka polis komin;
ko o ofisiyee etaa siwil
Meer ina waawi luulndaade yamiroore laamu : o luulndortoo ɗum ko wullitaade. Haa teeŋti noon wonande ɗeeɗoo geɗe : peeje ƴettaaɗe caggal lajal mum en walla luulndagol peeje komin ngol tuugaaki e sariya.
pulaar.org
Bookara Aamadu Ba


text:
MURITANI NA YEYYA SENEGAL KURAHH Jagorgal...
MURITANI NA YEYYA SENEGAL KURAHH
Jagorgal leydi muritani kalfinangal jaylle ee minujji sifondirama nanondiral ee jagorgal leydi senegal kalfinangal jaylle kesɗitojje
Fandare nde ko leydi muritani watude yeyde senegal jaylle kurrah ɗo fuuɗode nde ma muritani rokku
Susyette korah mbo leydi senegal 20 migawat
Ee jaylle korah ɗe muritanni hebori fewndude e sussyete korah keso poɗɗo fuɗade ee darorrɗe hitande 2015
HADDE HITANDE NDE MAYDE TAWATTA KO SUSYETE OO WATTI FEWNDUDE 120 MIGA WATT KURAH
KALLA KO HEDDI CCAHAL HAJU MURITANINAƁE
KO SENEGAL YEYATTE
NANONDIRAL NGAL MA DUMMO DUƁƁI 2
KONNO WONN HOLLTƁE KORAH JEYATEƊO OO SENAGAL FOTTNO KO SAREDDE EE GURRE MURITANI
ƊEE HADE NAWEDDE CCAGAL LEYDI
FUUTAMEDIA.COM
hamada
Wallifiiɓe
- taariikha sheikh usman bii fodio be taaniraabe makko
- MISS MAURITANIE FRANCE : LE SACRE DE LA RAVISSANTE SY GAISSIRY (PHOTOS)
- sud mauritanie..le Gouverneur de boghe menace la population
- Indice de Perception de la Corruption en Mauritanie
- sud mauritanie..le Gouverneur de boghe menace la population
- [...]


text:
Leydi Farayse e Apartaayd
Leydi Farayse ina jeyaa e leyɗe hirnaange bammbunooɗe laamyel caɗtarel apartaayd. Ko e laamu Miteraa tan darnde leydi ndii fuɗɗii waylaade, ANC fuɗɗii rokkeede faayiida so mawɓe mum ngarii Pari. Mbele ko ɗum haɗi Valéry Giscard d’Estaing noddeede e wirwirnde Manndelaa ? Giscard d’Estaing wonnoo hooreejo leydi Farayse e daawal 27 mee 1974 – 21 mee 1981. Ina gasa tawa ko ɗuum, sibu, nde ardii Farayse ndee, Farayse wondunoo, wallittunoo ko dummbunooɓe Manndelaa ɓee.
Hay ko o yaltii kasoo koo, Jiskaar meeɗaa fottude e Manndelaa. E duuɓi jeeɗiɗi ɗi o ardii Farayse ɗii, o jokkii gollondiral e laamu apartaayd.
E oon sahaa kadi, dille ndimaagu tati ina pooɗondira laamu to Anngolaa. Farayse e laamu apartaayd ina ndenndi darnde e haɗde « marxistes » (maruceeɓe) MPLA heɓde laamu, ɓeen ɓe Riis en e Kubaanaaɓe mballitunoo. Konu worgo Afrik naatiri Anngolaa bannge worgo, Farayse naatiri keerol RDC (Sayiir mo Moobutu) ngam wallitde UNITA mo Jonas Sawimmbi. Kono ko MPLA mo Agostinoo Netoo fooli e ndeen hare, e wondude e ballal doolnungal Kubaa mo Fidel Kastoro. Ɗeen geɗe baɗnooɗe e hitaande 1975 ɓeydii softinde haɓotooɓe laamu apartaay e nder Afrik worgo. E oon sahaa kadi, kamɓe haɓatnooɓe e apartaayd, aɓe njeeɓatnoo dillere ndimaagu wiyeteende FRELIMO, heɓtunoonde laamu to Mosammbik e gardagol Samora Matshel, mo Manndelaa jogori ɓamtude jom suudu mum caggal nde sankii, hono Graça Matshel.
E oon sahaa noon, caggal warngo Sowetoo (16 suwee 1976) hay laamu Amerik (e gardagol Jimmy Karteer) tawi wasiyiima ambasadeer mum to Afrik worgo, yo fotndat keeweendi raneeɓe e ɓaleeɓe e kewuuji yuɓɓinta toon; ɓe mbaɗti neldude toon ɓaleeɓe e innde Amerik, ɓe mbaɗti ñiŋde laamu paltoor. Kono Ronald Reagan nde ari (1980), dartini ɗuum.
Farayse mo Jiskaar meeɗaano suusde luulndaade laamu paltoor. Oliver Tambo e Thabo Mbeki, ardinooɓe ANC ina moolii caggal leydi so ngariino Pari, ƴeewetaake nii…
Ko maa François Mitterrand toɗɗaa hooreejo leydi Farayse nde leydi maɓɓe fuɗɗii waylude darnde mum seeɗa-seeɗa.
Ndeke Jiskaar yejjitaaka e oo kewu, ko golle makko tan piyti mo.


text:
Njillu Gelongal Fuutu to Ɓunndu
Ko ɗo ngon-ɗaaNjillu Gelongal Fuutu to Ɓunndu
Njillu Gelongal Fuutu to Ɓunndu
By adminYollaa ko10 desammbar 2014
Ladde Ɓunndu
Ladde Ɓunndu
En njillinooma Ɓunndu Kummba, bannaandu Buubu Maalik Sih e ballal Alla e ballal musiɗɗo men Abdullaay Baylaa Basiiru Giro lollirɗo Bilaali Giro mo sahre Girooɓe sara Kiidiira Senegaal. Ko ñalnde dewo, 17 lewru juko 2014, mbayni-ɗen Jiinge Jeeri, ngar-ɗen Kayhayɗi, taw-ɗen laawol newaaki ɗoon sabu ñalde tufɗe keewɗe ko guddaaɗe sabu kabaaru rafi Ebolaa oo. Tufnde Sillaa ndee ne ko e ɗeen tufɗe guddaaɗe jeyaa.
Oon ñalawma taƴtiroy-ɗen ko tufnde Njafaan Soorokum. Ummaade en ɗoon, rewrude e Hoore Foonde, Aañam, Cilon Ndaga Weendu Koyle, Ɓoki Jawe haa naatoyen e gaaraas Wuro Soogi, hawri ko 14w05h ena njona. Padndi-ɗen ɗoon werlaa payɗo Kiidiira. Mbaaloy-ɗen oon jamma ko e wuro Duunde e nder diiwaan Damga. Ñalnde heen ƴiiwoonde heewnde ndiyam juurti haa waameeji ndogi, ceeweele carii e ladde. Oto mo ngarno-ɗen oo kadi waɗti en e oto goɗɗo. Sofeer makko yettetee ko Sillaa, jeyaa ko e nder Wuro Soogi. Ko o gorko keewɗo fitinaaji, dummbuɗo walaŋ saɗne. Ko kanko nawi en haa Kiidiira, hakkunde haaɓre e faayre. Naatoy-ɗen e Kiidiira ko ñalnde aaɓnde 18 juko hitaande 2014, saanga beetawe toowɗo. Taw-ɗen njaatigi men ko jehre. Ko o jeeyoowo ɗo Jehre Kiidiira ɗoo. O wiyetee ko Maamuudu Baylaa Basiiru Giro lollirɗo Maamuudu Bijaa. Ko o miñi mum Bilaali Giro. Maamuudu Bijaa, nde tawnoo ena tijjinoo en, jaɓɓii en jaɓɓungal teddungal, bismii en bismaango fayngo. (...) Ñalnde talaata, 19 lewru juko hitaande 2014, ñalloy-ɗen ko Kiidiira.
Ñalnde 20 lewru juko, hawri ko e alarba. Ñalloy-ɗen ñalnde heen ko e wuro Seleŋ e jiimde Fallemme, eɗen ngondi e Jibi Bah mo mbiy-ɗen ko jirwinoowo jeewte to Rajo Dibooli maa mbiyen ngo Rajo Fallemme. Seleŋ ko nokku Ndoondi Purel Bah, gooto e silitigeeɓe Ɓunndu hanki. Naamndi-ɗen galle Haamiidu Aamadu Jeegi Jallo, gumɗo mo wumaani hakkille. Oon gorko ko wage mawɗo, juumtuɗo hakkille. Alla ena rokki mo kadi fartaŋŋe huɓindaade taariik nokku oo e asko yimɓe hoɗɓe e nder nokku oo. O yeewtani en ko o nannoo e daartol Ɓunndu, gila e garal Fadduɓe e leydi ndii, no Girooɓe (yetteteeɓe Giro) koɗiri haa nde Sihsihɓe ɓee naati nokku oo. Nde taariik oo joofi, ɓennu-ɗen juuroyaade gooto e mawɓe annduɓe leydi ndii no hoɗiri ena wiyee Siriif Gey. Hiiri, paytu-ɗen Kiidiira, mbaaltoy-ɗen wuro Girooɓe.
Ñalnde 21 lewru juko, ñallu-ɗen ko Kiidiira eggitaade e musiɗɗo Jibi Bah taariik Ɓunndu piilanooɗo e lefol haala. Waɗnoo lefol ngol ko gooto e mawɓe wuro Sahre Fadduɓe ena wiyee Gaay Siley Manngaan (Yo Geno waɗ mo e sahre aljannaaji). Wiɗto ngoo ƴeftaa e lefol haa joofi, mbayni-ɗen musiɗɓe men Jibi e Saydu Oolel, mbaaltoy-ɗen Girooɓe.
Ñalnde aljumaa, 22 lewru juko, Jibi Bah dawni en e moto Jakarta, njah-ɗen Kaaƴel Sammba Buubu, gaabi e dubballeeje. Ɗoon ko waañaano silitigi mawɗo pulaajo ena wiyee Purdi Idi Bah kono kadi ko diiri Ɗoogel Suume, jatti Aali Mbanndi. Ko Purdi janngini jinnaaɗo men gorko oo fetel (baaba mum Njaay Saydu Aamadu). Ko ɗuum jeyi sabaabu njillu men e nokku oo nde tawnoo jinnaaɗo oo deƴƴataa mo e nder daarti mum.
Purdi Idi ruumata ko to wiyetee Feto Golommbi walla to wiyetee Birfal kono seeɗtata ko e Kaaƴel. En tawaani mo ɗoon, kanko Purdi Idi, o maayii ko ɓooyi. (...).
Ngar-ɗen e Sahre Fadduɓe ko saanga beetawe toowɗo. Ɗoon ne kadi ko nokku Jammbel Sammba Daga. Ɗo naatir-ɗen e wuro ngoo woɗɗaani caali maɓɓe jakkaa (...)
Mbayni-ɗen Sahre Fadduɓe, Usmaan Gaay Manngaan e wondiiɓe mum, nanngu-ɗen laawol Marsa e hocceere, diiri Saalum Baylo Jaw, joom jubbol jinne. Saalum Baylo ko baañoowo mawɗo wonnoo mo ñanngalaaje mum keewtunoo Ɓunndu haa mbaamoyi e Fuuta Tooro. Heewɓe nanii ngolɗoo jimol lullunongol :
“ koobi ndogee, Saalum Baylo arii!
Wuppooɓe njaɓii Saalum Baylo
Teenooɓe njaɓii Saalum Baylo
Hay woocooɓe njaɓii Saalum Baylo”
Tesko-ɗen ko Saalum Baylo wonnoo ceerno Ndoondi Purel mo Seleŋ, Abuu Raasin to Kiidiira, Haamiidu Pennda Sala to Jaaligel e Bookar Ndenndoori to bannge waaño.
Paytu-ɗen Sahre Fadduɓe. Ko ɗoon e Sahre celduno-ɗen fayde Marsa. Marsa heedtiri Sahre ko bannge funnaange-rewo, fotde 13 km. Nde ngartu-ɗen e Sahre, nanngit-ɗen kallu godoroŋ, pay-ɗen ko Siñcu Jaaligel e tiimde Fallemme. Wuro ngoo siiñtaa ko e hitaande 1932. Ciñti ngo ko Ɗemdemɓe e Ñaŋñaŋɓe. Demdemɓe ɓee ngoni joom-wurooɓe, Ñaŋñaŋɓe ɓee ko almotooɓe jumaa e jamaa. Ko ɗoon njiy-ɗen Bookar Sammba Ñaŋ, njahdu-ɗen e mum haa daande Fallemme. Mbayni-ɗen gorko Siñcu Jaaligel, njawtu-ɗen e wuro Himadu. En ɓooyaani ɗo wuro Himadu ɗoo tawi eɗen piɓnoo anniya yettoyaade Haayre Gummbaa Kooba gila naange mutaani. Fayndaare men e yettoyaade Haayre Gummbaa Kooba ndee, ko mbele eɗen njiyaa yanaade Alhajji Maalik Sih, baaba mum Buubu Maalik Sih. Ko ɗoon o wirnaa caggal wolde makko e Baccilankooɓe. Yanaande ndee leeliino yiyteede. E hitaande 1945, gooto e laaminooɓe Sendebu e oon sahaa huutorii ganndal sallu-ballu haa yiyti yanaande ndee. Enen noon en taariima haayre ndee kono en ndañaani fartaŋŋe yiytude yanaande ndee. Nii woni nanngit-ɗen laawol, paytu-ɗen Kiidiira, njoftoy-ɗen kadi Girooɓe.
Ñalnde 23 lewru juko 2014, ñalloy-ɗen ko to wuro Siñcu Jooye. Mbaɗda-ɗen e gorko baylo ena wiyee Abdullaay Hoot lollirɗo Debe Hoot, ñeeño jaajɗo hakkille, teyliiɗo, jiɗɗo leñol, tampanɗo ngenndiyankooɓe. Nde o woni to leydi Farayse, ko o tergal guurngal e njuɓɓudi Kawtal janngooɓe Pulaar/Fulfulde e nder Winndere, o wonnoo. Tuggude e nde o arti ndee ne fayde ɗoo, wolde makko dartaaki.
Debe Hoot nawii en e saraaji Siñcu Jooye, e nder wuro hee kadi ngam juuraade banndiraaɓe.
Ñalnde 24 juko, Maamuudu Giro nawi en ngam holloyde en catiindi Girooɓe. O addi en e Sewnde Girooɓe. Ndeen woniri ko to bannge hirnaange wuro ngoo. Luggere Haayre e Luggere Ɓokki keedti ko bannge funnaange. O holli en ɗo tata Girooɓe darinoo, o haalani en daartol makka e jamanuuji ɓennuɗi. O yettini en e tummbu Girooɓe (sahre eggaande). En tawii ɗoon loonde ubbitiinde. Tesko-ɗen wonde ɗiiɗoo nokkuuji fof ɗi njilli-ɗen ngoni ko e dow Caanngol Baccili.
Caaɗngol Baccili ummortoo ko e Haayre Ƴeew, sara keerol hakkunde Ɓunndu e diiwaan Tammbaa Kunndaa. Ngol waɗi ko calti ɗiɗi. Caltol gadanol ngol rewi ko hakkunde Birfal e Feto Golommbi. Caltol ɗimmol ngol ko hakkunde Gammbi Jaawɓe e Waali-jala. Calti ɗii kawriti ko e Wuro Sule, ɗi ngonti caanngol gootol biyeteengol Caanngol Baccili ngol. Caanngol Baccili rewi ko e Wuro Sule, Maama Ndaw, Wudduwol, Girooɓe e Siñcu Jooye, ngol yantiri e Maayel Fallemme ko hakkunde wuro Seleŋ e Dibooli Fulɓe.
Jamma, ñalnde 24 ndee, mbaɗoy-ɗen yeewtere to Rajo Fallemme e tawtoreede Umaar Dikko e ballal Jibi Bah e Aamadu Joop. Rajo ngoo jooɗii ko Dibooli Mali.
Ñalnde 25 juko, Maamuudu nawti en kadi ladde e moto ngam holloyde en leɗɗe ɗe puɗataano e Fuuta Tooro walla goodnooɗe, ɗe yooro e jeereende ndiddi. Nde ngar-ɗen haa e gese caggal wuro, o noddi gorko gooto ena wiyee Seegaa Giro ngam ɗoftude en. Maamuudu addi en haa e Yaagi Maraa, ruttanii Seegaa Giro. Yaagi Maraa ko innde ɓokki. Innde ndee ko e ɗemngal sooninkoore. Nde firata ko Faawru njuumri e Pulaar. Yaagi Maraa ɓuri mawnude e ɓowde diiwaan oo (yaajde e toowde). Taartarol makki ko 72 felo koyngal. Ki woni ko e jiimde Caltol Mooro. Ngool ne yuppata ko e Luggere Mooro. Mooro kadi ko innde kolangal demeteengal.
Ko ñalnde heen njiy-ɗen ceŋseŋi, boodeewi, kofee-saabunnde, bummi, kohi (kiin ko posone), puuleewi e lekki mbiyeteeki ŋormaawi walla dantakulaawi. Ko ɗoon kadi nganndu-ɗen leɗɗe aalali, enndu-ñiiwa, yitere-ngaari, jooyi, koboowi, camanoowi, caburli, belluki, kewi e lengel-becceewi. Maamuudu hollii en kadi bakureewi, boseewi e lekki ena wiyee yaram-colli.
Ñalnde 27, mbayni-ɗen Ɓunndu paytu-ɗen Jiinge jeeri...
Gelongal Fuuta lollirɗo, Njaay Saydu Aamadu
hamada
Wallifiiɓe
- onden el arab خمس واربعون الف شيعي في موريتانيا البلد قاعدة لنشر المذهب في المغرب
- جنوب موريتانيا- السكان يطالبون الشعب بدعمهم لمواجهة مصادرة الاراضي
- sud mauritanie..le Gouverneur de boghe menace la population
- human right watch تنتقد السنغال وموريتانيا على ملفهما الحقوقي
- جهاد النكاح تسرب فيديو من غرفة زعيم داعش
- [...]


text:
Ngonati Najeeriya wii honuki talakaaku kanjum woni huunde nde Ngommati waati ha yeeso
-
- Written by
- DISQUS_COMMENTS
- font size decrease font size increase font size
Ngomnati Najeeriya wii honuki talakaaku kamjum woni huunde mde nde Ngomnati waati ha yeeso e tabitingo yiigo dum hebi nasaraaku taskaram karniwol MDGS .
Ardiido Najeeriya Dr Gokluck Ebele Jonathan kayum on anndinika ha mobre nde yalde didi nde taskaram karniwol MDGS dum Ardiido on ardani dow laabi di wallata her tabitingo e hebugo nasaraaku taskaram kaa Ardiido Jonathan mo ballomuudum Alhaji Muhammed Namadi Sambo luutani wii kilanta risku e hebugo geendam boongu kanjum woni kujeeji wallooji di tabitinta ngeendam.
Sambo anndini wiigo dow dum bedda hokkugo taskaram MDGS wakkati baawo wakkati ga nyedana ha hitaande 2015 ngam dogging kuude maaga haa I naaje godde de memaaka ngam wii go lesde Afirka beddi hebugo jahargal yeeso.
Sawroowo Ardiido on ha dow kolaarani taskaram karniwol MDGS Dr Precious Gbenol ha jawaabuwol muudum wii fuu bee gannudi ha Najeeriya nga wami wamarde ha taskaramkan hebi nasaraaku her ustuki nyaw mbaroowu faddo banndu anndiraangu HIV e ustuki wade bikkon peeton e wade rewbe reeduen. Haw taande e hollugo ferootiral hakkundeeji.
Mobre nden wadanaa nde innde takiyaare baylootiral yajjinki kilamta risku Najeeriya ha hitaande 2015.


text:
(JIMOL MAMADU SAMMBA JOOP MURTUDHO)
Halianko6e wona tann wuuto6e koo6e kala ko mbeela enno mbeelira haliro6e haliyan6e ko lawol gonga fitto6e ko tammbi6e gaawe lamuuji cemte dogoto6e haliyanko wona ŷul6e darol e tinndol soofo ko soynan too6e jofann too6e doyool6e lawol manngol dewti ngol tawou tawetaake bonngol ha6irtee6e ka6iir6e bonde e konngol konngol ina bon na ko kural waawa bon nude ena feewna ko kural waawa feew nude ena ñii6a too kural waawa ñii6ede haliyankobe ko mbele mette enn ko ñaguuji di certetake e hun njede haliyanko6e ko 6eerde gillooje ngenndiiji ko yaakaree e darodde mettee yaakaree e curiidi wallito6e leyndi liigidde hudjaji jamm so roonkama hayfitinaji holko nganndineeden e hutorade dolee menn ha nattenn yowitade e anñ6e menn so woona ndedŷe ndeeŷe njuulon ndañonn baraaji baraajinoon ko saf rannde taw leydi mum uubee e baraadi ko ŷelitde motŷi fayidaji ŷii6i di ñemmbani lamuuji holko nganndine denn so woona fo6ann de jaarde aardi6ee haar6e haaro6e e deŷree mum enn kala ko lamuuji menn mbawi motŷi limtude haybatte 6ee mbadani so wonti ko ñawou ndorongu heege 6ee deedani ganndal e piinal carani cakaani 6alee kisal e 6amtaare 6ee ndarnaani so wonnti nder leydi koyi bolonŋ halaate wonnko feewaani so kunuude capitaama binndirde kelaama wonnko moŷani so koyyee ena ndose ena tonke koyde kab6e dum fo6inaki woyini ka6edenn ha6etee6e kab6i too bawdi haare piindi so wonti ngam pamargol bawde dewoule kewde gittama fergo 6eyidima geese cooyi nbebi gite rew6e ndelima cukolonn kawouji sataa6e jiilima too mbaañi ndonki tee kortima ma ngunn laamu wiiyetake ala ellaa kala ko nguu yi66i mi ela so mi wiyaama yo mi fob6anŋ nguu mi ala woona tann salaade fob6ann denguu so mi tamaadte feete lamm mi fellanguu tuuy tuuy tuuy tuuy yoo boone suuyi.( ko jimol mamadu sammba joop murtudho) yo allah yuurmomo yafoomo kanko maybe juulbe fof amin amin
fuutamedia.com
Ali Amadu Jah
hamada
Wallifiiɓe
- فضيحة جنسية مع مدربة لياقة تهدد مصير اكثر من نجم في مانشستر -بالصور
- mauritanie /Au large des Canaries, un chalutier russe déverse son fuel dans l’océan
- Macky Sall sort de son silence : « Que Yaya Jammeh sache que… »
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- -بعد مظاهرة ضد الحجاب مظاهرة بصدور عارية وسط القاهرة طلبا للحرية والازهر يندد
- [...]


text:
Siñcaan Njaakiri noddii, pulaagu nootiima Wuro...
Siñcaan Njaakiri noddii, pulaagu nootiima
Wuro Siñcaan Njaakiri, e ballal Geno yuɓɓinii ñalɗi ɗiɗi pinal pattamlami ñalnde 28 e ñalnde 29 lewru juko hitaande 2013. Ñalnde 27 ndee waaldaa ko jamma gunndabi. Gooto fof ena heppani puɗal naange ngam yiyde ko ŋarɗi e nande ko weltinta fittaandu, deeƴnata hakkille. Kewuuji ɗii mbaɗi ko to duɗal wuro ngoo.
Ñalawma gadano oo, golle ɗee nguddiraa ko quraana tedduɗo. Nde janngoowo quraana oo joofni, rewi heen ko konngol bismaango Arɗo-dipitee Siley Aali Abdul Aali Bah.
E nder konngol makko, o adii tawo ko bismaade jamaanu ngarngu nguu e nder wuro Siñcaan Njaakiri:
“Banndiraaɓe, sehilaaɓe, hoɗɓe tedduɓe, e innde am, e innde ɓesngu Siñcaan Njaakiri e kuuɓal, emin mbiya on, onon woppuɓe haajuuji tiiɗɗi e hammeeji jojjuɗi, taƴi jolɗe ngam arde nootitaade e noddaango Siñcaan Njaakiri, bismilla mon e wuro men, bisimilla mon e nder ɓerɗe men. Paamee ngon-ɗon ko e nder galleeji mon, e nder ɓesnguuji mon. Ko on weertanaaɓe jeese e leece”.
Caggal bismaango ngoo, kanko Siley Aali, o jokki ko e faamnude no wuro ngoo hoɗiri e hitaande 1910, gila e galleeji 12 walla 13 gummorinooɗi to wiyetee Palel Fulɓe sara Kayhayɗi haa e ko addani ɗi maantaade nokku oo e hoɗde ɗoon to bannge durngol e to bannge remru. Haa hannde, e wiyde makko, koɗi e Siñcaan Njakiri ko ɗiiɗoo cuuɗi fulɓe: Njaakirinaaɓe, Bunngunaaɓe, Nduwetɓe e Hooƴonaaɓe. Hoɗni Siñcaannaaɓe ɗoon walla rokki ɓe nokku oo ko biyeteeɗo Bees Aamadu. E oon sahaa ko oon laaminoo falnde Kayhayɗi ndee(chef de canton de Kaedi).
Caggal Siley Aali rokkaa konngi ko arnooɓe e inɗe gure mumen walla yimɓe teskinɓe arnooɓe e teelal, nootitaade e kewu nguu. Ko ɗoon professeur Huseyni Hammadi Kaŋŋe Jallo, rokkaa konngol sabu mum wonde jibinannde wuro, ganndo ganndal toowal e fannuuji ceertuɗi, jiilooɗo e nder leyɗeele keewɗe ɓamtiiɗe, jahruɗe yeeso. Haala makko, kanko Huseyni, juutaani no feewi. Ko waajo feewde e renndo ngoo o ɓuri teeŋtinde:
“En njettii, kadi en nduwaniima ɓeeɗoo sukaaɓe adduɓe ngoo miijo, dadiiɓe kadi haa ngo jibini ɗiiɗoo ñalɗi. Wuurtinde ko jeyi e nder nokku mum ena moƴƴi no feewi sabu neɗɗo yo yiɗ hoore mum, yo teddin ko jeyi. Neɗɗo mo daranaaki ɗeen geɗe dowrowe, wonata ko deftotooɗo e nder sahaa mum. So ɗum ɓennii ena moƴƴi kadi nde mbaɗtaten hakkille e baylagol jamaanu nguu e ɓosgol sahaa oo woto en keedde caggal, ɓooyen huutoreede. Mbaɗten hakkille e geɗe ɓamtooje haa teeŋti to bannge faggudu e nder nokkuuji men. Mi hesɗitinii salminaango e bismaango feewde e hoɗɓe arɓe ɓee. Yo Geno yoɓ ɓe moƴƴere. On njaaraama!”.
Ko ɗoon, caggal konngol ngol, golle ñalɗi ɗii to bannge pinal puɗɗii. Seppo ganni, holliroowo remru adii e dingiral. Jabboowo, luwoowo, gaawoowo, bekkoowo, demoowo, kiwoowo, coñoowo, doɓtoowo e dimndoowo ngari ena ndeggondiri, luurdaani. Nde ndema gasi hollireede ko ngaynaaka lomi yolnde. Rewɓe fulɓe ñaantiiɓe haa njooɗi, suɗiiɓe cuɗaari laaɓtundi, ngari ena njima njimri ɓooyndi sanne. Ɓeeɗoo mbeelnii ko ɓirduɗe e daɗi. Ɓeya njogii ko jaɓɓorɗe e lalorɗe. Ɓeyatoo ndoondii ko cupporɗe, kore ɓetirɗe e butelaaji nebam sirme ko jiidaa e heednaaɓe e sumalleeji, boloŋaaji e burle. Bannge funnaange dingiral ngal ngoni toon ko kagguuji e ngaafuuji hanki gila nde diwaaji njolaani. Ko ɗoon njiyataa cawɗi kuusaaɗi, peewniraaɗi guri borti kecci, ɗaati haa nanndi e wiro hartaako. Hoɗɓe ena ngoni e njeeɓeegu, kaawisaaji e najooje ena curi ɗumen no cefre baali tan haa ƴaro nayi naati dingiral. Wonti hankadi, ngoppee suka, ndaaree yumma mum. Oo fannu coftal ɓalli heewaano yiyeede e nder dingire Pulaagu. Aynaaɓe ɗiɗo poɓɓii, ɗiɗo cawndii, nayi, biigi, gayi ɓuji, kalhali e garbaaji e gooleeje coorondiri, dingiral iirti haa punndi ruuki haa yimɓe majjondiri. Taasoor Labbo e Sammba Jombolo ndonki nanngude koye mumen, gooto fof yahri bannge. Gadano oo jogii e saawaali, yimi jotondiral hakkunde pullo e labbo. Ɗimmo oo tanndini hoɗdu, nanngi e tufnde fantaŋ haa juuti wayli leeɓol, jolti e njaru, jarfi rewɓe fulɓe e worɓe fulɓe haa ɓalli ngulli. Ko daande tiisubaar dartini golle ɗee.
Kikiiɗe, ko fannuuji tati mbaɗaa: dognirgal pucci, ɗaɗndu gelooɗi e fuku koyɗe hakkunde sukaaɓe Ɗalhaya e sukaaɓe Siñcaan. Ɓe mbaɗaani kippuuji, ɓe njillondir, ɓe peccitii e senngooji ɗiɗi. Ko e oon sahaa goomu pinal Seyyeen wuro Moolo yettini nulal feewde e Siñcaannaaɓe. Ɓe kaali, ɓe mbaɗi jime paayodinɗe. Jamma oo ko yeewtere Habii Muusaa Bah. Tiitoonde mayre ko nafoore jaŋde. Habii Muusaa ko jannginooɗo engele to gootal e duɗe hakkundeeje Kayhayɗi kadi ko o pulaariyanke teskinɗo. O haalii ko jaŋde nafata, no jannguɗo waydata e mo janngaani, o waɗtondirii ko waɗde wasuyaaji feewde e ɓesngu Siñcaan nde waɗtata semmbe mum e jannginde ɓesngu mum. Ko yeewtere ndee uddi golle ñalawma ɗee.
Ñalnde 29 ndee, golle ngudditiri ko ƴaro baali. Agaaɓe, ɓe caayaale leltiiɗe, jeesaaɗe haa ɗaati, gujaaɗe haa neyɓi, ngari ena ɓoornii kartaaji, ena piilii taggaaji. Gooto fof ena rewnii jawɗi peewɗi e damɗi baali dawnaaji walla ngafeeji. Ɓe ngarnoo ko ƴeewtaade no dingiral ƴaro ngal siforii gila e beeyni ɗii no kaɓɓiraa haa e no pijirlooji ɗii ndarorii. Baali ɗii ngaraani tawo, ɓe ɗaldi ɗi ko ɓoraaji maɓɓe. Ɓooytaani daaɗe marañ ndilli bannge funnaange, hakkillaaji keedti toon. Ko Jibi Maamuudu Soh, Daawda Abuu Bah e Aadama Bah, agaaɓe yontaaɓe e nder nokku oo, ngoni e arde. Ɓe njoliri gooto-gooto. Kamɓe tato fof kadi, ɓe jeyaaɓe ko e wuro Siñcaan ngoo. Agaaɓe heddiiɓe ɓee fof, ngummorii ko wuro Agriis, funnaange Siñcaan. Ko Usmaan Umaar Bah e wondiiɓe mum. Baali peewɗi, payɗi njiyaama e oon beetawe haa mawɓe yahnooɓe hankadi haa ɗeɓi yejjitde ngaynaaka no wayatnoo, murti haa won e heen naati e dingiral ena ngulla, tinaani.
Nde ƴaro ngoo gasi ko Demmba Sanngoot yeewtani yimɓe ɓee golwole baɗnooɗe e nder diiwaan Boosoya e worɓe jaambareeɓe waɗnooɓe ɗeen ñalaaɗe. Yimɓe fof mbeltii. Demmba ko suka maabo cafɗo lamɗam, baawɗo konngol, jiɗaaɗo e nder ooɗoo sahaa. Nde o gasni ko debbo gawlo ena wiyee Jeynaba Gawlo Ñaŋ to Jowol rewo, juttiri mo daande nde waɗtaaka ndiyam. Tuugnorgal ñalawma ngal kadi ko ɗoon haaɗi. Gooto fof fayti galle njaatigi mum, fooftoyii.
Golle ɓamtoyi ko jamma, caggal kiraaɗe. Jeewte tati e tinndinoore njuɓɓinaama e oon jamma:
Yeewtere Hammadu Abuu Soh, ndeen fayti ko e diine.
Yeewtere Mayram Sammba Bah, ndeen fayti ko e ñawu mbiyeteengu sidaa nguu.
Konngol Gelongal Fuuta lollirɗo Njaay Saydu Aamadu. Njaay Saydu Aamadu adorii tawo ko njettoor fayde e sukaaɓe wuro ngoo, caggal ɗum o naatani darnde nde suka foti daraade e nokku mum e nder sahaa mum. O wattindorii ko waɗde wasiyaaji tati paytuɗi e dental, jaŋde e golle.
Wattindii waɗeede e oon jamma ko tinndinoore fattamlamre nde tiitoonde: aadaaji ɓooyɗi e kesam-hesaagu.
Ñalɗi Siñcaan mbaɗii faayiida sanne sabu ɗi mbaɗii jaŋde, ganndondiral, gostondiral miijooji e mbelemma. Pulaagu nootiima Siñcaan no feewi. Ena jeyaa e gure nootitiiɗe: Ligisayba(yimɓe 30), Njokkudi, Ngappugu, Agriis, Deysarak, Jaaɗulo, Moonngel, Seyyeen wuro Moolo, Seyyeen Gababe, Cuuc, Sey Nimaadi, Seenoyel, Ɗalhaya, Maafoondu, Loƴol, Wuro Mbaayɓe, Marayse, Jiinge (yimɓe 16), Lobbudu, Awoynaat, Seyriib, Caalon Kelle, Lemuud, Jowol e Kayhayɗi ko jiidaa e jibinannde wuro ngoo ummoriinde to nokkuuji goɗɗi. Yoga heen ko ɗoon mbaalti ñalnde 27 ndee. Rajo Gorgol ne ɗawaani Siñcaannaaɓe e bannge ngo heediri oo. Ngo neldi ko Bah Sammba Haaruuna e Alhajji Suraa Gey ngam humpitde ɓe ndañaano tawtoreede kewu nguu no ñalɗi Siñcaan Njaakiri njahrunoo. Taasoor Wañ, Sammba Jombolo, Demmba Sanngoot, Mamma Baylel Faal e Jeynaba Gawlo njeyaa ko e jirwinɓe ñalɗi ɗii.
Gelongal Fuuta lollirɗo
Njaay Saydu Aamadu
FUUTAMEDIA:COM
PULAAR;ORG
hamada
Wallifiiɓe
- بالصور ..مظاهرات بصدور عارية امام السفارة التونسية
- sud mauritanie..le Gouverneur de brakna menace la population
- رئيس حركة -فلام موريتانيا- يجدد الدعوة إلى نظام فيدرالي لمنع التدافع على السلطة
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- [...]


text:
Defte ceedtotooɗe sahaaji mettuɗi 89-91
FUUTAMEDIA;COM
PULAAR:ORG
Defte ɗiɗi ɗee kala njowitii ko e dumunna 1989-1991. Heen wootere tiitoonde mum ko «Le Muezzin de Sarandogou», woni «noddinoowo Sahre Ndoogu ». Nde jangtotoo ko caɗeele guuranooɗe e worgo leydi ndii e on dumunna. Winndi nde ko biyeteeɗo Isselmu wul Abdel Kadeer, gonnooɗo guwerneer Barakna e huunde e ɗiin dumunnaaji. Ɗum noon ko o seede geɗe keewɗe, bonɗe, baɗetenooɗe ɗoon.
Omo jangtoo heen kadi golle bonɗe koninkooɓe ngollotonoo ɓaleeɓe daande maayo. O seedtiima heen kadi, yimɓe saliiɓe siynude jamirooje bonannde, wallitɓe daɗndude ko baawnoo daɗndude … Nde o naamnaa ko addani mo suɓaade deftere ngam jangtaade ko o jangtii koo, o wiyi : «Muritaninaaɓe njiɗaa tawo huccitande ko ɓennunoo, hanki mo ɓooyaani».
Deftere ɗiɗmere ndee, tiitoonde mum «l’obsession du retour ». Winndi nde ko biyeteeɗo Aamadu Demmba Bah. Kewkewe 89-90 tawi Aamadu ko Maruk, ɗo janngatnoo. E nder ɗuum, jiknaaɓe makko e koreeji makko, gurel maɓɓe, hono Gural, saraaji Eeleega, fof taccinaa. Omo woni toon haa ɓataake ummorii mo Demet, Senegaal. Oon ɓataake winndaa ko ñalnde 6/6/1989. Ina wiyaa heen «Sikke alaa heen, ma a haawe no feewi ko ɓataake oo ummori maa Demet, Senegaal, koo. Koreeji maa Eeleega, Gural e Tufnde Jaaɓe ummiima Muritani. Ina waɗi heen nawraaɓe forso, ina waɗi heen dogɓe. Jiknaaɓe maa, kaaw maa Kellel, Maamuudu Jallo, Bowa, Sammba Dagga, Ceerno Maamuudu Alfaa, ina njeyaa e riiwaaɓe ɓee, kam e Tufnde Jaaɓenaaɓe e Weendunaaɓe, koreeji maa keddiiɗi ɗii noon, koreeji maa Eeleega e Gural, ndog. A min nguuri e caɗeele teeŋtuɗe. (…)
Miin e jiknaaɓe maa kala e min ñaago maa hoto ar gaay e guurte mawɗe hee, hoto ko heɓtii min, minen fof koo, heɓtaade ma. Miin noon, nde laamu wul Taaya fuɗɗii raddo ɓaleeɓe ndee, ngonnoo-mi ko e guurti. Koreeji maa e koreeji am paanaama, hanki, to Njum, capanɗe joy kiloomeeteer hirnaange Demet. Laamu Senegaal e HCR ina mbaɗa kala ko mbaawi ngam moƴƴinde ngonka amen. »
Defte ɗiɗi ɗee kollitanoo ko to «Institut français de Mauritanie» ɗoo e Nuwaasoot,
fuutamedia.com
pulaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- بالصور ..مظاهرات بصدور عارية امام السفارة التونسية
- sud mauritanie..le Gouverneur de brakna menace la population
- رئيس حركة -فلام موريتانيا- يجدد الدعوة إلى نظام فيدرالي لمنع التدافع على السلطة
- Mauritanie : 20 ans de prison pour un ancien haut responsable d’Al-Qaïda
- Une sénégalaise de 25 ans retrouvée morte dans son appartement
- [...]


text:
fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah Diallo
JAGGUGOL TUUMAAƊO WARDE KHADI TUURE
Fuutamedia.com tinih jaggugol tuumaaɗo ko kañum wari cukalel dewel biyetengel Khadi Tuure baranongel yonntere yawtunde ɗoo ndee to leegal kuuva.
Koo masoŋ ko kannko mahanno galle maɓɓe o jaɓi nde o hollitah poliseeji ko kannko yani e cukalel dewel ngel caggal ɗuum o wari ngel o weddi maayo ko hulde hadi Khadi haaltude ko o waɗi ɗum ko r bonande.
Kala ko hesɗ i heen ma fuuutamedia.com humpit mooɗon.
fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah Diallo


text:
Artiraaɓe : “kala ko min podananoo, laataaki !”
Ñalnde 20 settaambar 2014 Fedde artiraaɓe ummoraade Senegaal (UNRMS : Union Nationale des Rapatriés Mauritaniens du Sénégal) yaltinii bayyinaango ina hollita heen ngonka mooliiɓe artiraaɓe. So oɗon ciftora, kamɓe ndeeɗoo fedde, ɓe njuɓɓiniino seppo, ɓe njahri koyɗe gila Ɓoggee haa Nuwaasoot.
Nde ɓe njettii e laamorgo leydi hee, laamu nguu salii ɓe naata wuro. Caggal ɗum, tuufii ɓe, werlii e maɓɓe, kamɓe e arnooɓe jaɓɓaade ɓee, gerenaaduuji, woni jaɓɓii ɓe jaɓɓungal ɓurngal soofde. Ko ñalnde 4 mee 2014 wonnoo. Hooreejo leydi oo kadi salii yiyde ɓe haa yoori kos, tawi noon, ɗo damal galle mum ɗoo, alaa mo jaɓɓaaki ɗoon… Caggal ɗuum, ɓe ndefti e oon aɓe ɗaɓɓa yiyde ɗum, kam fof e hollude yiɗaa yiyde ɓe. Wiyaama o rokkii ɓe aadi « cili ɗiɗi », kono hay ɗum ne laataaki. Ko laaɓi heen tan, ko Eeleega o jogori fottoyde e nulaaɓe maɓɓe, ummitiiɓe Nuwaasoot, nduttii to umminoo too. Toon o fodani ɓe huunde fof ! Kamɓe ne, haa hannde dey aɓe njaakorii, ngolɗoo kam, ma o waɗ ko o wiynoo… Ko e saanga kampaan woote wonnoo.
Jooni, artiraaɓe ɓee ɗamtindiima. E bayyinaango maɓɓe hee, ɓe kollitii alaa ko ɓe njiyi tawo, ko kamɓe mbinndi :
« Bayyinaango jaaynde
Dental moolinooɓe Sengaal artiranooɓe, no hollitirnoo e seppo yamyamo yuɓɓinnoo ngam jokkondirde e ardiiɓe leydi ndii mbele denndaangal caɗeele artiranooɓe ina ñawndee, ina siftina geɗe garooje ɗee : Caggal pottital nulaaɓe Fedde artiraaɓe mbaɗdunoo e hooreejo leydi oo ñalnde 18 mee 2014 to Eeleega, oon huninooma ñawndude caɗeele maɓɓe ngam ittude ɓe e ngonka ɓe ngoytotoo ko ɓooyi kaa, fedde ndee teskiima, haa e oo ñalawma, alaa heen fof ko waɗaa.
Fedde ndee ina joginoo yaakaare mawnde caggal ndeeɗoo joɗnde, caggal nde seppo yuɓɓinnoo saraa, e nde yuɓɓini yeewtere ngam hollitde winndere ndee denndaangal hujjaaji mum.
Ina jeyanoo heen, e fawaade e nanondiral hakkunde Muritani e Senegaal e HCR :
Dokkitgol artiraaɓe ɓee kala kaayitaaji mum en etaasiwil
Rokkitde foksineeruuji laamu hakke mum en ;
Lomtinande loranooɓe ɓee (leyɗe e jawdi ngoɗndi mbaasnoo),
Soɗtude artiraaɓe ɓee e nguurndam leydi ndii, tawa ina rewindoo ɗum.
Ɗii sarɗiiji ina ngoɗɗi huuɓneede sibu hay ko fuɗɗanoo heen koo ne, yahdii e henndu podooje woote. Fedde ndee ina hollita wonde waawaa jokkude e jaɓde kaa ngonka e wuurde e jaynge, e koyeera e nder ngenndi mum.
Maa min ummano waɗde golle e nder leydi ndii e caggal mayri mbele artiraaɓe ɓee ina heɓta hakkeeji mum en, wondude e kellifuya.
UNRMS hollitiino mawɗo leydi oo haa laaɓti wonde alaa mbaadi politik. Hujjaaji maɓɓe kadi ko seede majjum. Ngonka artiraaɓe ɓee e nder tuddule hee ina ɓeydoo ñalnde kala bonde sabu ŋakkeende toɓo e waasde walleede, kam e pusgol ANAIR. Kaaɗoo ngonka ina foti addande mawɗo leydi oo teskaade hujjaaji maɓɓe ɗii ko ɓuri yaawde.
UNRMS ina werloo noddaango feewde e pelle jojjanɗe aadee, e faawde e winndere ndee kala njoorto mbele ɓe mballitaa, Muritaninaaɓe moolinooɓe to Senegaal artiraaɓe, kam e loranooɓe e kewkewe 1989 njalta e kaa ngonka mbonka.
Nuwaasoot, ñalnde 20 settaambar »
Wonaa ngolɗoo ɓe puɗɗii woytaade baasgol ɗooftaade podooje. Eɗen ciftora, ɓe ceppiino ñalnde 9 saawiyee 2012 e nder wuro Nuwaasoot, ɓe njahi haa asaambele, ngam ɗaɓɓude e laamu nguu nde ɗooftotoo e podooje mum. Ko ndeen ɓe mbinndunoo e leppi ɓe mbeeynunoo « Artiraaɓe puuntaama. Hol to hakkeeji amen e ɓiyleydaagu ngoni ? Ndaw fenaande e ngol binnditagol! Lomtinee hakkeeji amen joolaaɗi, e jawɗeele amen teettaaɗe! Ndokkitee min leyɗeele amen ! Kormo-ɗee ɓiyleydaagu amen ! »
Eɗen mbaawi wiyde waɗde, laamu ko ko ɓooyi waɗande ɓe podooje ɗe huuɓnataa, kamɓe ne, ko ɓe woowɓe fuunteede !
fuutamedia.com
Bookara Aamadu Bah
pulaar.org
hamada
Wallifiiɓe
- والي يهدد سكان جنوب موريتانيا باستعمال القوة ضدهم اذا رفضوا مصادرة اراضيهم
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد حجارة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- [...]


text:
murtitani ƁALEEƁE CEPPI NGAM ÑAAWOORE MAAWIYYA E WATULAAƁE MUM
ƁALEEƁE CEPPI NGAM ÑAAWOORE MAAWIYYA E WATULAAƁE MUM
Yimmɓe ɓaleeɓe limtinɓe gollotooɓe e pelle haɓantooɓe hakke inama aade mbaɗih seppo hannki talaata yeeso nokku jaagorɗo kalfinaaɗo ko faati e ñaawoore ɗoo e nuwaasot ngam ɗaɓɓitdde ñaawoore laaminooɗo leydi ndi Maawiya e yoga e watulaaɓe makko ɓeɓe tuumi ina njeya e wallitnooɓe bonandeeji ɓaleeɓe mbaɗano e kitaale 89 haa 91,
Ɓe mbiyi warnooɓe miniteeruuji ɓaleeɓe noogas e njeetato ɓee ñande 28 Novembre 1990 to inal yoo njagge ñaawee ko yaacci.
Seppo ngo ñaagiima kadi nde macungaagu nattata e leydi ndi sabu hay ko ɗum haɗiraa kuugal koo nattaani.
Nde ɗum ɓenni ɓe mbiy eɓe ɓenna to galle laamɗo leydi ndi ɓe njaggondiri e poliseeji ɓeen cariɓe .
fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO.
http://fuutamedia.com/ecrire/?exec=configurer_identite
hamada
Wallifiiɓe
- والي يهدد سكان جنوب موريتانيا باستعمال القوة ضدهم اذا رفضوا مصادرة اراضيهم
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد حجارة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- [...]


text:
BALLAL FRAYSE FAADE E DENNTAL MEERIIJI...
BALLAL FRAYSE FAADE E DENNTAL MEERIIJI NUWAASOT (CUN)
Aali Sumaaree oon ko konseyye e meeri falnde Illes de France wonnde ballal ko ina tolno 400 milioŋ e kaalis Ugiyya ma totte denntal meeruuji Nuwaasot ko noddirte kominotee irben Nuwasot (CUN) ɗ uum ko e mbaadi jokkondiral hakunde meeriiji ɗi ɗiɗi . Ooɗo kaalis huccina ko e transpoor e nder wuro ngo e potooji lampaaji e yanntude e keblugol liggotooɓe e CUN. Ina jeya e faandaare oo kaalis ko wiyetee Assainissement wuro ngo hono baltugol diƴƴe toɓooji e wonndude e jaacingol maahdi galle jaɓotooɗo ñawɓe SIDA; Aali Sumaare jokki o wiyi jokkondiral hakkunde meeri Illes de France e CUN ina soomi ɓamtugol pinal muritani o rokki yeri e Festival SONINKE baɗɗo e balɗe jawtuɗe ɗee e wonndude e Festival SALAM ALEYKOUM. Fuutamedia.com Mohamed Habiboullah DIALLO


text:
Diɗal= landaji ɓaleɓe= kaldigal e lamu hay dara jibinnta
fuutamedia.com
Tergal e fede = diɗal landaji ɓaleɓe= holittu kaldigal hakunde lamu e lulndo ko fannu e punti sabu lamu ngu ala aniya moƴƴo
Ngal kaldigal hay dara jibinnta so wonna bonude waktu
Ma heblo kaldigal dummo duɓi ɗiɗi so famɗi so woddi nanondirede
E woteji inna mbatt ko aziz jaɓata limande ɗuɓi ɗiɗi ɗi lami ɗi e manda mum ma jeyye e foɗonirteɓe lefol lamu
Ko tagi lamu yuɗde udittde kaldigal ko ɗaminade balal ccagal leydi wona
Gongdinnde demokratti
Konno lulndo ngo inna fami ɗum ma yadu e ɗi puntu ha aduna anda fenande wonde nde e leydi muritani
Fuutamedia.com


text:
Kabaruuji dawrugol daɓɓi
Njillu Biraam. Tawii won ɓe laaɓaaka so Abdel Asiis woni ko e Kampaañ, ina laaɓi Biraam wul Daa wul Abeydi kañum ko e oon kampaañ woni, sibu o habrii ko o kanndidaa gila ñalnde talaata 28 saawiyee 2014. Tee ko ɗum woni sabaabu njillu o yuɓɓini daande maayo, tuggi Rooso, ƴaaŋan maa Ɓoggee, Baabaaɓe, Mbaañ, Kayhayɗi haa yettii Magaama, Mbuun e Sehilbaabi.
Ina wiyee ɗo o arnoo heen kala o jaɓɓaama jaɓɓungal mawngal, haa teeŋti noon e Magaama, ɗo o ɗaɓɓiri jamaanu oo hojom deƴƴere, ngam siftorde Lamin Manngaan, baranooɗo e hitaande 2012 e seppo seyfitoowo binndital paltoor. Pottitte ɗe o yuɓɓinnoo e nder ɗee gure kala mbaɗi ko e deeƴre. Haala makko heen ɓuri abbitaade ko e seyfitde ɓorƴitgol leyɗe e caɗeele artiraaɓe e kaayitaaji etaa siwil. Hay so tawii noon won siftinooɓe e sahaa kala wonde « nde ɗeen bone mbaɗetee ndee o jeyanoo ko e PRDS, o wondunoo ko e Maawiyya ».
Masawuud Kanndidaa? So ina laaɓi yimɓe Biraam ko birgoowo gardagol leydi ndii, yimɓe ndonkii faamde so tawii Masawuud ina jogori wonde kanndidaa walla alaa. Mahmuud wul Sammba gootal e terɗe parti makko, hono APP, haaliino wiyi wonde ko o kanndidaa e woote garooje ɗee, kono Etmaan wul Bijjel, kalfinaaɗo konngol APP wiyi « ɗuum suwaa tawo taƴeede ». Ina anndaa kam APP ɗaɓɓiino pusgol CENI jooni oo, mo Mesawuud e hoore alaa ko heddanno e woote ɓennuɗe ɗee, waɗi ɗum no annama sarɗi jeytoregol e woote goɗɗe.
Hitaande 31ɓiire FLAM. Ɓee ina kaala haala woote, FLAM kañum wonnoo ko e kebungal mawninde hitaande mum 31ɓiire (ñalnde 14 marse). Ɓe ɗaɓɓunoo ko waɗde ɗum boowal, kono laamu nguu rokkaani ɓe yamiroore. Ɓe mbattini waɗde kewu oo ko to La Case ñalnde aset 22/03/2014. Hoohooɓe heewɓe nootiima noddaango maɓɓe.
Fooyre Ɓamtaare, maayirɗe marse 2014


text:
fuutamedia.com
Radio MAURITANID hoko darti joni ko ina yaha e lewru sabi ɗum ko jomm radio o natti dannje kaliss ko yoɓɓi koranh ha radio o jokka golle
Hande jeyyɗo galle ɗo radio mauritanid wonno ɗo o tumi jom radio o
Woni _wull alyetti - salima yoɓɓɗe ko rewate ko milionaji 6 e kaliss uguyya oo rewatte jonni
Hayy sinno noku kalfinaɗo ñawoje leydi muritani yamirino yo o yalltu galle o konno o salima o nodama yess ñawoɓe o salima arrde tonn
Jomm galle ñawanama ina joggi gonnga kono hay mbuɗo ronki heɓɓde
Jomm radio MAURITANI wati hen egude nde yiɗɗi nde nawori bakass gonnoɗo o e galle o fof gilla baffe ha darorrɗe joñojje sawtu woll e nder ESTEDIO fof ko jomm galle o waɗno henn fof mauritanid eggi yaddi henn hakke kongol jomm galle o e ɗerejji ɗi o holi jayndyankoɓe
Eɗen ngandi radio mauritanid addi udittde e radioji 5 ɗi lamu yamirno
E teleji 5 konno hunde nde yummtanni sabu fof ina waɗi caɗele ronkama yo yya kaddi lamu muritani jaɓani walude
Fuutamedia.com


text:
KAYHAYƊINAAƁE INA ƊAMINII JALTUGOL SUKAAƁE JAGGANOOƁE ƁEE
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO
Jooɗaniiɗo Fuutamedia.com wuro kayhayɗi laamorgo diiwaan gorgol habri wonnde laamu woni ko kaɗde feere woppita sukaaɓe njeegomo jagganooɓe ko ina ɓallo lebbi nayi caggal hareeji baɗnooɗi hakkunnde ɓaleeɓe e kommersaaji sapalɓe saabinooɗum ko nde kommersa capaato fiy no debbo nayeejo ɓaleejo.
Hooreejo fedde haɓantooɓe yoo sukaaɓe ɓee ngoppiteh wiyii ina ɗaminiino goppitgol sukaaɓe ɓee gila hannki kono tan laamu o firti aadi mbo adondirnoo e maɓɓe o caggal nde tirbinaal waasi daŋde daliilu ko sukaaɓe ɓee njani e bitikaaji sapalɓe ɓee.
Jaltingol sukaaɓe ɓee e ooɗo saha ina wallita e ustude fitina haa teeŋti e lannda UPR ina ɗaminii moƴƴere e wooteeji payɗi arde e 23 darotoondu ndu.
Fuutamedia.com
Mohamed Habiboullah DIALLO


text:
Fedde winndere: e dow wonde ko balɗe seeɗe keddii ɗoo e juulde layaaji yettaade, pelle lisilaamiyaŋkooje dakaar luuri e ñalaande iidi layaaji hee.
Cimtol jaaynde qur’aaniyaŋkoore international (iqna) egginiɗum ko e aayaawo habrirde (saphir news), leyɗe keewɗe lisilaamiyaŋkooje hay ɗeen leyɗe ɗe ngonaa lisilaamiyaŋkooje wano Faraysi, gila yontere ɗoo e ko juulde layaaji yenata koo ɓe tintinii ñalaande juuleteende hinnde ngendiyaŋkooɓe senegaal ɓee kawrii e caɗeele e dow waasde hawrude pelle lisilaamiyaŋkooje ɗee fii toɗaade ñalaande wonoore juulde ndee haa teeŋti e juulde suumayee e juulde layyaaji.
Njuɓɓudu dental juulɓe dakaar ndii e dow tintinoore ɓe njaŋtii, ko talaata 15 octobre jogorii wonoyde ñalaande iidi taaske e dow wonde commission lunér oo e dow tuugnaade e jiiɗe seedeeji, kollirii wonde ko e alarba 16 octobre jogorii wonoyde juulde ko ɗuum waɗi ngendiyaŋkooɓe juulɓe ɓee kawrii e caɗeele.
E juulde suumayee hikka hee kadi wano ngal ɗoon luural waɗiino hakunde pelle lisilaamiyaŋkooje ɗee to senegaal haa ɗuum saabi juulaa juulɗeele ɗiɗi.
Maroc e Muritani hikka ko e alarba 16 octobre ɓe tintini woni juulde, e nder duuɓi ɓennuɗi ɗee leyɗe ɗiɗi kadi ko luuratno tan e ko faati e juulɗe, e nder ɗii duuɓi ɗiɗi ɓennuɗi ɓe kaaltidii no feewi e dow ko faati ñalaaɗe juulteeɗe e nder maɓɓe.1301753


text:
Njillo ayatullaah Ha’irii shiiraazi pengal jaami’atul mustafaa (s a w) to Liban
Fedde duɗe gannde: ayatullaah Ha’irii shiiraazi e nder ɗanno o ɗannii faade Liban, o yiidii e almuɓɓe duɗe gannde Liban e lomto jaami’atul mustafaa (s a w) e nder ndii leydi.
Cimtol jaaynde qur’aaniyan-koore international (iqna) fii waɗde weeyo ma’anawiyan-kewo jikkuuji moƴƴi e nder almuɓɓe e duɗɗe gannde Liban, andoondirde e jaŋnginooɓe e almuɓɓe jaami’atul mustafaa (s a w) e nder Liban, feŋngude kalasuuji needi e nder toolno duɗe e jaabaade naamnde neediyan-kooje e irfaaniyan-kooje jaŋnginooɓe ɓee e almuɓɓe duɗe Liban, ena jeyaa e faandaare ngal ɗoon ɗangal.
Ene jeyaa porogaramji ngal ɗoon ɗangal, yeewtere e nder renndo almuɓɓe rewɓe e worɓe duɗal arrasuul (s a w), yeewtude e nder renndo rewɓe almuɓɓe Ma’ahad al Zahraa (s a) e joɗnde naamnde e jaabuyeeji e almuɓɓe waalooɓe hoɗɓe e nder duɗal rasul (s a w).
Ena jeyaa e porogaraam goɗɗi ɗangal ayatullaahiHa’irii shirazi, yeewtude e nder fedde Hizbulaah, yeewtude e nder tumbere terɗe ambasadeurji Iran e nder Liban, yeewtitde e etudient ji doctorat Iran naaɓe conseile finaa tawaa, yidude e seernaaɓe Iran naaɓe ñiiɓɓe e nder Beyrut. 1203284


text:
ɓagaade e jaŋngooɓe mawɓe qur’aana ko ɓurti wonaa ko winndii hakunde jaŋngooɓe Afrik naaɓe
Fedde hakunde leyɗe: sernaaɓe e joomaaɓe jiiɗe to baŋge qur’aana Afrik naɓe kawranaaka ko faati e ɓurtinde himme e ñeemtinde jaŋngooɓe mawɓe haa heen e jolɗe murtinde heen e nder dannduuji qur’aana international, kamɓe ɓe gooŋɗini heen ko wonde ko ɓuri wadde faayda e kunjagol qur’aana ko reende darɗe e ñaawooje tajwiid e ɗiginde kunjagol ngol.
(Muhammda Al amiin Mahmud), gooto e arbiter ji e jaŋngooɓe qur’aana kariimu leydi Muritani, e nder interviews o waddi e jaaynde qur’aaniyaŋkoore international (iqna) e dow jaŋtaade mbo ɗii ɗoo konguli, o wi’i: danndu qur’aana international ko taaɓal baɗngal faayda to baŋŋe diine islaam e ngaluuji lisilaame haɓaade miijooji bonɗi e dow lisilaam e juulɓe ɗi Occident ji ɗii miijotoo, danndu qur’aana ina waawi rendinde juulɓe, ina etoo haa lure hakunde shii’ayaŋkooɓe e suniyaŋkooɓe iwa.
Oo ɗoo arbiter Muritaniyaŋke ko jaabii e naamndal ko faati e porogaraamji finaa tawaa yaŋkeeji fii kuuɗe contre lisilaam, o wi’i: yuɓɓude porogaraamji e batuuji finaa tawaa e sera dannduuji qur’aana international ko huunde moƴƴunde jogiinde faayda ko ɓuri moƴƴude heen kadi ko anndinde boneeji e caɗeele ɗe julɓe ngondi, e baŋŋe goɗɗo kadi, jiiɓiiɗi ɗi yimɓe ɓee njilliindirta e lisilaam ɗii kadi nganndinee heen.
E dow ko faati e feŋngude komitee arbiter ji international fii tombaade dannduji international qur’aana o wi’i: miin miɗo hawranaa e ndee ɗoon fewjoore, sabu ɗuum ina waɗa haa jiiɗe pelle ɗee ngona goote wona miijoo wooto.
Muhammad Al amiin anndini wonde yuɓɓude dannduuji qur’aana e kala jamaanu ina waɗi nafoore no feewi. Lewru suumayee ko lewru moƴƴundu wadde dannduuji qur’aana sabu ko heen qur’aana jippii.
O hollirii wonde kunjiiɗo e jaŋngoowo qur’aana foti ko wonde kuloowo alla, njaŋkinkiniiɗo gannduɗo tajwiid tawa wonaa jaggude martabaaji tan woni faandaare makko e qur’aana.
E dow naamndal ko faati e ñeemtinde jaŋngooɓe adaniiɓe o wi’i: ko no nganndirɗen nii Abdul baasiɗ Abdu samadu Ejipt naajo ko ganndaaɗo to baŋŋe jaŋngugol qur’aana, wano oon ɗoo fason jaŋnde ko to Ejipt fuɗɗori, Iran kadi tawtiɓe haan, hinde noon seernaaɓe e joomaaɓe jiiɗe Afrik naaɓe wonaa noon ɓe mbattiri heen yila e dow ñeemtingol ɓe e dannduuji qur’aaniyaŋkooji. Kamɓe ɓe gooŋɗini ko ɗiginde kunjagol e reende darɗe e tajwiid.1277933


text:
Yeeytere arwande laamɗo leydi caggal naatde mbo New York
Fedde politik: hujatul islaam wal musilimiina Ruhaanii caggal naatde mbo New York, o hollirii faandaare ɗangal makko e porogaraam ji mun to aéroport Jan of kandii e yeeso jaayndiyaŋkooɓe.
Cimtol jaaynde qur’aaniyaŋkoore international (iqna) eginiɗum ko eaayaawo tintinooje laamordu leydi ndii, hujatul islaam wal musilimiina Hassane Ruhaanii, laamɗo tekendi lisilaamiyaŋkoori Iran mbo ngannduɗaa ko fii tawtoreede e e joɗnde cappanɗe jeegoɓiire e jeetati O N U, waɗi o ɗanninoo faade New York, nde o yettii e Aéroport Jan of Kandii, e nder yeewtere makko e jaayndiyaŋkooɓe e dow sarhude faandaare e porogaraamji ɗanngal makko o hollirii wonde: e nder ɗanngal hee, e dow ko fawii e yeewtere to L’O N U, joɗnde ɓoorde kaɓirɗe e nder renndo minister ji fiyakuuji caggal leyɗe, les non aligner, mi jogoriima yiidoyde e hawroyde e ko’eeje tunndu, haliifaaɓe Europe e yoga e hoohooɓe leyɗe goɗɗe kadi.
Hujatul islaam walmusilimiina Ruhaanii e nder renndo ɓulnotooɓe Amerik naaɓe, directeurji mawɗi, haliifaaɓe juulɓe, haliifaaɓe diineeji kammuyaŋkooji e yiidude e Iran naaɓe ñiiɓe e nder Amirik ina jeyaa e porogaraam ji makko goɗɗi e nder ngal ɗoo makko ɗangal, o limi ɗuum ko moƴƴitinde diplomati Iran. 1292839


text:
titoojedenndaangalkabaruuji
2013/01/14
Fedde renndo: juulɓe Uganda ɓee naamndiima assemble national ndii leydi oo hande e alteneŋ 14 Janvier 2013 nde doole garanti diginde tribunal ji islaamiyan-kooji ɓeydetee.
2013/01/13
Fedde politik, Pakistan naaɓe e nder ko faati warngo shii’ayan-kooɓe ɓe ngaldaa e hay bakat immorde e pelle terrorist ji e nder leydi hee, e dow waɗdeɓe seppo mawngo, ɓe naamndiima laamu nguu nde dartinde ɗee dille terroriste ji.
2013/01/13
Fedde renndo: Sultan misrzayf, muftii e hooreejo pengal diineyan-kewal jaɓitaare fiyakuuji juulɓe tekendi Chine hoofniima dendaangal juulɓe e dow naatire lewru gammu.
2013/01/10
Fedde politik e renndo: hooreejo assemble majmaa adunayan-ke toowɗo ɓattiindirgol mazhabuuji islaamiyan-kooji, waɗii declaration e kawtal maayde Alamat Qadi Huseynu Ahmad, gonnooɗo amir renndo islaamiyan-kewo Pakistan.
2013/01/09
Fedde renndo: haliifaaɓe kanton Minsik, wuro laamorgo tekendi blue Russ ena jogii porogaraamji keewɗi fii ɓeydude exportation ji produit ji ñaamanteeri halal e nder hitaande wonaande hee, e jeere leyɗe islaamiyan-kooje.
2012/12/25
Fedde renndo: wahaabiyan-kooɓe ɓee ena mbonna batte e cuuɗi taarikayan-kooji e islaamiyan-kooji leydi Mali ɗi nganduɗaa ena limetenoo batte ndonooji aduna yan-kooji e nder geɗe ɗe UNESCO winndunoo e taariika muuɗum.
2012/12/25
Fedde politik: duɗal jaaɓi haaɗtirde Al Azhar Ejipt ngal nganduɗaa ena jeyaa e centre ji jaŋngiri islaam ɓurɗi maynude e nder renndo juulɓe sunniyan-kooɓe, wontii dulaare politik Ejipt.
2012/12/25
Fedde renndo: (Higuchi Mimasaka), hooreejo fedde juulɓe Japon oo habrii ko faati e ɓeydaade yiɗde sukaaɓe Japon diine islaam hande e talaata 25 Décembre
2012/12/25
Fedde politik: Ahmadin najad e nder jeewtitte makko e hooreejo tekendi Ejipt, o hoofniima e dow succer referendum fii loi fundamental Ejipt kaŋko fof e ngendiyan-kooɓe ndii leydi.
2012/12/24
Fedde politik: hooreejo assemble national oo e nde message makko hoofnaade ko’eeji assemble ji leyɗe nasaraaniyan-kooɓe Aduna e dow kawtal jibinande Yesu (a s) o holliri wonde: duumadol e awmaade nelaaɓe e annabaaɓe joomiraawo waɗii sunu e dow yimɓe aduna.
2012/12/24
Fedde renndo: 70% yimɓe Ejipt e dow timmude lofu ɗimum wooteeji referendum ɗii e tintinde resultat ji, woni ko wootani loi fondamental keso oo.
2012/12/22
Fedde renndo: Tony Blair, premier minister Angelteer oo e dow faandaare hirjinde masalahaa hakkunde juulɓe e nasaraaniyan-kooɓe o daraniima gudditgol pelle Prive je e nder Nigeria; hinde noon haliifaaɓe diine leydi ɓee ena cikkitii e nduu ɗoo waɗdu Blair e nder leydi maɓɓe hee.
2012/12/20
Fedde renndo: juulire jeego kese njogoraama darneede immorde e laamu Ruiss e nder Moscow wuro laamorgo ndii ɗoo leydi e dow waawde jaabaade no feewi sowlaaji diineyan-kooji e dow keewal renndo islaamiyan-kewo.
2012/12/20
Fedde renndo: Thailand woni leydi jeegaɓiri waɗoondi exporter mawndi ñaamanteeri halal e nder jamaanu gonaaɗo, edi nulda produit halal mayri ko ɓuri leyɗe 57 e nder aduna hee.
2012/12/20
Fedde renndo: juulɓe Nigeria ɓee hande alarba 19 Décembre, mbaɗanii Patrik ibraahiima Yakuwa comandent birniiɗo jeyanooɗo e Etat Kaduna Nigeria kafu fii siiwtorde mbo kanko mbo nganduɗaa ko e walatnooɓe abbiiɓe diine islaam e nder leydi hee jeyanoo.


text:
Baba mall tawo yi aziz galle mum ngam rutude tedungal
FUUTAMEDIA
El haji baba mall jodima e horejo leydi muriranu muhamed abdul aziz subaka hande to galle lamorgo to
E nder jondende baba mall yeti horejo muritani cagal nde rokiidum milyonaji sappo
Oo wyi gilla dande leñol fuɗii yimde ko duɓi 30 jonni ko baba fuɗi yimdde
Nde dande leñol yallru to galle horejo leydi muritanie oo jokondiri e jayndyankoɓe oo wyi
Ko tedongal mangal ko baba waɗanako e muritani sabu ko ɓessngu ngu tambi baba gilla inna fuɗɗo gilla duɗi 30 hande ɗumm ko baba mall wawa yejitde
Hande horejo leydi ndi wonini muhamed abdul aziz waɗani baba bismade ɗum e leydi ndi tedina ɗum
Oo arri ko rutude tedungal ngal
fuutamedia
hamada
Wallifiiɓe
- والي براكنة يهدد سكان دار البركة باستعمال القوة ضدهم ذاذا رفضا مصادرة اراضيهم
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد محنة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- [...]


text:
Golle Adeskoo Oolo-Oolooga, Aduna fof ena teskoo
ADESKOO (ADESCO) Fedde daraniinde Ɓamtaare faggudu, renndo e pinal Oolo-oolooga yuɓɓinii balɗe tati pinal e nder wuro Oolo-oolooga, tuggude 24 haa 26 lewru saawiyee (siilo) hitaande 2014.
Ñalnde 23 ndee, nde wonnoo ko ñalnde heen lappi ɗii poti jofde e Oolo oolooga, dillere ndee mawnii no feewi. Lappi ɗii naati wuro ko heedde takkusaan les. Ko ɓuri heen heewde ngummorii ko Nuwaasot, laamorgo leydi Muritani. Won e majji kadi gummoriiɗi Ndakaaru walla e teeruuji goɗɗi. Ɗi tawi ko ɓesngu Oolo-oolooga fof ena teertii ɗi, ena teertorii ɗi ñaantungal, njimri e ngamri ganni, ena tijjorii ɗi tawtaari ndi fuutanke heewnoo teddinirde koɗo korsuɗo mo yiɗnoo yiyde ko jiidaa e pucci ñaantaaɗi haa njooɗii ena padndii ɗi to naatirde wuro. Nii woni kikiiɗe oo lommbii hakkunde welde haa neesti e yurminaade haa ɓurti nde tawnoo o renndini ko hanki e hannde e nder dingiral gootal.
Ɓe mbiyi:”So oɗon nanatnoo Oolo-oolooga. Ko ɗoo woni Oolo-oolooga, Oolo banel caalli, wuro Elimaan Muusaa Aaw, diiroowo Jeyde, jatti Baabooy Yawma, Dawnaka e Sawanaka, Falo Bale e Jiinde Bale, Boɓee mawngal pooɗe, Eereen Hammadi Matel, Duuruun e Aali Baylo, Karaaje Kere e Waltunde Bulaar, Poodee Jewel mawndu Beeli, Nooriiya e Pelel Wuuri, Sañ e Hammadi Ngada, Ƴege e Sar-pooli, Falo Aamadel haa Falo Bees Demmba”. Bisimilla mon!
Jaɓɓungal ngal dartinaa ko caggal futuro. Lappol fof rokkaa jippunde, njaatigi e heedooɓe, yimɓe pooftoyii.
Ñalnde 24 ndee golle ngudditiri ko kikiiɗe kadi, heedde 18w15h e gardagol Bakkari Simaka koroowo Pinal, Cukaaku e Coftal Ɓalli, jooɗaniiɗo kalifu oo e Ɓoggee. Caggal calminaali e njettoor feewde e Fedde ADESKO, musiɗɗo Simaka waɗi eeraango mum feewde e sukaaɓe ɓee, nde ndadotoo dadungal tiiɗngal ngam wuurtinde finaa-tawaa men, ɓe mbaasaa ŋottilaade e pine tuubakooɓe gaddaaɗe tawi faandotiraa heen ko ɗaaynude e fuuynude ɓesnguuji men. O wiyi Laamu nguu e hoore mum ena darii ndeen darnde ngam wallondirde e ɓesnguuji ɗii wuurtinde pine mum en. O wiyi ma o “darodo e maɓɓe to bannge jaŋde e nehdi, geɗe renndo, ɓiy-leydaagu teeŋti e tiiɗtingol ngootaagu ngenndi men e tamondiral ɓesngu Muritani e kuuɓal haa wonta ɓooɗde wootere”.
Jamma oo ko Sifaa hanki Pinal hannde heerorii ɗum e gardagol Umaar Haaruuna Waar. Udditi hiirde ndee ko Hammaat Muusaa Joop kalfinaaɗo njuɓɓudi fedde ndee. Caggal calminaali, Kamalenku Tulde Dubaango e Hartallo adii sifaade tawo ko enɗam ngonɗam hakkunde Sifaa e Fedde Adeskoo, hannde ko ena wona duuɓi. Nde o rowi konngol, terɗe Sifaa naati dingiral, mbaɗi golle maantiniiɗe gila to njimri, mago haa e ngamri haa jamaanu nguu fof weltii. Faama Mbay e Siley Baal ne teskinii e oon jamma.
Ñalnde 25 ndee, tuggude e 9w25h haa ñalawma oo daroyii e 12w15h, hakkillaaji arnooɓe fof keedti ko maayo. Ko subalɓe wuro ngoo ngiirtata bayraaɗi so waɗde daay-daayre. Ko ñalnde heen laaɓi mi so baabooy Gellaay ena wuurnoo maa wood mo tottiti araaraay pekaan. Huunde ndee weli, jirwi haa won e rewɓe sulbalɓe maɓɓii e ndiyam, teyaani. Ko ɗoon Fedde Sifaa Hanki waynorii Oolo-oolooga ngam faytude Nuwaasot.
Tuggude e 12w30h haa 14h45h, ko yeewtere Sammba Siree Gorel e Gelongal Fuuta lollirɗo Njaay Saydu Aamadu, caggal nde ɓe lori ɗoon leɗɗe nay. Yeewtere ndee waɗaa ko gooɓe-jiile e dow lowe ɗiɗi. Sammba Siree Gorel yeewti ko ko fayti e nguurndam Ceerno Demmba lollirɗo Ceerno Mamma Aaw mo Ceelaaw. Gelongal Fuuta, kañum yahri ko to Ngenndi, Leñol e darnde Sagata e nder Leñol. Yeewtere ndee duumiima haa e 14w 45h nde yimɓe ɓee puɗɗii ñaltoyde.
Kikiiɗe, ko coftal ɓalli e fannu fuku koyɗe hakkunde wuro Oolo-oolooga e Wuro Aali Geelel. Fuku nguu yooɗii no feewi kono ngu joofi ko e ɗekki: 0-0.
Caggal kiraaɗe, ko gumɗo mo wumaani hakkille hono Siidi Baylel Caam e goomu mum mbaɗi golle maantiniiɗe haa arnooɓe kala mbeltii. Diɗɗal Siidi Baylel wiyetee ko Farba Mbayla. Sirlu Siidi Baylel Caam ko wonde naalanke mo ŋaññotaako e dingiral, waɗde, e oon jamma, yimɓe ɓee ndillii haa ɗaɓɓiti yo o waɗtan ɗum en fijirde kikiiɗe janngo.
Ñalnde 26 ndee woni ñalawma cakkitto wonande ñalɗi ɗii. Golle teeŋtuɗe ɗee mbaɗiri ko kikiiɗe feewde jamma. Jamma oo, ko naalanke goɗɗo ena wiyee Kaaliidu Bojel mo Njum Donnde Maasina Tooro tami ɗum e junngo haa wonoyi 2w25h.
Ñalɗi Oolo-oolooga teskinii saɗne. Nde Fedde ndee diganii kewu nguu, caggal nanondiral cate yummaaje ɗee, Catal Nuwaasot e gardagol Abdarahmaani Njaatigi Joop, ngal Ndakaaru e gardagol Mamma Gay e ngal Oolo-oolooga e gardagol Idriisa Muktaar Sih, jokondire tiiɗɗe mbaɗaama. Ɓe njokkondirii e naalankooɓe, haaliyankooɓe, magoyankooɓe, hoɗiyankooɓe, awƴooɓe e yimooɓe peekaan gila e ummoriiɓe to caggal nokku oo haa e jeyaaɓe ɗoon e nder diiwaan hee. Ɓe njokkondirii kadi e Sammba Paam mo Sahel TV, Mohammed Mbooc Tele Muritani e Njuɓɓudi Shingitel e jonaaɗo mum Aamadu Sih. To bannge jagge laamu, ɓe njokkondirii e keewɗe haa teeŋti e biyeteeɗo Seneraal Njaga Jeŋ, teddiniraaɗo ñalɗi ɗii, mo nganndu-ɗaa, golle mum ena ceedtaa no feewi e nder nokku oo.
hamada
Wallifiiɓe
- والي يهدد سكان جنوب موريتانيا باستعمال القوة ضدهم اذا رفضوا مصادرة اراضيهم
- الثقافة الجنسية.. كلام في الممنوع — للكبار فقط
- اهالي كيفة ينشرون غسيلهم امام الرئيس بعد حجارة زويرات
- المطالب الفئوية في موريتانيا ازمة متفاقمة حين اتهم مسعود النظام بتجنيس الصحراوين البيض
- السنغال تنتظر منظومة صواريخ ايرانية وروحاني يصفها يالشريك المميز
- [...]


text:
Al Hajji Mahmuud BAH : Ngaynaaka e almudaagal (1)
http://fuutamedia.com/ecrire/
Ciftoren, eɗen poti siftorde ko hikka waɗti duuɓi 36 ko lampa diine mawka, annoore ganndal seedtinnde, timmoode waliyaaɓe laaɓtunde hono Alhajji Mahmuudu Bah Jowol (yo yurmeende Alla won e makko) ruttinoo e joom mum, ñalnde alarba 04 lewru siilo hitaande 1978.
Ciftoren, eɗen poti siftorde ko kanko wonnoo mo annduɓe mbiyatnoo Liwal-Barooɗe udditnongal duɗe Alfalah e nder leyɗeele Muritani, Mali, Senegaal, Gine, Kameruun, Liberiyaa, Konngo, Sayiir e Gaboŋ ngam jannginde ɗemngal arab e sarde diine Lislaam e nder jookli Afrik.
Ciftoren, eɗen poti siftorde ko kanko jannginnoo yoga e pooye mawɗe jahruɗe ɗemngal Arab, guurɗe hannde walla dontinɗe ganndal e nder ɗeeɗoo leyɗeele, gila e jagge laamu tiiɗɗe, ñaawooɓe nantuɓe inɗe mumen, elimaneeɓe jumaaji e jamaaji tuugnorɓe haa e seernaaɓe duworteeɓe. Ciftoren, eɗen poti siftorde ko oo ngenndiyanke mo yeru mum heewaano, fiɗɗitnoo pittol laamu Muritani, haɗi Ɓaleeɓe teppaade to binndol ɗemɗe ngenndiije Pulaar, sooninke e wolof, kañum fof e yahrunoode ɗemngal arab, e wonnoode heen tuugnorgal laaɓtungal.
Ciftoren, eɗen poti siftorde Sileymaani Baal helno muudo hormo e sahaa mum, Sayku Umaar Taal fellanno diine, ñiiɓnuno laawol Tijjaani e nder yonta mum, Abdul Qaadiri Kan mahno
jumaaji e jamaaji hakkunde Horkaƴere e Dagana, Alhajji Mahmuud Bah ne fusno suudu humambinnaagal, sari ɗemngal Arab e nder leyɗeele Ɓaleeɓe.
So lekki mawki yanii, colli keewɗi mbeemat kono ko ɗi mbeemii fof, oto ɗi njejjit o woniino maamaawi mawki hakkunde yolnde wonande tampuɓe e horitiiɓe, sewnde ɓuuɓnde e nder jeereende wonande lohɓe ɗomɗuɓe, lañaandi cafndi, neenndi ndaganiindi heyɗuɓe.
Yo Alla yurmo mo, yaafoo mo, waɗa toon fooftorde makko, kanko e denndaangal maayɓe juulɓe. Yo Alla waɗtu barke e ɓesngu ngu o ɗacci caggal makko, caggal nde ngu wuuri ko juuti. Aamiin.
Alhajji Mahmuud Bah, nguurndam e golle
Haalde ko fayti e ooɗoo gorko wonaa huunde feeɓirnde en sanne nde tawnoo hay so tawii en kawrii e makko walla en ɓooyii yiyde mo ne, alaa ko kumpitino-ɗen e nguurndam makko so wonaa ayaawo makko walla so o ariino e Jowol ena dillinatnoo jamaanu keewngu. Kala ko ƴoogan-ɗen hannde banndiraaɓe e batte makko, keɓ-ɗen ɗum ko e deftere Dawiid Robenson e Saŋ Liwi Tiriyood (David Robinson et Jean-Louis Triaud) wiyeteende « Sahaa Seernaaɓe » walla e ko nanno-ɗen yimɓe ena kaala.
Iwdi Mahmuud Bah
Ɓiy Kummba Ummu e Umaar Daali Bah, Mahmuud Bah ari e aduna ko heedde hitaande 1905, caggal jibineede Annebi Iisaa, e nder diiwaan Ngenaar Senegaal e nokku ɗo wiyetee Jowol worgo, hakkunde Jammel Seydi Booli to bannge hirnaange e wuro subalɓe wiyeteengo Doondu to bannge worgo. Jowol worgo jiimi ko e caltol maayo biyeteengol Yejja, huufi Ceenal Bilbasi, ɗo kolce dimaaɗi jaambareeɓe ganni mbaɗnoo biidi e boyli. Tolnii ngo to bannge Muritani ko Jowol rewo walla Jowol Sahre.
Ko ɗoo woni ɗo Mahmuud Bah, noddirtenooɗo innde Sammba Kummba e cukaaku, fuɗɗii nguurndam mum e nder galle mo sukaaɓe nayo worɓe e gooto debbo jiiduɓe yumma e baaba:
Hammadi Umaar lollirɗo Hammadi Kummba
Aysata Umaar lollirɗo Aysata Kummba
Mahmuud Umaar lollirɗo Sammba Kummba
Demmba Umaar
Yero Umaar
Mahmuud Bah ko ɓiɗɗo gorko ɗiɗaɓo. Ko ɗuum jeyi sabaabu innde Sammba ndee. Kono jinnaaɓe makko ɗiɗo ɓee njibinaa, kañumen, ko e nder diiwaan Boosoya e wuro aynaaɓe wiyeteengo Gudduɗe Nduwetɓe. Ittunoo ɓe toon, no yoga e galleeji daayɗi fayde Waasaa-kodde, Tiggere, Tokomaaji, Demmbankaani walla Poolel Jaawɓe nii, ko caɗeele e rewam pooɗondiral lefol laamu hakkunde cuuɗi Jahjahɓe laamotooɗi Gudduɗe. Nde ɓe ngari e Jowol, ɓe ngardi ko e jawdi cewndi, beyi e baali. Haa e duuɓi cakkitiiɗi ɗii, doornde geddu oo ena heddinoo ɗo ɓe koɗnoo ɗoo. Ɓe ngadii njokkondirde, e oon sahaa, ko e galleeji welenaaɓe, caggal ɗum e sohsohɓe Jowol.
Kono to bannge gorol, asli Mahmuud Bah dawi ko to diiwaan Tooro e galle arɗooɓe Bantu. Ko Arɗo Buubu Sammba Gaawa umminoo toon, ari hoɗi e Gudduɗe gila ko adii sahaa almameeɓe.
Ngaynaaka e Almudaagu Mahmuud Bah
Nde Mahmuud Bah waɗti hakkille, weddaa ko e ngaynaaka haa dañi duuɓi 16. O waɗii kala ko aga baali waɗatnoo: ɓirde e daaƴde, wiidaade e ƴaraade, e faarnoraade joljole aga so mooraade walla waɗde jimmbi, ekn. Ko e oon sahaa, o dañi ɗokkere yitere nanere. Won wiyɓe ko ñawu bade ɗokkiɗini mo. Kono ko ɓuri yaajde koo, ɗokkiɗini mo ko lojol. Ko ɗo o feƴƴanatnoo baali makko, ɗo wiyetee Jakre sara wuro Gawdal, cetetinal catal ngal o soppatnoo ngal naati e yitere makko. Yitere ndee ñawi haa wonti ɗokkere. Ɗokkiɗde mo waylii ko heewi e ngonka makko. Ko ndeen o seerti e nguurndam aga, o woondi wonde ko heddii e nguurndam makko koo, so woodi, o waɗtata siforeede hankadi ko ceerno ɗokko kono wonaa gaynaako ɗokko. Ɗuum ko e hitaande 1921 wonnoo. Nii woni o yeeyi huunde e baali makko, o fayi Weendu Boosoyaaɓe e nder diiwaan Damga. O naati ɗoon e duɗal quraana mawngal tawi ardii ngal ko jowolnaajo gooto ena wiyee ceerno Umaar Daawda Jah. E nder duuɓi nay, kanko Mahmuud Bah, o reeni deftere Alla ndee fof e banngeeji ɗiɗi ɗii, caggal mum, o waɗi kaɓorɗe, o janngi doosɗe mbinndiin e lelngo. Nde ɗuum timmi, no aada yahri nii, ceerno makko nawti mo haa e juuɗe koreeji makko to Jowol ngam seedtinde wonde o ɓaarii jaŋde ɗo mum ɗoo. Ceerno Umaar Daawda Jah rokkaa nduwordi paayodinndi:
• 100 dammuwol mbeewa
• Njawdi
• Ngaari ndi duuɓi 7
• 100 mbuuɗu e ceede ɗe ɓe mbiyata e oon sahaa, kopporeeje Gine.
Nde ɓe ngarti e Weendu Boosoyaaɓe, Mahmuud Bah waɗti wallondirde e ceerno mum e kuufgol e keblugol duɗal ngal. E oon sahaa, fotde 480 almuudo ena njannga ɗoon. Heen 150 ko sanɗaaji walla mbiyen ko almuɓɓe fuɗɗiiɓe woɗɗoyde, njanngata ko celluka.
Hay so tawii ko heewi humpitaaka e nguurndam makko e nder wuro Weendu Boosoyaaɓe, ena sikkaa wonde Mahmuud Bah fotataa dañde caɗeele nguurndam sabu korsa e giɗgol ceerno oo e mum. Kono kaan korsa fof e seedtinde, haɗaani mo, kanko Mahmuud Bah, nde wonnoo omo wondi e huuñere ganndal nde alaa ɗo haaɗi e pellital jooɓingal faandaare laaɓtunde, ñaagaade ceerno oo ngam yawtude e nokkuuji goɗɗi. E hitaande 1924, no e yontaaji gadiiɗi gila e Abdul Qaadiri Kan haa e Umarul Fuutiyu Taal en, kanko ne o felliti nanngude lappi Sahaal, o tiindii to leydi safalɓe, to gannde lugge to bannge quraana e to ɗemngal arab njanngetee gila e jamanuuji ɓooyɗi. O ƴaaŋi Ɓoggee, ɗo duɗal Ceerno Aamadu Muktaar Saako ngam diisnaade ɗum e ñaagoraade ɗum duwaaw. Ngaal ko duɗal lollungal sanne e nder reedu Fuuta. Ngal jannginii seernaaɓe mawɓe e waliyaaɓe heewɓe. E oon sahaa so almuudo wiyii ko gasnuɗo quraana, yimɓe njaawataa hoolaade ɗum so wonaa nde waawɓe seedtanaaɓe ndimmbini ɗum ngam hoolkisaade so tawii mbaawka kaa ena timmi walla alaa ka tabitaani. Nii woni almuɓɓe duɗal ngal catii mo, ngoni e toɓnude ƴiiwoonde naamnde e dow makko, ceerno Aamadu Muktaar Saako ena jooɗii ɗo woɗɗaani ena ndaara hakkunde maɓɓe. Ko ɗoon almuɓɓe ɓee e ceerno mumen ceedtii wonde ko o dowrowo e nder fuɗɗiiɓe heɓde ganndal, teddini mo teddungal ngal ganndo haandi. Ceerno Aamadu Muktaar yiɗi nanngitde mo ɗoon mbele omo nawda janngude e jannginde kono o yaafnii ngam jokkude ɗanngal njiilaw ganndal. Oon rokki mo njooɓaari, o nanngi laawol jeereende, o naati e rewo, omo nootitii e duɗal Letwetaar sara Mudjeriyaa. Ardii ngaal ko ganndo mawɗo dowrowo, nantuɗo innde mum ena wiyee Abdu Fattah. O janngi ɗoon jaŋde faayodinnde. E nder duuɓi nay, o heɓii ɗoon sirluuji keewɗi e seedantaagal ijaaza. Ngalɗoo daawal ɗimmal to bannge njanngu, maa mbiyaa ngal ɓeydii ko saasnude mo e huuñɗinde mo e njiilaw ganndal haa teeŋti noon e luggiɗinaade to bannge sariya. O nani duɗal goɗngal ena to wiyetee Singiti to diiwaan Adraar, ena janngina heen ko laaɓti, o yahi toon. O woni toon ko Alla haaji, caggal ɗuum, kanko e almuɓɓe yonɓe ɓe nootitii kadi e duɗal Tiijikja. Ko ɗoon e ngoon wuro, miijo jokkoyde jaŋde to Makka arani mo. Ndeen o feeñninii ndeen yiɗde kadi, janngidiiɓe makko mbaɗti tooñde mo, no o tooñirtenoo nde o woppi sawru makko ngaynaaka o wonti almuudo janngoowo. Kono nde wonnoo o jogitii haa hannde ko fiɓnde nde o yooɓinoo gila omo yahra e duuɓi 16 ndee, ko wondiiɓe makko kaalata koo fof battinaani e faandaare makko nde o fiɓnoo. Ahmad Muktaar, gooto e wondiiɓe makko e duɗal hee abbitii e makko sabu yiyde e makko pellital mawngal. Mahmuud Bah ko neɗɗo joom himme, gannduɗo haaju mum, joom fiɓnde jogiiɗo faandaare laaɓtunde.
Laawol Mahmuud Bah feewde Makka*
Ɗanngal ngal yahri ko daawe. Mahmuud Bah e sehil mum, nde mbaynii Tiijikja ndewi ko Kiifa, payi Ñooro laamiiɗo Juulɓe. Ko ɗoon ɓe tintini koreeji maɓɓe ko adii nde ɓe ɓennata Bamako. Caggal ɗuum, Ahmad Muktaar waɗi ɓerɗe ɗiɗi e ɗanngal ngal, miijii ruttaade, refta Kaay, fayta Senegaal, ruumoya gerte, so woodii ko dañi, fayta Singiti, jokkoya jaŋde. Mahmuud Bah ɓenni kañum gooto. O rewi e Kaarikooro, o fayi Segu, o ɓenni Mopti. O rewi Ñamee to leydi Niiseer, o ɓenni e Njamena to leydi Caad. O hawrii ɗoon e caɗeele mawɗe sabu heege wonnge e leydi ndii e taƴooɓe wonɓe e jolɗe, jeejotooɓe ɗannotooɓe hirnaange afriknaaɓe fayɓe Makka. Caɗeele ɗee e heewde e saraade, subaka fof e Alla, fiɓnde makko ena ɓeydoo tiiɗde. Jamma fof garɗo, o waalata ko dursitaade quraana haa Alla weeta. Ɗuum ko aadi mo o aadondirnoo e hoore makko gila e foɗɗoode. E nder balɗe19, Mahmuud Bah waɗi 1900 km ngam taƴtude leydi Sudaan. Caggal mum, o daaklii ɗoon e nokku, o woni e gollaade ngam dañde ceede seeɗa ko o yooɓii. Ko ɗoon e ngoon wuro, jahdiiɗo makko mo o woppunoo caggal oo tawti mo, caggal nde fiɓi anniya mum. Ɓe naati e leydi Ecoppi, ɓe ngari e wuro wooto. Ko ɗoon dame fartaŋŋe puɗɗi udditanaade ɓe. Yimɓe wuro ngoo njaɓani ɓe, njaɓɓorii ɓe sabu baawal maɓɓe quraana ceedtinngal haa mbaɗti wiyde so gooto mumen yiɗii memde ɓe ko maa salliginoo no payɗo e deftere kaamiilu nii. Ɓe teddinaa ɗoon teddungal saɗtungal, ɓe ndokkaa cede e njooɓaari. Ɓe ɓenni e Adis Abeba, ɓe payi kaggu-laaɗe Eriitere (Erythrée), ɓe lummbi e Maayo Woɗeewo ngam naatoyde e wuro Saana. Ngoon wuro woni ko e nder leydi Yaman. Ko ɗoon ɓe njahri hajju Makka mo ɓe koyɗatnoo oo. Nde hijjoore timmi, yahdiiɓe ɗiɗo ɓee ngonti e janngude ɗoon e leydi Arabii Sawudit. Hakkunde kitaale 1928 e 1933, Alhajji Mahmuud Bah naati e duɗal gadanal Alworaabiya, caggal ɗum duɗal jaaɓi-haaɗtirde Esooli. O heɓi ɗoon seedantaagal rogere adannde (diplôme du premier cycle). Ko ɗoon o ballii kadi duɗal goɗngal toowngal biyeteengal Madarsatul Alfalah. O joofni jaŋde e hitaande 1939, o heɓi seedantaagal pattamlam jaŋde rowrowre to bannge sariya e hadiis walla ijaasul tadriis fil hadiis.
Njaay Saydu Aamadu
Goɗɗum ina ara ɗoo e yeeso
FUUTAMEDIA.COM
PUALLAR.ORG