text:
Daakaa hikka ena jambita jaayiya mettuɗo caggal nde jaynge ruppitii e leygal "NDar" to Daakaa toh. Ko sahnga tisubaar nde ɓenni seedeeji mbiyi jaynge ngee huɓɓi caggal nde jeeyoowo njarateeri nguldi "tanngana" woni e defde boofooɗe. Ko ndeen jaynge ngee jaggi e huɗo suudu, woni e ruppitaade. Ɗoon e ɗoon, e ballal henndu wuttatnoondu, lewlewndu nduu fuɗɗii jaaggude e kala ko huɓɓata. Ko ndeen jaynge ngee yettii Daakaa Galoya e mo Ceerno Madiina Gunaas, Ceerno Aamadu Tijjaani Bah.
Kulool jolii, gooto kala ena dannda hoore mum e ndeer Daakaaji e Dente ɗee. Juulɓe ɓee ndariima ngam falaade jaynge ngee, kono koocce e ceenal mbaawanaa jaynge wuttoowe hey huunde. Oon sahaa Sappor pompiyee en ena njoofi sumaldu (citerne) mum'en saraa ɗoon, ngalaano hay waadere ndiyam! Ɓe ndarii tan e ɓe laare jaynge e ɓeydoo doole. Waasde maɓɓe jogaade kaɓirɗe e ndiyam ena jeyaa ko ɓeydi cumu nguu bonde! Tawanooɓe kaalii wonde fooraas (woyndu) wooturu ngondu e Madiina Gunaas horiima huurde soklaaji wuro ngoo e ndiyam. Kadi alaa kuule ɓamaaɗe ngam hisnude nguurndam hajjiyaŋkooɓe ɓee.
Hohoowɓe ceediima wonde ko joli e Daakaa hikka koo ena ɗaminanoo maa meeɗ nde joli. E diiwaan mo Daakaa oo hoɗata, kala ko njiy-ɗaa waɗiraa ko huɗo walla gommbe makka e ndeemiri. Feetere wooere yonii ngam ruppitde jaynge e kala ko taarii. Ko wuro ngoo boniraa e nguu cumu hay gooto waawaa hiisaade ɗum. Maayɓe ɓee wiyaama ko woofɗuɓe walla wumɓe ɓe keɓaani danndude pittaali mum'en. Faayre e haame njolanii yoga e arnooɓe kono kadi departamaa Weli-Ngaraa fof enasunii e nguu cumu
Miijo mahde tiiɗndi (en dur) ena heewi duƴƴaade e Salaare
won en sikkooɓe maa ganni Daakaa oo waylo so kuɓeeje simoŋ walla ɓakke mahaama toon. Ko ɓuri heewde e Fuutaŋkooɓe njiɗaa Daakaa oo waylee sabu ko e ladde ndee e hoore mum Ceerno Mammadu Saydu Bah (RTA) ñiɓi ngal peŋngal dinne waɗii duuɓi 68 hannde.
Pulaagu.com jokkondirii e hohooɓe Madiina Gunaas e konngol ceerno Jalaalu Diini Bah, ɓiyi ceerno Ahmadu Tijjaani e kikiiɗe hee. Ceerno jalaalu goongɗinii wonde maayɓe ɗiɗo ena njambitee. Kono eɗen nganndi jaayɗe ɗee mbiyi ko tato haa e nayo. "Alla waɗii heen ndeenka sabu ko pittaali ɗiɗi mbaasaa heen, ɗum fof e muusde. Cumu nguu waɗi ɗum bonde ko waɗi ko sahnga nde naange ena wuli jawu, kadi henndu ena wutta no feewi." E wiyde ceerno Jalaalu, hikka waɗti laabi tati ko cumuuji ena mbaɗa: 1986, 1996, e 2005. "Min koɗi tan ko e huɗo! So ko wayi no cumu waɗii, maa Alla waɗa heen sutura tan. Ngol laawol noon pompiyeeji ena ɗoon kono hay ndiyam ngalaa. So min ndañii min njiɗi ko laamu nguu daranoo hisnude Daakaa oo sabu ko renndo mawngo woni ɗoo".
Caggal yeewtere amen e ceerno jalaalu Diini Bah, woni naamnal baɗɗingal ko hol no laamu Senegaal huccitirta e renndo wayngo hono nih waasa hay ɓamde kuule mbele ndiyam e kaɓirɗe jaynde waasa ŋakkude? Jeyaa ko e fotdeeji laamu nguu hisnude kala dental baɗowal e leydi ndii tawa ko jamirangal e nder sarɗiiji laamu nguu. Ndee ŋakkereko ñiŋoore hohowɓe dawrugol e laamu nguu kala sabu Madiina Gunaa jeyaa ko en nokkuuji ɓurɗi teddude to bannge Diina e nder Senegaal.Heddii ko yoo diineyaŋkooɓe e hohooɓe Daakaa oo e denndanngal almuɓe ceerno nde njokkata tiiɗnaare hono no waɗirtenoo nih e jamaanu ceerno men Seek Muhammadu Said Bah (RTA).
Pulaagu.com, e innde am heeriinde ena duwanoo saŋkoraaɓe ɓee etee amin nduwoo Ceerno Ahmadu Tijjaani Bah e denndaangal daakiyaŋkooɓende Alla ɓeyndanta renndo ngoo kisal.


c: text/html

text:
Kaaweeji Jamaanu Me'en
Kaaweedyi Dyamaanu Me'en
Kaaweeji yaltitannii jamaanu me'en enen
ndaarii wa dhii radiyooji en ko dhi haalatal!
A wonay ka ma'a dhon udditaa tun posto ma'a!
radiyoo nanaa ko bhe Leydi Shinuwaa wowlata!
Si ko Misra udditudhaa nanaa ghur'aana on
hibhe dursitoo, hibhe janga yergina, jangita.
London e Waashinton e Hindi e Makka men,
Pari men e Roomu a nanay bhe fow ko bhe haalata.
Aviyonji immoo bimbi saare konaakiri ;
si dhi nyallu yaade ko haa Faransi dhi Waalata;
Hidhi uuma wuudha, dhi nanga laawol feewugol!
si dhi dawu Faransi, Ko leydi meed hen hiirata.
Dhi'i ponji lontike dhe'e Koleeje dhe mawbhe men
gerunoo bhe daasi, bhe aafi lumbaa lumbitaa
Tarawooje dhen lontii juroy koy mawbhe men
hino dhigginaynoo fewdo mun ko bhe sawrata.
Ndaarii ko nyaametenoo e fewndo adiibhe en
dhin tampereeji e heege sikkano lannataa;
Ndaarii kubheeje dhe yimbhe darnata weltodhaa
jamaa bhe yetta a Allah dokke dhe hubhataa.
Ndaarii no nde'e juulirde men Labe lontori
nde'e Iibhaande nde barki muudhun lannataa
Miliyonji noogay huutoraama e darnugol
nde; ko haa ka damgal fellitaama nde yirbataa.
Ndaarii watirdji bhaleebhe andaa wonde dhi'i
ko dhi lonto puttyi e mbabbi lonto mo nandataa.
Hedhodhaa mi haalane huunde wonunde sabaabe follude
lambhe bhen a taway ko goonga mo wortataa.
Aden yo wonu haaloowo goonga ko metti woo,
sabu googa luttay, hay si neebhii hiddhataa.
Nee ruttagol jabha goonga dhun bhuri luttugol!
e fenande fahmee dhun jabhon ko mi haalata!
Laamuuji wonu bonkiire tampini yimbhe fow,
toonyeedhi dhuudhi e Leydi, ndoorel muntyitaa.
Laamiidho sikki mo lamminaaka ko loore mun
hadhi lamminee, yawitii musidho mo lesdhataa.
Bhe hulaali Allah bhe hersi julbhe nde innanoo
yo bhe laamo Leydi bhe haala goonga mo sottataa.
Bhe darii bhe tampini laamateeri bhe murti fes!
miskiino hawkaa, pullo hippaa hippitaa.
Hibhe jatta jawle, bhe foottya yimnbhe, bhe lorra julbhe,
bhe walla wuybhe; bhe habbha dewle dhe sellataa.
Laamuuji fallii fulbhe, tampini Fuuta men
haa Fuuta wontiri bhaawo, foolaa foolitaa!
Ey yimbhe! Nee en fewtanii gere jawdi tun!
mo no jolda yhawra o sooda sotta o juulataa!
Hara non o waawaa hendagol ko wonna ko joomam
Windunoo Ka azal. ka bindi dhi sottataa.
Faalaadho juulude woo e meedhen hawjinay!
sugguy ruguy! Nden julde pellet sellataa.
Mo no sikka juulirgol no juuliri woo yonay,
himo dhayna anda ko hoore makko o dhaynata.
Jooman wiay konu mun Malaaika ayninaa
bhe ko juuletee :  >
Juulen no juulirtee! Mo andaa landoyoo
bhen andinaabhe o maanditoo ko bhe haalataa,
Aaden si yedjitu Allah, Allah wadhay o yedda
hoore makko o andataa ko o huuwata.
Midho darna dhoo sabu junnugol ngol haabhinay
hedhotoobhe. jul e Nulaadho Joomam juulitaa.
Labé nyande 25 Yuuyuhu 1958
Wallafuyee Thierno Abdourahmane Bah

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hoodere ngenndi yuɓɓiniino hiirde pinal e naalankaagal kikiiɗo aset 4 marse 2017 to “lakaas”. Ndeen hiirde heplanaama ko ina tolnoo e hitaande. Huufnoo ɗum ko sukaaɓe ngenndiyankooɓe hironooɓe leydi ndii e leñol ngol. Wonnoo faandaare dowrowre ndeen hiirde ko wuurtinde pinal fulɓe e teeŋtinde fotde men hannde reende e reentaade, yuurnaade e yuurnitaade ngonka men, reende moƴƴi finaa tawaa men e ɓure renndooji men haŋki, kono kadi reentaade kalo ko hino waawo teppude en, leeltino en e dow ko leƴƴi aduno oo ngoni e dow mum hannde koo, ngam ɓamtaare e ƴellitaare.
So en mbiyi yuurnaade njoopi-ɗen ko reentaade leefɗi e bonanndeeji coomiiɗi e kesam hesamaagu nguu e mbaadiiji nguurndam ɗi etotoo waawnude renndooji men, tawa rewam majji wonaa moƴƴam .
Yuurnitaade noon ko teskaade e yerondirde moƴƴi, bonɗi, nguurndam hanki e nguurndam hannde e nanngude ɗo sawru hakkunde ɗoo, sabi teskaade wonde so tawii haŋki men wonaa kaŋŋe mbuure mammba fof, hannde oone kay wonaa kaalis daneejo ɓolɓoto. Tinndinooje, jime, e konnguɗi jangtaaɗi ɗii e ndee hiirde ko ɗuum ɓuri joopaade, ko ɗuum waɗi konngol yuɓɓinɓe hiirde ndee waɗii teskuyaaji, rokki yeruuji e woon ɗiin peeñkiiji kulɓoniiɗi, kollirooji kataa dookɗo oo goodal renndooji men hannde. Arii e ngool koŋngol : “E meeɗen kaalɗo hannde fof, haalata ko ɗemngal caajal pural jiidaral ngal kelmeendi njiggaandi njiiɓiindi,njilɓundi, ngonndi e ɓosɓostude mbele hino lomtoo ɗemɗe men yummiije… pitja lomtiima buuɗi sadak, wiitabiks lomtii kodde e kosam, pipsikola waɗi to lomtii tufam, lacciri e ñiiri ngonti puuyndam, koltu ɓiɓɓe men hannde ko ceelti beelti, caccuki maɓɓe ellee kululaaɗe, finoraade kelloori ɓurtonii ɓe tuppaade e sokaade, tele e fideyoo lomtiima dingire e kiirɗeeli tinndi, daari e cuɓti… Ndeke banndiraaɓe fotaani en haaw so baaba wontii pappaa, neene wostaama mamaa tan (hel) heli daande galle kaari en.
Banndiraaɓe Alla mbaɗdu-mi on, eko ɓuri hannde soofde e ɓiɗɗo pullo wiyde burgal (buruuk) sabi tan ɓe ngalanaano ngal kuutorgal innde njiggiima e men ɓuƴi helmere ndee haa nde yahda e loowdi ɗemngal maɓɓe tan, ɗoyɗoytu-ɗen, ndewɗen e maɓɓe no jawɗi ndewnaaji. So en ngadaaki ɗemngal weetat en kaljitaani, kono en ngasnataa haalo en mbiyaani wonde alaa ko ɓuri yooɗtoriɗde e tawde neene e baabo heɓe njeeɓda e esiraaɓe maɓɓe e ɓiɓɓe maɓɓe “muselseluuji”, kollirooji njanfooji hakkunde resondirɓe haa fijirde foolo dewgal, gacce baratnooɗe koy nattii faawnude !


text:
Nhariiji Leydi Me'en
Fouta Djallon
Pular
Si a soru e dhowdi fitaare ma leggal njanal
fii fowtagol, wife hendu bhubhundu, deyyhita,
Si a yah' e nder dunkiire bhendunde maaro mu'n,
maa naatudhaa sarden banaana nde sawtata;
Si a joodhi sera thaangol njanol kadi, taskidhaa
ko dieele ngol dunyindirta, ferondira fondita;
Si a yah e boowal yajungal men, ornudhaa
gite maadha kattudhe-ndardhe, haa ka dhe ronkataa,
Si a yhawu e pellii toowungii ha hewtudhaa
laamel ka roomet, yheewudhaa ko no yaltita,
A wonay kisan seedee, a girroto dhii nhariiji
dhi leydi me'n taganaa, e neema mo lannataa,
A taway no fawi maa gollugol fii bhantagol
ndii leydi me'n, ayna ndi, hara ganyo yultataa.
Yo musiddho a yii nhariji dhi leydi maa
taganaa, e neema, e dhii ngaluuji dhi hayrataa;
Hiwu leydi maa, yidhu yimbhe maa, neu bhibbhe maa,
nafu mawbhe maa bhen, tampana bhe, a nimsata!
Yo mi darto dhoo; dhun dhoo yonay, ko no fuddhore
fahminde dokkal Allah Wawdho Mo ronkata.
Jooman hisin men, hisnu Gine, bheyda dewal,
pottal e fahmu amen, e barke mo lannataa.
Labe, nyande 4 dujambar, 1975
Wallafuyee Thierno Abdourahmane Bah


text:
Ko yowitii e kuule ɗe Goomu Diisnondiral Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii saakti e mudda gardagol maɓɓe laamu leydi ndi.
Ñalnde aset 6 Ut 2005 Hooreejo Goomu Diisnondiral Soldeteeɓe daraniingu Nuunɗal e Demokarasii, hono kolonel Eli Wul Mohammed Vall jokkondirii e denndaangal partiiji politik leydi men. E nder konngol ngol o huccitinii e partiiji ɗi; o hollitii heen humpito makko to bannge politik tuggi nde Muritani heɓi hoore mum haa ñalawma hannde o. Humpito makko e parti gooto goodnooɗo o (PPM) e hayaakiiluuji (SEM), batte mumen ko bonɗe e leñol ngol. Omo hoddiri to bannge demokarasii ko fuɗɗunoo e kitaale 90 ko, ko huunde maƴƴere wonnoo, kono mboros bonɗo barɗo ndeen yaakaare ko ronkude seerndude ko foti wonde darnde hooreejo PRDS e ko foti wonde darnde hooreejo leydi. Ko ngal jiiɓondiral jibini dawrugol heedi-heeda, hoore am, hoore am, nguurndam politik leydi ndi telɓi.
Tawde noon wonii alaa feere dañanoonde ngam waylude kaan ngonka e sabu yiɗde falanaade leydi ndi hono ko waɗi ko Koddiwaar e Somali, ko soldeteeɓe ɓe pelliti follude laamu ngu ñalnde 3 Ut 2005.
Eli Wul Mohammed Vall ina anniyii ƴeewtaade Doosɗe leydi ndi (Constitution) e dottude gardagol leydi ndi e manndaaji ɗiɗi, tawa manndaa ina dottaa e duuɓi 4 walla 5 e waylude kuulal ngal tonngoode 104 ɓeydanoongal e doosɗe leydi tawi rewaani laawol. Mudda juurnitagol «Constitution» o so heewi fotaani diwde hitaande, wooteeji gardagol leydi e dipiteeji njuɓɓinee ɗoo e duuɗi ɗiɗi so heewii.
Hooreejo goomu soldateeɓe e terɗe goomu ngu, gardiiɗo jaagorɗe e laamu mum teeɗantaako wonde hay huunde e wooteeji ɗi, tee alaa mo ɓe keedanta, golle maggu ngasata ko nde wooteeji ɗi njoofi.
Goomu ngenndi toppittoongu wooteeji maa sose, feranee laabi ceniiɗi ngam rewindaande wooteeji ɗi, tawa sunnotooɓe wooteeji ummiiɓe leyɗe goɗɗe, arooɓe seedaade, ina tawtoree.
Eli Wul Muhammed Fall ina teeŋtina no feewi pellital mum e siynude tuugnorgal mum.
O hollitii keɓagol makko e yeewtitde e denndaangal gollotooɓe to bannge politik so ɗaɓɓii ngam yeewtitde e makko e wostondirde e makko miijooji e geɗe ɗe.
O sifaaki noon mbaydi no ɗum siyirta.
UFP, caggal nde yuurnitii no feewi konngol hooreejo goomu Diisnondiral Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii, ina weltii e loowdi ndi e hakkille newuya e nuunɗal Hooreejo o.
Fotde hitaande hannde, e teskaade caɗeele leydi ndi wuuri to bannge politik, faggudu e renndo, UFP darinooma laŋ ngam ɗaɓɓude e hooreejo leydi pollaaɗo o nde darantoo e ko yaaccii waylude ngonka leydi ndi e dow kaaldigal.
Ndeen darnde ina yahdi e ngoƴa leydi e partiiji luulndo ndeen.
UFP kañum darnde mum gila hanki ko yo leydi men e ɓesngu men kis, tee maa jokku ndee darnde haa mudda gonaaɗo o wona e deeƴal, kellifuya, dow siynude peeje nanondiraaɗe.
UFP ina yaakorii ɗum timmata ko nde goomu soldeteeɓe ngu e denndaangal gollotooɓe politik e renndo ngo ciifondiri nanondiral, gollotoongal deeƴal, newuya, kaaldigal e dow riiwtude kala ko ina seernda leƴƴi maa diiwanuuji, sibu ko ɗum tan moƴƴinta jeewte ɗe e ciynugol tonngaaka mumen.
Pollugol laamu ñalnde 03 Ut 2005 waɗi ko e tuma nde aduna o e pelle mum caltii keɓgol laamu e ndiin mbaydi tee eɓe cakka peeje hiiɗde ɗiin laamuuji. Ngaal kiiɗal ina adda caɗeele to bannge faggudu leydi, waɗa batte bonɗe e nguurndam ɓesngu ngu.
Ɗum falortee ko nanondiral hakkunde denndaangal gollotooɓe to bannge politik e laamu ngu.
E konngol makko ngol, Hooreejo Goomu Soldeteeɓe Daraniingu Nuunɗal e Demokarasii ruttinooma e humpito leydi ndi to bannge politik, ɗuum ina moƴƴi luggiɗinee e jeewte payɗe, sabu ko ɗum nafoore wonande ngootaagu leydi ndi.
Hannde o keewal ɓesngu ngu nguurndam mum ina muusi gila e heege e nattugol woodde laamu kam e kuftodingol njeenaari e ŋakkugol nuunɗal nder polis. Ɗee geɗe so kaɓaaka njooɓoto leydi ndi.
Faggudu leydi ndi woni ko e juuɗe yimɓe seeɗa, ɓe nuunɗaani tee alɗirɓe nguyka e fenaande.
Eɗen poti tiiɗnaade paamen ngonka ka, njiilono-ɗen ka peeje laaɓtuɗe tawa ko duumiiɗe.
Miijo hannde won e partiiji ko sikkude hankadi yontii ɗo ina ndiftoo laamu, ngardoo leydi kañum en tan wonaa miijo seniingo sabu ko hono ɗiin miijooji pusi yoga e leyɗeele Afrik.
Ndiiwtirten ɗiin miijooji ko semmbinde kaaldigal e ardinde hakkille maalde.
So en ndariima, en ngardinii kaaldigal hakkunde denndaangal juɓɓule gooɗɗe e leydi ndi ma en kisnu daawal gonangal ngal, tee ngal jibinana en moƴƴere.
Ndaroɗen enen kala mbele eɗum wona.
Nuwasoot, ñalnde 08 Ut 2005
Ardorde UFP


text:
Ƴamɗe feere feere
Deftere Allah sanjaama na?
A meeɗi nango goɗɗo wi’a “Yimɓe sanjake Deftere Allah – waato Tawreeta, Jabuura e Linjiila”? Ɗum gooŋga na? Deftere Allah nde en njogoto hannde, nde feerortiri bee Deftere Allah nde yimɓe ɓooyma njogake na? Haa toy fuu a tawata julɓe ɓe mbiꞌete Deftere Allah nde tokkiiɓe Iisa Almasiihu njaŋgata hannde naa ɗum Deftere Allah nde ɓooyma ngam Deftere man nde sanjaama. Sey a ƴama hoore ma kadi – Moy sanji Deftere Allah? Wakkati nde o sanji ɗum? Haa toy Deftere Allah arandeere haa en annda fakat to Deftere man sanjaama? To a yiɗi faamgo goonga dow haala ka sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.
Ko winndooɓe Deftere Linjiila mbinndino, ɗum gooŋga na?
Woɗɓe mbiꞌata ko winndaama nder Deftere Linjiila ɗum pewe tan, a waawataa hoolaago binndi ɗiꞌi. E an – noy numɗa? Windooɓe Linjiila ɓe pukaraꞌen Iisa Almasiihu – ɓe ngondino bee maako, ɓe nyaamdi bee maako, ɓe ngiꞌi kaayeefiiji maako bee gite maɓɓe, ɓe nani mo bee noppi maɓɓe, ɓe meemi mo bee juuɗe maɓɓe. Nden kam, ɓe mbinndan pewe dow maako na, malla ɓe mbinndan gooŋga na? To a yiɗi faamgo gooŋga dow haala ka sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.
Ɗum gooŋga na, Iisa Almasiihu maayaay haa leggal gaafaaŋgal?
Fodde Deftere Allah Linjiila e seedamku tokkiiɓe Iisa Almasiihu, fakat Iisa Almasiihu maayi wakkati o ɓilaama dow leggal gaafaaŋgal. Ammaa woodi ƴimɓe feere ɓe njaɓataa haala ka, ɓe ɗon mbiꞌa Iisa Almasiihu maayaay haa leggal gaafaaŋgal. Woɗɓe ɗon mbiꞌa goɗɗo feere maayi haa pellel maako, malla Allah sanjiri Iisa bee goɗɗo nanduɗo bee maako mo maayi haa pellel maako. Woɗɓe feere ɗon mbiꞌa wakkati Iisa Almasiihu ɗonno dow leggal gaafaaŋgal o faɗɗaamano nden wakkati o ɗonno waali nder yenaande o heɓtino semmbe maako fahin. Nden kam, haa toy gooŋga woni? Iisa maayi haa leggal gaafaaŋgal, malla o maayaay na? To a yiɗi faamgo gooŋga dow haala ka sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.
Ngam ɗume haani Iisa Almasiihu maaya haa leggal gaafaaŋgal?
A meeɗi numugo dow maayde Iisa Almasiihu na? A meeɗi ƴamugo hoore ma “Koni tokkiiɓe Iisa Almasiihu ɗon mbolwa tum dow maayde maako?” Maayde Iisa Almasiihu woni caɓɓawal nuɗɗinki maɓɓe. Ngam ɗume tokkiiɓe Iisa Almasiihu mbiꞌata doole Iisa Almasiihu maaya haa leggal gaafaaŋgal? Woodi ko saawi nder haala man a meeɗaay faamugo na? To a yiɗi faamgo gooŋga dow haala ka sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.
Iisa Almasiihu woni Ɓiɗɗo Allah na?
Tokkiiɓe Iisa Almasiihu mbiꞌata Iisa woni Ɓiɗɗo Allah, fodde ko ɓe tawata nder Deftere Linjiila. Ammaa yimɓe, ɓen ɓe tokkataa Iisa Almasiihu, njaɓataa haala kaꞌa ngam fodde faamu maɓɓe Allah danyataa ɓiɗɗo. E noy Iisa Almasiihu woni Ɓiɗɗo Allah kadi? A meeɗi ƴamugo hoore ma “Iisa Almasiihu woni Ɓiɗɗo Allah na, malla waɗataako na?” . A faami fakat ko saawi nder innde “Ɓiɗɗo Allah” na? To a yiɗi faamgo gooŋga dow haala ka sey a tokko jaŋngugo haa ɗo.


text:
Ngam heblanaade hare came e nder diiwaan Maatam ,distirik saniteer mo diiwaan o e gardogol Doktoor Ñeen Sek e wallidiiɓe mum keblii fotde 74 cafroowo gonɗo ɗo e nder diiwaan o tawii ko nder diiwaan o, rewɓe e worɓe. Nde hare ko ngam ñakkude sukaaɓe yahrooɓe e lebbi 9 haa duuɓi 5. To bannge waalaare hirjino ngo ɓe njokkondirii e goomu magiyaŋkooɓe wiyeteeɓe Goonga Ɓuri Soogi ngam naatde e nder gure ɗe jeeri e waalo haa gooto kala waawa faamde ndeen darnde. Kono to bannge jokkorɗe renndo ngo, gorgolaaɓe leeɗe, joom gure en, joom leeɗe en keedataa heen sara. Kaŋko Haaruuna Joob kalfinaaɗo jaŋde e hirjino o hollitii kala ko feewti e peeje e newnugol haa sukaaɓe ɓe mbaawa yettaade nokkuuji ɗi maa waɗe, tawii fof ko ballal Guwerneer kame Medesee Seef hono Ñeen Sek, alaa ko yawatee Motooji, saretaaji, otooji kala ko newnata jettagol yimɓe e ɓeen heblaaɓe maa newo. Ina ɗaminaa ko ko ɓetoytee e nder leydi hee fof, sabu kampaañ o fuɗɗatoo ko ñalnde noogaas haa noogaas e jeegom lewru Noowaamburu e nder leydi hee kala. Ko ɗuum waɗi ma guwerneer Umar Mammadu Baalde ma waɗ udditgol kampaañ kikiiɗe to Wurosoogi e yoga ardiiɓe cellal leydi ndi ñalnde Alet garoowo. Ooɗoo ñakku ko yimɓe heblaaɓe tigi nde wonnoo ko pinngu kala ɗo nokku ɗo sukaaɓe poti ŋeesaade maa heble no haanirta nih ngam newnande gooto kala e jettagol.
Kala dilloowo faggudu, renndo kame kisal haa teeŋti e kurwaa ruus maa tawtine heen.To bannge ngoon ñakkogol ina ɗaminaa maa ɗuum waaw daroyaade 95 % ko foti ko ñakkaade so tawii ɓeto ngo waɗiraama no haanirta nih, tawii sukaaɓe yahrooɓe lebbi 9 haa 59 lewru.
Bookar sek Lewlewal Maatam


text:
To wuro Tuubaa to o yehi ngam tawtoreede Maggal Tuubaa, Meeter Wade, hooreejo lannda Pds noosi kadi ko hesɗi.Gaa ‘gaa Umnr Saar gotnooɗo suko makko e lannda Pds, Abdulaay Wade wii ko Meeter Madikee Ñaŋ suɓii cukko mum. Kori ɗum beyɗataa jiiɓru e nder lannda Pds, caggal nde wayɓe no Moodu Jaañ Faada, Sileymaani Ndeene Njaay, Paap Joop, ekn njehi mbaɗi lanndaaji mumen ?
Hooreejo lannda Pds addi kadi ko hesɗi ! Abdulaay Wade woni “ mo kesi mum kaɗi kiiɗɗi mum haaleede” E siftor gila Wade e wondiiɓe mum liɓaa e subngooji 2012, ko Umaar Saar meer mo Dagana, wonnoo cukko Abdulaay Wade. Kono jooni ko hesɗi arii e nder lannda Pds.
Saabii ɗum ko Meeter Wade, hooreejo lannda oo, hollirii gila Tuubaa to woni ngam tawtoreede Maggal Tuubaa; jaraani boom wiyde hol gonɗo Madikee Ñaŋ. « Hay sinno oɗon nganndi ɓe ngardu-mi hannde e sete am, keɗo-ɗee kam mi haalana on hol ɓe ngondu-mi. Ngardu-mi ko e Meeter Madikee Ñaŋ ɗiɗmo lannda Pds, rewi heen ko Umaar Saar, Baabakar Gay (jogiiɗo konngal Pds)”, ɗum woni ko holliti Seriñ Muntahaa Mbakke, miñum Kaliif mo Tuubaa.
Caggal ɗum Wad hollirii wondiiɓe mum waaɓe no Mammadu Joop “dekuruwaa” mo lannda Aj- Pads e Mammadu Lamiin Jallo mo lannda Tekki. Haaɗaani waaɓe no Farba Seŋoor kollirii ooɗo Madikee Ñaŋ hay neɗɗo rewaani e mum, saka wiyee yo ardo lannda Pds.
E siftinde tan, ko Meeter Madikee Ñaŋ e hoore mum woni hooreejo goomu Pds “libertee e demokaraasi “ to suudu sarɗeeji leydi Senegaal.
Laamndal tan hol heen to Kariim Wad jogori heedde ? E hol ndeen ?
“Njiɗ-mi ko gooto e almuɓɓe Seriñ Tuubaa wona horeejo leydi e ko jogori arde…”
Oon mo “kesi mum kaɗi kiitɗi mum haaleede”, Meteer Wade haaɗaani ɗoon tan. Sibu o ñagiima Kaliif oo nde waɗata duwaaw mbate gooto e almuɓɓe Seriñ Tuubaa jooɗoo e jappeere leydi Senegaal e subngooji jogorɗi arde “ o wona hooreejo leydi Senegaal battoowo joyaɓo mbate na waawa jokkitde golle Seek Ahmadu Bammba, Seriñ Tuubaa… ”


text:
Tuggi 25 haa 28 jolal(Novembre) 2017 yuɓɓinaama ɗo e crfpe(duɗal keblowal jannginooɓe) lulnde golle yowtiinde e ŋakkere haaraanduru e diiwaan Maatam.Ko ina tolnoo e weɓtinooɓe 36 ummiiɓe e palɗe : Kanel, Raneeru e Maatam nootiima e lulnde ndee. Gollal ngal so laatiima ko dow nangondiral IA Maatam e CLM(Fedde daraniinde e kaɓgol ŋakkere haaranduru).Heblo ngoo waɗi loowdi timmundi gila fannuuji taro e binndol,hiisa, hirjino,haa e kabaruuji toɗɗiiɗi ŋakkere haaraanduru:sabaabuuji- battane- peeje cafrirɗe eknh…
Heblaaɓe ɓee fof keɓii seedamfaaguuji mum en, kaɓirɗe e kuutorɗe duusooje jaŋde ndee ngam mbaawa tabitinoyde ko janngaa koo e nder nokkuuji cuɓaani ɗii e nder diiwaan Maatam. Maa ɗum wallit jinnaaɓe sukaaɓe to bannge heblo timmungo e haɓaade ŋakkere haaranduru haalateendu jamma e ñalawma. Nde wonnoo kala hare ko maa yahda e heblo. Wullaama e rajooji, holliraama e teleeji diiwaan Maatam ina jeyaa e nokkuji ɓurɗi heɓde oon rafi biyeteeɗo ŋakkere haaranduru. Ñaamdu ina woodi haa heewi gese jeeri e waalo kosam, hiraande, bottaari e kacitaari ŋakkaani ndeke holto ŋakkere nde woni. Heddii tan ko duwaade mbela wune ina dañe haa ŋakkere haaranduru woora diiwaan oo e kuuɓal.
Bookar sek Lewlewal Maatam


text:
Hello jaɓɓorgo
Wikipediya
Mo woni kala ina wellitaa addude ballal mum e Alla ɓolo e ndee saggitorde huuɓtodinnde.
- On ñaagaama jeyeede e kebbingol ndee deftere. Ko nde kawtal men enen Haalooɓe Pulaar / fulfulde fof. Wano mawɓe men ɓen wi'irta (makirta) non : "lekkun kala e ndookal mun"', mo kala e mon no waawi winndude ganndal mum : ñawndiigu, jojjanɗe neɗɗo maa hakkeeji neɗɗo, ngaluuji leydi, jikkuji e kuuɗe, saggitorde fulfuldeka raɓɓinnde kala ganndal ɓay deftere nden ko encyclopédia, ɗum firi Saggitorde Huuɓnunde, wi'aa. Yo Jomiraaɗo (Alla) waɗu barki e mon.
ko saati nɗee winndande ko Kuɗol: iwdifalahi
Winndannde 228: wallifi ko aamadu abdul sih e naatirde ngidarba2000
- Ndimaagu
- Leydi
- Duungal
- Fulfulde, Fuuta Jalon
- Almaami
- Alfaya
mbaawka ballal balloowo korsa pellital dental nawoowo-yeeso nawtiroowo-caggal ummannde ummitaare yaakaare sikkitaare yedditaare meewtaare potal arsuke tammbaade umminde renndo batirde batu sariya tammbaade ardaade fedde baafal fedde arsuke demoowo fodde jojjannde dental werto naange lewru koode henndu doole-yiite faggudu sariya darnude dartinde wurnude nguurndam fitina hare wolde konu konuyanke jam cellal cuukaaku cukalel basnuma/basnumel celluka fedde-baafal yedditaare nusko baasal jaagorgal hooreejo hoore hoolaare kabaaru/kabaruuji caaktoowo kabaaru haalde habrude wallude wallitde aada cosaan diidde
Winndu:
Hooreejo leydi Maali on. O jibinaa nyannde 4 jolal (nuwambar) 1948 Mopti. Innde makko no lolliri kadi ATT. Himo anndiraa laataade koninkeejo accitanɗo siwiljo laamu ngun, ko heewaa nder Afirik. E hitaande 1991, caggal jamaa Maali on murtanii Persidan Muusaa Tarawore, lamɗo mo ɓe wemmbinoo fota e juuɗe mum, larme on felli wari yoga e yimɓe kono neeɓitaali Ahmadu Tumaani Tuuree liɓi laamu makko ngun nodditi Conférence Nationale, ko ɗum woni konferansi ngenndiijo. Ɓaawo ɗon seeɗa, 1992, woote demokaraasiyankeeje waɗaa, Tumaani Tuuree jonniti laamu ngun siwiljo, ɗum ko Alfaa Umar Konaare. Ɓaawo Konaare timminii happu mum ɗiɗaɓo on 2002, Tumaani Tuuree arti e nder dawrugol (polotigi): o fooli Sumayla Siisee ka woote. Gila ɗum himo laami leydi Maali.
Liste des films en fulfulde
Liste des films en fulfulde :
- Guimba, un tyran une époque (1995)
- Reewo Daande Maayo (1979)
- Le Rêve plus fort que la mort (2002)
- Sarraounia (1986)
- Sowdagarane marg (1962)
- Wodaabe, les bergers du soleil (1989)
Autres Wikipédias en langues africaines qui ne sont pas parmi les grandes
Other African-language Wikipedias that are not among the large ones
Afrikaans · Akan · አማርኛ · Bamanankan · Chi-Chewa · chiShona · chiTumbuka · Ɛʋɛ · Gĩkũyũ · هَوُسَ · Igbo · isiXhosa · isiZulu · Kinyarwanda · Kirundi · Kiswahili · Kongo · Lingala · Luganda · Malagasy · Malti · Oromoo · Sängö · seSotho · Setswana · SiSwati · Soomaaliga · ትግርኛ · Tshivenda · Twi · Wolof · Xitsonga · Yorùbá ·


text:
TIGILDE KELME 7
© 2014 - PULAAGU.COM - Ibraahiima Malal SAAR
Jiiñtu tigilde kelme ndee, ndobo-ɗaa "Ƴeewndo" ngam ƴeewtaade jaabaawol maa. So a toobii, dobo "Wujjito" ngam heɓde alkulal. Maa ndobo-ɗaa e limoore e nder tigilde ndee nde keɓaa siforde walla ciforɗe ndeen helmere. Huutoro so wonaa alkule mawɗe (H, T, A) wonaa tokoose (h, t, a). So aɗa yiɗi momtude konngol ngol moƴƴaani. Winndu goɗɗum e dow heen. Ɓe ngalaa tappirde pulaar ɓee ena mbaawi huutoraade ƴiiƴe alkule gonɗe les ɗee. Dobo e alkulal ngam naatnude e boowel binndi ngel.
ɓ Ɓ ɗ Ɗ Ñ ñ ŋ Ŋ ƴ Ƴ
Ƴeewto
Paliiɗe: 3. Yiyloyaade jaaɓe walla murtooɗe. 5. Nokku ɗo joom maayo hoɗata 6. Faw heen junngo maa! 8. Wiy a alaa heen. 9. Dogdu e dow mayre heewaani juutde. 12. Badaa! 14. Dowlaaji Barak Obamaa. 15. Wiy neɗɗo yoo yahane. 16. Yettoode Almaami. 17. Palagol ngam bismaade. 19. Jaŋtaade ko tawaa. 21. Waɗ dow. 22. Laaɓal ko ɗoon haaɗata. 23. Haal. 25. Keewal majje e damal suudu ko e maa fawii. 27. Sahre gese waalo 31. Leeɓol Fulɓe lollungol. 32. Alaa ko fuɗata e majje: wonaa huɗo wonaa leɗɗe! 33. Fiyannde hoore. 38. Laawol daɓɓol. 39. Teemedere kiloo? 41. E geɗe bayɗe noon... 43. Leɗɗe bilirɗe huɓeere. 47. Ena joopoo neɗɗo. 48. Ɗo artetee nde naange muti kala. 49. Nguttu walla faaro. 53. Tufndi ndi yahataa jamaa. 54. Leppinde hoore ngam laɓeede. 58. Keewal amre. 59. So henndu heewii, ende waawi yuwde laana. 62. Yettoo kesum. 64. Ko jarabi liɗɗi, kono ena ɗeɗɗa! 66. Ena dogna mbaalu. 67. Ɓiyi mum capaato. 69. Ngel-ɗoo geɗel. 71. Ko ɗo Wenndiŋ ɗoo ɗe ceerti. 72. So ranwii ko noon yettatee. 74. Goomu fellooɓe golwole. 75. Werlaa. 76. Bajo so a nanii omo gubboo e doolinge a hulalt! 78. Timmii, wonande ngaska.
79. Ooyooɓe.
Dariiɗe: 1. Won wiyooɓe fiyfiyre kono wonaa. 2. Na joopoo golle. 3. Ende yaawi koyngal kono nde suusaa yolnde! 4. Taƴde haako haa sewa. 5. Tampere ɓurtunde. 7. Neɗɗo mo ngon-mi oo. 10. So a muñaani cuurki, a heɓataa-ɗe. 11. O wiyi yoo Alla danndu Alla! 13. Yettoode rawaandu (wala denɗam'en ɓe nafataa ɓee) 18. Aliw Demmba Njuk ko toon jeyaa. 20. Dental rewɓe e boɓi e unuɗe. 24. Dillinde kosam haa wonta nebbam. 26. Hoɗoy bannge goɗɗo. 27. Ko ngoo hello ari ! 28. Laaci mawki haa ɓurti. 29. Jaleeɗe Enternet. 30. Kunndugol huɓeere ɓakke! 34. Ena luurdi e waraango. 35. Ena dartina mbabba. 36. Ƴah! 37. Cahe. 40. Ilam baŋ-yoo-baŋ. 42. Nef uurngol. 44. Cate ñaaɗɗe haa wooroo! 45. Uurno cuurki gole. 46. Yetto ɗoo. 50. Ɗaɗi ciibe uurɗe. 51. So waɗii kosam wiyee sumalle. 52. Dognat gertooɗe! 55. Waɗ ngaska. 56. Simme walla cinndel, so a alaa ngal a tampat! 57. Bagi ummiiɗo e geese. 59. Won wiyooɓe pucel njamndi (mmj) 60. So a fuuntaama a yahdii e majje. 61. Haɓɓu baajol e mo njogor-ɗaa resde. 63. Jeerennde hakkunde Fuuta-Tooro e Ɓunndu. 65. Siyaara Gunaasnaaɓe. 68. Girji walla tugi. 70. Rutto to koɗno-ɗaa. 72. Baaboo addii sumalle, jur-jur jamma e ñalawma! 73. Yettoode Ɓunnduŋke.
77. Ko njey-mi.


text:
Ko Maayni Annabi Iisa?
Buuba wari haa moodibbo Ibraahiim ngam o ƴama mo dow maayde Annabi Iisa. Ndaa ngeewta maɓɓe.
(Buuba) – Moodibbo Ibraahiim!
(Ibraahiim) – Na’am.
(Buuba) – Woodi ko sakli yam dow ko laarani annabi Iisa.
(Ibraahiim) – Ƴamu le.
(Buuba) – Yoo, tum mi ɗon nana yimɓe deftere ɗon mbi’a ɗum windaama haa deftere Linjiila way annabi Iisa maayi bana kalluɗo dow leggal gaafaangal. Min kam, mi faamaay ka. Mi yiɗi mi ƴame no wontiri.
(Ibraahiim) – Aan bee hoore ma, ko numɗa?
(Buuba) – Min na?
(Ibraahiim) – Ee, aan ni.
(Buuba) – Yoo, ammaa koo nde jangde am famɗi, mi yeccete numooji am.
(Ibraahiim) – Non ngiɗmi.
(Buuba) – Waato, Allah accan annaboojo mawɗo bana Iisa ɓii Mariyama maaya meere na? Ooho, koomoy meeɗen, doole en maaya, ammaa ndaa, annabi Iisa, o waɗaay aybe sakko ɓe kiito mo, ɓe ɓili mo haa leggal bana kalluɗo! Waɗataako!
(Ibraahiim) – Mi nani, e a hewtinaay ka boo. Ngam Iisa ɓii Mariyama o rasuulullaahi (رَسُولُ اللَّهِ), o rahmatan allaahi (رَحْمَةً اللهِ), o aayatan allaahi (ا ٰيَةً اللهِ), o kalimatullaahi (كَلِمَتلُه اللهِ), o ruuhullaahi (رُوحُ اللهِ). O wumtini wumɓe, o yamɗitini nyawɓe, o wurtini ginnaaji, o laɓɓini marɓe saɗawre, haa maa o ummitini maayɓe. O ɗon yeeɗi jonta. Lortuka maako boo waddan nyande darngal. Bana mbiiɗa ɗum kayɗiniiɗum masin nde ahl al-kitab ɗon mbi’a o maayi non bana kalluɗo. Ndaa boo, ɓe ɗon teddina Iisa ɓii Mariyama masin.
(Buuba) – Yoowaa, en paamtiri. Ammaa woodi ko mi ƴamete.
(Ibraahiim) – Na’am.
(Buuba) – Nde aan a janguɗo, mi anndi a jangi alkuraan booɗum, ammaa tampataa a jangi tawreeta bee jabuura bee linjiila bee annabo’en woɗɓe.
(Ibraahiim) – Non ɗum laati.
(Buuba) – Too, booɗum. Waato ƴamol am.
(Ibraahiim) – Na’am.
(Buuba) – Waato fakat, maayde Iisa ɗum huunde windaande haa defte ɗe na?
(Ibraahiim) – Ɗum bindaaɗum.
(Buuba) – Asee!
(Ibraahiim) – Naa nde woore ma. Bana anduɗa, yimɓe feere feere tongi alkuraana koo dow laral, koo dow leggal, koo dow hayre, koo boo bee ɓernde tan. Kaliifaajo arano bi’eteeɗo Abū Bakar umri ɓe kawta bindi ɗi. Ɓaawo maajum, Uthmaanu umri fahin ɓe kawta bindi feere feere. O halfini kuugal maajum haa Zaid bin Thaabit. Waato yimɓe feere feere kuuwi ngam alkuraana yotto haa juuɗe meeɗen. Non boo, Allah umri yimɓe nayo ɓe mbinda haɓaru linjiila. Inɗe maɓɓe Matta e Markus e Luka e Yuhanna waato Yahya. Ɓe nayo fuu, be narri dow maayde annabi Iisa.
(Buuba) – Asee!
(Ibraahiim) – Non. Nden boo, linjiila ɗon wi’a diga o siwa mbareego, Iisa andini pukara’en muuɗum ko tamman laataago. Nde o ɗon wolwa bana non, gooto nder pukara’en maako yerdaaki sam, inde maako Pitrus (Piyer). Ndaa linjiila ɗon kombi am ɗo, mi jangane nokkuure maajum na?
(Buuba) – Ammaa mi nanataa aaraɓre booɗum, sey to a fassitirani yam.
(Ibraahiim) – Taa saklu. Ɓe aarti ɓe fassitiri defte man fuu bee fulfulde naneteende. Bee fulfulde on njanganmi defte maajum.
(Buuba) – Too booɗum, to non kam, jangu, mi nana.
(Ibraahiim) – Ndaa ko ɗum wi’i haa linjiila bana Matta windiri ɗum haa fasluwol sappo e joweego.
(Buuba) – Mi ɗon heɗito.
(Ibraahiim) – Yoo, bismillāh al-rahman al-rahiim.
Diga saa’i man Iisa fuɗɗi faamtingo pukara’en muuɗum, o wi’i: ”Doole mi yaha Urusaliima, mi yara bone ɗuuɗɗum diga ndotti’en e mawɓe liman’en e moodiɓɓe tawreeta, ɓe mbarammi, amma mi ummito diga maayde nyalaade tataɓre.” Piyer wicciti mo sera, fuɗɗi felugo mo, wi’i: ”Kayya, yaa Jawmiraawo, Allah haɗ ɗum! Irin man warantaa ma sam!” Ammaa Iisa yeesiti, wi’i Piyer: ”Daayam, an Sayɗaanu! A laatani yam daliila fergere, ngam numooji maaɗa iwaay haa Allah, ammaa haa yimɓe.”
(Buuba) – Kayto! Waato pukaraajo maako laari bana haanaay annabi Iisa yara bone. Ammaa nde o wi’i non, Iisa telɓani mo haa ɓuri sembe. Ɗo kam, naa ɗum ɓesdi saklugo yam. Waato fodde linjiila, annabi Iisa yerdi torreego e mbareego!
(Ibraahiim) – Non ɗum wi’i.
(Buuba) – Waato annabi Iisa yiɗi mbareego.
(Ibraahiim) – Naa o yiɗi mbareego. O waddi goonga. O yiɗno yimɓe maako njaɓa goonga ka. Ammaa a andi no duniya wa’i. To a yiɗi a wolwa goonga tum kam, fakat woɗɓe nganyan ma. Mi tammi a meeɗi nanugo hadithiwol ngol wi’ata:
Waato, to Allah muuyani maccuɗo mum hayru o yawɗinanan mo bone nder duniyaaru ndu e to Allah muuyani maccuɗo mum bone o munyanan mo halleende maako, sey nyande darngal o warjoto.
(Buuba) – Goonga, ammaa nde annabi Iisa wi’i pukaraajo maako yiɗi selnugo mo e laawol maako, ɗum yiɗi wi’ugo jawmiraawo aarti tabitini no annabi Iisa tammi yarugo bone?
(Ibraahiim) – A ɗon dow laawol fortungol. Ɗum bindaaɗum fahin. Woodino annaboojo goɗɗo, inde muuɗum Esaaya. O aarti annabi Iisa warugo haa duniya duuɓi baakin teemmeɗe joweeɗiɗi. Mi jangane annabaaku maako na?
(Buuba) – Jangu, mi yiɗi mi faama.
(Ibraahiim) – Kanjum boo haa fasluwol cappanɗe jowi e tati. Yoo, bismillah ar-rahman ar-rahiim
Ɓe toonyi mo, ammaa o munyani ɗum, o maɓɓitaay hunnduko maako bana jawgel ngel ɓe njahrata hirseego, bana mbaalu muukaaŋgu yeeso meksooɓe gaasa muuɗum, non o maɓɓitaay hunnduko maako. Ɓe naŋngi mo bee semmbe, ɓe ndo’’i mo kiita. Caka yimɓe yidere maako, walaa mo numi dow ko heɓi mo. O ittaama diga lesdi yeeɗɓe daliila zunuubaaji ummaatoore am. Ɓe mbaɗi yenaande maako caka halluɓe, ɓe mbaɗi hawriire maako caka riskuɓe koo to o waɗaay toonyaare, hunnduko maako wolwaay fewre.
(Buuba) – Asee! Ɗum yahdi kal bee ko linjiila yecci. A wi’i boo ɗum bindaaɗum duuɓi ɗuuɗi hidde annabi Iisa wari haa duniya?
(Ibraahiim) – Teemmeɗe joweeɗiɗi, haa bee gelɗe maa.
(Buuba) – Ammaa, woodi ko ɗum yecci dow nafu maayde maako na?
(Ibraahiim) – Woodi. Aayaaje ɗe aarti ɗe mi jangani ma jonta kolli ɗum.
(Buuba) – Jangu, mi nana kanjum boo.
(Ibraahiim) – Yoo, haa mi janga fahin. Bismillah ar-rahman ar-rahiim.
Yimɓe njawi mo, ngudini mo. O woowri bee naaworlaaji e bone, koo moy wiirni yeeso mum ngam taa yi’a mo. En njawi mo, en paalaay mo. Asee boo naaworlaaji meeɗen o roondi, bone meeɗen o hooci. Bee non fuu en ndaari mo bana Allah hiiti mo, fiyi mo, leestini mo. Ammaa o yuwaama daliila zunuubaaji meeɗen, o torraama ngam aybeeji meeɗen. Kiita ka o jaɓi, waddani en salaaman, daliila kuuduuje maako en kurgake. Enen fuu en majjino bana baali, koo moy tokkuno laawol muuɗum. Ammaa Jawmiraawo yowi aybe meeɗen fuu dow maako.
(Buuba) – Asee! Ngam daliila maayde maako hakkeeji meeɗen njaafaama?
(Ibraahiim) – Siftor ko a ƴamino. A yiɗino nanugo ko winda dow maayde annabi Iisa nder linjiila e nder defte annabo’en. Nonnon mi jangani ma. Ammaa tan mi wi’an mi timmidinaay ɗum sam. A foti a sooda deftere Linjiila, a janga ngam hoore ma.
(Buuba) – Mi hulan waɗugo non.
(Ibraahiim) – Ko hulnete?
(Buuba) – Min mo sooynde jangde mi sooda, mi janga, mi faama?
(Ibraahiim) – Ko ittata sooynde jangde sonaa jangde? To a woodi ƴamol, mi ɗon. A wara koondey fuu.


text:
Lewru
Lewru[1]
Tagoore kammu Alla ɓurnde fof ɓadtaade leydi ko Lewru. Ngoɗɗeeki hakkunde lewrue leydi ko 384.000 km. Wuddowol lewru, hono ngoɗɗeki tuggi hakkundu lewru ter e hawngo mayru ko 1738 km. Ko fayti e teddeeki, leydi ena sowoo lewru teddeeki laabi 81.
So lewru ena taaroo leydi, ummortoo ɗum ko bannge hirnaange fayaa bannge fuɗnaange.
So a hooyniima jamma dow hoore ma, a ndaarii lewru ma a yih e mayru diiwanuuji ɓurɗi laaɓde e diiwanuuji ɓurɗi ɓawlude ɓurɗi niɓɓiɗde, hay so a alaa lonngorde.


text:
Pottital pattamlamiiwal ɗiɗmal waɗii to cuuɗi men Jannjooli Satige Sule Njaay. Ngalɗoo pottital ko jannginooɓe e huufooɓe, kam e ardiiɓe jaŋde ɗemɗe ngenndiije njooɗii ñalawma Aset o ina hawri 06 01 2018. Hawriti toon ko duɗe 19 jannginooɓe pulaar e nder renndooji teeru Hoore foonde, Nabbaaji e Oogo. Ngalɗoo pottital waɗi teddungal no feewi tuma nde sukaaɓe janngooɓe e duɗal Jannjooli mbismii ɓeeɗoo hoɗɓe, yanti heen ko hooreejo duɗal e goomu jiilgol terɗe janngooɓe ɓe, gardiiɗo ekkol o hono Idiriisa Soh ɓiɗɗo Jannjoolinaajo yanti e jaɓɓatooɓe, kono gardiiɗo goomu jinnaaɓe sukaaɓe janngooɓe heedaani heen sara hono Maamuudu Njaay. Usmaan Bah gardiiɗo jaŋde ɗemɗe ngenndiije diiwaan Maatam yettii no feewi, kame Demmba Sumaare gardiiɗo jaŋde ɗemɗe falnde Maatam e Abdul Elbu Gey mo falnde Kanel ɓe teeŋtinii nguun njettooru. Ngalɗoo ñalllal duumiima waktuuji 4 gostondiral miijooji cemmbingol binndanɗe hiisa e nder duɗe pulaar ɗe. Sabu ina teskaa kala nde winndannde hiisa ari duɗe ɗe ina ŋala feewi, ngam ŋakkugol softeende to bannge hiisa. Semmbinde kiisorɗe piɓtugol piɓe « Gaggaaji » nde njanngintee e nder eɓɓo ngo. Sabu duɗal fof ina jogii eɓɓo golle jeñtinooje ngalu « AGR »e nder eɓɓoore nde so goobu, ndema sewosewo, nehgol gertooɗe, pewnugol caabune, mbaylaandi ekn… tee ɗum fof ko maa yahda e ɗereeji kisnal, ñalngu, sabaabu, ko naati, ko yalti e ko jogaa. Gila e deftere ngalu, deftere kisnal kaɓirɗe so heɓindaaka golle kisnal ɗe peewataa. Sahnga juulal takkusaan ɓe mbaynondiri njaatigeeɓe gooto kala hooti nokku mum. Rokkondiraa aadi banngeeji goɗɗi.
Bookar Sek lewlewal Maatam


text:
Sappo Arano!
Hannde ko talaata. Suumayee heɓii balɗe sappo (10). Si tawii hikka, fayda, fow ko ƴannde wootere humi lewru ndun, kono saaiijiɗin no serti fota. Wano Ameriki, yette Baajo fottaaɗo woo no dumminii ɓayru ƴalle ɗen no juuti. ƴallal ngal ko leereeji sappo e jowi e feccere. Kono wano New York, nokkeeli buy no woodi e saare nden, ka jamaa me en fottata huntoo e hoore welo welo e yurmondiral. A taway toori, mboyri, gosi, futtii maaro e fonƴe, leemune, buudi, jinjan et ndiyan no jooɗii cenɗe fow hara yimɓe no huuɓiri wa maandel e ɗiya duuɓi ka sukaaɓe e mawɓe muun jokkondiraynoo nde foturo faandii haa ka mawɗo musidal on fii humtagol.
En torike Allahu yo newi nan en timminen lewru ndun e neweende.
Jaaloyanke


text:
Njoorto mawɗo joganooɗo e garaangal Hooreejo leydi Senegaal hakkunde maaje, ina jokki heddaade e njoorto. Sabu tuggi ɓuuɓee to golle ɗee potata fuɗɗoraade haa Halwaar alaa maande nde ina hollira jooni golle ɗee puɗɗoo.Wonaa masin, wonaa joowre kaaye.. Ndeen ne dey ndunngu nguu ɓooyataa naata etee so naatii alaa ko waawi golleede toon. Wiyaama to bannge hakkunde maaje too, won kaɓirɗe puɗɗii arde toon, kono wonaa to naatirde too kam.
Ko hono noon laawol hakkunde Njum e Bakkel. Toon ne kadi, tuggi Wuro Malee haa Wuro Soogi to ndew-ɗen, alaa tawa ko feeñi toon. So ta&wii hooreejo leydi ndi yahnoo ko udditoyde golle wonaa fawoyde haayre adannde (sabu fawanooma e sahaa Abdul Mbay) golle potii seertude e haala.
PEEWNUGOL LAAWOL HAKKUNDE MAAJE : GILA BUUBEE HAA HALWAAR ALAA KO YIYAA TAWA
Njoorto mawɗo joganooɗo e garaangal Hooreejo leydi Senegaal hakkunde maaje, ina jokki heddaade e njoorto. Sabu tuggi ɓuuɓee to golle ɗee potata fuɗɗoraade haa Halwaar alaa maande nde ina hollira jooni golle ɗee puɗɗoo.Wonaa masin, wonaa joowre kaaye.. Ndeen ne dey ndunngu nguu ɓooyataa naata etee so naatii alaa ko waawi golleede toon. Wiyaama to bannge hakkunde maaje too, won kaɓirɗe puɗɗii arde toon, kono wonaa to naatirde too kam.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté pour publier un commentaire.
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 11 MBOOY 2019
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
Cakkite+
-
-
-
-
-
NGALU 09 MBOOY 2019Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Koolol Nagge yuɓɓinaama ñalɗi 18, 19 e 20 bowte (desammbar) 2017 e nder Nuwaasot, laamorgo Muritani e gardagol cukko hooreejo Tabital Pulaagu Catal Muritani hono Jallo Daawuuda, caggal nde ngantu rafi teppi hooreejo mawɗo catal ngal hono Fari Jeeri Bah. Ñalnde ñalawma adan, koolol ngol hurmbitoyaa ko to Galle Mooɓondire (Palais des Congrès). Ñalawma oo fof ko toon ñallaa, hiiraa haa pecce jamma. Konngi ɗii, gila e cukko hooreejo Catal Muritani, laamiiɗo Aadamawa hono Alhajji Mohammadu Barkinɗo, Alhajji Alfaa Aamadu Jallo, gardiiɗo Tabital Pulaagu hakkunde leyɗeele, Doktoor Iisaa Jallo, kalfinaaɗo ngaynanteeri e safrude luure haa e Dono Sampaate ko toon mbaɗaa. Teddiniranoo golle ɗee ko Mawɗo leydi Muritani hono Mohammed Wul Abdel Asiis. Ko kañum kadi fotnoo udditde golle ɗee hawri o woni ko e ɗanngal, caggal leydi. Lomtii mo to bannge kaalanɗe e to golle ko jaagorgal Pinal e fitiram-gollaagu e ngal ngaynaaka. Kewu nguu nootitaama sanne. Yimɓe leyɗeele fulɓe keewɗe njiyaama : Senegaal, Gammbi, Mali, Burkinaa Faso, Niiseer, Niiseriyaa, Kameruun, Togo, Gine, Caad.
Fulɓe Muritani e yiɗɓe pulaagu, ngummoriima e diiwanuuji leydi ndii fof, ngarii, ngardi e keewal e peewal. Kala jiɗnooɗo yiyde ŋari Pullo, ŋaaŋtii e ooɗoo subaka. Hinnde fof waɗiri ñaantungal mum ko bannge. Balle teskinɗe kadi mbaɗaama, gila e kolce, maaro e nebam haa e kaalisaaji. En teskiima heen Woɗaaɓe Penaaka, Jaawɓe, Joobɓe, Boosoyaaɓe, Suudu Fahfahɓe, Wuro Beelel Gawde Hebbiya, Waalalnaaɓe, Rewɓe Halayɓe haɓooɓe e baasal, wolarɓe, ekn. Ñalawma ɗimmo oo waɗaa heen ko geɗe ɗiɗi. Heen geɗel, jeewte e wejo e ndefuuji ganni. Ɗuum waɗaa ko hakkunde Galle Sukaaɓe Kiiɗɗo e Faawru Jaatiiji Ngenndi. Geɗel ɗimmel ko njillu to wurooji walla mbalndiiji nayi to Idini. Ko jaribo jillondiral nayi caparooji ngoni toon. Hoɗɓe leyɗeele ngarnooɗe ɗee ko toon njahi. Biisuuji nay haa keewi ko jiidaa e werlaaji tokoosi. Ɓe ngartoyi e Nuwaasot ko hakkunde futuro e geeƴe. Hay gooto e maɓɓe dañaani fawde yitere mum e wejooji mbaɗaaɗi e oon ñalawma gila e geɗe ñeeñɗuɗe haa ñameele hanki walla heɗoraade nofru jeewte mum baɗanooɗe ɗee. So neɗɗo luutaama jeewte Bah Mammadu Kaaliidu, Ceerno Aamadu Yero Kiiɗe e Ceerno Suleymaani Kan, won ko luutaa e ɗii ñalɗi nagge. Ñalawma tataɓo oo, woni ñalnde 20 ndee, ɓuri teskinde heen ko wejo duumiingo e hiirde jamma, uddunde ñalɗi ɗii. Ko oon ñalawma rokki koololnaaɓe godditaade e ñalɗi ɗiɗi gadani ɗii.
Koolol Nagge e Muritani heewii jamaanu, feeñninii ndunngu Pulaagu, dillinii yimɓe mawɓe, gila e nder leydi haa e caggal mayri kono kadi ngol waɗii pergitte keewɗe, laaɓtuɗe ɗe gumɗo waawnoo taaraade.
Gelongal Fuuta lollirɗo, Njaay Saydu Aamadu


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with wur in ng.
Wurro Jabbo, Wuro Zubairo, Wuro Yuware, Wuro Yoro, Wuro Yombe, Wuro Yolde, Wuro Yolde, Wuro Yero, Wuro Yayari, Wuro Yapi, Wuro Yanka, Wuro Yaluk, Wuro Yakubu, Wuro Yako, Wuro Yaji, Wuro Yafaki, Wuro Yabbe, Wuro Waziri Shabal, Wuro Waziri Gadawa, Wuro Waziri, Wuro Wakili, Wuro Umaru Boronuna, Wuro Umaru, Wuro Umaru, Wuro Umaru, Wuro Ujiri, Wuro Tukur, Wuro Tugge, Wuro Taya, Wuro Taraki, Wuro Tara, Wuro Tammai, Wuro Talla, Wuro Tale, Wuro Tafida, Wuro Tafida, Wuro Tabo, Wuro Sundani, Wuro Sulei, Wuro Shiji, Wuro Sheku, Wuro Shakau, Wuro Senbe, Wuro Sanyobe, Wuro Sani, Wuro Sani, Wuro Sanda, Wuro Sambo, Wuro Sambo, Wuro Samaki, Wuro Samaki, Wuro Salatu, Wuro Sala, Wuro Pokki, Wuro Piki, Wuronboyi, Wuron Bayi, Wuro Naude, Wuronai, Wuro Nagge, Wuro Musa, Wuro Musa, Wuro Munchi, Wuro Mo'u, Wuro Modibo, Wuro Modibbo Sajo, Wuro Modibbo, Wuro Modibbo, Wuro Modibbo, Wuro Mobido, Wuro Medi, Wuro Mbulmbuldi, Wuro Mbonaje, Wuro Mbaya, Wurombai, Wuro Mazang, Wuro Mayo, Wuro Masenger, Wuro Mareji, Wuromanti, Wuro Manji, Wuro Malum Jibru, Wuro Malujida, Wuro Mallum, Wuro Mallum, Wuro Mallum, Wuro Maliki, Wuro Mali, Wuro Malam Musa, Wuro Maigida, Wuro Madi, Wuro Londe, Wuro Liman, Wuro Leke, Wuro Leggal, Wuro Lecha, Wuro Lawan, Wuro Lawan, Wuro Lawal, Wuro Lamido, Wuro Lainde, Wuro Lainde, Wuro Lainde, Wuro Labei, Wuro Kyari, Wuro Kurori, Wuro Koncha, Wuro Koja, Wuro Kesum, Wuro Kesum, Wuro Kela, Wuro Kaye, Wuro Kawu, Wuro Kareji, Wuro Karal, Wuro Kala, Wuro Kadiri, Wuro Kachala, Wuro Jubawo, Wuro Joude, Wuro Jombe, Wuro Jijiwa, Wuroji, Wuro Jauro Yaya, Wuro Jauro Tukur, Wuro Jauro Maiganga, Wuro Jauro Jabbo, Wuro Jauro Isa, Wuro Jauro Hamadu, Wuro Jauro Dachere, Wuro Jauro Bello, Wuro Jauro Barka, Wuro Jauro Bakari, Wuro Jauro Atiku, Wuro Jaudu Amodu, Wuro Jauro Amadu, Wuro Jauro Abdu, Wuro Jato, Wuro Jato, Wuro Jato, Wuro Jato, Wuro Jato, Wuro Jatau, Wuro Jatau, Wuro Jatau, Wuro Jatau, Wuro Jatau, Wurojan, Wuro Jam, Wuro Jam, Wuro Jalami Hamlets, Wuro Jabi, Wuro Jabbo, Wuro-iya, Wuro Ismano, Wuro Ishiaku, Wuro Inbo, Wuro Ibi, Wurohezo, Wuro Hesso, Wuro Hesso, Wuro Hesso, Wuro Hausa, Wuro Hausa, Wuro Hausa, Wuro Hausa, Wuro Hausa, Wuro Hausa, Wuro Hamsami, Wuro Hammawa, Wuro Hammagu, Wuro Hamja, Wuro Haman Bura, Wuro Hamadalil, Wuro Gwana, Wurogwabbo, Wuro Gurama, Wuro Gundu, Wuro Goni, Wuro Gole, Wuro Golare, Wuro Giye, Wuro Giye, Wuro Girangero, Wuro Gboki, Wuragauri, Wuro Garga, Wuro Gare, Wuro Garba, Wuro Galdimawo, Wuro Galdi, Wuro Gaji, Wuro Fedechi Ryiya, Wuro Faturu, Wuro Faluku, Wuro Duta, Wuro Dunbai, Wuro Dumo, Wuro Duku, Wuro Dore, Wuro Dole, Wuro Dole, Wuro Dole, Wuro Dole, Wuro Dole, Wuro Dogo, Wuro Dogo, Wuro Dogari, Wuro Deyawa, Wuro De, Wuro Daudu, Wuro Danuda, Wuro Dama, Wuro Dahiru, Wuro Chita, Wuro Bunga, Wuro Bundu, Wuro Bundu, Wuro Buka, Wuro Buba, Wuro Buba, Wuro Buba, Wuro Buba, Wuro Buba, Wuro Bornu Ladde, Wuro Bongu, Wuro Boman, Wuro Bokki, Wuro Bokki, Wuro Bokki, Wuro Bokki, Wuro Bokki, Wuro Bokki, Wuro Bokka, Wuro Bogga, Wuro Bobo, Wuro Bobbori, Wuro Biviji, Wuro Biriji, Wuro Biriji, Wuro Biriji, Wuro Bereri, Wuro Bentere, Wuro Bayo, Wuro Bayo, Wuro Bayo, Wuro Baye, Wuro Basambo, Wuro Barkeje, Wuro Bara, Wuro Bambambe, Wuro Bakmbo, Wuro Bakari, Wuro Bakaku, Wuro Bajam, Wuro Bajam, Wuro Bajam, Wuro Bagudu, Wuro Babawa, Wuro Babam, Wuro Baba, Wuro Ardo Ribadu, Wuro Ardo Nana, Wuro Ardo Kyari, Wuro Amadu, Wuro Alkali, Wuro Ali Magini, Wuro Ali, Wuro Ali, Wuro Alhaji, Wuro Alhaji, Wuro Ahmadu Kulu, Wuro Ahmadu, Wuro Ahi, Wuro Adayel, Wuro Adamu, Wuro Adamu, Wuro Adamu, Wuro Adamu, Wuro Achaba Villages, Wuro Abubakar, Wuro Abo, Wuro Abdullahi, Wuro Abbo, Wuro Abba, Wuro Abba, Wurnu, Wurno, Wurno, Wurno, Wurno, Wurma, Wurma, Wurisato, Wurio, Wurin Dule, Wurimango, Wuribaji, Wurianka, Wuria, Wurge, Wurbo, Wurbo, Wurbo, Wurawura, Wuratale, Wuran, Wuradole, Wura, Wuru Wakili Dal, Wuro Ngangandi, Wuro Madagali, Wuro Giyea, Wuro Ardo Biri, Wuro Sati, Wuro Tuga, Wuro Hoba, Wuro Harde, Wuro Ngiki, Wuro Bokki, Wuro Allahamdu, Wuro Dawa, Wuro Tuke, Wuro Bororo, Wuro Ardo Ballo, Wuro Bajani, Wuro Kawa, Wurge, Wuro Momo Yaro, Wuro Bokki, Wurti, Wurabugga, Wuro Bodgeh, Wuro Eli, Wuregashi, Wuro Kudou, Wuro Bature, Wura-kafi, Wuro Babba, Wuro Bobbo, Wuro Bamadi, Wuro Bokki, Wuro Jauro Bakare, Wuro Baraiya, Wuro Bokki, Wuro Abba, Wuro Badidi, Wuro Galadima, Wuro Kesure, Wuro Kari, Wuro Abba, Wuro Ledde, Wuro Tappare, Wuro Babuli, Wuro Bobbo, Wuro Alim, Wuro Gortode, Wuro Babboi, Wuro Jekkata, Wuro Dubal, Wuro Mamudu, Wuro Mayel, Wuro Sarki Ayi, Wuro Buba, Wuro Babarka, Wuro Alhamdu, Wurgoo, Wuro Gaduji, Wuro Nange, Wuro Hamma, Wuro Kauwa, Wuru Jauro, Wuro Nayobe, Wuro Bokki, Wurodole, Wuro Yolde, Wurkuvi, Wuro Dole, Wurubo Siddi, Wurubo, Wurubo Yakushamaki, Wuro Mallam, Wuro Kagu, Wuro Malubawa, Wuro Gaja, Wuro Giye, Wuro Abdu, Wuro Mayo, Wuro Yadam, Wuro Birji, Wuro Sete, Wuro Bayare, Wuro Alhaji, Wuro Amadu, Wuro Buba, Wuro Kano, Wurumbei, Wuro Babale, Wuro Kiri, Wuro Sheli, Wuro Manu, Wuro Yaya, Wuro Sheli, Wuro Yaya, Wuro Lainde, Wuro Yayajika, Wuro Kawo, Wuro Adamu, Wuro Hammawa, Wuro Yahaya, Wuro Samega, Wuro Jibiri, Wuro Umaru, Wuro Adamu, Wuro Gidou, Wuro Aiwa, Wuro Yarga, Wuro Usumanu, Wuro Bapetel, Wuro Genaji, Wuro Aba, Wuro Marafa, Wuro Papaya, Wuro Bello, Wuro Dogo, Wuro Wambei, Wuro Mbala, Wuro Adamu, Wuro Joda, Wuro Umaru Bara, Wuro Baaro, Wuro Ali, Wuro Usuman Lainde, Wuro Gaji, Wuro Usumanu,
ADS


text:
Moy wonete Pullo gooŋga?
To a ƴami yimɓe “Moy wonete Pullo gooŋga?” a heɓan jaawaabuuji feere feere. Woɗɓe mbi’an Pullo gooŋga mo Pullo maama joweeɗiɗi, jillel walaa. Woɗɓe mbi’an mo mari pulaaku, cuusal e munyal. Pullo gooŋga sey ɗum tawra mo pulaaku, semteende. O huuwataa ko semtinta hoore maako. O huuwataa ko semtinta lenyol maako. Woɗɓe mbi’an sey o julɗo, o marɗo na’i, o egga. Yimɓe ngoodi numooji feere feere dow Pullo gooŋga. Ɓe ɗon mbolwa dow ko ɓe ndaarata malla ko yimɓe anndini ɓe. To en mbaawi ƴamgo Allah ƴamol man ɗume o jaabata? Teema o jaaban bee ƴamol. O ƴaman “Ngam ɗume mi tagi Pullo?” Ɗume jaawaabu ƴamol ngol? Wolde Allah ɗon holla en no “Allah tagi neɗɗo dow jaati muuɗum, o tagi mo dow nanndal maako, o tagi gorko e debbo.” Allah tagi nafsu neɗɗo dow jaati mum. Allah tagi neɗɗo bee anndal ngam haa o annda Allah. Allah tagi neɗɗo bee ɓernde ngam o yiɗira Allah. Allah tagi neɗɗo bee raayu ndimu ngam o ɗowtano mo. Pullo ɗon dow lesdi ngam Allah, o yeeɗaay ngam hoore maako. Allah tagi Pullo bee baawɗe anndugo mo, yiɗugo mo e ɗowtanaago mo haa foroy! Moy wonete Pullo gooŋga mo Allah yerdi? Naa ɗum lenyol! Naa ɗum pulaaku! Ɗum Pullo mo mari kawtal bee Allah, giɗɗo mo, ɗowtantooɗo mo. Ɗum Pullo mo anndi Wolde Allah ngam haa o ɗowtano mo. Nyande feere goɗɗo ƴami Annabi Iisa Almasiihu “umroore Allah ndeye ɓuri mawnugo?” Annabi Iisa Almasiihu jaabi “Yiɗ Jawmiraawo, Allah maaɗa bee ɓernde ma fuu, bee yoŋki ma fuu, bee semmbe ma fuu, bee hakkiilo ma fuu, non boo yiɗ keeddiɗɗiraawo ma bana no a yiɗiri hoore ma. Walaa umroore feere ɓuri ɗe’e.”


text:
Bayyinaango
Nyalnde aljumaa 27 suwee 2007 Siidi Muhammed wul Seek Abdallaahi, hooreejo leydi ndi, habrii, e nder diskuur keewɗo faayiida mo o huccitini e ɓesngu he, ummanagol gartirgol taccinanooɓe e moolinooɓe caggal kewkewe 1989-1991. O haɓrii kadi wonde kala ɓe bonannde nde yettinoo maa lomtinane, keɓta denndaangal hakkeeji mum en. Kaaɗoo haala ko jaambaraagal mawngal, tee ina seerti no feewi e ko woowanoo ko.
Hooreejo leydi ndi wiyi kadi ina renndi sunu e denndaangal e tampinanooɓe e ɗeeɗoo kewkewe. O teeŋtinii jojjugol tiiɗtingol ngootaagu ngenndi ndi e nder nuunɗal e potal hakkunde ɓiɗɓe leydi ndi kala e fawaade e doosɗe diine lislaam.
Terɗe Dental Doole Demokaraasi meeɗaa seerde e daranaade ɗeeɗoo piɓle, tee kollitii heen yarlitaare mawnde no feewi ngam tabitingol majje. Ko ɗum tagi, parti amen o ina wondi, no doole mum potirnoo, e miijooji e podooje ɗe mawɗo leydi ndi waɗi e diskuur mum ɗe.
Hannde, ina waɗɗii denndaangal pelle politik, denndaangal dente renndo, denndaangal hoohooɓe, ina waɗɗii ɓesngu ngu no diidorinoo, nanondirde e geɗe ɓurɗe famɗude mbele ɗiiɗoo miijooji e ɗeeɗoo podooje ina tabita.
Kewkewe 1989-1991 ndillinii leydi men no feewi sabu ko taccingol, ndiiwguuji, daayooji kam e warhooreeji bonɗi. Ɓesngu men ina jogii kattanɗe nyawndude denndaangal ɗeeɗoo caɗeele, gootel gootel, tawa ko wondude e teylaare, e nder ngootaagu e kaɓɓondiral, e nder duƴƴal gootal, ngam beldital ngenndi.
Ngam yiilde golle ɗe, cosgol Goomu Ngenndiyankeewu njaajngu, koolniingu, ndokkaangu denndaangal mbaawkaaji e ngalu e kaɓirɗe jonɗe, tawa ko e njiimaandi ardorde hilifaaɓe (Primature) walla ardorde leydi (Présidence de la Républiŋue), ina jojji mbele haala ka e podooje ɗe laatoo golle. Ko e fawaade e miijooji ɗi nguun goomu sakkiti, miijooji dippaaɗi no moƴƴi, nanondiraa e wondude kadi e ballal denndaangal juɓɓule dowla o, daawe tabitingol ɗee podooje ndottetee, tabitinee e nder teylaare e munyal.
Ko ardii fof, jeeyngal ngenndiwal ina foti yuɓɓineede ngam famminde e welditinde ɓerɗe e hakkillaaji Muritaninaaɓe kala, mbele ɓurnooɓe luulndaade ina paama, njaɓa, ngam kadi ittude denndaangal kulhuli e yimɓe ɓe. Sibu beldital ɓiɗɓe ngenndi ndi wonaa njoftiigu, ko gartirgol hoolaare e nanngondiral ngam danndude Muritani men denndaaɗo e dow nuunɗal e dow kadi ko waawi tabitde. Foti ko wonande yimɓe fof fartaŋŋe haalde miijooji mum en, addude ballal mum en, walla nii hollitde luulndagol mum en walla sikkitaare mum en – gooto kala ina foti ɗaɓɓireede daraade darnde foti daraade nde, ngam beldital ngenndiwal. Ko ɗum danndata, deeƴna leydi men, wootiɗina ɗum, sibu juumtugol ko huccanaa ko ina hatojini e teylaare e nanondiral jaajngal. Haa teeŋti noon kadi, e nder aduna hannde o, kala ɓesngu ngu tamanaani hoore mum fiyakuuji mum so reenaaki, leyɗe mawɗe ɗe mbaɗtata ɗum ko kuutorgal tawi ko e nafooje mum en keriiɗe. Nde tawnoo noon ndontu-ɗen hannde ko njuɓɓudi laamu ndi heedaani sara e bonanndeeji baɗnooɗi ɗi, ina waɗɗii laamiiɓe ɓe tabitinde ko aldaa e leefre haalaa ka e podooje hooreejo leydi ndi.
Ngonka taccinanooɓe ɓe, kam e Muritaninaaɓe mooliiɓe ɓe kam e denndaangal loranooɓe ɓe ina foti ɓeteede, soklaaji maɓɓe e ngoƴaaji maɓɓe nganndee, haa teeŋti noon kadi e yiɗde maɓɓe anndee, sibu ko kamɓe haala ka ɓuri toɗɗaade.
Eɗen poti kadi yettude leydi Senegaal e leydi Maali kam e denndaangal leyɗe e pelle adunankooje ballitnooɗe ɓiɗɓe yummiraaɓe men ɓe, ballal ngal ɓe njogori jokkude addande en e ɗiiɗoo sahaaji caɗtuɗi.
Hooreejo leydi ndi haalii kadi geɗal goɗngal, ko yowitii e macungaagu. UFP ina weltii e miijooji e podooje ɗe mawɗo ndi waɗi ɗe, jowitiiɗe e mumtugol ndee huunde ɓurnde fof jaasde, battinnde haa hannde e renndo men. Ngenndi ndii fof ina foti yiylanaade ngalɗoo geɗal safaruuji moƴƴi, paamondiraaɗi, mbele eɗen mbaawa mumtude ɗum.
UFP ina nodda denndaangal Muritaninaaɓe, haa arti noon e ɓurɓe faamde caɗtugol daawal kuccanangal ngal mbele yimɓe fof ina njooɗodoo, ngostondira miijooji ngam wallitde juumtugol ngalɗoo gollal daartiyankeewal, so beldital ngenndi.
Nuwaasoot nyalnde 2 sulyee 2007
Ardorde UFP


text:
E sahaa nde dillooɓe e politik ngoni e pooɗee nduuree ngam jeyeede e doggi depiteeji e diiwanuuji walla e doggol ngenndi, Aadama Sow hollitii yaafiima Linngeernaaɓe. O habri ɗum ko e nder yeewtere Kumpital Ngaynaaka nde rajo fulɓe. Aadama Sow waɗii duuɓi sappo to suudu sarɗiji, sabu o arnoo ko e laamu Abdullaay WaddA. O dallinorii baasgol makko jeyeede heen ko wiyde : Linngeernaaɓe kooliima mbo duuɓi sappo, o waawaa hannde artude omo fooɗondira e ɓeen rokkunooɓe lefol hakke laabi 2. Ndeeɗoo yiyannde hollitii jaambaraagal ngal o anndiranoo hanki e hecci hanki. O habrii kadi, kala mo Linngeer suɓii omoni caggal mum.
Aadama Sow ina teskini e jalte mum to Suudu sarɗiyeeji Senegaal e mawninde toon pulaar. Mbele maa Linngeer jaɓ woppitde mbo walla alaa; Ko waawi heen wonde fof o ferii laawol.
Hammee LIH
JEYEGOL E DOGGOL DEPITEEJI : AADAMA SOW HOLLITII YAAFIIMA
E sahaa nde dillooɓe e politik ngoni e pooɗee nduuree ngam jeyeede e doggi depiteeji e diiwanuuji walla e doggol ngenndi, Aadama Sow hollitii yaafiima Linngeernaaɓe. O habri ɗum ko e nder yeewtere Kumpital Ngaynaaka nde rajo fulɓe. Aadama Sow waɗii duuɓi sappo to suudu sarɗiji, sabu o arnoo ko e laamu Abdullaay WaddA. O dallinorii baasgol makko jeyeede heen ko wiyde : Linngeernaaɓe kooliima mbo duuɓi sappo, o waawaa hannde artude omo fooɗondira e ɓeen rokkunooɓe lefol hakke laabi 2. Ndeeɗoo yiyannde hollitii jaambaraagal ngal o anndiranoo hanki e hecci hanki. O habrii kadi, kala mo Linngeer suɓii omoni caggal mum.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté pour publier un commentaire.
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 11 MBOOY 2019
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
Cakkite+
-
-
-
-
-
NGALU 09 MBOOY 2019Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Dewtere Laamɗo Amaana Keeso tilake e haala Fulfulde Burkina! Haala kaan fuu ho’enaama e daaɗe feere feere. Nyoƴƴee dow numero suura mo kaajaɗon hettinaade.
Si portable maa tablette maaɗa wo Androïd fu, aɗa waawi waɗude telesarse appli bi’eteeɗo « Dewtere Laamdo ». Ma si tawi aɗa woodunoo du, aɗa waawi heydinkinde ɗum katin. Aɗa waawi hettinaade ko windaa ley Amaana Keso fuu, binndi ɗiin na puunta dow ecran maaɗa. Fichiers audio na waɗee telesarse no kaajoraɗon. Nyoƴƴee ɗo, faa ngaɗon telesarse Application oon


text:
Ndiyam
Ndiyam (e ganndal kimiiyu H2O) ko memtinaari (maceer) sariindi e dow leydi haa e boowal leydi, teeŋti noon e nder ko wuuri, sabu alaa ko wuurata nguurndam ɗam ngannduɗen ɗam tawa ndiyam heƴaani heen.
Neɗɗo tan ina waɗi ndiyam ko ina abboo e 65% e teddeendi mum, ndiyam ina mooɓi ko ina abboo e 72% e wertaango leydi, 97% e majjam ko kaaɗɗam, ko heddi koo woni mbelɗam hono caaɗli (canɗi), beeli e ilameeje e maaje.
No ndiyam woodiri e leydi ?
Ko heewi na haalee heen, ko ɓuri jaalaade ko ndiyam ummii ko e weeyo, haayre ndiyam moolanaande yani e leydi, ilni ndi haa ndi hawri, oon saha tawi ko e ndi wuli sanne, ɗam ƴeri faade dow, toɓooji nduumii ko juuti haa ɗam waawi deeƴude e dow leydi, tawi laral leydi dow ngal ɓuuɓi waawi huufude ndiyam e mbaadiiji kala e ballal kammu.
Ndiyam ko soppoo-joloo waɗata hakkunde leydi e kammu, so naange wulii, hello ndiyam maaje dow ngo suurka yanta e waaƴo puɗi, cuurki kii ƴeɓa (roondoo dow), nde wonnoo dow na ɓuuɓi, cuurki kii rennda fenndo, wonta duule, tedda, toɓa, saakitoo e dow leydi, kadi refta ɗo rewnoo wonta duule.
Ndiyam na tawee e mbaadiiji 3, ɓooɗde(haayre), ndeelam e henndu (cuurki), ɗam fuɗɗotoo fenndaade ko 0°C, ɗam wonta haayre so nguleeki jokkii ustaade, ɗam wontata henndu (cuurki) ko 100°c, hakkunde 0°C e 100°C ɗam tawetee e mbaadi ndeelam, ngoo waylo-waylo noon fawi ko e ɓittigol kammu (pression atmosphérique)
Ndiyam ko geɗe ɗiɗe ndenndi laati ɗam, mittere Oksijen (oksaari), e mitte ɗiɗi Hidrojen (hidraari),
Seerndude mitte ɗee saɗtaani, so kuɓɓam (électricité) rewnaama heen tan ɗe ceertat, Oksjen yaltira bannge (+), Hidrojen bannge (-),
Ndiyam na e boowal leydi (weeyo), dow tagopeeje, e kaaƴe kayhaytooje e ndeer weeyo, ɗuum addani neɗɗo fooɗanaade weeyo ngam hoɗoyde e dow tagopeeje ko arata.


text:
SODAV ko goomu senegaalnaaɓe ngam wallitde to bannge kisnugol ɓulngo, to bannge naalaŋkooɓe, winndiyaŋkooɓe e wiɗtiyaŋkooɓe jooɗdiima e dillooɓe e ɗeen geɗe kala ñallal hannde 28 02 2018 to galle pinal mo Maatam. Tawtoraama ndeen jooɗnde kalfinaaɗo galle kame e gollodidiiɓe mum. Banndiraaɗo debbo biyeteeɗo Jinndaa Dem arii ngam hollitde deftere nde o winndiri junngo makko e pulaar laaɓɗo cer wiyeteende Darnde debbo pullo e ɓamtaare haaloore Eeraango rewɓe, kisnugol nguura, safaruuji debbo pullo, ŋakkere jaŋde e sifaaji goɗɗi gabbitiiɗi heen deftere nde 43 hello. Ko adii puɗɗagol kala tawtoraaɗo haalii innde mum e yettoode mum e hol fannu mo o dillata hay caɗeele hawrata e naalaŋkaagal. E ɓeen waɗooɓe rap, ɓe kollitii kamɓe sodav nde gooto kala wiyata komi jimoowo binndoowo, ɓulnatooɗo mbela kala ko haalaa heen waɗtoree e ngoƴa ka. Joofii e paamondiral kadi weltaare woodanii ɓe sabu yananeede maa caɗeele ngiw haa laaɓa. Sabu so neɗɗo ɓulniima jimol mum walla deftere neɗɗo goɗɗo huutoroo golle tawii tampinaani ɗum.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
Ceerno ! Ceernal seeraaɓe – waliyal – waliyaaɓe Seeh Ahmadu Bammba biyeteeɗo Seriñ Tuubaa hoɗii aduna ko e hitaande 1853 to Mbakke Bawol e diwaan Jurbel nder leydi Senegaal. Ko ganndo mawɗo kumpitiiɗo gannde keewɗe fik, nahaw, sariyaaji e pawwoje deftere Allah. Ko kaŋko feri laawol Muriid. Kadi o wallifiima jime e jimɗi e duwawuuji keewɗi ko fewti e Nuaaɗo Muhamad e Allah taala Toowɗo. Ko alarba paaɗo ñalawma makko jogiri mawnineede toon to wuro Tuuba e gardagol Kaliif maɓɓe. Seek Ahxadu Bammba ruttii e joomum ko ña,de 27 lewru Sulyee e hitaande 1927.
Seek Ahmadu Bammba mo Mbakke Bawol jibanaa e jitnaaɓe juulɓe Hono Maam Anta Sali Mbakke e neene makko Maam Jaara Buso. Seeh Ahmadu Bammba ko gorko juulɗo kulɗo Allah, suufi joom ganndal, joom fik, tawhid e tasaawuf, gannduɗo Nahaw. Ko gorko ballifiɗo e fannuuji keewɗi ngam antude nulaaɗo e yettude Allah
E nder nguurndam makko walla boom njaŋngiin makko Seek Ahmadu Bammba holliri ko yo jam wood, yo kisal laato e dow ganndal no nulaaɗo Muhamadu jaŋnginir niii.
Ko e hitaande 1887 o sinci wuro Tuuba ngam yo diine Lislaam yaac, yo ganndal mawnu saroo kadi juulɓe ɓeydoo e nder Senegaal e ko taari ɗum.
Caggal nde laamu Tubakooɓe yiih ɗum adaanimo caɗeele haa ni fawi e makko juuɗe ngaan saanga e wuro Ndar woni wuro laamorgo e leyɗeele Afrik maŋnge hirnaange; cagaal ɗum ɓe nawimo to leydi Gaboŋ e hitaande 1895.
Ɗum ko caggal nde laamu Tuubakooɓe e ɓeto mum holliri wonde “ Ene laaɓi min caggal komin njuurnitii wonde Ahmadu Bammba alaa e mum hay maale goote ummide fitina, kono amiin tuumimo e jaɓal makko kaŋko e almuɓɓe makko.” Ko ngaan saanga Maam Ceerno Birahiim Mbakke lomtiimo
Ko e hitaande 1902 o arti Senegaal e wuro Ndakaaru cagaal duuɓi jeeɗiɗi 7 e lebbi jeenay 9 toon to nawanoo e nder ladde leydi Gaboŋ. Tawii o mooyi toon, laamu Tubakooɓe noo cikkannoo koo maayi boom.
Ndeen ɓe nganndii omo e jam mi neldimo koniyaŋkooɓe ngam yo boomo e hitaande 1903 ; ɗum waɗi mo pawi e makko juuɗe kadi nawimo to leydi Muritani ; toon o woni toon duuɓi nayi 4.
E hitaande 1910 tubakoove cagaal nde nganndi o wonaa neɗɗo fitini pelliti welnaade e yitde gollondirde e makko. Kono Seek Ahmadu Bammba jaɓaani ƴettude ara-raay mo tubakooɓe njitnoo totudemo.
Haɗaani yimɓe, almuɓe e jaŋngiin makko ɓeydii no feewi haa e hitaande 1926 o fawi haayre adannde ngam maade Jumaa mo Tuuba.
Ko hitaande tan fawi heen e hitaande 1927 ko ndeen o ruttii e joom makko.
Ko alarba paaɗo leydi Senegaal, almudɓe makko e juulɓe kala e nder aduna hee mbaɗanta mo siyaar “Maggal”, ngam siftorde e mawninde ooɗo waliiyu Allah.
USMAAN MAKKA LIH


text:
Toɓo
Hol no toɓo ardata ?
Silsil biimtagol e toɓo[taƴto | modifier le wikicode]
Ko adii nde kaalaten haala toɓo, eɗen njaafnoo musiɗɓe annduɓe ko fayti e meteyoo (météo), ko nanndi e Umar Abdalla Wele en, Maamuudu Bah en, Alasan Kaaliidu Bah en (Taagutalla) e woɗɓe ɓe en nganndaa tawi ko haralleeɓe majjum … Winndannde ndeeɗoo wallifaa ko e hitaande 1981. Nde yaltiino e tonngoode 5 Fooyre Ɓamtaare (oktoobar, noowammbar, desammbar) e tonngoode 7 (abriil, mee, suwee 1982). Ina wayi no ko en « wultinɓe » winndannde ndee. Ɗum noon ɓe njaafoo en so tawii won ko ñawi heen, ɓe mballa en e sellitinde.
Hol ko woni duule ? Hol no toɓo ardata ? Ɗum ko huunde e naamne ɗe etoto-ɗen jaabaade e ndee winndannde Eɗen teskii so eɗen pasna ndiyam, eɗen njiya ko wayi no cuurki nii ina wiimtoo : ko ndiyam woni ɗoon ; eɗen mbiya ɗam mbiimtam. Nganndirten ko cuurki ndiyam (cuuram) woni ɗoon ko ƴetten hippoode yoornde, tiimnen ɗum e hunuko barme biimtotooɗo o : ɓooyataa o leppa haa baade ndiyam ciimta. Walla kadi ƴetten kaas joorɗo kippen e hunuko berreede ɗalnde, ma en njiy o leppa haa ndiyam wona e siimtude.
Naange ne so feerii, huunde e ndiyam ngonno-ɗam e leydi walla e beeli, maaje, geec, wiimtoto, ŋabba, naata e weeyo. So henndu ɓuuɓndu naatii e ngoon weeyo, ndiyam ngonno-ɗam heen ɗam (e ngonka cuurki) fenndoo, wonta duule : ruulde ko ndiyam penndiɗam.
Ɗeen duule noon, ina ɓeydoo ɓuuɓde tan ina ɓeydoo fenndaade, baade ɗe ina ɓeydoo mawnude, haa ɗe njettoo e nokku mo nganndu-ɗaa ɗe teddii no feewi, ɗe ngona e saamde : woni toɓo. Toɓo ngoo jibina beeli ekn … leppina leydi ; so naange ngee feerii kadi ɗam wona e wiimtaade, ɗam toɓa kadi … noon, noon … alaa happu.
Geɗe teeŋtuɗe potɗe arde nde toɓo aaɓnoo ko ɗeeɗoo :[taƴto | modifier le wikicode]
- Goodaangal ndiyam e dow leydi (so beeli, maaje, geec, walla leydi leppundi) ;
- Nguleeki (mbele ndiyam ɗam ina waawa wiimtaade) ;
- Ɓuuɓol weeyo (mbele ndiyam ɗam ina waawaa fenndaade).
Ina woodi kadi geɗe ballitooje walla kaɗooje toɓo. Yeru, ina hasii nokku ɓurɗo waawde toɓde kala tawata ko nokku gulɗo (sahaa nguleeki) e heewde ndiyam (so tawii kaɗooje ngalaa kay), ko wayi no nokkuuji ŋorol peccol. Ko ɗum boom jeyi sabaabu ƴiiwoole ŋorol peccol ina ndoolni, keewi ndiyam. Kono, eɗen ngoɗɗitoo ŋorol peccol tan doole ƴiiwoole ina ustoo, haa njetto-ɗen gulli leydi, ɗo nganndu-ɗaa ƴiiwataa saka toɓa, sibu toon wulaani saka ndiyam wiimtoo, saka toɓa. En mbiyiino wonde ina woodi geɗe ballitooje toɓo ekn …
En kaaliino nafoore nguleeki ...
Keneeli : ko adii fof keneeli ina mballita biimtagol ndiyam. Keneeli leppuɗi nokkuuji gulɗi ina ngadda toɓo so naatii e nokkuuji ɓuuɓɗi. Eɗen mbaawi rokkude yeru e baaruuji hirnaange e worgo (kenal demminaare, njugooru, loowooru …) : ɗi ummii ko to nokkuuji gulɗi, leppuɗi …
Dunli leɗɗe : Mawɓe men ina keewnoo wiyde « leɗɗe ina pooɗa toɓo ». Ngol konngol tuugii ko e teskuya, kono ko teskuya celluɗo, heddii ko faamde hol no dunndu "fooɗirta toɓo". E ko anndaa, dow dunli ina heewi ɓuuɓde. Ko ngool ɓuuɓol wallitaa penndagol ndiyam. Neke eɗen poti hisnude dunli men, ndaro-ɗen e lorde leɗɗe haa keewa.
Tooweeki (kaaƴe ekn …) : so duule kawrii e kaaƴe toowɗe, ɗe toowtat (ɗe ɓeydoo toowde) woni ɗe ɓeydoo ɓuuɓde (dow ɓuri ɓuuɓde e les), nii woni ɗe toɓa (baade ndiyam, walla mbarmballe ekn … ). Ko noon paamraten, kala nokku keewɗo kaaƴe toowɗe, ina heewi toɓooli, kono, ɗuum ko to bannge mo duule ɗee ngardata oo tan, ko ɗoon ndiyam ɗam fof heewi yuppaade. Bannge dumtiiɗo oo, heewi wonde ko joorɗo, sibu duule ɗee ngonata ko e tellitaade, ɗum noon ɓeydoto wulde, toɓo ngoo saaya.
Ɓallagol geec : ko e dow geec ndiyam ɓuri waawde wiimtaade (ɗoo ɓuri heewde ndiyam). So dabbunde naatii, njoorndi ndii ɓurata ɓuuɓde. Ko ɗum tagi e oon sahaa (e dabbunde) nokkuuji daande geec ɓuri waawde toɓeede. Daande geec Nuwaasoot heewaani toɓo dabbunde : tagi ɗum ko waraango ɓuuɓngo (haɗoowo mbiimtam) na heedi ngo (Nuwaasoot) to bannge henndu nduu ummortoo oo, ngoon waraango woni waraango Kanari. Ndiyam ɗam wiimtotaako no feewi ngati ine ɓuuɓi.
iwdi : pulaar.org


text:
Kaaweedyi Dyamaanu Me'en
Kaaweedyi yaltitannü dyamaanu me'en enen
ndaarii wa dhii radiyoodyi en ko dhi haalatal!
Itler « deklaarii »: ndee hare mun;
tawi yimbhe no nyaayha e nder beldal.
Gineyen hedhee midho yewta on kadi anditon ko
yimoowo haalata holla pildyi dhi wortataa
Amicale si wuurii, dhun wonay nafa leydi men,
nafa yimbhe men, nafa julbhe fow, ko bhe sikkataa
Woni gande diina, e gande aduna, ko fow mu’un
yamiraa yo jange: mo jangi faami, o ninsataa.
Laabhal ko thellal, soobinee fii laabhugol;
kala ncdho laabhudho nawnugol mun dhuudhata
Si musibbhe dhuudhii wobbhe wallaywobhebhen;Lire la suite
si tawii bhe welduno fewndo needi bhe seedataa
Elten dyamaa men ekkiten fow gollugolLire la suite
fii yimbhe nde no bhantoo ko golle bhe nangata.
Juldeede Leydi me’en ko Donkin, SuumayeeLire la suite
jombente. Dhee tati fukkataake dhe tultataa.
Hulen Ilahiya, yetten Mo,Lire la suite
Yidhen Muhammadu man ten Mo,
Limataake, moftataake bhure makko:Lire la suite
ko hombo limata gebhe sudhadhe?
Gimol Fii Faatunde Siriifu Sagale
Mi mun'nyintinii on mofte Annabi AhmaduuLire la suite
e faataade Almamiidyo almiidho weltoraa
Ndee yimre an timmii, mo dyangi nde dyangitiiLire la suite
0 wiay gorel yirnunqel nde ngel dyon mirnyagol
Kaaweedyi yaltitannü dyamaanu me'en enen
ndaarii wa dhii radiyoodyi en ko dhi haalatal!
A wonay ka ma'a dhon udditaa tun poste ma'a!
radiyoo nanaa ko bhe Leydi Shinuwaa wowlata!
Si ko Misra udditudhaa nanaa ghur'aana on
hibhe dursitoo, hibhe dyanga yergina, dyangita.
London e Waashinton e Hindi e Makka men,
Pari men e Roomu a nanay bhe fow ko bhe haalata.
Aviyondyi immoo bimbi saare konaakiri ;
si dhi nyallu yaade ko haa Faransi dhi Waalata;
Hidhi uuma wuudha, dhi nanga laawol feewugol!
si dhi dawu Faransi, Ko leydi meed hen hiirata.
Dhi'i ponji lontike dhe'e Koleedye dhe mawbhe men
gerunoo bhe daasi, bhe aaf lumbaa lumbitaa
Tarawoodye dhen lontii dyuroy koy mawbhemen
hino dhigginaynoo fewdo mun ko bhe sawrata.
Ndaarii ko nyaametenoo e fewndo adiibhe en
dhin tampereedyi e heege sikkano lannataa;
Ndaarii kubheedye dhe yimbhe darnata weltodhaa
dyamaa bhe yetta a Allah dokke dhe hubhataa.
Ndaarii no nde'e dyuulirde men Labe lontori
nde'e Iibhaande nde barki muudhun lannataa
Miliyondyi noogay huutoraama e darnugol
nde; ko haa ka damgal fellitaama nde yirbataa.
Ndaarii watirdji bhaleebhe andaa wonde dhi'i
ko dhi lonto puttyi e mbabbi lonto mo nandataa.
Hedhodhaa mi haalane huunde wonunde sabaabe follude
lambhe bhen a taway ko goonga mo wortataa.
Aden yo wonu haaloowo goonga ko metti woo,
sabu googa luttay, hay si neebhii hiddhataa.
Nee ruttagol dyabha goonga dhun bhuri luttugol!
e fenande fahmee dhun dvabhon ko mi haalata!
Laamuudyi wonu bonkiire tampini yimbhe fow,
toonyeedhi dhuudhi e Leydi, ndoorel muntyitaa.
Laamiidho sikki mo lamminaaka ko loore mun
hadhi lamminee, yawitii musidho mo lesdhataa.
Bhe hulaali Allah bhe hersi dyulbhe nde innanoo
yo bhe laamo Leydi bhe haala goonga mo sottataa.
Bhe darii bhe tampini laamateeri bhe murti fes!
miskiino hawkaa, pullo hippaa hippitaa.
Hibhe dyatta dyawle, bhe foottya yimnbhe, bhe lorra dyulbhe,
bhe walla wuybhe; bhe habbha dewle dhe sellataa.
Laamuudyi fallii fulbhe, tampini Fuuta men
haa Fuuta wontiri bhaawo, foolaa foolitaa!
Hibhe dyatta dyawle bhe fottya yimbhe bhe lorra dyulbhe,
bhe walla wuybhe, bhe habbha dewle dhe sellataa.
Ey yimbhe! Nee en fewtanii gere dyawdi tun!
mo no dyolda yhawra o sooda sotta o dyuulataa!
Hara non o waawaa hendagol ko wonna ho Dyoomam
Windunoo Ka azal. ka bindi dhi sottataa.
Faalaadho dyuulude woo e meed hen hawdyinay!
sugguy ruguy! Nden dyulde pellet sellataa.
Mo no sikka dyuulirgol no dyuuliri woo yonay,
himo dhayna anda ko hoore makko o dhaynata.
Dyooman wiay konu mun Malaaika ayninaa
bhe ko dyuuletee :  >
Dyuulen no dyuulirtee! Mo andaa landoyoo
bhen andinaabhe. o maanditoo ko bhe haalataa,
Aaden si yeddyitu Allah Allah wadhay o yedda
hoore makko o andataa ko ohuuwata.
Midho darna dhoo sabu dyunnugol ngol haabhinay
hedhotoobhe. Dyul e Nulaadho Dyoomam dyuulitaa.
Labé nyande 25 Yuuyuhu 1958
Wallafouyee Thierno Abdourahmane Bah


text:
January, 2018
Heɗee mi feññina miijo am
Heɗee mi feññina miijo am Mi nanii fii tummbondiral mawnungal Wonde no saatii yiɓɓineede Maamun ka saare am Hino saatiinaa teemeɗɗe hoɓɓe iwooɓe e leyɗe kawte am E guluuje (ujunaaje) yimɓe iwde Gine leydi am Fii ɓanngingol eɓɓooje ɓamtugol binndi wi’eteeɗi Adlam e miijo am Sincaaɗi Gine leydi am Wi’aa ko binndi Pulaar ɗemngal am Miijii mi e ɓernde am Taw si mi heɓay fehre yoɓangol paasi hoore am? Mi yaha mi tawee e ngal tummbondiral siɓɓe am Mi adora jaɓɓagol seteeɓe iwuɓe e leyɗe njanane kawte amRead More


text:
Ɗaŋre men Ngaawe jeyaa ko e yuɓɓo naange, ɗuum firti ko ndi leydi ndi ngonɗen e dow mum jeya e seto rewngo e hoodere ɓadiinde men nde mbiyeten Naange walla Njaana, Wadde Ɗiiña, Jaayre, Ngaawe, Mbaañ e ɗaŋe goɗɗe ganndaaɗe ɗe fo ko ko mbanngatoo e Naange, ina way no ko Naange tammbii denndaangal ɗaŋe catiiɗe nge, ko ɗum wiyetee yuɓɓo walla seto-Naange.
Dulɓitagol Njaana walla Naange
Sikke alaa, neɗɗo tawaaka nde seto-naange tagatee kono won e ƴeewtindo e juurnitagol ndokkata annduɓe eɓɓin’de no ngo tagiraa, etee tawa ko ɓe eɓɓini ko ina ɓadii goonga no feewi.
Hitaande 1755, filosof ina wiyee Emmaniyel Kant hollitiino won’de seto naange fotata iwide ko e duulal gaasuuji, nde lonngirgal les-mboɗirka (infrarouge) Spitser feewnaa goongɗinii ko oon haalnoo gila yontaaji ɗiɗi e feccere caggal.
Karallaagal kesal ina walliti annduɓe weeyo hannde e humpitaade tago koode (naangeeji), no ɗe tagortoo haa ɗe mboya, hol ko rewi e majje haa yuɓɓa waya no naange e seto mum nih.
Naange, ɗaŋe e ko ɗe ndewnii e lebbi, lefol kaaƴe kayhaytooje hakkunde Mbaañ e Rojju, yanti heen lefo Kiwiper fo jeyaa ko e seto-naange, seto ngo noon woni ko e gootal e cate Lillungal men Fedannde Malaaɗo (galaxie de la voie lactée).
Ko e duuleeje gaasuuji mawɗe naangeeji pettata, ɗeen duuleeje ina mbaɗa gaasuuji e punndi, mawnugol majje ina wona duuɓi teemedde lewndu (année lumière).
Duuleeje mawɗe baaɗe noon ina ngoodi hannde e weeyo, annduɓe e yuurnotooɓe geɗe weeyo cooyniima duulal e nder ɗatal Yooli (constellation d’Orion) walla koode Baawngal, ɓe cooyniima goɗngal kadi to ɗatal Gallaaɗi burgal bannge worgo, ngaal duuldal wiyetee ko Kareen.
Iwdi seto-naange
Wonnoo ɗo ko ina wona wonataa, duuɓi milyaaruuji 4 e feccere caggal hannde, duulal mawngal wiifnino e ceɓal gootal e ceɓe Lillungal Fedannde Malaaɗo, e nder duulal he ko ɓuri haawnaade ina waɗa toon, ruulde sukkunde haa ɓurti, waɗnde ndiƴƴam (hydrogène) e gaas goɗɗo ina wiyee heliyoom, ndeen ruulde ina yirloo no duleendu ni.
Jirlagol ngol ina ɓeydoo yaawde haa ruulde nde mabbi waati no mbeɗu sabu pooɗal, ruulde nde jokki ɗehaade e werbiɗde, nguleeki e nder mayre jokki doolnude, to wuddu ruulde werbiɗnde to jaynge ruppitii , yaynii way no annama-hoodere, ko ndeen hebori wontude Naange.
Annama-hoodere nde, ina belloo kala ko ɓadii nde e kaaƴe e gaasuuji jawsuɗi, ende ɓeydoo mawnude, jawsude e jalbude, ɗum yeeri noon duuɓi miliyoŋaaji 50, nguleeki mayre tolnii 15 miliyoŋ degre, ko ɗoon nde waɗti jappilde ndiƴƴam, doole fooyre nde ɓeydii no feewi, wattan fo annama-hoodere nde wonti naange ngee nge cooynotoɗen.
Ko naange mooɓi ko ɓuri heewde e duulal fuɗɗoode ngal, 99.86% e mooɓre seto-naange ko kannge, ko heddii ko feccaa e ɗaŋe, hay ɗuum ne ɗaŋe Rojju e Fommo nawi ko ɓuri doolnude e ko naange heddi ko, ɓaaw ɗuum keletine ɗe ndoɓindaa woni Ngaawe (Leydi) e ɗaŋe tokoose dewɗe e Naange ɗe, Wadde leydi ko punndi tan.
Ndeen Naange fettii yayniima, boygol magge deeƴaani no feewi, e nge fuupa ko heewi e gaasuuji ndiƴƴam e heliyoom faade weeyo, ngaan saanga hay ɗaŋre wootere woodaani, ko kedde mbeɗu punndi duulal ngal tan heddii seeɗa, ina satii naange nge, ina yirloo, e dow jirlagol punndi ndi gabbe mayri ina pelɓondira kadi leemondira haa ngonti kaaƴe tokoose, ɗeen ne ndenti mahi kaaƴe mawɗe, ɗe kawriti ɗe ñukondiri ɗe mahi ɗaŋe, to seraaji mbeɗu to ko kedde gaasuuji ɓuri heewde toon, ɗiin gaasuuji ne ndenti piy paali moolanaaɗi woni ɗaŋe Rojju fay caggal.
Nde wonnoo ko felɓondiri fo heewi ko yaltin’de jayngol, kaaƴe pelɓondiɗe ɗe caayi ngonti loopal murlal gulngal, kala ko ɓadii ngal, ngal belloo yana e maggal, ngal jokki ɓeydaade mawnude, ko noon tan haa ɗaŋre Ngaawe tagii haa feewi, e nder nduun iiñcuru, ɗaŋel yani e Ngaawe ko heewi e loopal gulngal dalƴi serindii ina yirloo haa muriliɗi, ngaal woni lewru.
Duuɓi 100 miliyoŋ ɓaawo goodal seto-naange, lefol kaaƴe darii caggal ɗaŋre Mbaañ, ngool lefol ko naange bellii kaaƴe kayhaytooje e weeyo jooki ɗe hakkunde Mbaañ e Rojju, ɗe ndeggondiri no lefol ni haa taartii Naange.
Rojju, fommo, mbuun e paamte ko paali gaasuuji mawɗi, ɗi keedi ko wattan seto naange, Pluton noon nde wonnoo lappol mum nanndaani e lappi ɗaŋe goɗɗe ɗe, kadi ina famɗiri won’de ɗaŋre, nde yaltinaama e ndeen fedde hitaande 2006.
Caggal Pluton ko kaaƴe haa mbay no leydi ndeggondiri toon mbaɗi lefol biyetengol Kiwipeer , caggal ngool lefol ruulde Oort woni, ko toon yoga e koode laaci ummotoo.
HAMMADI SAMMBA JAH


text:
Gooto e ɓiɗɗo fuuta jeyaaɗo to cuuɗi men to wuro Seeno paalel biyeteeɗo Mammadu Bookar Daf gardiiɗo CMU e nder leydi Senegaal, addii ballal mum to renndo teeru Ndenndoori. Fawaade e nanondiral e ciynugol jokkondiral hakkunde jaagorgal to bannge cellal e jaagorgal to bannge jaŋde to bannge cellal sukaaɓe janngooɓe ɓe, e naatde e cmu o. O wallitii ɓe fotde miliyoŋaaji 4 e kaalis sefaa ɓe njeyee heen waawa ɗoftude ɓe e safaruuji maɓɓe e hitaande nde, fotde 4000 janngoowo, wallitii fotde 10.000 kayee. O hollitii kala ko haaldanoo to bannge maɓɓe waɗaama, to bannge nokku heɓaama, jiiloowo golle heɓaama kaɓirɗe yiilirde nde heɓaama. Wonande ekkolaaji maa o wallit oordinateruuji 10,empirimanteruuji 10 ngam newnugol jaŋde sukaaɓe ɓe. Kadi bannge gorgolaaɓe leeɗe ɓe wonde Hooreejo leydi hono Makki Sal haalnoo to batu maɓɓe garaa teyataar yo ɓe naatne e safaara o.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
UNESCO
Ka wowlugol: Yunesco, nyoggal innde enngele United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation firiraande e faransi Organisation des Nations unies pour l'éducation, la science et la culture, si waylitaama e fulfude wona: fedde Ngenndiije Dentuɗe (moftondiral leyɗeele adunaaru ndun) wonande needi e ganndal e pinal.
UNESCO ko njuɓɓudi hertiindi e nder saccudi Ngenndiije Dentuɗe sincaandi nyannde 16 nuwambar (jolal) 1945. Nyiiɓirde mayre ko:
7/9, place de Fontenoy, 7e arrondissement Pari, Faransi.
Faandaare UNESCO ko: « [...] wallitaade tabintingol jam e kisal nder aduna on e dow ɓannindirgol leyɗeele aduna on wondude e needi, ganndal, pinal, yewtere, tawa ɗun ɗon fow ko fii semmbingol e winndere nden fow peewal, sariya, haqqeeji neɗɗanke, ndimaaku, ko aldaa e senndindirgol leƴƴi, debbo e gorko, ɗemngal maa diina, ɗin haqqeeji ɗi eeraango Ngenndiije Dentuɗe sellinani denndaangal jamaaji ɗin. »
Unesco no jokki golle mun ɗen e dow porgaraamuuji mawɗi jowi: needi, gannde, gannde wondiigu e neɗɗankaaku, pinal, yewtere e humpito.
Fewndo ɗoo (2008) UNESCO no mari leyɗe ɓii-feddeeje 193.
Hoolaaɓe kuuɓal UNESCO gila fedde nden sincaa wondude e iwdi maɓɓe:
- Julian Huxley, Laamateeri Renndundi/Inngila (1946–1948)
- Jaime Torres Bodet, Meksiko (1948–1952)
- John Wilkinson Taylor, Dawlaaji Rennduɗi (1952–1953)
- Luther Evans, Dawlaaji Rennduɗi (1953–1958)
- Vittorino Veronese, Italiya (1958–1961)
- René Maheu, Faransi (1961–1974)
- Ahmadu-Mahtar MBow, Senegal (1974–1987)
- Federico Mayor, Hispaanya (1987–1999)
- Koïchiro Matsuura, Japan (koolaaɗo kuuɓal gila 1999 haa jooni)


text:
Mi salminii-on musidɓe. Caggal nde jakkaa men egginaa, en keɓii yeewturde hesere lombande e lowre
ndee. Ko ɗum woni ko wonanoo e golleede ɗee jonte ɓannuɗe. Jooni jakkaa oo ɓuri yuɓɓude, kadi jo jooni o ɓuri yiyaade sabu makko wonde e nder lowre ndee.
Eggugol jakkaa naamnii ko golle caɗtuɗe, keewɗe, juutɗe! En ndañii heen caɗeele seeɗa yiɗde daɗnude ɓarakeeji men. Ɗi ndaɗii kono jaabawuuji ɗii ceerndaama haa wayi no jeewte keewɗe nih. Oɗon ñaagaa heen yaafuya kono kadi ko binndi ɓooyɗi ɗii tan toɗɗii, ko fayi arde, binndi njaltirta ko no haaniri nih.
On mbismama kadi e yeewtirde men hesere ndee
Ibraahiima SAAR


text:
Njoɓdeele bursi lebbi tatiiji e daawal ɗiɗmal e nder diiwaan Maatam fuɗɗii ko ñalawma hannde 18 morso 2017. Fotde 10.852 miskiino maa keɓ e nder postooji ɓurɗi ɓadtaade fotde 2 625 mb tawii ko ŋakkaaɓe terɗe ɓeen ne maa keɓ. Ɗeeɗoo golle fof ko ngam wallitde yimɓe ɓe to gooto kala waawa naftoraade e nguurndam mum, kala lebbi 3 kala binndiiɗo ina heɓa 5000 mb. Hollitaama to bannge kaan ngonka waylii ko heewi e ngonkaaji. Sabu to bannge bursi o woni heen ko baalaaje 3, cellal, jaŋde e heɓde kaayitaaji jibinannde. Ɗuum wallitii ko heewi.
Bookar sek Lewlewal Maatam


text:
O, ba , ndi, ngol, ka, ki, ndu, ɗe, kal, ngal, ɗum, ngel, ngo, ngu, ɓe, nge, nde, ɗi, ɗam, kon
HOL NAFOORE FEDDE INNDE?
Felde innde nafata ko e joofaade innde walla toɗɗaade ɗum.
Innde aaynaande woni nde toɗɗaaka, joofaaka.
1. TOƊƊORDE
So a wi’i « neɗɗo », hay gooto a toɗɗaaki.
So aɗa toɗɗoo, toɗɗorde arata ko caggal innde.
Neɗɗo oo ko moƴƴo.
Ɗoo Neɗɗo ko innde aaynaande.
Toɗɗorde ndee ko oo.
Toɗɗorde ko felde arnde caggal innde.
Toɗɗorde sakkitto.
Innde aaynaande. Toɗɗorde.
2. JOOFORDE
Jooforde ina waawi adaade ina waawi sakkitaade.
Yeru: Oo neɗɗo.
Oo neɗɗo ko moƴƴo.
Walla neɗɗo oo ko o moƴƴo.
Neɗɗo oo ko moƴƴo. A joofiima.
Neɗɗo oo, o yehii.
Aan oo : a joofiima.
Ndii leydi tuɗii. A joofiima leydi ndii.
3. LOMTO INNDE
Ndii leydi tuɗii.
Ndii tuɗii.
Ndii = lomto.
Ɗam ndiyam keelalam.
Ɗam ɓeeɓii.
Ɗam = lomto
Toɗɗade e joofaade
Kala innde ina jogii fedde mum
Ɗum waɗi Pulaar ko ɗemngal pelle. Français: Ce, cet, ces, le, la, les; Anglais: this, that, those, these. Fedde innde Articles, adjectifs démonstratif.
kala ɗo innde haaɗti ko ɗoon felde mum haaɗtata.
Ina wona alkulal ina wona masannde.
Innde Felde innde
Teewu o Teewu oo wi’etaake
ngu
Leggal o Leggal oo wi’etaake
ngal
mbabba ndi Mbabba ndi wi’etaake
ba
suudu ka Suudu ka wi’etaake
ndu
Mbinndee mbabba :
Mbabba, mbammba mba, mbabba baa, mbabba, mbabba
Mbam'ba walla Wamnde
Keewal mum ko Bamɗi m ina ɗoon. W ina wonta mb, wadde noon ina waawnoo winndireede
Mbam'ba janngiree mbabba.
Pelle inɗe, ina woodi ko jogii heen ko firti. Pelle inɗe pulaar ina ɓeydi njooɗndam mum e kaawis
ɗemngal ngal.
Pelle kaawniiɗe ina ngoodi
Ɗam
Ɗam faati ko e ndeelam walla huunde yenɗunde.
ko wa'i no enɗam.
Ngol
Ko ko juuti
Loocol ngol, laawol ngol, binndol ngol
So a wi'i ɓii pullo yoo addoy ko joofiri e ngol addata ko ko juuti ko
Ngo
Ngo ko ko wertii
Junngo ngo , daago ngo...
Nde
faati ko e murliɗi
ɓannde nde, daande nde, hoore nde, .....
Gartol = Chromosome gartol ngol ina juuti.
Ɓinnde = Tagre = raayre = Busuŋŋe Ɓinnde ina murliɗi
Ɓinnde = ɓurnde famɗude e maande ɓanndu kala huunde wuurnde foti ko puɗol walla kullol.
Ɓoccindere : ovule. Ɓoccindere nde ina murliɗi.
Kañol = Spermatzoïde
Eɓɓogol tuufeere nde = Division cellulaire
Ñaamteeri = nutrition
Ñaamtel : nutriment
Artere = Gène
Ɓocongel waɗi ko 23 gartol.
Kala ɓinnde waɗi 46 gartol
Ɓinnde = Kañol + ɓoccindere
Mittere = atome
Ngo ko ko wertii
Ɗam ko ndeelam
Oo ma ko Geno walla ko neɗɗo
Gundo oo Gundooji ɗii
En ndottu kono ko gundooru ndu
Gundo, wona oo fotnoo won'de
Ngori oo --- Ngoriiji ɗii


text:
To renndo teeru Wurosoogi, caggal nde waɗii daawal juutngal ŋakkere ndiyam, wonnoo caɗeele mum ko ŋakkere kaɓirɗe timmuɗe. E nder lewru Noowaamburu nduuɗoo ndu ngonɗen Wurosooginaaɓe ngoni ko e caɗeele ndiyam, nde wonnoo ina waɗi faktiraaji ɗi njoɓanooka, e darnde ardiiɓe nokku o ndariima haa ɗeen caɗeele puɗɗiima safraade. Tuma nde jooɗnde adaniire jooɗdaa e wiyeteeɓe OFOR ngam jogtaade ndiyam ɗam, jaɓɓal Meer Wurosoogi hono Meeter Muusaa Bookar Caam ngam geɗe ndiyam waawa yahrude no haanirta, gila e kisnal timmungal ngam fayde e ɓesngu Wurosoogi to bannge faggudu. Hannde ɗeen caɗeele njahrii no haanirta. Ɓe mbaɗii batu kuuɓtodinngu baylugol yiilirde to bannge goomu kisnal ndiyam.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
Lofu nguu juuti kono ɗo fayanoo yettaama caggal laabi 5 ko diisndirteeɓe renndo teeru Ciloñ, mbiyi loppet ɓetataa koppareeje potɗe golloreede e ooɗoo sahaa nanondiral woodi caggal nde mawɗo leydi ndi holliri yo ɓe laawɗin koppareeje ɗee. ɗum tolniima e 146 miliyoŋ pawɗi 195 ujunere pawɗi. Booñ ; tawi ko e pecce ɗiɗi waɗaa. 99 miliyoŋ pawɗi 75 ujunere e 716 mbuuɗu e fiftinaaji 7, cfa ɗum fayi ko e nguurnrndam meeri oo. 47 miliyoŋ e 17 ujunere e 136 mbuuɗu e fiftinaaji 4 ɗum ko darnirgol golle. E ciifondiral nguun ngalu, ko 46 diisnondirteeɗo ko gooto woni mo tawaaka, 8 calii wootde 37 ɓennini ɗum. Saliiɓe ɓee noon kollirii wonde ko renndo ngoo darni ɗumen toon, wonaa hooreejo leydi ndii. Ndeen noon ɓe mbaawaa yawtinde ngam weltinde hooreejo leydi ndii e ko rewaani laawol.
Abou GAYE
CILOÑ : SADTIINO KONO BOOÑ OO WOOTAAMA
Lofu nguu juuti kono ɗo fayanoo yettaama caggal laabi 5 ko diisndirteeɓe renndo teeru Ciloñ, mbiyi loppet ɓetataa koppareeje potɗe golloreede e ooɗoo sahaa nanondiral woodi caggal nde mawɗo leydi ndi holliri yo ɓe laawɗin koppareeje ɗee. ɗum tolniima e 146 miliyoŋ pawɗi 195 ujunere pawɗi. Booñ ; tawi ko e pecce ɗiɗi waɗaa. 99 miliyoŋ pawɗi 75 ujunere e 716 mbuuɗu e fiftinaaji 7, cfa ɗum fayi ko e nguurnrndam meeri oo. 47 miliyoŋ e 17 ujunere e 136 mbuuɗu e fiftinaaji 4 ɗum ko darnirgol golle. E ciifondiral nguun ngalu, ko 46 diisnondirteeɗo ko gooto woni mo tawaaka, 8 calii wootde 37 ɓennini ɗum. Saliiɓe ɓee noon kollirii wonde ko renndo ngoo darni ɗumen toon, wonaa hooreejo leydi ndii. Ndeen noon ɓe mbaawaa yawtinde ngam weltinde hooreejo leydi ndii e ko rewaani laawol.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté pour publier un commentaire.
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 11 MBOOY 2019
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
Cakkite+
-
-
-
-
-
NGALU 09 MBOOY 2019Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Dawrugol
-
-
BANO SAL : KO MINEN NJAMIRI JALTUGOL SAADA NJAAY PDS :Posted in: Dawrugol
Jaltugol Saada Njaay PDS feewde APR ina yahdi e yamiroore gollodiibe makko to Meeri mo Ngijilon. Bano Sal ina habra no yahri:
-
-
NANNGAL SEEK TIJJAAANI GAAJO : INA WAAWI O WOPPEE ALTINEPosted in: Dawrugol
Ko aljumaa jawtudo oo o nannganoo to Amerik caggal tuumo wallondirde e Hooreejo leydi Caad ngam yeeyde Peterol Leydi Shiin. Gila ndeen ko e dummbirdu o woni ko e dumbirdu.
-
ABDULLAAY WADDA YIDDE MAKKO KO MURIIT ARDOO LEYDI NDIIPosted in: Dawrugol
To wuro Tuubaa to o yehi ngam tawtoreede Maggal Tuubaa, Meeter Wade, hooreejo lannda Pds noosi kadi ko hesɗi.Gaa ‘gaa Umnr Saar gotnooɗo suko makko e lannda Pds, Abdulaay Wade wii ko Meeter Madikee Ñaŋ suɓii cukko mum. Kori ɗum beyɗataa jiiɓru e nder lannda Pds, caggal nde wayɓe no Moodu Jaañ Faada, Sileymaani Ndeene […]
-
IBA DEER CAAM : » SULEYMAANI BAAL INA FOTI JANNGINEEDE E EKKOLAAJI SENEGAAL »Posted in: Dawrugol
Porofesoor Iba Deer Caam na yahdie yo golle Seek SileymaanI Baal njaŋngine e duɗe Senegaal E ciimtol ngol keɓ-ɗen e jaaynde APS,Porofesoor (Ceerno) Iba Deer Caam,jaŋnginoowo dowrowo ko faati e taarik to duɗal Seek Anta Joop holliri e yiyannde mum yo sukaaɓe leydi Senegaal kaalane, kadi njaŋnginee golle e golwole Seek Sileymaani Baal;“tiitoonde e nder […]
-
JIBOO LEYTI KAH : GANNDO LAAMU WIRNIIMAPosted in: Dawrugol, Joljole Tags: Djibo Ka; Leyti KA, URD
Jiboo Leyti Kah mo innde mum duƴƴidta e daartol politik Senegaal wirniima e oo alkamiisa 14 satambara. O hawri e lajal ko to Dakaar e nder kilinik Madoeen. Ko qset o wirnatee to Dakaar. Nde o naatata e laamu ko duuɓi 25 tan o joginoo. O duusii denndaangal meeɗɓe ardaade Senegaal gila Sengoor haa Makki […]
-
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 11 MBOOY 2019
NGGURNDAM YERO DOORO JALLO
Cakkite+
-
-
-
-
-
NGALU 09 MBOOY 2019Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Pularji Thierno Aliou Bhoubha N'Diyan
Thierno Aliou Bhoubha N'Diyan
1847 - 1927
Thierno Alliyyu Bhuubha-Ndiyan laatii dhigginannabhe yubbhude mballafuyeeji yoodhudhi, yeddhudhi.
Bhe windii himmudhi e haala aarabu. Dhin hino jangee nokkeeli buy, Fuuta-jallo e ko hinaa, dhi janniree men
nanganbhe dhigginde kan haala aarabu, luggina fahmu mabbhe lislaamu e koohoobhe mu'un, kabii Thierno Aliyyu,
kanyun e musibbhe mu'un wano Thierno Abdullahi e Thierno Mukhtaaru, e gedhalbhe mabbhe karamoko bano, e
taanira men, wano Al-hadji Shaykhu Manda, bhe fow laati jom dudhe mawdhe; dhen dudhe jalbi Donhol thernoyaa, e
Manda, Bhuubha-N'Diyan, e Labe-misiide tigi.
Taalibaabhe Thierno Aliyyu bhen lollii e missiddaaji Fuuta-jaloo dhuudhudhi. Paul Marty hino linti wobbhe e bhen
taalibaabhe, adaade 1920, dhun ko e ngurndan Thiernoojo on, mo on Marti aski fota e deftere mu'un , « L'Islam en
Guinee Francaise » (Paris, 1921). o windi wondema:
« E der Labe on tun, karamokoobhe hino yoni teemeddhe buy, bhe Thierno Aliyyu janni fewndo sukkaku mabbhe,
bhe o rokki wirdu Tijjaani e feyyhinde dhun faadee e almubbhe mabbhe. Thierno Aliyyu etike sortugol jande nden e
laabi pedagoosi woowanoodhi ka Fulbhe , o ekkiti almubbhe makko bhen haala aarabu .... »
Bhen taalibaabhe, laatiibhe kambhe kadi jannoobhe waawubhe fahminde fannuuji sattudhi tindinde , bhen hino
yoni ko andini bindi karamoko mabhe dhin. Durratu al abraari, e Maghaaliidu al sa'aadaati fii mah-di
sayyidi al saadaati, ko goddhi e dhin aarabuuji andaadhi ; dhi'i hino sifii fii ngurndan Nulaadho e fii bhure makko.
Goddhi e dhin aarabuuji hino pirintaa ko neebhaali, kanji e dhi wobbhe e fewndoobhe Thierno Aliyyu. Ko gedhal
mabbhe, Thierno Abdourrahmaani, lonto mabbhe ka waliyyaaku woni ko Allah newnani laatinde ngol pirintugol dheri
dhin mawniraabhe mabbhe fuddhino moobhitude e ngurndan mabbhe, bhen ko Thierno Muhammadu et Karamoko
Shaykhu.
« Yo musibbhe jangen, Allah farlii jangugol... », hino hadhi welsindagol fii jangude fahma dewal, waajii hittinde fii dhun:
« Ko mo jangii tun Ie si anda Sunna Nulaadho on, sabu sunna andirtaake yhoyre e maandagol ».
« thandhi Madiina ... e «Yo jooman juulu hisna e Annabiijo » hino sifii kuudhe Nulaadho e bhure makko.
« Yetteede Maadha yo Joomiraadho mo waasataa...», ko waajiinde julbhe, hita bhe jokku mbeleedhe aduna tun, bhe welsidoo fii kisiyee mabbhe.
>
Nyande 1 Yumaayiru, 1987
Ibrahima Caba Bah


text:
Mammadu Sammba Joop ganndiraaɗo Murtuɗo wiyatnoo wonde leñol fof wondataa haaside. Ko neɗɗo walla yimɓe seeɗa ngonata haasideeji, njiɗa walla ngetoo ubbude neemaaji ɗi Geno yeɗi woɗɓe. Ngool konngol teeŋtinaama e Asnde Balla nde Muusaa Cuun e wondiiɓe mum ndokkondiri juuɗe e ɓesngu Asnde Balla, Njaakiri, Hooƴo e Wuro Moolo ngam dañande Aamadu Sih, Maccuɗo Pulaar daabaa ngam nattude yahrude koyɗe hakkunde galle mum e gollorde mum.
Aamadu Sih lollirɗo Maccuɗo Pulaar waɗanaama ñalaande teddungal ñalɗe 6 e 7 duujal 2017 e nder wuro Asnde Balla sara Hoore Foonde to leydi Senegaal. Faandaare ndee ko waɗde feere no o dañiri daabaa no fotiri fof, oto walla moto mbele omo natta hankadi yahrude koyɗe hakkunde wuro Asnde Balla, ɗo galle makko woni ɗoo e Cilon, ñiiɓirde Rajo Salndu Fuuta to o gollotoo too sabu teskaade caɗeele ɗe o wondi gila e gargol, kootgol haa e bismagol walla nawtugol hoɗɓe yeewtere makko.
Miijo ngoo ummorii ko e biyeteeɗo Muusaa Cuun to wuro Aañam Ciwol e ballondiral Saydu Siisee Jaw, Aamadu Sammba Jah, Haaruuna Aamadu Lih lollirɗo Lewlewal Leñol e tawtoreede Foondu Banel e Mayram Saydu Yoɓi Bah, Oolal Hammadi Bah e Hammadi Jah lollirɗo Jalliis Tokosel.
Ɓesngu Asnde Balla e kuuɓal, ɓesnguuji gure catiiɗe, ɗanniyankooɓe maa wonɓe e nokku hee, ko wayi Hooƴo, Njaakiri e Wuro Moolo, njaɓɓii miijo ngoo, ndarii heen darnde tiiɗnde, lelnani ngo tuugnorgal juɓɓungal e kuutorgel sahaa.
Kala joom kattanɗe mo ƴiiƴam ngenndiyankaagal yahata e ɗaɗi ɓanndu mum, gonɗo e diiwaan hee, goomu nguu yettii ɗum, hollitii ɗum goodal ñalɗi ɗii e sababuuji majji.
Ñalnde 6 duujal 2017, subaka mum, wuro Asnde Balla jaɓɓiima e jaati hoɗɓe ko jiidaa e waaltuɓe ɗoon. Tuggude e Hoore Foonde wonande gure jeeri worgo haa e Ndulumaaji Funeeɓe e Demɓe, alaa keddiiɗo. To bannge Daande Maayo, tuggude e Sillaa Rewo e worgo, Caski, Jowgel, Jorbowol haa addan maa e Neere, alaa kattaaɗo.
Nde takkusaan juulaa, nguleeki kii fof e fantude tawi ko jaayndiyankooɓe rajooji, gila Dumga haa Kasga ndariima e dingiral ena ciimtira tolnde beƴ no golle ɗee njahrata. Ko ɗoon Idi Kan e Maamuudu Ɓaas ndokkondiri juuɗe, eewnii Meselal Leñol, Aamadu Abbaas Joop, cubballo mo Caski e Ummu Sih Bah tawi Kamarel, gorko Sahre Kuro e Demmba Gaajo, karallo mo kuuraa aannaani ena ngoni ɗo woɗɗaani.
Aamadu Sih, Maccuɗo Pulaar naati dingiral kewu nguu ena ɓoornii dolokke rommbal, ena fiili kaala ndanewa e daande, paɗe mukke daneeje, tengaade e lone, ena tami silaama ngaalaaka e junngo ñaamo, ena lommbii hakkunde seto mawngo. Nde o ari ndee tawi ko fotnooɓe bismeede ɓee fof ena njooɗodii e dow toŋorɗe lasaaɗe e les caaleeje keblaaɗe, cinkaaɗe, beertaaɗe kosiiji. Hilifaaɓe diine, aada e dawrugol haa e ngenndiyankooɓe rewo e worgo e yontaaɓe jamaanu ŋakkaani e oo kikiiɗe: joom wurooɓe Asnde Balla, Hooƴo, Njaakiri e Wuro Moolo, elimaneeɓe jumaaji e jamaaji mumen, Aamadu Haaraan Bah lollirɗo Nebam-Bonnaani-Follere mo Bagodin, Bah Sammba Bookar ganndiraaɗo Meselal Leñol Bah, Mamma Haajaa Sih to Hoore Foonde e Gelongal Fuuta.
Nde o yettii, jamaanu nguu haftii, darii ngam salminde garal makko. O jooɗii sara hilifaaɓe nokku oo. Duwaaw cakkitaa ummoraade e elimaan wuro Asnde Balla hono Ceerno Jibi Sammba Bah. Caggal duwaaw oo, ko Ibraahiima Aamadu Bah, joom-wuro wuro ngoo waɗi konngol bismaango feewde e hoɗɓe arɓe ɓee. Nde o rowi, Muusaa Cuun, gonɗo sabaabu ñalɗi ɗii, ɗowɗo golle ɗee, ari ena lommbii hakkunde sukaaɓe ɗiɗo rewɓe sinkiiɓe, sinkoriiɓe ganni laaɓtuɗo e ndaaratnde. Kanko ne o woɗɗaani ɗoon sabu omo daadii leppi ɗiɗi cañaaɗi, jaltuɗi e ñeeñal domre, ɗaldugal e niire jarno fanniyanke dowrowo cañu. O ƴetti konngol, o haali sabaabu ñalɗi ɗii e no golle ɗee ɗowiraa haa ɗe njettii e oon kikiiɗe. Ɗoon seppo ganni, rewɓe e worɓe, naati dingiral, rokki winndooɓe, haalooɓe e ndaarooɓe ngaanumma, hakkunde feewde e yooɗde. Seppo ngoo haastaaka, dartorii bannge, Gertooɗe Koli Makam Maysa Joolaa, ngari ena pawi e mafe harbiyankooɓe mbaɗɗu, sormitiiɓe sormatuuji wolde, ena palindii gaawe, ena mbakkii petelaaji. Pucci ɗii njarfaa, ngamnaa, punndi mukki haa yimɓe majjondiri, ƴeeŋi.
Nde pucci ɗii njalti, woodi rokkaaɓe konngi, kaali e Aamadu Sih, Maccuɗo Pulaar seedantaagal ngal neɗɗo fof yiɗi yo seedte e mum, gila to gooŋɗingol ɗemngal, ngondiigu hakkunde mum e yimɓe, foti ko hoɗdaaɓe walla ko gollodteeɓe, foti ko musiɗɓe renndaaɓe nguurndam walla ko enɗam. Ɓe njuutnii e neɗɗaagal, ngal Alla waɗi e makko, hakkilantaagal, ngal loowi e makko haa e muñal, ngal yeɗi mo. Uddi kikiiɗe oo ko naalanke biyeteeɗo Siley Hoogoore Bah e diɗɗal mum caggal nde mago teskinngo waɗaa.
Ñalnde 7 duujal 2017, arnooɓe ɓee mbeeti ko fooftaade walla e yahde e haajuuji mumen keeriiɗi, ko wayi no juuroyaade won e galleeji hilifaaɓe arnooɓe salminde ɗumen, faggoyde daarti walla natoyde won e nokkuuji maantiniiɗe nokku oo.
Heedde beetawe toowɗo, Jibi Bah lollirɗo Gelongal Bah, gorko Fanay Ndooro ari ena wondi e Idi Gay, teen Duungel, gardiiɗo Rajo Kasga. Garal maɓɓe teskinii to bannge faayiida wonande ñalɗi ɗii. Ñalando ngoo teskaama kadi to bannge jeewte e gardagol Bah Sammba Bookar, meselal Leñol. Caggal takkusaan, jamaanu nguu hawritoyi to dingiral kewu too. Yimɓe keewi haa nokku oo yaajtinaa. E ngol noon Aamadu Sih, Maccuɗo Pulaar ardi ko sabandoor haako-ñebbe, laafa Seeku Tuure cooya, yimooɓe e yettooɓe ena cekki ɗum, hakkunde mayleeji natooɓe haa o yettii jooɗorde makko, o jooɗii. Sukaaɓe tokosɓe ndarii ena tami araaraay leydi Senegaal, njimi jimol bakkorgol Senegaal e ɗemngal Pulaar laaɓngal cer. E oon sahaa, jamaanu nguu fof haftii, darii ngam teddungal bakkorgol ngol. Jimol joofi, goomu pinal naatti e dingiral ena sormitirii kadduki ganni, ena ardini alluwal natangal natal Maccuɗo Pulaar, winndangal ngolɗoo:” wuurnude Pulaar woni himme Maccuɗo Pulaar”
Goomu nguu taarii dingiral ngal haa hawri, arti darii e hakkunde maggal, yimi, ami, haa yimɓe fof mbeltii, poɓɓi. Hawri e yumma mum Gelongal Baro, arii, ena ardi e seto, ena addii teddungal. O salminaa, o rokkaa mikoroo, o waɗi haalannde teskinnde.
E oon sahaa tawi fotnooɓe haalde ɓee ena njoni kadi sahaa oo yurmaaki. Nii woni woodi e geɗe tuugnorgal ngal ko moɗ-moɗtondiraa sabu paaɗtugol sahaa oo. Rajooji garnooɗi mbaɗti konngol mumen ko e ɗemngal Daawda Sammba Ndonngo, garanɗo Rajo Gorgol, jooɗiingo to Kayhayɗi. To bannge haaliyankooɓe wonnooɓe ɗoon, ko wayi no Aamadu Haaraan Bah, Idi Gay, Gelongal Fuuta, Meselal Leñol njukni haalannde mumen Gelongal Bah.
Caggal kaalanɗe ɗee, jamaanu nguu moɗti poofaali, hakkillaaji keedti e moto ena darii e hakkunde dingiral ngal. Ko meer Hoore Foonde Aamadu Yero Bah soodani Maccuɗo Pulaar. Meer oo dañaani tawtoreede dokkirgol ngol. O lomtini ko yonaaɓe makko, ngari kolliri, kaali e innde makko. Kelle poɓɓi, gulaali ngulli. Ko ɗoon jamaanu waynorii dingiral ngal, fadndoyii hiirde caggal kiraaɗe. Nde kiraaɗe kirtaa, ataaye fawaa heen, yimɓe ngarti e nokku kewu nguu. Ɗoon ko geɗal jabbaaji(rapp), naalankooɓe e magoyankooɓe haa pecce jamma, hiirde ndee fusi, arnooɓe leldoyii e weltaare e miijooji.
E tonngol, Aamadu Sih Maccuɗo Pulaar yoɓaama darnde mum gila e nguurndam mum so rutteede teddungal potngal nii. Muusaa Cuun e gollodiiɓe mum ne ndañii wune sabu miijo mumen rewaama, yuɓɓinaama etee ngo yuumtii ko aldaa e pergitte. Asnde Balla, Njaakiri, Wuro Moolo e Hooƴo jaɓɓinooɓe miijo ngoo ne nimsaani so dañde teddungal e manoore.
E wattan, paandaale toɓɓanooɗe e ñalɗe ɗee fof keɓaama. Ngalu dañaama gila e joli naatirɗi kiirɗeeli ɗii, winndanooɓe ɓatakeeji haa e balle keɓaaɗe e yimɓe yarlitiiɓe. Ngalu ndañaangu nguu fof fayti ko juuɗe Maccuɗo Pulaar e wiyde Muusaa Cuun. So ngu timmii coodgu oto, oto soodee. So ngu timmaani, moto ndaartee. So ngu yettaaki ɗoon ne kadi, ceede ɗee mbaɗtee e juuɗe makko, o somoroo saakuuji ñebbe, kanko e galle makko e Boolo en, yo ɓe ndol e jam.