text:
Jokkondiral jaaynde “Le Rénovateur Quotidien” waɗdunoo e Kajjata Malik Jallo
Le Rénovateur : Sokna Kajjata, ko adii nde ngonataa depitee, a woniino «urɓoowo» yimɓe to bannge jaŋde ɗemɗe ngenndiije, so tawii kay aɗa jaɓi konngol ngol, sabu maa wonde e oon sahaa, debbo ɓurɗo seedtinde e nder kitaale 80 ko yowitii e ndeen darnde. Mi anndaa so tawii aɗa jaɓi ndee nyaawoore?
KAJJATA MAALIK JALLO (K.M.) : Ko adii fof mbeɗe yetta on nde ndokku-ɗon kam fartaŋŋe haalde e nder jaaynde mon. Kono kadi, mbeɗe yetta ɓeen rewɓe e worɓe sabu hurum kala mo ndokki mi.
Jokkondiral jaaynde “Le Rénovateur Quotidien” waɗdunoo e Kajjata Malik Jallo
Le Rénovateur : Sokna Kajjata, ko adii nde ngonataa depitee, a woniino «urɓoowo» yimɓe to bannge jaŋde ɗemɗe ngenndiije, so tawii kay aɗa jaɓi konngol ngol, sabu maa wonde e oon sahaa, debbo ɓurɗo seedtinde e nder kitaale 80 ko yowitii e ndeen darnde. Mi anndaa so tawii aɗa jaɓi ndee nyaawoore?
KAJJATA MAALIK JALLO (K.M.) : Ko adii fof mbeɗe yetta on nde ndokku-ɗon kam fartaŋŋe haalde e nder jaaynde mon. Kono kadi, mbeɗe yetta ɓeen rewɓe e worɓe sabu hurum kala mo ndokki mi.
Mi meeɗaa hiisaade hoore am ko mi « urɓoowo », sabu ɗum jeyaaka e sifaaji am. Kono kam, mbeɗe heɓtini ko mi daraniiɗo jaŋde ɗemɗe ngenndiije e ko duumii, etee, so Alla rokkii kam cellal e juutde balɗe, ko ko jokkata.
Mbeɗe anndina on kadi, darnde am ko yowitii e ƴellitaare ɗemɗe ngenndiije hecci naatgol am e politigi walla mbiyen nii ko darnde am e ƴellitaare ɗemɗe ngenndiije saabii naatgol am e politigi. Sabu e saanga nde naat-mi e Fedde Ɓamtaare Pulaar e Moritani, tanndalle ɗiɗi ina pooɗondirtunoo fedde nde : yimɓe MND e goomuuji ɓaleeɓe heborɓe tafoyde fedde wiyeteende FLAM. Ko e nder oon pooɗee-nduuree pellit-mi jeyeede e fedde MND nde to bannge politigi.
Rénovateur : Sosngo Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije ko daartol sippiro juutngo, etee ngal wattindi ko e nattude woodde. Amin njiɗi ndaartanaa min ndiin njuɓɓudi seeɗa.
K.M. : Ko goonga, Duɗal Ɗemɗe Ngenndi ko njenytudi sippiro hiisngo, juutngo e nder leydi he, etee, ina anndaa darnde MND, fedde am, ina teeŋti heen, tawi ko darnde naftoore, yumtunde, nde darodii e ɓiɓɓe leydi ndi woɗɓe, heewɓe. Ndeen hare dagiinde tuuginoo ko e pelle pine, hono pelle ƴellitaare Pulaar, e Sooniŋke e Wolof, no fedde ɓamtaare pulaar nii. E nder ɗuum, mbeɗe yiɗi huutoraade oo fartaŋŋe mo ndokku-ɗon mi ngam yettude, e innde daraniiɓe ƴellitaare Pulaar, Aamadu Umar Jah e Bookara Aamadu Bah, ɓeen ɓe tampata , ŋooɗata, ina ngolloo ko duumii e nder yankinaare, e woɗɓe e woɗɓe ɓe en keewaani limtude so eɗen kaala yarlitaniiɓe ndeeɗoon fiɓnde. Ko darnde ɓeen ngenndiyaŋkooɓe kala addani laamu Haydalla, e hitaande 1979, sompude Goomu e gardagol Maawiya Wul Siidi Ahmed Taaya potngu yuurnitaade caɗeele duumiiɗe gonɗe e nder tippudi nehdi e jaŋde leydi ndi.
Ko caggal golle nguun ɗoon goomu, pellital ƴettaa ngam waylude tippudi nehdi e jaŋde ndi (ɗum woni ko lolliri « Réforme 1979 ») e sosde Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije (ILN) gonowal nokku jarriborɗo, ngam naatnude ɗemɗe Pulaar, Sooninke e Wolof e nder tippudi e nehdi jaŋde leydi ndi. Ngoon ɗoon jarribo fotnoo waɗde ko e daawal duuɓi jeegom tawa, e nder jaŋde les-lesre nde, ina farlinaa e sukaaɓe safalɓe janngude ɗemngal arab ; sukaaɓe ɓaleeɓe ɓee noon mbellitaa suɓaade hakkunde ɗemngal Arab e ɗemngal Farayse (Arab e Farayse). Ɗum woniino taaɓal mawngal, jibini ɗamaawu keewɗo wonande kala goongɗinnooɗo eɓɓaande nde, hono amen en, ɓe nganndu-ɗa mbaɗaani ɓerɗe ɗiɗi, itti sukaaɓe mum en mbaɗi ɗum en e duɗe jariborɗe he.
Duuɓi jeegom jarribo ɗi kolliri wonde huunde nde ina aamnoo etee sarwisaaji laamu toppitiiɗi jaŋde ceeɗtiima ɗum, kanyum en e juɓɓule UNESCO ko wayi no BREDA (Biro diiwaaniyeewo toppitiingo jaŋde e nder Afirik). Kono ɗum fof wattindi ko e bonneede, sabu nde kawgel naatgol jaŋde hakkundeere yonti, sukaaɓe ɓe mbiyaa mbaɗata kawgel ko e ɗemngal Farayse, ɗum noon ko maa ɓe njanngita hitaande woɗnde, ɗemngal Farayse ngal. Ƴeewee tan ndee bonannde ! Sukaaɓe ndokkee ganndal e ɗemngal neeniwal haa ɗum laato tigi rigi, ɗum borjiniree nii, tawa kadi daliilu mum tan ko wiyde «sariya lelnaaka ngam yuɓɓinde kawgelaaji e ɗemɗe ngenndiije».
E miijo am, ko amdaade telɓinde feere ngenndiyaŋkoore to bannge karallaagal jaŋde wonande tippudi nehdi e jaŋde leydi men. Ko ɗum waɗi, daawal jarribo duuɓi jeegom wonti daawal duumingal, fotde duuɓi noogaas, tuggi 1979 haa 1999. Ko maa hitaande 1999 nde tippudi nehdi e jaŋde (TNJ) kesiri eɓɓaa, laawɗingol ɗemɗe ngenndiije e naatnugol mum e TNJ haaytaa ; Duɗal Ɗemɗe Ngenndi fusaa.
Rénovateur: Mbele e nyalawma hannde o, eɗen mbaawi wiyde wonde ngalɗoo gollal jooɗngal foti hiiseede ko yantii e resordu taariik ?
K.M. : Mbeɗe sikki tan, en potaani yaawde taƴde oon sariya, sabu ko waɗi ko, ko bonannde, so tawii kay ko ɗoon tan kaaɗ-ɗen. Yiɗɓe waɗtude ɗee golle moƴƴe no geɗe daartol nii, ina poti waylude miijo mum en, ɓe ngannda kadi ɓesngu Moritani jaɓataa ɗamamuyaaji mum jojjuɗi njoolee.
Rénovateur : E ooɗoo sahaa, ɗo haala aarabaagal umminaa haa ɗum saabii luure mawɗe to bannge ɗemɗe, etee eɗen nganndi ɗum fof saabii ɗum ko laamu ngu waasde ɗum jogaade dawrugol laaɓtungol to bannge karallagal jaŋde, mbele e miijo maa, guurtingol Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije ko huunde haannde, henyoraande ? Ina anndaa kadi fedde wiyeteende UNESCO wallitiino tigi rigi ƴellitaare ɗemɗe ngenndiije, jaaral yeeso mawngal danyanooma heen, ɗum fof hol ko hedditii heen ?
K.M. : Eɗen poti haɓaneede mbele ɓeto kuule ƴettanooɗe e hitaande 1979 ina waɗee, mbele kadi eɗen ƴettita feere no nguurtinir-ɗen D.Ɗ.NG. Batu diisnondiral mawngu ina foti waɗeede e sifaa no waɗiranoo e daawal politigi 2005-2007, tawa gollooɓe heewɓe to bannge jaŋde e nehdi ina tawtoree. E ooɗoo yonta, batu diisnondiral ko yowitii e jaŋde ina raattee, kono roŋkaama yo ngu jooɗo. So tawii noon ngu woodii jooɗaade, ngu foti joofirde ko ferande yimɓe laabi moƴƴi ngam lelnude T.N.J. moƴƴiri. UNESCO, sikke alaa maa wallit kala darnde ummaniinde ƴellitde ɗemɗe ngenndiije. Ko nde fuɗɗinoo waɗde heen koo ne kay, ko ndesaari mawndi ndi pot-ɗen hisnude e huutoraade gaagaa, kewkewe jolooje.
Ƴetti haala ka ko Seek Tijjaani Jah, gardiiɗo jaaynde Le Rénovateur
Fulo : Maamuudu Haaruuna Joop
————————————
Holi Kajjata Maalik Jallo ?
Ko ardii fof, Kajjata Maalik Jallo jeyaa ko eardinooɓe Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani duuvi keewɗi sibu o jeyaama e Yiilirde Ngenndiire Fedde nde e kitaale 1980-1990. O heɓii ardaade e oon sahaa jeeyngal e jaaynde fedde nde. Omo jeyanoo e jirwintunooɓe yeewtere Fedde nde to Rajo Muritani.
O jibinaa ko e hitaande 1959 e nder falnde Mbuun, diwaan Gorgol. Ko o desaaɗo, omo jogii sukaaɓe nayo (heen tato mbaɗi heblo mum en ko e duɗe jarriborɗe Duɗal ƊemɗeNgenndiije, ɗiɗo heen ko aasiñooruuji hannde).
Kajjata Maalik ko porfesoor ko yowitii e ganndal tago.
Kajjata ko tergal e terɗe daraniiɗe jojjanɗe aadee, sibu, e hitaande 1990, omo jeyaa eyuɓɓinɓe rewɓe militeeruuji ɓaleeɓe waranooɓe e kasooji Maawiyya, haa cosi Fedde mum en wiyeteende « fedde weewuuji ». O wonii e nder ɗuum ko juuti koolaaɗo kuuɓal « komitee solidaaritee ».
E nder yeeso woɗngo, Kajjata Maalik jeyaa ko e hoohooɓe heerto lollirngo UFP (cukko hooreejo nayaɓo). E kitaale 2005-2006, o daraniima laŋ ngam yooltude hujjaaji rewɓe mbele ina keɓa hinnde mum en e nder juɓɓule demokaraasi kebornooɗe sompeede caggal pollugol laamu Maawiya ; ko ndeen darnde addani mo waɗtude wiyeede «20%». Ɗum ina jeya e ko rokki mo fartaŋŋe, nde UFP dadi mo e wooteeji dipiteeji e hitaande 2006, o fiilaa e nder doggol dipiteeji Nuwaasoot. Gila ndeen ko o dipitee e nder Asammbele Nasiyonaal leydi Moritani, etee ne kay, e nder ndeen joɗnde toownde, o nemsaani : ɓesngu moritani ina laaɓaa ɗum….
Fooyre Ɓamtaare


c: text/html

text:
Jaɓɓorgo Pese Maanditaare
Pesol: maanditaare
Ñalngu ngootu, juuldeeji ɗiɗi
28 noowammburu 2021, juulde maanditaare leydi Moritani keɓgol jeeytaare mum e tiimaandi koloñaal leydi Farayse e hitaande 1960. E ko aadoraa, hitaande...
4 feebariyee ñalawma winndereejo kaɓgol e nguɗu
Hannde, e winndere ndee, ko nguɗu (kaaseer) ɓuri fof waawde warde yimɓe, sibu hitaande kala ina yooɓoo fotde...
Goomu Muñal mawninii maanditaare mum joyaɓere
Goomu Muñal, e gardagol Isaa Joop, mawninii maanditaare mum joyaɓere, ñalnde 05 lewru duujal 2018 to dingiral pinal Galaksi (Galaxy). Faandaare ndee hikka, e...
8 marsa hikka (2018) , ñalngu winndereewu hakkeeji rewɓe
Ko e hitaande 1977, fedde Ngenndiiji Ndentuɗi toɗɗii ñalawma 8 marsa yo won « ñalngu winndereewu hakkeeji rewɓe ». Jibini nguuɗoo ñalngu noon ko...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Winii Manndelaa, jom suudu Nelson Manndelaa sankiima ñalnde altine 2 abriil 2018. Gootal e maaɗe cakkitiiɗe hare luulndiinde Apartaayd yahii, ngati Winii jeyanoo ko e yimɓe ɓurɓe haɓaade laamu paltoor Afrik worgo. Nguurndam makko kala, ko haɓanaade leydi ndimɗundi, kam e potal leƴƴi leydi makko e nuunɗal nder renndo. Duuɓi 27 Manndelaa waɗi e kasoo ɗii kala njerɓinaani fiɓnde makko : dummbugol, billugol, lorla e caɗeele laamu paltoor nguu lorli mo kanko e koreeji makko, ɗuum fof ɓeydii ko tiiɗnude fiɓnde makko e ŋeertinde darnde makko. Winii tabitiniino aadi e fiɓnde e giɗli fof hakkunde mum e jom galle mum Manndelaa, duuɓi woni e kasoo koo fof.
Winii jibinaa ko e hitaande 1936 to wuro wooto e nder diiwaan Transkei nder Afrik worgo. Yumma makko maayii law. Baaba makko naatni mo jaŋde, rewindii mo haa o woni « ballitoowo renndo » (assistante sociale). Kanko woni debbo ɓaleejo idiiɗo wonde ɗuum e nder leydi hee. Manndelaa yiyi mo, yiɗi mo, ko e joofirde biisuuji ɗo Sowetoo ɗoo, tawi ina woni sofru ANC. Nde o seeraa, Manndelaa resti mo e lewru suwee 1958. Caggal warngooji Shaperville e hitaande 1960, Manndelaa naati e suuɗaare sibu tawi ina yiylee, ina yooɓtoraa jeyeede e catal konuyeewal ANC. Oon sahaa tawi ɓe ndañdii sukaaɓe ɗiɗo rewɓe, hono Zeni e Zindziswa. Haa 1963 ko sahaa e sahaa tan, e mudaaji daɓɓi, o yiyata Manndelaa nder suuɗaare. Kono hay ɗuum nattii tuggi hitaande 1963, nde Manndelaa ñaawaa kasoo kaaɗdi nguurndam, werloyaa to kasoo Robben Island.
Koohoowo jettiiɗo
Ko Winii ardii oorngal (kampaañ) « Free Mandela ! » (Wellitaare Manndelaa), e hitaande 1980. Oon sahaa tawi Mandelaa dañii duuɓi 16 e kasoo, kanko Winii, omo hanndaa to dowri Brandfort, fotde 365 km hakkunde mum e Johannesburg. Oon sahaa, alaa majjuɗo mo kanko Winii, sibu tawi o waɗii kasoo duuɓi e cili keewɗi, o leeɓtaama, o fiyaama, o joñaama, o takkaama fewjude seppooji elewaaji Soweto e hitaande 1976.
Ko e hitaande 1984, tawi omo yahra e duuɓi 48, Manndelaa ina yahra e 66 hitaande, ɓe ndañi yiytondirde caggal duuɓi 21 goɗɗondiral. Alaa fof no laamu Apartaayd waɗaani ngam naatnude hakkunde maɓɓe sikkeeji, rewrude e nan-nanti bonɗi ɗi ɓe takkata Winii, kono, yimɓe fof ina njenanaa ko keñje gaño.
E hitaande 1985, laamu Apartaay wiyi Manndelaa, ina waawi woppitde ɗum e dow sarɗi. Winii totti ɓiyum Zindzi jaabawol Manndelaa ndeen sakkitoore, yo janngu ɗum yeeso ujunnaaje ujunnaaje neɗɗo rentunooɓe nder estaad Soweto : « ko neɗɗo bellitiiɗo tan waawi termondireede !», ɗuum firti ko o waawaa haaldude e laamu nguu, ɗoon ɗo o heddii e kasoo. Ngolɗoo konngol ɓeydi lolleende Winii.
Ko e ngaal daawal Winii tafi goomuuji sagataaɓe, fotɓe sataade ɗum. Ɗiin goomuuji takkaama warngooji 12 neɗɗo e piggal yimɓe heewɓe, yimɓe ɓe ɗi tuumatnoo wonde ñukkindtooɓe laamu Apartaayd. Ina jeyaa e ɓeen cukalel biyeteengel Stompie Seipei, piyanoongel baral e hitaande 1989.
Nde Joom galle makko woppitaa e feebariyee 1990, Winii jeyaa ko e hoohooɓe mawɓe, tolnodiiɗo Manndelaa e yahdiiɓe mum. O jaɓataa hay gooto wirna mbeelu makko, hakke ko o haɓaa… tee hay huunde waawaa yamɗinde miijo makko e caasal makko murtande ngonka kiiɗal nguuraaka toon kaa. Winii, e oon sahaa, ko njamndi ‘’njarndi’’ haa heri !
Winii kadi ina wellitii to bannge miijo, o wonaano neɗɗo deftotooɗo miijooji ɗi o wondaani. Ko ɗuum tagi, o nomaa kalifu e hitaande 1994, o ittaa e hitaande 1995 sibu waasde mo « nehtaade », caggal nde o ɗannii caggal leydi o waynaaki hooreejo leydi (Manndelaa e oon sahaa), o ñiŋi ɗum sibu jaɓɓiima, teddinii haa ɓurti laamɗo Angalteer debbo oo. Ɗuum, e nan-nanti goɗɗi, ndewi haa Manndelaa seeri mo e hitaande 1996 (tawi welaaka).
Caggal nde o rewi yeeso Goomu « Nuunɗal e beldital », e caggal nde o ɗaɓɓiraa yo o yaafno wonande 12 warngo kaalaaɗi dow ɗii, Winii wiyi caggal ɗuum « Mi yaafotonooka abada hoore am, so mi yaafninooma ». Ɗuum firti, ko nde o rewi yeeso nguun goomu ndee, o jaɓaani yaafnaade. Ɗuum noon, omo fotnoo ñaaweede, kono o ñaawaaka, hono no Mangusutu Butelesi ñaawiraaka nii. Ko noon woppiraa sabu yiylaade deeƴre politik !
Hakkunde abriil 2003 e 2009 Winii woɗɗitinooma politik seeɗa caggal nde fawaa kuugal ñaawoore, kono ɗuum haɗaani mo toɗɗiteede depitee e jeyteede e juɓɓule ciynooje ANC e les laamu Jakob Zuma. Ɗuum kadi haɗaani mo luulndaade guwarnama mum e jeyeede e ɓurɓe waawde ñiŋde ANC.
Ardiiɓe parti oo fof ina njiɗnoo jokkondirde makko sibu lolleende makko nde diraani ɗo wonnoo, kanko fof e jogodaade e ñaawoore caɗeele. Waɗi noon, ko ɓaleeɓe Afrik worgo alaa ko njiyatnoo so wonaa caɗeele e leeɓte ɗe o leeɓtaa ɗee, e muñal makko e ɗii duuɓi ñiɓɓi Apartaayd. Hay Tabo Mbeki wallitinooma mo nde lomtii Manndelaa ndee.
Ko tesketee e Winii ko wonde mo debbo tiiɗɗo, joom fiɓnde, dartoriiɗo no doole mum potirnoo Atartaayd. So en mbiyiino « Manndelaa hono maa alaa ! », hannde eɗen mbiya « Winii hono maa weeɓaani ! »
Bookara Aamadu Bah


text:
Siidi Brahim Ulde Sidati, hooreejo jooniijo toppitiiɗo pelle Azawad (CMA) waraama hannde Bamako
Saakitaama ñannde :
Siidi Brahim Ulde Sidati, hooreejo jooniijo toppitiiɗo pelle Azawad (CMA) maayii hannde e nder kilinik wonɗo Bamako. Ko hannde bimbi law, o felllaa ka damal galle makko.
Sidi Brahim Uld Sidati, no wonnoo e yeeso galle makko, hannde e taalata bimbi law, nde wonɓe e motooru ari haa fewndo makko, gooto e ɗiɗooɓe waɗɗiiɓe ndu felli. Ɗum hewti kanko hooreejo CMA e neɗɗo gooto mo o wonndunoo.
Fellaaɓe ɓen doginaa naɓaa e kilinik wonɗo to laamorgo Bamako. O jaɓɓaa kisan e bulok operee. Kono kanko Sidi Brahiim ulde Sidiati o hisaali e battane gaañannde nden.
E bi’ol gooto e hiɓɓiiɓe mo, yimɓe ɗiɗo wonnooɓe ɓen e hoore ndun motooru, arnoo ko warugol mo.
Sidi Brahim wonno koolaaɗo kuuɓal fedde aarabuyankoore Azawaad (MAA). Iwdi makko ko to soɓɓundu hirnaage nano Mali. O jeynike (joynik) CMA, nden fedde renndinde denndaangal pelle haɓaynooɗe laamu Bamako. Ko e innde denndaangal ɗen pelle o siifunoo kawral “JAM” e yaafondiral ɓiɓɓe Mali waɗunoongal Aljee ñannde 20 lewru 6ɓuru 2015.


text:
Ɓesngu Muritani ina heewi eddaaji. Haala kinɗe e leƴƴi ina cakkii geɗe keewɗe paatuɗe e jojjnaɗe aadee ñiɓiiɗe no feewi e leydi hee. Ngolɗoo ciimtol sifotoo ko hono laamu Muritani jaggiri pelle kaalooje ko faati e paltoor leƴƴi e kinɗe, ko faati e njiyaagu e ndonaandi mum, e ko faati e tooñanngeeji ɓennuɗi janɗi e leƴƴi keeriiɗi. Ciimtol ngol ina ɓeta kadi ñaawooje ɗiɗi kimmuɗe Muritaninaaɓe ñaaweteeɓe sabu cuurtii paltoor e baɗe yoorɓerndaagu ɓennuɗe. Ɗee ñaawooje ina kolla caɗeele e leepte baawɗe heɓtaade yimɓe haalooɓe ɗee geɗe caɗtuɗe.
Human Rights Watch (HRW) ko fedde nde wonaa laamuyeere (ONG). Faandaare mayre ko daranaade jojjanɗe aadee kam e ɗooftagol Bayyinaango huuɓtodinngo jojjanɗe aadee. Nde daranii, e ko ɓuri teeŋtude ko « wellitaare jaayɗe », e « mumtugol njiyaagu » e ittugol « kuugal warngo » e « leeɓtugol », kono kadi denndaangal hakkeeji siwil, hakkeeji politik, hakkeeji faggudu, hakkeeji renndo e hakkeeji pinal haa teeŋti noon e fannuuji nehdi e jaŋde e ɗuhngo. E nde golloo kadi e kareeli, nde suurta warhooreeji wolde walla njulaagu njogitaaje. Hman Rights Watch ina ɗaɓɓi dartagol warhooreeji laamuuji mbaɗata walla goomuuji murtuɗi mbaɗata e nder golwole nder leyɗe.
Nii woni, hitaande kala Human Rights Watch (HRW) ina yaltina ciimtol kollitoowol ngonka hakkeeji aadee, nde waɗa wiɗtooji dewondirɗi, luggi, ko faati e jaɓɓugol hakkeeji aadee e nder 60 leydi. Joɗnde HRW woni ko to New York to Dental Dowlaaji Amerik, kono ande jogii birooji nder gure goɗɗe keewɗe e winndere ndee. Won yooɓtortooɓe HRW ŋakkeende jaamburaagal, kono jaayɗe ina keewi ƴettitde e saaktude ciimti wiɗtooji nde yaltinta.
Ciimtol Human Right Watch
E wiyde hoohooɓe laamu ɗe HRW jokkondiri e lewru marse 2017, goodaangal e leydi hee ko ina tolnoo e ujunnaaje pelle ɗe ngonaa laamuyeeje (ONG), ko finnde coftal renndo siwil leydi ndii, e ɗooftagol laamu leydi ndii hakkeeji aadee. E wiyde Barahim wul Daddaa, kalifu Ñawoore : « alaa haɗde woodi e leydi hee, ɗoon ɗo haala e golle joomum en ina ɗooftii laawol… »
Geɗe denndinaaɗe e ngolɗoo ciimtol ina penna kaaɗoo haala, aɗe kollita ɗo diidol laamu nguu taƴi ngol, haaɗi. Wootere e kuutorɗe piggal ko Sariya paatuɗe e pelle, caaktanooɗo e 1964, baɗɗinɗo keɓgol yamiroore ministeer geɗe nder leydi ngam woodde, dokkuɗo mo mbaawka heɓtinde mo o welaa e salaade yamirde kala mo o welaaka, e tuugnaade e dalillaaji keewɗi, ko wayi no « parbagaan luulndiiɗo leydi » walla « jogaade batte bonɗe e hakkille yimɓe ».
Ina waɗi keeri ɗi pelle ɗe keɓtinaaka mbaawaa diwtude e nder golle mum en, tee aɗe kawra e caɗeele keewɗe. Yeru, otelaaji e boowe renndo njaɓataa luwde ɗe saaluuji ɗo ɗe njuɓɓini batuuji majje, wallitooɓe kaalisaaji, waaɓe no Dental Orop cuusaa wallitde ɗe, kadi jeyaaɓe e ɗeen pelle pawaama kuuge kasoo sabu tan ina njeyaa e majje.
E hitaande 2016, joɗnde hilifaaɓe jaɓii eɓɓaande sariya fotnde lomtaade sariya 1964 oo. So o waɗtii siyneede, omo harmina cosgol kala fedde nde golle mum « mbonnata ngootaagu ngenndi ndii ».
Laamu Muritani huutoriima oon hujja ngam haɗde yimɓe walla pelle waɗde golle mum en, ngu hujjikinorii kuulal 1 Doosgal leydi keɓtinngal fiɓnde luulndiinde paltoor tuugiiɗo e leñol, harminnde « kala jeeyngal keertinngal tuugingal e nguru ɓalndu walla leñol.»
Keewal leƴƴi e Muritani fawii e ko ngonka mum hakkunde Magreb e Afrik hirnaange worgo Sahara. Yimɓe Muritani ko eddaaji tati leƴƴi dowrowi, hay so tawii heen edda kala ina soomi kinɗe e nder mum. Eddaaji ɗiɗi gadani ɗii, tolniiɗi hedde 70% yimɓe ɓee, kaalata ko caltol arab nganndirangol hasaniya. Biidaan en, jeyaaɓe e gooto e eddaaji ɗiɗi gadani kaalooji hasaniya ɗii, ummii ko e harbiyeeɓe aarabeeɓe e berbeer en. Goomu ɓurngu heewde e haalooɓe hasaniya ɓee ko hardaneeɓe. Ko ɓuri heewde e maggu ko wonnooɓe jiyaaɓe kam e ummiiɓe e jiyaaɓe, kamɓe ɓuri ɓawlude.
Goomu tataɓu nguu, anndiraaɓe Afriknaaɓe-Muritani walla Ɓaleeɓe-Muritani ina waɗi leƴƴi keewɗi muuynuɗi ɗemɗe afrikeeje ɗe ngonaa Arab.
E sifaa kuuɓtodinɗo, hardanaaɓe ɓuri heewde daranaade ko ko faati e njiyaagu e baɗte mum, tuggi njiyaagu ɓurngu hiisde, haa e baasal e paltoor, e peeje ɗe njuumtaani ɗe laamu ƴetti ngam ñawdude ɗeen caɗeele.
Ngoƴa dowrowo wonande ɓaleeɓe-Muritani ɓee noon, ko ko anndiraa ndonaandi aadeeri (passif imaniteer) njoopiindi njannguuji ɗi laamu yamiri dow yimɓe mum e kitaale 1989-1991, juumtuɗi e warngooji e belaaɗe, taccingol to Sengaal, keɓtugol leyɗe kam e paltoor e joñgol guurangol haa e oo ñalawma.
Hardaneeɓe e ɓaleeɓe-Muritani heewɓe ina njogii hujja denndaaɗo woytaade ko yahata e leydi ndii hannde koo, ko fuɗɗaa e 2011, tawi faandaare mum ko winnditaade muritaninaaɓe, ko heewɓe tuumi wallitde Biidaan en, ardiiɓe leydi ndii to bannge politik e faggudu. Laamu ina yeddi ko wiyatee binnditagol ngol ina waɗi paltoor koo.
Nanondire winndereeje jowitiiɗe e jojjanɗe aadee ɗe Muritani siifi, kam e laabi sariya ngenndiiji ƴettaaɗi ngam reende hakkeeji aadee, jaɓgol e jeyegol laamu nguu e peeje e laabi keeriiɗi Ngenndiiji dentuɗe kam e Njuɓɓudi Afrik toppitiindi jojjanɗe aadee, newnangol laamu Muritani pelle winndereeje daraniiɗe jojjanɗe aadee sunnaade ko yahata e leydi hee to oon bannge, newnugol gondungol e caɗeele, ɗee geɗe kala ina mbaɗɗini e laamu Muritani ɗooftaade baɗɗiiɗe mum paatuɗe e hakkeeji aadee, ngu welee ƴeewtagol luggiɗngol ɗeen geɗe.
HRW hawraani e caɗeele goote e njilluuji mum wiɗto ɗiɗi waɗi Muritani e 2017, tee laamu nguu jaɓii ɗaɓɓaaɗe jooɗodaade e mum baɗanooɗe.
Ndonaandi aadeeri e pelle daraniiɗe nafooje loraaɓe
Keɓtingol laamu Muritani wonde yimɓe dowla oo mbaɗii geɗe bonɗe e daawal ndonaandi aadeeri, laaɓtaani. Kono tan e ngu heɓtini wonde ngu waɗii sariya, tee ngu lomtinanii loranooɓe ɓee no haanirta nii e tuugnaade e sariya yaafuya mo 1993, tee ngu ƴettii gila ndeen peeje lomtinangol loranooɓe ɓee e daɗɓe ɓee, wondude e gollal hooreejo leydi oo waɗi ngam safrude ñawannde ndee.
Pelle daraniiɗe nafooje loraaɓe ɓee, jokkuɗe e ñiŋde Sariya yaafuya oo, kaɗooje laawol yettaade kala jaɓɓunooɗo jojjanɗe aadee baawngol wonde e ɗo bonannde mum tolnii kala, e daawal joopangal ngal, ɗaɓɓooje keɓtingol waɗnooɓe bonannde ɓee, kam e lomtingol timmungol e dokkitgol neɗɗaagu, ina mbaawi hiiɗeede e golle mum en.
Ardiiɓe Covire e Fedde rewɓe koninkooɓe e siwil maayraaɓe e kewkewe 1989-1991 mbiyii HRW wonde laamu nguu haɗii ɗum en, e cili keewɗi, mawninde warngooji e majje baawnaaɗe baɗanooɗe e ngaal daawal, nde salii rokkude ɗum en jamirooje katojinaaɗe ngam yuɓɓinde batuuji walla ngu dartina golle maɓɓe.
Ñaawooje paatuɗe e wellitaare konngol (haalde miijo mum).
Ñaawooje baɗɗe ko ɓooyaani ina kollita ɗo pellital laamu tolnii so artii e deƴƴinde kala suurtooɓe paltoor e nder renndo Muritani.
Cimmtol ngol siftinii to oon bannge wonde biyeteeɗo Muhammed Sheek wul Mukaytiir nana e kasoo gila 2014. E lewru desaambar ndeen hitaande, ñaawirde fawii e makko kuugal warngo sabu jartodingol, ngal ñaawtirde teeŋtini e makko. Caggal ɗuum Ñaawirde toownde yamiri ñaawoore woɗnde ; nii woni ñaawtirde wootere artiri kuugal ngal e duuɓi ɗiɗi kasoo ñalnde 9 noowammbar 2017. O waɗii ko ɓuri ɗum e kasoo, ɗum noon o fotnoo ko welliteede, kono ellee haa hannde ko o dummbaaɗo e nokku mo yimɓe nganndaa.
Umaar wul Beybakar : Umar wul Beybakar ko kolonel garde gonɗo e alteret gila sulyee 2015. Duuɓi ɗiɗi jooni ko o baɗaaɗo e ndeenka ñaawoore. E wiyde Beybakar, ɗumɗoo ko sabu o jeyaa e « bidaneeɓe seeɗa, – e cetta kunal ofiseeji konu – ɗaɓɓuɗi e laamu nguu nde ɓurata softande heɓtinde warngooji amdu ofiseeji ɓaleeɓe baɗnooɗi ko ina wona duuɓi 25 jooni ».
Ñalnde 9 suyee 2017, suudu sarɗi ɓamii sariya keso jahoowo e haɓde e paltoor, baɗɗo taƴe baawɗe huutoreede ngam sokde yimɓe, sabu haala mum en ka noddaani e fitina. Waɗi HRW wiyde noon ko lelngo sariya laaɓtaani, kala belaaɗo bone mum ina waawi facciride ɗum no weliraa.
Pelle kaɓooje e njiyaagu
Muritani haɗii njiyaagu gila 1981, ngu harminaama e hitaande 2007, kadi e hitaande 2015 ñaawirɗe keeriiɗe cosaama ɗe alaa ko toppitii so wonaa ɗuum. Laamu nguu wiyi ko njiyaagu momtaama, heddii ko toppitaade batte mum to bannge renndo e faggudu. Pelle ɗiɗi Muritaninaaje ɗe ngonaa laamuyeeje kaɓotooɗe njiyaagu, hono SOS-Esclaves e IRA njaɓaani ɗuum, sibu e miijo majje « njiyaagu ina lutti tabitineede e leydi hee », hay so tawii no ɗe njiyrata geɗe ɗee nii ina seerti seeɗa…
SOS, ɓuri ɓooyde e hakindaade e haala mum, tee ina heɓtinaa. IRA sosaa ko e 2008, laamu jaɓaani heɓtinde ɗum. E wiyde hooreejo mayre hono Biraam Daa Abeydi, njiyaagu ina woɗɗi momteede e leydi hee, sibu e ngu yettii 20% (joyaɓal) yimɓe ɓee.
Caɗeele keɓgol kaayitaaji
E saawiyee 2008, laamuuji Muritani e Senegaal puɗɗii gartirgol muritaninaaɓe moolinooɓe to Senegaal e kitaale 1989-1990, hedde 60 000 neɗɗo. E lewru mee, laamu Muritani juutii binnditagol paandingol cosgol duttorgal keɓe limnewal, gootiɗingol karte dentitee, e timmingol doggol woote. Fedde Touche pas à ma nationalité (TPMN) sosaa sibu e miijo mayre « faandaare binnditagol ngol ko haɗtude ɓaleeɓe Muritaninaaɓe jeyeede e leydi hee ». Won jaagorɗe laamu mbiyi HRW wonde addani laamu nguu salaade heɓtinde TPMN, ko sabu mum, hono no IRA nii, « wonde peccooje ngootaagu ngenndi ndii ». Ɓe mbiyi haala TPMN « alaa ɗo tuugii », so wiyiibinndatal ngal ko binndital paltoor. HRW hoolkisaaki haalajuuji ɗii, kono Siimtooɓe Fedde Ngenndiije Dentuɗe ko faati e rasisma e baasal teeŋtungal, mbiyii wonde binndital ngal ko paltingal hardaneeɓe e ɓaleeɓe Muritani…
Wasiyaaji feewde e laamu Muritani
E joofnirde, ciimtol ngol waɗii wasiyaaji feewde e laamu Muritani, paatuɗi e caɗeele cifaaɗe dow ɗee, ko wayi no : ittugol kuugal pawangal e wul Makaytiir, woppitde terɗe IRA dummbaaɗe (Aballaahi wul Saalek e Muusaa Bilaal), joofnude wiɗto takkere fawaande e Umar wul Beybakar ndee… momtugol denndaangal lelnaaɗe kuugal warhoore gonɗe e dabi kuuge, ine heen kuukal 306 paatungal e karmingol jartodingol, caabingal kuugal warhoore pawanoongal e Muhammed Sheek Makaytiir.
Ina heen momtugol denndaangal lelnaaɗe sariya paatuɗe e kaɓgol e ownugol (terorisma) sibu no siforaa nii laaɓtaani, momtude denndaangal lenaaɗe Sariya yaafuya 1993 kaɗoowo ñaawoore warnooɓe hoore e kitaale 1990. Ina heen ɗooftaade hakke batuuji jamyami e dente peeñcu, so wonaa tawa dalillaaji memotooɗi ina ngoodi kollitooji aɗi mbaawi lorde kisal ngenndi walla deeƴre renndo. E nder ɗuum, yuɓɓinooɓe ɓee potaani ɗaɓɓude yamiroore, kono poti tan ko tintinde laamu fawaade e sarɗiiji jaɓniiɗi. Haaɗnude ɗo jaɓi mbaawka laamu to bannge calagol winnditaade walla fusde fedde woodnoonde. Ittude e dalillaaji pusgol fedde, sababuuji « politik » walla kiisaaɗi « ina pecca ngootaagu ngenndi » e ustude mbaawka keɓtingol walla keɓtugol mum ; pusgol fedde foti wonde ko feere wattannde e peeje fof, tee, foti waɗde ko e ndeenka ñaawoore. Heɓtinde kala fedde yamyamre ɗaɓɓunde ɗuum ; ko wayi no Fedde rewɓe koninkooɓe waraaɓe e kewkewe 1989-1990, IRA e TPMN.
Ciimtol : Bookara Aamadu Bah


text:
Riisii: yimɓe njeenayo toŋanaama Erop e USA, jeye maɓɓe falaama
Saakitaama ñannde :
Ɓee hooreeɓe riisinaaɓe njeenayo ɓe Bruksel e Washington yaggini, no toŋŋanaa huutorde jawle maɓɓe walla maraaɗi maɓɓe wonɗi Amerik e Orop. E hiɓɓe toŋanaa naatugol e ɗen leyɗe kadi.
E alarba, Peskov wowloowo e innde laamu Riisii holluno wonnde ɓe jaɓaali ɗee yagginaaɗe. O wi’i: Ɗum ko huunde ɓeydaynde bonnugol huuwondiral hakkunde Riisii e Eropnaaɓe e Ameriknaaɓe. Huuwondiral ngal kelɗaano hakkunde maɓɓe, gila law, sabu anngal nantondiral maɓɓe e piile mawɗe aduyankooje goɗɗe. E bi’ol makko Riisii kañun kadi fodii ƴettugol pehe yottorɗe.
O ñaawii ngol tuumol wi’ugol ko sewisi FSB toppitiiɗo ndenaangu ñaamini poson Navalny ko huunnde hulɓiniinde.
E talaata feƴƴunde, Jagorngal riisinaaɓe halfinaangal huuwondiral hakkunde Riisii e leyɗe janane, holluno e nder ɓatakuru wonnde, Amerik ukkitike e alhaliiji leyedi maɓɓe. O wi’i: ɓe hiway e ɓe daranto nafooreeje maɓɓe ɗen.
Nangugol Navalny wonii sabu seppooji ɗuuɗuɗi. Ko timmu yimɓe ujune sappo e go’o nanngaama e battane majji. Mojoɓere Erop (EU) e USA no torii yo Navalny accite ko yaawi sut.


text:
Sooyru Ndu / ɗi ɗii
Sooyru ko
Innde renndinnde
Sooyru ina waawi ɓaggeede e fannu
Kulle
.
Teelal Sooyru ko Sooyru, keewal mum ko ɗi.
Firo
Sooyru: ko ndiwiri njooɗndi ngonndi lakde , kono endi nehee e wuro , endi heewi goobuuji, so neɗɗo haalii endi refta heen,
Ɓeydou firo woɗngo
Sooyru e caltuɗe goɗɗe
Caltuka ngoɗka
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Sooyru e Ɗemɗe goɗɗe
Ɗemɗe goɗɗe
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Firo-nanndooji Sooyru
Firo-nanndooji
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Weño Sooyru
Weño
Suwaa tawo waɗeede ɗoo, so tawii aɗa anndi, tiiɗno haalan en.
Nate gabbiiɗe e Sooyru


text:
Batu hilifaaɓe laamu Muritani njooɗinoongu ñalnde alkamiisa 16 mars 2017 yuurnitiima, jaɓii eɓɓaande sariya yowitiinde e jaggirgol paltoor no warhoore nii.
Faandaare ndee eɓɓaande sariya ko naatnude e sariya leydi ndii fiɓnde potal hakkunde ɓiɗɓe leydi ndii fof yeeso sariya, fiɓnde winndannde e Doosgal leydi 20 sulyee 1991, biyngal e nder taƴe mum 2 e 3 wonde « ndenndaandi ndii ina gaddanii ɓiɗɓe leydi ndii kala potal yeeso laawol ko aldaa e ceerungal iwdi, leñol, njogoram walla ngonka renndo. Laawol ina fawi kuugal e kala jeeyngal keertinngal tuugingal e nguru ɓalndu walla leñol. »
E wiyde caaktol joɗnde hilifaaɓe ngol, ndee eɓɓaande maa « tiiɗtin feere ngenndiire kaɓgol e añamnguraagu (rasisma), gallamgallaagu, e heediheedaagu, tanaaji wonande mahondiral renndo e ngootaagu ngenndi, rokka tuugorde sariya newnoore ciynugol golle laamu jowitiiɗe e paddagol kam e hare luulndiinde paltoor leƴƴi, ooyre e ŋakkeende muñal. »
Hol ko addi ɗum jooni ? En nganndaa. Ko nganndu-ɗen tan, ko heewɓe ina njooɓtorii laamu nguu heedi heeda, tee, e balɗe ɓennuɗe ɗee jaggondire keewɗe mbaɗii to asaambele ngenndi too, hakkunde huunde e depiteeji ko faati e kaalgol ɗemɗe ɗee. Sokna Sawdatu Wane, depitee AJD/MR jaggondirii toon e Mahfuud wul Jeyid ɗaɓɓunooɗo hoto haale ɗoon e suudu sarɗi hee so wonaa Arab. Addunoo haala noon ko konngol Kan Mustafa depitee Gorgol, ceyfitnooɗo ngonka koɗdigal leƴƴi e leydi hee. Kan Mustafa fawaani heen gommbal, o wiyi wonde laamu Muritani ko laamu añamnguraagu (rasismayaagal), tee, sifaa ngardiigu leydi ndii tuugii ko e “jinngere banndiraagal”, caggal ɗuum o holliti, e golle laamu toowɗe ɗee, hol ko leñol kala jogii heen to bannge yimɓe, hade makko joofnirde tonngol wonde ardii leydi ndii ko “njuɓɓudi añamnguraagu cemmbinngu njiimaandi leñol gootol dow keddiiɗi ɗii”.
Eɗen njaakorii tan ndee eɓɓaande ƴettaande ƴettiraa tawo ko ooñtude baɗe jiytiniiɗe ɗe laamu nguu e hoore mum gollata, teskoriiɗe joñgol ɓurtungol leƴƴi ɓaleeji, haa teeŋti noon e duuɓi cakkitiiɗi ɗii, eɗen njaakorii kadi ndee eɓɓaande nde ƴettiraaka yiɗde haɗde suurtooɓe fenaande haalde goonga. Yanti heen, njiɗ-ɗen ko ɗum waasa haaɗe tan e haɓde e jeeyngal keertinngal, kono ɗum toppitoo tawo oo^tude e ñawndude ɓurondire puŋŋiniiɗe gonɗe e laamu hee e konu nguu e ɗemɗe leydi ndii e pine leƴƴi ɗii gila e janngirɗe haa e jaaynirɗe. Ɗum fof eɗen nganndi woni yumma tan ko ŋakkeende nuunɗal. Ɗum noon, yaakoraa ko to bannge sariya maa ñaawirɗe compe tawa alaa ko toppitii so wonaa reende ɗeen geɗe e nder nuunɗal. Ko woni yeeso daɗaani gite.
Bookara Aamadu Bah


text:
Previous Lesson -- Next Lesson
4. Fii no Almasiihu on ndarndoraa non e no o fooliri non polgal tiidhungal (Matta 4:1-11)
MATTA 4:1-4
1 Bhawto dhun, Ruuhu Allaahu on nawri Iisaa ka wulaa fii no Ibuliisa ndarndora mo. 2 O hoori baldhe cappandhe nay, jemma e nyalorma. Bhawto dhun o weelaa. 3 Ndarndotoodho on bhadii mo, wi'i: «Si tawii ko a Bhiddho Alla, yamir dhee kaayhe yo dhe wontu nyaametee. 4 Iisaa jaabii: «No windii wondema: ‹Neddho hinaa nyaametee tun wuurirta, kono ko kala kongudhi iwrudhi ka Alla.
Hidhen haani bhanginde fota fii ndee halfere «Bhawto dhun». Kammu ngun feccanike annabi Iisaa, Ruuhu on tippike e makko. O anditiraama wa Bhiddho Alla on e dandoowo aduna on. Awa ko humpitidhen bawto dhun ko wonde o «ndarndaama». Jooni non bhay o lootaama maande tuubuubuyee on, o bhurtii kadi hebhude jogaaji fii tippiro wadhayngo ngon hakkunde makko e ndarndotoodho on.
Fii ko en hendiibhe moyyhere nden immorde Alla dhun woopintaa en jarribeede nden. Si en teddinaa ma ko teddi, hidhen haani habbaade yeeso fottoygol e ko hersinoyta en. Allaahu on ko hasii kon jebbilinay jamaa makko on fii jarribeede nden ado nde wadhude. O yedhay en doole dhe hattonjindhen e mun dhen, o yedha en wakkilaare bhuri ko woowi kon nde fewtudhen woo e jarribande. Hebhugol pellital fii ko wonudhen kon paykun Alla, ko dhun woni aala arano wallitotoodho en on no dartoren ndarndotoodho on. Si hawrii Ruuhu Allaahu on tentinii fii ko yhettiran kon bhibbhe, haray hidhen mari jaabawol ngol jaabodhen jarribandhe dhe ruuhuuji bondhi dhin jarribotoo en dhen fow.
Bhawto yo en jabheede ka humondiral hakkunde men e Alla, hidhen haani habbaade ka Ibuliisa huulanta en. Wonkii yedhaaki kin keyeeji dhin no haani wattande yili. «Nyande nyaamudhaa e nde haarudhaa, wattu yili fii wota a yejjitu Joomiraadho on» (Yannyande Sariyaaji Dhin Ka Tawreeta 6:10-12).
Ibuliisa ko bhuri anyude hinaa huuwoobhe bhen ko moyyhi tun, kono ko huwoobhe bhen ko moyyhi kurkanoo Alla, tentini non fewndo ka bhe fuddhii tuubude dhon. Findinee hakkile mon dhen, jebbilodhon fii arugol jarribande nden, dhabbhon jogaaji jogiteteedhi huutorteedhi nden saa’i.
Ruuhu-Seniidho on no ardaade annabi Iisaa haa ka wulaa fii no o tiindondirira e Ibuliisa e jinnaaji ruuhuyankeeji hunnyudhi dhin. Hino hitti ka yaltintinen no ebbhondiral wirniingal ngal jokkondiriri hakkunde annabi Iisaa e jamaa Isra’iilayankeebhe bhen. Wano jamaa Isra’iila on jaasirnoo non ka bannhe ngurndan ruuhuyankejan bhawto yaltugol mabbhe Misira, kanko Almasiihu Gedhal Allaahu on, o dartike jarribandhe Ibuliisa dhen. Annabi Iisaa foolii, o laatinii ebbhoore nde Ben makko ebbhannoo nden neddhanke’en. Almasiihu on ardaali fii Yahuudiyankeebhe bhen tun, kono ko fii yimbhe bhen fow, o fawtike non junuubaaji men dhin ka hoore leggal altindiraangal.
Yeeso ndarndotoodho on, annabi Iisaa no lintude daaluyeeji dhi Allaahu on daalanoo dhin tigi jamaa makko on ka wulaa Sinaa’i (Yannyande Sariyaaji Dhin Ka Tawreeta 8:3). Iisaa Joomi on waawii dartaade jarribandhe ganyo on dhen. Noonee ndartandhe dhe o ndarndoraa dhen woni suga dhee dhe neddhanke kala fewtodirta dhen e mun. Dhen le ko: mbeleedhe bhandu ndun, ko nden jarribande jarribotoo neddhanke e fee tere bhandu dhen. Jarribande fii himme ko himmangol ko yiitere nden yi’ata kon, dhun dhon ko jarribegol e fee ka dhabbhere jawdi. Kanyun e mantorgol jawle aduna dhen, dhun ko telenma ka dhabbhere innde. Annabi Iisaa foolanii en e cendhe dhen fow, ko non o wontirani en tefoowo mawdho on e yottinoowo sadaka mawdho faamoowo lo’ere men nden nde saa’i ndarndagol ngol hewti. «O ndarndoranooma wano men e dhi fow, e hoore o wadhaali junuubu» (Yahuudiyankeebhe 4:14-16).
Ko Almasiihu on lootaa kon maande tuubuuyee on ko huunde darjinde non e saa’i ka Baaba kammuyankeejo on holli dhon ko o weltanii kon Bhiddho makko yidhaadho on. Hino nhaldhini fota non fii ko Ruuhu-Seniidho on ardii mo kon ka wulaa fewndo ko o lanni tun looteede maande tuubuubuyee on. E nden nokkuure, himo tippirde e ganyo Alla on. Annabi Iisaa holli bawgal makko ngal immorde ka Alla, dhun e tawde bhandu makko ndun no ronki.
Annabi Iisaa lutti ka wulaa ko timmi baldhe cappandhe nay, huunde o nyaama. Fewndo ontuma hari himo humondiri e Ben makko wondho on ka kammu humondiral ngal tayhataa, himo hedhaade hawa makko kan. Annabi Muusaa kanko kadi hoorudho baldhe cappandhe nay fewndo ko o windata alluuje sariya on dhen dhidhi. Annabi Iisaa addoraali alluwal kaayhe woo fewndo ko o yiidi e Alla fii sincugol ahadi heyri ndin, bhayru ko kanko woni Daaluyee Alla wontudho on neddho. Bawgal hisinayngal ngal taalibaabhe bhen fow no e makko.
Ibuliisa no fewtude Almasiihu on, hara himo faaminkinii wonde himo yurmaa mo. Himo findinde heege annabi Iisaa ngen, o fena wa si tawii himo yidhi mo. Ko o woni e dhabbhude ko dunyugol annabi Iisaa no on wadhira junuubu, dhun ronkina mo yahugol ka hoore leggal altindiraangal. Ibuliisa no etaade taho no o addira sikkitaare ka bhende makko telenma humondiral woodungal ngal hakkunde makko e Baabaajo on, o landii mo, o wi’i: Hara ko a Bhiddho Alla? Himo faalaa addude sikkitaare e on goonga. Ibuliisa no bhuri en humpitaade fii Almasiihu on. Jinnaaji dhin kadi men no diwnude. Si tawii o jabhii ko annabi Iisaa woni kon Gedhal Alla, haray himo haani dhoftaade mo. Kono o bhoyli goonga on e fee wi’ugol dhun dhoo: «Si hawrii ko a Bhiddho Alla, yamir dhee kaayhe yo dhe wontu nyaametee.» Ibuliisa ko non gerdirta soono kala: o adday sikkitaare ka nder bherdhe yimbhe bhen fii no o dimbira gomdhinal mabbhe ngal, o wadha no bhe huccira bhundu ka doole dhen hebhotoo dhon.
Baasal ko ndarndande addaynde bhittere e angal gomdhinal ko tiidhi. Hingal wona sabu yo en huutor laawi bhoyliidhi fii no huntiren haajuuji men, hara hidhen bhaarora wi’ugol wonde ko soxola handeejo on woni sariya handeejo on. Ko e dhun aaden weelaadho on tippata no o fusira maandi darniraandi kaayhe, dhun le hinaa gonga non, bhayru sariya Alla on no haani dolnude yeeso men bhura maandi darniraandi kaayhe. Windudho on deftere Tindi nden no toraade fii yo o dadhu baasal, o tororaali dhun non sabu ko baasal addata bhittere e hersa kon, kono ko sabu ko ngal ndarndotoo kon, e hino no o torori non: «woddhintinanan dhengal haalayngal fenaade. Hita a yedhan basal, hita a yedhan jawdi. Yedhan nyaametee hawrandho lan on. Kulol nde mi hebhi jawdi, hita mi wi’a mi yejjitii maa mi landoo ko hombo woni Joomiraadho on? Maa kulol si mi wonii baaso, hita mi wonu ngujjo» (deftere Tindi nden 30:8-9). Battane mun, fewndinbhe bhen satteendeeji no haani bhurtude wattande yili laabi dhidhi. Sitta nde ootigi maayi heege yeeso Alla edii nde o hebhi jawdi e nder junuubu.
Ko Ibuliisa woni «ndarndotoodho» on, ko kanko woni liddotoodho en on e ganyo men on. Aybhe men bhurbhe hulbhinaade bhen ko dunyaybhe en bhen e nder junuubu on, ko yimbhe Ibuliisa non, ko golle mabbhe dhen bhe jokki e ko ebbhooje makko dhen kadi bhe huutorta. Ko ndarndotoodho woni innde makko, ko dhun o wonannoo Aadama e Hawaa. O waylaaki telenma e dhun haa handeere ndee, kanko e ndarndotoobhe nyemboobhe mo bhen fow.
Bondho on landii Almasiihu on kaawake, hoore himo andi wonde himo gayna wattude kaayhe dhen nyaametee. Kono himo etaade no annabi Iisaa yedditora. Si annabi Iisaa dhoftino mo, haray laabhal makko ngal tuunii bhayru ko o giggol, hinaa wonugol galo o dhabbhi, kono himo okkitirde hoore makko fii men e fii no Ben makko mawniniree. Ibuliisa no jokki tun hendorgol aduna on nyaametee. Himo majjinde yimbhe bhen, o mula bhe. E ko hondhun wadhaynoo si tawii annabi Iisaa wattuno dhen kaayhe nyaametee lewnyudho? E hara ko nafa hondhun gollanaynodhen maa tampen? Haray nafaa alaa, yimbhe bhen fow yarayno bhiraadhan ilaydhan dhan ka cankoy e njaram wiinyu dhan ka candhi. Fow dogayno ara e Almasiihu on, bhe gomdhina mo, bhe rewa mo, hara bherdhe mabbhe dhen wattitaaka, hara bhe toraaki yaafuyee. Fow luttayno e ley tikkere Alla nden e nyaawoore makko nden.
Gila ko o fuddhii golle makko dhen, Almasiihu on no bugitii jinyo jamaa on e kuudhe moyyhe fii hollitagol, bhayru hinaa dhin laawi waawata hisinde aduna on. Ko rewugol tun ka leggal altindiraangal hisinta en. Ko bhuri mo aaninde ka kisiyee hinaa bhandu ndun, kono ko cottudi wonkii kin. Ko o faalaa ko yaafanagol en junuubaaji men dhin, o heydhintina bhernde men nden. O timminii nden ebbhoore ka hoore leggal altindiraangal.
E nder ko annabi Iisaa jaabii kon Ibuliisa, hidhen nanude ebbhoore aranere nde Alla ebbhi nden fii ngurndan men ruuhuyankejan dhan: «Neddho hinaa nyametee tun wuurirta, kono ko kala kongudhi iwrudhi ka Alla.» Almasiihu on yeddaali fii ko hatonjindhen kon e nyaametee nyande woo, kono himo hollude wondema duumagol e ko Alla daali kon no hitti bhuri mbeleedhe bhandu. Himo jannude en yo en dhabbhu nyaametee men on nyande woo, e himo jannorde en kadi fii ko haanudhen hittinde kon fii laamateeri Alla ndin e peewal makko ngal, dhun wonana en yeeso dhi fow. Hara hidhon janga nyande woo defte wondhe dhen ka Linjiila? Hara dhen defte no faggirde on wano nyaametee mo nyaamoton on nyande woo fagirta on non? On mo nyaamaali nyande woo lo’ay, sakkitora mayde. Ko dhun hebhata on gomdhindho mo jangataa Daaluyee Allaahu on no jokkodiriri. O lo’ay ka bannhe ruuhu, o woddhitoo Alla, o maaya. Hino yurmi ko tawi kon non mofte almasiiyaaje goo ko non fewndori hande, yawti alatiije dhen, bhe hedhotaako Daaluyee Allaahu on. Hibhe nandita e bhen nyaamoobhe nde wootere pet e nder yontere kala. Bhe maayataa ka bannhe ruuhu, kono bhe lo’ay ka giggol e ka tama’u e ka gomdhinal. Aree nyande woo yeeso Alla e nder bhuttu e deyyhere fii no o tiidhinira on e no o faggira on e no o wakkilinira on. Toree Alla yo o okkor on faamu ka bannhe ruuhu no faamiron ko wonudhon kon paykun Alla e no wuuriron haa poomaa, hay si tawii hidhon wondi e dhonka e baasal.
Awa en yi’ii wonde ko sabu ko o huutori kon Daaluyee Allaahu on Iisaa-Almasiihu on fooliri ndarndandhe dhe Ibuliisaa ndarndorii mo dhen. Junuubu on hebhaali yolnde woo e makko. Ko kanko mangu wonani! O newnanaali bone on. Hay si tawii en fow en newnanii bone on ko feyyhiti keerol, hidhen waawi ekkitaade e juudhe annabi Iisaa ko honno huutorten Daaluyee Allaahu on e nder ko tippirten kon e ganyo on, on jarribotoodho en.
TORAARE: Yaa an Iisaa-Almasiihu Joomi an, mi yettii ma sabu a yanaali e nder pilcol Ibuliisa ngol e fee wattugol kaayhe dhen nyaametee. A hedhitaaki hawa makko kan, hinaa no haaju maa on huntora dhabbhudhaa. A poodhaali jamaaji dhin e maa e fee yedhugol bhe nyaametee lewnyudho, kono a ardike bhe e daaluyee Alla bajjo on, on yonanoowo wonkiiji mabbhe dhin ko nafata dhi, poodhudhaa bhe no bhe hendora ngurndan maa poomayankejan dhan. Wallan, mi jeejii ma no mi jangira Daaluyee maa on nyande woo fii no mi hebhira doole rewrude e Ruuhu maa Seniidho on e no mi huuwira faale maa on e dow weltaare.
LANDAL:
- Ko hondhun hadhi yo annabi Iisaa wattu kaayhe dhen nyaametee bhay dhun no weebhani mo?


text:
Gine: Mohammed Beyawogi ɓooyuɗo gollangol njuɓɓudiiji haku-leyɗe toɗɗaama hooreejo jaagorɓe
Saakitaama ñannde :
Mohammed Beyawogi ɓooyuɗo gollangol njuɓɓudiiji haku-leyɗe toɗɗaama hooreejo jaagorɓe. Ko kanko yiilata guwerneman, laamu ƴanngal Gine. Kolonel Mamadi Dummbuya siifii dekere on hanki.
Gine, ko oo neɗɗo gollanɗo dente winndereyankooje suɓaa fii ardagol nguu laamu ƴanngal ngu happu mum feññinaaka. Mohammed Beyawogi, oo gorko mo duuɓi 68, anndaaka fota Gine. Kono ko lollirɗo golle ɓamtaare.
Innde hooreejo jaagorɓe no habboranoo wa juldaandu. Oo ardotooɗo fiyankuuji leydi no jogii ko ɓuru duuɓi cappantati mbawka , tawi ko ɓuri ɗuuɗude e majji ko "ONU" o golli. O gollanii kadi "FIDA" e "FAO".
Oo hooreejo keso no halfinaa teddingol sarɗiwol laamu ƴanngal ɗoworteengol haa dosngal kesal wootee. Kuulal 51 ngol sarɗiwol no wi'i wonnde ko hooreejo jaagorɗo on, yiilata, ardoo, toppitoo golle guwerneman on.


text:
Hiitordu haa Lesdi Angola Sali yerduki bee gollitaali dum jam’iyawa nawliraawa wulliti dow ko laarani cubi gadaadi nder Lewru yawtunde.
Hukuuma hakkilanta shaanu ndimu Lesdi Angola, UNITA Sali yaaruki bojji mabbe ko laarani haalakan iga nyennde Alamiisa bawti hukuuma hakkilanta shaanu cubi anndin dow jam’iyawa laamanta Lesdi ndindin, MPLA on hebi nasaraaku cubi gadaadi.
Hiitoobe wi be hakkilanta shaanu ndimu ummaatoore ‘e Lesdi, UNITA naftora ko haandi ngam be heptac no be jogitirta kiitakan.
Hukuuma hakkilanta shaanu cubi wii no jam’yawa, MPLA hebi nasaraaku bee 51% nder 100 haa wattam Cubi din nden jam’yawa nawliraawa nga, UNITA hebi 44%.
SADIQ ALFA


text:
Category: Maayde
Ko Maayni Annabi Iisa?
Buuba wari haa moodibbo Ibraahiim ngam o ƴama mo dow maayde Annabi Iisa. Ndaa ngeewta maɓɓe. (Buuba) – Moodibbo Ibraahiim!(Ibraahiim) – Na’am.(Buuba) – Woodi ko sakli yam dow ko laarani annabi Iisa.(Ibraahiim) – Ƴamu le.(Buuba) – Yoo, tum …
Iisa Almasiihu maayaay haa leggal gaafaaŋgal. Ɗum gooŋga na?
Fodde Deftere Linjiila e seedamku tokkiiɓe Iisa Almasiihu, fakat o maayi wakkati ɓe ngaafi mo dow leggal. Ammaa woodi yimɓe feere ɓe njaɓataa haala ka, ɓe ɗon mbi’a Iisa Almasiihu maayaay haa leggal gaafaaŋgal. Woɗɓe ɗon mbi’a goɗɗo …
Ngam ɗume haani Iisa Almasiihu maaya haa leggal gaafaaŋgal?
Ndaa jaawaabu seɗɗa dow haala maayde Iisa Almasiihu. Ammaa haala man luggi masin – sey puɗɗira haa ɗo tawon, nden lutta laarugo tinndinooje feere boo. Ngam paamen ɗume waɗi Iisa Almasiihu sey maaya haa leggal gaafaaŋgal, sey paamen …


text:
FAGGUDU: battane mbuuɗi fenaande e dow faggudu leyɗeele [Oo taskaram ko fillitaaɗo]
Saakitaama ñannde :
E nder kaa taskaram “Faggudu e Ɓamtaare AfriK’’, limoore sappo e go’o, kaaleten ko ko fewti e mbuuɗi fenaande ma wi’en foo biyee ka ɗemngal faransiire.Ko woni mbuuɗi fenaande ? Ko ɗum waawi jibinande faaggu nduu e nder leyɗeele Afrik ? Ko ɗum ustata e faggundu leyɗeele?Ma en artu e miijooji heɗiiɓe RFI Fulfulde e tonngoode WhatsApp. Ngam jaabaade ɗee naamne, en yewtidan e Moodibbo YARA, dilloowo e baŋŋe baɗateeri, to Bamako, keɓnooɗo caaɗeele e mbuuɗi fenaande.Ngam faamude fii ɗii mbuuɗi fenaande, koɗo men ko Abdoualaay Alaay KO’ITA, ngaluyankejo, mawɗo suudu noftiirndu mbuuɗi (Bank) to Kolonjeba diwal Sikaaso.


text:
Balle ɗe yaltiyankooɓe (ɗaniyankooɓe) afrinaaɓe waawi waɗande leyɗe maɓɓe
Saakitaama ñannde :
E kaa taskaram men hannde yewtan ko fewti e nafoore nde ɗaniyankoɓe/yaltiyankooɓe jogginii leyɗele maɓɓe. Ko honɗum ɓe waawi ɓeydande leyɗele maɓɓe hella faggudu e ɓamtaare? Ngam jaabaade ngal naamnal, en jaɓɓoto Moodi, Abdul Gaadiru Jallo, Ɗaniyankeejo wuurɗo Faransi, ko o hooreejo kiɗɗo fedde yaltiyankooɓe Maamun wuurɓe Faransi. Moodi Abdul Gaadiru JALLO ko karallo hertorɗo laaɗe wiiriije to "Air France".Abdulaay Bokar Loom, ɗaniyankeejo, daraniiɗo wallugol sukaaɓe janngooɓe e nder Faransi.Aysata Njaay, ko debbo ɗaniyankeejo wuurɗo Itali.Heɗiibe Rfi Fulfulde, ko ɗum woni toɓɓere taskaram men hannde, Faggudu e Ɓamtaare AfriK.


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 062 (Finally at the goal 2)
62. En hewtii ka sakkitorun 2
E nder yoomere, jom gande’en åe funnaange åen iwi ka suudu lanɗo wonɗo on e ndee saare wi’eteende Yerusalaam.
Ɗon hari hiåe yahude ɗaååugol Iisaa, lanɗo poomayankeejo on. Hari åe arii fii rewugol mo e fii hollugol åe fow wondema åe jaåirii mo wa Joomiraaɗo ngurndan maååe ɗan.
Kono åe yi’aali mo ka saare Yerusalaam. Hari jemminii fewndo ko åe iwata ka saare Yerusalaam.
Jom gande 1 : "Ko honɗun waɗi si Heroodu lanɗo on no jiåii?"
Jom gande 2 : "E ko fii honɗun o faaliraa tigi anndude ko honde tuma hoodere nden feeñi?"
Jom gande 1 : "E hino kadi! Hoodere hollude en nden wonde lanɗo Yahuudiyankeeåe åen jibinaa-ma!"
Yimåe Baabilon åen no weltii fota fewndo ko åe yi’i hoodere nden.
Annditee! Hoodere nden no yahude yeeso maååe, ka kammu, hinde tinndinde åe laawol Baytilahiimi ngol.
E hoore suudu go’o, hoodere nden darii ɗon. Sabu ko e ndun suudu ɗon Mariyama e Yuusufu wonndi e Iisaa boobo on.
Ko ɗon åe wuuri, åe heåi suudu åawto winnditagol ngol waɗude, fewndo ko åeya fow naati ka nder cuuɗi maååe.
Jooni non jom gande’en sakkitorii hewtingol faandaare maååe nden.
Åe naatii ka nder suudu, åe tawi ton yumma Mariyama e Yuusufu. Wondude e gite maååe ɗen, åe yi’i Iisaa boobo on, lanɗo mo Alla neli on.
Åe sujjani annabi Iisaa, åe rewi mo hoore hiåe haawoo.
Hiåe faalanoo tawdeede e makko; Himo haanunoo wonude lanɗo maååe on e Joomiraaɗo ngurndan maååe ɗan.
Hara an kadi Iisaa ko lanɗo maa? Hara a newnanii mo ardagol ngurndan maa ɗan fow?
Alaa ko åuri en moýýande, an e min ka nder ngurndan men edii si en jogitorii annabi Iisaa wa Lanɗo ngurndanji men ɗin.
Jom gande’en no tawdaa e maååe. Åe udditi dokke maååe ɗen – åe holli ko åe woni kon annditooåe! Kaŋŋe e cuuray e urngallo e mirri ko satti coggu wonunoo dokke ɗe åe okki ɗen lanɗo poomayankeejo on.
Kono dokkal åurngal ngal hittude, ko okkugol mo ngurndan men ɗan. On mo okkitirii ngurndan mun ɗan annabi Iisaa, ko njoddi mawndi o hendotoo.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, jom gande’en ɗiɗo
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Ɓeeɗoo Manndelaa ñaawdanoo to RIVONIA : Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor e Goldreich ko tuubakooɓe raneeɓe tal. Ahmed Kathrada e Nair ko eñnjee en, e Sisulu, Mbeki, Motsoaledi, Mhlaba, Andrew Mlangeni ko ɓaleeɓe.
Ɓeeɗoo Manndelaa ñaawdanoo to RIVONIA : Goldberg, Bernstein, Hepple, Wolpe, Kantor e Goldreich ko tuubakooɓe raneeɓe tal. Ahmed Kathrada e Nair ko eñnjee en, e Sisulu, Mbeki, Motsoaledi, Mhlaba, Andrew Mlangeni ko ɓaleeɓe.
Ahmed Kathrada : “Hay ɗo Manndelaa sellaani ɗoo, amin cokli e mum”. Tonngoode makko kasoo : 46864, Ahmed Kathrada ina yahra e duuɓi 83, o waɗdii e Manndalaa duuɓi 25 kasoo. Kanko e Govan Mbeki, e Walter Sisulu e Nelson Mandela, nawdaa Robben Island caggal ɗuum to kasoo Pollsmoor e hitaande 1982.
Govan Mbeki : Baaba mum Tabo Mbeki. O sankii ko ñalnde 30 ut, omo yahra e duuɓi 91. O waɗdii e Manndelaa duuɓi 24 kasoo. Ko o jannguɗo, miijiyanke ANC. O jeyaa ko e ardinooɓe ɗum. Nde ɓiyiiko Tabo Mbeki ardii leydi ndii, o wiyi “Miɗo weltii. Wonaa sabu ko o ɓiyam, kono ko sabu makko wonde gorko baawɗo jokkirde no moƴƴirta nii golle ANC e ɓesngu Afrik worgo”. Kanko e Manndelaa kadi njeydaa e nokku gooto (Transkei). Govan Mbeki naati ANC ko e hitaande 1935, ina yaɓɓi e pele Eddie Roux. O ardinooma ANC e hitaande 1956.
Walter Sisulu : E nder duuɓi sappo o jaggaama o sokaa laabi jeeɗiɗi sabu darnde makko haɓaade paltoor leƴƴi. E hitaande 1964 o ñaawdaa e Manndelaa en, kaaɗdi nguurndam. Ɓe cokdoyaa to Robben Island. O woppitaa ko e oktoobar 1989 caggal duuɓi 26 kasoo. O toɗɗaa cukko hooreejo ANC e hitaande 1991. O sankii ko e mee 2003.
Joe Slovo : Joe Slovo jibinaa ko ñalnde 23 mee 1926 to Lituyaani. Jiknaaɓe makko uuji toon ngari Afrik worgo. Slovo woppi ekkol ina yahra e duuɓi 15 (1941) ; o naati parti kominist e hitaande 1942 (duuɓi 16). O ardiima ko juuti konu ANC (MK). Albert Lithuli wiynoo “Alaa ko min nganndi e marucaagu (kominisma). Min nganndi tan, ko worɓe e rewɓe raneeɓe ngarii wallude min. Min nganndaa so won miijooji ɓe mooftunoo. Kono alaa fof miijo rasisma walla mawnikinaare ɓe njoginoo”.
Denis Goldberg : O jeyaa ko e nayo ñaawanooɓe Rivonia, wuurɓe haa hannde. O jeyaa, kanko e Manndelaa, ko e idiiɓe ƴettude fetel. O woppitaa ko e hitaande 1985 caggal duuɓi 22 kasoo.
Oliver Tambo : Jibinaa ko ñalnde 27 oktoobar 1917. Kanko e Manndelaa ndiiwdaa duɗal jaaɓi-haaɗtirde Fort Hare sabu maɓɓe waɗde gerew. E hitaande 1942 o jannginii ganndal siyaas e matematik. Kanko e Manndelaa e Walteer Sisulu cosdi Fedde sukaaɓe ANC e hitaande 1943. E hitaande 1955 o waɗaa koolaaɗo kuuɓal ANC caggal nde Walter Sisulu riiwaa e leydi hee. Caggal ɗuum o waɗaa cukko hooreejo ANC e hitaande 1959, o riiwaa e leydi hee duuɓi 5. O ardiima ANC duuɓi 30, tawi omo woni caggal leydi. O arti ko 1991, o sankii 24 abriil 1993.
Ruth First : Ruth First ko jom suudu Joe Slovo, mo o resondiri e hitaande 1949. Oo debbo tuubaako daneejo tal, jeyaa ko e « yiɗnooɓe mahde leydi timtimol, ɗo ngañgu alaa ». Nguurndam makko fof o waɗi ɗum ko e haɓaade rasismayaagal apartaayd. Nde Manndelaa en ñaawetee kaaɗdi nguurndam ndee, kanko o sokaa ko balɗe 117. Caggal ɗum o yalti leydi ndii ngam jokkude hare. Ko o jaayndiyanke o wonnoo, ko ɗum tagi alaa fof ɗo o bayyinaani hare ɓesngu Afrik worgo. Sarwisaaji ñukkindo Pretoria tuufiima e koli coomaaɗo bommbo, mbari mo, e ballal CIA Amerik, ñalnde 17 ut 1982.
Chris Hani : Chris Hani, (biyetenooɗo Martin Thembisile Hani) jeyaa ko e jagge konu ANC. Kanko wonnoo koolaaɗo kuuɓal parti kominist Afrik worgo. O waraa ko ñalnde 10 abriil 1993. Wari mo rasist en raneeɓe.
Breyten Breytenbach : ko tuubaako daneejo, ngenndiyanke mawɗo, winndiyanke, mo meeɗaa weldude e laamu paltoor Afrik worgo. O jeyaa ko e yahdiiɓe Manndelaa ɓurɓe hoontude, jibinaaɗo 16 settaambar 1939 to wuro Cap. O ɓamii haɓde e ndeen fenaande gila omo woni sanɗa, hade makko yahde Farayse, o resi toon debbo wiyetnaamnaajo, kono laabi laamuyel paltoor ina kaɗi dewgal hakkunde leƴƴi (Mixed Marriages Act) e (Immorality Act) tuggi 1949 haa 1985. Nii woni o jooɗii Pari sibu o waawaa naattude leydi makko, o woni e dillere suuɗiinde luulndiinde Apartaayd, fotnoonde yuɓɓinde raneeɓe heɓiiɓe e wallitde ANC mo Manndelaa . E 1975 o naatti leydi ndii omo suuɗii ngam fagganaade dillere makko ndee yimɓe, kono o yiytaa, o nanngaa, o ñaawaa duuɓi jeenay kasoo, o woppitaa e hitaande 1982 e ballal François Mitterand, o faati Farayse. O ruttitii Afrik worgo e hitaande 1994. Gila ndeen o woni ko hakkunde Amerik e Farayse e Senegaal.
Dulsii Settammbe : Ko debbo jeyanooɗo e hoohooɓe ANC, jibinaaɗo ñalnde 20 ut 1935 to Atloon, saraaji wuro Cap. O waraa ko ñalnde 29 mars 1988 to Pari, ɗo o jooɗaninoo ANC. Ina wiyee ko golle laamu apartaad e ballal sarwisaaji ñukkindo leydi Farayse.
Benjamin Moloysee : Benjamin Moloysee to winndiyanke mawɗo, luulndiiɗo apartaad, mo kuɗol mum ɓurnoo tookeede e kure fetel. Ko ɗum addani laamuyel paltoor Afrik worgo, jaggude mo, ñaawi e dow makko warngo. Oon sahaa winndere ndee ñaagiima laamu paltoor nde woppata suka oo wuura, kono ngel salii. Daande makko sodditaa ko ñalnde 18 oktoobar 1985.
Steave Biko : “gidiiɗo yulde kasanke apartaayd” : Steave Biko jibinaa ko 1946 to Ginsberg, leegal ɓaleeɓe fuɗnaange wuro Cap. Gila omo famɗi ko o caliiɗo, nde tawnoo ko polisee daneejo wari baaba makko e hitaande 1951. Ko ɗum jeyi sabaabu o riiwaa ekkol (jaŋde hakkundeere), kono o jokki jaŋde haa o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Durban. Ɗo adan ɗoo, o woniino tergal coftungal e senndikaa mo raneeɓe wellitiiɓe cosnoo, kono, e hitaande 1969, o felliti sosdude e sanɗaaji ɓaleeɓe goɗɗi Njuɓɓudi Sanɗaaji Afrikworgonaaɓe (South African Student Organisation, SASO) ndaraninoondi rimɗinde ɓaleeɓe e findinde ɗum en.
Sukaaɓe heewɓe nootii e Fedde maɓɓe hee, anndiraande « Conscience noire » (Black Consciousness Movement, BCM) haɓtortoonde peeje jamyame rewrude e politik kono kadi jaŋde e nehdi e pinal e renndo, kañum fof e sikkitaade ANC sabu mum waasde rewde laawol tuugingol e leñol e renndinnde Afrikworgonaaɓe fof, ɓaleeɓe e raneeɓe e jilluɓe.
Biko haɓaama no feewi, o sokaama e cili keewɗi, yeru e hitaande 1973. Caggal ummannde e warngo Soweto 1976, Biko jaggaa, majjiri yimɓe fotde 101 ñalawma. Caggal ɗuum o salii ɗooftaade haɗde fawanoonde e makko, o ɗannanii jeeyngal e nder Cap-fuɗnaange. Ko ndeen cehilaagal makko e jaaynoowo biyeteeɗo Donald Woods fuɗɗii, jogorɗo winndude e makko deftere.
Polis nanngi mo ñalnde 18 ut 1977. O nawaa Port Elizabeth, o leeptaa toon leepte caɗtuɗe, caggal ɗum o nawaa Pretoria, o faatinaa Tranvaal ñalnde 11 settaambar 1977. O sankii ñalnde 12 settaambar 1977, maayde bonnde, omo yahra e duuɓi 31 fat. Natal ɗo o lelii e leydi omo maayi, baŋ-yoo-baŋ omo wonti ñawanɗe e ƴiiƴam njoortuɗam, alaa ɗo heddi e winndere ndee.
Oon sahaa, kanko wonnoo maande dartagol apartaayd ɓurnde mawnude. Innde makko alaa ɗo heddi, haa hirnaange, o waɗanaa jimɗi e filmuuji, haa o ɓurtii Manndelaa darjude, sibu nde tawnoo leyɗe hirnaange mbiyatnoo ANC ina ɓallii marucaagu kam e Dental Sowiyet en, ɓe njaɓataano haalde no feewi haala ANC. Ehitaande 1994, Manndelaa wiyi : « Biko woni gidiiɗo yulde kasanke apartaay ».
Winnii Manndelaa : Winnii mo hulaani yeeweende. Winnii tabitinɗo fiɓnde, aadi e giɗli. Winnii wonnoo jom suudu Manndelaa. Koo on woni e kasoo koo fof, omo jeyaa e ɓamtude raay hare luulndiinde apartaayd. Duuɓi 27 e lebbi 6 e balɗe 6, omo fadi Manndelaa. Ngaal daawal fof, ko o kaɗanooɗo yaltude wuro Brandfort, tee, ko laabi ɗiɗi fat e hitaande o yamiraa yiyde jom galle makko, ina sokaa. Kanko Winii, o jibinaa ko 26 settaambar 1936.
Ine wiyee ko kanko yamiri warngo cukalel biyeteengel Stompi, ko kanko fenti « ñaawoore mbiifu jayngol », woni mbiifu huɓɓee, loppee e daande neɗɗo, haa arti noon e tuumanooɓe gollanaade apartaayd e suuɗaare… Yahdiiɓe makko kadi takkii mo, yeeso « goomu goonga e beldital » yamirde warngo biyeteeɗo Moketsi.
Caggal nde Manndelaa woppaa, teskaama haala makko ɓuri ƴaggude e haala Manndelaa, so omo haala ko faati e raneeɓe. Kanko e Manndelaa ɓe natti wondude ko e abriil 1992, kono ɓe ceeri ko e marse 1996.
Tuggi 1993 haa 1997, kanko ardii Haɓɓere rewɓe ANC. O waɗaa kalifu e guwarnama gadano caggal njangu apartaad e hitaande 1994. Ko lebbi 11 o woni heen, sibu o waawna woppude sibu makko takkeede njeenaari. Ina wiyee o waɗii golle keewɗe ɗe peewaani, kono enen kam teskoto-ɗen ko moƴƴi makko, nde tawnoo, weeɓaani dañde debbo muñɗo ko o muñi koo.
Bookara Aamadu Bah


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 061 (A new star 1)
61. Fii hoodere hesere nden 1
Koode timmayɗe ujune ujune no jalbude ka kammu. Yimåe iwruåe e ndii leydi wi’eteendi Baabiila lasindike jalbeendi wondi ndin ka kammu rewrude e ko kammuuli ɗin loŋortee kon no wi’ee teleskope e haala faransi.
Jom gande 1 : "Ndaaree ɗoo, hoodere heyre nde sugu mayre yi’aaka haa hannde!"
Jom gande 2 : "Ko goonga. Nde wootere tun, hoodere hesere yaltiti. Ko honɗun woni firo ɗun?"
Åen jooma gande’en no anndunoo piiji ɗuuɗuɗi fii koo ko fewti lasindagol loñoo kammuuli ɗin. Fii jaabagol ɗen lannde, åe janngayno woni alluuje waɗiraaɗe kaaýe e defte taggiiɗe.
Jom gande 1 : "Ko ɗoo : Hoodere nden ko holli en ko lanɗo Yahuudiyankeeåe åen woni ko jibinaa."
Jom gande 2 : "Lanɗo mo sugu alaa! Ko haanuɗen waɗude ko yahugol ɗaååita mo, sujjana mo, ko non o wontiranta en lanɗo."
Iisaa, Lanɗo poomayankeejo on jibinaama.
Aranun ɗun, Alla feññinaniino ɗun ngaynaakooåe åen, ontuma non o feññinani kadi joom gande’en åe leydi Baabiila ndin.
Åay saa’iiji seeɗa feýýii, åen jom gande’en moýýini dolle maååe ɗen, åe ýetti bonfooji maååe ɗin e dokke, åe ýawi e gelooɗi maååe. Hiåe haanunoo yahude ka woɗɗi ko timmata 620 miyelji (997,79 Kiloo-meeter). Yaadu maååe ndun ýettuno lebbi. Kono annabi Iisaa no hitti e gite maååe. Hiåe haani sujjande mo, åe holla fow wondema åe jaåirii mo wa Joomiraaɗo on ka nder ngurndan maååe.
Hara a waɗay wa ɗun e oo saa’a juldeere fii Mauluudu annabi Iisaaa on? Hara hiɗa faala an kadi yo o wonane Joomiraaɗo e Dandoowo ma on?
Ka tawnoo åe ronkii ɗon, åen yimåe hewti ka saare mawnde wi’eteende Baytilahiimi.
Jom gande 1 : "Ko honto oo lanðo Yahuudiyankeeåe arðo e jibineede woni? Ko fii men yi'ii hoodere makko nden, men arii sujjangol mo."
Hay gooto jaabaaki åe. Yimåe åen no ŋalɗi, åe jokkitii yaadu maååe ndun. Oo lanɗo wi’eteeɗo Heroodu åurnoo hawnaade. On lanɗo huññuɗo mo fow hulaynoo, hari kanko himo hulani jullere makko laamu nden. O mottindiri no yaawiri gandiɗuåe makko åen.
Heroodu : "Hiɗon anndi ko honto on lanɗo Yahuudiyankeeåe jibintee?"
Jannooåe fii sariya on : "Pellet, meɗen anndi. Men janngii ka fii ɗun windii ka daaluyee Alla. Oo lanɗo ko Baytilahiimi yaltata."
Ɗin konguɗi meemiri Heroodu wa si ko kaafa. Kono o jaåaali hay gooto yi’a ko o huli kon. E nder gunndoo, o torii åen jom gande’en åe Baabiila åen ɗun ɗoo :
Heroodu : "Ko e saa’i hombo hoodere nden feeñi? Ko honde tuma åe fuɗɗii yi’ugol nde?"
E åaawo sikkitaare, åe yeetimo ñalaande nden. Jooni o humpitike ko o haanunoo humpitaade kon.
Heroodu : "Yahee Baytilahiimi, ɗaååitoyon kun paykun. Nde yiitoyɗon kun woo, artee, humpiton mi, min kadi, miɗo faalaa sujjande kun."
Hara ko ɗun tigi o faalanoo waɗude? Oo’owoye. On fenoowo hulåiniiɗo no faalanoo wonude kanko tun lanɗo ko ɗun waɗi, si himo faalaa warugol kun paykun laamiikun. Jom gande’en iwi Yerusalaam.
Ka taariika hikkotooɗo, en anndoyay ko jokkitii kon.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, jom gand’en en ɗiɗo, Heroodu, Windoowo fii sariya on
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 107 (Lame excuses)
107. Fii lamitorɗe åoyliiɗe
Djoulde ko aaden mo seedataa e janngugol defte. Mark Twain, C.S. Lewis, o moɗay defte fow. Kono hino woodi deftere goo nde o yiɗaa fes.
Djoulde : "Kitaabul Muggadasi on hinaa fii an."
Jiwo : "Fii honɗun non?"
Djoulde : "Piiji ɗi mi faamataa ɗin no heewi e nder mayre."
Jiwo : "Ɗun ɗon ko lamitorgal gaamelo tun nii. Miɗo anndi a faamay goɗɗun nder ton."
Djoulde : "Wano honɗun?"
Jiwo : "Wano : hita a wujju."
Honno! Ko hombo piyi Djoulde wa si ko laañal fiɗi mo. Yeeso mako ngon no wojji, o woɗɗitii heña.
Hari a nanaali wonde ko Kitaabul Muggadasi on woni deftere defte ɗen?
Djoulde : "Åawto yaltingol muulngo defte ɗen, ko Kitaabul Muggadasi on woni deftere aranere muulaade nden."
Jiwo : "Kitaabul Muggadasi on firaama e ɗenɗe timmayɗe 1600."
Djoulde : "Deftere Kitaabul Muggadasi åurnde fanɗude mulaade nden ko e leydi Engeletere nde mulaaa, hinde fota e pake alimeeti."
Jiwo : "Deftere Kitaabul Muggadasi åurnde e janɗude nden ko waɗiraade leɗɗe, ko kilooji 1100 nde peesata."
Djoulde : "Ko Kitaabul Muggadasi on woni deftere åuraade yiɗede nden, kono ɗuuɗuåe kadi no añi nde."
Jiwo : "Ko Alla woni ko windi Kitaabul Muggadasi on, ko yimåe 40 woni ko hewtani en ko o daali kon."
Djoulde : "Kala on jannguɗo Kitaabul Muggadasi on, gomɗini daaluyee Alla on wontay aaden keso. Deftere woo deftere waawataa wattitude goɗɗo wa mayre."
Jiwo : "Kitaabul Muggadasi on no waɗori ko åadii harfuuji miliyonji tati. Si hiɗa faalaa janngugol simooje nay ñallal kala, ɗoo yo hitaande timmu, haray a lannii janngugol nde fow."
Djoulde : "Aadenjo mo leydi Angeletere janngii Kitaabul Muggadasi on laabiiji 100!"
Goɗɗo yiitii deftere Kitaabul Muggadasi nde weldiɗɗo makko jeyunoo, tawi batte kure no e mayre. Hara o wi’ayno ɗun no boni? Ko hombo suusata jogitorgol daaluyee Alla on no kaaniri? Ɗun metti mo. Giɗo makko on faami ko o miijii kon.
Gorko : "Miɗo weltori fii ko tawi kon Kitaabul Muggadasi on no mari budde kure, sabu nde jannii lan afii ngurndan ɗan. Fewndo hare ɗen, hari ko mi suufaajo, miɗo waɗaa hoore hare nden. Men daasotono ngayka heåi ngayka. Tun nde wootere, o anndi ko satti ka åernde makko, tawi muuseendi ndin no tiiɗi. Ko honɗun waɗi? Ngaño on huulii, o fellii lan. Kono miɗo jogitii soono woo deftere tosokere Kitaabul Muggadasi on ka nder jiifa an yeesoojo. Kural ngal waɗi wuddere ka nder Kitaabul Muggadasi, ngal barminin-mi seeɗa tun. Si Kitaabul Muggadasi on alaano ɗoo, kural ngal naatayno ka nder åernde an.
Nde hisinii lan. Hinaa non nde wootere tun, kono ko laabiiji ɗiɗi. Ko nde fuɗɗii hisingol lan ko fewndo ko mi janngi wonde ko annabi Iisaa tun waawata lan dandude bone junuubaaji an ɗin. Ɗimmun mun, ko ko mi hisi kural waraygal ngal."
Miɗo janngude Kitaabul-Muggadasi on ñannde woo. Hara hiɗa waɗude ɗun an kadi?
Si hiɗa faalaa heåugol Kitaabul Muggadasi on, windan men. E hino ko windii kon ka Kitaabul Muggadasi : "Daaluyee maa on ko lampu ka teppe an, ko o ndaygu ka laawol an" (Zb 119 : 105 ).
Ngun ndaygu hollay en laawol ngol hara wonaa fii yo en majju, kono ko fii no yiitiren laawol hewtinayngol ngol ka Alla.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Djoulde, jiwo, gorko
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Lebbi jooni ko haala njeeygu ekkolaaji gidiiɗi sompeede e Nuwaasoot haaletee. Ñalnde aljumaa 16 oktoobar 2015, nattii haala, sibu heen ɗiɗi njeeyaama. Yeeyaa ñalnde heen ko Ekkol 2 (ekkol marsee) e Ekkol 1 (ekkol sistis, sara polikilinik).
Lebbi jooni ko haala njeeygu ekkolaaji gidiiɗi sompeede e Nuwaasoot haaletee. Ñalnde aljumaa 16 oktoobar 2015, nattii haala, sibu heen ɗiɗi njeeyaama. Yeeyaa ñalnde heen ko Ekkol 2 (ekkol marsee) e Ekkol 1 (ekkol sistis, sara polikilinik). Kañji ɗiɗi ko ɗi 11 lowre, jeyaaɗe miliyaaruuji 2 e 656 ujunere e 500 ujunere ugiyya (2 656 500 000 UM). Wonande ekko 6 (gonɗo Madiina 3, sara jehre gertooɗe), wiyaama njeeygu mum hawrii e caɗeele.
Njeeygu ekkolaaji, nokkuuji potnooɗi hormoreede ganndal, jibinii haala mawka e leydi hee. Laamu nguu dalliniri ɗum ko ɗiin ekkolaaji ngoni ko hakkunde jehreeji walla e nokkuuji ganiiɗi, ɗi kenanaaki jaŋde. Tee maa kaalis oo naftore… Heewɓe ina miijii wonde, ma a taw “keesuuji biyɗi dak kaalis ɗii ngontii mehi”. Kono kadi heewɓe mbiyi oo hujaa tiiɗaani, ɗumɗoo ko “jikku ardiiɓe en ɓee tan”. Ɓe mbiyi waɗi ɓe wiyde noon ko gila 2008, huunde fof ko ko waɗti yeeyeede, hay ko meeɗaa miijeede, gila e karte dentitee e kaayitaaji fof, alaa ko haali leyɗe teeru.
Idorii fof ko pusgu liisee nasiyonaal ɗo yoga e jagge leydi ndii njanngunoo. oɗon ciftora,: balɗe seeɗa caggal kuudetaa 2008, Kaddaafi yillinooma Nuwaasoot. Hade makko arde, katarpilaaji keli dortuwaaruuji (kuɓɓeeje ɗo elewaaji mbaalatnoo), baɗtanooɗi janngirɗe, kam e nokku ɗo almudɓe ñaamatnoo ɗoo (refektuwaar) e safrirde ndee (infirmerie). Fof hanndaa, wiyaa ko libinaaɓe ndokkaa yo mah ɗoon otel. Hannde nokku oo wontii dunndu, otel mahaaka, tee kuɓeeje kelaama, woni “tuba leppii, liingel maayaani”.
Lebbi seeɗa kadi caggal kuudetaa oo, bolokaaji A ɗii njeeyaa, rewi heen ko nokku ɗo “liitooɓe” (fanfare) konu e koɗorɗe keednooɗe fuɗnaange mum ɗee helaa… Gila ndeen fayde hannde, ko yeeyaa walla heertaa e boowe maantinɗe e laamorgo leydi ndii ina heewi : huunde e ekkol polis fappitaama, huunde e estaad men gooto, bajjo ŋurmitaama, bolol takko tele Muritani ŋaastaama… kala ɗo waɗnoo boowel nder Nuwaasoot hirɓaama… Ɗumɗoo ina jeyaa e ko haɗi hujja njeeygu ekkolaaji ɗii deeƴde e nofru. Sibu ɗum wayi ko no gontuɗum jikku nii.
E kominikee mo ministeer kaalis saakti, ina winndaa heen wonde njeeygu ekkolaaji ɗii “maa moƴƴitin ngonka koɗki leeɗe ɗo ekkolaaji ɗii ngonnoo ɗoo, softina jom kaalisaaji en hesɗitinde e ƴellitde golle mum en, yanti e kaalis ɗum addanta laamu”.
Porfeseer Eli Mustafa wiyi e ɗuum : “So njalniika nattunooka warde tawtii fenaande, ɗuum kam warat. Kala gannduɗo Nuwaasoot ina anndi ngonka koɗki meeɗaa wonde ngoƴa e leydi hee (…). Seede mum dey ko yimɓe koɗata ɗoo ko no mbeliraa”, ɓee maha e tule ceene, ɓee maha e gasɗe, boli ngalaa, ekkolaaji ngalaa, ndiyam toɓo e tuwooji e suturaaji, fof ina jillondiri. Ma a taw kam, mo ngonka koɗki woƴi, yiyataa ko woni e 5e e 6e e Liksaar e Tefarag Seyna e Daar Nayiim koo, ara ina haalana yimɓe goɗɗum.
Eli wiyi “Saabaabu laaɓtuɗo oo, ko fellitde laamu Muritani yeeyde kala ko waawi ngam alɗinde senerooji ; ndeke wonaa nokkuuji dewal ganndal jogori haɗde ɓe ɗuum. Laamu nguu waɗtii Dowla oo bitik mawɗo”. So wonaano “famɗude gacce, laamu nguu fiytotaako becce e njeeygu ekkolaaji, sibu jaŋde leydi ndii koko boni, tee ɓesngu nguu ina hooɗaa jaŋde e nehdi sabu ŋakkeende janngirɗe… Hannde, warhoore sukaaɓe heɓii kaaɗtudi, heewɓe heen nana nder kasooji ɗi laamu hiilnii yaajtinde ina woppi ekkolaaji, walla ina yeeya ɗum en. Sabu waasde neheede nehdi moƴƴiri, sukaaɓe men ngalaa ɗo kucci so wonaa e kasooji”.
Ina wayi no, e wiyde Eli Mustafa, “dowla Muritani woni ko e udditde bitikaaji warhoore e uddude nokkuuji nehdi e jaŋde… Ko Victor Hugo wiynoo “kala udditɗo damal ekkol, uddi ko kasoo”, laamu Muritani waɗata ko ko luulndii ɗuum, “ngu udditta ko kasooji e … ngu yeeyaa ekkolaaji”. Hankadi ko kasoo woni ekkol rippoobilik… ɗuum na addana en faamde wonde dowla oo, gila dow haa les, kam e foɓɓanooɓe ɗum ɓee, lummbotoo e borjoŋaagal duumingal hakkille e jawdi… Eɗen ngoɗɗi wasiyaaji ganndo biynooɗo “ngam tafde ɓiyleydi, puɗɗoro-ɗen tafde neɗɗo. Udditen ekkolaaji baŋ-yoo-baŋ.” Hannde, dowla oo e laamu nguu njiɗi ko deŋde ɓesngu men nder majjere, tawa ina njeeya nokku ganndal ɓurɗo mawnude, hono ekkol. Hoto koolo-ɗee dowla jeeyoowo ekkolaaji”.
Heddii ko nduwo-ɗen mbele Alla ina daɗnda Muritani e ngaybeela ardiiɓe.
Muttaar


text:
Sunningol sukaaɓe rewɓe, bonanda ko ɗum jogii, darnde sarooɓe (mawɓe), laamu, dokotoro’en. [Oo taskaram ko fillitaaɗo]
Saakitaama ñannde :
On njowtaama tedduɓe heɗiiɓe RFI Fulfulde.Bisimila mon e yewtere men Dinngiral Rewɓe e RFI Fulfulde.Hannde en kaalan sunninngol sukaaɓe rewɓe, bonanda ko ɗum jogii. Darnde sarooɓe (mawɓe) kañun e laamu nguu faa yottaade dokotoro’en.E ley yewtere meeɗen, eɗen tawdaa e Alhajji Boubakar Balde almaamiijo Labe e nder leydi Gine. Maymuuna JALLO, depiteejo Gudomp leydi Senegal. O haalana en darnde wotooɓe sariyaji e ngal gollal. En keɗoto mijooji maɓɓe e sunningol sukaaɓe rewɓe.En cilminan ɗoo Dokteer Abduramaan JALLO yo Jinikolooguujo, jeeyaɗo leydi Gine.
Oɗon mbaawi heɓude ɗii kabaaruji fuu e hello amen e Facebook, Tweeteer RFI Fulfulde.
E ley yewtere waroore en ngaran haalde fii darnde debbo e laamu. Ɗum woni rewɓe laatiiɓe hooreeɓe gelle (dowri).
Oɗon mbaawi hokkude hakkilaaji mon e dow majjum e tonngoode amen WhatsApp: 00 221 76 644 12 74.


text:
Kawtal janngirde Univastiiji Lesde Africa AAU, wi taskani waduki moobre besduki anndal nde 7th ko tammi moobuki be univastiiji ko hewani 53 nder Lesde Africa.
AAU wi moobre nden besdan hawtuki ko’e mabbe enanta besduki anndal boosungu ko nafata be bakkeeje den fu.
Bolide den fu suuditaama on iga hunduko horeejo mo hakkilanta kubaruuji AAU, Felicia Kuadgbezi bee anndinki moobre nden wadete haa Cotonou, nder Lesdi Benin.
Nder jawaabu debboojo on sappi’e wiiki be taskani moobre nden sanne ko waddata anndal boosungu hedi fannuuji annde kiimiyaaku, shaanu lisaafi mallabo limngal (STEM); shaanu ndemri ,njamu,janngirde,kilantaaji riskuuji hakkunde Lesde den.
AAU besdika bee wiiki elto ngon besdanan univartiiji din kuude nafooje ‘e jahargal yeeso sanne ko hurgata gannudiiji fu.
Moobre nden taskanaama fuddeeki iga 13th yaaki 17th Lewru June 2022.
SADIQ ALFA


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 057 (Taken hostage in Egypt 5)
57. Doolooåe yimåe e leydi Misira 5
(Hito kolce pucci ɗin)
Yuusufu no haylaade e leydi Misira ndin e hoore giri-giriwal lanɗo on ngal pucci ɗin pooɗata. Fow no sujjande mo. Fir’awna jonni mo innde hikkiinde e makko nden ka laamu. Ko e fee hurundaare nde o waɗani mo nden, o jonniri mo laamu ngun. Yuusufu rewi yeeso ngese moýýuɗe ɗen e tutateeriiji tugiije ɗen.
Fow feýýiri wano Alla daalirnoo non : åe soñi buy.
(Hito doy doy : hito hoɗagol e tappugol ngol)
Yuusufu darni maritorɗi ñaameteeji. Ñaameteeji nenɗe buy maraa. Tawi eååoode Yuusufu ɗen ko timmuɗe. Sabu wano o wi’irnoo non, duuåi jeeɗiɗi heege ngen waɗi åawto ko duuåi jeeɗiɗi haarannde nden feýýi. Hari yimåe åen no weelaa, åe yahi ka Fir’awna.
Yimåe åen : "Meɗen weelaa. Okkee men ko men ñaama menen e åiååe amen åen!"
Fir’awna : "Ko Yuusufu halfinaa wallitagol on. Waɗee kala ko o yamiri on."
Hiåe iwrude hen fow. Hay ka leyɗe janane. Yimåe sappo sujjani mo. O annditi åe kisan. Ko ben-gootooåe makko åen. Yuusufu no annditi fii koyɗi ɗi o hoyɗi ɗin e fii ngayngu ngu åe añi mo ngun e ko åe yeeyiti mo kon, o wattaa maccuɗo. Kono åe annditaali mo.
Yuusufu yewtiri åe no sattiri.
Yuusufu : "Ko honto iwuɗon?"
Ben-gootoojo : "Meɗen iwi leydi Kanaana ari fii soodugol ɲaametee."
Yuusufu : "Hinaa goonga, ko on tefooåe bonåe!"
Ben-gootoojo : "Hinaa non, ko goonga men woni e haalude! Ko men ben-gootooåe sappo. Gooto e amen luttii ka suudu, oya on maayiino."
Yuusufu : "Mi hoolaaki on ko åuri e fanɗude. Kono åay miɗo yiɗi Alla, mi okkoray on ñaametee. Kono miɗo faalaa yo on artidu e oya ben-gootoojo mo’on. Goɗɗo e mon luttay ɗoo fii fellitugol wondema on waɗay ko mi haali kon."
Ko fii honɗun Yuusufu sattinirannoo åe nii? Himo faalaa yottaade åe? Hinaa non! O faalano tun ndarndaade ben-gootooåe makko åen. Himo faalaa anndude si tawii åe waylike.
Åe faamaano wondema Yuusufu no faamude fewndo ko åe yewtata hakkunde maååe.
Ben-gootoojo : "No gasa hara en hettay woni ko waɗuɗen kon Yuusufu ko boni."
Yuusufu woni e wullugol fewndo ko o nani ɗun. Kono o annditinaaki e maååe. Åe hootidi e ñaametee, kanko Sim’uuna o lutti Misira ton.
Ben maååe Yaaguuba huli fewndo ko o nani kon ko feýýi fow e nder yaadu maååe ndun. Åay åe lannii ñaamude ñaametee mo åe ittornoo on Misira, åe yiltitii ton kadi, e nga’al no hara hiåe wondi e Buniyamiinu. Hari ben-gootooåe åen no huli ko åe åadii leydi Misira ndin kadi ɗimmun.
E hin non? En yi’oyay ka taariika aroyoowo ko feýýunoo kon.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, yimåe åen, Fir’awna, Yuusufu, ben-gooto on
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Jaɓɓorgo Pese Ndema
Pesol: ndema
Lappol 2021 Pottital kuuɓtidinngal kareeli ngam leydi e ndiyam- Afrik hirnaange...
Ndeeɗoo Maalde sosaa ko e hitaande 2015 to Ñelenii to leydi Maali, tawi ɗum fuɗɗii yeewteede ko to dental gootal baɗnongal to...
Cemmbinen ndema, mbele kaɓen e heege e baasal
Annduɓe kawrii, « so teddeendi ɓanndu neɗɗo ɓetaama, teemedere kiloo fof, heen cappanɗe jeeɗiɗi ko ndiyam ». Ɗum ene hollira goongɗugol konngol biyngol «Ko...
Mbayliigu jeyi-leydi, laawɗino teettere leyɗeele daande maayo!
Saɗere jeyi-leydi yerɓinii ngootaagu ngenndi nder teeruuji, kono kadi hay nder dowri nde jom jawɗeele en ummorii Golfo ngam soodde leyɗeele daande...


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 155 (Hands off 3)
155. Hita a Meemu 3
Hara hiɗa anndi åee ndureejo?
Paykun : "Ko gollidooåe e Ibuliisa, ko ɗun waɗi si himo humpitii ko honɗun waɗata janngo."
Hay si tawii ko o haalata kon fow wonaa goonga, o heåay kaalisi e nder ɗen golle.
Ndureeåe mooåooåe åen kaalisi hinaa hannde fuɗɗii golle mun ɗen.
Fewndo ko Puulusa yahi e ndee nokkuure wi’eteende Filipii kanko e wondiɗɗo makko on, Kitaabul-Muggadasi on no wi’i en wonde debbo iwtirno åaawo hari himo wondi e jinnawii hiitinoowii. Himo sonkaynoo wulla ka hoore ɗate.
Debbo ndureejo on : "Åee yimåe ko kurkaaɗi Alla jom Åural on. Ko kamåe feññinanta on ko honno heåirton kisiyee on."
Paykun : "Kono e ga’al ɗoo, o haalii goonga!"
Ko non woniri. Kono ɗun welaali mo kanko Puulusa. O handaano e ko on debbo woni kon e feññinde.
Puulusa : "E innde Iisaa-Almasiihu on : yaltu e oo debbo!"
Jinnawii ngin yalti e makko e on saa’i tigi. Ko annabi Iisaa woni fooluɗo on! Ibuliisa diwni yeeso makko. Ɗun e tawde en waawataa yi’ugol mo, kanko ibuliisa hari himo etaade no o haɗira yimåe åen gomɗingol Alla. Ko ɗun si o moýýini sanamu, e maanaa : bidi’a.
Ko goonga non on mo ombii baafal åernde mun nden fii wota annabi Iisaa naatu ton, o udditanay ngal bidi’a on.
Wano yi’irten non ka talki ɗi yimåe åen wattotoo ka juuɗe e ka daande e ɗi åe wengata ka otooje maååe. Ibuliisa no waɗande en fijidaaru ko menmintoo ka montor wengaano ka maandi maa ko sottata hara goɗɗo meemaali hay huunde fii anndingol ko arata kon janngo.
Paykun : "Si tawii non hara ko fii anndugol fii jango tun waɗirten ɗun?"
Oo wi’eteeɗo Martin no miijaade fii ɗun kanko kadi, fewndo ko fayåe goo wonuåe ka lekkol maååe woni e yewtidude e jinnaaji rewrude e liineetiije menmintooɗe. Kono gila nden ñannde o huli fota, o hoyɗi piiji hulåiniiɗi.
Hara hiɗon anndi maandino tinndoore ndaha nden?
Tufu tun tinndoore ndaha nden fii tun hiɗa faalaa. Waɗira non kadi jungo go’o.
Paykun : "Hee, kolli ɗin ɗiɗii non notiraama mbulu on!"
Awa, hita a jaåu jonnude juuɗe maa ɗen gaño on. Satteende nden hinaa fii anndugol si ko ko weltinta tun maa si ko wondi e soobee tun, kono battane no heddii e nder mun. E piide misal, a faalaaka janngugol Kitaabul Muggadasi on maa juulugol.
Paykun : "Hara a janngii ko hiitorayåe koode ɗen windan maa kon?"
Oo’owoye.
Paykun : "Yumma amen. Åe maaki wonde Alla no toŋi ɗun. Himo faalaa yo en humo e makko kanko tun."
Si tawii hiɗa wondi e annabi Iisaa, a hanndaa e goɗɗun goo. Ko kanko woni fooluɗo on e ko kanko wallitotoo en e fii wota en yanu e pilci ɗi ibuliisa wallinani en ɗin. Himo yiɗu maa ko sabu ɗun o dandirta maa!
Yewtooåe : Fillitotooɗo, paykun (debbo), Puulusa, debbo mo jinnawii hiitinoowi nangi
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Romaniya (ro. România) ko leydi e Yuroopu. Rome (Italiya e iinirde: Roma (ro:ma) wolwirore henɗu conlinsten) un gelle mauɗe ɗe Italiya. Ha eno jonii un mauɗe gelle geɓol Lazio ɗen shaka gelle mauɗe ɗen ɗe Rome ɗenbo e gonɗun kautuɗun ɗunfere ɗin inɗe comuni ɗi Roma capitale. Hauti e joɗiɓe 2,86,009 eɗer 1,285km2 (496.159mi). Rome hanje ke ɓurɗe yimɓe e leydi ɗin ɗen gelle ɗer ɗe tati ɓurɗe ɗuɗirka yimɓe eɗer joɗarde hautirɗe Turai ɗe ɗuɗirka yimɓe hakkuɗe keri gelle. Gelle mauɗe ɗe Rome ɗe ɗuɗgo jodiɓe 4,355,725 kanje goni gelle ɓurde ɗuɗirka yimɓe e Italiya. Geɓol mangol maji hanje ki tataure e ɗuɗirka yimɓe eɗer Italiya. Roma eɗi shaka shaka tahima laddude Italiya eɗer Lazio (Latium) hade e fuuna Tiber.
Romaniya
Gelle vatican (leydi ɓurdi famɗugo a duniyaaru) un leydi yamari fere hare mun e ɗer kerii gelle Rom. Ba dai anɗirgo leydi e der gelle ɗen. E ɗun notta Rom e koɗuɗi e dau gelle haire jewe ɗiɗi sabo e ko noni inare mare e denbo jonde gelle ɗen Tabbutuɗi. Rom ɗi fumari e ɗu hoshaɗi e dau wudu dinna Kirista’en e wtugo go leydi Yuroopu ɗenbo wudu cocin kaatolika.
Innde artudeEdit
E ta e talol gol tigugo Romanko’en innde Roma ɗe wurtoike e gada gonɗe ɗe Tiggi gelle ɗenbo lamiɗo artuɗo Romalus. Fu e non e ɗun wadi e jairi innde Romalus he ɓogi asli gada Roma inɗe mare.
Tun e ƙarnu artuɗun ɗun 4 ɗun heɓigoɗɗe ɓerde e ɗeɗun anɗini e dau fuddirde innde Roma ɗun fari yeso e yumtuki e ɗuɗɗun ko foɗi hakkilo dau Tuggere mari ɗe fu e non ɗe Tabbitayi.
Gada Romo ko Rumen innde Archaic ɗe Tiber latiɗe Toki e toki e ɗe wodi e bandiraka e noditirde Helenancire _________[rheo] to flow stream e noddirde fi’ilu ruo gam yaudu Rushi.
Gada wolwirde Etruscan PYA (ruma) woduɗe tuggere mun haire woni rum “teat” hauti e yawugo bolle bodendun kerkeci e dokku do e sutade Romulus e Remus ko no e nandi ɗen palatine e Aventine (joldee) hills.
Gada Bial Helenancire _____ (rhome) latiɗe kollinore semɓe.


text:
Ardiido Lesdi Naajeeriya Muhammadu Buhari epti Alkawal wasduki giidal bee Ardiibe be haandi dowko laarani tikker golle dum be kawtal mallum’en (ASUU) wadata.
Buhari epti alkawal ngal nyannde Jumbaare wakkati O wadano giidal bee hoore’en janngirde univastiiji nder Lesdi Naajeeriya haa hodorde ngomnati nde Abuja.
O wi , “mi wadan ko haandi nden miyeccan on no ka waarete.”
Professor Nimi Briggs on ardani Aagal ardiibe janngirde den yaaki yeeso Ardiido Lesdi Naajeeriya.
Prof Briggs mani ngomnati kawtal Lesdi Naajeeriya dow ko laarani taskaramji no Fukaraabe Lortirta Cuudi janngirde mabbe.
Nder jawaabu hooreejo Aaagal ngal woodi yami kewdum ko laarani besdaari njobdi mallum’en enanta noy watte kolaarani biyaadum walaa kuugal walaa njobdi doo.
Ministaajo mo hakkilanta shaanu janngirde pamaro, Goodluck Nana Opiah, wi ko be woldi enanta ngomnati kawtal Lesdi do sapp’e wiiki fakat tikkere golle mallum’en ASUU waddi ragare.
SADIQ ALFA


text:
Suumaye hikka dum fuɗɗorde lewru April den julɓe ko buri billion suumoto nder nyalɗe juutuɗe.
Lewru suumaye ceniiɗu e fuɗɗa saati ɗiɗi kala fuɗɗoode duuɓu, haa bana reeta duuniyaaru lewru suumaye e saalo balɗe juɗɗe, gulɗe nder dabbunde yahugo balɗe rammuɗe, pewɗe nder ndunngu.
Ammaa leyɗe ɗeye marata nyalɗe juutuɗe denbo ɗeye marata nyalɗe rammuɗe jawɗe?
Rammuɗe be juutuɗe balɗe suumaye jei duuɓu ujene ɗiɗi e noogas e ɗiɗi
New Zealand, paraguay,Uruguay, Argentina be south afirka e mari balɗe rammuɗe, jawɗe saka saa’aaji sappo e go’o Yahugo sappo e ɗiɗi nder lewru suumaye.
Sikay, julɓe leydi Reykjavik, Iceland, marai toongol wonugo resden gure marɗe saa’aji suumago juutuɗi. Ɓe kabdai be saa’aji sappo e joweego’o be mintiiji hamsin nder suumaye.
Guɗɗe gure jei ɓe tammoto
Suumoto saa’aji sappo e joweego’o be sappo e jowi ɗum: Poland, England, France, Portugal, Greece, China, United States, be Turkey.
Noye suumortoɗaa to ɗum salake hiirugo?
Bana kotoye fuu a tammo naange caka jemma nder ndu leuru suumaye, julɓe leyɗe marɗe nyalɗe juudɗe kabdai jogaago suumayeere saa’aji noogas.
Haa leyɗe ɗe puɗki naange be hiirde ɓuraayi saa’aji tati sendi ɗum, fatawaaji ngaɗaama heɓa ɓe tokka je’i gure goɗɗe. Leyɗe Duɗɗe e tokka saa’aji suumago Makka haa saudi Arabia.
Duuɓu ɗum, saudi Arabia be gure ɗuɗɗe gonɗe haa(middle east) suumoto saa’aji sappo e jowi.
Bindol: Madina Abdullahi Bawuro


text:
Deftere Allah sanjaama na?
“Yimɓe ngayliti Deftere Linjiila”. Ɗum gooŋga na? Deftere Allah nde en njogoto hannde, nde feerotiri bee Deftere Allah nde yimɓe ɓooyma njogotono na?
Koo toy fuu a tawan juulɓe ɗon mbi’a Deftere Allah nde tokkiiɓe Iisa Almasiihu njaŋngata naa ɗum Deftere Linjiila nde ɓooyma, ngam Deftere man sanjaama. Jonta, sey en piista haala ka – fakat Deftere Linjiila nde tokkiiɓe Iisa Almasiihu njaŋngata, nde sanjaama na? Nde heewi fewre na? Nde hoolaaka na?
Deftere Linjiila hanndeere nde woore bee Deftere Linjiila aranndeere na?
- Woodi duuɓi noy hakkunde Deftere Linjiila aranndeere e siiwuki Deftere Linjiila nde ɓuri neeɓugo nde en ɗon njogo hannde? Woodi duuɓi noy boo hakkunde binndi naaneeji feere diga duniyaaru ɓooymaaru e siiwuki binndi man?
Deftere Linjiila aranndeere wonnakeno e halki diga ɓooyma. Ko yimɓe ɓooyma kuuwtiniri, bana lare dabbaaji ngam winndugo Deftere Linjiila, wonnakeno. Ammaa hiddeko Deftere aranndeere halka, winndooɓe mbaɗi Defte Linjiila feere, fuu kal kal bee Deftere Linjiila aranndeere man ngam haa yimɓe keɓa jaŋngugo nde. Nden Defte Linjiila ciiwaaɗe ɗiɗawre boo kalki, bee ciiwaaɗe tataɓre kalki e ko tokki. Bana nii duuɓi ɗuuɗɗi caalake diga Deftere Linjiila aranndeere winnda e siiwuki Deftere Linjiila ɓurdande neeɓugo luttunde haa juŋngo meeɗen hannde. Jaawmu’en anndal ɗon mbi’a to duuɓi ɗuuɗaay hakkunde deftere aranndeere e siiwuki deftere nden boofi ɗuuɗataa boo nder siiwuki man.
Ndaaren jonta misaaluuji dow binndi naane e dow Deftere Linjiila. Woodi binndi ɓooymaaji mbolwananɗi haala konuuji e joonde asli feere feere:
- Binndoowo Thucydides yeeɗi duuɓi 460 yaarugo 400 diga Iisa Almasiihu waraay tawon, ammaa siiwuki binndi maako ɓuri neeɓugo dow ɗi njoggiiɗen hannde marɗi baakin duuɓi 900 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu. Waato woodi duuɓi 1,300 hakkunde binndi maako arani e siiwuki binndi maako ɓurɗi neeɓugo.
- Binndoowo Romankeejo, mo innde mum Suetonius yeeɗi baakin duuɓi 70 haa 140 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu. Siiwuki deftere maako “Kaysaraꞌen sappo e ɗiɗo’ ɓurdunde neeɓugo hannde ummi diga duuɓi 800 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu.
Ndaa haala winndooɓe ɓooymaꞌen feere boo:
Jonta sey en poonda duuɓi hakkunde Deftere Linjiila aranndeere bee siiwuki Deftere Linjiila ɓurdande neeɓugo. Diga ndey siiwuki Deftere Linjiila ɓurdande neeɓugo waŋgi? Ɗum ewnaama “binndi John Ryland” e ɗum woni haa Suudu Defte John Ryland haa wuro Manchester, haa lesdi Angleterre/Iŋglan (England). Binndi ɗi’i iwi haa Linjiila Yuhanna, baakin duuɓi 130 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu. Ko yimɓe anndi boo woodi duuɓi 40 tan hakkunde binndi arani e siiwuki binndi man.
Woodi binndi Linjiila feere bana:
“binndi Chester Beatty” mbaŋguɗi diga duuɓi 200 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu,
“binndi Bodmer” mbaŋguɗi diga duuɓi 150 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu,
“binndi Codex Sinaiticus” mbaŋguɗi diga duuɓi 350 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu,
“b̍inndi Vaticanus” mbaŋguɗi diga duuɓi 325-350 ɓaawo danyeeki Iisa Almasiihu.
Bee laarugo duuɓi hakkunde Deftere Linjiila aranndeere e siiwuki Deftere Linjiila ɓurdunde neeɓugo en mbaawan faamugo walaa binndi ɓooymaaji nanndi bee maaji. Hakkunde Deftere Linjiila aranndeere e siiwaande, wakkati man ɓuri famɗugo masin, naa bana binndi ɓooymaaji ɗi duuɓi mum ɓuri ɗuuɗugo.
- Poondol ketergal Deftere Linjiila naaneere nde njogiiɗen hannde bee binndi ɗi duniyaaru ɓooymaaru ɗi njogiiɗen hannde.
To en limi binndi Deftere Linjiila ɓooymaare nde en ɗon njogi hannde, nden bee foondugo ketergal man bee ketergal binndi ɓooymaaji, en mbaawan faamugo ketergal Deftere Linjiila ɓuri ɗuuɗugo masin. Ketergal binndi Thucydides woni 7, ketergal binndi deftere Suetonius (Kaysaraꞌen sappo e ɗiɗo) woni 8. Binndi ɓooymaaji luttuɗi haa duniyaaru hannde boo kollaaɗi diga naane (laar haa dow).
Jonta, sey paamen ketergal binndi Deftere Linjiila ɓooymaare nde lutti haa duniyaaru hannde:
- binndi bee wolde yunaniŋkoore (waato grec) ngaɗi baakin 5,000
- binndi bee wolde latinre ngaɗi baakin 8,000
- binndi bee bolle feere ngaɗi baakin 1,000
Bana nii en ɗon ndaara woodi binndi Deftere Linjiila ɓurdanɗi neeɓugo ɗuuɗi masin, naa bana binndi ɓooymaaji feere. Jaawmu’en annde dow binndi ɓooymaaji ɗon mbi’a to ketergal binndi ɗuuɗɗi nden kam binndi man kooleteeɗi soosay. En mbaawan hoolaago binndi ɗi njogiiɗen hannde ngam ɗi poti kal kal bee binndi arani. Ko en njaŋngata nder Linjiila hannde ɗum foti kal bee ko taweten nder binndi artuɗi ɗi Linjiila. Ko njaŋngeten hannde laati ko winndooɓe mbinndi nder Deftere Linjiila aranndeere.
- Binndi diga Deftere Linjiila tawaaɗi nder binndi goɗɗi feere.
Hoolaare meeɗen nder Deftere Linjiila ɗon ɓesdo fahin ngam ko winnda nder Deftere Linjiila tawaama nder binndi goɗɗi feere. Nder yidere aranndeere tokkiiɓe Almasiihu, ardiiɓe maɓɓe mbinndi bataakeeji jur. Nder bataakeeji maɓɓe a tawan ko winnda nder Deftere Linjiila boo. Haa hannde boo binndi man ɗon. Ndaa misaaluuji seɗɗa:
- Clement diga lesdi Alexandria, mo yeeɗi baakin duuɓi 150-212 ɓaawo eeŋtuki Almasiihu, mbinnduɗo ɓurna geɓe Deftere Linjiila fuu, ɗe ngaɗi 2,406.
- Tertullian wonino ardiiɗo eklisia wuro Carthage, o geeɗuɗo baakin duuɓi 160-220 ɓaawo eeŋtuki Almasiihu, kanko o winndi diga Deftere Linjiila nde 7,258.
- Justin saaydiijo (mo baraaɗo daliila nuɗɗinki mum) winndi diga Deftere Linjiila nde 330.
- Irenaus mbinnduɗo diga Deftere Linjiila nde 1,819.
- Origen winndi diga Deftere Linjiila nde 17,922.
- Hippolytus winndi diga Deftere Linjiiila nde 1,378.
- Eusebius, kanko boo winndi diga Deftere Linjiila nde 5,176.
Lisaafi man fuu yiɗi wi’ugo woodi waɗi 36,289, winndooɓe feere feere mbinndi nder bataakeeji muuɗum’en diga Deftere Linjiila. Ko ɓe mbinndi boo ɗum nanndi kal kal bee ko njaŋngeten hannde. Ndaa haayɗinaare feere boo: koo to en kalkan binndi ɓooymaaji ɗi Deftere Linjiila fuu, bee defte Allah fuu ko ngonɗe haa duniyaaru hannde, bee binndi winnduɓe ɓeꞌe, en mbaawa heɓtugo ɓurna mooɓgal Linjiila fuu, sey aayaaje sappo e go’o tan ŋakkata!
Annduɓe binndi ɓooymaaji fuu fakat walaa ko cekata nder Deftere Linjiila. Walaa binndi ɓooymaaji ko nanndi bee maaji. Ko njaŋngeten hannde ɗum tawaama nder Deftere aranndeere. En mbaawan hoolaago Deftere Linjiila ngam nde waylitaaka sam.
To a yiɗi jaŋngugo dow haala ka fahin bee Français sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 148 (The hardest test 3)
148. Fii ndarto åurngo e sattude ngon 3
Hara miɗo jogii goonga? Wonaa non woniri nde goɗɗo no waɗa ndartal sattugal ka duɗal, haray hino åuran-maa wonugol ka suudu nden ñannde.
Hinaa non wonirannoo annabi Ibraahiima. O immii bimbi law. Wonaa dartal matematikal maa anndal woni ko habbinoo mo. Ko Alla woni ndarndii gomɗinal makko ngal.
Hawa Alla kan : "Ibraahiima!"
Ibraahiima : "Naamu! E hino lan."
Hawa Alla kan : "Ýettu åiɗɗo maa bajjo on, on mo yiɗuɗaa, ɗun ko Issaaqa, yahaa e ndii leydi Moriyaa, ittoyaa mo ɗon sadaka sunneteeɗo, e hoore ngoo fello wongo e pelle ɗe mi holloyay maa ɗen."
On mo tawata o anndaa Alla e mo yiɗaa kadi Alla, o sikkay wonde Alla ko huññuɗo. Ibraahiima miijanooki ko boni e hoore on wonɗo mo ndarndaade.
Kitaabul-Muggadasi on no wi’ude en wondema : Ibraahiima immo bimbi law, o haååi mbabba makko mban. O fecci leɗɗe fii sadaka on, o ýetti kurkaaduuåe makko ɗiɗo ko ɗowta mo wondude e Issaaqa åiɗɗo makko on.
Åe seppi ko timmata kilomeeterji 120. Hari ko laawol woɗɗungol. Hiåe waawunoo yiltitaade soono wo le e hoore laawol.
Åay balɗe tati feýýii, Ibraahiima haynii fello ngon. O fewti kurkaaduuåe makko åen.
Ibraahiima : "Luttidee ɗoo e mbabba mban haa min e kun paykun men yaha too, men rewoya Alla. Ontuma men arta, men tawta on ɗoo."
Hara on nanii ɗun? Ibraahiima maaki : Men artoyay. Himo gomɗini no tiiɗiri wonde Alla jonnitay Issaaqa ngurndan ɗan.
Paykun kun rondii leɗɗe ɗen, baabaajo on kañun ýetti yiite ngen e laåi kin. Åe yaadi kamåe ɗiɗo.
lssaaqa : "Baaba en!"
Ibraahiima : "Naamu boobo an."
lssaaqa : "E hino yiite ngen e leɗɗe ɗen, kono ko honto no baalii sunna ngin woni?"
Ibraahiima : "En accay ɗun ɗon e juuɗe Alla. Boobo an, Allaahu on tigi ndaaray fii ngii baalii sunna."
Fewndo ko åe hewti e nden nokkuure nde Allaahu on hollunoo åe, Ibraahiima moýýini layyorde nden, o fawi ɗon falimaaje ɗen, o haååi Issaaqa åiɗɗo makko on, o wallini ka hoore layyorde, ka hoore falimaaje. Onsay o ýetti laåi kin.
Malaa’ikaajo : "Ibraahiima! Ibraahiima!"
Ibraahiima : "Naamu! E hino lan."
Malaa’ikaajo : "Wota a waɗu paykun maa kun hay huunde. Ko fii jooni mi tawii hiɗa yiɗi Alla åuri ko yiɗuɗaa kon åiɗɗo maa bajjo on."
Ibraahiima feýýinii ndartal åurngal e sattude ngal.
Duuåi ɗuuɗuɗi ko neeåi, e nokkuure wonude e kiloometerji teemedere e ndee nokkuure wi’eteende Moriyaa, leggal altindiraangal ngal feŋano ɗun ko ka Alla ittunoo ɗon Åiɗɗo makko on sadaka, on ko annabi Iisaa fii no waawiren wontirde fayåe makko åen si tawii hiɗen gomɗini e innde makko nden. Hara hiɗa faalaa torodude e an e oo saa’i ɗoo?
"Iisaa Jom an, miɗo gomɗiniri maa wano annabi Ibraahiima gomɗinirnoo non. Ko honɗun heåata on aaden marɗo sugu ngal gomɗinal?"
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Ibraahiima, hawa Alla kan, Issaaqa, malaa’ikaajo
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Hakkille na waasa won’dude e ƳoƳre, kono ƳoƳre alaa ko waawi won’de so wonaa ƳoƳre hay sinno ina ɗesa mettude faamde haa e jaɓde.
Ɗemngal nii won ɗo fotaani haɓaneede, ɗemngal won ɗo fotaani naatnude hoyre mum e haɓanaade hoyre mum e won e mbaydi kaɓogol(kaɓogol arani)
Hakkunde konakiri – baňnjuli – dakaar e nuwasot ekn… ɗemngal pulaar fotaani wuurde ɗoon walla wuurneede nguurndam haɓaneede.
Ngoo renndo buɓɓotoongo na buɓɓitoo e ɓale oo aduna ina buɓɓondira nii hay e hoyre mum haa woɗɓe ina mbuɓɓa ɗum, haa
laamu – daňal e martaba ina wujja hakkille ɓiɗɓe mum, gooto heen fof na sikka so alɗii ngalu wuro tan walla martobini walla ɓadiima laamu hay so laamaaki ɗuum yahdataa e won’de ko wonnoo koo, sikka ɗuum aaɓnotaako e nder ngenndi mum, tawa kala ko gollaa e ɗee ngenndiije ko hakkille e ganndal ɓiɗɓe ngoo renndo, hay sinno kadi ko goonga wonaa kanɓe tan.
Kono noon kadi enen ne hay so mbabba hani tan wiyee yo han pulaar!!! wonaa ɗuum wuurnata pulaar – wonaa noon ɗemngal wuurirta wuurdata
So neɗɗo noddii on batu lohiima on kafto-ɗee aaccidon ɗum e yeeweende mum, ɗuum kay jaraani wojjii walla ɓalwii.
Ko ndii mbaydi ngonka wayletee walla waylotoo e dowu hoyre mum.
Paamen waande ko tuute mooƳu e famɗude mahi ɗum, kono tuute neɗɗo liɓaani waande saka noon e noon. Paamen hay laamiiɗo leydi doole mum keɓnaani ɗum liɓde ɗemngal leydiwal hono no yoga e yimɓe miijorii faamiri nii, saka noon e konngol neɗɗo goɗɗo gooto keeriiɗo yahoowo haaju hoyre mum walla hoyre mum en.
Paamen won ɗo neɗɗo tawetee ina sippiree walla won no o tawirtee omo sippiriree, garɗo fof hooloto geewondirde e makko.
Kadi gila hitaande 2000ɓiiri laamu senegaal ko ko heɓi ňugga gooto fof ɗo tolnorii haalat ko hebaaka – heblanaaka, ɗuum nanngee waɗtee konngol laamu, tawa noon won’de e laamu wonaa ɗuum woni won’de laamu, kono noon gooto fof femmbude tiinde mum tan ina haala e geɗe leydi ɗe ayninaaka surnoyaaka.
Eɗen nganndi kam kirso – kutto(buuse) neletaake e jofnde ɓesɗi.
Idrissa ka


text:
Alla dee anndi ko oo yumma woni e yummiraaɓe ! Oo ƴettuɗo teewu mum, so ɓiɗɓe ɓe jibini e reedu mum, juɗi ɗum en e fuur haa ɓenndi, foti ɗum en, neldi fotooje ɗee ceerseero mum, hono baaba mum sukaaɓe ɓee.
Ɗum wonaa daarol, wonaa tinndol, ko huunde waɗnde jamma alkamiisa 12 oktoobar to wuro Atlanta, to Dental dowlaaji Amerik. Nde o waɗi bone makko haa o gayni, Lamora Williams -debbo oo wiyetee noon) noddi baaba mum sukaaɓe ɓee, o holli ɗum e wideyoo ko o woni e waɗde koo, so juɗde sukaaɓe mum. Oon noddi polis ɗoon e ɗoon, nde ɓe njettii tawi ko gasatnoo gasii, sukaaɓe ɓee maayii, ina portaa e leydi. Sukaaɓe ɓee njahratnoo, heen gootel ko duuɓi 2, ngela hitaande wootere. Kanko debbo oo ko o diwo jahroowo e duuɓi 24.
Caggal nde wiɗtooji mbaɗaa, tawaa Lamora sellaani, ina wondi e ñawu fittaandu keɓtiingu ɗum e maayde baaba mum tawi ina yahra e duuɓi 19. Ɗuum kam ma a taw ko yiɗde juutnude tan, kono juɗɗo neɗɗo, alaa ko haali ɓiyum mo saawi e reedu mum, ina anndaa wonaani e sago mum !
Bookara Aamadu Bah


text:
6
Fii Yaafondiral Gomɗinɓe ɓen
1 Si goɗɗo e mon lurridii e goɗɗo, e hara o suusay wullitaade e ɓe feewaa ɓen, o acca yimɓe Alla ɓen? 2 E on andaa yimɓe Alla ɓen ɲaawoyay oo aduna? Si tawii ko onon haani ɲaawude aduna on, hara on waawataa ɲaawugol haajuuji ɗi hittaa ɗin? 3 E on andaa en ɲaawoyay malaa'ikaaɓe ɓen? E ko honɗun non haɗata ɲaawen haajuuji oo aduna? 4 Awa si tawii hiɗon mari lurral hakkunde mon fii haajuuji aduna ɗin, hara ko yimɓe ɓe *moftal ngal hayfini ɓen waɗoton ɲaawooɓe? 5 Ko fii hersingol on mi wowliri ɗun. Taw si hay gooto faamuɗo, waawuɗo ɲaawude hakkunde musiɓɓe mun alaa hakkunde mon? 6 E hin-le goɗɗo no wullitaade e hoore musiɗɗo mun yeeso ɓe gomɗinaa ɓen!
7 Onon non, ko ko waɗi haa ɲaawindirɗon kon holli wonde on foolaama few. Sitta nde waɗaɗon bone, maa hippaɗon. 8 Kono ko onon woni waɗude angal peewal ngal, jatta ɓeya, e hin-le ko musiɓɓe mon.
9 Wota on ɗaynito! E on andaa ɓoyliiɓe ɓen maraa geɓal ka *laamu Alla? Hinaa jiiɓiiɓe ɓen, hinaa kadi rewooɓe sanamu ɓen e jeenooɓe ɓen e worɓe waɗitiiɓe rewɓe ɓen e worɓe jinooɓe worɓe ɓen 10 e wuyɓe ɓen e himmuɓe ɓen e mandilooɓe ɓen e hoynooɓe ɓen e jattooɓe ɓen, woni ko mari geɓal ka laamu Alla. 11 Awa ko ɗun woɓɓe e mon wonnoo. Kono Ruuhu Alla men on lootii on, *laɓɓinii on, o jogorii on feewuɓe e innde Iisaa Almasiihu Joomi on.
Fii Woɗɗitagol Jinaa
12
Miɗo newnanaa fow, kono hinaa fow nafata. Miɗo newnanaa fow, kono mi accataa ko woni woo waawammi. 13
Neemaaji ɗin ko fii reedu, reedu ndun kadi fii neemaaji ɗin, Alla kadi mulay ɗi fow. Awa kadi ɓandu ndun hinaa fii jinaa, kono ko ndu fii Joomiraaɗo on, Joomiraaɗo on kadi fii ɓandu ndun. 14
Awa kadi Alla, on Immintinɗo Joomi on, immintiniray en bawgal makko ngal. 15
E hara on andaa wonde ko ɓalli mon ɗin woni tere *Almasiihu on? E hara mi ƴettay tere Almasiihu on, mi yuɓɓindira e cagaajo? Pellet oo'o! 16
E on andaa kadi, mo yuɓɓindiri hoore mun e cagaajo, haray kanko e makko ko ɓe ɓandu wooturu? Ɓay no windii: «Kamɓe ɗiɗo ɓe wonay gooto.»h 17
Kono, on humondirɗo e Joomiraaɗo on, haray kanko e makko ko ɓe ruuhu gooto.
18 Woɗɗitee jinaa on! E junuubu goo mo neɗɗo waɗata, hara on junuubu hinaa tabitoowo ka ɓandu. Kono on jokkuɗo jinaa, haray ko ɓandu makko ndun tigi o woni waɗande junuubu. 19 E hari on andaa ɗunɗoo? Ko ɓandu mon ndun woni suudu *Ruuhu Seniiɗo wonɗo e mon on, on mo Alla okki on. Hinaa onon jeyi hoore mon, 20 ko fii on sooditaama coggu sattungu. Awa teddiniree Alla ɓalli mon ɗin.


text:
Dillere 25 feebariyee (Mouvement 25 février) dillii ñalnde 3/06/2013 ngam aybinde laamu nguu e waasde wallude ɓesngu leydi ndii to bannge safaara, ndiyam, golle, caɗeele nguura, koɗorɗe e tiiɗgol coodguuli, ekn. Seppo ngoo waɗi ko beetawe toowɗo e dow laawol Gamaal Abdul Naseer, hakkunde Otel Marhabaa e Rajo Muritani.
Dillere 25 feebariyee (Mouvement 25 février) dillii ñalnde 3/06/2013 ngam aybinde laamu nguu e waasde wallude ɓesngu leydi ndii to bannge safaara, ndiyam, golle, caɗeele nguura, koɗorɗe e tiiɗgol coodguuli, ekn. Seppo ngoo waɗi ko beetawe toowɗo e dow laawol Gamaal Abdul Naseer, hakkunde Otel Marhabaa e Rajo Muritani.
Ñalnde 03 lewru korse hitaande 2013, fedde noddirteende « Mouvement 25 février », seppii hakkunde Otel Marhabaa e Rajo Muritani, beetawe toowɗo. E wiyde Seex Abdallaah, gootal e terɗe dillere ndee, addani ɓe waɗde ko ɓe mbaɗi ñalnde heen koo, ko teskaade laamu woodaani hannde, sabu ngu waɗaani fotde ngu fotnoo waɗande ɓesngu leydi ndii. Ko heewi hannde e nder wuro ko wonduɓe e caɗeele ndiyam, gila e nokkuuji ɗi ngalaa tan hay waadere ndiyam walla e tiiɗɗi keɓal. To bannge safaara, hay so won jogiiɓe heen fartaŋŋeeji, ɗawaaɓe ɓee ɓuri heewde, ko jiidaa e ŋakkere golle wonaande ndee, etee coodguuli ena ɓeydoo ñalnde kala tiiɗde.
Seppo ngoo heewii doole haa haɗi otooji yahde. Yuɓɓini ngo ko sukaaɓe, ɓe duuɓi 20 fayde 35.
Njaay Saydu Aamadu


text:
Home -- Fulfulde -- Perform a PLAY -- 143 (Like the Chinese 4)
143. Fii nannditugol e Sinuwaaåe åen 4
Fewndo ko o marunoo duuåi jowi, kanko Hudson Taylor himo andunoo ko o faalaa waɗude nde o janni.
H.T. : "Nde mi janni, mi wonay sabaabaajo, mi yahoyay e ndii leydi wi’eteedni Siini."
Åay o heåii duuåi 21 ans, o yahi e leydi Siini ndin, o ekkitii haala maååe kan, o sifanii ɗuuɗuåe fii annabi Iisaa. Kono golle åurɗe moýýude nden ko hasii ko ɗen åuri sattude.
Gorko : "Hey, ko honɗun waɗataa ɗoo? Iwan men ɗoo!"
Suufaajo : "Men waray jinnaaru koɗooru ndun e ko wondi e mayru fow."
Gorko : "Hinaa non, en naåay åe ka lanɗo on."
Suufaaåe huñuåe piyi sahaabaaåe åen, åe ɗeɗɗi Hudson haa daande mayde. Hari himo muuseede o fow, kono haa jooni himo heddori moose.
H.T. : "Wakkilo, giɗo an, ɗun okkoray en ko winden ka surnal."
Åe jokkitii yaarude giggol sabu annabi Iisaa, ko fii ko kanko åuri tampude fewndo ko o maayi ka leggal altindiraangal fii junuubaaji men ɗin mo kala e men. Hudson miijitii, himo åurta tun yiɗugol Iisaa Joomi on. Himo andi wonde ɗun okkorii mo doole fewndo ko åe naåaynoo mo ka cuuɗi ñaawirɗi ɗin. Lanɗo on heɗitii yewtere maååe nden.
H.T. : "Meɗen faalaa yewtude yimåe åe Tungschau åen fii annabi Iisaa, Dandoowo on. Himo yiɗi yimåe åen fow. Ɗun no windii ka Kitaabul-Muggadasi. Men okkii on ndee deftere ɗoo."
Lanɗo on weltii ɗun fota. Edii yo o piyu åe, o okkori åe dute ko åe yara. Ɗoo yo o haɗude åe, o newnani åe yewtugol fii annabi Iisaa.
Annabi Iisaa sottinay piiji ɗin. Hudson weltanii mo fii ɗun. Onsay, o yiltitii ka makko, himo wondi e ronkere. Wallitotooɗo mo on yi’i ko honno o ñaamiri boofooje dooku ɗen e maaro kon e fee huutorgol lekkoy koy.
Sinuwaajo : "Musee Taylor, ko wano men ñaamirta non wonɗaa e ñaamirde, e hiɗaa haalira wa amen, kono ko fii honɗun a alaa åornaade conci amen ɗin?"
H.T. : "Ko haɗi? Ko landal labaangal non! Miɗo haani waɗude ɗun?"
Sinuwaajo : "Si a waɗii ɗun, yimåe åen åurtay heɗaade ma."
H.T. : "Haa-haa! Fewndo ko annabi Iisaa ari ka aduna, O wontii neɗɗo wano mo kala e men. Miɗo faalaa nandugol e Sinuwaaåe åen. Hara hiɗa faalaa wallitaade lan e ɗun?"
Sabu giggol ngol o joganii ngol annabi Iisaa, Hudson lontiniri conci makko engeleeji ɗin conci sinuwaaåe åen. Åorɗi juutuɗi åaleeji labanaani mo.
Sinuwaajo : "Jooni non, hiɗa nandita e Sinuwaajo!"
E ndee suriire wonde e ndee nokkuure wi’eteende Tsung Ming, Hudson Taylor no jannude Kitaabul Muggadasi on, o ñawda nawnuåe åen.
Tun nde wootere, satteendeeji ɗin fuɗɗii.
Debbo 1 : "Hara on nanii ɗun? Musee Taylor moýýo on no haani iwude e suriire nden."
Debbo 2 : "Ñawdooåe åen no nawli mo sabu himo hittini fii nawnuåe åen e himo jogii lekki åurki lekki maååe kin."
Debbo 1 : "Åe feni e hoore makko ka lanɗo on."
E ko honɗun non waɗi? Men yeetoyto ma fii ɗun ka yewtere aroyoore.
Yewtooåe : Fillitotooɗo, Hudson Taylor ko o woni paykun, Hudson Taylor ko o woni mokobaa, gorko, suufaajo, sinuwaajo, debbo 1, debbo 2
© Copyright : CEF Allemagne


text:
Aamadu Tumani Tuure
Aamadu Tumaani Tuuree (Amadou Toumani Touré)
Hooreejo leydi Maali on. O jibinaa ñannde 4 jolal (nuwambar) 1948 Mopti. Innde makko no lolliri kadi ATT. Himo anndiraa laataade koninkeejo accitanɗo siwiljo laamu ngun, ko heewaa nder Afirik. E hitaande 1991, caggal jamaa Maali on murtanii Persidan Muusaa Tarawore, lamɗo mo ɓe wemmbinoo fota e juuɗe mum, larme on felli wari yoga e yimɓe kono neeɓitaali Aamadu Tumaani Tuuree liɓi laamu makko ngun nodditi Conférence Nationale, ko ɗum woni konferansi ngenndiijum. Ɓaawo ɗon seeɗa, 1992, woote demokaraasiyankeeje waɗaa, Tumaani Tuuree jonniti laamu ngun siwiljo, ɗum ko Alfaa Umar Konaare. Ɓaawo Konaare timminii happu mum ɗiɗaɓu ngun 2002, Tumaani Tuuree arti e nder dawrugol (polotigi): o fooli Sumayla Siisee ka woote. Gila ɗum himo laamii leydi Maali. O hollitii ko neeɓaali wonde o goddanaa luttugol e laamu saanga happu makko feewndiingu ngun lanni. Kono ɗum haɗaali koninkooɓe follude mo ñannde 22 maarasi 2012 sabu e ko ɓe feliri mo kon, o tinnaaki e tiindaagol murtituɓe Burdameeɓe (Tuwaareg'en) ɓen foltaniiɓe laamu ngun ka nano leydi. Hooreejo ɓen koninkooɓe no innee Aamadu Sanogo. Ñannde 8 ibriilu, Tumaani Tuuree hollitii wonde o accitii laamu ngun o wi'i hay gooto non doolaali mo e waɗirgol non ko kanko tigi e hoore makko anniyii accitugol ngu. Tumaani Tuuree ko e leñol Soŋay jeyaa ka jibinannde kono nde wonnoo ko hakkunde Fulɓe Maasina o neʼaa, ko o Hal-pular mo pulaaku mum timmi tis.