text:
Mali woni ko e Afrik hirnaange. Heedi ndi rewo ko Alaseri, bannge fuɗnaange ko Niiseer e Burkinaa, bannge worgo ko Koddiwaar e Gine, bannge hirnaange ko Senegaal e Muritani. Mali ko leydi njaajndi sibu wertallo mayri ko 1,2 miliyoŋ km2 (Almaañ e Farayse e Angalteer e Belsik e Pays-Bas so ndenndinaama). Yolnde hakkunde rewo oo e worgo ngoo ko 1 600 km. Ndi waɗi ko diiwanuuji 8, ɗiin ngoni : Tummbuktu, Gaawo, Mopti, Kaay, Kulikoro, Sikaaso, Segu, yanti e laamorgo hee, hono Bamako.
Mali woni ko e Afrik hirnaange. Heedi ndi rewo ko Alaseri, bannge fuɗnaange ko Niiseer e Burkinaa, bannge worgo ko Koddiwaar e Gine, bannge hirnaange ko Senegaal e Muritani. Mali ko leydi njaajndi sibu wertallo mayri ko 1,2 miliyoŋ km2 (Almaañ e Farayse e Angalteer e Belsik e Pays-Bas so ndenndinaama). Yolnde hakkunde rewo oo e worgo ngoo ko 1 600 km. Ndi waɗi ko diiwanuuji 8, ɗiin ngoni : Tummbuktu, Gaawo, Mopti, Kaay, Kulikoro, Sikaaso, Segu, yanti e laamorgo hee, hono Bamako. Ndi jeyaa ko leyɗe burɗe waasde e winndere ndee. Fotde 13,5 miliyoŋ aadee ina nguuri e mayri, tawi heen 9/10 (cappaɓe jeenay) ko e worgo mayri. Fotde 90% e maɓɓe ko juulɓe.
E hitaande 2005, won wiyɓe ko nii leƴƴi mayri peccitorinoo : 40% manndeŋ en (ko ɓuri heewde heen ko bambara en), 13,9% fulɓe, 9% senufoo en, 8,8% soninkooɓe, 8% dogoo en, 7,2% sonngaay en, 6,6% Julaa en, 2,4% Bwaba en, 1,7% tuwaareg en, 1,2% safalɓe. Fulɓe ɓee ɓuri hoɗde ko e diiwaan Maasina oo (Kayes).
Mali ina waɗi ko ina tonoo e capanɗe tati (30) ɗemngal, tawi ko fotde 10 heen tan njogii ko ɓuri 100 000 kaaloowo. Ɗum noon, ɗemɗe keddiiɗe ɗee kala, e tuugnaade e binndanɗe men ɓennuɗe ɗee, ko ɗemɗe parwuɗe. Fotde 17% e malinaaɓe ina kaala Pulaar/Fulfulde, tawi ko ɓuri heewde e maɓɓe nguuri ko e diiwanuuji Kayes, Mopti e Segu.
Ko nii doosɗe leydi ndii tonngiri politik laamu Mali paatuɗo e ɗemɗe, e nder kuulal mum 25 :
– Ko Farayse woni ɗemngal haala laawɗinangal
– Sariya maa dottu laabi ƴellitirɗi e laawɗinirɗi ɗemɗe ngenndiije.
Eɗen paama ɗoo tan, Farayse ko ɗemngal laamu, haa arti noon to bannge diskuraaji ekn … Ɗemɗe ngenndiije ɗee ko potɗe ƴelliteede, laawɗinee. Nii woni, so en ƴettii yeru e ñaawoore, ñaawooɓe ɓee ina kaalda e yimɓe ɓee e ɗemɗe ngenndiije ɗee kala, hay so tawii binndi ɗii kala ko e Farayse… E nder njuɓɓudi laamu ndii, ina waɗi nii e nokkuuji ɗo ɗemɗe ngenndiije ɗee kuutortee e binndol.
Caggal jarribo juutngo, tuugnorgal jaŋde kesal lelnaama e hitaande 1993, tee yamiroore sariya (dekere) ƴettanooma ngam naatnude ɗemɗe ngenndiije 6 e nder tippudi nehdi e jaŋde leydi ndii e hitaande 1994-1995, ɗeen ngoni : bammbara, tamashek, sonngaay, sooninke, fulfulde e dogon. Caggal ɗuum, e hitaande 1996, yamiroore woɗnde ƴettaama ngam ƴellitde ɗemɗe 13 (ina heen xaasongaxanŋo, maninkakan e safatoore).
Yamiroore 26 desammbar 1999, hollitii wonde jaŋde ndee waɗetee ko ɗemngal laawɗingal ngal kam e ɗemɗe ngenndiije. E hitaande 2002, fotde 2050 janngirde ina ngoodnoo e nder 11 ɗemngal ngenndiwal (Bamanankan, Fulfulde, Songhay, tamasheq, Soninké, Dogon, Bomu, Syenara, Mamara, Bozo e khassonké), ɗo janngatnoo fotde 300 000 almuudo. E hitaande 2009 ndee, ɗemɗe ngenndiije 10 ina njanngetenoo e 2 466 ekkol (bammbara 2002 ekkol, sonngaay 157 ekkol, Fulfulde 72 ekkol…). E sahaa hannde oo ɗeen janngirɗe tolniima e 2550.
Jaŋde ɗemɗe ɗee yettiima hitaande adannde jaŋde hakkundeere (Kolees). Gila 1998 ɗe naatnaama e duɗe jaaɓi-haaɗtirde. Hannde, kañje 11 ɗee kala eɗe njannginee e hitaande adannde FLASH (Faculté des Langues, Art et Sciences Humaines) no fannu baɗɗiiɗo nii, kiiseteeɗo e kawgel ɓennugol. Ko noon kadi sanɗaaji ɗii mbagginiraa waɗde ciftorɗe (mémoires d’études) mum en e wiɗtooji doktoraaji mum en, e nder ɗemɗe ngenndiije ɗee to Duɗal Toowngal Keblorgal Jannginooɓe (ENS)…
Faayndaare laamu nguu wonnoo ko huutoraade ɗemɗe ngenndiije ɗee e jaŋde leslesre ndee mbele sukaaɓe ɓee ina njaawa marde ɗemngal Farayse ngal…
Ko jiidaa e ɗuum laamu nguu waɗii golle maantinɗe e jaŋde mawɓe e nder ɗemɗe ngenndiije. E desaambar 2010 aɓe njahratnoo hedde 8 000 nokku jaŋde mawɓe e nder 6 132 wuro ; fotde 1,2 miliyoŋ neɗɗo njanngii heen… Tee defte keewɗe kadi mballifaama heen.
To bannge jaayɗe, rajooji e ɗemɗe ngenndiije ina ngoodi (fotde 17 rajo dowri), kono rajo e tele dowla oo ɓuri waawde huutoraade ko Farayse. Jaayɗe binndaaɗe ɗee fof kadi ko e Farayse hay so teskaama jaayɗe puɗɗinooma feeñde e ɗemɗe ngenndiije (Jaaynde wiyeteende « Kabaaru » e Fulfule, Xibare e sooninke, e jaayɗe biyeteeɗe Jekabaara e Kote e Ñete wonande Bammbara). Ɗe mballitii no feewi e jaŋde mawɓe.
Kono tan ko Farayse ɓuri dowlude e leydi hee. Kono kadi ellee alaa mo ɗum metti toon. Ina gasa tawa waɗi noon ko leƴƴi leydi ndii ina njillondiri no feewi, gila ko ɓooyi, to bannge ƴiiƴam. Yanti e ɗuum, kañji kala poti e Farayse, alaa leñol ɓurngol heen goɗɗi ɗii. Yanti heen, ɗemngal bammbara ina yaaji e leydi hee, kono dowla oo welsindaaki ɗemɗe tati ɓurɗe waawde huutoreede e Afrik ɗee, hono Farayse, Engele e Arab.
Ina laaɓi tan, dowla Mali ina waɗti hakkille no feewi e ƴellitgol ɗemɗe ngenndiije, tee nafoore mayre to bannge karallaagal jaŋde e kisnugol pinal leydi ndii ko huunde faamaande no feewi. Fulfule ina jeyaa e ɗeen ɗemɗe ɗe laamu Mali waɗti hakkille. E nder ndiiɗoo leydi ɗum noon, eɗen mbaawi wiyde « dowla oo ina dadi ɗemngal ngal ». Ɗum ina seerti e Gine ɗo nganndu-ɗaa alaa politik ɗemɗe woodaa (gaa gaaa jarribooji laamu Seeku Tuure goppaaɗi ko ɓooyi), hay so tawii noon ko toon fulɓe ɓuri doolnude.
Bookara Aamadu Bah


c: text/html

text:
Sabu teskaade wonde ngootaagu ngenndi ko kam tammbi kala deeyre e kala ɓamtaare faggudu e renndo e nder leydi ;
– E teskaade ñawndugol saqqa ngenndi jeyaa ko e ngoƴaaji dowrowi ngam sompude ngootaagu ngenndi e ñiiɓnugol duumiingol deeƴre e leydi ;
– E teskaade bonanndeeji peewtuɗi e aadee jotondirɗi e kewkewe mettuɗe e kitaale 89 ina lutti wonde saqqa keñoraaɗo mo ñawndugol mum foti tuugaade e nanndiral e maslaha tawa ko kormotooɗo hakkeeji loraaɓe ɓe e ɓesnguuli mum en ;
– E teskaade wonde moolinooɓe to Senegaal ina ngarti, nguuri haa hannde ko nguurndam kaamniɗam e nder tuddule mum en tawi keɓtaani jawɗeele mum en e leyɗeele mum en ;
– E teskaade wonde moolinooɓe to Maali ko ko ɗaldaa e koye mum en, ko ina tolnoo e ujunaaje ujunaaje (fawaade e qiimagol won ɓeen) moritaninaaɓe ina lutti e wuurde e lor daaygol tawi hay artunooɓe heen keɓtaani hakkeeji mum en ;
– Sabu teskaade kadi wonde binnditagol ngenndi ngol laamu ummanii ina faltii won e moritaninaaɓe, teeŋti noon tumaroŋkooɓe wuurɓe caggal leydi ndi haa ko eɗum addani won e liggotooɓe wonde e ngonka ka rewaani laawol haa ko eɗum waasnaɓe golle maɓɓe ;
– E teskaade wonde ɓeydagol luure jotondirɗe e jey leydi to Aftuut inan hebori bonnude jotondire hakkunde leƴƴi koɗɗi e oon diwaan ;
– E teskaade wonde laamu inan happoo, ina teeta e dow ko rewaani laawol leyɗe janane ngam rokkude ɗum pelle winndereyaŋkooje walle teelɗuɓe maapotooɓe, e tee ɗum ko ngoƴa mawɗo e kulhuli mawɗi wonande ɓesnguuli miskineeɓe daande maayo ;
– E teskaade haa jooni kaan ngonka ina haɗa ɗiin ɓesnguuli naftoraade ngaluuji mum en ɗi nguurdunoo kono kadi ina jibina fitinaaji ɗi nganndaaka ɗo kaaɗata tawi ko palotooɗi kawral ngenndi e renndo ;
– E teskaade ngool dawrugol, tawa ko e nanndirde e dowla oo, holliri ko baasgol laamu ngu daranaade fotde mum e ƴellitgol nokkuuji dowri, ɗum ɗoon noon falotoo ko dimɗugol leydi ndi to bannge nguura ;
HEERTO (Parti) UFP rennduɓe e batu mooɓondiral 3ɓal e ñalɗi 27, 28, 29 e 30 deesammburu 2013
– Ina ɗaɓɓiri ardorde parti oo nde sakkata peeje, ummanoo golle ngam waawnude laamu ngu nde laɓɓinta ko saabinoo warngooji ɓaleeɓe e taccingol mum en ; Tawa faandaare ɗum ko hormaade hakke nuunɗal e goonga ;
– Ina ɗaɓɓira parti o nde sakkata peeje daranoo no laamu ngu laawɗinirta ɗemɗe ngenndiije ɗe, naatina ɗum e nder doosgal leydi, ɗum woni : Pulaar, Sooniŋke e Wolof mbele eɗe mbaawa janngineede e huutoreede e nder jookli njuɓɓudi laamu kala ;
– Ina ɗaɓɓira ardorde parti o nde sakkata kala peeje, daranoo guurtingol Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije ;
– Ina ɗaɓɓira ardorde parti o nde sakkata kala peeje mbele ɗemngal arab ina daroo darnde nde foti daraade e leydi he ;
– Ina hirjina ardorde parti o nde waawnata laamu ngu mbele jaŋtawuuli lawɗuɗi ɗi fof nantintee e ɗemɗe ngenndiije ɗe ;
– Wakilii ardorde parti o nde darantoo yuɓɓinde kala gollotooɓe politigi e nder leydi he mbele ina mbaawna laamu ngu nde rokkitta moolinooɓe senegaal hakkeeji mum en kala, rokka moritaninaaɓe artunooɓe senegaal ndaamordi e lor mo kawritoon o ; Laamu ngu ina foti wittude, sunnoo ngonka banndiraaɓe men mooliiɓe to Mali ;
– Ina ɗaɓɓiri ardorde parti o nde sakkata kala peeje mbele laamu ngu ina winndita moritaninaaɓe kala ko aldaa e paltoor, teeŋti noon e wonɓe caggal leydi sabu cattugol nguurndam mum en hannde, sabu waasde ɗum en jogaade kaayitaaji dewɗi laawol ;
– Ina ɗaɓɓira ardorde parti o nde waɗata wittooji mum, sakka peeje jojjuɗe baawɗe ñawndude e duumaare luure to bannge jey leydi e nder diwaan Aftuut, e nder leydi ndi kala, mbele ina dannda jotondire moƴƴe gonɗe hakkunde leƴƴi men ɗi kala ;
– Ina suurta dawrugol Dowla o, ngol aldaa e kellifuya ; Ina hollira kaɓɓondiral parti oo e kala lorɓe e kappagol jey mum en, ina ɗaɓɓira ardorde parti o nde sakkata peeje kala mbele ɗum ina dartoo.
Nuwaasoot ñalnde 30 deesamburu 2012
Batu Mooɓondiral

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Remoowo ƴawuwuno ka ɓuri tuuwude e tamarohi fii teɓugolki ko wa’i wa giilol nangimo saba toowugol tamarohi kin, o waawaali tippaade, ɓeynguure makko nden ari fii ndaarugol no’o cippora ɓe lanndii fii ɓoggol juutungol ɓe fotti humugol gorko wembiɗo on hara ko humannde tiiɗunde, tuma nde o humunoo mo ɓeynguure makko nden yamiri yoga e worɓe yo pooɗumo no sattiri ɓe pooɗimo o yani ƴi’e makko ɗen heli o maayi.
Ɓe wi’ani on fulasoojo yurmemo hari ɓalɗe makko ɗen lanni.
(وإذا جاء أجلهم لايستأخرون ساعة ولايستقدمون)
(Si lajal maɓɓe ngal hewtii ɓe nennantaake hay leere ɓe yaccinantaake).
Si wonaa ɗun mimmi yaltinii yimɓe buy uniiɓe e boyli hari koni (humugol ɓe) hay gooto e maɓɓe maayaani.
Janganee mayɗo mon on faatihatu.
Ammaa non imaamu ahmadu ahmadu bun hammbali Almuruuzii alkurasaanii o wonii no woɗɗuɗo jibinannde e jipporde wahyu on e leyɗe lisaamu ɗen, yewtere hino woodi e saykuuɓe makko ɓen, kono heƴataaɗoo, kono non ka rentagol ka waasude gollirgol yewtere makko, sabu woɗɗugolmo gay tutarde lislaamu on.
Ko wano non ko ɓuri ɗuuɗude e saykuuɓe makko ɓen wonaali joomiraaɓe kulol Allaahu e rentaare.
Saykuuɓe maaliki bun anasi:Ko wano non ko ɗuuɗi e maɓɓe hoolaaka .
Ibnu kalakhaan jantike e denndaagal joomiraaɓe siira wonndema neene makko reediimo duuɓi tati.
Ɗun ɗoo hino tawaa e ko waɗi sii’a woɗɗimo,ko hiɓe wattani yiila e diina maɓɓe kan, hiɓe ɗaɓɓita laaɓuɗo jibinannde ko adii huunde fow.
Fillaama gay maaliki wonnde manna o ninsi fota tawde o yamiriino piiji buy ka diina e feere makko o wi’I: Yelike ndemi piyetee lowru lowru kala mas’ala momi addi e feere an.
Haaniino hara mi yamiraali hay fuy e feere an.
Maaliki ninsi e konko’o udditaynoo ((yewtaynoo waɗa ka diina) e feere mun wonaa dey e feere ghur’aana, o ninsii fewndo ko’o maayata, ninsugolmo ko seedee dengi denginnagolmo e ńaawooje makko.
Ńaawooje hino haanaa filliteede ko adii yamirde ɗe goɗɗo, on sikkitiiɗo hoore mun haanaa jokkede.
Ammaa non imaamu saafa’ii:
Heddagol mo ka reedu neene makko ko duuɓi nay wano annduɓe yewtiri non, sii’a yaaraali feere oo neɗɗo ko sabu moɓe jokki on hino laaɓi jibinannde, ko on ɓe anndiri fii anndugol diina Allaahu kan.
Min tigi mi jaɓataa goɗɗo wi’a maaliki wonaa laaɓuɗo jibinannde maa saafa’ii komi ɗaɓɓata ɗaɓɓata ko tabutugo e goonga on.
Ammaa non muhammadu bun hasan asshaybaanii, e abuu yuusufu e yaaghuub bun ibraahiima ibnu habib ɓee ɗiɗo wonndii e abuu haniifatu e jannganaakuuɓe makko ɓen ɗiɗo, ɓe ƴetti e makko ƴaawooje buy, ɓee ɗiɗo woniino waɗanayɓe lanɓe naafighiyaagal.
Anndu no abuu yuusufu o wonndii e yimɓe tato, mahdii e haadii e rasiid.
O woniino himo addira ńaawooje no ɓee ɗoo yiɗiri non, himo jokka beleeɗe ɓee.
E hino e nder taariik baghdaad:
Gay abii yuusufu wonndiiɗo abii haniifa o wi’i:
Ńannde go’o mi waalike ka ndaɗɗudi an tun minani goɗɗo hin tappa baafal ngal tappannde sattunde,o yalti tawi ko harsamatu bun a’aun o wi’i:
Jaabo amiirul mu’uminiina, waɗɗimi bakalewa anmban mi yayi komi hulɗo haa mi hewti galle makko ɗen tawi miɗo weltii mi lanndiimo ko honmbo woni ka amiirulmu’uminiina ? o wi’i :Iiisa bun jaafar, mi naati tawi himo jooɗii e hino senngo makko Iisaa bun jaafar mi salmini mo jooɗii, rasiid wi’i: Miɗo sikka wonndema men ɗenƴiniima. Mi wi’I non tigi oo ɗoo men non sikkiri o deƴƴi seeɗa, hooti o wi’i: MI noddiima fii yomi seedine e ɗun ɗoo wonndema hino makko korɗo mi torikemo wonndema yo’o okkammo o salii, mi woondirii Allaahu si’o waɗaali mi waraymo o wi’i : Mi yeƴƴitii faadee e iisaa mi wi’animo: Khonto teddungal korɗo on hewti haa tawata a haɗay mo amiirulmu’uminiina waɗu hoore maa hoyɗo sabu makko? Hooti o fuutomaa no woniriwoo.O wi’o:
Mi heńinoke feloore hino waɗɗiimi ko adii a nndude ko woni ka an.
Wi’umi ko honɗun woni ɗun?o wi’i:Anndu no fawii lan woondoore fii seerugol e renndungol e sadaka mi alaa ɗun mi yeyaataa oo korɗo mi okkataamo.
O yeƴƴitii faadee e rasiid o wi’i: Yarli hiɗa mariɗoo yaltirgal?
Mi wi’i:Hiihi. O wi’i: Ko honɗun woni ɗun?
Wi’umi o okkete feccere makko nden, o yeeye feccere makko nden, o wona o yeeyaalimo o okkaalimo.
IISAA wi’i: Ɗun hino dagii?
Wi’umi hino dagii.O wi’i:
Seedaneelan mi okkimo feccere makko nden, mi yeeyiimo feccere makko heddiinde nden ,guliiji teemedere.
Rasiid wi’i:
Mi jaɓii dokka ngal mi soodii feccere nden guluuji teemedere diinaar.
Hooti owi’i:
Hino fawiimi korɗo on e jawdi ndin, o addi korɗo on e jawdi ndin, o wi’i:ƴettumo ko an yo amiirul muminiina yo Allaahu barkinane e makko .
Rasiid wi’an:
Abii yuusufu:
Ko an yo yaaghuuba e hino heddi gooto.
Wi’umi ko hommbo woni on?
O wi’i ko jeyaaɗo ko bee ndarndoo ɗen mo mi woondirii Allaahu simi waalodaali e makko e oo jemma ɗoo miɗo sikki wonkii annkin sortoto.
Wi’umi: Ko an yo amiirul muuminiina : Arinɗinay mo jommbaamo, dimo ndarndataake.
Owi’I:Mi rinɗiniimo ko hommbo resintamimo ? Mi wi’i mo : Ko min.
O noddi masruur e husayni mi ƴami mi ƴetti Allaahu mi resimo debbo on e guluuji noogay diinaar.
Hooti o wi’i: Hino fawiimi jawle ɗun ɗon adda o jonni debbo on, hooti o wi’i lan (ya’aghuubu) yaltu.
O wi’ani masruur: Nau ka yaaghuuba guluuji teemaɗɗe ɗiɗi dirham e kompule sappo o addanimmi ɗun.
Ɗumayrii jantike ɗun e nder hayaatul hayawaani.
Abuu yuusufu lunndike ɗoo ko feeńi e ghur’aanu e sunna nelaaɗo on o sakki jinaa e faasighaaku tanƴinagol wonndugol e lanɗo on e jawdi. Ko ɗun woni gunndoo tawde abuu yuusufu e saybaanii e ko nanndi e ɓee ɗiɗo ɓe anndaama goɗɗo go’o anndaaka e ɓen ɓe sansaali sariya on, ɓe faggitaaki bonɗi sabu beleeɗe lamɓe.
Wano sa’iidu bun jubayru on waraaɗo, e sa’abii on hulɓinaaɗo, e imaamu ahmad bun hammbali on o piyaama o dummbaa sabu feere nde’o haɗitaaki gay mu’un.
Imaamu maalik o piyaama madiina lowru cappanɗe jeeɗiɗi, balawal makko ittaa sabu ko’o yewtii (o udditi).
Imaamu abii haniifa dummbaama piyaama haa o maayi e nder dummbol ngol ɗun ko misra hari o wonaali waɗoowo melekete yaagal ka lamɓe ɓen wonaa o wonndoowo e lamɓe ɓen, koni o faamiri, ko sanadii bun saahak dummbunoomo.
Ka abuu haniifatu tawti ko wi’uɗen kon ko feƴƴi, ko yiɗugol lollugol maa fii yo’o wi’e ko’o faamuɗo ka diina ko ɗun waɗi simo adda ko lunndii sariya on. Debbo wullitino ka makko sabu moodi mun o torii feere fii yo moodi makko accitumo, o wi’i mo:
Murtu ko ɗun si dewgal ngal firtoo, oo non hino mari piiji buy nanɗuɗi e ndee ńaawoore, immorde e pehe bonɗe danmbeteeɗe e sariya Allaahu on, buy jokkiimo e ɗun wano hanafiiyatu toode ɓee wallifike defte heeriiɗe e fii janfaaji ɗee fow hino ton yeddugol Allaahu, e yeebugol mas’alaaji ńaawooje ɗin.
tawti ko woni tun immorde e yeddugol nodda e keeferaaku wano woniri e janfa abuu haniifatu.
Maa yaltugol e ɗoftaare wano woniri e janfa abuu yuusufu.
Ɗun ɗoo fow ko yeddugol e faasighaaku e toońe,
((ومن لم يحكم بما انزل الله فأولئك هم الظالمون )):
((هم الفاسقون)):
(( هم الكافرون)):
((Kala mo ńaawiraali kon ko Allaahu tellini kon ɓen woni toońuɓe))
((Ko ɓen woni yaltuɓe e ɗoftaare))
Ko ɓen woni yedduɓe))
Wano ghur’aana yewtiri non.
Gomɗii Allaahu montii yimɓe immorde e ahyahuudu o wattiɓe kulaaji e girayɗi sabuɓe janfike e diina Allaahu kan.
Ɓen jaggitii ńannde tenen, tuma ndeɓe waɗunoo waañirɗun liƴƴi ɗin naati ton ñannde aseewe ɓe yaltiniɗi e ala ɓe wi’i: Men gollaali e asewe.
Gomɗii ghur’aana feññinii monteede ɓee ɗunle, e tawde ɓe noddaali faade ka keeferaaku wonaa jinaa, ko honno e hino le ɗii janfaaji ɗoo pooɗay e jinaa e keeferaaku.
Si tawiino julɓe ɓen woɗɗitinoke sifa ɗii janfaaji pooɗayɗi e waɗugol jinaa ɓe seedataano, e malal ngal huuɓaynoɓe ngal malal ngal fawtiiɗun ɗee ñaawooje, daɗirde alana julɓe ɓen siwonaa sabu jogitagol ńaawooje sariya on no feeñiri.
Hara koɓe woɗɗitiiɓe tawlugol e janfagol, julɓe ɓen waawataa ɗun si wonaa ɓe woɗɗitoo sufa abuu haniifa e abuu yuusuf e janfaaji maɓɓe e waasude anndude deɓe nokkuli ñaawooje sariya on e yeebugol ñaawooje.
Men yi’aali heewi ko men yi’ii e oo jamaa men immorde e ganduduɓe bomɓe ɓen ɓe giggol laamu haɗI ɗun e wonndugol e lamɓe e jaahu fenaandeejo e fenugol e hoore sariya on e yeebugol ńaawooje ɗen e maslahaaji makko, e waseede neɗɗanke nafa annabaaku ngun nguntawayngu ko yurmeende Allaahu.
Goɗɗo woo wonndataa e lamɓe ɓen siwonaa o yeeba diina makko kan e teddungal makko ngal.
Oo neɗɗo jaɓii jombingol oo lanɗo bewɗo korɗo e nder jemma mo’o addi on korɗo o ittimo e juuɗe pullo makko on, on wonnoɗo toraade korɗo on, si o naɓaalimo harayno o reenii liimaanu makko ngun o addimo e ńalɗi edda makko e waasudemo ndardeede si’o aldaa e reedu.
Yuusyfii wi’ii:
Wonndema neene ja’afar jubaydatu bintu ja’afar ɓeyngu rasiid mi winndi faade e abii yuusuf: ko honno yiiruɗaa ɗun ɗoo? kono non ko nii mi yiɗiri yo wonir, on say o yewtiimo no’o yiɗiri non, o lunndii ńaawoore Allaahu nden, onsay o neldimo neldaari mawnundi.
Anndu no diina naafighi immorde e gannduɗuɓe wonnduɓe e lamɓe ɗun ko yeebagol ngeygu fii jawdi, e goonga on ka waasude ɗun ka oo neɗɗo.
Abii yuusufii wi’anaama e fii ńaawoowo salaniiɗo mo ko’o faalaa:
E a jonnay ńaawoore sifa oo neɗɗo? O wi’i:
Anndu no oo neɗɗo o ńiiɓii ka dammbugal an himo ɗaɓɓa haaju mi salii.
Alaa ko nanndi e abii yuusufu si wonaa lamɓe ɓen hannde ko sabu ko waɗanayɗoɓe meleketeyaagal ɓe anndi.
Tklib wi’ii: E nder deftere fasiihu: Rasiid wi’ii: Abii yuusuf mi nanii hiɗa wi’a :Ɓen arayɓe ka maa jaɓanaaɓe haala maɓɓe wonaa tippuɓe e goonga wonaa feewuɓe.
O wi’i ko non woniri yo amiirulmu’uminiina, O wi’i ko honno ɗun woniri? O wi’i ko sabu ommo nder mun selli (moƴƴi ) hoolaare makko laaɓi o annda taa men men anndataamo, ommo fiyaake mun feeńi kabare makko huncii o arataamen si wonaa men jaɓamo.
Sifa ɓee no hino waɗi haa jooni.
On saa’i rasiid moosi o wi’i a goongi.
Ɗii ko sifaaji mono wonnda e lamɓe ɓen ɗenngal makko ngal tabitataa e goonga.
Gomɗii katiibu jantike e nder taariika bagdaad e ko hinaa oo sifaaji abii yuusuf e golle makko ɗe waawataake e sifeede.
Sii’aaɓe ɓen hino mari ɗoo nganto ko haɗiɓe golliraali feere oo maaɗun fillayeeji makko.
Ko ɗun ɗon woni faale amen wonaa yawagol diina oo neɗɗo maa golle makko.
Muhammadu bun jariir attabarii wi’ii ka’o jantii fii abii yuusuf:
Hino reena hadiise makko on yimɓe immorde e yimɓe hadiise sabu ɗuuɗugol gollirgol mo feere makko nden e wonndugolmo e lamɓe.
Tigi tigi on yo ganndo woɗɗito lamɓe ɓen si tawii ko bee o woɗɗitoo Allaahu.
قال عليه السلام:
ما ذئبان ضاريان في غنم تفرق رعائها بأضر من حب الرياسة ))
(Ommo jam e kisiiye woni e mun wi’ii:
Bonooji ɗiɗi lorrooji e nder dammi ɗi reenooɓe ɗun saakitii lorraali konko fotata e yiɗugol laamu).
Ko ɗun waɗi si sii’a jaabii sifa oo neɗɗo immorde e yimɓe hadiise e yaarayɓe pehe mun immorde e yimɓe beleeɗe wonkii e gollirayɓe diina kan e eɓɓoore mun e yimɓe wonndiiɓe lamɓe e laamu, hiɗen fawii yewtude fiiɗun, yarli moodi ibraahiima oo fillotooɗo jaɓante nganto e woɗɗitagol ɓiɓɓe majuusu e tabintingol diina kan ko ghirritagol lislaamu maɓɓe on, on mo anndaa e haala arabu
Hay seeɗa sattantaa onɗon addugol hadiise itta e jiifa mun.
Ehara on mo jaɓataa hadiisesi wonaa o iwra e yimɓe suudu wayhu ndun hino haani ka woɗɗitee?
E hara on ɓuruɗo yimɓe ɓen anndude ghur’aana on e sunna on e haala arabu kan ko yo woɗɗite? Pelletti peewal heɓotaako si wonaa sabu ndimankaaku feere (tawde ko’a ɗaɓɓitirayɗo hakkil maakin e faare maanden) e accugol jokkugol ko jokkata fii kaari jokki.
E waasude ɓattinorgol sabu howindiiɗi e misal wano aadaaji, yo tawwu en wowlay goonga hay si en hoyay, woɗɗitoɗen meere hay si attay, teddungal alnaa siwonaa Allaahu e nelaaɗo mu’un on e gomɗimɓe ɓen, e woɗɗitagol beleeɗe wonkii, e tikkere siwonaa e hoore lanɗo bonɗo e cuucal e waasude hulugol siwonaa tikkere alaa nden.
Miɗo torii yimɓe ɓen woɗɗitagol townitagol sabu wonugol arabu.
Min mi jantaaki pehe bukaarii e abuu haniifa fii tawde ko ɓe jananɓe wonaaɓe aaraɓu.
Komi jaɓirta saadigh e baaghir ko sabu koɓe hoolaaɓe, hoolaare maɓɓe e nunɗal maɓɓe e ganndal maɓɓe e reeneede maɓɓe gay goopi.
Faandaare alaa e ɗun siwonaa goonga on ko Allaahuahu woni reenoowo on faalaaɗo peewal.
Ko an yo musiɗɗo fillotooɗo hadiise on jantike nder deftere omn.
((Alfalsafatul islaamiiyatu kon ko tawata ƴyi’al mu’un:
Keerol jeeɗiɗaɓol ngol ko konko naati e diina Annasaaranko immorde e bonnereeji.
Gharaaghii wi’ii yo Allaahu yurmemo e nder deftere makko.
(Al’ajwibatul faakhiratu) o ghirritii ɗon ko aldaa e fensutugol yoga e joomiraaɓe taariika ka annasaara (kaaniist dey burtes)
Almaamiyankeejo e ko hinaa oo.
Hino tawaa e ko ɓuri mawnude e nder diin annasaara ɗun ko nden faggitannde (Buuls) himo wi’ee tuuls, oo neɗɗo yaltinii annasaara en e diina maɓɓe lasliha kan wano cukulol yaltinrtee e conndi, o liɓiɓe e hoore msiibooji , sabu o woniino yahuudu yankeejo, oo woniino sattuɗo warngo e hare wonannde annasaara ɗun ɗon yonaalimo, o waɗi janfa o hunnjii linnjiila on o yehi e nokku hino ɗon labbejo mawɗo o ɗaɓɓiri on kurkanagolmo o jaabiimo, o feńńini tinnaare e laaɓal reedu e keepingol geeɗe ɗiggere e moƴƴingol haa jamaanu juuti o fini e nder yoga e jemmaaji osonki o feńńini giggol e konko’o yi’i e nder ɗoyngol makko labbejo oo lanndiimo ko waɗi:
O wi’i: Mi yi’ii annabi iisaa o wutti ka nder hunnduko an o hebbini barki e an miɗo tawa e nder an yewtere mi anndaa si tawii ɗun hinaa ka foofaango makko iwi.
O jantii yoga e haala ɓe tawi ɗun ka nder linnjiila fow mu’un ɓe felliti wonndema ɗun ɗon ko sabu bAllaahul annabi iisaa e mawnude barki makko kin.
Labbeejo oo ((karamokoojo)) o wi’i:
Ko min ɓuri hanndude e kurkanagolma, ko an ɓuri hanndude e yaltingol ńaawooje, on saa’i, o woni lolluɗo hikkiɗo yeeso haa o woni lanɗo annasaara en himo juure e nder hitaande nden.
O wi’ani juurotooɓe mo ɓen ńannde go’o:
Annabi iisaa yamiriilan yomi tippo mi iwa ka soorooruɗoo janngo mi hirsy hoore an ka sera fello mi waɗa hoore an ɓattorteeɗo annabi iisaa ɗun satti e lamɓe ɓen, sabu ko barki makko kin faatotoo kon, e muusugol seedugol e makko, sabo ko’o hirsitotoo kon ɓe waalii e nder jemmaare gite maɓɓe ɗen ommbaaki, ɓerɗe maɓɓe ɗen ko hulɗe haa weet, ɓe naati fii waynagolmo, ɓurɗo mawnude on e lamɓe ɓen woni yeeso, fii yo’o weddor waynagolmo, o wi’aniɓe:
(Wano nii no gasa hara ko buuls).
Min miɗo yahude jooni faade ka masiih (Annabi iisaa).
Anndee gunɗoo mawɗo hino e an miɗo halfinndema mo ko adii mi mayde anndu emmbere makko ɓantu sooro makko on, o wi’imo :
Ko hommbo woni on ko an yo baabiraawo laaɓuɗo?O wi’animo:
Anndu no oo moomaaɗo barki (Annabi Iisaa) ko ɓiɗɗo Allaahu O wi’ani mo:
Ɓiɗɗo Allaahu?: O wi’iɓiɗɗo Allaahu:
Si o wonaano ɗun feeńataano e makko konko feeńi .
Lanɗo on hoolii ɗun ,hari o nanaali ɗun ko adii nden ńannde.
Hooti lanɗo hakkundeejo on naati ka makko o wi’imo:
Miɗo mari gunnɗoo mawɗo
,Min nonkomi yahoowo faade ka Annabi Iiisaa mi accire oo gunndoo gollirmo.
O wi’imo ko hommbo woni on?
O wi’imo maryama ko sonnaajo Allaahu, lanɗo on hoolii ɗun harile o nanaali ɗun ko adii nden ńannde.
Hooti lanɗo tosooko on naati ka makko o wayniimo, o hollimo wonndema Allaahu ko tammo tatiiji ɗin, hooti o yalti ɓaawo ńalorma on ɓantike tawi yimɓe hino darii hino ndaara ko honɗun Buuls waɗata , o yaltiri ka sooro makko himo wattii conci ɓattorɗi ɗin himo jogii laɓi o tippi ka sera fello ohirsitii, tawi winndere nden hino ndaarude mo, lanɗo ɓuruɗo mawnude on yacci e makko ɓaawo wonkii makko kin lannii e seerude e ɓanndu ndun, o ƴettimo fii yo naɓumo ka makko fii barki kin wonu ka leydi makko, lamɓe ɓen ɗiɗo luttuɓe ɓen pooɗondiri e makko fii mayɗo on, o senndimo pecce tati o ƴetti ka hoore nden hikkori ɗon, lamɓe ɓen ɗiɗo pooɗondiri e makko fii ɗun, ɗun woni sabu haa ɓe sunni mo ɓe senndimo pecce tati fii yo senndoore nden fotu on say mo kala e maɓɓe hooti ka leydi mu’un holli finnde diina mu’un wano yewtiranoo non, mo kala e maɓɓe yeddi konngol oya o wi’i:
Oo labbeejo Buuls wi’aali ɗun, Annabaaɓe ɓen addaali ɗun maa defte ɗen ɗun ko keeferaaku gooto kala e maɓɓe, haɓi oya e innde diinaa e ɓattorgol hare e tanpere woni hakkunde maɓɓe, e warindiro sabu kaafaaje maɓɓe e kaafaaje alwahyuuda ko ɗun wonunoo faandaare Buuls lanni.
Hooti kadi a jantike ko an yo fillotooɗo hadiise ɓaawo ɗun dental wonande Buuls o waawiri sabu maggal bunnugol annasaaranko e waɗugol luutondire, hakkunde annasaara e saakitugol konngol maɓɓe, ko sabu Annasaaranko re’I few ɓe addi fijindaaruuji hersinayɗI e penaale halkuɗe , Annasaarankooɓe ɓen sikki ɗun ko diina Annabi Iisaa,ko danndiiɗo gay ɗun, ko sabu sifa makko nodditotaako Allaahu Nkaaku sarya iwruɗo ka Allaahu hino woɗɗI gay sifa ɗee penaale.
Ngol folwagol e luutondire e nder Annasaarankooɓe ɓen e telen ngayngu andu ko’o ardiraniɓe ko’e telen weldigal e wonndigal, e faamini wonndema ka’o Annasaarankeejo, o ńiiɓidii e ruuɗagol e rentagol fii wota Annasaarankooɓe ɓen sikkito wonaa o annasaara maa o laaɓaa, maa o teddaa, ko sabu ɗun waɗI si’o waawi bonnude yirbina Annasaaranko, o sotti hoore makko e fii ɗun.
Ko an yo musiɗɗo fillotooɗo hiɗen duwaa daginde e hoore men kon ko daginɗe e goɗɗo go’o, sikkitoɗen wonndema gańo lislaamu faandike bonnugol lislaamu on e halkugol julɓe ɓen e ɗalugolɓe sariya maɓɓe on, o feńńini lislaamu o diininori ɗun e hoore naafighaku, o hunnjii hadiise o filli ɗun o jilli ton ko’o faalaa konko wonkii makko suuɗI, o yewti konko luutondiri e diina kan.
Si oo sikke ɗoo waɗii hiɗen duwaa wattannde yiila, hara en jaɓataa hadiise siwonaa iwra e ɓulirɗe wahyu fii yodiina men kan hisu, fii wota en yanu sifa ko Annasaara yani, si tawiino ɓe howindike(ɓe wattanno yila) e Alyahuuda, ɓe hisayno e janfa Buuls oo Alyahuudaajo.
Ańugo majuusi e lislaamu hino ɓuri mawnude e dii ngayngu Alyahuuda wonndema Annasaaranke en duwaaka accirde on faalaaɗo janfaade diina men kan ƴetta hadiise e juuɗe gooto e ɓiɓɓe on onle ko bukaarii e piide misal.
Fatwaaji ɗin iwri e jibinannde sakkitiiɗoo immorde e ɓiɓɓe maɓɓe onle. Ko abuu haniifatu wonaa fii koɓe sikkitaaɓe, ko tawde ko siɓe addii ko seeli, islaamu on ɓuyta baraaji maɓɓe ɗin hay e huunde ka lislaamu. Julɓe ɓen fow hino fota, ɓural alnaa aarabuujo e hoore mo wonaa aarabu,kono non reenagol wota en yanu sifa ko Annasaara aYani e innde diina.
Ko ńaaweten hino selli hay si en fellitaa ko golle neɗɗanke kanko tigi wonaa ƴettugol (anndinagol) diina kan immorde e makko wi’a kala ko’o wowli ko goonga hay siwonaa goonga.
Ko ɗunɗoo woni ko sii’a yaari e mun e faamu.
Ka raɓɓinɗingol:
Wonaa ƴettugol diina kan siwonaa e juuɗe yimɓe suudu Nelaaɗo on ndun suudu wahyu wonaa ƴettugol diina kan immorde e ɓiɓɓe majuusu en.
Kala ko hino jantee fii ganndal Bukaarii e reenaare makko e Abii haniifahewtata nokku Buuls hewtnoo ɗon.
Diina kan hoyirtaa sabu hoyde neɗɗowoo.
Sikke woo alaa wonndema musiɓɓe men julɓe ɓen hino fotti e men e hoore ɗun. Oo jamaanu ɗoo yiɗa siwonaa ganndal. Townitaare e majjere danndataa, mi torike Allaahu hawrinndineede e sawaaba, mi toranike ɗun denndanaangal julɓe ɓen, yo Allaahu tuwɗo on fottinndin julɓe ɓen fow e konngol gootol bela joo en laɓɓinay golleeji me’en ɗin heɓɓitoɗen ko faatii en e golle moƴƴe. Yo Allaahu wallir en tabitude e hoore ko’o yiɗI o yarlii.
Ko karambol jiyaaɗo Alaahu muyni pular torii kala haalika men
nde himmirta haala pular
Ɓantee ndaaron ɗuuɗude haali pularkono kono fanɗii haa fantii
Ka winndaa e haala pular!!!


text:
BINNDANƊE CAKKITIIƊE
Fuutaaji e keeri mum en
Hol no diiwanuuji Fuuta poti ? Fuutaaji ɗii ko nay (4) : - Fuuta Tooro ; - Fuuta kiiɗndi walla Kiinngi ; - Fuuta Maasina e - Fuuta Jaloŋ. Tesko-ɗen noon ina woodi Fuuta Jeeri. Oon...
KAALDEN GOONGA : Mande mbaylaten jaɓɓal ?
En kaliino ɗum ɗooyene, kono maa en kaaltu kadi sabu eɗen mbiya « gosoraaɗo seerataa e laawde ». Sikke alaa kay, ko en wosoraaɓe. Jaaynde wootere meeɗii yerondirde demokaraasii men oo e maynees. Nde tawnoo, eɗen nganndi,...
Kawgel fuku winndere : Fijirde walla njulaagu ?
Eɗen nganndunoo wonde fettooɓe bal njeyaa ko e ɓurɓe mawnude njoɓdi, hay sinno ko e duuɓi ɗi keewaani no feewi. Yeru njoɓdi pettoowo bal biyeteeɗo Neymaar oo, ko hedde miliyaaruuji tati pawɗi lewru kala...
IBK toɗɗitaama hooreejo Mali
Ibrahim Bubakar Keytaa (« IBK ») toɗɗitaama ɗiɗmol hooreejo leydi Mali (67,17%). O fooɗondirtunoo ko e Sumeyla Siisee garɗo to woɗɗi caggal makko (32,83%), caliiɗo heɓtinde kawgu IBK, sibu jogaade wonde woote ɗee ina...
Kofi Annan sankiima
Kofi Annan, Gananaajo gonnooɗo Koolaaɗo Kuuɓal Fedde Ngenndiije Dentuɗe hakkunde 1997 e 2006 oo, maayii ñalnde aset 18 ut 2018. Kofi Annan jibinaa ko ñalnde 8 abriil 1938, o janngii to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Amerik...
Darorgal Yonta e hiirde pulaagu
Daarorgal Yonta ko fedde pinal e jaŋde jibinaande e hitaande 2008, ñiiɓnde e Nuwaasoot. Ko ndeen fedde, e gardagol Abuu Aamadu Kan, yuɓɓinnoo jemma pulaagu ñalnde 20 morso 2018, tuggi waktu 17ɓo haa 23ɓo to...
Laamu Muritani jooɗiima e kaalis Muhammed wul Buuamatu e wul Debbaag
Laamu Muritani fawii junngo mum e dow kaalis Muhammed wul Buuamatu e wul Debbaag. Kala ko ɓe njoginoo e bankeeji, ittaama waɗtaama e konte juɓɓule laamu. Ko ñaawoore yamiri ɗuum, hay so tawii eɗen...
Kawral Ngalluure Saŋe woni ko e jihaadi jaŋde
Fedde Kawral gure Ngalluure Saŋe (Commune de Sanghé) gonɗe e Nuwaasot njuɓɓinii yeewtere fattamlamre e nder Nuwaasot to dingiral pine biyetengal Galaksi (Galaxy) ñalnde 6 mee (duujal) 2018. Tiitoonde yeewtere ndee ko Nafoore jaŋde...
Daartol annabeeɓe nayo : Yuusaa, Iliyaas, Ilyas’aa e Sam’uun (2)
Daartol annabi Ilyaas Hono biyateeɗo Kaaba El-ahbaari wiyi : nde Annabi Ilyaas jibinaa ndee, tawaama e mum annoore mawnde sanne, nde nganndu-ɗaa, ina waawi yaynaade fuɗnaange e hirnaange ! Ɗum firtaani noon annoore ndee wayi ko...
Juulɗeele e yaafuyaaji hooreejo leydi
Kala nde juulde ari, hooreejo leydi oo ina yaafoo dummbanooɓe (sokanooɓe e kasooji), kono, ko ɓuri heewde heen, ko sokranooɓe bonanndeeji renndo. Hikka ne, e juulde koorka hee, o waɗii no o heewnoo waɗde,...
Muhammed Lemin wul Shah : « annduɓe men mbayi ko no Yahuud en nii »
E wiyde faghih (ganndo sariya) muritaninaajo gooto ina wiyee Muhammed Lemin wul Shah « annduɓe diine leydi ndii mbayi ko no Yahuud en nii … kala baɗɗo kuudetaa ɓe cujjana ɗum ». O wiyi kadi wonde...
Miijo : innde wonaa sara e leñol
Sikke alaa diina – mbaawka wonde fof noon – ari ko nafde neɗɗo e feewnude jokkondiral hakkunde makko e tagɗo mbo oo, fawaade e fiɓnde makko e faamu makko, kono kadi kala diina hina...


text:
Baaba en an udditiri yewterefii wasuyee ɗin hadiise tedduɗo wonuɗo e arude ɗo’o on :
Imaamu Abu Jaafara ɓe maaki:
الوصية حق وقد أوصى رسول الله صلى الله عليه وآله فينبغي للمسلم أن يوصي.
{Wasuyee ko hagghee pellet Nelaaɗo Allaahu on (s a w) wasiyike hino haanani julɗo nde o wasiyotoo}.
• Baaba en kono woɓɓe hino ton ɓe wasiyotaako hiɓe sikka wasiyagol ko firi ko ɓattagol ka maayata.
- Wasiyagol ko yiɗaa ɗun, wi’aama wonnde wasuyee on ko liddu ko wi’aa kon juutinay ngurndan, e wonnde accugol wasiyagol ko añaa ɗun wonaa moƴƴu ɗun.
• Ko goonga, mayde ko goonga, Allaahu seniiɗo on ɓannginii ka nder deftere makko teddunde:
﴿كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ﴾
{kala wonkii ko meeɗay ki mayde}. ko aayewal ngal mi heewi nanude e kunndule yimɓe ɓen, mi ɗo jannga mo si mi rewii e berɗe.
Ko goonga, mayde ko goonga mi wi’i ɗun e hoore yankinaare e kulol.
- Si tawii ɗun ko non woniri ko fii hon ɗun woni doginagol huunde soobeere nde tawata feere woo alaa?
Wonaa ko ɓuri en moƴƴannde ko nde woneten yimɓe soobeeɓe,maa wi’u gollooɓe wonen eɓɓindaniiɓe huunde araynde nde feere mu’un alaa, yultirde alaa, ngurndan me’en ɗan juuti raɓɓiɗi, ɗun wonana en waajitorɗun.
• Kono mi anndaa ko honno neɗɗanke wasiyorta?
- Hino yiɗaa nde fuɗɗortaa wasuyee mo Nelaaɗo Allaahu on (s a w) anndinnoo imaamu Alii (a s) e gomɗimɓe ɓen.
• Ko honɗun woni on wasuyee ?
Baaba en an ɓaŋii ka defte maɓɓe ɓe artidi e deftere teddunde wi’eteende (wasaa’il) ɓe jannganimmi e mayre seeɗa ƴi’al wasuyee ngal Nelaaɗo Allaahu on (s a w) anndinoo imaamu Alii (a s) e julɓe ɓen.
Hari miɗo winndude ko ɓe woni janngude kon:
(Allaahumma Faatiri-samaawaati wal ardi aalimul khaybi wassahaadah Arhmaanu-rahiimu Allaahumma inni a’ahadu ilayka fii daari dunyaa annii ashadu allaa ilaaha illaa anta wahdaka laa sariika laka wa anna muhammadan abuduka wa rasuuluka wa annal jannata hagghun wa annal ba’asa hagghun wal hisaaba hagghun wal miizaana hagghun wa anna diina ka maa wasafta wal islaamu kamaa sarra’ata wa annal ghawla kamaa haddasta wa annal ghur’aana kamaa wasafta wa annaka anta-llaahul hagghul mubiinu jaza-llaahu muhammadan khayral jazaa’i wa hayyaa muhamma-dan wa aali mumammadu bissalaami.
Allaahumma yaa uddatii innda kurbatii wa saahibii innda siddatii wa yaa walliya ni’imatii. Ilaahii wa ilaahu aabaa’ii laatakilnii ilaa nafsii tarfata ayni abadan fa innaka izaa takilnii ilaa nafsii aghrabu minna sarri wa ab’udu minal khayri fa aanisu fil ghabri wahsatii waj’al lii ahdan yawma alghaaka mansuuran).
(Yaa an Allaahu sincuɗo asamaanuuji ɗin e leydi ndin ! annduɗo ko wirnii e ko feeñi yurmeteeɗo yurmeende huuɓunde e hertiinde, yaa an Allaahu min miɗo ahoda e ma’a ka nder ngurndan aduna wonnde min mi ɗo seedii wonnde reweteeɗo alaa si wonaa an, ko an pet a alaa kafidaaɗo e wonnde Muhammadu ko jiyaaɗo maaɗa e nelaaɗo maaɗa e wonnde aljanna on ko goonga e wonnde yiite ngen ko goonga e wonnde immutal ngal ko goonga e hasboore nden ko goonga, koddoruyee on ko goonga balansi on ko goonga e wonnde diina kan ko no siforɗaa non, lislaamu on kono sar’inirɗaa non, konngol ngol kono yewtirɗaa non, alghur’aana on kono siforɗaa non, e wonnde ko an woni Allaahu goongaajo feeñuɗo on, yo Allaahu yoɓu Muhammadu njoddi moƴƴundi yo’o salmin Muhamm-adu e ɓeynguure Muhammadu e hoore kisal.
Yaa an Allaahu! ko an yo ballo an fewndo mi sattiraa, ko an yo wonndiɗo an tuma mi sattiraa, ko an yo walliyu neemaaji an, ko an yo reweteeɗo an e reweteeɗo baabiraaɓe an, wota accidan e hoore an ko fotata e kinƴan, si tawii a accidii lan e hoore an mi ɓattoto bone on mi woɗɗitoo moƴƴere nden, wulɗitu wulaa an on ka nder ghaburu waɗanan ahadi saakaandi ñannde mi hawroyta e ma’a).
Ɓaawo ɗun on tigi wasiyoo haaju mu’un on, maa haaju mo’o faalaa woo.
• Ko honɗun o wasiyotoo ?
- O wasiyoto reenugol ɓiɓɓe makko tosookooɓe ɓen e ɓeynguure makko nden, o wasiyoo jokkugol enɗan e yoɓugol ñamaale makko ɗen e jonnitugol kaliifuuji makko ɗin, o wasiyoo yoɓitugol ko fuutii mo e julde e korka e hajju, o wasiyoo ittugol khumusu e jawle makko ɗe o ittaali khumusu ɗen maa jakka, o wasiyoo ñammingol waasuɓe ɓen, o wasiyoo yo ɓe waɗan mo golle nafayɗe mo ɓaawo makko, o wasiyoo yo ɓe sakkano mo, o wasiyoo... o wasiyoo, o wasiyoo kala ko’o faalaa.
Baaba en an maaki ɗun ɓe ɓeyditi:
Hino sartinaa e wasiyotooɗo kellefuyee e hakkil, e suɓagol, wasuyee ɗaytuɗo sellataa e nder jawdi makko ndin wonaa kadi neɗɗo karhaaɗo, wonaa paykun si wonaa hara o heɓii duuɓi sappo hara wasiyagol makko ngol ko e geece moƴƴere e fii siɓɓe makko ɓen e ɓattiiɓe mo ɓen.
Hara wasiyiiɗo on wonaa waruɗo hoore mu’un e hoore tewaare sabu ñaamugol poson, maa barmintinagol maa ko nanndi e mu’un, ko tawata weeɓitay mo e mayde.
Baaba en an ɓeyditi:
Neɗɗo mo’o wasiyotoo on suɓotoo fii waɗangol mo wasuyee on ko (wassii wi’etee) alanaa yamiraaɗo yo waɗu wasuyee on halfingol goɗɗo go’o o sorta hoore makko o waɗa goɗɗo go’o.
Himo waawi non halfingol immanagol fiyaake e fiya-kuuji wasuyee on, ko tawata hari jooma wasuyee on faale mu’un wonaa yo wassiyu on immano ɗun ɗon hoore makko.
• Enee taw hara si hino sartinaa yo taw wasuyee on ko winndaaɗo ?
- Wonaa non woniri, neɗɗanke hino waawi wasiyaade konngol maa hay joopagol tinndingol ko o faalaa kon.
Wano tawiri woodeede binndol ngol o winndiri junngo makko maa ka o marki, ko feeñi e mu’un faalegol gollirde ɗun ɓaawo mayde makko. (e innde wonnde ko wasuyee).
• Enee neɗɗo ko tuma nawni mbaru woo winndata wasuyee makko on ?
Wonaa non woniri, e alhaaliiji ɗin ɗiɗi non, o nawni o selli.
• O wasiyoto kala ko’o faalaa kon ?
- Eyyo, e sarti wata taw ko e goopi, wano wallugol tooñoowo e ko wonaa ɗun.
• Jawle makko ɗen e ko’o acci kon ko o faalaa woo ?
- Neɗɗo hino waawi wasiyaade ko ɓuraa tataɓal e nder ko’o acci kon. Foti ko e jawle maa ko wonaa ɗun.
• Si tawii non o wasiyike ko ɓuri tataɓal e jawdi makko ndin ?
- Haray wasuyee makko on bonii e nder ko ɓeydii e tataɓal kon, si wonaa hara ko ronooɓe ɓen newni.
• Si tawii non wasuyee on fanndaama gollitireede ?
- Ittintinte taho e nder ko’o acci kon haggheeji jawdi yankooji wonuɗi e hoore makko ɗin wano jawdi ndi o ñawlii ndin, e coggu piiji ɗi o ƴetti o yoɓaali ɗin e ko wonaa ɗun. Hino jeyaa e ɗun ghumusu maa jakka, e hajju waɗɗiiɗo e hoore makko on, foti o wasiyike ɗun maa o wasiyaaki.
Ɗun ɗo’o fow ko si tawii o wasiyaaki yaltingol ɗi e tataɓal ngal, si wonaa ɗun yaltinte e mayri.
Ɓaawo ɗun ko’o acci kon –luttundi ndin-feccee pecce tati:
Tataɓal e mayri ko’o wasiyii kon, tataɓe ɗiɗi ronooɓe ɓen.
• Tuma go’o maayoowo on wasiyoto jonnugol jawdi happaandi neɗɗo toɗɗaaɗo, maa jonnugol mo suudu maa tummbere leydi. Maa o yamira surreede e nokkuure toɗɗaande maa fewnugol mo e laawol feerewol, maa ko wonaa ɗun ?
- Ɗun ɗon fow himo waawi fannii o feƴƴaali tataɓal jawdi ndin.
• Jawdi wasiyiiɗo on hino waawi yeebaade e juuɗe halfinaaɗo wasuyee on?
- Halfinaaɗo wasuyee wonaa lannditeteeɗo yeebagol jawdi ndin e juuɗe makko, si wonaa hara ko e raɓɓinɗi-naare makko ndi yeebii.
Baaba en an maaki ɗun ɓe ɓeyditi:
Si tawii alaamaaji mayde feeñaali e neɗɗo haray wasuyee on ko yiɗaaɗo, si tawii non alaamaaji mayde nden feeñii on tuma piiji hino waɗɗii mo:
1-Yoɓugol ñamaale makko ɗe saa’i yoɓugol ɗun hewti, maa hara hewtii kono jooma mu’un lannditaaki mo, maa hara wonaa o hunnanɗo yoɓugol ɗe, haray hino waɗɗii mo wasiyaade fii majje e seedingol e hoore majje si wonaa hara taw wonaa ɗe yimɓe ɓen anndi fii mu’un.
2-Jonnitugol hoolaaje ɗen (kaliifuuji ɗin) jooma majje, maa annditingol yimɓe ɓen kalaafuuji ɗin hino e juuɗe makko, maa nattugol ɗe.
3-Tottugol jakka e khumusu on si tawii ɗun hino fawii mo, hara himo waawi waɗude.
4-wasiyagol ƴettugol yoɓeteeɗo e jawdi makko ndin juulana hoorana mo, si tawii korka maa julde hino e hoore makko, hay si tawii o maraa jawdi si tawii o tanƴinike wonnde goɗɗo wakkiloto waɗannde mo ɗun haray wasiyagol ɗun hino fawii mo, e nder alhaaliiji go’o wowlugol yeru ko fuutii mo kon yonay wano wasi tawii himo mari mo’o hoolii yoɓanay mo wano ɓiɗɗo makko gorko afo on.
5-Yeetagol ronooɓe ɓen ko honto o mari jawdi makko ndin, maa jawdi makko ndin hino e nokkuure kaariire ka tawata goɗɗo anndaa si wonaa kanko, fii wata o hayku hagghee maɓɓe on ɓaawo mayde makko nden.
• On wii lan ka fuɗɗoode yewtere wonnde wasiyagol ko yiɗaa ɗun, si tawii non neɗɗo wasiyaaki ?
- Haray hagghee makko gollitirgol tataɓal jawdi makko ndin yani wano o faaliraa non e no’o yiɗiri non, ɓaawo haray ko e laawol ronooɓe ɓen ndi wonaa senndeede.
• ko honno ndi senndirtee ?
- Ko ɗun ɗon mi saatimaa yewtude ka yewtere fii ndonndi araynde si tawii Allaahu on newnii.
* * * * * *


text:
Ñalanndu mawndu e ooɗoo ñalawma 14 10 2017 to cuuɗi men Ɓokijawe. Sabaabu ooɗoo ñalawma ko addude ballal e duɗal Qur’aana hono Ceerno Seydinaa Umaar Ka.
Ko gooto e almudɓe Ceerno Moodi Jallo mo Ɓokijawe. Addi ɗeen balle ko fedde wiyeteende Chaine de L’espoir kame jeunesse et developpement. Ko ngam semmbinde ndeenka almuudo. Ko ɗuum waɗi ɓe ñiiɓni Faawru Almuudo, maaro, suukara, nebam kame kaɓirɗe lampaaji. Ɓe mbaɗii bottaari dental ɓe ñaamdi e seeremɓe ɓe e almudɓe ɓe. Sabaabu teskaade caɗeele almudɓe kawrata. Meeri Ɓokijawe hollitii darnde mum hono dararorii e darnde miskineeɓe, jaŋde ekkol kame jaayiyaaji ndunngu, maa daro haa ɓee almudɓe qiimanee e bidsee payɗo arde. Kamɓe seeremɓe ɓe ɓe mbaɗii duwaawu. Kadi eɓe njahdi e ndee yiyannde. Sabu faamde ko ngartam mawɗam fayde e renndo.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
Sukaaɓe Wurosoogi janngooɓe Dakaar telliima e mbeddaaji ngam wullitaade caɗeele ngonkaaji mumen ɗuum waɗi ko hannde 1 10 2018 . Ɓe ngarii haa ɗo Meeri , ɓe kaɓɓii tekke boɗeeje kame nate binndaaɗe ngoƳaaji maɓɓe . Ɓe kollitii meer o ina fotnoo tottude ɓe 3.000.000 e ngalu leydi ngam yoɓde koɗorle maɓɓe Dakaar kono meer […]
ngam yilloyaade koreeji e yahde yiyoyde ɓesngu mum , haŋkadi guurte ngasii haa laaɓi cer . Ekkolaaji ɗi nana kebanoo udditde ko ɗuum fedde jinnaaɓe sukaaɓe janngooɓe ndariima ngam ittude kuɗooli gonɗi e nder ekkolaaji ɗi haa sukaaɓe ɓe mbaawa hisde no haanirta nih . To ekkol 3 mo Wurosoogi hay gooto heddaaki kamɓe jinnaaɓe […]
Laawol sappo goo ɓiiwol ngam mawningol tiggu haaraan haalirde Timtimol fm to diiwaan Maatam .Caggal nde ňalɗi njiilii haa arti e Wurosoogi ɗo fuɗɗorino ,sabaabu o noon ko ngam hirjinde rewɓe ɓesnooɓe waawde teddinde ŋeesagol to cuuɗi cafrirɗi baawɗi wonde fof e nder diiwaan o ngam teskaade maayɗeele jinnaaɓe e sukaaɓe . Kadi to bannge […]
Ñande 21 oktoobar 1947, yiyii aduna gorko mo darnde mum e nguurndam mum waɗi galucce e fedannde ɓamtaare Afrik. Won yeeso hollirngo Saydu Kan yiyi aduna ko to Dimat ɗo wiyetenoo hanki Joli Majja, ngenndi Elimaan Buubakar Kudeejo KAN. Eɗen ɓuri nanngude, ngam heertinde nokku biyeteeɗo Caaji. Caaji ko kolongal Daara Salaam, to Rewo Dimat. […]
Centre Amadou Malick Gaye Ex Bopp
Tél: 77 562 14 73 / 77 105 64 69
E-mail: lewlewalcommunication2018@gmail.com


text:
Wonaa alaa e sago, kono ñande woote ɗee so welii neɗɗo ko tuggude karte joyi ɓamata haa 47 kartal. Ɗuum ko suudu sarɗiiji Senegqql sellini ɗum e alkaniisa 06 morso 2017. Keewal e depiteeji ɗii njaɓii ngam weeɓtinde woote ɗee e yaawnude ɗum rokkude fartaŋŋe kala belaaɗo ɓamde karte joyi. Gulaali ɗii noon keewiino e nder yeewtere nde 57 sarɗiyanke ƴetti konngol e yeeso Abdullaay Daawuuda Jallo.
Serindiiɓe ɓee kollitii baasgol mumen yahdude e miijo ngoo sabu e wiyde maɓɓe so ɗuum waɗaama, sirlu woote ɗee saaktoto. Hade ndee ɗoo jonnde depiteeji, ko Senaa kalfinaaɗo rewindaade suɓngooji ɗii, adii noddude pelle jeyaaɗe e suɓngooji ɗii. E ndeen jonnde hakke 44 lannde walla d3ntal lanndaqji tawqamq. Heen 34 njaɓi, 10 calii.
Tabitii hankadi wayliima kuulql L78 biynongql so gootoowo nqqtii e suudu 1oote ko alaa e sago ƴetta ɗereeji ɗii fof.
BAYLUGOL KUULE WOOTE E SENEGAAL : SUUDU SARƊIIJI MDUU WIYI EEY
Wonaa alaa e sago, kono ñande woote ɗee so welii neɗɗo ko tuggude karte joyi ɓamata haa 47 kartal. Ɗuum ko suudu sarɗiiji Senegqql sellini ɗum e alkaniisa 06 morso 2017. Keewal e depiteeji ɗii njaɓii ngam weeɓtinde woote ɗee e yaawnude ɗum rokkude fartaŋŋe kala belaaɗo ɓamde karte joyi. Gulaali ɗii noon keewiino e nder yeewtere nde 57 sarɗiyanke ƴetti konngol e yeeso Abdullaay Daawuuda Jallo.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté(e) pour rédiger un commentaire.
RADIO LEWLEWAL
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 15 YARKOMAA 2018
NGALU TONNGOODE 290 : MAMMADU DEM KISAL SENEGAAL
Cakkite+
-
-
-
-
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL 2018Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Daarorgal Yonta ko fedde pinal e jaŋde jibinaande e hitaande 2008, ñiiɓnde e Nuwaasoot.
Ko ndeen fedde, e gardagol Abuu Aamadu Kan, yuɓɓinnoo jemma pulaagu ñalnde 20 morso 2018, tuggi waktu 17ɓo haa 23ɓo to leegal Arafaat Saydu Nuuru… e nder digiral “ekkol Bakkar”.
Fayndaare hiirde ndee ko hirjinde, e findinde leñol ngol… kam e ruttude teddungal hebloowo ŋanaa hono Malal Sammba Gise keblunooɗo ɓe heblo faytungo e jojjannde aadee.
Hiirde ndee fayodinii no feewi, nde tawnoo Daarorgal Yonta weltinirii arnooɓe ɓee mogooji (baayo, nehdi, jaŋde, dental ekn.) e jimɗi belɗi, jurminiiɗi, pindinooji, kirjinooji no feewi. Ko noon ne fedde Rennduɓe miijo addiri ballal mum e ɗii mbaydi mogo.
Ina teskini e faayidaaji jemmaagu nguu, dokkirgol seedanteeje e ñaantungal Malal Sammba Gise, tawi ngaal ñaantungal ko Daarorgal Yonta e Duɗal Demmba Aamadu Bari ñaanti mo ngal, rewrude e teddugal Kajjaa Sih. Ko wonaa ɗuum koo, haaliyankooɓe heewɓe ƴettii toon konngi ngam wasiyaade, e waajaade leñol ngol. Ko noon ne kadi naalankooɓe ɓee jirwiniri jemmaagu nguu, buubaaji, kolli, e gitaruuji, kam e daaɗe belɗe.
Uddi oo mbelemma ko RJ ORIGINAL NGAL PULAL. Joginoo njuɓɓudi digiral ngal ko Muusaa Ndonngo.
Njettoor Daarorgal Yonta fayde e denndaangal tawtoranooɓe haa teeŋti e fedde Rennduɓe miijo walluɓe Daarorgal Yonta e njuɓɓudi golle fof. Ko noon ne kadi ɓe jettirta, Ahmed Hamza e Adama Ba e Abdullaay Soh e Abdullaay Elimaan e Faama Sal (FƁPM).
E kuɗol Aamadu Dulo Soh


text:
Caggal njillu njaajngu e nder leydi Senegal , Adepme ina jokki haa jooni e wallondirde e joomen eɓɓooje tokoose ɗo e nder diiwaan Maatam . Adepme Ƴettii daawal kesal addude kaɓirɗe kese ballitooje to bannge baylugol , ko wayno njaram ɓohe, madda, sipsi , tamaate, masiŋ ,sonndel ,pewnoowo gooƳi , kaadam , ɓe ngaddii ɗeeɗoo kaɓirɗe ngam hollude ɓeen joomen eɓɓooje tokoose daňirɗe ina ngoodi tee maa waaw addude ngartam . Ňallal hannde 26 09 2018 to saamburu kommersa mo Maatam joomen eɓɓooje keewɗe tawtoraama kadi faamaama neɗɗo jogiiɗo eɓɓoore ina foti waawde daraade haa daňa laawol no daňiri waasa yowitaade e mballee min .
Bookar Sek lewlewal Maatam


text:
Ñalnde alkamiisa 03 suwee 2010, Fulɓe mbaasii Jaalal mawngal hono Abuu Usumaan Bah, jeyaaɗo to Baabaaɓe looti. Ko ɗo e lopitaal mawɗo o sankii caggal nde rafi cellal makko ɓeydii tiisde. Ko ñalnde heen, o nawtaa Baabaaɓe, ko toon o wirnoyaa.
Ñalnde alkamiisa 03 suwee 2010, Fulɓe mbaasii Jaalal mawngal hono Abuu Usumaan Bah, jeyaaɗo to Baabaaɓe looti. Ko ɗo e lopitaal mawɗo o sankii caggal nde rafi cellal makko ɓeydii tiisde. Ko ñalnde heen, o nawtaa Baabaaɓe, ko toon o wirnoyaa.
Jubbannde e nguurndam Bah Abuu Usumaan.
Bah Abdullaay Usumaan mawnum cankiiɗo oo, o wiyi en wonnde Bah AbuuUsumaan jibinaa ko e hitaande 1940 to Baabaaɓe looti, kono e kaayitaaji makko woni heen 1942.
O janngii Ɓuraana ɗo Baabaaɓe ɗo, caggal ɗuum, o nawaa njannganaagu to Maatam. O janngoyii kadi Wuro-soogi. Ko toon o waɗi baydaagal makko, e sanɗaagal fof.
O jokkii sanɗaagal makko Ɓuraana to Ndakaaru, sibu ko toon o janngi fiqhu (ganndal diine), caggal mum o artii Butilimiit, o janngi ɗoon e duɗal Arab e diine (institut de Boutilimit) : o waɗii ɗoon duuɓi nay (4).
Caggal nde o ummitii Butilimiit, o fayi ko Keer to leydi Misra hono Ejipt. O winnditii e nder duɗal jaaɓihaaɗtirde ina wiyee AL Azhaar. O janngi ɗoon duuɓi keewɗi : ko ɗoon o heɓi bakkaa makko, o heɓi lisaas makko e pirtugol ɗemɗe Farayse e Arab. Ko ɗoon o heɓi kadi ‘Metiriis’ makko siyaas nehgol to baɗte jaŋde, kam e Metiriis makko ko fayti fittiyankaagal (psychologie). Ko ɗoo kadi o heɓi seedantaagal Doktoraa.
Mawɗo men Abuu Usumaan Bah jeyaa ko e jaale Mawɗe kuɓɓuɗe Lewlewal Pulaar to Misra, haa pooyni e nder denndaangal jookli ɗo Fulɓe ngoni e nder winndere nde. Omo jeyaa e jagge Kawtal Janngooɓe Pulaar (Fulfulde) to leyɗeele Arab.
Wonande teskittooɓe defte gadane gummotonooɗe Ejipt ko wayi no «Sammba e Kummba»; e defte Celluka Pulaar, keewɗe heen omo jeyaa e winnduɓe ɗum en, won heen nii ko kanko waɗi ngardinaaji mum en, e sahtooji mum en.
Darnde makko haaɗaani tan e Keer, nde o arti ɗoo e Muritani kadi o jokkii darnde makko ngenndiyankaagal, e haɓde e humambinnaagal e nder Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani.
O yuɓɓinii jeewte e dingire, e rajo, o jannginii kadi Pulaar e nder Fedde Ɓamtaare Pulaar e nder kadi Fedde Pinal Sukaaɓe Baabaaɓe looti. Omo jeyaa e jagge cosɗe Catal Rooso. Omo jeyaa kadi e jirwintunooɓe « Duɗal toowngal » Fedde nde, e kitaale 1980, ngal Ibraahiima Demmba Bah janngintunoo.
Nde Fedde nde rokkaa galle e wuro Nuwaasoot e hitaande 1979, kanko fof idii ituude 200 000 ugiyya o rokki ɗum galle o. Teemedde ɗiɗi ujunere mbuuɗu e hitaande 1982, ina waawi tolnaade e miliyoŋaaji ɗiɗi ugiyya hannde : o ɗaɓɓiino hoto oon kaalis waɗe so wonaa e ɗuum : fedde nde ɗooftiima ndeen ɗaɓɓaande, sibu oon kaalis ko mooftanooɗo e konte goworɗo gila ndeen.
Doole makko, haajuuji makko e kaalis makko fof o waɗii ɗum e darnde ɓamtude leñol kam e gollanaade Ɓamtaare ɗemngal Pulaar. Haa Alla waɗi, hedde 1999, rafi cellal heɓtii mo, o nattiti yiyde, o heɓtoyi Baabaaɓe. Ɗum fof haɗaani, ɓernde makko, e hakkille makko omo waɗti ɗum e golle kam e darnde fedde nde.
Sabu teskaade gollal makko, e darnde makko maantinnde, addani batu mooɓondiral Fedde Ɓamtaare Pulaar e Moritani suɓaade mo e hitaande 2003, waɗi mo hooreejo Teddungal gadano Fedde nde.
Abuu Usumaan ɗaccii ɓiɗɗo gorko bajjo, ina wiyee Mammadu Bah walla mbiyaa Lawake. Suka oo jibinaa ko e 1976. O woni ko Farayse, o heɓii tawde baaba makko to lopitaal mawɗo ɗo, o duusii mo ɗo balɗe, Alla hokkii mo tawtoreede kadi wirwirnde Baaba makko.
Doktoor Bah Abuu Usumaan, golliima e golle laamu, o wonnoo ko jannginoowo to Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Nuwaasoot. Mbaawka makko, kam e humpito makko to bannge diine, e ganndal aadee ina seedtaa…
Abuu Usumaan Bah winndii Defte joy (5) Pulaar, ɗe caraaka tawo, eɗena e juuɗe ɓiɗɗo oo. O waɗii leppi keewɗi haala e jeewte, kadi.
En mbaawaa haalde nguurndam oo neɗɗo, sibu kala ko omo golla ko sabu Alla, o rewi ko Lislaam, ko o jankinaniiɗo aduna, ɗum saabii ko heewi e nguurndam makko anndaaka, sibu o anndinaani. Ɗum nii rewi hay natal makko en ndonkii tawo heɓde. Nde Fedde Ɓamtaare Pulaar yahi salminoyde mo e hitaade ɓennunde nde, tawi omo rafaa, ko ɗum haɗi ɗum ƴettude natal makko.
Ko o ngenndiyanke tiiɗaaɗo pinal mum, iwdi mum, pasniiɗo Pulaagu e ɗemngal Fulfulde, o daraniima ɗum e cukaagu makko, e cagataagal makko, e mawngu makko e ɗo o lelii e rafi cellal ɗoo haa o ruttiima e Joom makko.
Hono no Aamadu Hampaate Bah wiyata nii e nder Afrik, so nayeejo sankiima, ko defterdu sumi. ”
Ganndo yahii, defterdu sumii! Yo Alla yurmo mo yaafoo mo, haarna mo aljanna.
Mammadu Maamuudu Baal


text:
A hevii ngeendam nduumiizam?
Xamol: A hevii ngeendam nduumiizam?
Nooto: Baybul hollii zatal laavngal ngal ngeendam nduumiizam. Arannde, annden en ngazanii Jawmiraawo junuuba: "Ngam en fuu en ngazii junuuba en ndullii yerduye Jawmiraawo " (Ruumanko’en 3:23). En fuu en ngazii ko mettata Jawmiraawo, kanjum wazi haandi eltee’en. Nde ni junuuba meezen zi Jawmiraawo duumiizo ngazanzen-zi, nden kan eltoo nduumiingo hexanta’en. "Njobdi junuuba yo mayde, amma caahu Jawmiraawo zum ngeendam nduumiizam e laawol Yeesu Jaagorzo meezen " (Ruumanko’en 6:23).
Amma ni, Yeesu almasiihu, mo wazaayi junuuba (1 Biturus 2:22), Vizzo Jawmiraawo duumiizo warti gorko (Yohana 1:1,14) nden o maayi ngam yova aybe meezen. "Jawmiraawo holliri yidde Maako to meezen e ngo’ol laawol: enen ve junuubaaji, Yeesu maayi ngam meezen " (Ruumanko’en 5:8). Yeesu almasiihu maayii dow kuroswal (Yohana 19:31-42), o hoo’I elto ngo haandi ngazanee’en (2 Korintiyanko’en 5:21). Nyalze tati vaawo zon O finti (1 Korintiyanko’en 15:1-4), nihi hollii o jaalake junuuba e mayde. "Nder baawze Maako en ndanyaama nder yelo heso e laawol fintuki Yeesu " (1 Biturus 1:3).
E nuzzinol, doole meezen ngaylen numo meezen dow Almasiihu – kano O moye, ko O wazi, e ngam zume – ngam ceeta (Kuuze Nulaave 3:19). To en nuzzinii-Mo, yerdaaki mayde maako dow kuroswal ngam o yova junuubaaji meezen, en njaafeteeve nden keven alkawal ngeendam nduumiizam zam Dow. "Nde Jawmiraawo yizi duuniyaaru O hokki vizzo Maako tak ngam nuzzinzo e Maako lallataa amma o heavy ngeendam nduumiizam " (Yohana 3:16). "To a wi’I e hunndoko maaza, 'Yeeso e Jaagorzo,' nden a nuzzinii nder vernde maaza Jawmiraawo fintinii-mo, a hisay " (Ruumanko’en 10:9). Nuzzino tan nder kuugal Yeesu timmini dow kuroswal zum zatal goonga ngal ngeendam nduumiizam! "Ngam e barke kisnazaa, dow laawol nuzzinol – nden naa e baawze moozon, zum caahu tan ngu Jawmiraawo – naa e kuuze, ngam non walaa haala mantitaaki " (Efiisiyanko’en 2:8-9).
To a yizi java Almasiihu yo Ceetoowo maaza, ndaa do’a ngokka. Anndutu, do’oraaki do’a ka’a malla do’a fuu hisnete. Yerdaaki Almasiihu hisnete junuuba. Kanka ka’a do’a zum laawol holluki Jawmiraawo nuzzinol maaza to Maako nden ngettaa-Mo ngam ceeta O ceeti-ma. "Jawmiraawo, e mi anndi mi wazaniima junuuba kadin haandi mi eltee. Amma Yeesu Almasiihu hoo’I elto ngon dow muuzum ngam non to nuzzinii e Maako mi jaafeteezo. Mi yerdake e Maaza ngam mi heva ceeta. Mi yettii e barke Maaza cemmbizze e yaafuye – caahu ngeendam nduumiizam! Aamiina!"
A havvii niyya dow Yeesu ngam ko njannguza zo’o? To non, kusu nyo’’u dow "Mi javii Yeesu Almasiihu hannde " dow pezel to les.
A hevii ngeendam nduumiizam?


text:
Fooyre Ɓamtaare, jaaynde wootere wajjere yaltoore e Muritani tawi ko e ɗemngal ngenndiwal, nde nganndu-ɗaa jeyaa ko e jaayɗe ɓurɗe duumaade, ina sokli ballal yimɓe fof.
Fooyre Ɓamtaare, jaaynde wootere wajjere yaltoore e Muritani tawi ko e ɗemngal ngenndiwal, nde nganndu-ɗaa jeyaa ko e jaayɗe ɓurɗe duumaade, ina sokli ballal yimɓe fof.
Fooyre Ɓamtaare ko jaaynirgol Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, cosangol e hitaande 1980. Gila nde ɓamtaa e hitaande 2006, ko lebbi ɗiɗi fat (noowammbar e desammbar 2010) nde waasi yaltude.
Gollotooɓe Fooyre ɓee ko yarlitaare ngollortoo nde. Kala ko dañaa e njeeygu mayre waɗetee ko e njoɓdi muulngo e cargol e kasdi joɗnde e njoɓdi internet ngam jiilgol lowre pulaar.org.
Hannde, jaaynde ndee ina wondi e solkaaji teeŋtuɗi to bannge :
- Dañde muulirde (imprimante) waawnde yaltinde ɗereeji A3 ;
- Heblude waawɓe wallitde e peewnugol mayre ;
- Heblude yiilooɓe lowre internet Fedde ndee.
Onon wonɓe caggal leydi (ɓe ngonaani e Muritani), kala jiɗɗo nde lewru maayi fof, min nelda ɗum tonngoode Fooyre Ɓamtaare e mbaadi pdf, ina waawi neldude 6 000 UM. So ina waawi waɗde ko ɓuri ɗuum, ina moƴƴi. Ɗumɗoon noon ko wonande hitaande, woni 12 tonngoode. Kala baɗɗo ɗuum, yo anndu wallitii Fooyre Ɓamtaare.
Maa en mbayyin e lowre hee inɗe yimɓe aboniiɓe (so wonaa taw ko joomum woni mo yiɗaa) e lowre hee kam e jaaynde hee.
Oɗon mbaawi jokkondirde e amen e ɗeeɗoo ñiiɓirɗe :
– Tel : 00 222 22 09 40 33 // 00 222 46 96 1958
– Iimeel : bokarba@yahoo.fr // bokarba@gmail.com
Pour soutenir
FOOYRE ƁAMTAARE, abonnez-vous à sa version .pdf !
(6 000 UM / 15€ / 20$ par an)


text:
Jaaynoowo biyeteeɗo Kaliilu Jagana njokkondiriino e artiraaɓe seppunooɓe gila e Ɓoggee haa Nuwaasoot… A ɓe ceedtoo :
« Mbiyetee-mi ko Abuu Jallo. Njeyaa-mi ko Beelel Uurngel. Miɗo yahra e duuɓi 44. E hitaande 1989 min leeptaama, jawdi amen ɓolaa, min taccinaa feewde Senegaal. Caggal duuɓi 20 daayo waawnaango e nder tuddule, min pellitaa artireede e njuɓɓudi, min ndokkitee hakkeeji amen.
Kono gila ndeen, alaa heen ko waɗaa. Min podananooma rokkiteede leyɗeele amen e jawdi amen ndariindi, sukaaɓe amen mbinnditee e ekkolaaji… hay heen dara laataaki. Won e amen ɓe keɓtaani hay kaayitaaji mum en. Min njahrii koyɗe amen 300 kiloomeeteer e les naange wulnge, ñalawama kala hedde 40 kiloo. Min mballitaama e ɗanngal amen hee, e yolnde, so wonaano ɗum, min njettotaako ɗoo”.
Min njiyndirii kadi e Abuu Jallo to kilooji 20 hade maa yettaade Nuwaasoot. Omo wondi e hedde teemedere muritaninaajo artuɓe e Muritani caggal duuɓi 20 daayo waawnaango to Senegaal. Tuddi 25 abriil haa 4 mee 2014, ɓe piyii e koyɗe maɓɓe 300 kiloo hakkunde Ɓoggee e Nuwaasoot ngam yooltude hujjaaji maɓɓe.
Faatimata Demmba Sira, hakkunde makko e Abuu, ko meeteruuji seeɗa. min tawi ko omo losi, omo sakkii e ɓuuɓri lekkel. Duuɓi makko, 65 hitaande. Kanko ne, kanko fof e fiyde 300 kiloo e koyngal makko, omo heddorii tawo semmbe teeɗanaade heɓtude ɓiyledaagu makko timmungu. Faatimata ummorii ko Daar es Salaam. O wiyi min : “Gila min ngarti, min mberlaa ko e caaleeje, keneeli e nguleeki e jaangol ina sokkoo e amen. Min mbaɗii seppo yamyamo ngam heɓtude hakkeeji amen. Duuɓi joy jooni, min nguuri ko nguurndam mbonɗam. Miɗo felliti waɗtude ngoo seppo so tawii alaa ko min mbaɗanaa”.
Haajirata Haaruunajeyaa ko Kaaƴel Abuu. Kanko ne o seppii. Omo yahra hedde duuɓi 50. O wiyi min : « Kaaƴel alaa ndiyam. Ko siterna ƴoogoyta ndiyam to Ɓooggee, laabi ɗiɗi yontere kala. Min njiɗi ko yiyde mawɗo leydi oo. Min ngontaa jaɓ wonde tumarankooɓe nder leydi amen ».
Mammadu Jaañ yahrata kañum ko e duuɓi 47 ; o ummii ko Faas, nder diiwaan Tararsa. O seppii kanko ne. O wiyi “Sukaaɓe amen ngalaa kaayitaaji, leyɗeele amen ko keɓtaaɗe. Min ngalaa feere woɗnde so wonaa yahde wuro e hasnaade.”
Min tawi Njaay Ibraahiima Aamadu, hooreejo Dental Ngenndiwal Muritaninaaɓe Artiraaɓe, ko to kilooji 20 hade maa yettaade Nuwaasoot. Ko o jannginoowo. O artii e denndanngal hujjaaji artiraaɓe ɓee : « Wayata min ko no mawɗo leydi oo tinaani caɗeele min nguuri ɗee. Amin cikki tan, taariiɓe mo ɓee, kaalanaani mo goonga. » Njaay fuɗɗorii ko etaa siwil, e wiyde makko, ko ɗuum woni hujja maɓɓe dowrowo sibu « so a alaa kaayitaaji, a alaa kaayit kollitoowo ko e leydi njeye-ɗaa, a alaa kartal dentitee, alaa ko mbaaw-ɗaa teeɗanaade ». « Won e amen haa hannde njogii tan ko kaayit biyeteeɗo VRF oo (Ɗaɓɓirgol Jaɓɓol Artireede) mo nganndu-ɗaa ko kam wonnoo seede keɓtingol neɗɗo artii e Muritani, tee ko Muritaninaajo. Ko ɗiin kaayitaaji VRF potnoo huutoreede ngam winnditde artuɓe ɓee ngam weeɗde ɗum en kaayitaaji etaa siwil. Ina hasii, e nder nokkuuji binndagol ɗii, min keewi wiyeede ko ɗiin kaayitaaji VRF mbinnditaaka kam en e koye mum en e masiŋaaji hee ».
Caggal ɗuum o haali haala 500 ɓiɗɓe jibinaaɓe e nder tuddule mooliiɓe to Senegaal. Ɓeen sukaaɓe artuɓe ɓe ngalaa kaayitaaji ceedtotooɗi njibinaama (kaayitaaji juddi) ɗi laamu Senegaal fotnoo tottude ɗum en, mbinnditanooma e VRF ɗii. Ngam waawde winnditaade, aɓe naamnee kaayitaaji juddi Senegaal, ɗi ɓe njogaaki. Ɗum jiidaa e sukaaɓe ɓe nganndu-ɗaa gooto e jiknaaɓe mum en ko Senegaalnaajo ɓe kafeere mum en ñawndaaka.
Njaay Ibraahiima haalii kadi ko faati e koɗorɗe. O wiyi « Gardo Nokku Ngenndiijo Ballondiral, hono Tadaamun, huninooma mahande min kuɓeeje anndiir, kono hay huunde min njiyaani tawo ». Ko ɓuri 24 000 moolinooɗo to Senegaal ngartii e leydi hee, rewrude e gartugol juɓɓinangol, e fawaade e nanondiral hakkunde HCR e dowla Muritani e Dowla Senegaal. Ɓeen moolinooɓe artuɓe ndonkii heɓde leydi ndema. « Ndaa ko ndema waawi ñiiɓnude yimɓe e nokku. 24 000 neɗɗo ngartii. Kono Nokku Ngenndiijo Kalfinanooɗo Jaɓɓaade e Ñiiɓnude Mooliiɓe, alaa ko feewni so wonaa 300 hektaar. Huunde nde nafataa hay batte ».
Kaliilu Jagana (Firo Bookara Aamadu Bah)


text:
Debbo gooto jahroowo e duuɓi 102, to Almaañ, heɓii ñalnde 9 suwee 2015 ɓennuɗo oo, seedantaagal mum doktoraa. Nde nan-mi ɗuum, miijinoo-mi o fotata weeɗeede kaayit ceedtotooɗo ɗum oo ko nder suudu makko, sibu mbiyatnoo-mi ko o nattii yahde. Kono, ko to duɗal ɗo o jangatnoo too tigi o weeɗaa ɗum, omo darii e koyɗe makko no sagata debbo nii. Kanko oo, o wiyetee ko Ingeborg Syllm-Rapoport.
Doktoraa oo ko doktoraa safaara, jowitiiɗo e ñawbuuli sukaaɓe, woni ko anndiraa pejaatiri (pédiatrie). Ko ñalnde 15 mee ɓennuɗo oo, o waɗaa “oraal”, woni jaabawol naamne tawi ko e kuccondiral. Ina gasa nanɗo ɗumɗoo kala wiya “oo dee gollortaako oo doktoraa”. Kono, wonaa haa o safra o ŋatirnoo heɓde ngalɗoo seedantaagal, alaa. Ko o goonnooɗo yoftaada wiyeteeɓe “nasii” (nazis) en haɗnooɓe mo jokkude jaŋde makko nde o woni suka ndee, sabu makko jogaade iwdi yahuud.
O jibinaa ko e hitaande 1912. O janngi ko faati e cellal (medisiin) to wuro Hambourg hade makko golloyaade e opitaal wuro ngoo e kitaale 1937-1938. Ko ndeen o winndi jangtol doktoraa jowitiingol e ñawu diphtérie, kono ardiiɓe duɗal ngal calii o dallina ngal, kujjikinorii ɗooftaade “sariyaaji leƴƴi leydi ndii”. Oon sariya daaɓaaɗo noon, ko waɗde ceerungal hakkunde leƴƴi, tuugiiɗo e ngañgu leñol yahuud en e ko ɓuri teeŋtude, woni ko anndiraa “nazisme”. Ko ndeen o uuji, o fayi Amerik e hitaande 1938. Ko toon o joofni jaŋde makko faatunde e ñawbuuli sukaaɓe. Kono e hitaande 1952 senaateer biyeteeɗo Joseph MacCarthy ummanii riddude kala neɗɗo cikkaaɗo ina waawi yiɗde senngo sowiyet. Nde tawnoo ko o maruceejo (communiste) goongɗinɗo, o arti Almaañ, kanko e jom galle makko, to Berlin-est. Haa e oo sahaa ko ɗoon o wuuri.
Mo wuuri ɓura !
So tawii oya debbo heɓiri doktoraa mum ko duuɓi 102, ngelɗoo cukalel dewel heɓiri bakkaa mum ko duuɓi 11 fat. Wonaa ɗuum tan, sibu ngel yantini heen ardaade ɓe ngel janngitunoo kala. Haaɗaani ɗoon tan, sibu ngel jogori jokkoyde jaŋde maggel ko to duɗal jaaɓihaaɗtirde Harvard, duɗal jeyangal e duɗe gannde ɓurɗe lollude e nder Dental dowlaaji Amerik. Tee ngel suɓii ko janngoyde toon ko fannu « gangol e ƴoƴre masiŋaaji » (cryptographie et l’intelligence artificielle) . Aɗa anndi kay, wiyeede “mo wuuri ɓura”, ɓuri wiyeede “so o mawnii maa nattu”!


text:
Ko ina tolnoo jooni e lebbi sappo , Hooreejo UFP ko dafanooɗo cellal haa ɗum addanimo, sabu kittugol ñaw ngu, ɗannaade o fay farayse ngam safroyaade. Lebbi sappo ngoƴa wonande ardorde ufp e jagge mum kala kono kadi ko wonande denndaangal gollidiiɓe politigi e ɓesngu Moritani kala sabu heen gooto fof ina faami darnde maantinnde nde o daranii leydi ndi. Gollidiiɓe politigi kala ina ceetaniimo wonde ko o jaalal tiiɗngal e ñawndugol jiiɓru ndu Wul Abdul Ajiiju naatnunoo leydi ndi e sahaa nde follata laamu Siidi wul seek Abdallaahi cuɓanoongu e nder wooteeji laaɓtuɗi.
Ñande 6 lewru suliyee e waktuuji 14 pawɗi hojomaaji 15, denndaangal hoohooɓe luulndo e gollidiiɓe politigi e woɗɓe ɓe njeyaaka nii e luulndo, pottitii to boowal laaɗe diwooje nuwaasoot ngam jaɓɓaade Hooreejo ufp hono Muhammed wul mawluud, gartuɗo caggal nde dañi jam e rafi mo wondunoo. Yimɓe parti o alaa keddiiɗo kono maa mbiyaa ko ɓe yooltiiɓe e ɓe njeyaaka e parti o sabu gooto heen fof ina wiya wonde Muhammed mawluud ko mo mum.
Sukaaɓe e rewɓe gooto fof ina weeyna, maa wonii ko araaray ufp walla portale makko, awluɓe e naalaŋkooɓe ina kuljina, ina njarfamo,yimɓe fof ina njetta Alla nde jaɓani ɗum en duwaawu mum en « yoo pele ndeftu ɗo ndewnoo ».
Nde o tellii e laana ndiwoowa, o rewi e suudu teddungal boowal laaɗe diwooje ɗe, ko Hooreejo Asammbele jaɓɓiimo toon, hono Mes-uud wul Bulkayri e wondude e Bojel wul Humeyd (ɓe o luurdi hannde to bannge laawol politigi potngol reweede feewde e wul Abdul Ajiiju) kono gooto e maɓɓe fof won seedantaagal rokki jaayndiyankooɓe tawtoranooɓe. Mes uud wi’i ko « M.M. ko musiɗɗam tigi rigi mo nganndondirmi no feewi sabu ɗoftondiral amen juutngal to bannge politigi e nder luulndo, denndidiiɗo caɗeele e welemmaaji kala. Yoo Alla rokkumo cellal no jokkiri golle » Bojel kañum holliti ko wonde « M.M. ko neɗɗo mawɗo mo darnde mum e nder leydi he humpaani hay gooto, ko o neɗɗo maslaha, tiiɗaaɗo haa ko ɗoon tan haaɗi ngootaagu leydi ndi, darnde makko e nder fedde FNDD e sahaa kuudetaa o ko seede mum ».
Hoohooɓe Goomu luulndo demokaratiyaŋkeejo (COD), hay gooto heen luutaaka pottital ngal e dow gardagol mawɗo lasal luulndo demokaratiyaŋkeewo (chef de file de l’opposition démocratique) hono Ahmed wul Daddaah wondude Bubakar Muusaa Bah, lomto gadano hooreejo e nder ufp e ardiiɓe partiiji jeyaaɓe e COD ; Caggal nde o salmondiri e maɓɓe, o etii rewde e lasal arnooɓe jaɓɓaade ɓe kala ngam salminde ɗum en kono o roŋki sabu polɓugu yimɓe ɓe feewde e makko, yiɗde yettaade mo, ko ndeen yuɓɓintunooɓe jaɓɓungal ngal pelliti yoo jol e oto o wifa yimɓe ɓe juuɗe. Ko ɗoon lasal otooji ngal alaa ɗo haaɗi laŋki e dow laawol Gamaal Abdul Naseer ina korna, ina mbeeyna ararayuuji ufp e portaleeji M.M. haa njoofoyi e damal galle makko, lommbi mo e juuɗe ɓesngu makko, mbaklitii gooto fof hooti cuuɗi mum en, caggal yenaneede waɗii fotde mum.
So tawii ngalɗoo jaɓɓungal ina foti fireede, eɗen cikki tan ɓesngu moritani e ciiri mum kala (gollotooɓe politigi, luulndo heen e wonduɓe e laamu heen, raneeɓe e woɗeeɓe, yaaruɓe yeeso e teeɓtiiɓe ɗo gootel, suka e mawɗo, rewɓe e worɓe) ina mbatti hakkille e M.M. e fawde e mum yaakaare wonde won ko waawi firtande moritani. Yoo Alla rokku UFP fartaŋŋe no heɓiri oon wune.
MHJ


text:
Hikka kadi, jaayɗe leydi ndii mbeltaaki e peccugol kaalis ballal laamu (miliyoŋaaji 200 ugiyya gadano oo) wonande Jaayɗe jaambureeje ɗee. Tee, mettere ndee ina mawni no feewi. Ko Muusaa Sammba Sih, gardiiɗo RPM (Fedde jaayɗe binndaaɗe ɓurɗe duumaade / walla nii, jaayɗe goodɗe e goonga, goonga ɗee), gardiiɗo jaaynde wiyeteende Quotidien de Nouakchott e hoore mum adii wiyde : « terɗe goomu kalfinaangu jiilgol e peccugol ballal ngal, ko kañum en koye mum en cosi jaayɗe mum en ngam ɓaaftude ko ɓuri heewde e ballal ngal, ndokka ɗum koye mum en. Nii woni jaayɗe goodɗe ɗee, jaltooje ɗee, ko keɓi alaa no wayi… ». Ko hono ɗuum Ahmed Sheex (Le Calame) e Maamuudu Sih (L’Eveil-Hebdo) kaali, kolli heen mettere mawnde. Ɓe mbiyi wonde : « Hooreejo goomu peccugol ngol e terɗe jeegom goomu nguu ndokkii koye mum en ndaamordi 1 500 000 MRO wonande hooreejo oo, e 1 200 000 MRO wonande tergal kala tawi ɓe ngalaa heen hakke (golle goomu nguu taƴanaaka hay huunde, tawi jaayɗe keddiiɗe ɗee, alaa heen heɓnde ko ɓuri 700 000 MRO).”
E nder peccugol hikka ngol, muulirde ngenndi ndee, heɓi ko 40 miliyoŋ MRO (ande heɓatnoo haa 60 miliyoŋ). 54 jaaynde, tawi ko woodi heen (ko yaltata e sifaa duumiiɗo) ɓuraani jaayɗe 10 e 200 lowre internet e teleeji 5 (uddaaɗi ko ina wona lebbi nay jooni), pecciima hikka e 200 miliyoŋ MRO.
Fooyre Ɓamtaare noon, gaa gaa hitaande adannde ndee (2012), meeɗaa seerde e nduu woondu. Ma a taw, e nder leydi hee, ko Fooyre Ɓamtaare tan waawi wasaade, wiya, gila 2010, meɗaa sownude hay laawol gootol nde foti yaltude ndee, tee ina huuɓni denndaangal sarɗiiji pawiiɗi e mum, tee ɓuri jaayɗe ɗee kala ɓooyde sibu mum soseede gila 1980. Hikka Fooyre feccii ko 107 000 MRO (ko waawaa yaltinde jaaynde hay laawol gootol). E 2016 ko 257 000 MRO nde heɓnoo, e 2015 nde heɓi 834 000 MRO, e 2014 nde heɓi 103 400 MRO, e 2013 nde heɓi 746 000 MRO, e 2012 (nde fuɗɗii ndee) nde heɓii 1 768 000 MRO. Ko ndeen hitaande (2012), nde waawi dañande heen hoore mayre kaɓirɗe, nde yoɓi ko ina ɓura 800 000 MRO luwaas joɗnde Fedde ndee e kaɓirɗe mum (ko ndeen fedde ndee waawi ƴettude joɗnde moƴƴere). Kala nde sehil Fooyre (gannduɗo ɗum, mo añaani ɗum) jeyaaka e goomu peccoowu nguu, nde ɓelsat ! Ndaa peccugol ngol fotnoo tan fawaade ko e sarɗiiji dottaaɗi ɗii (duumagol, jogagol joɗnde, ekn.)
Bookara Aamadu Bah


text:
– Ɓe mbiyi mo : « Ko goonga, ɗum noon min njaɓii ! »
– Ɓe mbiyi mo : « Ko goonga, ɗum noon min njaɓii ! »
E oon sahaa aadiyankaagal ene woodi, ndimaagu ina heddii ! Heen gooto fof garɗo, won heɗdiiɓe caggal mum, nde o hooti, o yiyndiri e ɓeen, ɓe nanondiri.
Ɓe idii fof ko ƴeftude laawol, eɓe ƴeewoya Satigi Suley Njaay laamɗo Deeniyankooɓe e oon sahaa. Nde ɓe njettii to Suley Njaay, ɓe tawi ko omo resi rewɓe sappo. Ndeen Suleymaani Baal arii, o wiyi :
– « Aan Suley Njaay, aɗa anndi ko addi mi ɗo ? Addi mi ɗo ko mi nanii aɗa resi rewɓe sappo, etee ɗum wonaa laawol ! Rewɓe sappo, laawol diine yiɗaa ɗum ! »
– Suley Njaay wiyi : « Miin, hol ɓeen rewɓe sappo ? Miin kay, so mi yiɗii mi resa rewɓe sappo ! »
– « Suleymaani Baal wiyi mo : « etee mi nanii aɗa ɗo resi rewɓe jiiduɓe yumma e baaba ! »
– O wiyi : « Eey ! Miin ndes-mi ɗo tan ko Ummu Maajuura, e Kummba Maajuura, etee ko seɓɓe Koliyaaɓe, ko … ko … ko horɓe am tan ! »
Seɓɓe Koliyaaɓe ɓe kaawaa, mbiyi :
– « Eyyoo… ! On nanii Suley Njaay ! Eɗen njaha, eɗen mbarondiree haa o laamoo, ndeke o jaggiri en ko en jiyaaɓe ! »
Ɓe pelliti ɓe laawii, ɓe mbiy : « Ndewen e oo Ceerno ! »
Ɓe ndewi e « Sheex Suleymaani Baal. Seɓɓe Koliyaaɓe ngonnoo reenooɓe mo, ɓeen ngonnoo jagge makko tigi rigi, kono ɓerɗe mum en taayii e makko e oo ñalawma, sabu o nanngiri ɗum en ko jiyaaɓe. Suley Njaay wiyi kadi seerataa e rewɓe ɓee fof. O waɗdii e Suleymaani Baal « moƴƴii… ma laaɓ ! », tee, jooni alaa ɓe o wondi. Seɓɓe ɓe, ko ɓeen kaɓetenoo, ɓeen noon jooni njahii !
Suley Njaay ummii ɗoon, o wiyi omo yaha wuro Tulel. O nawori kaŋŋe, mbele maa won ɓe o soodi toon, ngonana mo, wooda kam ɓattii ɓe mo, wooda reenooɓe mo, o waawa feewnitaade.
Suleymaani Baal e ganndal mum ruttii, jooɗii. Suley Njaay jokki laawol mum, ene wondi e subalɓe. Omo lelii tan omo ajjii e hoore laana, subalɓe ina ngawƴa. Suleymaani Baal e ganndal mum waɗdi mo e baawal. Baawal ngal ina ɗapɗapina tan, e hoore laana. Suley Njaay ina ajjii tan, ina ƴefti fetel, ina fawi e reedu mum. Baawal ngal ina ɗapɗapina, ina ɗapɗapina tan, e hoore laana. Hhaa juuti tan, Suley Njaay roŋki muñde. O wiyi : « iijam… ! Onon kam, ngal baawal ina haɗa yimɓe tan awƴude ! » Ɗoon tan o jippini fetel, o toɓɓi baawal … conndi oolii, fetel dajjitii, fappii e junngo makko, junngo ngo saami e nder laana. Baawal nana yaha… ! Nde juungo ngo taƴi, tawi ko laaɗe makko ina njoofa e tufnde Waali Jantaŋ. O wiyi yo laaɗe ɗe njiilte…
Barmannde nde ɗaccaani mo haa o maayi. Ɓe memondiraani haa hannde… haa hannde Suleymaani Baal e Suley Njaay njettondiraani !
Nde Suley Njaay maayi, Deeniyankooɓe ndenti, cuɓii Satigi goɗɗo, hono Suley Njaay Buubu Gaysiri Dewal Sawa Laamu Yero Koli Tengella, oon woni Suley Njaay 2 ɓo. Ɓe ndarni mo, mbele ma won ko ɓe mbaawi gasnude.
« Sheex« Suleymaani Baal felliti waɗde jeeyngal mawngal, mooɓre mawnde,
ngam samminde laamu Deeniyankooɓe, e haɓde e Hormankooɓe.
Hormankooɓe, so ngariino, tellortonoo e oon sahaa ko Rinnjaw. Ɗoon ɓurnoo welde taccirde. Suleymaani Baal e wondiiɓe mum, ɓiɓɓe soknaaɓe Fuuta, kamɓe kala ɓe pelliti fayde Rinnjaw. Ndeen noon ɓe kuudiima, ɓe ndawi, ɓe mbaali Rinnjaw.
Yahi haa weeti, gooto e Aañ-Aañɓe (ko ɓesngu Aañ en laamotonoo Rinnjaw) addi gawri. Gawri ɓetaa ɗoon haa heewi, Hormankooɓe ina unanee. Rewɓe ndenndinaa ɗoon, ina una, hay worɓe mbaddaama e maɓɓe ngam unde, sabu gawri ndi heewde.
« Sheex« Suleymaani Baal e wondiiɓe mum ngari tan njooɗii, ina ƴeewa tawo, ina ngañi heñaade, ina ƴeewa tan ; anndi heñaade ina bonna. Suleymaani Baal e wondiiɓe mum naati e nder Hormankooɓe, kaɓi e maɓɓe, wonti baŋ-yoo-baŋ « palee ! palee ! » Yoga e Hormaankooɓe ndoondaa, piyaa e leydi, woon heen mbaraa, woodi heen mo o neli to mawɗo maɓɓe, o wiyi mo:
– « Mbiɗo nel-ma to mawɗo mon. So a yahii, mbiyaa mo ko heddii heen ko, wonani mo gaay ko conndi e kure, gawri alanaa mo gaay, jiyaaɓe ngalanaa mo ɗo. Ko o dañatnoo ko, o dañii, ko o dañaano, o wontaa ɗum dañde ! »
Muudo Horma helaama ! Suleymaani Baal jokki hare mum e Safalɓe. Ndeen Suleymaani Baal e wondiiɓe mum mbaaldii jamma gundabi, aɓe njogori haɓoyeede Fori, o winndi ɓataake gooto haa gasi, o noddi sehilaaɓe makko, hono Aamadu Siree Anta Ngiji, e Alfaa Aamadu Seydi Yero Buso. O holli ɓe kaayit o. O wiyi heen ko janngo e jam, so tawii o maayii, yo ɓe tuugno e doosɗe ɗe o lelni e kaayit o, ngam toɗɗaade almaami. So tawii kadi aɓe cuɓoo almaami, yo ɓe cuɓo Abdul Qaadiri Kan.
Caggal ɗum ɓe njahi Fori, nootitoyaade e wolde. Ndeen ɓe njettiima Fori, ko toon Suleymaani Baal heddii. Ndeen o maayii Fori, ɓe ubboyi mo ko Jeeriyel Tummbere, sara Ɓokki Sammba Gelaajo Jeegi, heedti ko rewo wuro Jowol. Ɗum hawri ko e hitaande 1775.
Aamadu Umar Jah.
Taarik keɓaaɗo e Tijjaani Aan


text:
E diiwaan Maatam fuɗɗiima rokkude hoolaare e remooɓe jeeri. Eɗen nganndi no fuɗɗorinoo nih hulanooma, haa addii yoga e remooɓe ɓe njoganooki cuusal e wakkilaare soodde aawdi. Kono hannde o kam gooto kala jogiima ɗamawu to bannge ndunngu juumel e fuuta. Eɗen mbaawi wiyde kadi agaaɓe ɓe ndañii no njooɗtorii haa ndunngu woɗɗa. Kono wiyde tan yoga e nokkuuji dowri ɗi yahde toon newaaki, yaltude kadi sahaa ndunngu ko caɗeele no feewi. Rewɓe sowatooɓe, walla yahɓe haa njettii e jibinde ina ndaña caɗeele. Laabi ɗi moƴƴaani. Remru ndu ina anndaa kala mo alaa doole remirde masiŋaaji ina ŋakkiraa no feewi. To wallooɓe remooɓe APc, nana njahda e remooɓe ɓe ngam wallitde remooɓe heblude joomum en njogoo karallaagal haɓaade ñaamon e rafiiji keɓtatooɗi puɗi ɗi. So tawii hannde ko waasde faamde no ndema rewindorte hannde ɗeen caɗeele ngustiima. Pelle bayɗe no Naatal mbay, kame ardiiɓe ndema diiwaan nana kebla remooɓe.
Bookar sek Lewlewal Maatam
NDUNNGU FUUTA : YAAKAARE ARTII E DEMOOWO
E diiwaan Maatam fuɗɗiima rokkude hoolaare e remooɓe jeeri. Eɗen nganndi no fuɗɗorinoo nih hulanooma, haa addii yoga e remooɓe ɓe njoganooki cuusal e wakkilaare soodde aawdi. Kono hannde o kam gooto kala jogiima ɗamawu to bannge ndunngu juumel e fuuta. Eɗen mbaawi wiyde kadi agaaɓe ɓe ndañii no njooɗtorii haa ndunngu woɗɗa. Kono wiyde tan yoga e nokkuuji dowri ɗi yahde toon newaaki, yaltude kadi sahaa ndunngu ko caɗeele no feewi. Rewɓe sowatooɓe, walla yahɓe haa njettii e jibinde ina ndaña caɗeele. Laabi ɗi moƴƴaani. Remru ndu ina anndaa kala mo alaa doole remirde masiŋaaji ina ŋakkiraa no feewi. To wallooɓe remooɓe APc, nana njahda e remooɓe ɓe ngam wallitde remooɓe heblude joomum en njogoo karallaagal haɓaade ñaamon e rafiiji keɓtatooɗi puɗi ɗi. So tawii hannde ko waasde faamde no ndema rewindorte hannde ɗeen caɗeele ngustiima. Pelle bayɗe no Naatal mbay, kame ardiiɓe ndema diiwaan nana kebla remooɓe.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté(e) pour rédiger un commentaire.
RADIO LEWLEWAL
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 15 YARKOMAA 2018
NGALU TONNGOODE 290 : MAMMADU DEM KISAL SENEGAAL
Cakkite+
-
-
-
-
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL 2018Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Ñalawma gooto e ñalawmaaji, ñalɗi Alla ina keewi limotaako, saqqa heɓi gorko gooto, saqqa jippaade ndaɗɗudi nattugol ngoraagu. Gorko oo ko desɗo rewɓe tato sukaaɓe, tee o jibidinii e gooto heen fof. Nde saqqa oo juuti e makko o renndini rewɓe ɓee o haalani ɓe ko heɓtii-mo ko. O holli ɓe joɗnde alanaa-mo ko o jahoowo safroyaade haa ɗo o dañoyi jam fof. Ɗuum noon o waawaa happande ɓe nde o artata ɓayri ko noon ɗum siforii, o naamnii ɓe heen miijo maɓɓe.
Kamɓe rewɓe ɓee fof ɓe mbaɗti konngol ngol e jeewo o. Jeewo o heɓɓitii wiyi : « nde a aldaa e saqqa nde, alaa ko kollu-ɗaa min so wonaa jam e newaare, ɗum noon, minen ne, min mbaawata tan ko muñande ma, cafroyo-ɗaa haa ndañaa jam ». Ndeen, gorko o heblii, yuɓɓini joɗnde maɓɓe gila e ñaamdu haa e koltu, fotde duuɓi ɗidi. O fewji njooɓaari, o waynii moƴƴuɓe wuro, omo juuroyoo. Wuro ngo fof renndi, seedtii moƴƴeere makko : ɓe nduwii yo Alla humtu haaju makko waɗa jaaƴnde! Gorko oo wakkii sasa mum dawi, ñalli yahde haa naange darii e hoore. O ɗomɗi sabu ko e ceeɗu ŋeeleelu wonaa. Omo lemoo haa o sooynii ɓunndu, o fayi e mayru haa o ƴooga ndiyam ko o yari. O jolni baagal, o jumpi ngal, o safi boy yalti wiyi mo : « yoo alla yoɓ ñamaande ! Kono neɗɗo gonɗo nder o, woto yaltin ɗum nimsaa »! O joltini baagal, o safi, o ƴeeŋni e baagal he ko waandu! Ndu diwi ndu darii ɗaa, ndu wiyi mo : « yoo Alla yoɓ ñamaande ! Kono neɗɗo gonɗo nder o, woto yaltin mo nimsaa ». Ndu dogi ndu sokkii e buruure! Gorko o moosi, wiyi e ɓernde mum : « hol fof no boy e waandu njoɓirta mi ñamaande am? » O safi goɗngol, o yaltini mboddi. Ndi laylayti ndi heɓi ɗaa, ndi wiyi mo : « yo Alla yoɓ ñamaande ! Kono neɗɗo gonɗo nder o, woto yaltin mo nimsaa! » Ndi sokkii e dulndu… Gorko o, e ɗomka mum joltini baagal ngal, safi, mbaroodi taktakiri yalti. Ndi darii ɗa, ndi wiyi mo : « hol ko adinooɓe ɓee mbiy maa? Gorko o wiyi : « ɓe kaalii konnguɗi ɗiɗi : go’o « yo Alla yoɓ ñamaande »; ɗiɗi « won ko woni to nder woyndu to, wiyetee ko neɗɗo, woto mi yaltin mo, mi nimsita. So mi yaltinaani neɗɗo banndi am, hol mo njaltintu-mi. So ɗuum ɓennii, ɗaminii-mi waawi yoɓde mi golle am, ko neɗɗo, wanaa onon kullon ladde. mbaroodi ndii wiyi mo : « nan ko ɓe kaali ko, so wonaa ɗuum maa a ŋat feɗeendu maa piccaa! » Miin ne mbiɗo wiy maa « yo Alla yoɓ ñamaande » !. Mbaroodi ullii e ladde! Gorko joltini baagal safi, murlo ko’el hono neɗɗo yalti fokkiti, o ƴeeƴaaki mo saka wiya mo, « a jaraama ». Gorko joltini baagal, safi ndiyam yari haa ɗomditi fokkiti jokki ɗanngal mum. Fotde balɗe joyi o yettaaki e wuro. O tampii yahdu, o heyɗii te o yiyaani wuro ngo. O heɓi les lekki ɓuuɓki omo fooftoo. Ɗoyngol jaggi mo, o ɗaanii haa naange ari e deb-debinde. O feerti gite makko o yiyi boy ena darii ena ndaara mo. Boy oo heɓtini mo wiyi mo « a heptinii kam? » Gorko oo wiyi « alaa, mi heptinaani ma ». Boy oo wiyi mo « ko miin woni boy mo njaltinno-ɗaa e woyndu. Mbiɗo anndi ko ummin maa, saqqa mo ngondu-ɗaa, tee mbiɗo waawi safrude ma jooni. fad am ɗo »! Boy oo naati e ladde addi toon kaakooli leɗɗe wiyi mo « monñu haako ko jooni jooni e ndiyam, moomo-ɗaa, so alla jaɓii ma a dañ jam ». Gorko oo waɗi ko wiyaa ko, dañi jam. O yeeƴii boy o, o wiyi mo « a jaraama ». Boy o wiyi mo « alaa woto yettu am, ñamlel ko joɓel ». Gorko o jokki e ɗanngal mum. Boy o jokki e murde murotooɗe mum. Gorko o ena yaha e nder sutu mawɗo, haa barooɗe taktake pirlii mo. Mawndi ndii darii, ndaari mo wiyi mo : « a heptinii kam? Gorko o wiyi « alaa« . Ndi wiyi mo « ko miin njaltinno-ɗaa e woyndu, ar njahen ɗo hodorde am ɗo, mbaalaa haa weeta, mi duus ma haa paando-ɗaa wuro, so wonaa ɗuum a sonngete ». Gorko oo yettii e hoɗorde mbaroodi. O jippinaa ; leelaani mbaroodi ndi jaggoyi lella addani mo. Gorko o hirsi lella ba, hutti, juɗi, o waali ƴakkude. Nde weetnoo, ndi naamnii mo hoore laawol makko, o humpiti ndi saqqa mo o wonndunoo e no o ɗacciri galle makko e no boy safriri mo. Mbaroodi wiyi mo « ɗuum noon fad am ɗo ha mi dañan maa njooɓaari e ko nawtu-daa galle maa« . Mbaroodi ndi hippoyii e laawol haa alla addi kuurtungu ɓiyi laamɗo ene nawee to gorko mum. Mbaroodi laawi ɓe, wari heen ko heewi wari ɓiy laamɗo o, mbaroodi ndii itti kaŋŋe e cuɗaari ɓiy laamɗo e yahdiiɓe mum fof e koltuuji mum en, ndi addani gorko o, ndi duusi mo ha o sooynii jubuli cuuɗi, o waynondiri e mayri. Gorko oo naati wuro o naamnii galle joom wuro ngoo o hollaa. O jippii ɗoon. Ndeke joom wuro ngo ko neɗɗo mo o yaltinnoo e woyndu o. Gorko oo jooɗtorii ko so oon heptinii mo, maa teddin mo ko ɓuri ko kullon kon teddini mo ko. Njaatigi oo salmini mo salminaango maayngo, koɗo o habri laawol mum wonde ko julanke, tee ena jogii ko o yiɗi firlitde. O yaltini kaŋŋe e kaalis daneejo mo o heɓnoo e mbaroodi, o holli mo. Ɗoon e ɗoon reedu njaatigi makko ena seekoo ena ñootoo haa o yettii e laamɗo gonduɗo e sunu yimɓe kurtungu bajjo mum waraaɓe ɓe. Njaatigi oo wiyi laamɗo o, mi yiytii barɗo ɓiye e yahdiiɓe mum. Laamɗo ena lelinoo haftii: « hol to o woni haa mi waɗa mo ko ɓuri bonde ko o waɗi ɓesnguuji men ɗi ». O wiyi : « omo na galle am ». Ɗoon e ɗoon kurkaali pinngal laamɗo ndewi e joom wuro haa njettii e galle mum. Ɓe kaɓɓi koɗo, ɓe ngaddi e yeeso laamɗo o, o marngilaa e lekki hakkunde galle haa tiidi keŋ, hade makko wareede! Tawi lekki ki o marngilaa kii noon waandu ena to dow makki. Gorko o wallinaa ɗoon. Nde yahi haa gaabiiji leyli, yimɓe lelii, waandu jippii, ari e gorko o. Ndu wiyi mo: « ko miin woni waandu ndu ƴeeŋnuuno-ɗaa e woyndu. Njoɓdi am e maa, ma mi yah jooni ladde mi addoya mboddi ndi paabino-ɗaa to woyndu to. Kayri ne ndi yoɓ maa golle maa moƴƴe sabu so neɗɗo waawaa ñamlude ko moƴƴi kam, yo waaw yoɓde! Waandu ndu yahi addoyi mboddi ndii haa e galle laamɗo o. Mboddi ndii takkii e gorko o, ndi wiyi mo: « maa mi soppoy jooni laamɗo o, tee tooke am so cammitaaka ko barooje, ɗuum noon so mi soppii mo maa mi wiy mo yo o ar e maa, ko aan gooto waawi sammitde mo. Oon saanga mbiyaa safrata mo ko ngaandi joom wuro waɗdee e lekki he. Mboddi ndii totti mo kaakooli ledde, ndi ɓenni suudu laamɗo ndi soppi laamɗo o, ndi turii e nofru laamɗo hee ndi habri ɗum no o sammitortoo. Laamɗo o, nde soppaaa ndee wulli, reenooɓe mum mbaɗdi e mum adaa. Ɓe ƴeewi kono alaa ko ɓe njiyi; ɓe naamnii laamɗo o ko ɗum woni, laamɗo o wiyi ɓe: « ko mboddi soppi mi, keño-ɗee ngaddanoyee kam sammitooɓe jooni jooni gila mi maayaani ». Yimɓe ɓee carii. Sammitooɓe arnooɓe ɓee fof ndoŋki. Gorko kaɓɓaaɗo o wiyi: « miin mbiɗo waawi sammitde mo« . Leelaani gorko oo haɓɓitaa… O naati suudu laamɗo o, o yaltini basel makko, o wiyaa lekki kii waɗdetee ko e ngaandi joom wuro. Joom wuro o ena darinoo ɗoon, wiyi ena doga, tawi feraama, hoore e daande ceertii. ɓooytaani hoore joom wuro fusaa ngaandi ndii jiiɓdaa e kaakooli ɗi mboddi ndii addannoo mo ko. O wiyi : « jooni njoɓdi am, ko so a sellii, peccen laamateeri maa, mi nawa heen feccere ». Laamɗo oo wiyi « mi jaɓii sabu siftorde ko mboddi ndii wiynoo mo ko : « so a jamfiima cafroowo o, a maayat ». Goorko oo safri mo ha o selli. laamɗo o fecci laamu mum; gorko oo ƴetti geɗal mum, nelani galle mum, joɗɗini peŋgal mum. Ɓooytaani laamɗo o hawri e lajal; gorko o rentini geɗe ɗiɗi fof jooɗtii e jappeere laamu. Ko hono nii tinndol ñamlel ko joɓel gasiri… Ɗuum ɗoo tinndini ko neɗɗo yo ñamlu ko moƴƴi : leeli juuti fof maa o yoɓe moƴƴere. So wonaani to ɓe o moƴƴani ɓe, wona to woɗɓe, sabu ko joom men tagɗo en o wiyi: « yeebotaako njoɓdi moƴƴinɓe, moƴƴu, moƴƴanaa, moƴƴine-ɗaa, moƴƴane-ɗaa… Yo Allahu waɗan en jam.
Kuɗol Rugi Soh
Ƴoogaa ko e Facebook


text:
Dognooɓe motooji jakarta wonɓe e nder renndo teeru Wurosoogi njooɗdiima e meer mo Wurosoogi. Ngam yuurnitaade ko feewti e joɓgol juuti. Sabu gila nde ɓe ngari ɓe ngaddaani ngartam to bannge faggudu wuro ngo. Ɗuum yo gooto kala e maɓɓe waɗtu yoɓde 50 mb kala ñalawma, kamɓe fedde dognooɓe jakartaa ɓe kollitii ɗuum ina tiiɗi no feewi. Ngal ɗoo kuccondiral waɗii caggal ɗuum hakkunde hakkunde gardiiɗo fedde nde hono Isaaga Soh e Meer Wurosoogi ngam newnude e ustude mbela gooto kala yoɓa 20 mb ñalawma kala. Ɓe kollitii hay ɗuum ina muusi e maɓɓe sabu jeere nde welaani.
Bookar sek lewlewal Maatam


text:
Batu jaagorɗe Muritani, njooɗinoongu ñalde alarba 24 feebariyee 2010, yaltinii eɓɓaande doosgal sariya lomtinanoore Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani galle (boowal) rokkanoo e hitaande 1981 (ardinoo ndeen Fedde nde ko Mammadu Siley Bah). Ndeen hawri ko Jeŋ Buubu Farba ina woni jaagorgal ko fayti e kaalis ; kaŋko nii siifnoo dokkal ngal. Ɓeto wertallo boowal ngal ko 3 600 m2. Ngal heednoo ko bannge rewo «joofirde bisuuji». Ko kalifu cukaagu e coftal ɓalli keɓtunoo boowal ngal waɗti ɗoon Galle sukaaɓe e estaad leegal joyaɓal.
Nii woni Fedde nde rewi heen haa jaɓanaa lomtingol galle o e hitaande 1999, caggal nde fedde nde ɗaɓɓi ɗum (oon sahaa ko Saawo Umar Idriisa ardinoo nde) e hitaande 1998. Ngool lomtingol hesɗitinaama kadi e lewru feebariyee 2006. Kono roŋkaa yo dagne. Ko jooni Alla haaji. Boowal Fedde nde heɓi jooni ngal woni ko ilot C ; ɓeto wertallo ngo waylaaki, ko 3 600 m2. Fedde nde ina yetta denndaangal darinooɓe heen, gila e terɗe haa e wallitnooɓe to bannge laamu to. Hannde noon, eɗen mbaawi wiyde jeyi wune o ko Usmaan Kan, kalifu kaalis leydi ndi. Yo Alla jokku balɗe makko, sibu o hollii heen heɓaare mawnde. Ɗum haawaani Fedde nde, sibu yiɗde makko e mayre wonaa hannde fuɗɗii. Jooni noon, heddii ko Fedde nde ina foti yoɓde fotde 1 893 200 MRO sibu nokku dokkaaɗo jooni o ɓuri oyatoo coodgu. So ɗum yawtii, woni e anniya Fedde nde ko mahde ɗoon Galle Pulaar. Ɗum noon, yontaaɓe leñol, walla wiyooɓe ko yontaaɓe leñol, ndañii haaju. Yo ɓe keblo ! E ooɗoo sahaa yiilirde Fedde nde woni ko e sakkude peeje no kaalis o renndiniraa ngam ko foti yoɓeede ko e huccande mahngo galle Pulaar. Doggi lelnaama, hay gooto yiɗaaka furgeede. Hay gooto fotaani fadde nii haa yimɓe njettoo ɗum, sibu ko enen fof poti heen. Hay gooto fotaani jaɓde ɓureede heen. Yiilirde ndee jooɗodiima e cate mum gonɗe ɗo e Nuwaasoot. Cate nder leydi ndi kadi kabraama. So Alla jaɓii, maa goomu jaaynde bayyin inɗe denndaangal jogorɓe wallitde e mahngo galle men, galle Pulaar. Maa inɗe ɗe mbayyine e Fooyre Ɓamtaare, ɗe mbayyinee kadi e sit men internet pulaar.org So Alla jaɓii ma en ngartoy heen.
Bookara Aamadu Bah


text:
Dental faggudu winndere (forum économique mondial) saaktii doggol maaɗe ƴellitaare aadee e nder winndere ndee. Ndeen maande ɓetata ko kattanɗe leydi kala to bannge waawde ƴellitde kattanɗe ɓesngu mum. Nde ɓuri joopaade ko fannuuji nay ƴellitaare kattanɗe neɗɗo : mbaawka, e ɓamtaare, e darnde e ganndal.
Muritani woni leydi 129 nder 130, ndi ardii tan ko Yemen. E nder Magreb arab, Alaseri ko 112, Tuunus 115, e Maruk ko 118. Ruwanndaa e Ganaa e Kamaruun e Duunde Moris ngoni leyɗeele worgo Saharaa ɓurɗe ƴellitaade to bannge nehdi e jaŋde. Ardii e nder winndere ndee fof ko Norwees, rewi heen Finlande, e Siwis, Dental Dowlaaji Amerik e Almaañ.


text:
Lebbi jooni ko (…) Goomu koninkooɓe ina golloroo les ngam etaade ñawndude gagga muusɗo warngooji. Ɗo adan ɗo, pelle daraniiɗe jooltugol hujjaaji ɓe bonanndeeji ɗi njannoo, kollitiino softeende mawnde ngam wallitde ɓe*. Kono, e balɗe cakkitiiɗe ɗe, ellee won luural joli hakkunde maɓɓe. Hol ko ɗum woni ? Hol ko koninkooɓe ɓe njoganii ñawndugol oo gagga muusɗo, mbele ndee ñawannde ina dañanee safaara ?
Huunde e jaabawuuli …
Lebbi jooni ko (…) Goomu koninkooɓe ina golloroo les ngam etaade ñawndude gagga muusɗo warngooji. Ɗo adan ɗo, pelle daraniiɗe jooltugol hujjaaji ɓe bonanndeeji ɗi njannoo, kollitiino softeende mawnde ngam wallitde ɓe*. Kono, e balɗe cakkitiiɗe ɗe, ellee won luural joli hakkunde maɓɓe. Hol ko ɗum woni ? Hol ko koninkooɓe ɓe njoganii ñawndugol oo gagga muusɗo, mbele ndee ñawannde ina dañanee safaara ?
Huunde e jaabawuuli …
Daartol murto
Hakkunde hooreejo leydi o, hono Siidi wul Sheek Abdallaahi e goomu wallitnooɓe ɗum fuɗɗii bonɗe ko caggal diskuur makko 29 suwee 2007, ɗo o hunii tabitinde ko o hunaninoo ɓesngu Muritani, so ñawndugol jaawngol, nuunɗungol, gagga mooliiɓe e warngooji. Ko e nder ɗuum kadi sariya karminoowo njiyaagu wootaa, gartirgol taccinanooɓe ummanaa, tawi huunde e parlemaa o welaaka ɗum. Ñalɗi diisnondiral njuɓɓinaa e lewru oktoobar 2007, mbele nanondiral ina dañee ko fayti e sifaa ngool gartirgol mooliiɓe. Ateliyee (Atelier) toppitinooɗo gartugol mooliiɓe hawraani e caɗeele, hay so tawii huunde e depiteeji jaambureeji, jeyaaɗi gila ko ɓooyi e dille añamleñameeje, ngullii haa tampi : ɓe kolliti luulndagol maɓɓe « gartugol Senegaalnaaɓe e Sieyeraaleyoonnaaɓe », sibu e jiyle maɓɓe, ɓeen maa coomodo e Muritaninaaɓe tigi rigi ɓe…
Kono noon, ataliyee ɗiɗmo o hawrii e caɗeele teeŋtuɗe sibu kittugol ooɗoo gagga warngooji. Aamadu Tijjaan Baal, gonnooɗo hooreejo HAPA e oon sahaa, gardinooɗo ataliyee o, roŋki tonngude golle ɗe, sibu alaa ɗo hawraa. Ko Jallo Mammadu Bacca, gonnooɗo diisneteeɗo to Ardorde leydi (persidaas) sakkiti miijo yo goomu toɗɗe, tawa ina jeyaa heen yonaaɓe laamu, yonaaɓe pelle waranaaɓe ɓe, yonaaɓe pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee, yimɓe diine e yonaaɓe pelle renndo. Yimɓe ɓe kawri e ɗuum. Goomu ngu fotnoo ko sakkitde miijo e peeje. Kono nguun goomu heɓaani toɗɗeede saka golloo. Yimɓe ɓalliiɓe hooreejo leydi o kollitii ko militeeruuji ɗi calii haa yoori toɗɗaade fotɓe jooɗanaade ɗum en e nguun goomu.
E nder ɗuum, kamɓe jaambureeɓe wallitnooɓe Siidi ɓe, ɓe ummini jeeyngal e nder galleeji, ɓe takki mo yiɗde ñaawde ɓeen warnooɓe koye. E lewru sulyee won e maɓɓe njani e hooreejo hilifaaɓe, hono wul Waagef, alaa fof ko keddani ɗum. Tarakuuji mberlaa ngam hulɓinde mo e gijaade mo. Heewɓe ina mbiya ko ndeen darnde faytunde e ñaawgol warkoyeeɓe addani wul Waagef taƴondirde e militeer en ɓe, wagginnooɓe mo Siidi.
Parbagaan e fenaande
Nii woni, aɓe ndewi ɓe ngoppaani, haa ɗum wonti hujja mo murto ngo jogori huutoraade haa liɓi laamu makko. Nokkuuji jom en jawɗeele en to Tafrak Seyna kam e nokkuuji waasɓe kala njaɓnaa miijo wonde ko Siidi waɗata ko moƴƴaani e mum en. Jeeyngal mawngal waɗaa e nder maɓɓe mbele aɓe caloo ñawndugol oo gagga hay so tawii noon tooñaaɓe ɓe kam en kollitii heɓaare mum en e yaafaade. Ɓe ngardinnoo tan ko yiɗde yo goonga annde, leydi ndi waasa yejjitde bonannde nde, maayɓe ɓe e daɗɓe e bonanndeeji ɓe ndokkitee neɗɗaagu mum en, sabu koyeera koynaa o.
Militeeruuji ɗi nde ngari, njokkii golle paytuɗe e gartirgol mooliiɓe. Hay so tawii goommu kumpital ANAIR (Nokku kalfinaaɗo gartirgol mooliiɓe) hollii lemseende mawnde, ittaataa yimɓe fof ina kawri wonde artuɓe ɓe nattii toppitoreede no toppitiranoo adan nii. Ɓe nattii heɓde nguura, kala ko ɓe keɓatnoo ustaama, koɗorɗe ɓe podananoo kam e mahaaɗe e tuugnorɗe ɓe potnoo waɗaneede, haala mum en nattii haaleede.
Ko ɓuri ɗum bonde, gardiiɗo leydi hannde oo fof e hunanoode ñawndande ɓe caɗeele kaayitaaji, yimɓe fof ina nganndi wonde alaa ko laatii heen hannde. Ravel (woni binnditagol ngam woote) toɗɗaaki artiraaɓe ɓe. Tee ɗum joofata ko lewru suwee. Yanti heen, haa e ooɗoo sahaa gartirgol ngol fuɗɗaaki tawo to diiwaan Gorgol. Alaa fof jokkondiral kadi waɗdaa e mooliiɓe to Mali. Ko maa yimɓe puɗɗii wullude nde Seneraal Abdel Asiis holliti wonde ina woƴaa gagga o. (…)
Podooje …
Hannde, Seneraal ina wellitii, sibu wallitooɓe mo ɓee kala alaa heen duñoowo mo, walla kirjinoowo mo e ñawndude oo gagga. Hay pelle tooñaaɓe ɓe, yimɓe militeer en ko ko cunɓinii e nder mum en. Ɗeen pelle kollitii ina keɓii e yejjitde ɗee kitaale lorla e ƴiiƴam, e piggal e warngooji, e taccingol e kareeli. Ɓe pellitii wertande podooje seneraal nofru, tawi noon, oon seneraal, ɓuri hannde wonde ngoƴa mum ko welnaade aduna o, ender ɗuum, woodde ko ɗacci, hoto faweede kuuge. Hay militeer en ɓoccitinooɓe e warngooji ina njaɓi podooje seneraal. Hono no Yaayaa Kan e LIH Mammadu ndeen, ngoongɗinirnoo podooje Maawiya, haa ngooti sariya e hitaande 1993, jaafotooɗo warkoyeeɓe. Kono ina anndaa wonde hakkunde ɗiiɗoo militeeruuji, warnooɓe e waranaaɓe walla leeptanooɓe, ko termo termo e njeenaari e coodgu….
Feere politik
Nii woni kolonel JAH Aadama Umar halfinaa tabitinde « jamirooje » seneraal ngam « yoolde » oo gagga, hono warngooji. Kolonel ɓoornii paɗe mum, tawi alaa fof miijo joganii ɗum. O fuɗɗorii ko jokkondire e banndiraaɓe makko ɓadiiɓe. O heɓi won ɓeen yimɓe, kuutorɗe, ɓe alaa ko nganndani doosiyee o. O halfini ɗum en memmbaade geɗe ɗe. Goomu ofisiyeeji ɓooraaɗi, tawi won heen ngoni ko Orop, njokkondiraa, mbagginaa yo njokkondir e seneraal, yo ngar tawtoree ñalɗi jowitiiɗi e demokaraasi, ɓe njamiraa jokkondirde e koreeji maɓɓe mbele ina njaɓa feere tafateende les nde, tawi noon hay gooto anndaa ko ndeen feere woni. Ko hono ndeen feere rewaa haa huunde e rewɓe waranaaɓe, jeyaaɓe e diiwaan Ɓoggee, keɓaa.
Gollaade e niɓɓere
Kolonel JAH ƴetti ko suudu ɗo leegal joyaɓal ɗo (5e). Ko ɗoon o jaɓɓotoo yimɓe, o tafata miisiyoŋaaji, ƴettata podooje, nokku birniiɗo gite yimve, birniiɗo gite jaayɗe, hay ɗe laamu ɗe. Fof ko ko fepindaa. Ellee e suɗaare. Wallidiiɓe seneraal, ɓe nganndu-ɗaa wonaani hitaande tawo ko njooɓtorinoo Siidi yiɗde ñawndude oo gagga, ina kersa feeñnikinaade so tawii njiɗii huutoraade ɗum. Kolonel o yaaɓani tabitinde tuugnorgal mum. O fuɗɗorii ko njillu to Tararsa e Barakna to mooliiɓe artiraaɓe. Alaa mo o yahdi so wonaa Koolaaɗo kuuɓal guwarnama kam e jaggal toowngal nokku kalfinaaɗo jojjanɗe aadee. E nder batuuji ɗi o yuɓɓini to Ɓoggee e Bahbahɓe e Rooso, o haali ko ndaɓɓa, ka rokkaani hay jaabawol gootol, wonde seneraal ina « yiɗi ñawndude gagga warngooji ». Nde yimɓe naamnii « hol feere o joganii ɗum » ? Kolonel alaa tawo jaabawol. Yimɓe ɓe kolliti mo denndaangal hujjaaji mum en, kolliti mo caɗeele mum en, e nguurndam mum en muusɗam nguuri ɗam : caɗeele laamu holli ɓe, kam e kiiɗal fawi e maɓɓe, penaale e kaantare, ɗum jiidaa e welmaa mbaɗaa konu ngu woni e mum o, ngañgu e baasgol hormaade aadaaji maɓɓe e donaaɗi maɓɓe, koyeera ñalnde kala …. E raɓɓiɗinaade denndaangal caɗeele Fuuta ko ina wona jooni duuɓi 25. Kolonel fodi maa yettin ɗum laamu ngu.
Tehii
Darorɗe feebariyee, kolonel ɗannanii Gorgol e Gidimaka. Fayndaare makko wonnoo ko ruttanaade bonanndeeji baɗanooɗi ɗi, heɗoo ɓe bonannde nde yettinoo ɓe, waɗa doggol waraaɓe siwil e militeer en. Tuggude Kayhayɗi haa yettii Sehilbaabi, ƴaaŋan maa gure mawɗe gonɗe e yolnde he, kolonel yahi heen ko gooto, alaa mo yahdi. Hay laamiiɓe nokkuuji ɓe, o noddaani zum en e batuuji makko. Ɗo o ari fof, o haala ko addi mo, o teeŋtina ɓure jaafagol, o hirjina e ɗaɓɓugol ngootaagu ngenndi. Yimɓe ɓe kollita mo hujjaaji mum en, kolliti mo wonde yiylaade goonga kam e « waasde yejjitde », e rokkitde waraaɓe ɓe neɗɗaagu mum en kam e lomtinande ɓesnguuji maɓɓe, ko huunde waɗɗiinde. Kala ɗo o arnoo, woondu ko wooturu : woondu ɓiɗɓe leydi ɓe hujjaaji mum en njaɓɓaa, tawi alaa mo yaɓɓi ɗum so wonaa ɓeen fotnooɓe reende ɗum en. Kolonel winnda kadi, foda yettinde ɗum laamu. Kono alaa fof jaabawol wonande gagga waraaɓe.
Hare lootooɓe maayɓe
Siyanii en wonde teppi golle kolonel o ko luural hakkunde pelle jaɓɗe wonde les ndigal HCE. Wonande militeeruuji daɗɗi e warngooji ɗi, haala ka foti toɗɗaade tan ko warngooji baɗnooɗi e nder tuddule (casernes) hakkunde oktoobar 90 e abriil 91. Wonande foksineeruuji siwil en ɓe, safaara juumtuɗo o alaa e sago teskoo denndaangal golle bonɗe ɗe ɓaleeɓe mbaɗanoo tuggi settammbar 1986 haa abriil 91. Miijo militeer en ɓooraaɓe ɓe, ina wayi no yahata ko e ooyde heddiiɓe ɓe e kaalisaaji lomtingol ngol e paasiyoŋaaji alteret. Ngo teskaaki hakke siwil en riiwanooɓe e golle mum en kam e waraaɓe e ewenmaaji 1989 e caggal mum. Ngal pooɗondiral hakkunde ɗamtindiiɓe moƴƴere hawri ko e fatra mo laamu ngu alaa tawo ko eɓɓi …
Nana wona balɗe jooni, kolonel hebbinii jokkondire e almameeɓe e annduɓe, ina heen fuutankooɓe. Fayndaare makko ko dañde feere tuugiinde e diine : ɗum woni huutoraade diine ngam waasde ñawndude gagga o : wiɗtude haa annda ko waɗi ko woni ? Hol waɗɓe bone ? Hol laaɓɓe heen ? Faayndaare nde kadi ko haɗde ronooɓe ɓe naamnaade iddiya paayodinɗo. Faandaare mum kadi ko haɗde konu ngu e waɗnooɓe bonanndeeji ɗi ñaaweede janngo e jam. Ina wiyee ko ɗum woni sabaabu ɓurɗo teeŋtude gaddanɗo militeer en ɓe joñde pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee kam e pelle ɓe bonannde nde yannoo ɓe e njiylawu « safaara » oo gagga muusɗo.
Ɗum noon, kolonel yahata ko e hokkude militeer en ɓe hujja no ceertiri e oo doosiyee, nder cuuɗndi, tawa alaa ko ɗum bonnani ɓe. So wonaa ɗum kay, alaa ko saabii eɓe ɗawa yimɓe e huunde fotnoonde waɗeede e peeñcu. …
L’Authentique Quotidien (taƴe winndannde)
Fulo : Bookara Aamadu BAH


text:
E maayirɗe hitaande 2012, kewuuji tati mawɗi kadi mbaɗii ɗo Kayhayɗi ɗoo. Heen gooto ko koolol, ɗiya ɗiɗi ko kewuuji diine, so Silke deftere Ɓuraana e udditgol jumaa Gataaga.
- Koolol Kayhayɗi ñalnde 18 /12 / 2O12.
Ummiiɓe Moonngel ko fulɓe e safalɓe. Ɓe ngaddii finaa tawaa mum en haa timmi, gila e ngaynaaka, e moori, kadduki. Seppooji ɗii puɗɗii ko waktu sappo e go’o haa sappo e ɗiɗi ina fawi hojomaaji seeɗa. E mbaadi seppo, Monnguelnaaɓe ko kañum en fof ceppidi. Ɓe mbaɗi ko pullo ardii capaato rewi heen, ɗuum ko wonande rewɓe ɓee.
E maayirɗe hitaande 2012, kewuuji tati mawɗi kadi mbaɗii ɗo Kayhayɗi ɗoo. Heen gooto ko koolol, ɗiya ɗiɗi ko kewuuji diine, so Silke deftere Ɓuraana e udditgol jumaa Gataaga.
- Koolol Kayhayɗi ñalnde 18 /12 / 2O12.
Ummiiɓe Moonngel ko fulɓe e safalɓe. Ɓe ngaddii finaa tawaa mum en haa timmi, gila e ngaynaaka, e moori, kadduki. Seppooji ɗii puɗɗii ko waktu sappo e go’o haa sappo e ɗiɗi ina fawi hojomaaji seeɗa. E mbaadi seppo, Monnguelnaaɓe ko kañum en fof ceppidi. Ɓe mbaɗi ko pullo ardii capaato rewi heen, ɗuum ko wonande rewɓe ɓee.
Rewɓe fulɓe ina ndooni lehe ina kippaa beɗi cañaaɗi ceertuɗi mbaydiiji, sabu ɗii heen ko deele toɓɓaaɗe, ɗii heen ko sedebe mbiyetee, ɗii heen ko tokara, e ñorɗe ina pawaa ñeduɗe cipporɗe e tawlorɗe e goɗɗe, ko wayi no ñeduɗe tufam e ñeduɗe hennde e kosam kaaɗɗam e kore. Kore noon ina peccii e pecce ɗiɗi : ina waɗi tumbuɗe e horde ɓirdugal. Ina waɗi ñedukon keedtinaakon e teddule ko wayi no hoɗɓe. Gila e sorbooji ndeen, so sagataaɓe ngarii e wuro, ko sukaaɓe rewɓe mbaɗatnoo, ɓe puukana ɓe koon ñedukon mooftakon, ina lawƴaa haa laaɓi mbaɗdee heen. Puukri ko lacciri suurtintee haa ɓennda, waɗee rogere wootere, waasa fuseede wona booɗe booɗe. Kosam waɗee suukara haa neesta, a waawaa yarde ɗam alla e welde, waɗee e lahal tokosal, puukri ndii waɗee e miimo. Miimo noon ko lahal keertinaangal e teddule, ɓe ngaddana hoɗɓe ɓe mbaɗa heen puɓɓaari, ɓe ndana no ɓe njeewtiri, kono koɗo gaddanaaɗo puukri ñaamataa haa haara, ko seeɗa ñaamata heen. Sabu so a haari, so hiraande arii a ñaamataa. Ɗuum ina jaletenoo no feewi, so gaddanaaɗo puukri ñaami haa haari. Wontanta ɗum ko jalol, sabu so waranaama ñaamata. To bannge worɓe ɓee Ko aynaaɓe ɓee ceppi, ɓe kollirii ko ɓe aynaaɓe, sabu be ngaddi ko baage e koloyaaji ɓe kolli golle ɓulli, ɓirduɗe e ɓoggi daɗi, e comci aynaaɓe e tuubaaji mum en e laɓɓe cilmbaaɗe. To moori sukaaɓe Wooturu ko moorol mboomri. So neɗɗo yiyii joom mum ina anndi suwaa tawo reseede, ina waawi wonde jontuɗo, ina wona tawa suwaa yontu, e taate pane, fof ko e moori sukaaɓe. E moori goɗɗi kollirooji mawɓe. Ɗiin ina njogii sifaaji. Moorol biyeteengol bafi ko jubbol e nder jubbol. Ngol tuggata ko e tiinde ndee haa e hakkunde hoore. Goɗngol ngol fawtee e dow maggol. Ceɓal ngal naattinee e nder maggol. E biyeteengol nadi ko moorol ɓesɗo. So debbo jibinii, ñalnde innde, mooroo ngol. So ñalawma mo o innunoo oo artii, o sañtoo, o mooro ngol, ɗoon e ɗoon, so oon ñalawma artii kadi, o sañtoo, o mooro ɗoon e ɗoon, wona o mooriima laabi tati.
Ñalnde 19/12/2O12, ko mago ɓe njoginoo. Fayti e nanngal ɓiɗɗo debbo gila nde jibinaa haa ñalnde jiknaaɓe gorko ngari naamnitaade. Hol no nanngirtenoo? Hol no naamnitortenoo? Kisa hawri e leydi ndii naatii sunaare wonande meeɗnooɗo wonde hoyreejo leydi ndii sankiima to yahnoo safroyaade, ɗum haɗi golle ɗee jokkude.
Kuɗol Maamuudu Jah to Moongel