text:
Ñaam-golluuje
Gorko biyeteeɗo Alhajji Abuu Sammbooru Barka walla mbiyen mo Alhajji Tijjaani Aan sankii ko ñalnde aset 14 lewru seeɗto (abriil) hitaande 2001, caggal nde wuuri duuɓi 46. Yumma makko wiyetee ko Neene Alfaa Aali Jaara ɓurɗo anndireede Kummba Maaro Leñaan. Baaba makko ko Sammbooru Barka woni innde mum. Alhajji Tijjaani Aan ko kodda jinnaaɓe mum kadi ko Saajo nde tawnoo rewi ko e funeeɓe ɗiɗo worɓe : Alasan e Aluseyni.
Ñaam-golluuje
Gorko biyeteeɗo Alhajji Abuu Sammbooru Barka walla mbiyen mo Alhajji Tijjaani Aan sankii ko ñalnde aset 14 lewru seeɗto (abriil) hitaande 2001, caggal nde wuuri duuɓi 46. Yumma makko wiyetee ko Neene Alfaa Aali Jaara ɓurɗo anndireede Kummba Maaro Leñaan. Baaba makko ko Sammbooru Barka woni innde mum. Alhajji Tijjaani Aan ko kodda jinnaaɓe mum kadi ko Saajo nde tawnoo rewi ko e funeeɓe ɗiɗo worɓe : Alasan e Aluseyni.
So laaɓii ko golle moƴƴe ngoni ndimaagu, ɓinngu moƴƴaagu ko cuɗaari tan, ndeke fotde kala guurɗo ko gollaade, ko daranaade e dadanaade feewnude sahaa mum, ko daranaade e dadanaade feewnude yonta mo hawri oo. Ko ɗuum waɗi so neɗɗo yontaama, ena haani naamnditaade hoore mum naamnde ɗiɗo :
1- So mi waɗaani jooni, hol nde mbaɗat-mi ?
2- Miin potɗo waɗde oo, so mi waɗaani, hol baɗanoowo mi?
Ko ndeen yiyannde ŋarɗunde woni nde Alhajji Tijjaani Aan jogitinoo e nder nguurndam mum fof. O daɗɗi faayndaare, o fawi heen fiɓnde, o yooɓii duwaaw, o ñaagii ballal Geno. O fiɓi aadi hakkunde makko e leñol, aadi mo sewaani saka taƴa, aadi mo wuɗaani saka buuña haa ñalawma mo o aflinaa ñaamo makko, haayre heedi hoore, woɗnde waɗaa koyɗe. O hirjini jaŋde e gollal, o noddi dental, o eewnii ngootaagu Leñol, o daranii ƴellitaare Pinal, o dadanii e ko aldaa e lohre ɓamtaare Ɗemngal.
Nde aadi timmi, Alla yiɗi mo, humpinaani mo, eewnii mo to “Makkatal Mukarram”, fawtoyaade doosgal joyaɓal diine men Lislaam cuɓaaɗo. O senii, o salliginii, o juuli, o hucciti e “rawda” ɓurnaaɗo winndere, o duwii, Alla jaabii. O arti e ngenndi makko yummaari, e leydi makko Senegaal, o waɗi mbayniigu makko haa timmi. O tinndi, o daari, o siftini, o softini. Ñalnde 14 lewru seeɗto maa mbiyen lewru abriil e hitaande 2001, o yalti aduna e nokku ɗo wiyetee Juunndu, sara Wuro Maadiiw, omo woppi hesniiɓe ɗiɗo e sukaaɓe njeenayo rewɓe e worɓe, en nder heen luuti gorko, innitiraaɗo mo.
Banndiraaɓe, Alhajji Abuu Aan wuurii kadi woodii. O ɗalii ñaam-golluuje paayodinɗe, paarnorɗe, ŋarɗuɗe cuɗooje daartol Leñol. Yo Alla yurmo mo, yaafoo mo, waɗa toon fooftorde makko, kanko e denndaangal maayɓe juulɓe.
- Eeraali
– Eeraango Feewde e Leñol
Banndiraaɓe, ko adii fof ko duwanaade on. Maayde Tijjaani Aan ko baasal mawngal, ko ustaare mawnde wonande leñol ngol. Nde tawnoo hono Tijjaani en keewaani etee kadi mbeeɓaani, en cuniima, en ngoyii haa saɗti. Kono paamen noon aduna oo dartaaki ɗoo tan e ɗeeɗoo maayde. Ko o jokkoowo. Nguurndam leñol ngol ne kay dartotaako ɗoo, ko ko jokkata. Ɗum firti ko leñol ngol ena hatojina e sagataaɓe yarlitiiɓe, engol sokla ngenndiyankooɓe saasɓe e kala sahaa e kala nokku. Haade oon ngenndiyankaagal ko huunde tiiɗnde, nde weeɓaani, etee wonaa mo woni kala rokketee ɗum, so en ndañii ngenndiyanke, tiiɗno-ɗen e mum gila e nguurndam mum. Oto ɗalen haa maayde jola, heddoo eɗen ngoya mo, eɗen cunoo e maayde makko, eɗen kolla wonde eɗen njiɗnoo mo walla eɗen njotondirnoo e makko jotondiral tiiɗngal. Haalooɓe Pulaar mbiyi:
Lekki mbatirki duuletee ko gila ena woni soɓoƴuru.
Won e woyooɓe hannde Tijjaani Aan, meeɗaao jogaade e mum haaju. Won wiyatnooɓe ko o haalatnoo koo, ko bolle puuyɗe walla o wondi ko yiɗde tineede. Won e soodooɓe hannde nate makko walla leppi makko, so keɗinooma mo, etinooma faamde mo gila e nguurndam, ɓuratnoo waɗde faayiida.
So tawii noon ko sunii koo fof walla ko woyata koo fof, ko jooni faami ko wonnoo darnde Tijjaani, ko huunde hulɓiiinde. Kono mbele Alla, maayde Tijjaani Aan ndee wayla ɓerɗe keewɗe e hakkillaaji keewɗi. Hannde, ngenndiyanke fof gonɗo e dow laral leydi ndii, bone mum ko koreeji mum. Ko ɓurɓe ɓadtaaɓe ngadotoo dadaade haa tiiɗa ngam haɓaade ɗum e kala fannu. Ko ɓeen ngadotoo bonnitde ɗum e fawde e dow mum ellaaji hay ɗi ngoodaani. Heewii ɗo ngenndiyankooɓe peri, njahi sabu bone koreeji mum. Oto mbelsindoɗen haa beelel hora, heddoo eɗen ngasa ɓulli e nder nehaande mum
– Eeraango feewde e Ngenndiyankooɓe
Sagataaɓe saasɓe, wasorɓe, tammbiiɓe gaawe, wakkiiɓe petelaaji, tamɓe silamaaji, haɓantooɓe nguru, ƴellitooɓe pinal, hatanteeɓe suusɓe, dadaniiɓe Ngenndi, ɓamtooɓe ɗemngal, Tijjaani Aan ɗaldii on yeeweende e yeeleende. Yo Alla sukkan on ndee yolnde. Heddii ko kikkondiree balabe, mbaɗon awo boŋuuji, oto ngoppee sereendu. Ɓeydee tiiɗnaare ndeke leñol mon ko pattamlamol, joɓowol diminna. Tiiɗnoɗee haa ɓura ko ɓenni.
Ngummo-ɗee e ɓuuɓri, ŋeertinee dadungal. Ngannde leñol ngol wonaa haaside etee engol hatojini e mon. Heen e mon ko dadiiɓe, ko dariiɓe no jullaaje sabu gooŋɗinde wonde potal e ndimaagu ko e darnde ndañetee. Yoga e mon ko hooyniiɓe ɓamtaare tawi ngaldaa e yedditaare. Kono kadi ena woodi e mon haalooɓe e nder saloŋaaji ɓuuɓɗi ko mbaɗataa. Heewii darinooɓe haa njiyaa, eerotonooɓe haa nanaa, haa ndokkaa wutte ngenndiyankaagal, e yolnde hakkunde ndee tawtaa ena mofi payndaale goɗɗe, nawtirooje Leñol ngol caggal. Heewii jaganooɓe hoolaare haa njoorto mawninaa, nduttii njamfii Leñol. Ena laaɓi, so won ɓamtooɓe Leñol ngol, ena woodi ɓamtortooɓe ngol.
Ngenndiyankooɓe Leñol am, yo maayde Tijjaani Aan won sabaabu jiytondiral e diisnondiral hakkunde mon. E hajju Gamaaji payngu( ñalnde 14 seeɗto 2002), hay gooto e mon oto ŋakku. Kawritee, njooɗodo-ɗee, lelnon tuugnorgal, ngal mbaydi e loowdi ngootiri, mbele ndokkon coɓoƴƴi garooji ɗii walla leñol ngol e kuuɓal, hoolaare nde wuɗataa saka buuña. Jikke leñol fof fawaama e mon, yo Alla wo ballo.
Banndiraaɓe, mbaynondirten ko e ndeeɗoo yimre, nde mbaɗnoɗen e dow Gorko Gamaaji, baban Faatimata Dikaajo, kodda Sammbooru Barka e Neene Alfaa Aali Jaara
- Yimre
Alabti Aan
Annebi laaɓɗo, jettinɗo nelal leñol
Labaaɗo e keele, jaltinɗo geɗal leñol
Harbiyanke caasɗo, deenɗo kisal leñol
Alhajji, yo Geno yurme, yaaforo maa !
Jahɗo nde tijjaaka, jooɗtoraaka
Jahduɗo e heewndu, mo nawaani yawaare
Innde ma yantii e wasorteeɓe ɓamtaare.
Timmuɗo, tabitɗo, timminɗo aadiiji
Ittanɗo ngenndi, teddinɗo jaatiiji
Joom fiɓnde laaɓtunde, mo luutnaani jikke
Jaalal kerngal, ngal yahdaani e mbuɗu sikke
Aduna woyii ma ko woyaano adinooɓe
Anniyaaji maa e darnde maa, saɗtude rontooɓe.
Nelanooɓe caggal Nelaaɗo fof, keertiniino
Ilam maa, aan seydi Aan, hujjitii kolaaɗe fof.
A daraniima kaaɗdi nguurndam, ngootaagu leñol
A dadaniima kaaɗdi nguurndam, ndimaagu leñol
Nafoore ndee, hay so caggal maa, mbele nafta leñol
Gorko Gamaaji, nan Gelongal Fuuta, giɗo maa
Owɗo, jeewaaɗo, sabu hattaade golwole maa.
Reedu heewiino ɗamaaw saatu nde njiyduno ɗen
Kono maayde jamfiima aadi mo mbaɗduno ɗen
Ommbori payndaale dowrowe ɗe toɓɓuno ɗen
Giɗo leñol, yo sahre neema won fooftorde maa
Allaahu waɗan maa, to Firdawsi, hoɗorde maa
Malanooɓe, gila e Baaba Aadama, njaɓɓo maa
Adinooɓe haa e wattindiiɓe kala mbismo maa
Aamiin, yaa tagnooɗo asamaanuuji e leyɗeele
Joom kattanɗe, nulɗo ɓeen, ɓe ngaldaa e caɗeele
Ittuɗo neema, resndi mi, naamndaaki njoɓdeele.
Ngelongal Fuuta lollirɗo Njaay Saydu Aamadu


c: text/html

text:
Taƴre konngol Musiɗɗo Yero Dooro Jallo Hooreejo Fedde Ɓamtoore Pulaar e Senegaal huccitinnoo e tawtoranooɓe batu Mooɓondiral 3ɓu fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani njooɗinoongu e nuwaasoot e hitaande 1985. Konngol ngol ina hollita nafoore jaŋde ɗemɗe Afirik…
– Banndiraaɓe rewɓe e worɓe,
– Jagge laamu tedduɓe e hoohooɓe tedduɓe,
– Terɗe Fedde Ɓamtaare Pulaar,
– Terɗe Yiilirde Toownde;
Mi salminii on e innde Fedde Ɓamtoore Pulaar to Senegaal e innde am.
Musiɗɓe tedduɓe, min ngarii e innde F.Ɓ.P. to Senegaal ngam nootaade noddaandu mon. Ko weltaare amen mawnde nde min tawtortee ɗo hannde ngalɗo mooɓondiral mawngal, min ceedoo njeñtudi ɓesnoore golle mon moƴƴe, jooɗɗe, ɗe ngollu-ɗon haa ngonti tiimtorgal kala pelle ngenndiije Afrik keeroriiɗe ɓamtude ɗemɗe, ndokku-ɗon heen yeruuji tiiɗɗi e potal ɗemɗe ko Afrikiyankooɓe na ñemmba, naftoroo; tawi golle ɗe ne paanditii ko ɓamtude neɗɗanke, wuurna pinal mum, nawra ɗum yeeso; haa on kattanii taƴde heen yolnde juutnde e nder dumunna daɓɓo. Nde wonnoo ngardin-ɗon ko hakkille haa peran-ɗon yontaaji garooji nguurndam fayde e ɓamtaare. Muritani hannde ko ñemtinirgal Afrik e ɗiiɗoo banngeeji. Woni seede mum ko woodeede Fedde Ɓamtaare Pulaar e jannginirde ɗemɗe ngenndiije. Min njiyrii gite amen njeñtudi golle mon moƴƴe.
Sabu fayndaare men adannde ko janngude ɗemɗe men ko seerndude ɓesnguuji men e humanbinnaagu sabu wonde ɗum ñabbu ɓurngu mawnude e ñabbuuli renndo Afrik; tee humpitaare binndol ko coktirgal ɓamtaare ; tee eɗen nganndi leñol waawaa ɓamtaade tawi winndataa, janngataa, ɓiɓɓe mum nguuri ko e humanbinnaagu. So tawii njiɗ-ɗen ko leyɗe men Afrik ɓamtoo, njahra yeeso, alaa e sago kimmiranen jaŋde e jaaynude pinal men; sabu, kala leñol jaɓngol wuurde e majjere, ngool leñol ko jaɓɓeteengol ; leñol ngol majjere mum alaa ɗo haaɗi, ngol mette mum ngalaa ɗo kaaɗata.
Musiɗɓe am tedduɓe, gila nde leyɗe Afrik ɗe keɓi koye mumen fayde hannde, subaka fof eɗe ɓeydoo yenaneede wonde ɓamtaare e kisal alanaa Afrik ɗoon ɗo ɗemɗe men mbinndaaka, njanngaaka no haanirta nii, sabu ko e majje neɗɗaagu men soomii; gila e pinal men, ñeeñal men, haa e coñce men e kala ko ina tinndina hanki men. Ko e majje janngo men cooynaaɗo o ƴellittoo. Kala ko njiggi-ɗen haa e ko paggi-ɗen gila e gannde haa e pine fof ko e majje mooftatee.Tee leñol waawaa ɓooraade humanbinnaagu heɓtoo leƴƴi guurɗi tawa ina heddorii neɗɗaagu mum so wonaa tawa ko ɗemngal mum janngi. Kala nde leñol yiɗi mumtirde humanbinnaagu mum e ɗemngal jananal anndu ɗum timmataa so wonaa ɓe mbayloo baylagol timmungol, ɓe ngoppa ɗemngal maɓɓe, lasli ngal majja, ɓe ngonta ko joom en ɗemngal en ɓe ngoni ko.Tee eɗen nganndi kala nde ɗemnal majji maaydat e kala ko mooftunoo gila e pine haa e gannde e ɗo rewnoo e ko gollunoo e njuuteendi yontaaji nguurndam mum; sabu joomiraaɗo waɗi cuuɗndi leñol ko e ɗemngal mum. Ko ndiin cuuɗndi woni wonki leñol ngol; ko ɗum waɗi mbiy-ɗen kala jiɗɗo wuurnude leñol yo ado wuurna ɗemngal maggol. So ɗemngal wuurii, leñol wuurii, so ɗemngal maayii, leñol maayii; kala jiɗɗo warde leñol yo o ado wara ɗemngal maggol, sabu leƴƴi nguurdata ko ɗemɗe, maayrata ko ɗemɗe.
Musiɗɓe am tedduɓe, ñalɗi na njiiloo leƴƴi ina ngadondira fayde e toowal, kono ɓamtaare kala heen leñol noon fawii ko e softeende ɓiɗɓe mum e jogaade ɓe jiyɗe celluɗe jahdooje e yonta; sabu leñol ummotaako so wonaa tawa tuggii ko e balabe ɓiɗɓe mum. Nde leñol wuurata wona leñol nannga daarorgal mum e hakkunde leƴƴi guurɗi e les naange Alla he ko maa ɓiɗɓe mum ngaawee e gulle ƴiiƴam e warñeende sabu hakke hokketaake, teettete; ko ɗum addi sippirooji njiyaten ɗi na mbaɗa ñalnde kala e winndere he….
(…) Musiɗɓe am tedduɓe, … Fedde Ɓamtoore Pulaar Senegaal hattanii ferande hoyre mum laawol nguurndam e etaade woɗɗitinɗe hoyre mum luure ɗe ngalaa ko njibinta so wonaa nimsa. Min ceerndii hakkunde pinal e dawrugol, no nganndir-ɗon leydi amen na waɗi pelle dawrugol keewɗe ko ina hoddiree e sappo e nay (14); e nder ɗum min kawrii e woɗɗitinde fedde nde miijooji dawrugol. Kala mo ina ara e fedde nde yo o ɓoortu wutte dawrugol fedde mum en ɓoornoo wutte pinal laaɓɗo cer, so hootii galle mum wutte yiɗi fof ɓoornoo, fedde nde alaa heen haaju; sabu eɗen njogii ko kaɓ-ɗen ko wonaa e koye men; sabu heege nani ɗoon, baasal nani ɗoon, majjere e humanbinnaagal e nyabbuuli nani ɗoon jeese men faddii ɓamtaare neɗɗanke.
Ko ɗum waɗi Fedde Ɓamtoore Pulaar e Senegaal huccini doole mum fof e golle jokkondirde e yimɓe e waɗde jeewte pinal e udditde duɗe. Tuggude 5/3/82 haa 15/12/1984 F.Ɓ.P.S. hattanii waɗde 40 ɗanngal e nder leydi ndi, e waɗde 53 yeewtere dingiral. Min ndarnii e leydi he 185 duɗal, ina e majje 204 njanngu (kalaas), ina jannga e majji 5449 almuudo, ɗum jiidaa e duɗe udditaaɗe e nder ɗiiɗoo lebbi tati ɓennuɗi. E nder nguuɗo njiilaw, min njahii e denndaangal diiwanuuji Senegaal capanɗe tati ɗi fof; min taƴii heen 1400 kilomeeteer (km). E nder ɗumɗoon min ndarnii FƁP to Senegammbi. Min ndarnii duɗal keblowal Jannginooɓe ; emin njanngina heen doosɗe celluka, werto leydi, taariik, hiisa, ndema e laabi jannginirɗi. E nder kawgel min mbaɗnoo, heen 92 poolii. Hannde ko ɓeen neletee yo kebloy jannginooɓe e nder leydi he: Won heen hebloyɓe Gammbi, heen diiwaan Koldaa, Madiina-Demmba to Hasaare -Doombal haa Julakolon, haa Jaasiina ; won hebloyɓe to Jolof, Lisaa-Tool, won hebloyɓe to Dolli haa Linngeeri.
So tawii ko to bannge jokkondiral fedde nde ngam rewde e laawol nuunɗal e yahde e peewal e ɓamtaare leydi ndi, F.Ɓ.P.S hattanii heɓde hoolaare laamu Senegaal gila dow haa les. Nde heɓii hoolaare pelle dawrugol leydi ndi. Waɗi ɗum ko F.Ɓ.P. e Senegaal darnude hoyre mum ɗo laaɓi. Laamu ngu newnanii min jannginde pulaar e jannginirɗi laamu ɗe ; ngu new-nanii min jokkondirde e laawol, fotii ko e pelle pinal, fotii ko e pelle ballooje jawdi e nder winndere he. E nder ɗuum, min keɓii balle jawdi ko min mahiri galle pulaar, min coodi masiŋaaji tappooji e muulooji defte ; min keɓi heen ko min njoɓira jannginooɓe amen. E nder ooɗo dumunna cakkitiiɗo min kattanii nawdude jaŋde nde e eɓɓaaɗe ndema e nehgol jawdi e lorgol leɗɗe e golle fedde nde. E nder ɗum ma min mbaɗ gese to Malika Ndakaaru, Gede Sanyce, Ganngel Sule (Siik Muusaa), Weli-Ngaraa, Jolof, Golleera, to Kawlak e Koldaa (diiwaan Kawlak); ɗumɗoo fof ko ngam faabaade leydi ndi e haɓtaade heege, majjere, e humanbinnaagu …
Musiɗɓe am tedduɓe, ko yiɗaa waɗeede ko ina heewi, ko waɗaa ina famɗi; kono beeli njowii ko e yonta men hannde o. So Joomiraaɗo newnii ɗo e duuɓi joy (5) garooji ɗi maa winndere nde seedo baylagol jogorngol waɗde e nder Senegaal to bannge pinal e ɓamtaare.
Musiɗɓe am tedduɓe, to timmoode konngol mi yettii Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani; emin njoortanii on kala moƴƴe yahrude yeeso e paamondiral e golle mon.
Yero Dooro Jallo

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
Category Archives: Koorka
Ko joli e nafooje sullaari ndin ka hoorugol
Hindi wi’ee sahuur ka ɗemngal Arabu, e maanaa nafaqqa on bimbi suumayee ado noddineede fii julde subaka nden. Tippude e sunna Nulaaɗo on (Yo O his), hino rerɗinaa ka sullaari (Kejjaari/mbayraari) ndin immanee subaka e nder lewru koora ndun.
Par définition, « le sahour » est le repas que le jeûneur prend le matin avant le début du jeûne.
Koorka: Hol no ɗaɓɓitirten jemma Layla?
Musiɓɓe tedduɓe,
Hiɗon gelii ko fillaa e Nulaaɗo men on Muhammadu (Yo O his), wonde si sappo sakkitore ɗen ka suumayee naatii no, ɓe haɓɓayno duhol ngol, ɓe ɓeyda tiɗnaare e softeende, ɓe finndina ɓeynguure maɓɓe nden fii ɗaɓɓitugol oo jemma gooto wi’eteeɗo « Laylatul Qardi« , jemma ɓurɗo mawnude e jemmaaji ɗin fow ka Alla…
Koorka : Fii ufnagol (La retraite rituelle)
En fuɗɗorii innde Allah, jom moƴƴere huuɓunde, jom moƴƴere heeriinde.
Yo Alla juulu e Nulaaɗo makko On Muhammadu, e Aali en makko, e sahaaba en ɓe denndaangal.
Musiɓɓe Julɓe tedduɓe,
Si balɗe sappo sakkitore ɗen fewndike ka suumayee (koorka), julɓe go’o hino ñentina sunna ɓurnaaɗo Muhammadu (Yo O his),
Koorka: Fii naafe ɗen ka suumayee
Si lewru suumayee innaama ko barkinndu, ko sabu ɓure ko ndu hertori kon, tawaa e majje, daranagol naafe ɗen. Si wi’aama naafe, ko faandaa ko ɓeydaari ndin ka dewe diina, e maana liddu farilla on. Helmere naafe ko ko eggaa e Arabre; annaafila (ɓeydaari). Nde julɓe ɓen no hoora suumayee (koorka), hiɓe ɗuɗɗinora kadi naafe ɓaawo geeƴe kala.


text:
Abdul Al’aamulii ko dalii luuji sari’ayankeeji hussayni Sarafu diini almuusawii woni ko pooɗi daaɗe amen fii ittugol (majhabu) laawol imaamuuɓe ɓen immorde e suudu Annabankaaku; e nokkure nelal ngal e nokkuure lontondiral m Alaa’ika en ejipporde wahyu on e tellode ghur’aanu on men jokki ɓen ɗon e telemma ka calɗi diina e ka finndeeji diina e ka lasliiji fighhu e tugaale mu’un e ganndal sunna e deftere nden; e ganndal jikkuuji moƴƴi eneediiji ka jaɓugol ñaawoore daliluuji ɗin; e seedeeji ɗin e ka maccinɗinanagol sunna koohoojo annabaaɓe ɓen e Nelaaɓe ɓen (s.a.w.). Si tawiino daliiluujiɗin newnanayno men Accitugol imaamuuɓe ɓen immorde e ɓeynguure nelaaɗo on maa hara weeɓanayno men sabu jokkugol ko hinaa ɓen ɓattagol Allaahu on tawde golle amen ɗen men jokkayno sunnayankooɓe ɓen ka tentingol finnde wedigal e ka tiiɗingol awdeeji siɗɗankaaku; Ko woni tun dalii luuji fellitaaɗi ɗin hollay gomɗinɗo fewtirde makko nden ɗi heeda mo faade kon ko’o faalaa.
2-E tawude yimɓe ahlul Sunna alaa seedee (daliilu) ɓurugol moƴƴude majhabu maɓɓe no Hay gooto wonaa hay dagagolɗi maa waɗɗagolɗI gomɗi men ndaari e nder daliiluuji julɓe ɓen yeru ko ndaaroowo ɗaɓɓitoowo e hoore wattangol yila ɗaɓɓitata, men tawaali e nder majji konko tinndinta jokkugol laawi Sunna ɗin si wanaa kon ko jantiɗon immorde e tinnagol joomiraaɓe ɗin laawi sunna e hooleede ɓe e nunɗugol ɓe, e teddugol ɓe.
Ko nonon hiɗon anndi hittingol (wonugol mujtahidu) e hooleede e nunɗal e teddungal ɗii wonaa heerinanaaɗi joomiraaɓe laawi sunna ɗin ko honno waawirta e o’o alhaali nde laawi maɓɓe ɗin laatotoo waɗɗiiɗi hara ko’e hoore toɗɗagol.
Mi sikkaa goɗɗo waaway suusude wi’ugol koɓe ɓurnaaɓe-e Ganndal maa golle-e hoore imaamuuɓe amen ɓen, Nelaaɗo on ko kanɓe woni laaɗe daɗugol mofte ɗen ko kamɓe woni dammbugal fukkaneede bakkatuuji, e kisiiye mofte ɗen immorde e luutondirgol ka diina, ko kamɓe gannuɗuɓe fewnayɓe mofte ɗen, ko kamɓe woni ɓeynguure nelaaɗo on e heddiiɓe wonannde mo immorde e mofte makko ɗen, gomɗii nelaaɗo tedduɗo on maaki (S.A.W.).
فلا تقدمو هم فتهلكوا ولا تقصروا عنهم فتهلكوا ولا تعلمو هم فإنهم اعلم منكم
(Wota on ardoɓe haa halkoɗon wota on raɓɓindino gay maɓɓe haa halkoɗo, wota anndimɓe ko sabu kamɓe ɓuri on anndude).
Kono non ko politiki on kaawee ko anndimmaa ko Politiki waɗi ka fuɗɗoode Lislaamu.
Hino hawnii tawude on wi’ii: wonanndema ardinooɓe moƴƴuɓe ɓen diininoriino ɗin laawi (ɗin mazhabuuji) ɓe ɓe fotti e rewirgol ɗi Alaahu ɗin laawi e kala jamaanu e saarea on annda wonndema lontiiɓe feƴƴuɓe ɓen immorde e fedde ɓeynguure Nelaaɗo on (S.A.W.) ko ɓen feccere julɓe ɓen ka ma’aanaa anndu ko ɓe diininornoo ko laawol imaamuuɓe ɓen immorde e ɓeynguure Nelaaɗo on (S.A.W.) ɓe heɓa naali ngol laawol ɗon cemmbe maa sansugol. E tawude ɓenɗon konon wonirnoo gila jamaanu Imaamu Ali e Neene Faatimata haa jooni, ko sabu hari ash’arii woodaaka wonaa gooto immorde e imaamuuɓe laawi ɗin nay wonaa baabiraaɓe maɓɓe ɓen ɗun wonaa ko suuɗii.
Ko honto ɗii laawi wonno e nder ɗii duuɓi teemeɗɗe tati? e hinole ko on jamaaɗon wonnoo ɓurɗo moƴƴude e jamaaji ɗin.
Gomɗii Ash’arii jibinaama e hitaande teemeɗɗe ɗiɗi e cappanɗe jeeɗiɗi fergu, o maayi e hitaande teemeɗɗe tati e cappanɗe jowi Ibnu Hammbali jibinaama e hitaande teemedere e cappanɗe jeego’o e nay o maayi hitaande teemeɗɗe ɗiɗi e cappanɗe nay e go’o fergu Nelaaɗo. Shaafa’ii jibinaama e hitaande teemedere e jappanɗe jowi, o mayii e hitaande teemedere e cappanɗe jeenay e jowi1 o maayi e hitaande teemadere e cappanɗe jeeɗiɗI e jeenay Abuu Haniifatu jibinaama e hitaande cappanɗe jeetati o feƴƴini ee hitaande teemedere e cappanɗe jowi fergu Sii’aɓe ɓen hino diininori laawol Imaamuuɓe ɓen immorde e ɓeynguure Nelaaɗo on ko yimɓe suudu ndun ɓuri anndude ko woni ka suudu.
Ko hinaa Shii’a hino gollira laawi gannduɗuɓe ɓen immorde e sahaaba en e ɓen hikkiiɓe ɓe.
Ko honɗun waɗɗini julɓe ɓen fow jokkugol ɗin laawi ɓaawo duuɓi teemeɗɗe tati hara wonaa laawol go’o immorde e laawi ɗin gollirtenoo ɗi ko attii ? Ko honɗun waɗi haa siɓe seli ko ɓuri nunɗude e telemma ghur’aana onɓen tawayɓe ko suɓaaɓe fii anndingol ghur’aana on immorde ɓeynguure Nelaaɗo on ɓen tawayɓe ko laana daɗirka mofte ɗen ardotooɓe mofte ɗen, e nokku kisiiyee Mofte ɗen e dammbugal fukkaneede bakkaatu?
4-…Ko hommbo yarlantoo hoore mu’un nde o wonata foti himo so’a maa hara o alaa ɗe so’ude wi’u wonnde Allaahu towuo on:
O nulaali ko ɓuri moƴƴude e nulaaɓe ɓen makko ɓen e annabaaɓe makko ɓen e ko ɓuri moƴƴude e diinaaji makko ɗin e sariyaaji makko ɗin.
Maa o wi’a wonndema Allaahu on tellinaali e Nelaaɗo makko on ko ɓuri moƴƴude e defte makko e ɗereeli makko maa o wi’a Allaahu timminanaali Nelaaɗo makko diina kan e neema kan o anndinaalimo ko laatii e ko laatotoo siwonaa tawa fiyaake ɗun ɗon fow jonnitee imaamuuɓe laawi sunna ɗin tawako kamɓe timminta ɗun ɓe maranaaɗun hoore maɓɓe.Ɓe haɗa yo ɗun hewte siwonaa e juuɗe maɓɓe, haa tawa diina Lislaamu on ko kamɓe heerori, haa tawa ɓe daginantaa goɗɗo goo rewirgol Alaahu iwonaa laawi maɓɓe ɓine feere maɓɓe nden, yarli hara ɓee laatikeno ronuɓe Annabaaɓe? Kaa doo ko kanɓe Alaahu on timminiri wasiiyaaɓe ɓen e Imaamuuɓe ɓen o anndiɓe anndugol ko laatii e ko heddii,o okkiɓe ko okkaaliɓe goɗɗo e winndere nden.
Wano non woniri, ko woni goonga ɓen ɓe woniino hiɓe wa’i wa luttuɓe ɓen immorde e joomiraaɓe gannde e noddayɓe e gannde hino hulɓinani noddayɓe e laawi gaandal ka sokata laawi ganndal ɗin. Bee wonaali hino nannga haghghillaaji e faamuuji kolmba ɗi wonaa ndeɓe waɗata e ɓerɗe ɗen cuddi ɓe waɗa e nanɗe ɗen pahu, ɓe waɗa e giiɗe ɗen cuddi ɓe wada e kunndule ɗen ɓoggi, ɓe waɗa ka juuɗe eka daaɗe kolommbooje, ɓe waɗa ka koyɗe tonngoodeeje, dambata ɗun e maɓɓe si wona on fefindiiɗo toońiɓe. Konnguɗi maɓɓe ɗin wonay seedee e kooko yeytuɗen.
5-Luutondiral woodungal hakkunde laawi Sunna ɗin hino wa’i wa ngal luutondiral woodungal hakkunde Shii’a e Sunna, defte Sunna guliiji guluuji seedoto ndee yewtere ɗoo defte winndaaɗe efii calɗi Diina ɗin e tugaale diina ɗen.
Ko fii honɗun felooɓe ɓen ko feli ko sii’a fii hiɓe luutondiri e Sunna.
Ɓe felaali yimɓe Sunna ɓen fii hiɓe luutindiri e Sii’a ?
Si tawii kamɓe yimɓe ahlu Sunna hino dagii kaɓe luutondira haa tawa heɓoto laawi nay ko fii honɗun haɗata dagoo laawol jowaɓol woodee?
Ko honno tawirta laawiɗin nay ko hawruɗi e saahaaba e pottal julɓe ɓen kono si laawol jowaɓol ɓeydike tawa ngol ɗon sennday julɓe ɓen lanca hakkunde maɓɓe?
Haaniino ka tawata si on nodday men e pottal noddon laawi ɗin nayi kadi e pottal ko ɗun ɗon ɓuraynoo hoynannde on hoynana ɓe ko fii honɗun hertinirɗon men noddugol e pottal?
Enee on tawu jokkugol ɓeynguure Nelaaɗo on wonay sabu senndindirgol julɓe ɓen lanca pottal maɓɓe ngal tawa ko jokkugol ko hinaa ɓen fottinta julɓe ɓen hay si tawii hiɓe luutondiri e laawi e pehe…?
Alhamdulil-laahi joopagol yonii on gay feńńingol hatonginaa kamen feńńina ɓuri nii pellet Allaahu feńńinanii on ko honɓe woni Imaamuuɓe ɓen immorde e suudu Nelaaɗo on on alaa jiɓayee si ardinon woɓɓegoo yeeso maɓɓe. Gomɗii Imaamuuɓe ɓen immorde e suudu Nelaaɗo on feeńanii kala naɗɗo.
Hiɓe serti e luttuɓe ɓen wonaaɓe eɓɓindireede e maɓɓe, ɓe ƴetti immorde e Nelaaɗo (S.A.W.) ganndal Annabaaɓe ɓen.Ɓe faamii immorde e Nelaaɗo ńaawooje diina e sari’aji:
1 –Ibnu khalakan jantike e alhaaliiji imaamu maaliki e nder deftere hino wi’ee (wafiyyaatul’a’ayaanii) wonnde imaamu maaliki reedano duuɓI tati, ibnu kutaybatu kadi winndiiɗun tuma nde o jantinoo imaamu maaliki e joomiraaɓe feere immorde e deftere hino wi’ee alma’aarifu h/ 170, ko wanonon hino jantii e nder nden deftere jamaa o aayaaɗo wonndema o reedaama ko ɓuri dumunne reedu h/189 immorde e alma’aarifu.


text:
Ñawirde Kuuge Winndereere (ÑKW) walla e Farayse Cour pénale internationale (CPI), e Engele International Criminal Court (ICC), ko ñaawirde kuuge aduna oo kala halfinaande ñaawde yimɓe tuumaaɓe mbaɗii warhoore leñol walla warhoore neɗɗaagu walla warhoore jiiɓru walla warhoore wolde. Hol woni WARHOORE LEÑOL (génocide), WARHOORE NEƊƊAAGU (crime contre l’humanité), WARHOORE JIIƁRU (crime d’agression), e WARHOORE WOLDE (crime de guerre) ?
Ñawirde Kuuge Winndereere (ÑKW) walla e Farayse Cour pénale internationale (CPI), e Engele International Criminal Court (ICC), ko ñaawirde kuuge aduna oo kala halfinaande ñaawde yimɓe tuumaaɓe mbaɗii warhoore leñol walla warhoore neɗɗaagu walla warhoore jiiɓru walla warhoore wolde. Hol woni WARHOORE LEÑOL (génocide), WARHOORE NEƊƊAAGU (crime contre l’humanité), WARHOORE JIIƁRU (crime d’agression), e WARHOORE WOLDE (crime de guerre) ?
Warhoore leñol ko warhoore kaaɗtudi nannduɗo e warngo teyaaɗe huunde walla fof e dental yimɓe leydi, walla leñol walla diine. Ɗum firti ko ɓeen mbardaa ko sabu mum en jeyeede e ngaal dental, walla ngool leñol walla oon diine. Warhoore ina waawi waɗireede e peeje keewɗe, ine heen warngo yimɓe heewɓe, tawa ko joomum waɗiri junngo mum walla rewri ko e woɗɓe.
Warhoore neɗɗaagu ko « teyde yaɓɓude jaɓɓugol kersiniingol hakkeeji gorwori neɗɗo walla goomu yimɓe tawi sakkii ngool jaɓɓugol ko miijooji politik, falsafa, leñol maa diine” kono “wonande warhoore neɗɗaagu, alaa firo hawraango tawo”.
Kuulal 7 Doosgal Room ina waɗi doggol warkoye sariya gaadoraaɗo jaggiraaɗi ko warhoore neɗɗaagu so tawii ɗi mbaɗaa ko e dow yamiroore tawi ko o kuuɓtodinɗo, kuccinaaɗo e siwil en : warngo, njiyaagu, daaynugol (taccingol), dummbugol ɓurtungol, leeptugol, njanguuji njogoram, ownugol beeli kuɓtodinngol, majjingol, paltoor (apartaayd) ekn.
Warhoore jiiɓru joopii ko yimɓe walla dowlaaji kebluɗi, ciyni, walla mballiti ciynugol wolde tawi faandaare mum ko jiiɓde leydi walla leyɗe dimɗuɗe.
Warhoore wolde ko warhoore goofgol sariyaaji e aadaaji golwole. Ko goonga wolde ko hare bonnde, kono wonaa ko neɗɗo welaa kala foti waɗde heen. Laabi wolde ko nanondiraaɗi, tonngaa ko ɓooyi e ko anndiraa Nanondire Seneef (Genève) gila 1864. Oo warhoore joopii tan ko koninkooɓe. Yeru, weleede toɓɓude (yimɓe walla kaɓirɗe) kala ko jokkondiraani e koninkaagu, ine heen siwil en, koninkooɓe jaggaaɓe walla gaañiiɓe e wolde.
Bookara Aamadu Bah


text:
Lowre internet wiyeteende Mauriweb ina waɗi winndannde yowitiinde e faggudu leydi Muritani, winndannde tiitoriinde « Les 10 éléphants blancs de la présidence de Aziz », woni, so en pirdii ɗum noon « Ñiibi daneeji 10 hooreleydaagu Asiis ». So a nanii « éléphant blanc », woni « ñiiwa ndaneewa », anndu ɗum firti ko huunde yaakoranoonde ko huunde mawnde heewoore nafoore, kono wontanoore yimɓe doŋngal ngal alaa nafoore so wonaa heewde lorla e bonannde.
Lowre internet wiyeteende Mauriweb ina waɗi winndannde yowitiinde e faggudu leydi Muritani, winndannde tiitoriinde « Les 10 éléphants blancs de la présidence de Aziz », woni, so en pirdii ɗum noon « Ñiibi daneeji 10 hooreleydaagu Asiis ». So a nanii « éléphant blanc », woni « ñiiwa ndaneewa », anndu ɗum firti ko huunde yaakoranoonde ko huunde mawnde heewoore nafoore, kono wontanoore yimɓe doŋngal ngal alaa nafoore so wonaa heewde lorla e bonannde.
Winndannde ndee idii ko firde konngol “ñiibi daneeji” ngol. Konngol ngol ummii ko e pinal Iñnjee en. Ndeen Budaa toɓɓaama, ina woni e reedu yummum jibinaaka tawo, ina wiyee yumma oo hoyɗii ina yiyi ñiiwa ndaneewa. Gila ndeen, ñiibi ngalaa toon memaandi, ko jawdi kormaandi haa ɗoon waawi haaɗde, haa teeŋti noon ina haɗaa gollinde ɗi. Wonti hankadi, so ɓiy laamɗo yiɗii moƴƴude e teddinde ɓiy laamɗo goɗɗo teddungal moolanaangal, ko ñiiwa ndaneewa rokkata ɗum. Ɗum ɗoon noon wontani won e maɓɓe caɗeele teeŋtuɗe nde tawnoo wonaano huunde newiinde. Haa teeŋti noon kadi, so a heɓii njeenaari maa ñiiwa ndaneewa, a dañii haaju mawɗo e doŋngal teddungal sibu, go’o, ina waɗɗi maa toppitaade ba no moƴƴi, ɗiɗi, a fotaani gollinde ba.
Ɗum noon konngol ngol toɗɗii ko golle ñaamooje jawdi, ɗe ngalaa nafoore (golle faaro haangaango) tee ɗe toppitagol mum en ko ɗaɓɓi ngalu keewngu tee ina heewi caɗeele.
Jooni, kayre winndannde mauriweb ndee, nde yiɗi hollitde yimɓe ko “ñiibi daneeji 10” laamu Abdel Asiis.
Ñiiwa ndaneewa ngadana, e wiyde maɓɓe ko « Fuunti diwooje ‘’made in Mauritania’’ (peewnaaɗe e Muritani) walla ‘’avions renifleurs’’ (diwooje cusooje) Muritani ».
‘’Diwooje cusooje’’ (avions renifleurs) noon ko ajaande faggudu waɗnoonde to Farayse. Ma en ngartu heen les. Ɓe mbiyi « E nder daartol leydi Muritani, hafeere abiyoŋaaji peewnaaɗi e Muritani (made in Mauritania) ndee, kam fof ɓuri fuuyde e fuŋŋinaade. Fewjunooɓe feere ndee mbaawii heɓde e leydi njeyaandi e leyɗe ɓurɗe waasde e winndere ndee, miliyoŋaaji keewɗi dolaar nde fuuntiri ɗum ɓiɗɓe naange, so jaɓnude ɗum wonde aɓe mbaawi sosde e Muritani ‘isin diwooje’ », tee waɗta yeeyde ɗum en leyɗe goɗɗe.
Kono, goonga oo, e wiyde winndannde ndee, ko kaalis leydi ndii fotnoo difaade heen, hakke 23 650 000 USD (8 277 000 000 = miliyaaruuji 8 ugiyya), tawi jaltingol mum ɗooftaaki laawol. Gaa gaa ko ɗum porlugol jawdi buur, ina yanti heen faktiir oo ko ƴuufnaaɗo (woni ɓurtinaako no feewi), sibu laana mbiyaaka ina tafee ɗoo kaa, hono ‘’Lancair Evolution 2012’’ e yeru, yeeyetee ko hedde 1 450 000 USD, tawi noon e nder nanondiral ngal Muritani foti soodde heen laana fof ko 4 220 000 USD (21 100 000 USD wonande laaɗe 5 ɗee). No paamirten, leydi ndii fotnoo soodde ko laana ceŋtaaka, renndina ɗum e Muritani, ko wiyetee ‘kit’ koo. Oon kit noon, e wiyde winndannde ndee, « 5 000 USD » ina heɓa ɗum.
E wiyde Tom Gibson e nder winndannde jaabtagol haala njaltunooka e jaayɗe Muritani e lewru suwee 2014, « Ndiwoowa kaalaaka e winndannde ndee, foti tafde ɗum e Muritani ko haralleeɓe Muritaninaaɓe, to Duɗal Hakkunde leyɗeele kesal, potngal heblude diwnooɓe diwooje Muritaninaaɓe, potnongal naattineede e boowal diwooje hakkunde layɗeele kesal ngal », gonnongal e maheede e oon sahaa. « Ndiwoowa ngadana kaa fotnoo yaltude » e ‘isinaaji Muritani’ « ko lebbi 6 caggal ɗuum !!!! ».
Mauriweb limtii inɗe yooɓtoraaɓe e kaa nguyka….
Ñiiwa ndaneewa ɗiɗma baa, e wiyde winndannde ndee…
E ɗanngal makko laamu to Sudaan e lewru saawiyee 2010, persidaa Muhammed Abdel Siis ardinooma ciifondiral nanondiral jowitiingal e wiɗto gaaɓnogol sosde mbaylaandi suukara e gaas biyeteeɗo Etaanol.
Nanondiral ciynugol mum sifaa ko e lewru oktoobar 2011, tee fotnoo siyneede ko e nder duuɓi 5. Kaalis mum fof ko 335 miliyoŋ dolaar ngam ndema gawƴe suukara, mahngo isin peewnoowo suukara daneejo baawɗo yaltinde 6 000 ton ñalawma kala, kam e peewnugol etaanol. Omo fotnoo gollinde 2 000 neɗɗo. Caggal ɗuum nanaama 440 miliyoŋ USD tawi 60% ko Muritani foti yaltinde ɗum, gollodteeɗo sudaannaajo oo adda 40% keddiiɗe ɗee. E wiyde kalifu Muritani kalfinaaɗo geɗe faggudu hono Siidi wul Tah, « ko eɓɓaande ndema e mbaylaandi nguura ɓurnde mawnude e nder daartol Muritani ».
Caggal nde cosgu isin suukara oo e toɗɗagol ardiiɓe ɗum, sudaannaaɓe fotnooɓe gollodeede ɓee njahri caggal : ‘’Kinana Soudan’’ gollodiiɗo mawɗo oo, wiyaa jaɓaani yaltinde miliyoŋaaji 5 ngam ballal to bannge karallaagal ; tee, e oon sahaa gooto, Sawuudnaaɓe kadi tawi ndumtiima eɓɓaande ndee.
Muritani kañum ɗaɓɓiri won ɗeen juɓɓule laamu ngenndiije nde ndenndinta kaalis geɗal leydi ndii, hono CNAM e PANPA e bankeeji leydi ndii e SNIM e goɗɗe. E wiyde winndannde ndee « Laamu nguu, kañum fof e anndude wonde eɓɓaande ndee ko boosnde, jokki, rewrude e peeje jiilyiilte, jokki yoɓde ardinanooɓe ndee eɓɓaande laatiinde ɓiɗɓe naange, njoɓɗeeje kulɓiniiɗe. Ine jeyaa e ɓeen heɓatnooɓe njoɓdi ndee eɓɓaande nde woodaani, gardiiɗo parti laamu oo, ko jiidaa e njoɓdi wiɗtooji ɗi ngalaa nafoore, haa arti noon e dokkugol gollirde Marukneere wiyeteende STAM marseeji miliyaaruuji keewɗi, gollirde ɓalliinde no feewi gooto e ardiiɓe leydi ndii. Njeñtudi mum : capanɗe miliyoŋ dolaar njahdii e koyɗi », koyɗi dabbunde.
Ñiiwa ndaneewa tataɓa : Sosiyetee Ngenndiijo ISKAN
Iskan, woni « Société Nationale d’Aménagement de Terrains, de Développement de l’Habitat et de Promotion et de Gestion Immobilières » woni Gollorde Laamu Ngendiire Toppitiinde mahngo Galleeji e Ɓamtugol Koɗorɗe e Ƴellitgol e Jiilgol mahaaɗe. Innde juutnde, konngi ɓutti… O sosaa ko e 2010, o lomtii ko Socogim ngam siynude politik laamu nguu paatuɗo e koɗki.
So tawii Gollorɗe ɗe o lomtii ɗee, inɗe mum en haa hannde ina keddii, sibu ɗaccanii en leeɗe lolluɗe e nder Nuwaasoot e Nuwaadibu, Iskaam kañum ko gaw, ko ŋaaɓoode mawnde nde alaa tawo ko maantoraa so wonaa waawde moɗde kaalisaaji. E nder duuɓi 5 fat, 60 miliyaar ugiyya njooliima e gure laatiiɗe biiɗle, ko wayi no Chami, Termesse, Nbeykat lahwach, Benichab kono kadi PK 7 Rooso e Tarhil Nuwaasoot e Nuwaadibu.
Eɓɓaande mahngo 4 000 hoɗorde e nder Nuwaasoot, tawi ko dokkirteeɗe ñamaande (luwaas njeeygu) laatiima koyɗol muumo. Sibu, gila e 2011, 1 000 hoɗorde potnoo maheede, heen koɗorɗe 1 350 mahee e 2012, koɗorɗe 1 650 mahee e 2013 : ɗiin duuɓi mbirtiima en ina nguuɗa mehru… Ko ɗoon kadi nanondiral ciifdanoongal e sosiyatee Sawuudnaajo potnooɗo mahde 30 000 hoɗorde e Nuwaasoot e nder gure nder leydi, e lewru mee 2011, rewi.
Ñiiwa ndaneewa nayaɓa : Mauritania Airlines walla “Icare” Muritani
Mauriweb jokki : Mauritania Airlines International (MAI) sosaa ko e hitaande 2009, fuɗɗii golle e 2010, caggal nde Mauritania Airways woppi golle. Yimɓe fof miijinoo ko ɓurnoo newaade ko ɓamtude Mauritania Airways sibu laamu ina joginoo heen 10%. Kono laamu nguu suɓii ko sosde sosiyatee keso pul, hono Mauritania Airlines International (MAI), puɗɗoriiɗo golle mum soodde Boeing 737-700 gonnooɗo to Perpignan (Farayse) mo nganndu-ɗaa jeynoo ɗum ko Air Senegaal lelnunooɗo golle e lewru abril 2009. Kaa ndiwoowa kiiɗka soodtiraa ko 25 000 miliyoŋ dolaar (hedde miliyaaruuji 7 e feccere ugiyya) E wiyde haralleeɓe, coodgu nguu ina ɓurti. Caggal ɗuum ɓe coodti kadi e sosiyatee diwooje Cekoslowaki (CSA) laaɗe ɗiɗi goɗɗe Boeing 737-500, ine wiyee fotde 40 miliyoŋ dolaar. Fof soodiraa ko kaalis SNIM. Duuɓi 5 jooni ko golle puɗɗaa, kono haa hannde, hay sige, saka sonndu, saka noon kadi ndiwoowa mbeeyaani e kanndaaji Neema e Sehilbaabi e Tiisiksa e Kiifa e Ayyuun. Ɓuri ɗoon bonde nii, sibu diwooje 3 coodanooɗe ɗee, ndiirdata ko motoraaji luwaaɗi.
MAI, gila sosaa, meeɗaa waɗde hay seedantaagal golle gootal, meeɗaa horeede, meeɗaa yoɓde hay koppoor kubbal, wonaa laamu, wonaa hay njaru luwaas kuutorɗe e mahaaɗe huutortoo ɗee. Laaɗe makka nattii yahde Pari, nattii yahde Afrik hakkundeejo. Yimɓe ina njenanaa kaalis buur keewɗo yooliima heen.
Icare : E nder daarti Gerek en, Icare (Ikaar) ko ɓiy karallo mahdi biyetenooɗo Dedale. Ngam daɗndude mo, baaba makko seŋani mo bibje tawi ko sigeeji ɗakkiraaɗi ɗacce, mbele omo diwra, o doga hoto o wareede. O reentini mo noon ɓadtaade naange walla ndiyam. Kono ndeen Icare heɓii hakkunde weeyo, Alla e welo welo o murti, ndeke o ɓalliima naange o tinaani, ɗacce ɗee caayi, bibje ɗakkitii, o yani e maayo.
Avions renifleurs : (diwooje cusooje).
Huunde haawniinde kewnoonde to Farayse e hedde 1970. Oon sahaa, Farayse ina wondi e caɗeele mawɗe kuɓɓam. Yimɓe ina keewi wiyde ko sahaa « Mo Farayse alaa petroŋ, kono ina jogii miijooji”. Ina jeyaa e ɗiin miijooji feere haangaande haralleeɓe ɗiɗo : “jolnude e diwooje kaɓirgal cusirgal petroŋ cuuɗiiɗo nder leydi.” Heewɓe njarribaa e miijo hee, sibu yenaneede, so ngal laatiima kanngal tan angal waawi daɗndude Farayse e caɗeele kuɓɓam. Gila e gardiiɗo leydi oo e oon sahaa haa e heddiiɓe ɓee, ko ɓuri heewde e yimɓe ɓee miijii ko ɗum feere moƴƴere ! Nii woni sosiyatee dowla biyeteeɗo Elf-Aquitaine, ƴetti ko ina wona 250 miliyoŋ Oroo (hedde 100 miliyaar ugiyya), kaalis buur, waɗi ɗum e ciynugol feere ndee, kono ɓamdi ko e laamu Farayse e suuɗaare. On paamii oon kaalis ko pertuɗo !
Haa toongoode aroore njokken
Bookara Aamadu Bah


text:
Kuulal 50 : Ɗeeɗoo kuule peeñɗe e ngalɗoo damal toɗɗi tan ko dokkirgol leydi jeyi laamu. Njuɓɓudi laamu ina jogii hakke siifondireede nanondire baaɗe no :
– kasdi, tawa ko kasdi njuutndi fawaade e sarɗiiji gonanɗi kala heen fannu keeriiɗo ;
– gostondire, njeeyguuji kuɓeeje mahaaɗe e leydi ndi mahanooka tawo ;
– baɗtugol leydi e juuɗe won e juɓɓule ndendaandi so tawii lor ɗaɓɓi.
Kuulal 51 : Ministeer fiyakuuji ndernderi ina waawi ƴettude aretee waɗa e juuɗe sarwisaaji ndenndaandi ko poti hatojinde e leydi fawaade e ko woodaa.
Taƴre 5.1- luɓal leydi to dowri e mudda
Kuulal 52 : to nokkuuji dowri, luɓal leydi e mudda e dokkirgol panndungal mbaawi waɗeede tan ko caggal cakkitgol miijo goomuuji taƴɗi sañ wonande :
– ministeer so tawii njaajeendi leydi ndii diwaani teemedere hektaar ;
– diiso ministeeruuji so tawii njaajeendi leydi ndii ɓurii teemedere hektaar ;
– leydi ndokkiraandi ndii yo o taw ina yahdi e eɓɓo juɓɓule tawa kadi ina winnditaa e Karnal leydi.
Kuulal 53 : dokkal leydi dowri ko kuulal ngal koohoowo taƴɗo sañ ƴetti ngam luɓde leydi e mudda walla rokkitde ɗum pandungal tawa taƴi ɗum ko e leydi jeyi laamu ndii, tawa ndi wonaa ngonndi e nokkuuji hoɗorde no lelnira e palaŋuuji wuro.
Ndiiɗoon leydi tottiraandi, gollugol mum foti wonde tan ko e fannuuji golleteeɗi e nokku hee tawa tuugii ko e deftere sarɗiiji.
Kuulal 54 : dokke leydi dowri waawataa aaɓnaade e ɗiiɗoo nokkuuji garooji :
– nokkuuji duurngol ɓurɗi maantinde;
– nokkuuji hurum walla ndesaaje leydi;
– sawndooji baamuule;
– dunli desaaɗi walla kala boowe baɗaaɗe haɗde.
– ɗeen dokke mbaawata tottireede e papparli guretan ko fawaade e no siforaa e nder palaŋuuji ɗeen gure tawa ko Ministeer toppitiiɗo wuraagu ƴettata aretee, toɗɗoo tolno goɗɗondiral mum e gure ɗee.
Kuulal 55 : dokkal leydi dowri toɗɗii ko leydi e ko woni e nder mum so wonaa noon ngaluuji tawa gollugol mum en yowitii ko e sariya juɓɓinɗo oogirɗe.
Kuulal 56 : Alaa neɗɗo jaambuur waawi rokkeede leydi pandungal hay so tawii noon omo heɓtinanaa nafoore ndenndaandi, so wonaa tawo o adorii heɓde leydi ndii ko luɓal e mudda tawa kadi o liggiima ndi.
Kuulal 57 : luɓal leydi e mudda tottirtee ko e lajal duuɓi joy tawa ko adii joofgol lajal ngal, leydi ndii ina gollee. So tawii leydi ndii gollaaka e oon mudda e ndi waawi teetteede, joomum kadi dañataa rokkeede ndi pandungal.
Kuulal 58 : dokkal leydi dowri e mudda fawii ko e sarɗiiji lelnaaɗi e nder deftere parliiɗi (sarɗiiji) cinndaaɗi e ooɗoo dekere caggal nde dokkaaɗo leydi ndii yoɓi coodgu mayri to Booñ ndenndaandi.
Kuulal 59 : Ina farlii e dokkiraaɗo leydi e mudda nde gollotoo ndi e nder duuɓi joy dewondirɗi so wonaa tawa falii ɗum ko doole dowrowe walla pooftingol leydi ndii, tawa noon teskii ɗum ko goomu taƴɗo sañ toppitiiɗo leydi.
Kuulal 60 : Kala jiɗɗo dañde luɓal leydi dowri e mudda foti ko ɗaɓɓirde ɗum haakem taƴɗo sañ nokku oo.
Ndeen ɗaɓɓaande ina foti yahdude e :
– Seedantaagal jeyegol e leydi walla tummbutere sosngo so tawii ɗaɓɓoowo oo ko jogiiɗo neɗɗaagu keeriingu (fedde, sosiyetee) ;
– Sifaa leydi ndii e darngo mum e nokku hee ;
– Tuugnorgal ko hebori golleede e mayri koo, tawa golle ɗee ina toɗɗaa.
Kuulal 61 : Ɗaɓɓaande luɓal leydi e mudda ina foti winnditeede e ñalngu nde heɓaa ndee, rokkee tonngoode e nder karnal ngal haakem udditi. Hooreejo tirbinaal falnde ndee ina foti siifde, jela, kala heen hello e karnal hee.
Jom ɗaɓɓaande oo ina foti heɓde seedamfaagal (récépissé).
Kuulal 62 : Joɗɗingol ɗaɓɓaande luɓal leydi e mudda addantaa joomum jogaade hakke wiyde ina jooɗoo e leydi hee walla ina ummanoo gollal no ngal waawi siforaade kala e dow leydi hee, so wonaa nde o heɓi luɓal ngal.
So tawii ɗaɓɓuɗo oo hormaaki ooɗoo sarɗi, hiisetee ko joɗnde makko e dow leydi hee rewaani laawol.
Kuulal 63 : Caggal nde haakem yuurnitii so tawii ɗaɓɓaande ndee ina hormii kuulal 60 gonngal down ngal, omo foti yillaade nokku oo, o yenanee nokku oo hiisetee ko e jeyi laamu etee ɗaɓɓaande ndee ina yahdi e ko farlii e golle joottinooje ngaluuji tago.Terɗe Goomu toppitiiɗo leydi ina poti ɗoftude haakem e nguun njillu.
Kuulal 64 : So tawii ina jooɗtoraa dokkirgol leydi ndii ina waawi jogaade batte ɗe moƴƴaani e heerondiraaɓe walla e golle jowitiiɗe e ngaynaaka, haakem ina foti ɗaɓɓirde sarwisaaji karalleeji taƴɗi sañ falnde nde mbaɗanta ɗum losko ko yowitii e batte ngol dokkirgol, o ruttoo kadi o ɗaɓɓa miijo winndaango ummoraade e meeri mo ɗum toɗɗi oo.
Ko caggal njeñtudi peeje cifaaɗe e nder kuulal 63 gonngal dow ngal e tayre adiinde ɗum, haakem ina waawi salaade ɗaɓɓaande ndee, winnda ɗum feewde e ɗaɓɓunooɗo oo walla noon saakta ɗaɓɓande ndee mbele kala jogiiɗo heen hakke, hakke mum ina yaltinee.
Kuulal 65 : haakem ina foti, caggal nde sakki peeje cifaaɗe e kuule gadiiɗe ɗee, yettinde ɗaɓɓaande ndee to Biro toppitiiɗo fiyakuuji leydi rewrude e Waali. Faanditaa e ɗuum fof noon ko ngam lelnude, e ko tabiti, ngonka leydi ndii, njaajeendi mum e ko woni e nder mum.
Kuulal 66 : ko haakem foti ɗum waɗde bayyinaango ngoo :
– foti ko takkeede e nokku ardorde diwaan oo, muqataa e meeri mo ɗum toɗɗii oo.
– foti ko saakteede e nder ɗemɗe ngenndiije ɗee.
Ko takketee koo e ko saaktetee e rajooji koo nganndinta ko ngonka leydi ndii, njaajeendi mum e sifaa ko ɗaɓɓoowo ndi oo hebori gollude e mayri.
Kuulal 67 : Ina farlinaa e dow haakem nde tottata tummbutere kaayit mo bayyini oo kala jedditiiɗo dokkal laamu leydi mbele ina daña ɗo tuugii ngam wullitaade e ñaawirɗe taƴɗe sañ.
Kuulal 68 : Caggal nde lajal balɗe capanɗe jeegom ɗee joofii tuggi ñalngu takkugol bayyinaango fuɗɗii, tawde kay wonii alaa ɗo jedditaagol jeyi laamu yettii ɗum ummoraade e neɗɗo walla ñaawirde taƴnde sañ wullitaande, haakem ina foti yettinde ɗaɓɓaande ndee Goomu Jeerto masloowo luure jeyi leydi dente mo Muughataa ngam diisnaade ngu, so ina hatojini ɓennina ɗaɓɓaande ndee to Goomu Jeerto masloowo luure jeyi leydi denndaaɗo mo Wilaya.
Kuulal 69 : Lajal toɗɗangal e nder kuulal gardingal ngal, ina waawi dogde (fuɗɗaade) heen sahaaji caggal nde jedditiiɗo jeyi laamu habraa wonde wullitaango mum ñaagagol walla ɗaɓɓugol feewde e koohoowo ngam leydi ndii waasa rokkeede, jaɓaaka.
Kuulal 70 : So tawii won jedditiiɗo jeyi laamu leydi tawi yettinii ɗum ñaawirde taƴnde sañ e nder lajal no siforaa e kuule 68 e 69 gonɗe dow ɗee, gardiiɗo administarasiyoŋ ina foti yowde dokkirgol luɓal e mudda leydi ndii haa nde ñaawirde yettinaande ɗum ndee taƴi sariya oo.
Kuulal 71 : E nder batuuji Goomuuji leydi noddata ngam yuurnitaade ɗaɓɓaaɗe dokkirgol luɓal leydi e mudda, haakem e waali poti addude e nder ginol golle ɗiin batuuji ko leyɗeele ɗe ɓe nganndi njedditaaka ko jeyi laamu tawi ina yettina ñaawirde taƴnde sañ mum.
Ngam ɗuum ɗoon eɓe poti humpitaade e yeeso ñaawirde ndee wonde alaa ñaawooje jowiiɗe ɗo mum en ɗoo.
Kuulal 72 : Waali e haakem ina poti humpitde renndo ngoo miijo Goomu falnde e diwaan, takka kabaaru oo e nokkuuji laawɗuɗi keblaaɗi ngam ɗum. Oon kabaaru takkaaɗo e ɓalal anndinta ko rokkaaɓe ɓee ngonka leyɗeele dokkaaɗe ɗee, njaajeendi mum en e njaru mum en. Rokkaaɓe leydi njaha njoɓoya ko farlii e mum en e kaalis koo to sarwiis toppitiiɗo booñ ndenndaandi, ɓe keɓa e ɓeen kaayit seedamfaagal ko ɓe njoɓi koo. So koohoowo o yiyii ngal seedaamfaagal, o nodda dokkaaɗo leydi yo siif kaayit kunagol mum, ko adii nde rokketee luɓal leydi e mudda, hormaade sarɗiiji parliiɗi e dokkirgol luɓal leydi e mudda.
Caggal ciifgol kunagol no siforaa e tayre adiinde nde, koohoowo oo ƴetta dekkere wala aretee, rokkira luɓal leydi ndii e mudda e mbaadi cinndaandi e ooɗoo dekere.
Kuulal 73 : Woni e kunagol gaddotoongol dokkirgol luɓal leydi dowri ko sarɗiiji potɗi siyneede gaddotooɗi ciynugol, wonande dokkaaɗo luɓal leydi e mudda oo, ko farlii e mum to bannge gollagol leydi ndii e nder lajal cifangal e nder kuulal 57 gonngal down ngal.
Kuulal 74 : Tottirgol leydi e mudda ina waawi :
– heɓreede ndonu, so wonaa noon tawa keɓrunooɗo luɓal ina ruttii e joomum, won wasiya binndaaɗo mo woppunoo tawa ronooɓe mum walla ɓe o rokki jawdi makko ɓee ina njaɓi heedde e kala ko farlinanoo e makko.
– Yeeyeede walla rokkireede neɗɗo jeyaaɗo e leydi hee walla jogiiɗo neɗɗaagu keeriingu (fedde walla sosiyetee) sarɗaandu e Moritani so tawii kay kanko tottiranooɗo luɓal e mudda oo, o gollinooma e leydi hee ko ina waawi qiimeede ko feccere ko o fotnoo waɗde heen fawaade elajal duuɓi joy no siforaa e kuulal 57 gonngal dow ngal.
– Wostondireede e leydi ndokkiraandi panndungal walla tottiraandi luɓal leydi e mudda so tawii kay leyɗeele gostondirteeɗe ɗee puɗɗaama golleede walla remeede ko ina fota qiimeede feccere ko fotatnoo golleede heen no wasiyoraa e kuulal 91 gonngal dow ngal, e nder lajal duuɓi ɗiɗi tuggi nde dokkirgol luɓal ngal fuɗɗii ndee.
Maamuudu Haaruuna Joop


text:
Hoto paayee ! Wiyaa ko ina waawi waɗa, wonaa huunde siirnde : sikkannde majjum ina tolnoo e gootel nder 45 000 walla nii, e wiyde annduɓe NASA, e gootel nder 250 000 ; ɗum ɗoon ko tuugaade e hiisa mo ɓe mbaɗi.
Kaaɗoo haala fuɗɗii ko e hitaande 2004. Ko annduɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Pise, ɓe alaa ko toppitii so wonaa reende geɗe baawɗe buɓɓondirde e leydi, teskinoo wonde won haayre yiytaa ina waawi maa rew saraaji leydi men ndi ñalnde 13 abriil 2029, hade mum sokkondirde e mum duuɓi jeeɗiɗi caggal ɗuum, woni e hitaande 2036.
Hoto paayee ! Wiyaa ko ina waawi waɗa, wonaa huunde siirnde : sikkannde majjum ina tolnoo e gootel nder 45 000 walla nii, e wiyde annduɓe NASA, e gootel nder 250 000 ; ɗum ɗoon ko tuugaade e hiisa mo ɓe mbaɗi.
Kaaɗoo haala fuɗɗii ko e hitaande 2004. Ko annduɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Pise, ɓe alaa ko toppitii so wonaa reende geɗe baawɗe buɓɓondirde e leydi, teskinoo wonde won haayre yiytaa ina waawi maa rew saraaji leydi men ndi ñalnde 13 abriil 2029, hade mum sokkondirde e mum duuɓi jeeɗiɗi caggal ɗuum, woni e hitaande 2036.
Hawrata ko e aljumaa : oɗon nganndi kam ɗum wonaa ko fepindaa ! Ndeen haayre inniraa ko «2004 NM4»
Yiyti nde ko Roy Tucker gonɗo to ƴeewirde wootere ina to Tucson, Arisona, Amerik. Ngam ruppaade hoddiro, annduɓe innitiri nde « Apophis » (Apofis), innde seekaande e ‘Apep’, hono ‘Pirtoowo’ woni innde gooto e allaaji Ejiptenaaɓe ɓooyɓe.
So Alla, laawol Apophis e hitaande 2029, ina woɗɗi en seeɗa : ɗuum ina foti deeƴnude ɓerɗe ; kono ɗuum dey haɗataa wonde eɗum waawi laataade : fof fawii ko e baylagol tiindo Apofis. Ɗum noon, annduɓe ɓe mbiyi « ina ŋata, ŋatataa fof, woɗɗinde koyngal mum ɓuri ».
- Hol feere majjum ?
Ina jeyaa e palaŋuuji NASA neldude, e hitaande 2013, laanel potngel joɗɗinoyde « jaabotoongel rajo » dow Apofis, mbele yimɓe ina mbaawa anndude ko siiri tolno maggel, e sahaa kala, e nder kammu he.
So tawaama haa hannde siiraani, heewɓe ina miijoo yo nde bommbe ; kono ɗuum wonaa feere moƴƴere sibu so nde fusii, ko ndeen kadi ɓuri hulɓinaade.
Kono nde tawnoo ganndal suuɗaaki ko ko wirnii tan, annduɓe NASA wiyeteeɓe Edward Lu e Stanley Love, kollitii feere mum en, nde alanaa en tanaa, tawa kadi ina hisma Apofis, woppa ɗum, jokka e haaju mum … : ɗum woni neldude takko (sara) Apofis laanel weeyo tokosel, ngel ɓuraani kabin Apollo mawnude, tawa marsinta ɗum ko semmbe ummiiɗo e naange : fooɗo hakkunde maggel e Apofis, maa selnu Apofis laawol mum, waasa naatde e bolol gaddantunoongol ɗum buɓɓondirde e leydi.
Peeje goɗɗe ina miijaa ko wayi no huccinde e mayre daarorɗe mbele semmbe cereeli naange ina ngulna nde, nde sela bolol bonngol e men ngol. Peeje ɗee kala ina ɗaɓɓi ganndugol timmungol nokku haayre nde e kala sahaa.
- So pelɓondiral waɗii
Batte pelɓondiral hakkunde haayre nde 320 meeteer njaajeendi e leydi ina kulɓinii : semmbe majjum (teddeendi haayre nde ko miliyoŋaaji 20 ton) ina yerondira, ko famɗi fof e 875 megaaton (875 miliyoŋ ton), woni laabi 58 000 bommbo mo Aemrik werlinoo e Hiroshima. Geɗe ɗiɗi ina mbaawi kewde : maa wonii Apofis (Apophis) yanii e njoorndi walla e geec. So o yanii e njoorndi, kalitgol buɓɓannde nde ina waawi waɗtude leydi potndi e Espaañ maa Farayse mawnugol, karawal. So o yanii e Geec, bonannde ndee kadi, ko jaasi fof maa fot e ndeya.
Bookara Aamadu Bah
Ƴoogirde www.slate.fr


text:
Ina gasa tawa eɗen ndeenoo, tewoo, hakke baawɗe men ; yeru eɗen ndeentoo memde geɗe tunwuɗe. Kono kadi eɗen mema geɗe keewɗe, ko wayi no kaalis, coktirɗe, telefoŋ ekn … tawa en miijaaki sooɗoraade juuɗe men saabunnde ɗoon e ɗoon. Caggal ɗuum memen ñaamde, tokño-ɗen, ñitto-ɗen, ndokken woɗɓe juuɗe…
Ngannden, yoga e geɗe keew-ɗen huutoraade ko cabbuli mborosaaji.
Won heen ɗe kaalno-ɗen ɗoo haala mum en (njegenaawe, sakkosaaji rewɓe), won heen ɗi en kaalaano. Ngarten heen.
Kuutorɗe potɗe sammiteede sahaa e sahaa kala
Paɗe
Ɗum kam ma a taw yimɓe fof ina nganndi paɗe ngonaa sehil senaare, sibu paɗe alaa fof ɗo njaɓɓataa, alaa fof ko ndoondotaako. Ko ɗum tagi ɗe wonde hoɗorde mborosaaji potnooɗi taweede boowal, ɗi ɗe naatnata e nder galleeji, e nder nokkuuji ɓurnooɗi fof laaɓde. Wiɗtooji kollitii wonde paɗe ina keewi roondaade bakteri biyeteeɗo Escherichia coli, e goɗɗi gaddooji ñawbuuli jofe. Tewanaade paɗe noon, wonaa huunde weeɓnde, kono so yimɓe ndeeniima naatnude ɗe nder cuuɗi walla e saraaji ɗo yimɓe njooɗotoo, maa wallit hay so ko seeɗa. Ɗumɗoo noon ɓuri joopaade ko yimɓe ɓe ɓoortataa paɗe damal suudu, naatdooɓe heen nder koɗorɗe, njaɓɓira ɗum en leece ekn…
Coktirɗe
Coktirɗe ina keewi wonde e poos walla e sakkoos ; ɗe ceerataa e juuɗe, kono eɗen njenanaa, miijotooɓe sammitte ɗe, woni seerndude ɗe e mborosaaji, keewaani. Ko goonga, ko ɓuri heewde e coktirɗe peewniraa ko njamndi mbiyeteendi letton (laiton) walla kiri, jamɗe ɗe njaɓataa mboros, kono, ɗum fof e wayde noon, lawƴirde ɗe saabunnde sahaa e sahaa fof, alaa ko bonnata, tee ina wasiyaa no feewi.
Telefoŋ cinndo (portaabal)
Wiɗtooji keewɗi kollitii wonde portaabe ina mbaawi ñawnude. Ɓuri saabaade ɗum ko juuɗe men. Bakteriiji keewɗi ina takkoo e majji. Tawaama, en nder 6 fof, heen gooto ina roondii bakteriiji ummoriiɗi e kuudi. Telefoŋ cinndo ina foti sammiteede sahaa e sahaa fof. So aɗa lawƴa mo, ko nii mbaɗirtaa : ñif mo, ittaa batiri makko, poppiraa mo fatareere leppiniraande dihal cammitoowal, ko wayi ndiyam sawel ekn…
Kafceer
Kafceer fof e heewde wulneede, ina sokli sammiteede ko duumii. Waɗi noon, ko ndiyam gulneteeɗam heen ɗam, nguleeki mum yettotaako ɗo ina wara bakteriiji cabbinooji heen ɗii fof, to fonngo mum kam e gulli mum. Hay so ko laawol gootol lewru kala, eɗi katojini e lawƴireede ndiyam e biineegara : feccere ndiyam e feccere biineegara, lawƴee laabi ɗiɗi haa tati, tawa noon aɗa yigga no moƴƴi lobbuɗi ɗii fof…
Butelaaji ndiyam
Butelaaji baɗeteeɗi ndiyam njareteeɗam kadi ina poti toppiteede no feewi. Waɗi noon ko bakteriiji, haa arti noon e biyeteeɗo Escherichia coli oo, ina njaawi huuraade e fonngo butel oo, teeŋti noon e butelaaji dalli, so lawƴetaake ñalnde fof. Ko ɗum tagi, ina moƴƴi kuutoro-ɗon butelaaji ɗi kunuɗe jaajɗe mbele lawƴugol mum en ina newoo. Ñalnde fof lawƴee ɗi ; kadi sahaa e sahaa fof (yeru yontere kala) kebbiniron ɗi ndiyam mbaɗɗam sawel, ngoppon heen fotde hojomaaji 10…
Darab : (gude berteteeɗe walla cuddaaje)
Ko haalaa e njegenaawe koo fof ina e majje. Njantinen heen tan liiteer warñeende mo ɗaaniiɗo waawi warñude e makko jamma fof. Ɗum noon, ndaɗɗudi e cuddaaje ina poti, yontere fof, wuppireede ndiyam ngulɗam kam e ndiyam sawel (eau de javel).
Njegenaawe
Alaa fof ko loowetaake e njegenaawe, gila e tekke, laaɓɗe e tunwuɗe, haa e cetetine leɗɗe, walla, ko wattindii koo, epoos. Ɗum jiidaa e warñeende aflotooɓe e ñitte mum en, joodi mum en, cukuli mum en, kaakte mum en, tuundi ɓalli mum en, ekn. En mbaawaa limtude fof. Njaafo-ɗon, wonaa yiɗde bonnude ɓerɗe mon, kono, eɗen cikki tan, alaa majjuɗo ko haalaa ɗoo koo. Ko ina abboo e 100 000 ciiri kullon e mborosaaji ina cabbina heen.
E wiyde wiɗtooɓe, ko ina tolnoo e tataɓal njegenaawe baaldeteeɗo, ko koon kullon, won heen na nguuri, won heen nguuraani, walla focco mum en, wondude e tuundi e lare nguru ɓalndu maayɗe, kam e mborosaaji goɗɗi. Ina jeyaa e mborosaaji tawaaɗi heen, mboros bonɗo ina wiyee SARM – mo leɗɗe biyeteeɗe antibiotik alaa ko mbaawi e mum, kam e mboros ina wiyee E. Choli, ɗum jiidaa e wirisaaji keewɗi, haa arti noon e wirus gaddoowo maɓɓo oo, walla sooynamo oo, walla bade.
E fawaade e ko jangtaa koo fof, neɗɗo foti reenirde njegenaawe mum, ko no reenirta coccorgal mum nii, fotaani renndude ɗum hay gooto. Yo yimɓe kuutorto njegenaawuuji moƴƴi, baawɗi wuppaade, tee potɗi wuppeede ko famɗi fof laawol gootol e nder lebbi tati, tawi kadi ina mbaylee hitaande kala.
Sakkosaaji beelneteeɗi : (sakaamen)
Ina woodi huunde heewde mborosaaji e ñoŋkoto, tee, so wontiino ko ciftol, hay gooto yiytataa ! Ndeen huunde noon ko nde rewɓe korsini no feewi. Ndeen huunde ko saakuuji rewɓe mbeelnotoo ɗii ! Ko anndiraa « sakaamen » koo (« sac à main ») woni saak juuɗe.
Wonaa enen kaali, ko wiɗtooɓe kadi kaali ɗum ! Ngoon wiɗto wiyi ko « saakuuji juuɗe ina ɓura jooɗorde sutura heewde mborosaaji ! ».
Hol ko woni e nder saakuuji rewɓe? Alaa fof ko ɓe mbaɗataa heen ! Gila e kaayitaaji, haa e telefoŋaaji, coktirɗe. Ko e nder koon ngeɗon noon ñoŋkoto oo naatata walla takkotoo, mborosaaji ɗii cuuɗotoo, e wiyde wiɗto ngoo. Bakteriiji taweteeɗi heen ɗii, ɓuri heewde e gonooji e hawngooji jooɗorde sutura ! « heen sahaaji, keeweendi majji ina waawi bonde e cellal aadee ». wiɗto ngoo wiyi ko joyaɓal saakuuji ɗii. Ɓe njahii, kamɓe wiɗtooɓe ɓee, haa ɓe ƴeewi geɗe ɓurɗe waawde roondaade mborosaaji ɗii, ɓe tawi ko « kerem juuɗe », e lallitorɗe « cosmétiques» ekn…
Tewaare seeɗa ina waawi wallitde e ñawndude ɗuum : sahaa e sahaa kala yo ɗi poppirte geɗe laaɓɓinooje, nder e boowal kala, kaakel kaalel. Joom mum kadi waɗta hakkille e ɗo joɗɗinta saak mum, reenoo joɗɗinde e leydi walla e nokku mo senaaki no feewi.
- Ko woni Escharichia Choli ?
E. Choli ko bakteri taweteeɗo e dolirgol jawdi ngaaƴtotoondi. So jawdi ndi jaañtii ngel yaltida e dubuuje mum, ngel saroo e diƴƴe e ñaamndu. So neɗɗo ñaamii ndiin ñamri tawi defaaka walla ɓenndaani, ina waawi ngel naata e mum (teewu, kosam ɗam fasnaaka, legimaaji kecci, ndiyam ɓiɗɓe leɗɗe keccam ekn…). Omo waawi kadi raaɓrude ummaade e neɗɗo feewde e neɗɗo. Ɗum na jeyaa e ko addanta yimɓe wasiyeede yo cooɗorto juuɗe mum en saabunnde.
Hol no anndirtee E. Choli tookaaɗo oo fiɗii neɗɗo ? Ɗum fuɗɗortoo ko muus reedu, rewa heen ndogu reedu. Ina hasii joomum sella tawa safraaki boom. Heen sahaaji kadi eɗum waawi wontude ñawu teeŋtungu, joomum waya no tampuɗo nii, ɗaasɗa.
- Hol ko woni bakteri ?
Innde bakteri nde, e lasli, firata ko ɓanel –batonnet-). Baketeri ko kullel baɗngel toɓɓere wootere, nde alaa aaludere. Ɗeɓi wayde tan ko no caawgel nii. Ko kullel ngel wonaa puɗol, ngel wonaa jawdi, Alaa ɗo ngel tawetaaka, haa arti noon e nder neɗɗo. Ko ina tolnoo e ujunere miliyaar (1 000 000 000 000) bakteri ina kuurii e ɓalndu neɗɗo ; Fotde miliyaaruuji sappo (10 000 000 000) bakteri ina e hunuko neɗɗo, fotde teemedere ujunere miliyaar (100 000 000 000 000) ina tawee e tekteki neɗɗo. Ko ɓuri heewde e majji tookaaka, walla nii ina keewani en nafoore. Ina waɗi heen noon tookaaɗi, ko nanndi e gaddooji koleraa ɗii, walla ɗoyru ekn… Bakteriiji ina kuutoree kadi ngam laɓɓinde diƴƴe kuutoraaɗe, walla e peewnugol yaawuraaji e geɗe goɗɗe keewɗe.
Bookara Aamadu Bah


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
Suumayee: Lewru koorka
Lewru Koorka, ko Nayaɓuru Salndu e calɗi jowi (5) lislaam. ko Farilla Mbo Alla Farlini e denndaangal Juulɓe selluɓe haɗtanɓe, ko e hitaande ɗimmere e fergo Nelaaɗo Alla Muhammadu Sallal’Laahu Aliy-Hi wa Sallam. Ummaade Makka feewde (faadee) Madiina».
Lewru Koorka
Ko Farilla Mbo Joomiraaɗo Farlini e denndaangal Juulɓe, ko daliilu mbo Alla Toŋngi e Qur’aan annduɓe luuraani ko e simoore goo’o ɓiire e deftere Alla nde Jilɓaani humpitiiɓe ne nganndi ɗiin Aayeeji hakkillaaji gooŋɗinmɓe njeddaani lewru koorka nde Nan /mi ɓural ma.
Mi seeraani e maa heblanaade nde paam-mi aɗa jogori arde… Yoga e Jikkuuji am mooftumi ngam yiɗdema jaɓɓaade nde Alaa ko heddi aɗa tijja miijooji ma kaɗtimi ɗaanaade ngam yiɗde yiyde Oo’ koɗo Tedduɗo jogorɗo Arde Koorka.
Caggal futuroo feewde geeƴe, ndariimi ngon’mi e sooynaade oo koɗo Tedduɗo Jogorɗo yettaade nde njiimi ndee ma annoore nanndimi e Jumo Kaŋ-ŋe ɗelñoowo mbo aldaa e faayre Coomɗo peewal kam e yurmeende :
Mbiimi marha baa Bismilla maaɗa koɗo Tedduɗo Ceniiɗo, ɗoo e aamen awonii jaɓɓaaɗo *leeso e yeeso bertanooɗo kodde e kosam Bismoraaɗo.
Kuɗol: Hoodere Pinal Bah
Senegaal


text:
Sammba Abdul Bah jeyaa ko e yimɓe tato nannganooɓe caggal nde polis werlii e seppo mooliiɓe e arnooɓe jaɓɓaade ɗum en gerenaatuuji ɗo karafuur Madrid ɗoo. Kanko e hoore makko ko o gartiraaɗo e wuro Gurel Falli, sara Kankoosa. Kanko ardii Jokkorde sanɗaaji e almudɓe artiraaɓe (CEER : Coordination des Elèves et Etudiants Rapatriés) waɗnde ko ina wona 40 tergal.
Ina jeyaa e ko o Polis yooɓtorii mo, « wallitde seerndude arnooɓe jaɓɓaade e artiraaɓe ɓee. « Caggal nde cuurki gerenaaduuji ɗii fuɗɗii ustaade, miin e woɗɓe min mballitii dewñinde mawɓe e rewɓe e sukaaɓe seppatnooɓe ɓee, ngam yaltinde ɗum en mbeefeegu yimɓe ɓee, hoto ɓe majjondirde ».
Yoga e maɓɓe nganndaa wuro ngoo. Min ndentini ɓe ɗo gootel, hedde kanndaa diwooje too. Ɗoon polis ari wiyi yo min ummo ɗoon, hade maɓɓe werlaade gerenaaduuji e dow nayeejo gooto ina wiyee Usmaan Juulde Jah, gonnooɗo e juulde futuro.
Nde tawnoo miɗo anndi njuulndam mawɗo oo, miɗo yenananoo hay huunde e aduna addantaa mo dartinde njuulu makko, ɗum waɗi min etii ɓilaade hakkunde makko e gerenaaduuji toɓratnooɗi banngeeji fof hoto njande e makko. Nde njiy-mi ndee jaasre, ngon-mi e inndude Alla, ngullu-mi « Allaahu Akbar ! ».
Gooto e sanndarmeeɓe ɓee wiyi yo mi deƴƴu, calii-mi. Goɗɗo jaggi peɗeeli am, haaƴi haa muusi, hade maɓɓe haaƴde juuɗe am caggal keeci, e jolnude mi e oto, miin e woɗɓe ɓee, ɓe piyi min matrakuuji, ɓe ittu kufne am (kap) ɗo hujja jowitiiɗo kaayitaaji etaa siwil wonande artiraaɓe winndanoo. Min kippaa nder oto hee ; gooto e sanndarmeeɓe ɓee dardorii paɗe mum rangers e dow keeci am.
Takke fenaande …
« Caggal nde njuppi kartaabal am baɗnongal kaayitaaji elewaaji am kam e doggol defte tawi winndi ɗum en ko Muritaninaaɓe, ina heen innde deftere Teen Yuusuf Gey wiyeteende “Les exilés de Goumel”, ɓe taaki mi kadi jannginde elewaaji ɗii waɗde bonannde ; kamɓe sanndarmeeɓe ɓee ɓe naamndii kam hol ko jotondiral njogodii-mi e Sammba Caam hooreejo FLAM e Haamiidu Baaba Kan, hooreejo MPR kam e Njaay gardiiɗo Fedde artiraaɓe (UNRMS), mbele kadi ummii-mi ko Ɓoggee walla ko ɗoo e Nuwaasoot ngonnoo-mi. »
Koynugol. Hooreejo CEER jokki « caggal naamne ɗee, ɓe mbiyi min, miin e Usmaan Bah, yo min ɓoorto, hade maɓɓe uddude min e nder cuurel paaɗngel ngel alaa leeso, alaa matelaa. Ɓe calii hay woppude min waɗoyde soklaaji amen. Noon min ngoori balɗe ɗiɗi. Nde ɓe ɗaccitta min, ɓe mbiya ko Alla e mawɗo biyeteeɗo Usmaan Juulde oo »…
Ƴoogirde DL, Le Calame


text:
E wolde adunankoore ɗiɗmere, won annduɓe Nuwel Selande (Nouvelle-Zélande) etinoo tafde masiŋ duppitoowo keneeli baawɗi huccineede e Japon. Jarribooji keewɗi mbaɗaama, hay so tawii ɗi njaajaani, e 1944-1945. Tee, ɗi njuumtii. Wonande Dental Amerik, ngaal ɗoon tuugnorgal fotnoo faayiida ko e tuugnorgal « Eɓɓaande Manhattan » peewnugol bommno atomik.
E wolde adunankoore ɗiɗmere, won annduɓe Nuwel Selande (Nouvelle-Zélande) etinoo tafde masiŋ duppitoowo keneeli baawɗi huccineede e Japon. Jarribooji keewɗi mbaɗaama, hay so tawii ɗi njaajaani, e 1944-1945. Tee, ɗi njuumtii. Wonande Dental Amerik, ngaal ɗoon tuugnorgal fotnoo faayiida ko e tuugnorgal « Eɓɓaande Manhattan » peewnugol bommno atomik.
Jeertino : hannde, yoga e jaayndiyankooɓe leyɗe hirnaange njaagiri haalooɓe ko wayi nii, ko no yimɓe miijiyankooɓe ko fayti e moojobe (ɓe moojobe owni hakkillaaji mum en, ko anndiraa« théorie du complot »). Kono tan, eɗen njenanaa ɗeeɗoo geɗe :
- so tawii leydi ina feewna kaɓirgal kesal alaa mo hollitta ɗum, walla nii yahata ko e yeddude ɗum ;
- to bannge ganndal, alaa ko haɗi ɗum aamnaade …
- won ko jaayɗe leyɗe hirnaange ina kaala ko heewi, yimɓe ina njenanaa wonaa goonga : yeruuji ina keewi : “warngooji timisuwara” to rumani laatiima fenaande ; ko ɓe kaalata e bonanndeeji baɗnooɗi to kammbodje, walla ko wiyetee siin walla dental sowiyet, walla ko ɓe ɓakkata e juulɓe ekn … e sahaa kala ɓe kollitirta leyɗe walla yimɓe ɓe ɓe njiidaa miijo ko e mbaydi ndi moƴƴaani. Kono kay, e yeru, hay gooto majjaani bonanndeeji ɗi amerik maa farayse mbaɗi to inndosiin, walla dahngo afriknaaɓe ngo haaletaake ekn … enen ne ko ɗum addanta waasde yiyrude kabaruuji ɗi, no ɓe njiyrata ɗum nii, e jaggude e hakkillaaji men wonde “ina waawi wonde”, “ina waawi waasde wonde” : ko ɗum kadi addanta en hollitde kabaruuji ɗii kala, ko ɓeeɗoo kaalata e ko ɓeya too kaalata; ko heddii ko, gooto fof jokkitira hakkille mum. Fooyre ɓamtaare
Hol ko yimɓe nganndi e kaɓirgal yerɓo leydi (winndannde jaayndiyanke biyeteeɗo Thierry Meyssan)
« E wolde adunankoore ɗiɗmere, won annduɓe Nuwel Selande (Nouvelle-Zélande) etinoo tafde masiŋ duppitoowo keneeli baawɗi huccineede e Japon. Jarribooji keewɗi mbaɗaama, hay so tawii ɗi njaajaani, e 1944-1945. Tee, ɗi njuumtii. Wonande Dental Amerik, ngaal ɗoon tuugnorgal fotnoo faayiida ko e tuugnorgal « Eɓɓaande Manhattan » peewnugol bommno atomik. Ɓe toɗɗinooma nii ganndo biyeteeɗo Karl Compton yo jokkondir hakkunde eɓɓaaɗe ɗiɗi ɗe. O ƴettii annduɓe heewɓe ngam gollaade heen. O jeyanoo ko e yimɓe njeetato ɓe persidaa Truman diisnotonoo ko fayti e kuutoragol bommbo atomik o. O miijotonoo ko oon bommbo ina waawi rokkude masiŋ duppitoowo keneeli o semmbe mbele ina duppita guubiliiji mawɗi. Golle njiylawu paytuɗe e ngal kaɓirgal njokkii caggal hare adunakoore ɗiɗmere. E hitaande 1947, laamɗo Biritaan (Angalteer), takkani ganndo toppitinooɗo ɗum o (Thomas Leech) galaŋ « Chevalier » laamaandi Biritaan, sabu makko fentude ngal kaɓirga kesal. Kono ɗuum bayyinaaka, nde tawnoo, e oon sahaa, hafeere maggal ko «sirlu koninkaagu » wonnoo. Kono tan, e hitaande 1999, caggal nde jaagorde (ministeer) Nuwel Seland felliti bayyinde huunde e duttorɗe mum, feeñii heen wonde ngaal tuugnorgal ina woodnoo ko aldaa e sikke.
Yimɓe ina nganndi kadi, golle ɗe ƴettitaama to Iniwersitee Waikato. Anndaaka so tawii golle ɗe ina njokkunoo e kitaale 1960. Ko laaɓi en tan, ɗe ƴettitaama nde jarribo nikleyeer e nder weeyo haɗtaa nde, faytaa e jarribo nder geec. Dental Amerik ina hulnoo yerɓinde leydi e duppitde tsunaamiiji tawi welaaka. Ɗum noon, ɓe ndaranii waawde waɗde ɗum nde ɓe mbelaa.
To dow, Dental Amerik e Riisi, caggal nde ciifi « nanondiral jowitiingal e kaɗgol huutoraade karallaagal baylowal sato to bannge koninkaagu walla e sifaaji hare goɗɗi », e hitaande 1976, njebbiliima woppude wolde sato (yerɓo leydi, tsunaamiiji, baylugol ngonka nguurdam nokku, waylugol sifaa weeyo – duule, toɓo, guubiliiji, ƴiiwoole – baylugol kilimaa e jiriiɗe diƴƴe e ngonka laral oson walla iyonosfeer).
Kono tan, tuggi 1975, Riisi umminii wiɗtooji kesi paytuɗi e ganndal sulɗdildiƴƴaagu (Magnétohydrodynamique : MHD). Fayndaare majjum ko wiɗtude laral leydi e anndude nde yerɓo leydi waɗata. Ɓe ƴeewi no ɓe mbaawirta waɗde jerɓe leydi tokoose, ngam haɗde mawɗe ɗe. Ɗoon e ɗoon ɗiin wiɗtooji kuutoraa to bannge koninkaagu. Ɓe tafi masiŋ jerɓinoowo leydi inniraaɗo Pamir.
Nde Dental Sowiyet fusi, ardinooɓe ɗeen golle pelliti yahde Dental Amerik yiylaade ko ndañi, kono, nde tawnoo wiɗto maɓɓe joofaano, Pentagon jaɓaani ƴettude ɓe. E hitaande 1995, e saanga nde Boris Eltesin ardii Riisi nde, Konu weeyo Amerik (Us Air Force) felliti hasde wiɗtooɓe ɓe kam e laboratuwaar mum en to nokku ina wiyee Nijni Novgorod. Ɓe tafi toon masiŋ ɓurɗo semmbolinde, hono Pamir 3, mo jarribo mum yuumti sanne. Nii woni Pentagon soodti yimɓe ɓe e kaɓirɗe ɗe, addi ɓe Amerik, ɓe naattinaa e eɓɓaande HAARP.
Ina yiyee wonde kaɓirgol yerɓo leydi jarribaama e duuɓi cakkitiiɗi ɗi, yeru to Alaseri e to Turki. Kono ɓuri darjude ko yerɓo leydi waɗnoongo to Siisuwan (Siin), e lewru mee 2008. Hojomaaji 30 ko adii yerɓo leydi ngo, hoɗɓe e nokku he ceediima e asamaan goobuuji ɗi ngaadoraaka yiyeede heen. Ina gasa tawa semmbe kuutoraaɗo ngam yerɓinde leydi o adda mbayliigaaji weeyo, hay so tawii noon, won yiyruɓe ɗum no « nattugol asamaan hoolaade maruciyankooɓe » nii. Hannde, e oo ñalawma, sinuwaaji ina njenanaa ɗuum.
So en ngartii e Hayiti.
Alaa ceerungal woni hakkunde yerɓo leydi ngo neɗɗo waɗi e ngo tago waɗi, hay so tawii noon yimɓe mbaawi waɗde tan ko yerɓo ngo luggiɗaani no feewi, hono no Hayiti nii.
Ɓeydi ɗo faayre, ko no Amerik yaawri nootaade heen nii. Nde jaayɗe Amerik ɓamtata jaabondiral wiyooɓe wonde Amerik yaɓɓii ndimaagu Hayiti, ɓurnoo woƴde jaayɗe leyɗe Amerik worgo ko jaawgol konu Amerik yettaade e leydi he, sibu, e ñalawma gadano oo tan tawi fotde 10 000 soldaat naatii Hayiti. Kono ɗum na weeɓi faamde sibu ɓeeɗoo soldateeɓe ngonnoo ko e ekkito paabagol Hayiti so tawii mobbooru yanii e mum. Seneraal Kiin (Keen), gardiiɗo taƴre konu nde, ko ɗoon ngonnoo ko ina wona balɗe ko adii. Nde leydi ndi yerɓi nde, ɓe ɗuhii ko to Ammbasaad Dental Amerik mo yerɓo leydi alaa ko bonnata e mahdi mum, haa heddii soldeteeɓe ɗiɗo, wonnooɓe oon sahaa to Hotel Montana, wiyaaɓe ko gaañiiɓe. (…). Seneraal Kiin haalii e jaayɗe keewɗe, wonde ko ɗoon yerɓannde leydi nde tawi ɗum, kono o haalaani ko addunoo mo ɗoon.
Ina jeyanoo heen ekkito koninkaagu ngo, ƴeewndaade lojisiel juɓɓinoowo balle Pelle ɗe ngonaa laamuyankooje (FNGL) e konu. Hojomaaji seeɗa caggal yerɓo ngo, lojisiel o yollaama, ko ina wona 280 FNGL mbinnditii heen. Ko ngolɗoo kawritgol addani yimɓe heewɓe wiyde wonaa mehre e sikkitaade heen Dental Dowlaaji Amerik. »
Fulo : Bookara A. Bah
————————-
Pentagon
Pentagon ko huɓeere wonnde to nokku ina wiyee Arlington, to Wirsiñi (Virginie) sara Wasinton (Washington). Ko ɗoon woni gollorde departemaa Ndeenka Dental Dowlaaji Amerik. E hitaande 2009, fotde 26 000 neɗɗo (siwil e militeer) ina ngollotonoo ɗoon. Innde nde noon ummii ko e mbaydi mahateeri ndii, hono joyiiru (pentagone woni darngo waɗngo banngeeji joy). Huɓeere nde waɗi ko taakawuuji 5. Nde hurmbitaa ko ñalnde 15 saawiyee 1943. Kayre kay woni huɓeere birooji ɓurnde mawnude e winndere nde. A nde waɗi 28 km boleeru (couloir), gane joy taartondirɗe. Nde mahraa ko betoŋ cemmbinaaɗo, tiiɗtiniraaɗo asiyee. (Fooyre Ɓamtaare)
- Kelmeendi
- Laral leydi : croûte terrestre
- Taartondirɗe : concentriques
- Guubiliiji : tsunami
- Sirlu koninkaagu : secret militaire
- Jaagorde (ministeer) : ministère
- Wolde sato : guerre environnementale
- Joykiɓɓal : pentagone – figure géométrique à 5 côtés –
- (Pentagon woni darngo waɗngo banngeeji joy)
- Dildiƴƴaagu : hydrodynamique
- Sulɗdildiƴƴaagu : Magnétohydrodynamique (sulɗaande e dille diƴƴe).
—————————
Hojomaaji seeɗa ko adii yerɓo leydi to Siisuwan (Siin)
30 hojom ko adii yerɓo leydi ndi
30 mins before the 2008 Sichuan earthquake in… par personne44


text:
Pulel, ɗum wonnoo tiitoonde winndannde njaltinno-ɗen e tonngoode 108, faatunde e bismegol suka biyeteeɗo Abdallaahi Jibriil Jah to Tiznit (to leydi Maruk) ngam hollitde filmo mum biyeteeɗo «Le destin d’un petit peul». Abdallaahi artii. O dañii toon martaba mawɗo e humpito heewngo, e jokkondire keewɗe… Kewu nguu waɗnoo ko 1 haa 3 marse 2013.
Pulel, ɗum wonnoo tiitoonde winndannde njaltinno-ɗen e tonngoode 108, faatunde e bismegol suka biyeteeɗo Abdallaahi Jibriil Jah to Tiznit (to leydi Maruk) ngam hollitde filmo mum biyeteeɗo «Le destin d’un petit peul». Abdallaahi artii. O dañii toon martaba mawɗo e humpito heewngo, e jokkondire keewɗe… Kewu nguu waɗnoo ko 1 haa 3 marse 2013.
Abdallaahi Jibriil Jah : Mbaɗdu-mi filmo oo ko e « maison des cinéastes » e hitaande 2011, ngam hollitde ɗum e SENAF#6 (koolol 6ɓol Yontere Ngenndiire Filmo), ɗoo e Nuwaasoot, ko anndiraa jooni NOUAKSHORT FILM. « Le destin d’un petit peul » haalaata ko nawliigu e nguurndam mettuɗam sukaaɓe wuurɓe heen.
E nder 300 filmo kollitaaɗo e koolol Tiznit ngol, ko heen 3 tan njeyaa e Muritani. Filmo am oo woni gooto cuɓaaɗo e nder filmuuji 20 gummorinooɗi e leyɗe 20 jeyanooɗe e kawgel ngam tawtoroyeede koolol tataɓol winndereewol filmuuji daɓɓi to Tiznit.
E njillu am hee, mi yiyndirii e hoohooɓe heewɓe, ko wayino guwerneer wuro ngoo, walla Sokna Claire Simon jannginoowo e ekkol mawɗo sinemaa to Farayse, walla skna Chantal Bot, gardo fedde gostondiral ko faati e ñeeñe e pine wiyeteende FRACTALESPRODUCTIONS to wuro Toulouse. O suɓiima yo mi won jooɗaniiɗo FRACTALESPRODUCTIONS e Muritani.
Kono, mi dañii toon ko ɓuri jokkondire mehe, mi dañii toon sehilaaɓe. Mi yiyii kadi leydi Maruk. Dañal am heen ɓurngal mawnude noon, ko « ɓeydaade yiɗde sinemaa e fellitde jokkude golle ɗee, miin fof e ŋakkireede kaɓirɗe ».


text:
Ñalnde 24 marse 2013, rebel en keɓtii laamu to Santarafrik. Ɓe mbiyetee ko Dental Selekaa. Ɓe njandini ko persidaa Faransuwaa Bosise, mo konu Farayse e Caadnaaɓe mballunoo heɓde laamu. Wiyetee tan ko Alla ñaawii, sibu kanko Bosisee oo, ko nii o heɓrunoo laamu ñalnde le 15 mars 2003.
“Santarafrik wayi ma a taw ko no Muritani e Mali nii hiiteede”, sibu keewgol kuudetaaji e murtooji : kala keɓɗo fetel wiyata ko maa jooɗoo e jappeere hee.
Ñalnde 24 marse 2013, rebel en keɓtii laamu to Santarafrik. Ɓe mbiyetee ko Dental Selekaa. Ɓe njandini ko persidaa Faransuwaa Bosise, mo konu Farayse e Caadnaaɓe mballunoo heɓde laamu. Wiyetee tan ko Alla ñaawii, sibu kanko Bosisee oo, ko nii o heɓrunoo laamu ñalnde le 15 mars 2003.
“Santarafrik wayi ma a taw ko no Muritani e Mali nii hiiteede”, sibu keewgol kuudetaaji e murtooji : kala keɓɗo fetel wiyata ko maa jooɗoo e jappeere hee.
Santarafrik heɓnoo jeytaare mum ko e ñalnde 13 ut 1960. Idii wonde hooreejo mayri ko Bartelemi Boganndaa. O sankii ko ñalnde 29 marse 1959, dumunna seeɗa caggal toɗɗegol makko e aksidaa ndiwoowa. Denɗiiko biyeteeɗo Dawid Dakoo lomtii mo, kono kapiteen Jan Bedel Bokasa waɗi mo kuudetaa e maayirɗe 1965. Go’o. Oon ne, Dawid Dakoo jamfii ɗum, e ballal konu Farayse. Ɗiɗi. Kono o ɓooyaani heen, sibu Annderee Kolingbaa folli mo ñalnde 1 settaambar 1981, sompi laamu koninkaagu. Tati. Oon woni heen, haa nde henndu demokaraasi wutti e Afrik, woote njuɓɓinaa toon, Anje Felikse Pataase toɗɗaa hooreejo leydi e hitaande 1993.
E hitaande 2001, kuudetaa mocci toon. Pelɓondire bonɗe mbaɗi e laamorgo hee, hono Banngi. Ɗum noon, so en kiisiima mbayliigaaji ɗiɗi cakkitiiɗi ɗii, woni kuudetaaji joy mbaɗii e leydi hee gila ndi heɓi hoore mayri. Woɗɗindiraani e Muritani.
Gardiiɗo leydi ndii jooni oo wiyetee ko Misel Jotojaa (Michel Djotodia).
No koninkooɓe jamfotooɓe laamuuji ɓee fof mbaɗata nii, o wiyi o yowii doosɗe leydi ɗee.
Fooyre


text:
Nooran Sisters – Saki HD Video Song + Lyrics
Bulle nu loki matti dinde, Bulleya aa Baija Vich maseti, Bulle nu loki matti dinde, Bulleya aa Baija Vich maseeti, Vich Maseetan de ki kuch hunde Je dilon namaz na Nitii Bahron doye lattan Gode Anderen Rahi Paliti Tera dil khadave munde kudiya Sajde karen Maseeti Kannan nu haath lave pehle Pher Nawaz ne Niti Duniyadara Rabb de naal vi, Chaar sau vi ten kitti….!! Alla Hoooo… Allaaaa Hoooo… Alla Hoooo. Allaaaa Hoooo… Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Alla hoo Da Awaaza Aave, Khulli ni Fakir di vichon Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Na Kar bandiya Meri meri Na Kar bandiya Meri meri Na Kar bandiya Meri meri Dum da vasa koi na, Vasa koi na.!! Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Mere yaar da chamkhiya diva Mere yaar daa Mere yaar daaaa, yaar da, yaar daaaaa Mere yaar da chamkhiya diva Mere Sai da chamkhiya Diva Mere yaar da chamkhiya diva Mere Sai da chamkhiya Diva Nadiyon par jagda. Oh Par Jagda Alla Hoo Da Awaaza Aave Kulli ni di Fakir di vicho Alla hoo Da Awaaza Aave Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Khulli ni Fakir di vichon Alla Hoo alla Hoon Alla Hoonn Alla Hoo alla Hoon alla Hooo Alla Hoo alla Hoon Alla Hoon Alla Hoo alla Hoon alla Hoooo Allah Hooooo Allah Hooooo Allah Hoooooooo Allah Hoooooooooo Allah Hoo, Allah Hoo, Allah Hoo, Allah Hoo Allaah Hoo, Allaah Hoo, Allaah Hoo, Allaah Hoo Allah Hoooo, Hoooo, Hoooo Allah Hoo, Allah Hoo, Allah Hoo Allah Hoo, Allah Hoo, Allah Hoo Allah Hoo, Allah Hoo Allah Hoo, Allah Hoooo Allah Hoo, Allah Hoooo Allah Hoo, Allah Hoooo.!!


text:
NGARDIINDI :
Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani ko fedde pinal. Nde wonaa fedde dawrugol. Nguurndam mayre dottaaka. Faandaare mayre ko ɓamtude pinal Muritani haa arti e pinal Fulɓe. E dow ɗuum, ende daranii haɓde e humambinnaagu e rewrude e jannginde ɗemngal pulaar e nder leydi ndi; ende daranii wiɗtude geɗe Fulɓe ganni naftooje, e faggaade gannde kese e karallaagal kesal, e faggaade ngalu, e diisnondirde e wallondirde e teelɗuɓe, e denndaangal pelle pine, e juɓɓule laamu, e pelle ɗe ngonaa laamuyankooje, e pelle hakkunde leyɗeele, e dow kala ko ene ɓamta, ƴellita maa toowna pine e ɗemɗe leydi ndi, haa teeŋti e ɗemngal pulaar.
TAƳRE I : INNDE, DUMUNNA, E JOƊNDE FEDDE NDE :
Kuulal 1 : INNDE FEDDE NDE :
Fedde pinal wiyeteende Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani (F.Ɓ.P.M.) sosaama ɗo, e dow yamiroore sariya mo tonngoode 64.098/9/6/1964, sariya jowitiiɗo e pelle; sariyaaji ɗiɗi peewnitii mo : sariya mo tonngoode 73.007/23/1/73 e mo tonngoode 73.157/2/7/73.
E dow ɗum, ende jaɓa heddade e les jamirooje sariyaaji e laabi gollorteeɗi nder Muritani e jowitiiɗi e pelle .
Kuulal 2 : DUMUNNA FEDDE NDE :
Dumunna fedde nde dottaaka, nguurndam mayre alaa lajal.
Kuulal 3 : JONNDE FEDDE NDE :
Joɗnde F.Ɓ.P.M. ko ɗo, e Nuwaasoot.
TAƳRE II : FAANDAARE FEDDE NDE
Kuulal 4 : FAANDAARE FEDDE NDE :
Faandaare Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani ko :
· 1. Ƴellitde pinal Fulɓe ;
· 2. Haɓaade humambinnaagu
· 3. Huutoraade ɗemngal Pulaar/Fulfulde e nder denndaangal geɗe nguurndam
· 4. Faggaade ngalu
TAƳRE III : NAATGOL E FEDDE NDE
Kuulal 5 : NAATGOL E FEDDE NDE :
Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani ina udditanaa kala muritaninaajo jaɓɗo faandaare mayre, jaɓɗo ɗooftaade doosɗe e sarɗiyeeji ndernderi mayre, e jamirooje mayre.
Kuulal 6 : Kala jiɗɗo naatde e Fedde nde jokkondirta ko e catal, ñaagoo ɗum jeyeede e fedde he.
Kuulal 7 : PIYE NAATIRƊE E PIYE LEWRU :
Piye naatirɗe ko teemedere (100) mbuuɗu. Piye naatirɗe ene kesɗitinee, duuɓi nay (4) kala laawol gootol, caggal kala Jonnde (Batu) Mooɓondiral.
Piye lewru ko capanɗe joy (50) mbuuɗu, wonande gollotooɗo ene yoɓee, maa jogiiɗo dañirgal.
TAƳRE IV : NJUƁƁUDI FEDDE NDE
Kuulal 8 : NJUƁƁUDI FEDDE NDE :
Njuɓɓule Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani ko ni lelorii :
· Jonnde Mooɓondiral (J.M.)
· Jonnde Diisnondiral (J.D.)
· Yiilirde Ngenndiire (Y.NG.)
· Goomuuji Ngenndiiji (G.NG)
· Cate fedde nde
· (Goomu) Horo Ngalu (G. H.NG)
Kuulal 9 : JONNDE (BATU) MOOƁONDIRAL :
Jonnde Mooɓondiral woni njuɓɓudi ɓurndi toowde e nder fedde nde. Golle mayre ko :
· dottude paandaale fedde nde ;
· ferde laabi fedde nde ;
· jaɓde walla salaade hoolkiso horo ngalu fedde nde ;
· jaɓde walla salaade seedantaagal golle yiilirde ngenndiire ;
· toɗɗaade terɗe Yiilirde Ngenndiire e Goomu Horo Ngalu e Hooreeɓe teddungal ;
· yaltinde e fedde nde teelɗuɗo maa catal.
Kuulal 10 : TERƊE JONNDE MOOƁONDIRAL :
Tawtortee Jonnde Mooɓondiral ko :
· Yiilirde Ngenndiire ;
· Nulaaɗo kala Goomu Ngenndi
· Hooreejo kala Catal fedde nde
· Nulaaɓe Cate fedde nde
· Kala dokkaaɗo teddungal tawtoreede Jonnde nde, tawa suɓotaako (wootataa)
Kuulal 11 : DUMUNNA JONNDE MOOƁONDIRAL :
Jonnde Mooɓondiral ina foti rentude duuɓi nay (4) fof laawol gootol, e nder nokku toɗɗaaɗo e nder Muritani.
Kuulal 12 : Yiilirde Ngenndiire ina waawi noddude Jonnde Mooɓondiral fedde nde, e kala ko joopii kisal mayre. Yiilirde Ngenndiire ene foti noddude Jonnde Mooɓondiral heñoraande, so tawii tataɓe ɗiɗi (2/3) cate guurɗe e fedde nde ɗaɓɓii ɗum.
Kuulal 13 : JONNDE DIISNONDIRAL :
Jonnde Diisnondiral ina foti rentude hakkunde Jonɗe ɗiɗi (2) Mooɓondire, duuɓi ɗiɗi (2) kala laawol gootol. Tawtortee Jonnde Diisnnondiral ko :
– Yiilirde Ngenndiire ;
– Goomuuji Ngenndi
– Hoolaaɓe Cate fedde nde
Jonnde Diisnondiral reenata ko laabi e paandaale fedde nde; alaa ko nde waawi waylude e ko hawraa e Jonnde Mooɓondiral.
So lor ɗaɓɓii, Yiilirde Ngenndiire ina foti noddude Jonnde Diisnondiral heñoraande.
So tawii laabi walla paandaale fedde nde ndewaaka, haa ko eɗum bonnana fedde nde, Jonnde Diisnondiral ina waawi wasiyaade Yiilirde NGenndiire yo heblu Jonnde Mooɓondiral heñoraande.
Kuulal 14 : YIILIRDE NGENNDIIRE :
Ko Yiilirde Ngenndiire ardotoo fedde nde hakkunde Jonɗe ɗiɗi (2) Mooɓondire.
Terɗe Yiilirde Ngenndiire ko :
1. Hooreejo
2. Cukko Hooreejo
3. Kolaaɗo Kuuɓal
4. Cukko Koolaaɗo Kuuɓal
5. Kalfinaaɗo Jaŋde
6. Cukko Kalfinaaɗo Jaŋde
7. Kalfinaaɗo Pinal
8. Cukko Kalfinaaɗo Pinal
9. Kalfinaaɗo Kumpital
10. Cukko Kalfinaaɗo Kumpital
11. Kalfinaaɗo Eɓɓooji Faggudu
12. Cukko Kalfinaaɗo Eɓɓooji Faggudu
13. Kalfinaaɗo Jokkondiral
14. Cukko Kalfinaaɗo Jokkondiral
15. Kalfinaaɗo Juɓɓingol
16. Cukko Kalfinaaɗo Juɓɓingol
17. Kalfinaaɗo Ngalu
18. Goomu Horo Ngalu : terɗe tati (Ƴeew Kuulal 27)
Kuulal 15 : HOOREEƁE TEDDUNGAL :
Mawɓe rokkateeɓe teddungal fedde nde cuɓretee ko sabu golle mum en peewtuɗe e ɓamtugol pinal Muritani, haa arti e pinal Fulɓe.
Kuulal 16 : HOOREEJO FEDDE :
Hooreejo fedde ina rokkaa mbaawka timmuka daranaade fedde nde e kala golle peewtuɗe e mayre. Ko kanko yuɓɓinta golle Yiilirde Ngenndiire, ardotoo jonɗe (batuuji) mayre. Ko kanko halfinaa jokkondiral e laamu e ballondiral e terɗe fanniyankooje Yiilirde Ngenndiire nde. Ko Hooreejo fedde e Kalfinaaɗo Ngalu ciifata yamiroore jaltingol ngalu ummiinde e yiilirde nde. So o tawaaka, ko Cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 17 : KOOLAAƊO KUUƁAL :
Ko Koolaaɗo Kuuɓal noddata dente, e dow yamiroore Hooreejo fedde nde. Ko kanko winndata kala ko nanondiraa e Yiilirde Ngenndiire nde. Ko kanko halfinaa duttorɗe fedde nde (kaayitaaji binndaaɗi e denndaangal ɗereeji jowitiiɗi e fedde nde. Ko kanko toppittoo denndaangal geɗe peewtuɗe e jokkondiral e juɓɓule fedde nde. So o tawaaka, ko Cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 18 : KALFINAAƊO JAŊDE :
Kalfinaaɗo Jaŋde toppittoo jaŋde e nder fedde nde, e denndaangal geɗe jotondirɗe e mumtugol humambinnaagu e faggaade karallaagal kesal. Omo jogii ndimaagu jotondirde e kala ko ene walla mo timminde golle makko, nder e caggal fedde nde. So o tawaaka, ko Cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 19 : KALFINAAƊO JOKKONDIRAL :
Kalfinaaɗo Jokkondiral toppittoo jokkondirde e pelle, e teelɗuɓe, e ballondiral e Hooreejo fedde nde, e fannuyankooɓeYiilirde Ngenndi ɓe golle ɗe toɗɗii. So o tawaaka, ko Cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 20 : KALFINAAƊO PINAL :
Kalfinaaɗo Pinal toppittoo kala ko feewti e golle pinal, haa teeŋti e wiɗto, e wallifo, e ñeeñal. So o tawaaka, ko cukko makko lomtotoo mo. Cukko Kalfinaaɗo Pinal ɗowata golle jowitiiɗe e wiɗto, e wallifo, e ñeeñal.
Kuulal 21 : KALFINAAƊO KUMPITAL :
Kalfinaaɗo Kumpital toppittoo ɗee geɗe :
· Kala ko ina itta kumpa hakkunde terɗe fedde nde ;
· Kala ko ina hokka terɗe fedde nde pinal e ganndal ;
· Kala ko ina lollina fedde nde.
E dow ɗuum, ko kanko toppittoo kala ko feewti e jaaynugol, nder kam e caggal fedde nde, e rewrude e ɗee geɗe garooje :
· Jeewte
· Jaaynirgol (jaaynde winndaande)
· Rajo e telewisiyoŋ (tele)
· Internet
· …
So o tawaaka, ko Cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 22 : KALFINAAƊO EƁƁOOJI FAGGUDU :
Kalfinaaɗo Eɓɓooji Faggudu toppittoo lelnude (eɓɓude), e siynude, e huufde eɓɓooji jowitiiɗi e faggudu, baawɗi wallitde fedde nde yettaade faandaare mum. So o tawaaka, ko cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 23 : KALFINAAƊO JUƁƁINGOL :
Kalfinaaɗo Njuɓɓudi toppittoo yuɓɓinde kala kewu mo fedde nde ummanii. So o tawaaka, ko cukko makko lomtotoo mo.
Kuulal 24 : KALFINAAƊO NGALU :
Kalfinaaɗo Ngalu jiimata ngalu fedde nde (kaalis e kabirɗe). Ko kanko hiisotoo ko naati, e ko yalti fedde nde to banngengalu. Kalfinaaɗo Ngalu e Hooreejo fedde ciifata kala ɗo ngalu ina yaltinee, e yamiroore Yiilirde Ngenndiire.
Kuulal 25 : GOOMUUJI NGENNDI :
Goomuuji Ngenndi ko ɗiiɗoo garooji :
1. Goomu Jaŋde
2. Goomu Pinal
3. Goomu Kumpital
4. Goomu Juɓɓingol
5. Goomu Eɓɓooji Faggudu.
6. Goomu Ngalu
Kuulal 26 : Ko Goomuuji Ngenndi mballitta Yiilirde Ngenndiire tabitinde golle mum. Kala kalfinaaɗo fannu e nder Yiilirde Ngenndiire ardotoo goomu cosaangu e oon fannu.
Terɗe goomuuji ngenndi ko :
1. Halfinaaɓe ɗiin fannuuji e nder cate fedde nde ;
2. Haralleeɓe teelɗuɓe, jeyaaɓe e fedde nde, ɓe Yiilirde Ngenndiire toɗɗii.
Kuulal 27 : GOOMU HORO NGALU :
Terɗe Goomu Horo Ngalu njeyetaake e nder yiilirde siynoore golle (Yiilirde Ngenndiire, Yiilirde Catal).
Terɗe Goomu Horo Ngalu Yiilirde Ngenndiire ko tati : 1. Hooreejo ; 2. Cukko Hooreejo 1 ; 3. Cukko Hooreejo 2.
Terɗe Goomu Horo Ngalu Catal ko ɗiɗi : 1. Koroowo Ngalu (Hooreejo Goomu) ; 2. Cukko Koroowo Ngalu
Ko Goomu Horo Ngalu (Yiilirde Ngenndiire Catal) halfinaa yuurnitaade e hoolkisaade ndeenka, maa huufo denndaangal ngalu fedde nde.
Goomu Horo Ngalu Yiilirde Ngenndiire wallondirta e golle mum ko e Goomu Horo Ngalu Cate.
Goomu Horo Ngalu Catal ina hollita seedantaagal mum Yiilirde Catal, e Jonnde Huuftidinnde Catal, e Yiilirde Ngenndiire, e Goomu Horo Yiilirde Ngenndiire ; ko kam yettinta seedantaagal mum to Jonnde Diisnondiral fedde nde.
Goomu Horo Ngalu Yiilirde Ngenndi ina hollita seedantaagal mum Yiilirde Ngenndiire ; ko kam yettinta seedantaagal mum to Jonnde Diisnondiral fedde nde. Ko kam yettinta seedantaagal to Jonnde Mooɓondiral, tawi ina tonngi heen seedantaagal horo cate ɗe.
Kulaal 28 : CATE :
E fawaade e kuulal 5ɓal doosɗe fedde nde, F.Ɓ.P.M. ene waawi sosde cate mum e nder diiwaanuuji leydi ndi kala. Catal F.Ɓ.P.M. sosetee ko e nder kala Meeri (maa Komin), caggal nde jooɗaniiɓe laamu e oon nokku kollitaa ɗum. Cate ɗe tuugotoo ko e doosɗe e sarɗiyeeji ndernderi fedde nde. E tuugaade e ngonka mum, Catal ene waawi yuɓɓinde golle mum e fawaade e Goomuuji maa e Peŋɗe.
Kuulal 29 :YIILIRDE CATAL :
Terɗe Yiilirde Catal ko ɗeeɗoo :
1. Hooreejo
2. Cukko Hooreejo
3. Koolaaɗo Kuuɓal
4. Kalfinaaɗo Jaŋde
5. Kalfinaaɗo Pinal
6. Kalfinaaɗo Kumpital e Jokkondiral
7. Kalfinaaɗo Juɓɓingol
8. Kalfinaaɗo Ngalu e Eɓɓooji Faggudu
9. Goomu Horo Ngalu Catal : terɗe ɗiɗi (Ƴeew Kuulal 27).
TAƳRE V : DAÑIRƊE :
Kuulal 30 :DAÑIRƊE FEDDE NDE :
Dañirɗe fedde nde ko :
1. Piye naatirɗe
2. Piye lewru
3. Gatte
4. Golle Njeñu
5. Eɓɓooji Faggudu
6. Kiirɗe pinal
7. Dokke ɗe ngaldaa e sarɗi
Kuulal 31 : Pawe wonande terɗe Yiilirde Ngenndiire, e Yiilirde Catal, e Yiilirde Peŋgal, ene mbaɗee, duuɓi nay kala laawol gootol, caggal kala Jonnde Mooɓondiral :
– Tergal Yiilirde Ngenndiire : ujunnaaji ɗiɗi (2000) mbuuɗu ; – Tergal Yiilirde Catal : ujunere (1000) mbuuɗu; – Tergal Yiilirde Peŋgal : teemedde joy (500) mbuuɗu.
TAƳRE VI : BAYLUGOL :
Kuulal 32 : BAYLUGOL DOOSƊE ƊE:
Ɗeeɗoo Doosɗe mbaawaa wayleede so wonaa e Jonnde Mooɓondiral.
Kuulal 33 : Ina waɗɗii Mawɗo fedde nde (Hooreejo fedde) nde tintinta laamu ngu kala ko waawi wayleede walla ɓeydeede e doosɗe mayre.
TAƳRE VI : PUSGOL :
Kuulal 34 : PUSGOL FEDDE NDE:
Waawi fusde fedde nde tan ko Jonnde Mooɓondiral renndinnde 2/3 Cate fedde nde, e dow jaɓgol 2/3 tawtoraaɓe Jonnde nde.
Kuulal 35 : So tawii Fedde nde woodii firtaade, nde tottata jawdi mayre ko fedde (maa dental) ngenndiyankkore
woɗnde, toɗɗaande e Jonnde Mooɓondiral he, tawi paandaale majje ko goote.
Nuwaasoot ñande 20 settaamburu 2003
JONNDE MOOƁONDIRAL 6


text:
Geɗe keewɗe ɗe yimɓe ina mbaɗa, cikka ina moƴƴi, moƴƴaani. Yeru ko faati e no nguleeki haɓortee.
Ɓuftaade ɓuuɓɗam : So wulii, wasiyaa ko yo neɗɗo leppin ɓalndu mum joo e joo fof ngam tellinde nguleeki ɓalndu. Kono on mbiyaaka ɓuuɓɗam, mbiyaɗon ko ndapsuɗam, ɗam wulaani, ɓuuɓaani, ɗam nguleeki mum woɗɗondiraani, walla nii jaasi seeɗa, nguleeki ɓalndu.
Geɗe keewɗe ɗe yimɓe ina mbaɗa, cikka ina moƴƴi, moƴƴaani. Yeru ko faati e no nguleeki haɓortee.
Ɓuftaade ɓuuɓɗam : So wulii, wasiyaa ko yo neɗɗo leppin ɓalndu mum joo e joo fof ngam tellinde nguleeki ɓalndu. Kono on mbiyaaka ɓuuɓɗam, mbiyaɗon ko ndapsuɗam, ɗam wulaani, ɓuuɓaani, ɗam nguleeki mum woɗɗondiraani, walla nii jaasi seeɗa, nguleeki ɓalndu.
Lamɗam : Lamɗam ina ɓeyda ɗomka, ko ɗum tagi ñaamde heen seeɗa e nguleeki ko huunde moƴƴere, Ɗum ina ɓeyda ɗomka addana neɗɗo yarde, ɗum noon leppina ɓalndu. « Ñaamde tekum ina waawi ustude ndiyam ɓalndu, usta ñaamɗe. Woppude lamɗam haa laaɓa e sahaa nguleeki walla caggal nde neɗɗo dillini ɓalndu mum no feewi, wonaa huunde moƴƴere; sibu so neɗɗo dillii no feewi, warñeende yaltidda ko e lamɗam.
Warñeende : siimtude warñeende welaani, kono ko huunde jojjunde ngam ustude nguleeki.
Yarde ataaye : So wulii no feewi, yarnde ko wuli ina ɓuuɓna ɓalndu, nde tawnoo ina warñina neɗɗo. Kono ngam reentaade horo ɓalndu hoto neɗɗo yar heen ko heewi. Ɗum noon ko wayi no ataaye gulɗo ina wallita e ustude nguleeki tawa hornaani ɓalndu.


text:
Haala ɗemɗe : kadi !
Ndee tonngoode hawri ko e ñalɗi ɗemngal Arab e yontere ɗemngal Farayse (farankofoni) kam e ummanagol leydi Farayse ɓeydaade sarde ɗemngal mum en nder Afrik. E nder ɗuum, en teskiima huunde e miijooji ɗi njaltin ɗoo, ɗaminaade maa banndiraaɓe ɓee ndokku heen miijooji mum en, mbele jiyten laawol ɓurngol moƴƴude ngam ɓamtaare ɗemɗe men.
Jaaynoowo biyeteɗo Ahmed wul Wejaa ɗaɓɓii e Fedde wiyeteende « Duɗal Muritaninaawal Ɗemngal Arab » nde ɗakkitta lefol ɗakki e damal joɗnde mum wonnde ɗoo e Nuwaasoot. Binndi gonɗi e lefol ngol ina ɗaɓɓa nde Arab seertata e kelme luɓaaɗe e ɗemɗe goɗɗe. Ardii ndeen fedde ko biyeteeɗo Muhammed Muhammed Faal (wul Siidi Abdalla) kalfinaaɗo golle to Ardorde guwarnama (Pirimatiir).
Ahmed wul Wejaa wiyi e ndeen ɗaɓɓaande wonde « Pulaar, Sooninke e Wolof ko ɗemɗe lislameeje, ko ɗemɗe ngenndiije … Doosgal leydi ndii, kañum e Sariya, e hay nehaagu njaɓataa momten e haala men e kuɗi men binndirɗi, ɗeeɗoo ɗemɗe. » Ko Ahmed wul Wejaa jeertinnoo kadi e hitaande 2017 ndee tan, wonde won huutortooɓe Quraana ngam waawnude leƴƴi keddiiɗi ɗii ɗemngal Arab, tawi ko e dow weleede laamu nguu.
O wiyi : « Farayse ko ɗemngal ɗimmal Njuɓɓudi laamu (admistaraasiyoŋ) e Jaŋde. Ɓiɓɓe leydi ndii heewɓe ina kaala ngal, tee ɓeen e haalooɓe Arab ɓee fof poti hakkeeji ». O ɓeydi heen : « ko winndaa e ngolɗoo lefol koo, tawi ko e leydi keewndi leƴƴi e ɗemɗe, ko juumre bonnde feewde e diine oo, e leydi ndii, e ɗemngal Arab e ɗemɗe ngenndiije goɗɗe ɗee ». Wul Wejaa ɗaɓɓi nde « ardiiɓe ndee fedde (Duɗal) keɓtinta juumre mum en, njaafnoo », sibu « Muritani ina yaaji no feewi, ɓiɓɓe leydi ndii e ɗemɗe mum en fof ina keƴa heen ».
Duɗal Muritaninaawal Ɗemngal Arab ina winndi e lefol hee kadi wonde Arab ko « ɗemngal Quraana e Hadiis (aadaaji nelaaɗo Muhammed (JKM)) ». Wul Wejaa wiyi ɓe wonde ko oon Quraana kadi wiyi : « Ina jeyaa e maaɗe (Alla), taggol asamaanuuji e leydi e keewal ɗemɗe e noorɗe (eddaaji goobu). Ɗuum ko hujja wonande annduɓe ».
Ɗumɗoo fof, so en ngartii e kuutoragol Quraana ngam yiɗde ooyde e jiimde e waɗde ko feewaani, eɗen nganndi eɗum yaaji hannde e winndere ndee, e leydi ndii, ɗo waɗboniiɓe cuddotoo innde Alla ngam waɗde ko boni (Suhaan Alla). So wonaano ɗuum, yimɓe ƴiiƴiiɓe ɓe njaj-njajtataa warde juulɓe hono mum e teyaaɗe, mbeeynataano innde Alla (Subhaanahuu wa ta’alaa) ina mbaɗda ɗum, ndenndidina ɗum e geɗe coofɗe, e geɗe warkoyaagu. Ko hono ɗuum Wul Wejaa haalnoo nde o wiyi : « huutortooɓe haala ɗemngal ngam jiimde ɓee, ina coomi eɓɓaande rasismayaagal, heedi heeda e koninkaagu ngam heblude ngonka kesa e nder Muritani. Ko ɗuum saabii gartugol konnguɗi añamnguraagu (rasisma) biyooji yo Arab waawne, tawi ko e weleede laamu nguu ». O jokki heen « Hannde, nguur-ɗen ko e laamu ngu gardiiɗo ɗum dowrowo oo ko dono Saddaam Huseyn (Wul Beredelil) tawi ina walliti ɗum mawɗo hoofnaninooɓe Kaddaafi (Keliil)… Omo wondi e ɗuum e dono Abdel naseer to bannge piggal (Al Sissi), ina semmbini mo jooɗaniiɗoo ɗoo Basaar el Asad (Oul Asisi). Ɓeeɗoo ina njokki e huutoraade ɗemngal Quraana ngam huɓɓinde ɓerɗe yimɓe woɗɓe. Ɓeeɗoo ina cemmbina paltoor e joñgol e heedi-heeda. Aɓe kutii leƴƴi leydi goɗɗii ɗii kam e ɗemɗe mum en lislaam ɗee, tawi aɓe mooltii e ɗemngal arab ngam suuɗde feere maɓɓe rasismeere, heedi-heedeere e koninkeere. » Yo ɓe nganndu noon « ko daaɗe maɓɓe mawni koo fof, ko ɓe njogii ginol laamu nguu koo fof, mbaawka maɓɓe ɗo waawi tolnaade fof (konu, doole kisal, jaayɗe, jaŋde ekn), ɓe mbaawataa abada ittude ko woodi e leydi ndii koo, ndi Alla rokki ɓural mawngal (keewal pine ngal), ngal ɓe kiitortoo kamɓe ngal ».
Ƴeew ɗoo : https://pulaar.org/2017/05/02/al-%c9%93uraana-ko-hujja-kuutortee%c9%97o-ngam-waawnude-forsude-yim%c9%93e-fof-%c9%97emngal-arab/
Eɗen nganndi, e nguuɗoo laamu, ko haaletee koo e ko golletee koo piyndiraani hay huunde, ina ngoɗɗondiri no feewi sanne ! Tee, e kala sahaa, aɓe njiiɓondira hakkunde ɗemngal Arab e diine Lislaam, ɓe mbasiyoo cemmbingol mum e dow ɗemɗe keddiiɗe ɗee. Yeru mum ko ñalnde 1 marse 2010, e ñalngu mawningol ɗemngal Arab, nde Mullaay Wul Muhammed Lagdaaf, gonnooɗo mawɗo hilifaaɓe leydi ndii e oon sahaa (premier ministre) wiyata : « ɗemngal Arab ko ɗemngal diine men e neɗɗaagu men… leydi men ina mawnina oo ñalawma e sahaa mo Diine Lislaam foti dartaade geɗe jahooje e bonnude ɗum, bonnude pinal men, sabu mum en yiɗde waawnude gootiɗingol pine rewrude e julyultondiral faggudu, ñongagol jolɗe e ƴellitaare karallaagal kumpital hulɓiniinde…» Ko kanko wiynoo « Hannde, e tuugaade e jamirooje persidaa leydi ndii, hono Muhammed wul Abdel Asiis, ko en waɗooɓe ƴellitaare e ndeenka ɗemngal Arab fiɓnde. Ma en ndarano waɗtude e payndaale men kuftodingol kuutoragol maggal e njuɓɓudi laamu… ». E oon sahaa, Kalifu pinal ndeen oo, hono Siisee Mintu Seek wul Boyda wiyiino « ko ɓuri bonde e ɗemngal Arab fof ko laygol ɗemɗe nokkuyankooje e calsalte … ». O hollitii wonde « Muritani waɗtii ñalngu 1 marse nguu ñalngu ɗemngal Arab, tee maa o ƴettu denndaangal peeje (e wonde mo kalifu) mbele ɗuum ina tabita ».
https://pulaar.org/2010/03/02/guwarnama-muritani-e-%C6%B4ellitaare-%C9%97emngal-arab/Diskuur premier Ministre : http://fr.ami.mr/Depeche-9000.html
Eɗen mbaawi wiyde ɗumɗoo fof ko haala ka feewaani sibu ɗemɗe leydi keddiiɗe ɗee alaa ɗo ciftortee heen. Laamu nguu noototaako e kewuuji ɗemɗe keddiiɗe ɗee, so ngu teppaani ɗe kay (yeru e koolol keewal pine Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani e Sifaa Hanki pinal Hannde njuɓɓinnoo e hitaande 2016, ardiiɓe diiwaan Nuwaasoot hirnaange (laamu nguu ɗum noon) jaɓaani rokkude ɗe yamiroore nde foti ndee …)
Heewɓe ina mbiya hannde : “Eɗen mbaawi wiyde wonde ɗumɗoo ko haala, kono kay eɗen nganndi ko laamu nguu gollotoo koo ɓuri bonde, sibu ko ɓuuti diwtii hollinde, ko ɗuum woni ko yimɓe fof njiyata e denndaangal geɗe laamu nguu, so joñgol e ɗawgol leƴƴi keddiiɗi ɗii to bannge konu, e kisal, e jaŋde, e laamu, e faggudu, e pinal, hay e ɓiyleydaagu …” Hannde, e leydi ndii, ko yimɓe laamu e wondiiɓe mun en tan njogii hakke, heddiiɓe ɓee ngalaa hakke.
So Buuamatu wallitii Abdel Asiis jooɗaade e jappeere laamu walla o rokkii mo kaalis, “ɗuum ina dagii” ; so Buamatu wallitii miskineeɓe walla jaaynooɓe walla senateeruuji walla senndikaaji, “ɗuum rewaani laawol” joomum en nanngee, cokee, kaɗee wellitaare mum en.
So wuurtooɓe hooreejo leydi oo e “ñaamtude woondoore mum e yaɓɓude doosgal leydi, e birgude manndaa tataɓo, tawi ko ministeruuji walla depiteeji ekn”, ɗuum, laamu nguu alaa ko haalata heen (sibu angu weltii heen) ; so luulndo politik, e fawaade e ɗuum, wiyii wonde “hoorejo leydi oo woni ko e yiylaade manndaa tataɓo”, oon sahaa, alaa ko o heddanta ɗum en, o fenna ɗum en. So ɓeen wuurtooɓe ɓe mo e yaɓɓude laawol ceppii hay so ngalaa yamiroore seppude, o jaɓɓoo ɗum en, o ɓuucoo ɗum en, o semmbina ɗum en, tawi noon jooni jooni tan amo haali e jaaynde, wonde o yiylaaki manndaa tataɓo… So luulndo walla pelle jojjanɗe aadee, hay pelle hakkunde leyɗe (HRW walla parlementeer amerik arnooɓe ɗoo) ekn, njiɗii yuɓɓinde hay sinno ko kewu e nokku kidiiɗo, laamu saloo rokkude ɗum en yamiroore… So pelle baaɗe no RAG (IRA) walla FPC ɗaɓɓii heɓtineede calanee, tawi pelle politik ɗe leñol gootol ina keɓtinee e oon sahaa gooto. Walla so laamu ina hatojina e IRA walla FPC ngam dagnude ko waɗata, heɓtina ɗe, so ɗuum ɓennii saloo ɗe : yeru, e woote gardagol leydi, Abdel Asiis jaɓii fooɗondirde e Biraam ; e jalog ɓennuɗo oo, keblatnooɗo referaandoom mo rewaani laawol kuutoraaɗo ngam fusde Senaa e laawɗinde darapoo keso oo, laamu nguu jaɓii FPC wona kaaldiiɗo mum, tawtoree jalog oo, nde ɗum ɓennunoo, balɗe seeɗa pawtii heen, laamu ɗakkiti jammiroore joɗnde FPC, salanii ɗum kala kewu…
Abdel Asiis e yimɓe mum so keɓii miliyaaruuji e Buamatu, ɗuum ko huunde dagiinde, kono so woɗɓe keɓii miliyoŋ gooto walla ko jaasi ɗum, ɗuum ina harmi ; joomum en ñaawee, ndummbee, kaayitaaji mum en keɓtee. Mbar wonaa laamu gundo ?
Jooni kadi, yimɓe fof ina nganndi ɗemɗe ngenndiije Pulaar, Soninke e Wolof alaa hakke gooto ndokkaa e geɗe laamu ɗee, haalooɓe ɗe ko ɗawaaɓe e geɗe laamu e jaayɗe. Ɗe ndokkaa tan ko geɗel tokosel e nder jaayɗe laamu, geɗel e kewuuji laamu. Ɗum noon kadi, waɗooɓe ko wayi nii so mbiyii yo ɗemɗe ngenndiije njanngine, ma a taw ko yiɗde juutnude haala, sibu ko kamɓe njogii laamu, mbaɗata ina pirta, ɓe poti tan ko waɗde yiyee !
Bookara Aamadu Bah


text: Kahan chhupe ho mann ke mitwa naina bhaye udase Chhalak raha hai sukh kaa saagar, ham pyaase ke pyaase Ho ho....... Saaawan ke jhule pade - (2) Sainya jee hamen tum kahan bhule pade Yeh naina jo tumase lade goree jee, toree palakan ke niche khade Sawan ke jhule pade Tum nahee aaye hamako bhule, hamare angana phulawa naa phule Hamako akeli dekh saheli, kahati hai kyun naa khilati chameli Belariya naa mandave chadhe toh -2, sainya jee hame tum Yeh naina jo tumase Saawan ke jhule pade Tore dil me hamara dil hai, jaise tore nain me til hai Hamare milan bin yeh manabhavan, saawan bhee toh kya hai saawan Pipal ke patave jhade o -2 Yeh tore-more jab tak naa naina lade, saawan ke jhule pade