text:
Aafde :
Mooftude e nder nokku mo huunde tiɗɗii e nder mum, mutna ɗum toon.
Ñookde, lommbude.
Aamde : Ŋakkude softeende.
Aamtude : Luuɓde
Aawde : Ubbude abbere mbele ina fuɗa.
Aaɓde : Maleede wune. Heɓde ko yiilotoo tawa tampaani heen.
Accude :
Woppude
Nattude jaggude
Addude : Arde kañum e ko jogii ko
Ahde : Yaltinirde henndu goddol ummoraade e kuuse mum.
Amde :
Diwde diwe jahduɗe, jooɗɗe, jahduɗe e hito. Wanngo, jiilal, duƴƴe fof ko ngamri.
Toɓde haa heewa. Amo ko toɓo heewngo sahaa ndunngu.
Ammbude : Falaade, heedde huunde e goɗɗum
Añde : Waasde yiɗde, salaade
Anndude : Jogaade humpito. Humpitaade
Arde : Yettaade, tawde e nokku. Yeru: Mi ummiima Charleroi, mi ariiɗoo e Burusel
Asde :
Waɗde wiiduru
Asde woyndu: afftaade leydi , haa luugiɗa tawa faandaare nde ko heɓde ndiyam.
Awde : Yiilaade jaggude ko woni nder ndiyam
Aynude :
Reende.
Reende ndammiri. Dewoowo e ndammiri ina ñamminoya ɗum wiyetee ko gaynaako
Bablude : Haalde ko gastaa tawa nii faamotaako no feewi
Baccude :
Ittude laron ngonkon e ɓanndu liingu.
Wuppude tekkon seeɗa
Baktude :
Wonde e heewde,
Ƴerde
Yeru: so ilam ina ara, maayo baktat
Bewde : Sanndolinde
Boyde :
Jayngol, jaggude ɗum haa ɗaminee so woppaama ne, ɗum ñifaani ɗum.
Ɓoccitaade deenatnooɗo, ullo ladde ina doga wonande daabaa
Buujde : Ñolde haa ɓurta
Dahde : Waɗtude jiimaaɗo
Dalƴude :
Ndeelam ngonɗam e nokku, dillude mum haa ɗesa rufde.
Dawde : Ummanaade laawol subaka law
Debbude : Saamde nder ndiyam yahra noon haa yettoo leydi, deeƴira noon.
Deelde : Rufde ndeelam tawa filtinaani.
Defde : Renndinde ñamateeri waɗa e barme, fawa e jayngol haa ɓennda weeɓa ñaamde
Deƴƴude :
Nattude haalde.
Muumɗinde hoore mum. Waasde yaltinde hay hito wooto
Diidde : Winndude binndol juutngol hay so tawii alaa ko ngol firi
Dogde : Ñekkude ko yaawi. Yahde yaawndu tawa alaa fof nde koyɗe joomum ɗiɗi ɗee fof memdata leydi
Dolde : Reesde, ñaamde, jooɗoo haa ɓanndu firlita ko joomum ñaamnoo ko, haa alaa ko heddii so wonaa heyɗude.
Dottude : Taƴirde njaajeendi
Dusde : Nawde
Eeltude : Nehde daabaa haa jaɓa mbaɗɗu. Elltude mbabba, puccu... : nehde ɗum haa rewa joomum.
Enndude : Suusde waɗde hay so waɗaani
Entude : Nattude muyninde
Eɓɓondirde : Yerondirde geɗe mbele anndude no ɗe mbaydi.
Falde : Taƴirde laawol ko juuti, ko wayi no leggal
Farde : Dingiral hakkunde hoore ngal alaa sukundu
Fasde : Wulde haa waɗta yaltinde paali, wondande ndeelam
Feecde : Taƴirde njuuteendi
Feewnude : Moƴƴitinde ko bonnoo. Renndinde kulle e laalaaɗe haa jibina ko nafata
Fenndude : Wattude kosam biradam ha wonta kaadam
Ferde :
Eggude
Umaade nokku mo hoɗ-noo, hoɗoya bnokku goɗɗo.
Ɗannaade juutngal
Fettude : Yaltinde hito mawngoe tuma majannde yiitere. Hito fellaango fetel walla fusannde bommbo
Fettude : Fiyrude koynal
Feŋde : Ñiɓde huunde
Ficcude : Werlaade ko wayi no ɓoggol walla loocol tawa berlotooɗo oo ina jaggi heen ceɓal gootal.
Fijde : Gollaade ko ngartam alaa so wonaa yo fittaandu welto.
Finde : Nattude ɗaanaade
Firde : Waylaade haa faya e bonde wonande gawri.
Firde : Haalde "maanaa" wowlaandu, e ɗemngal kaaleteengal ngal walla e goɗngal.
Firde : Firde: ko lekɗe cewɗe koftee fiilee heen baaji haa tiiɗa,waɗetee ko tiba dow hedde jubudu too ,ko kañum taarto too tigilde nde,ko e firde nde baaji juri ɗii kaɓɓetee ɗi telloo les,
Fiyde :
Lappude, honngude Fiyde buubaa, honngude horde
Addude geɗal mum e ko renndo eɓɓi, tonngi.
Fukkude : Yandinirde doole
Gaynude : Timminde golle
Gollude : Waɗde, liggaade, feewnude
Haalde : Yaltinde hito waɗngo konnguɗi degiiɗi, paamniiɗi e hunuko mum.
Hakde : Salaade goonga goodɗo
Hayde :
Huymbude
Kala ko ɓuri hoyde e ndiyam, so waɗaama e majjam, hayat.
Haƴƴude : Roŋkude ɓenndude
Helde : Feccude ko tiiɗnoo haa wonta ngeɗon keewkon
Hesde : Taƴirde wafdu
Heɓde :
Jaɓde ko weeɗetee ko.
Jaɓɓaade ko neldaa ko.
Hiifde : Heefde karawal
Hikkude :
Takkude no moƴƴi. Yeru: Artir damal ngal haa hikkoo.
Ɓaggude huunde haa takkoo tigi rigi e ɗo ɓaggaa ɗo.
Hirndude : Ummanaade laawol kikiiɗe
Hiwde : Riwde colli, mbele haɗde ɗumen ñaayde ngesa
Hofde : Ooñde juutngol haa coɓɓuli ɗiɗi ɓallondira walla memondira
Hokkude : Ittude jey mum, totta goɗɗo yo jey
Holde : Ŋakkeede comci
Hoorde : Waasde ñaamde, yarde gila puɗal haa mutal. Ko diine heewi lonnginde yimɓe yo koor. Diineeji keewɗi ina mbaɗi sahaa nde rewɓe ɗumen poti hoorde. Sahaa lislaam ko lewru koorka ( Ramadaan )
Hoyde :
Waasde teddude
Heɓde gacce
Hoƴde : So aɗa yarna jawdi ma, a ƴooganii-ɗi ndyam, ɗi njarii ndiyam ɗam gasii, ko no ɗi ɗomɗitaani. Wiyee ɗi koƴii.
Hoƴde : Soofnude. Ƴettude ñaamdu jawdi waɗa e ndiyam mbele ina natta tiiɗde haa jawdi ndii waawa ɗum ñaamde
Hulde : Waasde suusde. Reenaade hade barmude walla maayde
Huwde : Yaltinde e ɓanndu mum kuudi
Huwde : Yahde ladde, yaltina ko wonnoo e nder reedu mum, yaltinira kuwtol
Huymbude :
Hayde
Roŋkude mutde, ɗo waraango hucci fof nawora
Ilde : Naatnude ndiyam ngummiɗam maayo, wonande gese
Innude : Hokkude walla wowlude innde
Irde : Tallude e punndi
Iwde : Sortaade e. Ummaade e. Yaltude e.
Jaawde : Dogde doole wonande kulle, koyɗe ɗiɗi yeeso ɗee ndiwa taaɓodoo, koyɗe ɗiɗi caggal ngarda njaɓɓida ɗo ɗe yeeso ɗee njaɓɓunoo ɗoo, ɗe yeeso ɗee ndiwda kadi,...
Jaggude :
Tamde. Ndah, jaggu ɗoo!
Janngude : Yiilaade ganndal walla heɓde ɗum.
Jarde : Seekde ɓanndu ngam yaltinde ƴiiƴam maayɗam
Jaɓde :
Yahdinde miijo mum e ko haalaa ko.
Wiyde eey.
Yeru: Batu men ngu dey, miin ko toɓɓere adannde nde njaɓ-mi, ko heddii ko, mi saliima
Jeyde : Heeroraade huunde taw guli ngalaa
Jibinde :
Yaltinde ɓiɗɗo e nder mum.
Jogaade ɓiɗɗo, walla ɓiɓɓe
Jiimde : Huccitde e huunde wonnde les. Huurirde ɓanndu mum
Jofde : Artude kikiiɗe walla jamma
Jokkude : Ɗakkude geɗel e hono mum mbele ina ɓeydoo juutde
Jolde : Naatde e nokku jaajɗo luggo
Joñde : Mooftude bannge
Joofde : Yettaade wonande laana walla werlaa.
Joorde :
Ubbude
Joowde ko wayi no njaareendi ni.
Joowde : Fawondire kaake
Joƴƴinde :
Waɗde huunde yo jooɗo.
Fawde huunde e leydi, ɗum yeeda.
Juurde : Yuppude ndeelam ummoraade ɗo toowi seeɗa
Juwde : Yahde nder ndiyam tawa mutaani
Laasde : Tirde dimngal rewna ɓoggol tirdungol les laaci, dow kuuwtol daabaa dimnduɗo o mbele dimngal ngal waasa saamde
Laaɓde :
Ŋakkude tuundi.
Yiɗde anndude ko yahetee, hay so tawii wonaani haaju joomum.
Ladde :
Yahrude juuɗe e koyɗe fof, hono no kulle nii.
Hade suka waɗtude yahde, ina heewi ladde taw.
Lappude : Fiyde cabbi. Sariyya ina yamira yo neɗɗo lappe so waɗii ko feewaani. So gari soñaama, heewi ko lappeede mbele seerndude gabbe ɗee e cammeeje ɗe
Larde : Weeñde
Laƴde :
Yahde tawa koyngal mum gootal yaɓɓataa haa sella.
Liirde : Wertude ko hecciɗi, yiiloo yo yoor
Limde : Ɓetirde gootel gootel
Loggude : Seŋde, sinndude
Lommbude :
Jolnude hakkunde geɗe ɗiɗi.
A yiyii ɓeya ɗiɗo dariiɓe, yah lommbo hakkunde maɓɓe!
Losde : Tampude haa ɓurta
Loƴde : Mutnude ina suppitina haa mo ɗum waɗaa e dow mum o ɗesa yoolaade
Luuɓde :
Baartude
Waasde uurde
Luwde : Waɗde gasgel waɗira kuwtorgal bayngal no unugal nii kono taw heen bannge ina seeɓi. So jabbere waalo yontii, ko dewɗo e jabboowo o gollotoo ɗum, gaawoowo rewa caggal mum.
Mahde :
Ƴettude keccum ( ko wayi no ɓakke) , fonnda ɗu, fawondira ɗum, haa mbele daroo, tiiɗa, waasa yande, so yoorii.
Huɓeere ina mahee, mahiree ɓakke walla simoŋ.
Meende : Woyde walla wullude no mbeewa ni walla no mbaalu ni.
Memde : Tinirde junngo
Mettude :
Waasde welde.
Aan koy aɗa metti koy hannde, kala ko haalaa wonta bone! Mbele ko nano pinir-ɗaa?
Wuro mon ɓuri wuro amen mettude, hay tus alaa wuro mon, wonaa jeere, wonaa suudu safrirdu, on ndemataa...
Kooli ko ndii ñiiri metti, alaa suukara, alaa lamɗam.
Moddude : Tunwude. Takkude ko wayi no ɓakkere ni. Waasde selbude.
Mofde : Mooftude tawi ina wondi e suuɗde
Moorde :
Sañde saayaande.
Waɗtude saayaande jubbi
Moosde :
Jalde tawa seerndaani toni mum.
Mo weltii kala, so jalaaani haa hekkitii ne ina heewi moosde kam.
Morde : Ñaamde huɗo ɗo fuɗi ñiɓii ɗoo
Moylude : Yahde yaawndu tawa waɗtaani dogde
Moɗde : Yawtinde huunde goddol mum feewde nder reedu.
Mutde : Naatde nder ndiyam haa natta yiyeede
Ñaamde : Naatnude e nder reedu mum ko ina ittana ɗum heege
Naatde : Ɓennude nder
Nafde :
Jogaanaade ngartam
Najde : Haaweede
Ñallude : Wonde e nokku heddoo ɗoon subaka oo haa gasa.
Nande :
Tinde hito.
Tinde hito faama ko tini ko.
Nanngude : Teeɓtaade, jaggude, tamde huunde waasa ɓoccitaae
Nattude : Gaynude woodde. Maayde
Nawde : Ƴettude yahda heen.
Nefde :
Hollude yiɗaa huunde haa jaggira ɗum no ko luuɓi haa ɓurti ni.
Ñekkude : Dogde seese. Fettoyooɓe fukubal ina keewi adoraade ñekkude
Ñiiɓde : Hoɗde ɗo gootel. Nattude eggude. Heddaade e nokku, natta hankadi yahde bannge goɗɗo
Noddude :
Eewnaede, Eeraade.
Haalde innde neɗɗo walla kulle, walla geɗel gonngel mbele ngel waɗta hakkille e kaalɗo oo.
Yero nooto yummaa nana noddu maa
Oogde : Asde mbele ittude nder leydi kaaƴe baɗɗe ko naftortee, ko wayi no kaŋŋe, kaalis, jamɗe, ekn..
Ooñde : Hofde. Waasde fortude
Oorde :
Yahde ulloo e ladde tawa faandaare nde tiiɗaani.
So coggal ndammiri ardiima gaynaako beetewe ɓe tiindiima ladde ngam yiiloyaade ko ñaami, wiyetee ko ndammiri ndi ooroyii.
Ooyde : Heedde hakkunde mum e ko reentotoo ko
Raddude : Tuufaade kulle mbele ɗumen ñaamde
Reegde : Dirtude tawa koyɗe mum ceeraani e leydi
Reende :
Toppitaade huunde haa hisa.
Reende boobo hade gaañde hoore mum.
Remde :
Hiifde ngesa ngam ɗooforde kuɗooli ɗi ngaawaaka ɗi.
Renndude :
Waɗde goomu, waɗde moɓɓulel; Yeru: Fedde amen ndee fof renndii ɗoo hannde.
Gooto waasde jeyde, jeyde e kuuɓal.
Rewde : Arde caggal gardiiɗo
Riddude :
Terde,
Rewde e huunde (ina doga) ngam heɓtaade ɗum
Riiwde :
Duñde huunde yoo woɗɗito
Riwde bonnooɓe, riwde mbeewa naatba nder faawru,
Riiɗde : Yaltinirde kuwtol henndu; henndu ina heewi luuɓde
Rimndude : Fawde donngal e keeci daabaa. So huɗo hesaama heetwi ko tireede hade rimndeede e keeci mbabba ngam nawtude wuro.
Rokkude :
Weeɗde yo beeɗeteeɗo waɗtu jey mum
Roondde :
Ƴettude huunde fawa e dow hoore neɗɗo.
Wallude neɗɗo fawde huunde e dow hoore mum.
Ƴoogɓe walla teenɓe ina keewi roondondirde lehe walla bahe.
Rottude : Yuppude ndefu e lahal
Rufde : Samminde ndeelam, walla geɗe keltaaɗe haa mbayi no ceŋle, walla no conndi nii.
Ruumde : Heddaade e nokku, ndunngu ngu fof
Saggude :
Loggaade, yowaade roŋka saamde, guusde ronŋka ɓennude, faleede.
Roŋkude ɓennude
Seekde : Seelde juutngol, waɗta ɗum geɗe ɗiɗi juutɗe kono cewɗe
Seeɗde : Seeɗde: Seekaa ko e ceeɗu: ko tuma mo folɓe ngeggata caggal ndggu njaha nokku goɗɗo,
Sekde : Mettinde, waasde weltaade
Selde : Woppude laawol
Sellude :
Waasde ñawde.
Haarde cellal: waasde wondude e hay ñaw ngootu.
Sellude kes: sellude no feewi.
Seŋde : Loggude haa ko loggi ko nawora ko loggaa ko,
Siggude : Fenndude
Siiwde :
Juurtude ndeelam
Yuppirde ndeelam seese
Silde : Feecde, siirtude, waɗtude ceelti ceelti
Sinndude : Seŋde huunde e goɗɗum
Soccude : Lawƴirde ko ñaaɗi, heefa tuundi..
Soggude : Renndinde ndammiri riwa ɗum
Sokaade :
Seknoraade.
Sokkude : Seerndude gawri e butaali
Soñde : Ittude ko aawanoo so ɓenndii. Soñde maaro, soñde makka, soñde ndeemiri,.....
Soodde : Tottude ceede lomtina ɗoon kaake
Soofde : Sirƴirde terɗe mum jahrirɗe ladde ndeelam ɗam ɓanndu natti hatojinde.
Sorde : Rewde les palal
Sottude : Waɗde gawri e wowru, waɗa heen nbdiyam, una haa saaño koo yalta.
Sukkude : Waasde serwude, Heewde no feewi tawa yaajiraaka
Suyde :
Deeɓtude.
Tiiɗndi, wontude ɗum ko saayi
Taatde : Ɓoodde, haa kala ko yowitii heen, reegat
Tafde :
Huwtoraade ñeeñal feewna huunde tiiɗnde
Yeru: Feenude jawo = ...... jawo
Taggude :
Renndinde ko wertinoo.
Taggude leeso: tallude leeso e dow mum mbele ittude ɗum ɗoon
Limtude maayɓe e suniiɓe heen: Rajo Muritani ko Aamadu Tijjaani Baal taggatnoo hade hare nde waɗde e leydi ndi.
Takkude : Sinndude, loggude, Memnude geɗe haa ɗe cinndondira
Tamde :
Artirde peɗeeli e dow newre haa cegeneeji ɓittoo heen.
Goɓɓondirooɓe ( waɗooɓe bokse) tamat goɓɓe mbele piggal ngal ɓura muusde.
Ñaamiroowo juungo heewi ko tamde lonngere
Tamde :
Waɗde huunde e junngo mum artira heen peɗeeli mum, ɓitta.
Yeru: Neɗɗo so ina ñaamra junngo tamat, lonngere ko ma tamee nde waɗee e hunuko
Taƴde : Waɗtude geɗe ɗiɗi ko wonnoo geɗel gootel baggel walla jaafngel
Taƴtude : Ummaade fonngo faya fonngo woɗngo, ina wona laawol, maayo, dingiral.
Teddude : Mettude umminde sabu diiñaade. Wayde no ko ko ɗakkii e leydi ni
Tekkude : Heewde ɓanndu tawi ina tiiɗi
Timmude : Waasde ŋakkude hay batte. Taweede ɗoon kañum e terɗe mum fof. Arde ardude
Tinde :
Humpitaade kewkewe.
Anndude ko memi ɓanndu mum
Tirde : Haɓɓude donngal mum haa feewa mbele so rimndaa waasa yuubitaade haa jaaƴoyoo.
Tokkondirde : Jokkondirde, renndinde ceɓe ɗiɗi ɗi geɗe ɗiɗi ngam ɓeydaade juutde
Tonngude : Haɓɓude koyɗe jawdi mbele ina haɗa ɗum ɓoccitaade. Koyɗe yeeso ɗe keewi haɓɓeede
Tottude : Weeɗde, yettinirde junngo
Tufde : Feewnude nnjaram, heewi wonde ko njaram beetewe
Turde : Ƴukkude; wuurde ɓanndu neɗɗo goɗɗo
Uddude :
Hommbude, marɓude, hippude
Falde huunde e damal haa ngal waya no nattungal ni
Uurde : Waasde luuɓde
Waalde : Wonde e nokku haa jamma ɓenna, subaka ara
Waañde : Yiilaade kulle ɗe wari ngam ñaamde
Waasde : Ŋakkude jogogal
Waawde : Jogaade hattan. Ɓurde doole
Wallude : Heɓɓitinaade
Warde : Ittude fittaandu. Nattinde wuurde. Gollal gittowal nguurndam feewna maayde
Wayde : Siforaade, nanndude
Waylude :
Hokkude mbaydi ngonndi.
Yeru: '' Jaɓɓal ƴettu-ɗaa jooni ngal, waylu ɗum, so aɗa yiɗi ko moƴƴi maa.'' => Ƴettu jaɓɓal gonngal!
Waɗde : Gollude. Feewnude, haljude
Weetde : Wonde subaka
Weeyde : Ɓooyde dow, caggal diwal.
Wekkude : Ubbude gabbe gaawaaɗe ɗe
Wertude :
Lartude,
Wertude junngo: weeɗde junngo ina ñaagoo
Wertude leeso: lartude leeso mbele yimɓe njooɗoo heen
Wesde : Ɓeydande coodɗo
Wifde : Dillinde mbeɗu haa adda henndu.
Winndude : Diidde e ɗerewol walla e nokku goɗɗo, ko neɗɗo goɗɗo waawi janngude, waawi firde
Wisde : Leppinde huunde walla nokku seeɗa
Wonde : Laataade
Woocde : Ɓorde haako
Woorde : Selde, waasde fottude e mo tiindii o
Woppude : Nattude nanngude.
Wowlude : Haalde
Wowtude :
Duɓɓitde
Udditde cuurel mbele heɓde ko mooftaa toon ko
Wujjude : Ƴettude jananum wiya walla waɗa ɗum jey mum
Wulde : Salaade ko kañum haalnoo
Wullude : Haalde doole.
Wuppude : Lawƴude tekke walla ko wayi no tekke nii.
Wuufde : Waɗde e nder hunuko mum woppa ɗoon, moɗaani, wukkitaani
Wuurde :
Wondude e fiɗtaandu mum.
Waasde maayde. Kulle ladde, kulle wuro, puɗi, ɓinɗe,... ɗum fof ina wuura. Kala.ko wuuri noon, maa meeɗ nde maayi
Wuɗde : Mooƴirde nder haa wonta conndi, so dillii tan fusa
Yaawde : Gasnude law. Waasde leelde
Yahde : Yaɓɓude ina yaɓɓita ngam ɓosde.ummaade nokkude faya nokku goɗɗe tawa ko koyɗe mum tan huutorii.
Yaltude : Ummaade nder faya boowal
Yande :
Saamde,
Ummaade dow hucca to ɓuri lesɗude e waawnere
Yeru: Ɓalal ngal yanii.
So cippirteeɗo liɓaama, wiyetee ko yanii
Yarde : Moɗde gooɓe deggondirɗe
Yarde :
Moɗde ndeelam. So kullel ɗomɗii yarata ko ndiyam.
So kullal nawaama maayo walla weendu ngam yarde wiyetee yarnoyaama.
Soccude cuɗaari hono kaŋŋe walla kaalis haa ɓeydoo jalbude.
Yawde : Famɗinde. Waasde heptinde teddeendi
Yaɓɓude : Fawde heen teppere mum
Yeddude : Saloraade konngol
Yeedde :
Jooɗaade walla daraade walla nii lelaade waasa waɗde hay batte
Deeƴde,
Yeewtude : Haalde e dental, Ittude deƴƴere batu
Yeeyde : Tottude kaake lomtina ɗoon ceede
Yiyde : Heptinde ko ƴeewata ko
Yoorde : Nattude leppude
Yorde : Reegde e ɓanndu saama, wonande comcom bayngol no tuuba nii
Yulde : Waɗde wuddere
Ŋabbude : Ummaade les faya dow tawa ina yaha.
Ŋakkude : Waasde, Waasde timmude
Ŋappude : Ŋatde huunde ngam ñaamde ɗum
Ŋatde : Artirde ñiiƴe mum e huunde ngam gaañde walla taƴde
Ŋaylude : Ŋabbude ina lada.
Ŋeefde : Hooltoraade ñiiƴe
Ŋeefde : Hooltoraade ñiiƴe
Ŋoŋde : Yiɗde ɗaanaade
Ɓaarde :
Ƴettude huunde ɓagga ɗum e ko wayi no ɓalal ni, ceɓal les ngal lusindoo ngam waasa yande. Ɓaggude seel
Ɓaggude
Gasnude golle mum. Yeru: ɓaarde jaŋde
Ɓaarde : Janngude Ŋuraana e ko yahdata e mum haa seedanee waawii (tuugnaade e Goomu Fulo e wiɗto)
Ɓafde : Dirtude haa nannda e jiɗɗo yahde nii tawa dote mum ceeraani e leydi.
Ɓasde : Feewnude huunde yo won ɗoon hade ko seɓori ɗum dañeede. Maslude
Ɓennude : Yawtude. Taƴtude nokku. Yettaade bannge keedɗo yeeso o.
Ɓiiñde : Ɓiiñ/de. Helde gite, ŋooɓde, ɓaaƴirde gite.
Ɓilde :
Loggude
Mbiruuji ina ɓilondira, ɓilondira koyɗe.
So neɗɗo roŋkii yaltude e nokku, ina wiyee ko ko ɓilii toon
Ɓirde : Siiɓtaade, fooɗde ndeelam haa yalta e huunde waynde no enndu nii.
Ɓittude : Ɓitt/u/de. Waɗde huunde haa faaɗa. Geɗe ina ɓeydee ñookeede e nokku tan, nokku oo ina ɓeydoo ɓittude.
Ɓoosde : Ñoƴƴande muuaaɗo ɓanndu mum
Ɓooyde : Jogaade dumunna juutɗo.
Ɓorwude :
Ɓorw/u/de. Laalɗude. So woodii ko moddi e nokku walla huunde haa ɓoodi, oon nokku walla ndeen huunde ɓorwii.
So tawii ko leydi noon, wiyatee ko ina taati; so a yaɓɓii heen keew-ɗaa ko taataade njanaa. So a yanirii caggal (ɓaawo) wiyee a ardii diŋki-dotel.
Ɓosde : Dirtude
Ɓoɗɗude : Ñoƴƴude e dow ko nanndi e wuddu, dow nokku mo yaajaani
Ɗaayde :
Wayde no kaangaaɗo ni, ta
wa,fiyataa, gaañataa, jaggirooɓe ɗaayaani ɓee njalkintoo ɗum.
Ɗaccude :
Woppude
Nattude nanngude
Nattude waɗde ko woownoo waɗde
Ɗakkude : Ƴettude geɗe ɗiɗi renndinira ɗumen wertooji mumen haa ɗi ngonta geɗel gootel. Yeru: Ɗakku natal ngal e ɓalal ngal!, hade maggal saamde.
Ɗeɗɗude : Ɓittude daande haa ko joomum ɗeɗɗi ko roŋka foofde. Ɗeɗɗere, so juutii tan warat.
Ɗomɗude : Yiɗde yarde
Ƴakkude : Moññirde ñaamde ñiiƴe e nder hunuko mum, mbele waade ɗum moɗde, walla mozde mbeleendi ngonndi heen ndii.
Ƴerde :
Wonde e heewde
Baktude wonande maayo
So neɗɗo ina woni e sekde, ina wiyee nana ƴera


c: text/html

text:
Buubakar Biro
Buubakar Biro maa Bookar Biro ko almaamiijo sakkitoro on Fuuta Jaloo. Ko o geɗaljo Almaami Umaru e Neene Jaarii'u. O etino bonnitugol maa ɗuytugol jeyal-hoore ngal diiwe Fuuta ɗen joginoo ngal e tiiɗingol laamu Timmbo ngun. O darniri non laamu njaggu ngu woowanooka Fuuta. Ko ɗun waɗi Bookar Biro haɓidi e ko ɓurnoo kon e hooreeɓe Fuuta ɓen fewndo ngun jamaanu wano Alfaa Yaayaa lamɗo Labe on. Ɗun hawri kadi e fuɗɗagol Porto naatugol e leydi ndin, sabu on tuma hari leyɗe takkiiɗe Fuuta ɗen fow yanii e laamu kolonaaku. Ɓayti Bookar Biro hawrii e Faransiiɓe ɓen ka hare Pooredaaka (hannde ɗun ko e perefektiir Maamun woni) nuuwambur 1896, hooreeɓe Fuuta ɓen fow salii wallude mo. Tawi kadi Portooɓe ɓen no ɓuri aalaaji hare kelɗuɗi. Ko ɗon Bookar Biro foolaa waraa kanyun e wonndiɓɓe mun. Ko ɗon hettaare Fuuta nden timmi, Fuuta wattaa e nder koloni wi'eteeɗo Rivières du Sud, wontoyɗo ɓaawi ɗon seeɗa Guinée Francaise. Almamaaku Bookar Biro ngun hawriduno e murtal Hubbuuɓe ngal, do'unoongal yirbinde laamu Fuuta ngun.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ƴellitagol afriknaaɓe e dente faggudu adunayankoojen hol e nafoore ɗum addanta Afrik?
Saakitaama ñannde :
Heɗiiɓe RFI fulfulde min mbismiima on e nder taskaram men Faggudu e Ɓamtaare Afrik. Faandaare makka, ko faaminde on, no leyɗe fewndori baŋŋe jawle, ɓamtal e saɗteende walla caɗeele ko yowitii e ɓamtaare Afrik.E nder yewtere ndee, kaaleten ko ko fewti e ƴellitagol afriknaaɓe e dente faggudu adunayankooje. Hol e nafoore ɗum addanta Afrik ?Ko ɗum waawi jibinande faggu e nder leyɗeele Afrik ?Ngam jaabaade ɗee naamne, koɗo men ko Frederik Maury, diiseteeɗo, hooreejo kiɗɗo jaaynde Jeune Afrik.Binta LI, nantinowo to suudu sarɗiiji leydi Senegaal,e Nafi JALLO, janngoowo sariya to duɗal Mawngal Waga 2, Burkina Faso, hollii miijooji maɓɓe ko faati e ndee toɓɓere. Heɗiiɓe RFI Fulfulde, ko nii woni toɓɓe taskaram men hannde.
Heɗee kaa taskaram e alkamissare kala e 8:50 (GMT)
Himo heɗitee aljuma e 17:50 (GMT) Yonta Kuuɓal.
Hiɗon waawi tawtoreede e jeewte ɗen ka tonngoode amen WhatsApp: 00221766441282.
Hiɗon waawi yiitude taskaramji ɗin fow ka kelle amen Facebook e Twitter: RFI FULFULDE


text:
Ɓuttiɗam walla fayugol haa ɓurta
Saakitaama ñannde :
Ley adunaaru yimɓe ko ɓuri miliooji ɗiɗi maayata e nder hitaannde fuu saabu payɗam ndiwtuɗam. Ko ɗum OMS fedde halfinaade Cellal ley aduna holli.Ɓuttiɗam pantuɗam maa fayugol haa ɓurta. No wi’ee obesitee e faransiire. Ko ɗum woni toɓɓere men e ndee jeɗɗiireKo saabotoo ɗum, saɗɗaaji cellal ko ɗum waawi waɗude? Ngam faamude ɗum fuu en calminan ɗoo Naana Tombi’yano, safroowo hertorɗo mbooɗeefi neemaaji e ñaamndu e cellal yimɓe to Ngalluure Wagadugu, Burkina Faso. Ley yewtere ndee e keɗoto konnguli sakiraaɓe yoga ko ɓe anndi e toɓɓere ndee e ƴame maɓɓe.


text:
Ñalnde 8 e 9 feebiriyee 2020, Fedde Baaboo Gellaay Enternasiyonaal yuɓɓinii ñalɗi pinal kaaltateeɗi to Beelinaaɓe, ngam mawninde maanditaare timmugol duuɓi ɗiɗi jibineede fedde ndee.
Ko ngol woni ɗimmol ko fedde ndee ine yuɓɓina ɗii ñaldi. Rawane wonnoo ko to Ndakaaru, hikka noon ɓe cuɓii artirde ñalawma oo e nder leydi Moritani, tawi ko e nder wuro Beelinaaɓe, anndiraango fuutankaagal to koɗki haa e jikkuuji.
Fedde Baaboo Gellaay sosaa ko e faandaare siftorde Aali Hamediin Sammba, dowlirnooɗo Gellaay Aali Faal. Gorko Aram, mo hay gooto naamnotaako holi kañum e nder pinal fulɓe, haa teeŋti e cubalaagu. Ko ɗuum saabii, rewo e worgo, alaa ɗo dille fedde ndee keddi. Ko noon ne caggal Afrik, ko wayi no Amerik e Orop. Kala ɗo beltortooɗo pinal woni, dille fedde ndee ina njettii ɗum, haa teeŋti noon e cubballo koɗɗo walla jeyaaɗo e Moritani, Senegaal, Mali e Gammbi. Sabu renndude ɗee leyɗeele taariik, pinal, enɗam e koɗki. Ko ɗuum addani sagataaɓe rewɓe e worɓe yiɗɓe koye mum en sosde ndee fedde, ngam yoɓde diminna gorko jom golle mawɗe mo yejjittaake e nder pulaagu.
Beelinaaɓe ne jaɓɓiima ñalɗi ɗii no doole mum potirnoo. Gila e heblooji to bannge pinal, haa yettii bismaade e teddinirde jagge laamu e ngenndiyankooɓe leñol ngol. Tawi kadi ɓe njejjitaani leƴƴi koɗdaaɗi ɗii, ɗum woni safalɓe e Sooninkooɓe.
Ñalnde aset jeetati.
Subaka aset oo ɓe piniri kp jaɓɓaade e bismaade hoɓɓe maɓɓe ummoriiɓe banngeeji kala. Nde yahi haa kiraaɗe kirtaa ɓe puɗɗii golle. Adii ɓamde konngol ko koolaaɗo kuuɓal fedde ndee, oon woni Abuu Daawuuda Faal. O bismii denndaangal nootiiɓe e noddaango ngoo, o semmbini nde moni kala darotoo e yiɗde pinal ngal e wuurtinde ɗum. O manti wuro Beelinaaɓe e darnde nde daranii fedde ndee haa pinal ngal ko aldaa e ngaameela. Nde o joofni ko Meer Kayhayɗi woni Konoo Baraaji ɓami konngol. O holli kaaɗtudi weltaare makko kanko e sete makko, o manti, o hirjini no feewi sabu faamde mo faayiida ɗee golle. Caggal ɓeen ko Duɗal Baaba leñol joli waɗi no woownoo waɗde, so weltinirde renndo ngoo jimol daaɗe gelooɗe loowngol bismaango e njettoor faade e nootiiɓe ɓee kala, haa teeŋti e fedde baaboo gellaay e fedde ndillaan. Ko heddii e jamma hee koo, Hamadi Ayse Jool, Daawuuda Gellaay Burba kiiri yimde pekaan. Rewɓe e worɓe subalɓe kiiri sappaade e juurde haa weenndoogo.
Ñalnde alet jeenay
Ɓe pooftii subaka oo. Daande takkusaan tawi ŋore ɗiɗi ɗee fof ɓittii, keewii teɓ yimɓe arɓe yeeɓde fiifiire. Sagataaɓe worɓe tellii ina mbakkii awƴe ina peccondira e laaɗe cinkiraaɗe goobooji ceertuɗi tawi laana heen kala ko jolɓe heen ɓee nanndi comci e awƴe, potondiri duuɓi e semmbe. Laaɗe Kayhayɗi e gure taariiɗe ɗee fof ngarii ngam wallude beelinaaɓe e ñaantude oon kikiiɗe. To ŋoral rewo gaa ko naalankooɓe e jirwinooɓe ngoni gaa ina ndoori pijirlooji mumen, worɓe subalɓe kiiri awƴude juuɗe njaadata tellodtoo yantude e laana jirwinooɓe kaa. Yimɓe kiiri e oon mbelemma haa daande futuro pooftoyii ngam heblanaade jamma cakkitiiɗo oo.
Nde yimɓe kirtii mbaɗdi adaa dingiral ngam yeeɓoyde ñaaƴooɓe ñaaƴo fannu. Kala comci, moori e paɗe ɗe fuutanke anndunoo yiyaama ñalnde heen e ngal dingiral tawi kadi ko sukaaɓe dariiɓe e sahaa mumen ñaantii ngaal ñaantungal. Ƴeeŋɗo kala mbiyaa ko oon nawi raay, so goɗɗo jolii ɓernde maa feccoo.
Caggal ngoon ñaaƴo ko jabbaaji (rappoor en) ndokkaa yo mbeltin yimɓe ɓee e jimɗi keewɗi ceertuɗi.
Nde ɓe ƴeeŋi ko Duɗal Baaba Leñol joli. Nde ɓeen ne ƴeeŋi ko Meer kayhayɗi rokki teddule tati. Ɗuum woni torofeeji ɗi o weltiniri ɓeeɗoo tato : Abuu Faal koolaaɗo kuuɓal fedde baaba gellaay, Seek Saar naalanke capaato nootinooɗo e noddaango ngoo, Ummu Jeŋ jaayndeyanke to Piindi Tv;
Caggal ɓeen ko Fedde ndee e hoore mum rokki seedanteeje kañum ne ngam seedtanaade won e yimɓe darnde mum en mawnde nde ndaranii diiwaan oo, haa teeŋti e wuro Beelinaaɓe ngoo eɗe ndarii heen darnde faayodinnde he diiwaan hee.
Ina jeyaa e ɓeen, Meer kayhayaɗi Konoo Baraaji, Njaay Saydu Aamadu, Ñaŋ Sileymaani Hammadi, Seek Saar, Jiil Loh, Daawuuda Sammba Ndonngo.
Ɓeeɗoo fof ko darodiiɓe e maɓɓe jamma e ñalawma subaka e kikiiɗe haa teeŋti e ɗeeɗoo golle mawɗe paayodinɗe. Ko nii balɗe ɗiɗi ɗee njahri e dow darnde timmunde nde ɓeeɗoo worɓe ɗiɗo ndarii, gila nde ñalɗi ɗii ndigaa haa njawti, joɗnde e ɗoyngol alanaa ɓe. Ɓee ngoni Mammadu Umar Ñaŋ e Ibiraahiima Sammba Ñaŋ.
Ciimtol Daawuuda Sammba Ndonngo


text:
Batu kuuftidinngu Fedde Dowlaaji Dentuɗi (ONU), e nder hitaande 2008, dottii ooɗoo ñalawma yoo won ñalawma keeraniiɗo rewɓe dowri mbele ina mawninee ..
Batu kuuftidinngu Fedde Dowlaaji Dentuɗi (ONU), e nder hitaande 2008, dottii ooɗoo ñalawma yoo won ñalawma keeraniiɗo rewɓe dowri mbele ina mawnine ngam hollitde darnde debbo e nder renndo aadeejo teeŋti noon e rewɓe hoɗɓe dowri dariiɓe jamma e ñalawma ina kaɓtoo baasal, ina ƴellita faggudu to bannge ndema, awo e ngaynaaka ngam gaddanaade ɓesngu aduna oo kala keɓgol nguura.
Ko ɗum addani Dental Pelle Ngenniije daraniiɗe Jojjanɗe Aadee (FONADH) e ballondiral e OXFAM INTERMON (Gollorgal Espaañ ngal wonaa laamuyaŋkoore) yuɓɓinde ñalnde 15 oktoobar 2016 ñalawma mawningol oon ñalawma e leegal Sokkojim P.S. ɗo « Dingiral Pinal JAAJE Kamara ». E ndeeɗoo hitaande maandorgal ñalawma oo ko « LEYDI AM woni NGUURNDAM AM », rewɓe heewɓe tawtoraama teeŋti noon e ummoriiɓe e kominaaji Barakna ( haayre Mbaara e Dar el Barka) e Gorgol ( NEERE Waalo e JEWOL) ; Ina jeyi ko saabii ɗiiɗoo kominaaji nay suɓteede sabu FONADH ina ummanii e ooɗo sahaa sompude eɓɓaande lollirnde « Cemmbingol mbaawka ɓiyleydi e hisnude jey mum , jeygol e jiimgol rewɓe leydi ».
Hoohooɓe woɗɓe tawtoraama batu ngu ko wayno nulaaɓe laamu, dipiteeji e senateeruuji, ardiiɓe pelle ɗe ndi ko wayno : – Sokna Ghaliyata Mohamed el Vdhih cukko gardiiɗo sarwiis toppitiiɗo ƴellitaare debbo to Ministeer toppitiiɗo fiyakuuji Renndo, Cukaagu e Ɓesngu ; – Cheikh Mohamed ould N’diaye Gardiiɗo keeri e fiyakkuji leydi to Ministeer toppitiiɗo fiyakuuji ndernderi leydi; – Sokna Maria Kasado nulaaɗo Jonnde Dental Erop e nder Moritani; – Amadou Seydi DJIGO lomto gardiiɗo fedde OXFAM INTERMON; – Soknaaɓe Hapsa Yaaya Kan dipitee e Iselmha mint Abdel Maalik senator.
E nder konngol lomto gardiiɗo OXFAM INTERMON o, holliti ko wonde ñalawma 15 oktoobar oo foti mawninireede kono juldeeji goɗɗi dokkiraaɗi rewɓe no ñalawma 8 marsa nii sabu ko ɗuum Fedde Dowlaaji Dentuɗi faanditii heen ngam ɓeydaade ƴaañde ƴellitaare rewɓe e nder aduna oo kala; O manti no feewi darnde Njuɓɓudi Rewɓe laawɗinooɓe (Réseau des Femmes Parlementaires) teeŋti noon e wonɓe ɗoo e moritani ɓe darnde mum en e ƴellitaare haqqeeji rewɓe e winndere nde humpani hay gooto, seede mum hannde ko ɗiɗo e maɓɓe inan ɗoo hannde tawtoraa ngam teddinde jonnde men nde. To bannge OXFAM o wii wonde yoo en njenane eɓe keblani darodaade e kala daraniiɗo ƴellitde rewɓe, e oo sahaa nii eɓen ummini hirjino manngo lollirngo “cultivons” (ndemen) teeŋti noon e nder leyɗeele hirnaange Afiriik ɗo ɗum mawnintee hitaande kala.
Ko e ngoon yeeso kalfinaaɗo ciinugol golle, Mammadu Moktaar Saar, caggal nde bismii tawtoraaɓe ɓe kala, o hollirii wonde ñalawma mawningol rewɓe dowri wonaniiɓe fartaŋŋe kollirgol kaɓɓondiral FONADH e denndaangal rewɓe dowri e aduna he kala sabu kaɓtagol mum en jaɓɓugol haqqeeji mum en ; Ko noon ne kadi o hollitiri wonde rewɓe dowri moritani ina kawra e caɗeele keewɗe ko wayno haɗeede walla ɗaweede jeygol leydi sabu aadaaji duumtuɗi hay so tawii noon yimɓe fof ina kawri wonde ko rewɓe dowri ngoni ƴaañgal timmungal wonande ƴellitaare ndema. Mammadu Saar jeertinii ɓesngu e tee o hollitii heen mettere makko ɗo tolnii ko feewti e loppitgol leyɗeele waalo Daar el barkanaaɓe e Teekaannaaɓe e tee amo yenana kadi ko rewɓe ɓuri lorde heen sabu darnde mum en woorworde e gollugol leydi.
Sokna Ghaliyat Mohamed el Vdhih hollitii weltaare mum nde teddiniraa udditgol ooɗoo ñalawma e innde Ministeer kalfinaaɗo fiyakuuji renndo e mbaadi kuuftidinndi teeŋti noon e rewɓe dowri sabu darnde ndeɓe ndarii ngam gaddanaade en kisal men to bannge nguura. O holliti wonde Falnde nde ɓe ngardii nde ina rokki debbo himme no moƴƴi, seede mum ko ballal ngal ɓe mballitta hitaande kala rewɓe ngam yuɓɓinde juulde “8 marsa” yanti heen e oo sahaa eɓe lelni eɓɓaande heeriinde ngam ƴaañde ƴellitaare debbo. O yetti kadi FONADH sabu o wii wonde eɓɓaande nde ummanii e oo sahaa nde : “ Cemmbingol mbaawka ɓiɗɗo leydi e hisnude jey mum , jeygol e jiimgol rewɓe leydi » ko huunde jojjunde fotnde rokkeede himme, to bannge falnde maɓɓe maa ɓe mballit no haaniri nii.
E joofnirde haala makko o bayyini udditgol ñalawma rewɓe dowri caggal nde o yetti FONADH e wallidiiɓe mum : Dental Eropnaaɓe e OXFAM Intermon, sabu balle maantinɗe ɗe ɓe mbaɗanta leydi ndi.
Caggal ɗiiɗoo haalaluuji kala, tawtoraaɓe ɓe kolliraa e nder sinemaa darnde rewɓe dowri ndarii e nokkuuji ɗo eɓɓande “Cemmbingol mbaawka ɓiɗɗo leydi e hisnude jey mum , jeygol e jiimgol rewɓe leydi” hebori sompeede ɗo ; Filma o hollirta ko darnde rewɓe dowri ndarii to bannge golle ndema, darnde ɓurnde maantinde, no ɓe njulortoo heen njeña maɓɓe e no ɗum battiniri e nguurndam ɓesnguuli maɓɓe, kono kadi ɓe kollira heen caɗeele ɗe ɓe kawrata
Rewɓe ummorinooɓe e kominaaji Aéré mbar, Daar el barka, Jowol e Neere waalo ƴettii konnguɗi kolliti caɗeele mum en ɓurɗe teeŋtude ko waasde taƴde hattan leydi ndemeteendi, ŋakkireede kaayitaaji ceettotooɗi jeygol mum en leydi walla hay dañɓe heen ɗo ngollii ngalaa kaɓirɗe gollorɗe walla jawdi mballoori ɓe gollaade kono ɗum fof tenngiti ɗum dow ko huccitde e leyɗeele maɓɓe ɗe ɓe nguurdunoo ina loppitee e juuɗe maɓɓe ina tottiree julaŋkooɓe nder leydi walla caggal leydi (ŋonande Dar el barkanaaɓe).
Ko adii nde jonnde nde ƴeesetee, gostondirgol miijooji e naamne keewɗe peeñi, keɓi jaabawuuji mum en, caggal ɗuum, ɗiiɗoo wasiyaaji mbaɗa ;
Feewde e laamiiɓe :
– Yaawnude silsil potɗo reweede ngam keɓal seedamfaaguuji jeygol leydi to dowri mbele rewɓe ɓe ina mbaawa hisnude jey mum en
– Dartinde loppitgol leyɗe e juuɗe ɓesngu ngu teeŋti noon ɗo rewɓe ndaranii gollal njeñu;
– Wallitde rewɓe ɓe e kaɓirɗe e jawɗeele ɗe ngollorii.
Feewde e gollidiiɓe ummoriiɓe caggal leydi :
– Wallitde to bannge ngalu rewɓe gollotooɓe te dowri golle njeñu
– Newnande dente pelle rewɓe gollotooɗe keɓgol kaɓirɗe karalleeje to bannge ndema.
Feewde e FONADH :
– Yahdude e heesndaade rewɓe dowri e darnde mum en e ɗaɓɓugol kaayitaaji seedamfaaguuji jeygol leydi;
– Limlimtinde eɓɓaaɗe peewtuɗe e rewɓe dowri;
– Lelnude heblooji duumiiɗi ngam wallitde rewɓe no kisniri hakkeeji mum en.
Koolaaɗo ciinugol Fonadh uddiri batu ngu ko yettude tawtoraaɓe ɓe kala e hirjinde rewɓe dowri wonɓe e nokkuuji ɗo eɓɓaande hesere nde hebori siineede ɗo nde cirŋintoo ndaroo laŋ mbele eɓɓaande nde ina waawa jaaƴoyaade mbele e nde waawa filliteede e nokkuuji goɗɗi.
Maamuudu H. Joop Nulaaɗo F.Ɓ


text:
Hiisiwal ko fannu ganndal doolnungu no feewi.
Sirliwal ko lowre lobbere e nder Hiisiwal tamnde ganndal sirlu.
E ndeeɗoo winndannde, e goɗɗe kadi dewooje e mayre, ndokkaten ko humpito adanngo toɗɗiingo ganndal sirlu, gila e nafooje mum, haa e tafngo mum, haa e karallaagal mum, ngal nganndu-ɗaa huutortoo ko lowe hiisiwe bayɗe no Aljaaburu, Limiwal keddiwal, Miijanteeri kabri walla Gaaɓe.
Hiisiwal ko fannu ganndal doolnungu no feewi.
Sirliwal ko lowre lobbere e nder Hiisiwal tamnde ganndal sirlu. E ndeeɗoo winndannde, e goɗɗe kadi dewooje e mayre, ndokkaten ko humpito adanngo toɗɗiingo ganndal sirlu, gila e nafooje mum, haa e tafngo mum, haa e karallaagal mum, ngal nganndu-ɗaa huutortoo ko lowe hiisiwe bayɗe no Aljaaburu, Limiwal keddiwal, Miijanteeri kabri walla Gaaɓe. Ko adii fof tesko-ɗen wonde sirlu jojjii gila ñalnde Aadee yiɗi mooftude kabrol nder ndesaari mum, maa egginde kabrol ngol faade he goɗɗo, tawa so ngol faljii haa naatii e juuɗe janano, ko boomaare wonanta lottuɗo ngol oo.
Yeruuji ina keewi : ɗowoowo wolde ina nelda soofaaɓe wonɓe e boowal hare, jamirooje teeŋtuɗe ɗe potaa yande e juuɗe añɓe ɓee. Neɗɗo maaniijo ina yiɗa winndude goɗɗo ɓatakuru fotndu heddaade e suuɗnde, tawa loowdi mum so saaktaama maa wonan ɓe tanaa mawɗo. Dokke bankeweeje ine poti wirnireede sirliwal cellungal ngal weeɓaani tolkidde ekn.
Nde tawnoo ɗee gostondire kabri kala ko jojjuɗe nder renndooji yimɓe, teeŋti noon e laylayti renndo jaajɗi hannde oo, telefoŋaaji ƴellitiiɗi ɗii,… Laaɓndal sirliwal ngal ko ngal faayiida dowrowo. Neɗɗo ko lottoowo kabri, kadi ko o keɓɓotooɗo ɗi. Won e ɗii kabri ɗi o yiɗaa njana e won e juuɗe. Waɗde, ina jojjani mo suuɗde ɗi, so ɗum ronkaama kam o huura ɗi, woni o soka ɗi, tawa ko mo o totti coktirɗe tan waawata yiyde loowdi ndii. E nder sirliwal ina waɗi lowre toɗɗiinde suuɗo e huuro kabri : ko ndeen wiyatee Sirlibinndiwal.
Neɗɗo ina yiɗa ɓilaade hakkunde lottoowo kabrol e keɓɓotooɗo ɗum, o yiɗa heɓde kabrol kuurangol ngol, mbele o hoɓɓita ɗum, haa o annda loowdi mum, waɗde oon yooɓotoo ko peeje e karalle keeriiɗe : ɗeen ngoni lowre ɗiɗmere nder sirliwal wiyateende Sirlisilowal.
E nder ngol doggol binndanɗe, kaalaten ko huunde e peeje sirlibinndiwal; woni so kabrol yiɗaama lotteede hol no ngol sirliɗinirtee, mbele pottuɗo heen ina jogoo caɗeele hippitde ngol. Ɗum ina rewa e ko wiyatee limɗingol, woni binndi tonnguɗi kabrol ngol ɗii limɗinee e mbaydi pinndol. So finnde yeñtoore heen ndee sañiima, fuɗɗoo eggineede. Kono ɗum ko doosɗe keeriiɗe eewnii, maa en keɓ fartaŋŋe luggiɗinaade heen seeɗa.
Kono kadi maa en njeewtu haa e tolno mo mbaaw-ɗen hollitde e peñcu, hol peeje janirɗe e sirlu. En paandortaako heen anndinde no joom mum bonniroya, kono maa en ndokku ɗum ko ina ƴeewndoroo pinle ɗe tafi ɗee, so tawii ina tiiɗi. Waɗde, maa en njeewtu heen, kadi ekkoro-ɗen heen heblude njannguuli faade e pinle tafaaɗe. Ciftoren finnde ko kabrol dewnangol e pinndol waɗtaa anoonde. So neɗɗo alaa annirki kii, woni cokki sañooki-firtooki kii, o jogotaako coktirɗe ɗee, kono e ballal hiisiwal, omo waawi haɓtaade haa o yiyta coktirɗe ɗee, o annita anoonde ndee, o firta ɗum, o heɓa loowdi ndii. Oon sahaa wiyee o soƴƴii finnde nde !
Kono ɗum ko to bannge karallaagal.
To bannge miijanteeri, ɗee binndanɗe maa kumpit doosɗe sirliwal, ko adii ko binndanɗe garooje ina paccira heen huunde. Kolliten heen diiñorɗe ɗee :
Ciftinen tan, e ndaɓɓa, alhaali sirliwal ko hakkunde tato : Lottoowo kabrol, keɓɓotooɗo (woni mo ɗum neldaa oo) e tataɓo baawɗo ñukkindaade, omo waawi inneede taƴoowo. Lottoowo oo e keɓɓotooɗo oo katojini ko e sirlibinndiwal ngam huurde kabrol ngol. Taƴoowo oo (maa mbiyen njannguweejo oo) huutortoo ko sirlisiliwal ngam soƴƴude finnde ndee. Lottoowo oo e keɓɓotooɗo oo katojini ko e sirlibinndiwal ngam huurde kabrol ngol. Taƴoowo oo (maa mbiyen njannguweejo oo) huutortoo ko sirlisiliwal ngam soƴƴude finnde ndee.
Jooni noon so keɓɓotooɗo heɓii ɓatakuru nduu omo foti hoolkisaade ɗee geɗe :
– Iwdi ndii : woni o annda lottuɗo oo.
– Kiɓɓeegu nguu : woni o annda so tawii heɓaani udditeede e laawol hee, ngati oon sahaa loowdi ndii nattii hoolnaade.
Iwdi e kiɓɓeegu ko e caɗeele kimmuɗe njeyaa, kono kadi saɗeende suuɗnde nani ɗoon: woni mate nih won tinɗo neldal kabrol ngol, hay so oon heɓaani ommbitde ngol. Caɗeele goɗɗe ɓurɗe luggiɗde ina ngoodi, maa ɗe njaltoy so binndanɗe ɗee njokkii.
En paamii ko sirliwal roondii koo ina toowi faayiida, ko ɗum addani ɗum waɗteede e njogitaaje hare moolanaaɗe. Waɗde, hay so en luggiɗintaako haa ɓurta e ɗee binndanɗe, maa taroowo oo heɓ heen kam humpito mahiingo. Maa en eto waasde naatde e hiisaaji kittuɗi ɗii, ɓuren tan feññinde miijanteeri ndii.
En njejjittaa yeewtorde peeje goɗɗe bayɗe no soɗo-soɗooru, kam e parwe teskinɗe. E kala sahaa maa en niyru ɗum yitere pine men, ngati pine men won konngol njogii e ngoo senngo.
Kelmeendi:
Sirliwal = Cryptologie
Sirlibinndiwal = Cryptographie
Sirlisilowal = Cryptanalyse
Sirliɗinde = Encrypter
Sirliɗitde = Décrypter
Rokkere = Donnée
Kabrol = Information
Limɗingol = Chiffrement
Limɗinde = Chiffrer
Pinndol = Codage
Kiɓɓeegu = Integrité
Anoonde = Message crypté
Soƴƴude = Casser
Njangu = Attaque
Farwere = Faille


text:
1
Voliinde laatake neɗɗo
1Ila fuɗɗam e woodi bi'eteeɗo voliinde. Voliinde ndeen e wondi e Allah, nde Allah e hoore muuɗum. 2E nde wondi e Allah ila fuɗɗam. 3E ma'are Allah tagiri koo ɗume. Ko woodi fuu, walaa ko tagaa naa e ma'are. 4E ma'are yonki woni, yonki ɗuum laatii jayngol yimɓe. 5Jayngol ngool e yaynoo nder niɓre. Niɓre boo waawaay nyifgo ngol.
6E woodi goɗɗo neɗɗo mo Allah liloyi bi'eteeɗo Yahayya.#1.6 O'o Yahayya ɗum Yahayya baɗoowo baptisma wanaa ɗum Yahayya almaajiriijo Yeesu. 7O warii gam saaydingo jayngol ngool, gam yimɓe fuu ngoonɗina ngol gada e caaydaaku ma'ako. 8Naa kanko woni jayngol ngool, ammaa o warii gam saaydingo ngol e yimɓe. 9Jayngol goongawol e wara nder duuniyaaru, ngol yaynana yimɓe fuu. 10Jayngol ngool, waato voliinde ndeen, e ɗoonno nder duuniyaaru, duuniyaaru nduun tagiraama e ma'are, ammaa ndu annditaay nde. 11Nde warii nder lesdi ma'are, ammaa yimɓe ma'are njaɓaay nde. 12Ammaa jaɓɓe nde fuu, ngoonɗini nde, nde hokkii ɓe baawɗe laataago ɓiɓɓe Allah. 13Ɓen ɗoon naa no danyaaɓe gada e kawtal gorko e debbo, koo gada e suuno ɓanndu, koo gada e giɗaaɗi gorko, ammaa ɓe danyaaɓe gada to Allah. 14Voliinde ndeen laatake neɗɗo. O jooɗii hakkunde meeɗen, o keeɓɗo yiɗde e goonga. Min ngi'ii teddungal ma'ako, ɗum teddungal ngal *Ɓiɗɗo Bajjo heɓata to baaba muuɗum.
15Yahayya saaydake nde, vi'ii e semmbee :
— Kanko woni mo mbolvannoomi on dow muuɗum, mbi'imi on : « Goɗɗo no warey ɓaawo am, ɓurɗo yam manngu, gam emo woodi ila mi rimaaka. »
16— Gada e ɗuuɗal barkaa ma'ako, en fuu en keɓii barkaa dow barkaa. 17Gam gada e *Muusa keɓɗen dookaaji *Tawreeta, ammaa barkaa e goonga gada e Yeesu *Almasiifu heɓori. 18Walaa meeɗɗo yi'igo Allah. Ɓiɗɗo Bajjo laatiiɗo Allah, gonduɗo e *Baabiraawo, kanyum anndini en mo.
Caaydaaku Yahayya baɗoowo baptisma dow Yeesu
19*Yahuudu'en *Urusaliima liloyi *aardiiɓe diina mu''en e huwooɓe nder *Wuro Allah Seniingo, yahago to Yahayya, gam ɓe ƴama mo, kanko woni moye. Raa ko o saaydini. 20O salaaki yeccaago ɓe, o toontii ɓe laaɓɗum, o vi'i :
— Miin, naa mi *Almasiifu.
21Ɓe ƴami mo, ɓe mbi'i :
— Aan a moye ? A annabi *Iliya naa ?
O vi'i :
— Wanaa.
Ɓe mbi'i mo :
— A annabiijo mo min ndeenti naa ?
O vi'i :
— Wanaa.
22Ɓe mbi'i mo :
— Ndeen a moye ? Yecca min ko min ngeccotoo liloyɓe min. Moye mbi'ataa hoore maaɗa ?
23O vi'i ɓe ko annabi *Ecaaya vi'inoo :
— Miin woni baɗoowo ka wooyya nder ladde e vi'a : « Poortee laawol gam garol Jawmiraawo. »#1.23 Ecaaya 40.3
24Nder lilaaɓe ɓeen e woodi ivoyɓe to *Fariisa'en. 25Ɓeen ƴami mo :
— Gam ɗume mbaɗantaa yimɓe *baptisma, to naa a Almasiifu, koo Iliya, koo annabiijo mo min ndeenti ?
26Yahayya vi'i ɓe :
— Miin, emi wa'ara baptisma e ndiyam, ammaa e woodi dariiɗo nder mooɗon mo on anndaa. 27Kanko woni gareyɗo ɓaawo am. Mi fotaay fiɓtugo koo ɓoggi paɗe ma'ako.
28Ɗum fuu ɗum waɗii nder si'ire Baytaaniya#1.28 E woodi ci'e ɗiɗi bi'eteeɗe Baytaaniya. Nde'e si'ire Baytaaniya ɓadodaaki e Urusaliima. fonngo maayo Urdun, toon to Yahayya waɗata baptisma.
Yeesu woni njawdiri Allah
29Nde veeti, Yahayya yi'i Yeesu e wara to muuɗum, o vi'i :
— Raa *njawdiri Allah itteyndi hakkeeji duuniyaaru ! 30Kanko woni mo mbi'imi on : « Goɗɗo no warey ɓaawo am, ɓurɗo yam manngu, gam emo woodi ila mi rimaaka. » 31Miin, mi anndaano mo. Ammaa mi warii emi wa'ara baptisma e ndiyam, gam o vannga yeeso yimɓe *Isiraa'iila.
32Yahayya saaydini vi'i :
— Mi yi'ii Ruhu kama foondu e jippoyoo, o hoɗi dow ma'ako, o jooɗii. 33Miin, mi anndaano mo. Ammaa liloyɗo yam mi wa'ara baptisma e ndiyam, kanko vi'inoo yam : « Oon mo ngiiɗaa Ruhu jippake jooɗake dow muuɗum, kanko woni ba'areyɗo baptisma e *Ruhu Ceniiɗo ». 34Miin, mi yi'ii mi saaydake kanko woni *Ɓiɗɗo Allah.
Almaajiri'en Yeesu aramɓe
35Nde veeti, Yahayya e darodii e almaajiri'en muuɗum ɗiɗo. 36O yi'i Yeesu e wutoo, o vi'i :
— Raa *njawdiri Allah !
37Nde almaajiri'en Yahayya ɗiɗo ɓeen nani ko o vi'i, ɓe tokki Yeesu. 38Yeesu yeeƴii yi'i eɓe tokki ɗum, sey vi'i ɓe :
— Ɗume ndaaroton ?
Ɓe mbi'i mo :
— Rabbi, waato moodibbo, toye njooɗiɗaa ?
39O vi'i ɓe :
— Ngaree ngi'on !
Ndeen ɓe ngari, ɓe ngi'i to o jooɗii. Ko ndeen maa alaasara waɗi. Ɓe kiirtidi e ma'ako.
40Anndaraawus no go'oto nder ɗiɗo nanɓe bolle Yahayya tokki Yeesu. Emo woodi mawniraawo bi'eteeɗo Simon Biiturus. 41Arande o yahi to mawniiko Simon, o vi'i ɗum :
— Min tawii *Almasiifu, waato Cuɓaaɗo Allah.
42O yahari mo to Yeesu. Yeesu raari Simon, vi'i mo :
— Aan woni Simon ɓii Yahayya, gada jo'oni ɗum noddirte Keefas.
Innde Keefas e Biiturus no wo'ore, ma'ana inɗe ɗeen ɗum haayre.
Yeesu noddii Filibus e Natanayel
43Nde veeti, Yeesu waɗi anniya yahago lesdi *Gaaliili. O yahi to Filibus, o vi'i ɗum :
— Tokkam !
44Filibus boo ivoyii Baytisayda, si'ire nde Anndaraawus e Biiturus ivoyi. 45Filibus yahi to Natanayel vi'i mo :
— Min tawii mo ɗum vinndi habaru muuɗum nder *Tawreeta Muusa, e nder defte *annabo'en. Ɗum Yeesu mo si'ire *Najaratu, ɓii Yusufu.
46Natanayel vi'i mo :
— Koo ko vooɗi e waawi ivoygo Najaratu ?
Filibus toontii mo vi'i :
— War ngi'aa !
47Nde Yeesu yi'i Natanayel e wara to muuɗum, o vi'i :
— Raa Isiraa'iilankeejo goongaajo, mo walaa munaafukaare.
48Natanayel vi'i mo :
— Toye annduɗaa yam ?
Yeesu vi'i mo :
— Mi yi'ii ma lees ƴibbi ila Filibus noddaay ma.
49Natanayel vi'i mo :
— Moodibbo, aan woni *Ɓiɗɗo Allah, aan woni laamiiɗo Isiraa'iila.
50Yeesu vi'i mo :
— Gam mi vi'ii mi yi'ii ma lees ƴibbi, kanjum tan waɗi ngoonɗinɗaa yam naa ? A yi'ey ko ɓuri ɗum haaynaago.
51Ndeen o vi'i :
— Emi vi'a on goonga : on ngi'ey dow e omtii, malaa'ika'en Allah e ƴeenta e njippoyoo dow *Ɓii-Neɗɗo.


text:
Ina jeyanoo e ko Donald Trump huninoo e sahaa nde ndaartata lefol laamu to Amerik, wonde so wootanaama maa eggin Ammbaasaad Amerik Tel- aviv, nawta ɗum Jerusalem. Ko o huninoo ina heewi hay so tawii alaa heen ko o dañi waɗde no o yiɗirɗoo nii, kono ngolɗoo laawol o sappiima, o wiyi, so tawii hooreeɓe leydi adinooɓe mo ɓee, (Bill clinton, Bush e Obomaa) « ndonkii waɗde ko potnoo waɗde, kanko maa o waɗ ɗuum ». Ndeeɗoo feere noon ko addoore fitina sabu luural nana e wuro Jerusalem tawo, sabu wuro ngoo ko sahre diine gila e ganni ɗo juulɓe e yahuud en kala, yantude e diineeji goɗɗi, gooto e mum en fof ina yiytoo heen hoore mum. Israayiil heedi bannge hirnaange wuro ngoo, kono e miijo mum, wuro ngoo ko jeyi mum. Palestiin heedi bannge fuɗnaange, heen leydi fof woni muuyaaɗe mum ko sompude ɗoon laamorgo mum. Jibini kaan ngonka ko hare arwaniire hakkunde Israayiil e Transjordanie e hitaande 1948, ko woni hannde palestiin koo, maslahaa mo dowlaaji dentuɗi ƴettunoo e oon sahaa ko wiyde wonde Jerusalem hay leydi ngootiri e maɓɓe jeyaa ɗum ko e les njiimaandi aduna oo wuro ngo waɗaa, kono ina jaɓani Palestiin nde heedata fuɗɗaange wuro ngoo, Israayiil heeda hirnaange.
Ɗum ɗoon firtii ko e hare lollirnde « balɗe jeegom » jolnoonde hakkunde Misra e leyɗeele aarabeeɓe bannge, e Israayiil bannge, e hitaande 1967, addi poolgu ndiiɗoon leydi, ndi jooɗii e leyɗeele aarabeeɓe keewɗe (Misra, Siiri Jordani..), ruttii fawi takkere mum e wuro Jerusalem. Dowlaaji dentuɗi njaɓanaani ɗum Israayiil hay so tawii Dowla Amerik e dow waawnere goomu yahuud en njogiingu tiinɗnde e nder leydi hee ina walliti ɗum sabu kala nde kuugal yiɗaa faweede e Israayiil to Fedde Ngenndiije Dentuɗe (F.NG.D) ko Amerik falotoo ɗum.So tawii ko taariik ruttetee, Jerusalem ɗo darii ɗoo ko e dow leydi Palestiin fawaade e peccitagol ngol F.NG.D waɗnoo e hitaande 1947, hay so tawii ko peccitagol jinngere, wuuranaade Israayiil (45% woppiraa Palestiin, 55% tottaa Israayiil) e dow ko wonnoo leydi njananndi.
Kono ɗum fof addi ɗum tan ko tiimaandi Enngele en e lasli, yantude e ndoolndoolaagu dowla Amerik mo ƴaañi ɗum goomuyel yahuud en yontaaɓe e nder leydi Amerik, yantude e Dental adunayaŋkeewal gonngal e tiimaandi Amerik e Enngele en, e dental leyɗe Orop (UE). E ñalawma hannde oo, Israayiil heɓtii feccere Palestiin ndee, alaa ko heddoraa heen so wonaa 22%. Ndeen bonannde fof waɗaa ko e yeeso F.NG.D ngal e nooynagol Amerik e UE.Addi jiiɓru hannde nduu noon ko pellitgol laamɗo Amerik Donald Trump egginde jooɗorde Amerik to Israayiil to Jerusalem. Ɗum ɗoon firti ko semmbinde Israayiil e ko jasjasintunoo e waɗde, ɗum firti ko yaɓɓude kuugal F.NG.D. tawde alaa to wullitoytee, to fotnoo wullitoyeede Amerik inan yaɓɓi heen koyngal mum. Ɗum ko huunde tijjanoonde gila Donald Trump ari e laamu Amerik sabu en ciforinooma mo no neɗɗo fitina nii. Laamɓe adiinooɓe mo ɓee, hay so tawii ina ngoongɗinnoo ɗum alaa e mum en ƴettuɗo ngalɗoo kuugal, miijanoode maa ngon saabotooɓe maslaha hakkunde Israayiil e Palestiin, ɗum ɗoon noon « wontii ɓiɓɓe naange » : Amerik nattii daraade darnde masloowo.Lefol biyeteengol Gaza ngol lommbingol hakkunde Israayiil e Egypt, ko ngol heedi Jerusalem kono ngolɗoon lefol ko e nder uddo bonngo woni banngeeji ɗiɗi kala, teeŋti ɗoon e keerol Israayiil ngol, sabu ko ɗoon wuro Jerusalem darii e dow tiimaandi Israayiil.
Gila feere Donald TRUMP woni e siineede, Ɓesngu Palestiin nanngiri ɗum kono musiiba (nakba) mawɗo telliiɗo e mum gannominoowo musiiba garnooɗo e maɓɓe e hitaande 1947 nde ɓe ndiiwetee e leyɗeele maɓɓe ndee, ɓe uuji, Israayiil lomtii. Ɓe pelliti seppude, ɓe tacca keerol kanndangol ngol, ɓe tawtoya banndiraaɓe maɓɓe hoɗɓe fuɗɗaange wuro Jerusalem ngoo ngam hollirde mettere maɓɓe e nguu ɓurndoolaagu. Israayiil fattiraani ɗum jam so soorde e maɓɓe conndi e kure haa ɗum yooɓii ko ina ɓura 60 fittaandu jiidaani e gaañiiɓe hiiseteeɓe ko ina tolnoo e 2 400 aadee.Ñalawma kurmbitgol Ammbasad Amerik to jerusalem 14 mee ko ñalngu warhoore ɓurngu bonde e wolde 2014 hakkunde Israayiil e Palestiin, sabu ko waame ƴiiyam dogi e nder jookdu GAZA. Kono ko teskaa, oo bone ɗo tolnii ɗoo fof, ko Turki tan e Afirik bannge worgo kolliri mettere mum en ɗo tolnii, haa nodditi jooɗaniiɓe ɗum en e nder leydi Israayiil, taƴondiri e mum. To bannge leyɗe hirnaange alaa ko nanaa so wonaa eewnaango laamɗo Farayse ngam ɗaɓɓirde Israayiil yoo dartin « neegre mum » nde huccini e ɓesngu Palestiin hay so tawii ko « piyanɗe gaɓɓule ». Ko heddii e leyɗe aduna goɗɗe ɗee kam, ko deƴƴere faayniinde, alaa ko haali Fedde Dowlaaji Dentuɗi to Amerik ɗo Amerik hippii ina faloo kala ñiŋoore huccinaande e Israayiil.
Ko Palestiin wondi koo, ɗum wonnoo Afirik bannge worgo ko ina tolnoo e duuɓi limtinɗi haa yaakoraa tippudi paltoor leƴƴi ko ko fuɗi, iwataa, kono ɗum wontii hannde daartol sabu darnde e hare ɓesngu mum e ɗowgol Nelson Manndelaa. Hay Palestiin ne, eɗen njooɗtorii tan, ko « jamma juuti fof maa weet » kono eɗum ɗaɓɓiri e leñol Palestiin e wallidiiɓe mum kala muñal e hare yamyamre duumiinde ngam foolde laamuyel Israayiil e wallidiiɓe mum kala e gardagol Amerik mo Donald Tump.
AL QUDS (Jerusalem)
Jerusalem (Al Quds) ko wuro fuɗnaange ɓadiiɗo teeŋtungo, himmungo wonande dewe tati ɗeeɗoo fof : diine yahuud, diine kerecee, diine Lislaam. Wuro ngoo ina tiiɗi e ɓerɗe palestinnaaɓe (e juulɓe fof) kam e ɓerɗe israayiilnaaɓe kadi. Dowla Israayiil waɗi laamorgo mum ko leegal hirnaange wuro ngoo gila 1949. Ɓe kiisii ko «Jerusaalem gootiɗinaaɗo » (wuro ngoo fof) woni laamorgo Israayiil nde ɓe keɓti ngo kanngo fof e hitaande 1967. Ko ndeen leyɗe winndere ndee fof ittii ɗoon ammbasadeeruuji mum ngam salaade ɗuum. E miijo winndere ndee, bannge fuɗnaange Jerusaalem ko Palestiin jeyi ɗum. Ko ɗoon Palestiin waɗi laamorgo mum e hitaande 1988, hay so tawii noon Israayiil ina jooɗii heen tawo. E miijo winndere ndee, ɓe poti ko haaldude ngam hawrude e feere.
Wertallo wuro ngoo ina tolnoo e 200km2. Fotde 865 700 fittaandu ina nguuri e maggo. Ko ngo jillungo no feewi, leƴƴi keewɗi, ceertuɗi ina nguurdi heen, diineeji keewɗi ina ngondi ɗoon. Bannge wuro ngoo, ɓooyɗo oo, ko tata taarii ɗum. Oon bannge ɓooyɗo ina waɗi leeɗe keewɗe : leegal kerecee en, leegal juulɓe, e leegal ɗo armeniyee en ɓuri heewde, e goɗngal ɗo yahuud en ɓuri heewde.
MHJ


text:
Alhaali dewlugol walla ronugol debbo mawnan (kotoo) walla miñan mum maayɗo [oo taskaram ko fillitaaɗo]
Saakitaama ñannde :
Tedduɓe keɗiiɓe RFI Fulfulde, on jaaraama, bisimilla mon e yewtere men Dinngiral Rewɓe dow rfi Fulfulde.Yewtere ndee hannde ina fawii dewle ɓamɓamtal ɗum woni ronugol debbo mawnan walla miñan mum. Holko ko woni e nder ɗen dewle ?E nder taskaram kaa, eɗen tawdaa e Boubakar JALLO jeeyaɗo Gine gorko ronuɗo ɓeyngu mawnan (kotoo) makko. Ibrahiim Hamadun Barke SARRE hertoriiɗo pinal e aadaaji walla finaa-tawaa. O haalanan en holko woni ɗee dewle ɓamɓamtalje.Sonna Jeyneba Dikko ñaawoowo to suudu ñaawirdu mawndu Bukina Faso, ko kanko woni koɗo men hannde e yewtere nden.E taskaram men ngaroowo en kalaan fii alhaali haylu rewɓe, woɓɓe wi’a ɗum fiilordu walla yi’ugol lewru. Hono rewɓe ngoniri hawjaraade hoore mum en wakati haylu, tiiɗɗaalaji ɗi ɓe ngonndi e wakatu. Holko ɓe haani waɗudee ngam beydude laaɓal maɓɓe ?


text:
Nde naange woni deweteeɗo: Diine Fulɓe Gaadanteejo e hol ko woni Harameeji jeeɗiɗi he biyɗe Yero Dooro Jallo
Diine ina jeyaa e pine pulaagu ɓooyɗe gila Fulɓe peeñi to dunuyaa faade hannde, ɓe meeɗaani seertude e diine. Ɓe ngadii anndireede ko rewooɓe diine naange, oon ko e diineeji ɓooyɗi jeyaa. Peeñgol makko, ina hoddiree 8000 kitaale ko adii jibineede Isaa.
Leñɗi keewɗi askitintooɗi he dunuyaa ndewiino oon diine. Ko ɗiin ngoni: Drawidi en to Hinndi, Fulɓe e Ejipsiy (Kemit) en adiiɓe, Ecoppiyaŋkooɓe e Yamaniyaŋkooɓe. Qur’aana haalii oo ɗoo diine.
Fillaaji ɓooyɗi na mbiya, Oo ɗoo diine fawii ko e fiɓnde nde maamiraaɓe adiiɓe piɓondirnoo e geno e dow harameeji jeeɗiɗi (7), woni geɗe jeeɗiɗi (7) so ɓe ngoppiiɗe Allah leeɓtataaɓe, hoynataa ɓe aduna kam e laakara. Ɗuum woni e ɓe njuula he puɗal naange he mutal mum, hitaande fof eɓe koora balɗe cappanɗe nayi (40). Fiɓnde (ndeɓe ngaadondirnoo e Geno) ndee woni:
- Min penataa
- Min kulataa
- Min tooñataa
- Min ngujjataa
- Min njamfotaako
- Min ngoopataa (njaalotaako)
- Min taƴataa enɗam.
So oon tigi ene juula, yoo o hofu kolli (peɗeeli) makko ɗii fof heddoo siɓitinndu ndu (hoddaaru) tan. Sabu ko nduun tan ɗaɗol mum jokkondiri e ɗaɗol ɓernde.
Jaɓɓorɗi naange saanga puɗal.
Buuɗal yurmeende fuɗii e binnde geno.
Yoo jam ñallu haa ɗo ciiñsiiñɗi maa kaaɗi.
Jawdi e ɓeesngu na sarii e ladde yoo yiytere maa reen.
Kala ko njiɗɗaa, min coodtirii ɗum biigi e dimaaɗi e ƴiiƴam sagataaɓe.
E min keddii he fiɓnde ma min piɓtataa.
- Min penataa.
- Min kulataa.
- Min tooñataa.
- Min ngujjataa.
- Min njamfotaako.
- Min ngooptaa.
- Min taƴataa enɗam.
Aamiin
So Naange ƴellitiima e hoore
Buuɗal yurmeende a toowi a seniima, a laatiima kalhaldi binnde e hakkunde tagooje.
ɓure maa limotaako, a yaynaniima binnde. A finndinii nguurndam e nder aaludere mum fenndiinde,
a softinii tagooje. E min keddii e fiɓnde maa min piɓtataa.
Ɓe ndeftoo kadi harameeji jeeɗiɗi ɗii ɓe pawa heen:
Yoo jam ñallu haa ɗo ciiñsiiñɗi maa kaaɗi.
Aamiin
Duusirɗi Naange
Buuɗal yurmeende a wayniima e jiyɗe amen. A diƴii e niɓɓe mbewru caggal adunaaji. Jam caggal maa E min keddii e fiɓnde geno, min piɓtataa.
- Min penataa.
- Min kulataa.
- Min tooñataa.
- Min ngujjataa.
- Min jamfotaako.
- Min ngooptaa.
- Min taƴataa enɗam.
Kala ko dañaa, ko ko renndaa. Yoo jam waal wuro e ladde.Yoo giɗli e weltaare mbaal he ɓerɗe.
Aamiin
Jamma a Jofii niɓɓe curii gite,binnde njofii pittaali njebbilanii ɗoyngol.Yoo a suddu min wibjo kisal min keddoo he ndeenka geno, mo yitere mum ŋoŋtaa, ɗaanotaako.E min padi e buulol ndoogu ma, kuuñcoowol niɓɓe jalbina binndi, finndina nguurndam e nder aaludere mum.
Ko aan duumii, aan saasi, goɗɗo e goɗɗum alaa.
Aamiin
Eggaa ko ummoraade he yeewtere Ceerno Yero Dooro Jallo waɗno Mali he 1998. Nde tiitoonde mum ko: Jubbannde he Pinal Fulɓe.


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 127 (Too late)
127. Lannii laawaade
Åe hewtii ka pencen, åe yaIti ka laana. Ka sakkitorun, Yaayirusu hari no hanndi ee annabi Iisaa. O guuwi jamaa on, o sujjani annabi Iisaa.
Yaayirusu : "Jiwo an on no mayde. Aru tinna. Mi jeejii ma fawu junngo maa ngon e hoore makko no o sellira."
Annabi Iisaa yaadi e makko. Tawi bee åe heñoo. Ko fii honɗun annabi Iisaa dartanii tun nde wootere?
Iisaa : "Ko hombo meemi lan?"
Gorko : "Wonaa min. Fow no duññidira."
Annabi Iisaa yiltitiii, o yi’i debbo on no diwna åaawo makko.
Debbo : "Ko kobbol dolokke maa on tun mi faalanoo meemude. Mi nawnii yeru duuåi sappoo e ɗiɗo. Ñawdoowo hay gooto e lekki hay wooti wallitaaki lan. Mi okkitirii mbuuɗi an ɗin fow fii no mi hettira cellal an ngal. Kono mi meemu kombol dolokke mon ngol tun, mi selli kisan!"
Iisaa : "Gomɗinal maa ngal sellinii ma. Wota a hulu!"
Gomɗinal ngal wallitoto! A ninsataa si hawrii hiɗa gomɗini e innde annabi Iisaa nden. Kaa hiɗa miijaade fii ko heåata maa kon ñannde goo?
Imminaaɗo : "Ko honto Yaayirusu woni? Yaayirusu miɗo jogii kumpite bonɗe fii maa : jiwo maa on maayii."
Ko duuåi sappoo e ɗiɗi tun o heåunoo. Gomɗinal Yaayiruusu ngal hari neeåataa mula, wano jalbeendi pitiolol ngol ɗaanorta non yeeso henndu ndun.
Iisaa : "Wota a hulu, gomɗin tun."
Ɗin konguɗi annabi Iisaa jalbini gomɗinal makko ngal nde wootere kadi. Ko onsay non åe hewti ka suudu Yaayirusu.
Hiɗen waawa nanude woytanɗe yimåe wullooåe åen ka woɗɗitii.
Iisaa : "Ko fii honɗun wullantaa? Paykun kun maayaali."
Hari fow no jala annabi Iisaa. Åe yi’irii mo gite maååe ɗen tigi. Annabi Iisaa yaltini åe åe fow. Ko mawåe åen e weldiååe makko tato kanko annabi Iisaa tun newnanoo luttugol ka nder suudu ka jiwo on wallinaa ɗon. Hari mayɗo on no ka nder saabur ton e nder deýýere makko. Hara Yaayirusu miijitino fii yewtereeji annabi Iisaa ɗin : "Wota a hulu, gomɗin tun."? E ko honɗun o haanunoo gomɗinde e ɗun?
Annabi Iisaa yaari ka jiwo mayɗo on wallinaa ɗon, o nanngi junngo jiwo on.
Iisaa : "Talitaa kumi! Jiwo, immo!"
Mawåe åen yi’i ko honno o udditiri gite makko ɗen e no o immori ka danki makko.
Iisaa : "Okkoree mo ko o ñaama."
Ko Joomiraaɗo on woni ko yewti ɗun, kanko sellinoowo nawnuåe åen wurnitoowo on mayåe åen.
Alaa ko annabi Iisaa ronki! Ko huunde wootere tun woni o waɗataa : o bonnataa jikke telenma åen fawuåe hoolaare maååe nden e makko.
Ko ɗun si kala ko ari e heåugol ma ka nder ngurndan maa : Wota a hulu, gomɗin tun!
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Yaayirusu, Iisaa, gorko, debbo, imminaaɗo
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 161 (Can the dead live 2)
161. Hara o waaway hettitude ngurndan ɗan 2
Ko honɗun waɗataa si annabi Iisaa jaabaaki tornde maa nden wano faaliraa non? Hara a tikkanay mo, saloɗaa toragol?
Mariyatu huuwaali ɗun, ɗun e tawde neene-gooto makko on maayii. Ka sakkitorun åay annabi Iisaa hewtii, tawi Laazaru surraama ko neeåaali.
Mariyatu : "Jom an, si tawno hiðon ðoo ɗun gila law, bandiraawo an on maayataano."
Iisaa : "Laazaru immitoto."
Mariyatu : "Miɗo andi o immitoto ka ummutal, ɗun ko ñannde Alla immitinoyta yimåe åen fow."
Iisaa : "Ko min woni Ummutal ngal e Ngurndan ðan. Kala gomðinðo lan wuuray, hay si o maayii non. Hiða hoolii ðun?"
Mariyatu : "Miðo gomðini ko an woni Almasiihu on, Åiððo Alla on."
Ko gomðingol annabi Iisaa åuri moýýude e nder ko haanuɗen waɗude kon fow. Hay si en alaa e faamude e saa’iiji goo, ko gomðingol annabi Iisaa woni ko åuri e moýýude kon fow.
Mariyatu dogi kisan ka suudu.
Mariyatu : "Mariyama, annabi Iisaa no habbi maa."
(Hito koyɗe hawjuɗe ɗen (dogugol)) O waawataano faamude ko fii honɗun bandiraawo makko on maayani.
O dogi haa ka annabi Iisaa, himo wulla.
Mariyama : "Iisaa, si tawno hiɗa ɗoo nun, haray Laazaru maayataano."
Iisaa : "Ko honto surruðon mo?"
Mariyama : "Seenee, tinon."
Tawi yimåe heyniiåe buy no yaadude e maååe haa ka qaburu, tawi ko fammeere ombiraande hayre janɗude. Annabi Iisaa fesi ɗon.
Gorko : "Himo wullude. Himo yiɗunoo mo fota."
Debbo : "E ko fii honɗun non o accani o maayi?"
Iisaa : "Pottinee hayre nden."
Tawi ɗun no diwi Mariyatu.
Mariyatu : "Jom an, Seigneur, ko balðe nay on nii. O luuåii jooni."
Iisaa : "Mariyatu, si tawii hiða gomðini, a yi'ay mangural Alla ngal."
Ko åuri e moýýude kon ko gomðingol annabi Iisaa, hay si tawii ko ko åuri e bonde waɗi.
Hay si tawii on alaa e faamude ɗun tigi, ko åuri e moýýude kon ko gomðingol annabi Iisaa.
Yimåe åen pottini hayre nden. Onsay annabi Iisaa åanti gite mun ðen, fewtini dow.
Iisaa : "Baaba, mi weltanike ma fii ko jaabinanðaa mi kon. Laazaru, yaltu!"
Kaawake waɗii. Mayɗo on yalti ka qaburu!
Buy e tawanooåe åen yi'ii ko Iisaa waði kon, åe gomðini mo. Ko åuri e moýýude kon ko gomðingol annabi Iisaa, no woniri woo. Hiɗa hoolii ɗun?
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Mariyatu, Iisaa, Mariyama, woråe ɗiɗo
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Tag: biddo Allah
Iisa Almasiihu woni Ɓiɗɗo Allah na?
Tokkiiɓe Iisa Almasiihu mbi’ata Iisa woni Ɓiɗɗo Allah, fodde ko ɓe tawi nder Deftere Allah. Ammaa woɗɓe ɓe tokkaaki Iisa Almasiihu njaɓataa haala kaꞌa, ngam fodde faamu maɓɓe Allah danyataa ɓiɗɗo. E noy Iisa Almasiihu woniri ɓiɗɗo Allah …
Ɗume Iisa Almasiihu wi’ani hoore mum?
To a ƴami koo moy nder duniyaaru “Ɗume a numata dow Iisa Almasiihu?”, a heɓan jaawaabu feere feere. Ammaa to a ƴamino Iisa Almasiihu ƴamol ngol, noy o jaabeteno? To a ƴamino mo “An, a moy?”, ɗume o …


text:
Caggal nde hooreejo hilifaaɓe keso oo holliti tuugnorgal guwarnama mum yeeso depiteeji asaambele, depitee Kajjata Maalik Jallo, ƴettii konngol ngam rokkude heen miijo mum, ñalnde 23/11/2018. Fooyre Ɓamtaare firanii on ngol, kanngol woni les ɗoo :
Hooreejo hilifaaɓe,
Ɗoo e balɗe nay leydi men ina mawnina juulde jeytaare mum. 28 noowammbar mo mawnidinintuno-ɗen enen fof e nder weltaare, wontii ñalngu sunaare wonande huunde e men. Oɗon nganndi, jamma 27 jofi 28 noowammbar 1990, koninkooɓe muritaninaaɓe, ɓaleeɓe kam en fof, jaggaama, ndummboyaa to woɗɗi cuuɗi mum en, to Inaal, mbaraa warngo bonngo, tawi wari ɗum en ko ɓiɓɓe yummiraaɓe mum en ɓe ngondunoo e nder konu ngootu.
Ɓeen mbaɗi ɓe ko kuraaje, tuggi 1 haa 28, ɓe mbardi ɓe yargo ngam mawninde juulde jeytaare. Ooɗoo fatra tonngii ko anndiraa bonanndeeji duuɓi ɓennuɗi ko anndiraa “pasif imaniteer”. Hay so waawaa wiyeede ko laamu mon fawii ŋaddet ɗee golle tunwinde haa cay 28 noowammbar, ittataa ina waɗɗinoo ngu yiytude safaara moƴƴo tuugiiɗo e hakke mo loraaɓe ɓee njogii e anndude goonga kam e ñaawoore nuunɗunde. Kono, ko puɗɗi-ɗon waɗde heen koo yahi ko e suurde warɓe koye, ɓe huunde e mum en kalfinaa haa hannde golle toowɗe e laamu hee, tawi alaa ko rokki joom en hakke en ɓee so wonaa wiyeede yo njejjit.
Hooreejo hilifaaɓe, ngenndiiji mawɗi e ɓesnguuji mawɗi ɗii mbiyataa abada ina mumta ko moƴƴaani e daartol mum en, kono ɗi maandinirta ɗe ko geɗe jiyotooɗe, mbele eɗe mbaasa yejjiteede, mbele ko wayi noon ina waasa waɗtude haa cay.
Hooreejo hilifaaɓe, laamu mon suɓii ko jokkude e jokkitde silsil paltoor e joñgol. Hannde, ngardiigu mon laamu ina feeñnini e ko laaɓti paltoor e joñgol haradaneeɓe e ɓaleeɓe e nder nokkuuji baaɗi no jaŋde, e pinal e kumpital e njuɓɓudi laamu siwil e militeer. Jooɓnaaɗo konngol laamu mon, nde naamndaa ko faati e ɗuum, hersaani wiyde wonde laamu mon wonaa laamu ƴele, toɗɗogol mon yimɓe tuugii ko e kattanɗe; no annama yiɗde wiyde ma a taw heddiiɓe ɓee ko njuumtaani.
Hooreejo hilifaaɓe, bayyinaango maa politik kuuɓtodinɗo ina rokki min fartaŋŋe yaltinde toɓɓe ɓurɗe yiytinaade e nder seedantaagal ngardiigu Muhammed Abdel Asiis, e sahaa nde o njoofnata manndaa makko ɗiɗmo, battano.
Muhammed Abdel Asiis maa woppir leydi ndii ñamaande yerondirnde e denndaangal kaalis pirlitaaɗo nder leydi e nder hitaande (PIB). Sosiyateeji laamu doondinooɗi faggudu leydi ndii pusaama, yeru Sonimex e Ener, walla ngoni ko e laawol fuseede, yeru SNIM (aɗa anndi no ngoppir-ɗaa ɗum), e Muulirde ngenndiire nde gollotooɓe mum njooɗii lebbi joy njoɓaaka, kam e Poor e Aeropoor (Tufnde e Kanndaa) Nuwaasoot kalfinaaɗe sosiyateeji tumarankooji e sifaa mo laaɓaani, mo hoolnaaki. Jawdi men ndariindi taccii jooni duuɓi ɗiɗi yooro tawi alaa fof ko laamu waɗi ko maantini ngam daɗndude ɗum. Ngalu njowitiingu e awo leydi ndii woni ko jiireede haa ko gollodiiɓe leydi ndii e koye mum en, ko nanndi Dental Orop, mbaɗtii hulande ɗum.
Hooreejo hilifaaɓe, seedantaagal Muhammed Abdel Asiis kadi, ko jahrugol caggal demokaraasi e wellitaare, e kuutoragol ñaawirɗe ngam fiyrude ɗum luulndiiɓe to bannge politik. Dummbugol senaateer Muhammed Ghadda, kam e baɗgol e ndeenka ñaawoore senaateeruuji keewɗi kam e hoohooɓe senndikaa e jaaynooɓe, fotde hitaande, tawi alaa fof ko hollitaa ko ina seedtoo njeenaari ɓe takkaa ndii, ko e ndiin mbaadi. Ko noon ne kadi, Depitee tedduɗo, hono Biraam Daa Abeydi dummbiraa. Ngee tooñannge fawaange e luulndiiɓe yuumtii kadi e uddugol opitaal Buuamatu ɗo miskineeɓe muritanaaɓe heewɓe cafrotonoo njoɓaani, ko jiidaa e uddugol nokku Ulemaa en…
Hooreejo hilifaaɓe, Persidaa waasɓe maa yah e sahaa mo ciimtol cakkitol Fedde ngenndiije dentuɗe paatungol e Muritani, holliti wonde tataɓe nay yimɓe leydi ndii (75%) nguuri ko e baasal caɗtungal.
On njaaraama.


text:
Air Senegaal, Mbele maa Noddaandu Fulɓe he Kofgol Juuɗe Noote, e Hol ko Waawi won’de Rewam mum
Salaade Pulaar/Fulfulde jeyee he nder ɗemɗe gollorɗe Air Senegaal, gaa-ga jojjannde Fulɓe yoolaande he nder kuwtorogal ngal leydi fof renndi, ene waɗi kadi yiyannde fagguduyankoore to bannge njulaagu e njeeñcudi. He nder kuule njulaagu wiyaa ko coodoowo ko laamɗo, ɗuum firti jeeyoowo ene foti waɗde kala ko ene weltina kiliyaan mum, wonaa tan mbele haa o sooda laawol gootol, kono mbele kadi omo sooda o soodta.JOKKU Taro


text:
Fedde jalluɗi jam ko fedde mogooji, nde ardii ɗum biyeteeɗo Demmba Saar. Fedde nde sosaa ko e hitaande 2004. Tuggude ndeen fayde jooni nde fiilii leppi ɗiɗi, nde yuɓɓinii kadi njilluuji keewɗi e nder leydi ndi. Fooyre Ɓamtaare jokkondirii e koolaaɗo kuuɓal fedde nde, ngam anndinde ndee fedde daraniinde findinde e jannginde.
Fooyre Ɓamtaare : Ceerno Ibraahiima, aɗa waawi haalande banndiraaɓe ɓe hol ko woni fedde «Jalluɗi jam»?
– Ibraahiima Sillaa (KK) : Jalluɗi jam ko fedde dartoriinde yuɓɓinde mogooji e jaŋde Pulaar, sosaande e hitaande 2004. A nde jogii duɗal to joɗnde Basra mayre to Basra, sara hotel Kummbi Saleh. Hooreejo fedde nde ko Demmba Saar, ko miin woni koolaaɗo kuuɓal mayre.
Fedde jalluɗi jam ko fedde mogooji, nde ardii ɗum biyeteeɗo Demmba Saar. Fedde nde sosaa ko e hitaande 2004. Tuggude ndeen fayde jooni nde fiilii leppi ɗiɗi, nde yuɓɓinii kadi njilluuji keewɗi e nder leydi ndi. Fooyre Ɓamtaare jokkondirii e koolaaɗo kuuɓal fedde nde, ngam anndinde ndee fedde daraniinde findinde e jannginde.
Fooyre Ɓamtaare : Ceerno Ibraahiima, aɗa waawi haalande banndiraaɓe ɓe hol ko woni fedde «Jalluɗi jam»?
– Ibraahiima Sillaa (KK) : Jalluɗi jam ko fedde dartoriinde yuɓɓinde mogooji e jaŋde Pulaar, sosaande e hitaande 2004. A nde jogii duɗal to joɗnde Basra mayre to Basra, sara hotel Kummbi Saleh. Hooreejo fedde nde ko Demmba Saar, ko miin woni koolaaɗo kuuɓal mayre.
Fedde nde sosraa ko jogaade njoorto ɓamtude pinal yimɓe ɓee, renndo ngoo fof: mogooji amen noddata ko dental muritanionaaɓe fof. Yeru mum «Ngenndiyankooɓe nayo e nder leƴƴi nay e nder Muritani , Haalpulaar, capaato, Jolfo e Sooninke). E nder mogo ɓe luurduno. Ɓe mbayi no haɓooɓe nii, gooto fo ɓoorti wutte mum. Ndeen gooto fof ɓoortii wutte mum, ɓe tawi mo woni e maɓɓe kala comcol sakki ngol, nataa heen ko araaraay Muritani. Nii woni ɓe njenanaa ɓe potaani haɓde, gooto fof rokki goɗɗo oo junngo. Yimre meeɗen, « jaaroore Muritani » woni e yahde. Ɗum noon minen hare amen ko ɗiiɗoo leƴƴi kala ndentu, ngona gootum.
FƁ : Ko puɗɗi-ɗon ko no foti leppi piil-ɗon ?
– Ibraahiima Sillaa : E min njogii lefol ina wiyee « ngaari e ndillaan » : ɗum ɗoon noddaani cubalaagal tan, noddi ko pulaagu fof. Mogooji amen ina kuɓindii ko heewi, gila noon e yonta men hannde e hol no sukaaɓe men poti nehoraade, so o ummiima Fuuta o naatii teeru, hol no o foti fakkoraade ha o waasa waylaade. Min mbaɗii lefol ina wiyee « wumɓe binndol » ɓurɗo heeroraade nafoore jaŋde.
FƁ : E nder golle mon ɗe, oɗon njogii wallidiiɓe, tawi ina ndokka on kaɓirɗe walla ngalu?
– Ibraahiima Sillaa : Ko min puɗɗi fayde hannde, min ɓuri wawde golloraade ko doole amen oole e jarlitaare mehre. Kala ko emin mbaɗa ko e jiifaaji amen tan min ittata.
FƁ : Mogooji mon ɗi, ko e NUwaasoot tan kolliton ɗum en ?
– Ibraahiima Sillaa : Alaa, e min njaha e leydi hee kala ; rawane, min mbaɗii njilluuji, min njahi Kayhayɗi, Ɓoggee, min mbaɗi toon kiirɗeeli. Ko ɓooyaani ko, min njahii ɗo haa Sehilbaabi, Siñtaan Padalal, min mbaɗi Bedeŋki, min naati e diiwanuuji Sehilbaabi ɗi. Min mbaɗii balɗe 22 e ngool lappol. Goomu amen noon ina mahondiri, yimɓe ɓe ina kormondiri, gooto fof ina anndi ɗo haaɗata goɗɗo oon, nde tawnoo ɓurɗo e amen mawnude o, ko seeɗa ŋakkata duuɓi 60. Goomu ngu ina waɗi kadi rewɓe, e famarɓe duuɓi. Renndini ɓeeɗoo fof ko yiɗde daranaade leñol ngol, sibu ko min puɗɗi ko, alaa e amen mo « Jalluɗi Jam » itti huunde wiyi ɗum « ndah » ! Woodi tan ko ittude huunde waɗa e fiɓnde he. Gooto e amen fof ina jogii dañirgal mum goɗngal. Yeru miin kaaldoowo e mon, ko mi jannginoowo liisee.
FƁ : Hol tuugnorgal mon wonande sahaaji payɗi ?
– Ibraahiima Sillaa : E sahaaji payɗi, e min poti yuɓɓinde njillu to Nuwaadibu, nde tawnoo banndiraaɓe wonɓe toon ɓe, caggal nde njeeɓi lefol amen ngol (ma en ngaroy heen) ɓe kolliti yiɗde yo min ngar toon. Ina waawi min ɓenna haa Suwoyraat. Minen waɗooɓe moga amin cafra. So a wondii e mette walla caɗeele so min mbaɗii mogo, a yiyii ko jalnii, hakille maa yaltude e ɗeen caɗeele. Min udditii dame haa yaaji e dow sarɗi joomum wona jiɗɗo leñol ngol, jiɗɗo Muritani.
FƁ : Mbele won fedde pinal, walla fedde politik walla senndikaa njokkondir-ɗon?
– Ibraahiima Sillaa : Alaa ko min fedde keertiinde, min njokkondiraani so wonaa e pelle baɗooje mogo, no amen nii.
FƁ : Hol ko mbasiyto-ɗaa
yimɓe ɓe?
– Ibraahiima Sillaa : Won ko njiɗnoo-mi yimɓe ɓe paama seeɗa, haa teeŋti e banndiraaɓe men wonɓe to Nuwaadibu e Suwoyraat : kamɓe fof e yiɗde jokkondirde e amen , minen kadi ɓuri yiɗde arde e maɓɓe. Min mbiya kadi banndiraaɓe ɓe, wonde leppi amen ɗi mbaɗiraaka ñiŋde hay gooto. Lefol kaalowol haala diine ngol, hilifaaɓe diine ɓe njaafoo min, won ɗo min keɓaani e diine, kono noon ɓe paama ɗum waɗii dille seeɗa. Kono ko yiɗde fooɗtude hakkillaaji yimɓe ɓe e tanaaji baawɗi wonde heen, hay so tawii min mbiyaani yo woppe haa laaɓa. Jamaanu hannde won rafiiji ngoodi, gardooji e kaɓirɗe kuutorteeɗe ɗe.
FƁ : Leppi piil-ɗon no poti ?
– Min idii fiilde ko lefol ina wiyee « koolangel ŋakki aawdi », min ndeftini heen «kaddingol ».
Fooyre Ɓamtaare


text:
Kawgel fuku ngenndiije Afrik, joofirii poolgu kippu Sammbi e dow kippuuji ɓurnooɗi yaakoreede. Ɓe kawrunoo e finaal hee ko e Koddiwaar, ɓe ndonkondiri haa waktu oo fof (90h) huuɓi, ɓe ndonkondiri e ɓeyde hee (30h), wattindoraa ko tiiruuji (8-7). Nde tawnoo ko Sammbi ɓuri lootaade hikka, ɓe kawi.
Kawgel fuku ngenndiije Afrik, joofirii poolgu kippu Sammbi e dow kippuuji ɓurnooɗi yaakoreede. Ɓe kawrunoo e finaal hee ko e Koddiwaar, ɓe ndonkondiri haa waktu oo fof (90h) huuɓi, ɓe ndonkondiri e ɓeyde hee (30h), wattindoraa ko tiiruuji (8-7). Nde tawnoo ko Sammbi ɓuri lootaade hikka, ɓe kawi.
Nii woni go’o maɓɓe nawde raay kawgel ngel.
Kippu Sammbi oo noon ina teskaa no feewi e ngelɗoo kawgel. Ko kanko woni hoore goomu mo wonnoo oo, yeeso Gine Ekaatoriyaal e Libi e Senegaal. E nder pottitte tati ɗee, ɓe kawii laabi ɗiɗi, ɓe ndonkondiraa gootol : Ɓe kawii Senegaal (2-1); ɓe ndonkondiri e Libi (2-2), ɓe kawi Gine Ekaatoriyaal (1-0). E nayaɓal pottitte hee ɓe pooli Sudaan (3-0). Kono ɓe mbetti fof ko nde ɓe njaltini Ganaa e feccere joofnirɗe (1-0).
Sammbi fuɗɗii tawtoreede joofnirɗe kawgel ngel ko e hitaande 1974. Ndeen hitaande, ɓe kawi Koddiwaar (1-0) e Ugannda (1-0), kono Misra hawi ɓe (3-1). Ɓe ɓenni daawal dewngal heen ngal, ɓe njaltini Konngo (4-2), kono, e finaal hee, ɓe ndonkondiri e Sayiir (2-2). Nde ɓe mbaɗti, balɗe ɗiɗi caggal ɗuum, Sayiir fiyi ɓe (2-0). Gadanol maɓɓe ndeke moƴƴii, sibu tawtoreede gadanol, yaha haa finaal, weeɓaani.
Ɓe ngarti ko e hitaande 1978, kono ɓe ngoɗɗoyaani. Ɓe kawi Burkinaa (2-0), ɓe ndonkondiri e Niseriyaa (0-0), Ganaa hawi ɓe (2-1). Nii woni ɓe kooti law. Ɓe ngartoyi kadi e hitaande 1982, ɓe kewi galaŋ kiri (woni ɓe ngari tataɓo) caggal nde ɓe piyi Alaseri. Ɓe ngartoyi kadi e hitaande 1986. Ɓe ngaraani 1988, ɓe ngartoyi kadi 1990, ɓe ngoni hoore goomu maɓɓe, kono Niiseriyaa hawi ɓe e feccere joofnirde kawgel ngel, kono ɓe kawi Senegaal e pooɗondiral palaas tataɓo oo. E hitaande 1992 Koddiwaar yaltini ɓe e nayaɓal kawgel ngel (0-1). Ɗee geɗe kala in akollita wonde Sammbi ina waawi fuku hay so tawii duumaaki no feewi.
Ñalnde 27 abriil 1993 musiiba bonɗo yani e kippu fuku Sammbi, tawi ina tiindii Senegaal ngam kawgel tawteregol joofnirde fuku winndere 1994: Abiyoŋ jolnunooɗo kippu oo yani e nder geec, yimɓe 30 wonnooɓe heen ɓee kala, kam e yimɓe laana kaa kala, mboomii heen. Fettooɓe bal 18 kam e kippu bal rewɓe leydi ndii, hay gooto heen fiɗɗaani nofru.
Wonti ko maa leydi ndii taftoo kippu keso. Oon kippu keso tawtoraama joofnirɗe kawgel ngel e hitaande 1994. O ari hoore goomu mo o wonnoo oo (ɓe ndonkondiri e Sieraa Leon (0-0), ɓe kawi Koddiwaar (1-0). Ɓe kawri e Senegaal e nayaɓal, ɓe piyi ɗum (1-0), ɓe piyi Mali e feccere joofnirɗe (4-0), ɓe kawri e Niiseriyaa e finaal, ɓee kawi ɓe (2-1). Ko to Tuunus wonnoo. E hitaande 1996, ɓe koonii kadi e goomu maɓɓe (Ɓe piyi burkinaa (5-1) ; ɓe piyi Sieraa Leon (4-0), ɓe tehondiri e Alaseri (0-0)). E nayaɓal joofnirɗe kawgel ngel ɓe liɓi Misra (3-1), kono Tuunus fiyi ɓe e feccere joofnirɗe (4-2), kono tan ɓe ngari tataɓo, sibu ɓe kawii Ganaa (1-0).
Tuggi 1998 haa 2006, Sammbi taƴtaani daawal gadanal ngal. E pottital 2010 ɓe ngoni hoore goomu maɓɓe, ɓe kawri e Niiseriyaa e nayaɓal, kono ɓe kawaa.
E hitaande 2001, karaŋ tataɓo joɗɗinaa wonande kawgel ngel. Karaŋ kaŋŋe peewnaaɗo to Itaali. Tuggi nde kawgel sosaa feewde jooni ko nii pooɗondiral karaŋeeje ɗee njahri :
Hawɓe e pottitte pooɗondiral karaŋ Abdel Asiis Abdalla Saalem :1957 à 1978
Gaanaa : 1963, 1965, 1978
Misra : – 1957, 1959
Konngo : – 1968, 1974
Ecopi : – 1962
Sudaan : – 1970
Konngo : – 1972
Maruk : – 1976
Hawɓe e pottitte pooɗondiral karaŋ Ngootaagu Afrik : 1980 à 2000:
Kamaruun : – 1984, 1988, 2000
Niiseriyaa : – 1980, 1994
Misra : – 1986, 1998
Ganaa : – 1982
Alaseri : – 1990
Koddiwaar : – 1992
Afrik worgo : – 1996
Hawɓe e pottitte pooɗondiral karaŋ Ngootaagu Afrik : gila 2002
Misra : – 2006, 2008, 2010
Kamaruun : – 2002
Tuunus : – 2004
Sammbi : – 2012
No foti laabi tawtoraa kawgel ngel
Laabi Leydi
22 Misra
19 Koddiwaar
18 Ganaa
16 Kamaruun
Niiseriyaa
15 RD Konngo
Tuunus
Sammbi
14 Alaseri
Maruk
12 Senegaal
10 Gine
8 Burkinaa
Ecopi
Sudaan
7 Afrik worgo
Mali
6 Rippoobilik Konngo
Togo
Angolaa
5 Kenyaa
Ugannda
Gabon
4 Mosammbik
3 Beniŋ
Libi
2 Liberiyaa
Malawi
Namibi
Siera Leon
Simmbabuwe
1 Botswaana
Gine Ekaatoriyaal
Moris
Ruwannda
Tansaani
Niiseer
0 Komoor
Jibuti
Eritere
Gine Bisaaw
Lesoto
Madagaskaar
Muritani
Somaali
Swaziland
Tchad
- Ɓurɓe heewde ko mballini
Bituuji Fettooɓe
18 Samuel Eto’o
14 Laurent Pokou
13 Rashidi Yekini
12 Hassan El-Shazly
11 Hossam Hassan, Patrick Mboma
10 Didier Drogba, Kalusha Bwalya, Pierre Ndaye Mulamba, Francileudo Santos, Joel Tiéhi, Mengistu Worku
9 Abdoulaye Traoré
8 Pascal Feindouno, Wilberforce Kwadwo Mfum, Ahmed Hassan,
7 Taher Abouzaid, Ali Abugreisha, Benni McCarthy, Roger Milla, Jay-Jay Okocha, Frédéric Kanouté
- Teskooji
• Ko Sayiir tan e hitaande 1974, e Niiseriyaa, 1994, e Kamaruun e hitaande 2002 e Tuunus e hitaande 2004 ndañi hawde CAN e tawtoreede kadi Kawgel fuku winndere.
• Kono, ko luulndii ɗum, Maruk e hitaande 1970 e 1994, Kamaruun e hitaande 1994, e Niiseriyaa e 1998 e Afrik worgo e hitaande 2010 ndañi tawtoreede kawgel fuku winndere kono luutaa CAN.
• Denndaangal kippuuji Afrik meeɗɗi tawtoreede kawgel fuku winndere (gila 1934) meeɗii nawde raay e CAN, haa heddii Anngolaa e Senegaal e Togo.


text:
Holi ko woni ɗanngal ? Holi Faandaare ɗanngal ? Holi heewɓe ɗannaade ? Holi to heewi ɗannoreede ? Holi no heewi ɗannoreede ? Holi ko foti rewde e ɗanngal ?
Ɗum ko huunde he naamne ɗe en keewaani naamnaade koye men, kono sikke alaa, so en njuurnitiima, en miijiima en miijtiima, maa en taw ko naamne jojjuɗe sanne.
Haa teeŋti e hannde, ɗo aduna fof wonti wuro wooto, yimɓe natti yeewnondirde hay so mbayrii yiyondirde hakke duuɓi e kitaale, sabu goodal jokkorɗe kumpitinooje mo woni fof no banndum finiri hay so yiyondiraani e mum.
En mbiyataa eɗen ndokka jaabawuuji ɗee naamne sabu waasataa ɓurɓe en heen ganndal, kono tan, maa en ngeto rokkude heen miijo, wonana ɓeen fartaŋŋe luggiɗinaade heen, haa keɓen ko ɓuri laaɓde koo.
Sikke alaa kay, ɗannaade kam ko ummaade e nokku mum faya e nokku goɗɗo. Gooto fof noon e ko faanditii heen. Ɓee ko ngam janngoyde, ɓeya ko ngam yiiloyaade ngalu, woɗɓe ko ngam yiiloyaade barke e malu. Pulaar noon tonngii ɗum e konngol gootol nde wiyi “ko yahetee ene artee koo fof ko añde nguurndam mbaɗɗam koyeera tan”. Waɗde en puɗɗiima faamde, faandaare ɗanngal ko yiiloyaade ko ene walla ɗum e wuurde nguurndam moƴƴam, ngonduɗam e ndimaagu.
So en ngartii e naamnal men Holi heewɓe ɗannaade ? Sikke alaa, ndeen kam, ko sukaaɓe worɓe tan keewnoo ɗannaade caggal nde kuli sooño. Mawɓe ɗanniyankooɓe ene ngoodi kono tawata ko fuɗɗiiɓe waɗde ɗum gila ene pamɗi, haa mawnora kisa tawa haajuuji kumtaaki, njokka, haa wonta lutto walla won wiyooɓe luttere. Ko sakkitii koo noon, en mbaɗtii yiyde hay sukaaɓe rewɓe ɗannotooɓe. Nde tawnoo won ɗo caɗeele ene keɓa, gooto fof woƴetee ko hoore mum.
Ndeen, wiyatenoo ko yo sukaaɓe rewɓe njooɗo e gure, sukaaɓe worɓe ɗannoo, gartuɗo heen fof tawa ene haɓɓanaa tekkere e ɓiyi kaaw mum, walla ɓiy gorgol mum. Kono nde tawnoo jooni aduna oo koko weñtitii, rewɓe e worɓe fof ko tufɓe tiiɗe, gooto fof ene yiiloo no wuurdi. Fawaade noon e no diiwanuuji mbaydi.
So en ngartii to heewi ɗannoreede, ene anndaa tan ko ɗo sikkaa jam ene ɓuri heewde. Hay sinno heen sahaaji, won ko sikketee tawa woodaani, sabu en nanii Ñokkaan ene yima jimɗi Ceerno Boy ɗo wiyata “heewii ko yawaa, hutaa, seyfitaa, tawa barke ene heewi majjinaaɓe nganndaani. Heewii kadi ko gite keewi reerɗaa, tawa tanaa mum ene heewi famɗaani”.
No ɗannortenoo kadi ene heewi sifaaji. Sabu ndeen kam won unanteeɓe gawri, cuurtinanee lacceeje, caawa, ndoondoo, njahra koyɗe. Won heen ko pucci ñaantaaɗi. E no mbiyru-ɗen naani nii, fawaade e faandaare joom mum jogitii e ɗanngal mum. Jooni noon kam fof newiima. Sabu ɗo fotnoo waɗaneede lebbi wontii daw-njoftaa.
Naamnal men cakkital ko holi ko foti rewde e ɗanngal. Tawde kay ene paamii fayndaare ɗanngal ko yiilaade no dañiri wuurde nguurnam ɗam alaa koyeera, woni wuurde tawa fawaaki, loritaaki, waɗde eɗen poti waɗtude hakkillaaji e ɗee geɗe:
•So a ɗanniima a dañii, artir, pewjiraa no njooɗori-ɗaa. Sabu ko ladde weli fof, ko jatti ɓuri. Ndeke, eɗen mbaawi waɗde juɓɓule, ndenndinen kal men, liggoro-ɗen ligginoren haa kisa woɗɓe yiɗnooɓe ɗannaade ene ndonki sabu baasal. E binndanɗe men garooje, ene waawi ngartoyen e peeje potɗe sakkeede e oon fannu haa ɗum laatoo; so Alla haajii.
•Geɗel goɗngel ko jahɗo gure jeeɗiɗi e faango hoɗeede dañaani ko yiɗnoo, yo rutto e konngol Pulaar biyngol “donkitɗo anndude to fayi, yo ruɗto to umminoo”. Sabu ene gasa tawa arsuku oo woni ko bannge goɗɗo mo en njiyaani. Nde tawnoo neɗɗo wiyaa ko yo dillin sabaabu, tee alaa gollal ngal moƴƴaani so wonaa tawa ko ngal hawraani e diine, walla ngal aada e pinal njaɓaani.
Ndokkondiren aadi tan e ko fayi arde, caggal nde ñaagi-ɗen Joomiraaɗo nde rokkata en oon fartaŋŋe, haa mbaawen faccirde naamnal men “holi ko fofti rewde e ɗanngal”.
Malal Sammba GISE


text:
Pelɓondire mbaɗii ñalnde altine 22/04/2013 hakkunde dokkeer en (roondotooɓe) e sanndarmori, ɗo Poor Nuwaasoot ɗoo. Heewɓe e roondotooɓe ɓee ngaañiima heen. Heen woɗɓe kadi nanngaama. Caggal ɗuum ko roondotooɓe wonɓe e jehreeji Nuwaasoot …Hol ko addi bone ? Addi bone, ko ɓe diinnunooɓe ngam ɗaɓɓude ittugol Muhammed wul Seeknaa e gardagol Biro ƴettoowo roondotooɓe oo, biyeteeɗo BEMOP, e jeytoregol maɓɓe heen, kam e ɓeydugol njoɓdi jebbitgol.
Ɓe njoɓetenoo ko mbuuɗu wonande kala kiloo tellinaaɗo, jooni, ɓe naamndii ko famɗi fof, ko buuɗi tati wonande kala kiloo jebbitaaɗo. Aɓe ɗaɓɓunoo kadi udditgol safrirde e Poor wonndude e ammbulaas.
Keeweendi roondotooɓe ɓee ko hedde ujunnaaje jeeɗiɗi neɗɗo, tee, ɓuri muusde heen fof, ko doole maɓɓe ɓooyii siiɓeede, sibu, ooɗoo biro BEMOP (Nuwaasoot e Nuwaadibu), alaa ko woni golle mum, so wonaa ɓilaade hakkunde gollotooɓe e jom golle en, e ñaamde doole gollotooɓe. Tee, senndikaaji ɓooyii ɗaɓɓude pusgol makko, sibu makko laataade kootu nguurngu e ƴiiƴam gollotooɓe, ɓurii jooni duuɓi noogaas. So njiyaagu ina woodi e leydi hee potngu haɓeede tigi-rigi, ko nguuɗoo njiyaagu e ñaamgollaagu.


text:
Sooja’en asama ɓe lesdi Naajeeriya, NAF heɓi ɓesdaari piirooje elto konu kese joyi fahin ɓesdaari ngam sembiɗinki kuuɗe elto sooja’en honirooɓe piirooje nder lesdi ndin.
Non woɓɓe fukaraaɓe 16 nder maɓɓe e surba’en ɗiɗo woniiɓe nder jangirde elto kuuɗe sooja moodi ɓendini elto lanyol piirooje nder jangirde elto lanyol piirooje nde Kaduna.
Ɗo latti aran nder duuɓi ‘yattuɗi 30 ko jangirde elto Soja nde lesdi wonde Kaduna heɓi fukaraaɓe maare moodi dow laanyol piirooje fodde ɓe timmina jangirde dow elto kuuɗe soja.
Piirooje ɗen yebre on nder piirooje elto konu 10 ɗe Naajeeriya soodi iga lesdi Pakistan.
Piirooje ɗen lattuɗe kese nder cawli maaje ɗe tafiraama bee nauraaji zamanu irin ɗe duuniya fuu naftirta jotta.
Ardiiɗo lesdi Naajeeriya hiddeekoojo, Professor Yemi Osinbajo andini dow gootal nder laabi sembiɗinki yaake rento nder lesdi ɗi ngomnati ardiiɗo Buhari ardini woni firlutuki kuuɗe Sooja’en lesdi ndin her heɓanki ɓe elto keyngo areeji kuwtinirteeɗi ɗi zamanu e tabutunki ɓe rokkama hakkeeji maɓɓe no handi e nde handi.
Gurin


text:
Ngalɗoo naamnal dee ina gasa betta yimɓe heewɓe, kono pulaar wiyi « ko haala addata haala ». Haa hannde kadi, kala nde haala ɗemɗe haalaa, ɗemɗe yimɓe kala tonngitto, hay ñallinnooɗe ko ɓooyi e ɓuuɓri ɗemɗe goɗɗe ! Haa teeŋti noon kadi so haala Farayse haalaama heen ! Yo laaɓ gila e jooni, njeyaa-mi ko e wiyooɓe Farayse jeytaama e ngalu men pinal, ko ɗemngal gollorgal kadi ngal yoga e Muritaninaaɓe keblaa, ko ɗemngal gollorgal ngal katojin-ɗen e jokkude huutoraade hay nde ɗemɗe men laawɗinaa, mbaɗti janngineede ! Eɗen poti boom addoyde ɗemɗe mawɗe goɗɗe mbaɗten heen!
Nde wiyaa ɗemɗe ngenndiije pulaar, sooninke e wolof mbaɗtii fireede e huutoreede nder Suudu sarɗi, miijooji keewɗi njaltii. Eɗen mbaawi nii wiyde wonde ɗemɗe ngenndiije ɗee mbaɗtii haaleede toon ko ɓooyi, gila nde Sih Sammba Kellel udditi damal ngal e hitaande 2011 ! Kono jooni ɗum laawɗi, caggal nde ɗum fellitaa waɗeede e hitaande 2018, nde Suudu nduu waylata sarɗiyeeji mum ndernderi ndee, fellitaa ɓeydeede heen, e damal « nantingol » hee « Njuɓɓudi suudu sarɗi ngenndiiru maa huuɓnu nantingol jeewte ɗee e nder ɗemɗe ngenndiije ɗee ». Alaa fof ɗo feeñi heen haala « ɗemɗe kuutorteeɗe », alaa fof ɗo wiyaa heen « Farayse haaletaake ». Ɗum noon, hooreejo suudu nduu so wiyii ina haɗa neɗɗo haalde e maggal, o tooñii. Ndaa boom, hay nde o « wasiyii » sariɗiyeejo (depitee) Kummba Kan yo haal e Pulaar ndee, ko ina wona sarɗiyeeɓe njoyo kaalii ñalnde heen e Farayse caggal ɗuum !
Hol no yimɓe ɓee njiyri ɗum ?
Yimɓe ɓee ina peccii e pecce ɗiɗi mawɗe :
Feccere adannde ndee, ɓuri maantinde e mum en ko mettere ko wiyaa Farayse haɗaama haaleede koo, fulɓe jannguɓe farayse ine keewi e mayre. Huunde e ndee feccere ko ɗoon tan kaaɗi heen, caytoraani nii kisa ɗemɗe ngenndiije ɗee ko naatnaa heen koo. Heen feccere kadi, e fawaade e « kaɗtugol » Farayse ngol, walla kadi fawaade e ŋakke teskaade e nantingol ngol (firo alaa hakkunde ɗemɗe ngenndiije ɓaleeɓe ɗee…) mbiyi ndeke won fuunti soomii e feere naatnude ɗemɗe ɗee e suudu sarɗi nduu. Ndee feccere, eɗen mbaawi wiyde añaani ɗemɗe ɗee naatnee e Suudu nduu, kono ine woƴaa no feewi ɗemngal Farayse ngal. Eɗen paami, so tawii ko kulol jaltingol Farayse leydi ndii tawi kadi ɗemɗe ngenndiije ɗee fof laawɗinaaka, ngool kulol ina dagii ɗo men. So tawii noon ko fawde fiyakuuji ɓaleeɓe e ɗemngal farayse tan, eɗen calii ngoon miijo. Ko ɗoon nii, leñamleñameeɓe safalɓe, añɓe ɗemɗe ɗee, kawriti e ngoo miijo, so gollaade mbele leƴƴi keddiiɗi ɗii ina keedana Farayse, mbele ɓe ndaña hujja wiyde « ɓaleeɓe ɓee ngondi ko añde Arab ». Ndaa leƴƴi Muritani fof poti e ɗemngal Farayse hee, ko ngal koɗal e maɓɓe kamɓe fof ! Ina e maɓɓe (tawi ko e leƴƴi ɓaleeji ɗii) kadi wiyooɓe « maa fof tan arda gootol » : ɗuum woni wiyde so ɗemɗe ɗee laawɗinaaka tan, hay huunde firtaani naatnude ɗe e Suudu nduu. Eɗen nganndi, e ɓeeɗoo, wiyooɓe noon tawi ine nuunɗi heen ; kono heewɓe kadi, saliiɓe ɗemɗe ngenndiije ɗee, ina kuutoroo kadi oo hujja : « fof walla hay huunde » !
Feccere ɗimmere ndee, e tonngol, ko feccere ɓe nganndu-ɗaa ko weltaare tawo e naatnugol ɗemɗe ɗee e Suudu nduu ɓuri teskinde e mum en. Ɓee ne kadi ina peccitoo e pecce ɗiɗi goɗɗe :
Won heen wonanɓe (goonga e mum en walla e fuunti…) feere ndee, tee ɓe ngañaani Farayse natta haaleede boom e suudu nduu. Eɗen tawa ɗoo leñamleñameeɓe safalɓe walla huunde e jannguɓe ɗemngal Arab.
Won heen kadi ina cemmbini feere Suudu nduu, kono ina njawi no ɗum waɗiraa nii, tee ina calii kaɗgol kuutoragol ɗemɗe goɗɗe, ko ɗe mbaawi wonde fof, yo won farayse, walla engele walla sinuwaa… E miijo maɓɓe ko yo ɗemɗe ɗee naatne kono sarɗiyeeɓe ina njogii hakke haalde, gooto fof, e ɗemngal welaa. Ko ɗumɗoo woni miijo pelle pine kaɓantooɗe ko ɓooyi ɓamtugol ɗemɗe ɗee, laawɗingol mum en, kam e naatnugol mum en e nder tippudi nehdi e jangde leydi ndii, ko wayi no Fedde Ɓamtaare Pulaar he Muritani (FƁPM) walla Fedde Muritaninaare Ɓamtaare Pinal e Ɗemngal Sooninke he Muritani (AMPCLS) walla Fedde Ɓamtaare Ɗemngal Wolof he Muritani (APROLAWO). Ɗee pelle tati ina ngollodoo ko duumii. Ɗe njaltinii bayyinaango, Hooreejo Suudu sarɗi nduu noddii ɓe ngam « laaɓtinande ɓe huunde e geɗe ».
Ko hooreeɓe pelle tati ɗee njooɗodii e makko ñalnde 11 feebariyee 2020, tawi ko kanko e hoore makko noddi ɓe.
O wiyi o noddirnoo ɓe ko habrude ɓe o janngii bayyinaango pelle ɗee, omo yiɗi laɓɓitinande ɓe huunde e geɗe :
Go’o : addani ɓe ƴettude feere ndee ko mbele yimɓe leydi ndii, haa teeŋti e wonɓe e gure mum en nder leydi too, mbaawa humpitaade ko haaletee koo, ko yimɓe ɓe toɗɗii ɓee kaalata. Tee ɗuum ko hakke maɓɓe. E nder ɗuum ɓe eɓɓi tan tawo ko nantingol hakkunde ɗemɗe ngenndiije ɗee…
Ɗiɗi : Ko haɗi firo ngoo woodde hakkunde ɗemɗe sooninke, wolof e pulaar ? O wiyi e ooɗoo sahaa aɓe njogii tawa caɗeele to bannge karallaagal e ngalu. Ko ɗuum tagi ɓe puɗɗorii ko firo ɗeeɗoo tati feewde/ummaade e arab. Firo fof ina ɗaɓɓi kabin (cuurel kidingel e dille). E joɗnde maɓɓe sakkitiinde ndee, ko kabin pulaar e sooninke tan ndañi gollaade, hay so tawii e ooɗoo sahaa kabin wolof parii. Kabin fof ko yimɓe ɗiɗo pooftondirta heen, sibu joɗle Suudu sarɗi ina njuuta no feewi. Firo hakkunde ɗemɗe ngenndiije 3 ɗee ina ɗaɓɓi kadi kabinaaji tati goɗɗi : ɓe cuwaa heblanaade ɗum, kono ko maa waɗoy.
Tati : ko faati e jaltugol e tele parlemaa ne, o wiyi feere ɓe ndañani ɗum jooni ko yaltinde ɗemngal arab ngal ɗoon e ɗoon (e guurol), so gasii ɓe ceŋta ɓoggol hito ngol ɓe ceŋa ɗum e kabinaaji ɗemɗe ngenndiije tati keddiiɗe ɗee, gootal gootal, yaltoya ɓaawo ɗuum.
Nay : O wiyi « hay gooto haɗaaka haalde farayse e Suudu Sarɗi nduu », heddii tan ko firetaake. Sarɗiyeeɓe ɓee ine mbellitaa haalde ɗemngal mbelaa.
Hooreeɓe pelle pine tati ɗee kollitii mo :
Go’o : weltaare mum en e ko o bismii ɗum en ngam faccirande ɗum en ko ɓe njiɗi waɗde koo ;
Ɗiɗi : pelle ɗee ina mbeltii e ko waɗaa koo, tee ina keɓii e wallitde heen kala ko ɗaɓɓiraa ko mbaawi waɗde, sibu ɗe ndaranii ko yo ɗemɗe ɗee kuutore e denndaangal ceŋɗe nguurndam leydi ndii.
Bookara Aamadu Bah


text:
Ngal natal hollata ko sato naange kañum e laabi ɗi tagopeeje taardotoo naange: Hollaa ɗo ko naange taarateenge nge (ko wojji ko), rewi heen ko Meerkuur, rewi heen ko Wenus, refti heen ko Leydi, caggal ɗuni ko Maars rewi heen, rewi e Maars ko lefol kaaye kahooje (nokku koode ciirtatooɗe: wonaa tagofeere kono ko deental kaaye pamare e kaaye mawɗe ɗe ndenndaani; ko kannje keewi felBondirde, walla doole godtfe njana e majje haa ɗe cela laawol ngol de ngoni ngol, de naatoya e laawol leydi, de naata e weeyo leydi de cuma mbiyen «koode ciirtatooɗe»). Refti e ngol lefol ko tagofeere wiyeteende Supiteer(maandoraa «Jupiteer»).
- Ngardiindi
Ganndal «astoronomiya» ko gootal e gannde paytuɗe e weeyo : ko ganndal paytungal e ñyaaku naange, koode, lewru, koode ciirtatooɗe, ekn.
Ngal natal hollata ko sato naange kañum e laabi ɗi tagopeeje taardotoo naange: Hollaa ɗo ko naange taarateenge nge (ko wojji ko), rewi heen ko Meerkuur, rewi heen ko Wenus, refti heen ko Leydi, caggal ɗuni ko Maars rewi heen, rewi e Maars ko lefol kaaye kahooje (nokku koode ciirtatooɗe: wonaa tagofeere kono ko deental kaaye pamare e kaaye mawɗe ɗe ndenndaani; ko kannje keewi felBondirde, walla doole godtfe njana e majje haa ɗe cela laawol ngol de ngoni ngol, de naatoya e laawol leydi, de naata e weeyo leydi de cuma mbiyen «koode ciirtatooɗe»). Refti e ngol lefol ko tagofeere wiyeteende Supiteer(maandoraa «Jupiteer»).
- Ngardiindi
Ganndal «astoronomiya» ko gootal e gannde paytuɗe e weeyo : ko ganndal paytungal e ñyaaku naange, koode, lewru, koode ciirtatooɗe, ekn.
Konngol «astoronomiya» ko konngol gereknaaɓe, denndingol konnguɗi ɗiɗi: «astoroon» e «nomos»: «astoroon» firtata ko hoodere, «nomos» firtata ko laawol walla doosgal. Ndeke «astoronomiya » firtata ko ganndal paytungal e koode.
Naange, leydi, lewru, koode e geɗe goɗɗe nannduɗe e leydi jiilatooɗe e nder ndoogu (walla mbiyen nder asamaan walla nder kammu), ndenndi ngoni TAGEEFO (winndere). Ɗo kadi, gereknaaɓena njoginii ɗum konngol (ngol njogor-ɗen huutoraade yeeso), biyeteengol «kosmos». Kosmos ko tageefo (winndere): naage, lewru, koode, koode ciirtatooɗe ekn… Ko ngal ɗo gamnndal astoronomiya hollata mahateeri, walla dille e ñyaaku kala geɗe gonɗe e weeyo asamaan, kala ko woni e tageefo ngo. Faandaare ganndal astoronomiya fawii ko e toɓɓe tati:
1. Janngin'de e anndinde ñyaaku ko fayti e geɗe asamaan jiyeteeɗe, anndinde nokkuuji gongal geɗe ɗe, mawneeki e mbaydi majje. Nde toɓɓere tuugii ko e laabi e doosɗe janngaaɗe, ganndaaɗe, paytuɗe e tagoodi walla ɓanndu; (ɗoo noon, tagoodi walla ɓanndu, ko kala huudne memotoonde: haayre, rubundere, ɓanndu, henndu, ceenal, leggal, jamndi, ndiyam… ekn. Ɗee doosɗe ko njanngaa ɓurii duuɓi 300, ɗum waɗi, ko fayti e ndee toɓɓere, astoronomiya ena jogitii no feewi.
2. Anndinde ñyaaku geɗe ɗe, no ɗe ngaadorii, no ɗe mahorii, tamperaatiir weeyo majje e tekkeendi mum, keertiiɗi majje ekn… Ko fayti e ndee toɓɓere ɗiɗaɓere, astoronomiya ko anndi heen ena hakindii.
3. Anndinde kuccam geɗe ɗe, no ɗe mbayoyta yeeso, hol ko ɗe ngontoyta. Ko fayti e ndee toɓɓere tataɓere, astoronomiya alaa ko anndi heen so wonaa miijooji walla sikke, sabu toɓɓere nde ena jiiɓii.
Ko ɗee toɓɓe tati astoronomiya waɗi e hoore mum ngam anndinde yimɓe ñaaku geɗe aduna.
Ganndal Astoronomiya ko ɓami janngeede ɓooyii no feewi. Ngal ɓami janngeede ko gila annebi Iisaa jibinaaka: ɓaleeɓe Misiranaaɓe ena nganndunoo ko fayti e maggal ko foti e e duuɓi 3 000 hade jibineede Annebi Iisaa (yoo kisal won e mum); sabu e oon sahaa, diiniyankooɓe maɓɓe (elimaanuuji maɓɓe) ena mbaɗatnoo jotondiral hakkunde ilgol (naatgol walla jaltugol) mayo maɓɓe wiyeneengo Niil ngo e hoodere wootere wiyeteende Siirius: mayo ngo naatatnoo ko caggal nde ɓe njiyi hoodere nde subaka fof hade naange fuɗde e nder dumunna potɗo e lebbi ɗiɗi. To Siin, duuɓi 2 000 hade annebi Iisaa jibineede, annduɓe ndii ɗoon leydi, ene nganndunoo hol no lewru yahrata e hol no naange yahrata. Ko ɗum waɗi e oon sahaa eɓe nganndi no lewru e naange njaggirtee. Eɓe nganndunoo kadi hol nde lewru ndu e naange nge njogori jaggeede. Ɗo men ɗo, haa hannde won e mawɓe men huutorotooɓe kuule asamaan: eɓe kuutoroo hoodere jaayre, eɓe kuutoroo lappol biyeteengol lappol hakkunde jeeri e waalo, jiyeteengol ena niwɗa jamma, palingol e dow asamaan ngol. Eɗen nganndi so lewru dawii hol balɗe ndu heewi waɗde hade mayru daraade. Ɗum fof jeyaa ko e gannde kuule asamaan.
Ndeeɗoo deftere fuɗɗaa winndeede ko e hitaande 1989. Hade mayre muulede, nde huutoronooma e jeewte Rajo Muritani e tawtoreede saaktooɓe kabaruuji, Alhajji Sammba Sih e Aliw Siree Bah. Naamnde keewɗe naamndaama heen. Ko ɗum waɗi, so Allah Jaɓii, ma en eto jaabaade naamnde ɗe e kelle cakkitte deftere nde. Ganndal noon e nder nguurndam neɗɗo, ɓeydoto tan; ko ɗum waɗi won ko ɓeydaa e deftere nde, ena seerti seeɗa e jeewte men Rajo Muritani ɗe, sabu hon ko yiytaa e dow weeyo asamaan ngo e nder yolnde hakkunde jeewte ɗe e muulgol deftere nde, ɗum anndanooka e saanga jeewte ɗe. Tawde neɗɗo so anndii foti ko anndinde, alaa e sago ɗum ɓeydee e deftere nde mbele e ɗum ɓeydana en ganndal.
Ko Allah jogii ganndal, ko kannko hokkata yimɓe sahaa fof ganndal kesal.
E nder deftere nde noon, sahaa fof mboɗo yanoo (mboɗo tooña) heen e denɗiraaɓe am yette Bah en, yettee Soh en e Wanwanɓe Jowol mbele e ɗum ɓeydoo waɗde lamɗam seeɗa. Pulaar kuutoraaɗo e defterende (Fulfulde huutoraande nde) ko pulaar FUUTA TOORO, e nokku Ngennaar to Muritani e Senegaal. Haawnaaki Pulaar o ma ɗeɓ jiiɓoraade ɓiɓɓe yummiraaɓe men wonɓe fuɗnaange, tuggi Niseer rewi Caad haa Suudaan, sabu Fulfulde wonnde toon nde, Fulfulde fuɗnaange naaɓe ɓe ena ɗeɓi seerde seeɗa e pulaar hirnaange Afrik. Kono, so Alla jaɓBii, caggal ndee ɗoo deftere, ma en eto waɗde saggitorde hakkunde pulfule ɗe, sabu FUULƁE FU KAWTI INNA KAWTI ABB A. NJANNGEN ! NJANNGEN ! NJANNGE !
- Yuɓɓo naange walla sato naange
Ko ɓuri anndeede e nder ganndal koode ko nokku ɗo njeyaɗen ender aduna o. O nokku ɗo njeyaɗen ɗo, wiyetee ko Satonaange.
Hol ko woni Satonaange?
Naange ko hoodere ɓurnde fof ɓadaade en, ɓurnde fof ɓadtade leydi. Ko kayre hokkata nguleeki kuule catiiɗe nge ɗe.
Satonaange, ko deental tagooje bayɗe no annama leydi nii, taarotooɗe naange. Ɗoo kadi eɗen poti faamnude yimɓe yoga e konnguɗi ɗi njogorɗen huutoraade. Heen konngol wiyetee ko "tagofeere": tagofeere (wiyetee e ɗemɗe tuubakooɓe ko "planet"), ko tagoodi Alla mbaydi no leydi nii, walla no lewru nii. Eɗum waawi ɓurde walla fotde walla jaasde leydi mawnude. Ɗum woniri e weeyo ko no leydi walla naange walla lewru ngoniri e weeyo ni. Leydi e hoore mum ko tagofeere. Tagopeeje goɗɗe ena ngoodi e aduna he, hay so Banii Aadama en njiyaaka toon tawo. Tagopeeje ɗe noon, tuubakooɓe ena njoginii ɗum en inɗe; ko ɗum waɗi, tawde en ngalanaa ɗum en inɗe, mbaawaten tan ko huutoraade inɗe ɗe. Ko leydi tan njogini-ɗen innde, mbiy-ɗen ɗum e pulaar (mbiyɗen ɗum e Fulfulde) "LEYDI". Tagopeeje banngotooɗe walla taarotooɗe naange nge ko ɗe ko 9: – tagofeere MEERKUUR, tagofeere WENUS, tagofeere LEYDI, (ndi nguur-ɗen e dow mum ndi), tagofeere MAARS, tagofeere SUPITEER, tagfeere SATUURNA, tagofeere URAANUS, tagofeere NEPTUUN e tagofeere PULUTON. Tagofeere fof ena jogii bolol mum ngol taardotoo Naange men nge.
Puɗɗorto-ɗen noon ko tagofeere ɓurnde ɓadtaade naange nge, payen to tagofeere ɓurnde woɗɗude nde.
Jooni noon ƴewen ngoɗɗeeki hakkunde tagopeeje ɗe e naange nge, caggal ɗum ƴeewen hol no ɗe mbaydi e mawneeki, caggal ɗum kadi ƴeewen njuuteeki ñalawmaaji e kitaale e dow majje.
A) Ngoɗɗeeki hakkunde tagopeeje ɗe e naange :
- – hakkunde Meerkuur e Naange ko kiloomeeteruuji 57910000
- – hakkunde Wenus e naange ko Kiloomeeteruuji 108210000
- – hakkunde leydi e naange ko Kiloomeeteruuji 149600000
- – hakkunde Maars e naange ko Kiloomeeteruuji 227940000
- – hakkunde Supiteer e naange ko Kiloomeeteruuji 778340000
- – hakkunde Satuurna e naange ko Kiloomeeteruuji 1427200000,
- – hakkunde Uraanus e naange ko Kiloomeeteruuji 2.869300000
- – hakkunde Neptuun e naange ko Kiloomeeteruuji 4498500000
- – hakkunde Puluton e naange ko Kiloomeeteruuji 5900000000
(Kilomeeteer ko meeteruuji ujunere, walla ujunnaje ɗiɗi diraa, tawde keew-ɗen wiyde enen fulɓe meeteer ko diraaji ɗiɗi; tawde kadi wonaa diraa tiggu, kono ko diraa kellifaaɗo timmuɗo).
B) Mawneeki tagopeeje.
Tawi ko fayti e mawneeki, walla mawngu, e nder satonaange ɓuri heen fof mawnude ko naange. Kono naange wonaa tagofeere, ko hoodere! Ma en ngartoy heen so Alla jaɓii.
Ɓuri fof mawnude e nder tagopeeje 9 ɗe, ko tagofeere Supiteer, refti heen ko Satuurna, rewi heen Neptuun, rewi heen Uraanus, rewi heen noon ko Leydi ndi nguur-ɗen e dow mum ndi, rewi heen Wenus, rewi heen Maars, rewi heen Puluton, refti heen noon ko tagofeere ɓurnde fof famɗude, wiyeteende Meerkuur. Meerkuur kadi ɓuri fof ɓadtaade naange. Ko tagopeeje ɗiɗi keedti leydi e naange : tagofeere Wenus e tagofeere Meerkuur.
Ɗee nate kollata ko jerondiral hakkunde tagopeeje : e ngal holla hol no Supiteer (walla Jupiteer) ɓurdi tagopeeje goɗɗe ɗe.
E nder sato naange ɓuri nde mawnude tan ko naange, kono naange wonaa tagofeere, ko hoodere. Tagopeeje 8 satonannge godde ɗe fof, so ndenndinaama mbaɗaama tagofeere wootere, tagofeere Supiteer ɓuri ɗum. Supiteer ne, so renndinaama e tagopeeje 8 goɗɗe ɗe mbaɗaama tagofeere wootere, Naange ɓuri ɗum ɗo woɗɗi.
So Alla jaɓii ma en njokku e tonngoode aroore. Tiitoonde : Njuuteeki ñalawmaaji e dow tagopeeje.
- Hol Umaar Abdalla Wele ?
Eɗen puɗɗoo yaltinde deftere nde musiɗɗo men Umar Abdalla Wele wallifii, yowitiinde e ganndal weeyo. Eɗen njaakorii maa ɗum ɓeydan yimɓe ganndal, hokka ɗum en ɓeydaade faamde taariinde mum en, haa arti noon e “luggeendi” walla mbiyen “niɓɓe kammu” e kaawisaaji mum. Teskuyaaji mon noon ina coklaa no feewi. Fooyre Ɓamtaare
Hol Umar Abdalla Wele ?
Umar Abdalla Wele, jibinaa ko 1954 to Jowol. Omo anndiraa "Baaba Loocol" (e nder galle maɓɓe), omo wiyee kadi "Barme e Kuundal" to wuro maɓɓe Jowol ɗo. Duɗal makko gadanal ko ɗoon o janngi. O janngii kadi to Kayhayɗi haa o danyi "berwe" e hitaande 1972. O heɓi bakkaa makko (BAC ‘C’ (ko fayti e hiiso) ko 1975. O neldaa Riisi ngam heɓde toon karallagal ko fayti e ganndal weeyo "aasinyoor" (1975-1981), ko fayti e "arditaare" ("Prévision). O wonii mawno metewo e hitaande 1988 to Nuwasoot ɗo. O wonii mawɗo Joorde metewo to boowol laaɗe diwooje Nuwasoot (1988-1992). O liggiima e jooɗorɗe metewo e boowe laaɗe diwooje : Caad (1992-1995), Santarafrik (1995-1997), Burkina (1997-2008). Ko fayti e defte ɗe o winndi e Pulaar ko ɗeeɗoo : Ganndal weeyo (leydi), Ganndal koode, Deftel jime, Macungaangu. Ko fayti e Farayse, ko ɗeeɗoo defte o winndi : "Ce que je pense" (miijo makko), "Prévoir le temps pour sauver la vie" (Anndinnde ko arata ngam sowde pittaali), "le temps et la santé" (dumunnaaji e cellal aadee), "le réchauffement" (nguleeki weeyaango aduna), "A propos de la Mauritanie" (ko fayti e Murtani e kitaale caɗeele (1986-1991). (Ɗe defte fof ko baɗtateeɗe e fulfulde). O waɗɗiino jeewte e Rajo Muritani ko fayti Gannde Weeyo e Koode, ko fayti kadi e jime (e gonndigal Alhajji smakkomba Sih e Aliw Siree Bah, saaktooɓe kabaruuji). Jooni o gollotoo ko to Jooɗorde ASECNA mawnde to Ndakaaru (Senegaal).


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 170 (Halloween – without me 2)
170. Halloween – mi tawaaka 2
Jennabu : "Hari miɗo sikka wonde Halloween ko feeto labaango, awa kadi ko ngo waɗiraa ko fii hulåingol yimåe åen, e maanaa ko fijidaaru. Kono åay mi faamii wonde ko Ibuliisa wonaa e reweede, mi selii ndun muraadu."
Hinaa Jennabu tun woni tawdetaake e ngoo feeto wi’eteengo Halloween.
Kariimu : "Miɗo pottitaade ko wi’etee kon Frankenstein pizza e jaram mbeelu ɗan. Suppu yhiiyhan marijaawo ɗan, ɗun no noddiree beurk. Ɗun nawninay lan."
Jiwo : "Ka duɗal Engele, men yewtuno ton fii ngoo feeto wi’eteengo Hallowen. Ben an en yewti jannoowo on wondema ngoo feeto no wondi e miijo fewtungo mbileyaagal maa ndaaro. Ɗun no firi wonde bawɗe wirniiɗe no nder ton. Ko onsay non iwu mi ka duɗal."
Ko honɗun waɗi si Raafihu kanyun faalaaka mawningol ngoo feeto wi’eteengo Halloween?
Raafihu : "Miɗo gomɗini Alla, miɗo faalaa waɗugol ko o daali kon."
Jangee ɗee aayeeje wonɗe ka Kitaabul-Muggadasi iwuɗe ka deftere Yannyannde Sariyaaji ɗin ka Tawreeta simoore 18, aaya 9 :
Raafihu : "Hita o nyembu piiji nyidduɗi ɗi ɗii jamaaji waɗata ɗin!"
Alla ko giggol! Himo waajaade en åay himo yiɗi en. Yamirooje makko ɗen no moyyhi. On mo heɗike mo kanko Alla, o yanataa e nder pilcol Ibuliisa ngol.
Binta : "Mi andaano wonde ibuliisa no suuɗii åaawo ngoo feeto wi’eteengo Halloween. Kono mi jangii fii ɗun ka ɗerol taggaangol. Ɗun duɗɗii lan fota. Jooni miɗo waajaade yimåe åen fow. Mi jangii ɗerol taggaangol ngol fii yo fow nanu ka duɗal. Karamokoojo amen on newnanii lan waɗugol ɗun. Miɗo hoolii wonde hinaa min tun woni e jangude nden toååere ɗon. Kono miɗo fillitaade kadi : fii ko fewti kon ngoo feeto wi’eteengo Halloween – mi tawaaka! Miɗo tanyhinii wonde yogaaåe goo kadi yewtay on sugu ɗun. Si tawno mi anduno ɗun law nun wondema ngoo feeto wi’eteengo Halloween ko feeto Ibuliisa, harayno mi tawdetaake fes."
No gasa hara a andaano, si tawdaɗaa e mun. Hara hiɗa ninsi? Wota a hulu. Ko annabi Iisaa woni fooluɗo on! Toro mo, habboɗaa mo. E misal, fillito ɗun ɗoo :
Sukaaåe : "Iisaa Jom an, mi weltanike ma fii giggol maa ngol. Mi jeejii ma yaafano lan fii ko mi tawdaa kon e ngoo feeto wi’eteengo Halloween. Mi wattataa ɗun hande kadi. Jooni miɗo faalaa wuurugol sabu maa, mi janga daaluyeeji maa ɗin, e maana Kitaabul-Muggadasi on. Miɗo gomɗin maa. Mi jarnii ma fii ko maayuɗaa kon sabu junuubaaji an ɗin. Aamiina!"
Annabi Iisaa jaabinay sugu ɗin torndeeji hara neeåaali. O yaafanto ma åay himo yiɗu maa. Si a newnanii mo non arugol ka nder ngurndan maa, o wonday e maa soono woo. O hiwete.
Waɗu ko Binta waɗi kon : Yewtaa åeya ko suuɗii kon åaawo ngoo feeto wi’eteengo Halloween. No waawi wonde ka åe gomɗina sabu annabi Iisaa, åe anniyoo kamåe kadi oo anniye ɗoo : fii ngoo feewo wi’eteengo Halloween – mi tawaaka, mi tawdetaake!
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Jennabu, Kariimu, Raafihu, Binta, suka
© Copyright : CEF Allemagne