text:
Ñalnde 15 suwee 2014 waɗi hitaande ko Ibraahiima Demmba Bah, lollirɗo BID, ruttinoo e joom men. Hitaande ko ganndal suuɗii.
Wonande annduɓe mo, ko lekki mawki yani ɗoo, ko ngenndiyanke mawɗo waasaa ɗoo, hoore e nder ngenndiyankooɓe leydi Muritani, e nder leñol fulɓe. Waɗi noon ko Ibraahiima Demmba Bah ko ganndo, ko neɗɗo ceeɓɗo hakkille, juumtuɗo, cuusɗo, koosɗo, nuunɗuɗo wonnoo, daraninooɗo Pulaar.
Ibraahiima Demmba Bah ko ngenndiyanke, daraninooɗo leñol mum, rewrude e ɓamtugol ɗemngal mum, hono Pulaar. Ina saɗi yiyde hannde, neɗɗo ganndirɗo fulfule no a anndiri ɗum nii, e no o gollanirii ɗum nii.
Ñalnde 15 suwee 2014 waɗi hitaande ko Ibraahiima Demmba Bah, lollirɗo BID, ruttinoo e joom men. Hitaande ko ganndal suuɗii.
Wonande annduɓe mo, ko lekki mawki yani ɗoo, ko ngenndiyanke mawɗo waasaa ɗoo, hoore e nder ngenndiyankooɓe leydi Muritani, e nder leñol fulɓe. Waɗi noon ko Ibraahiima Demmba Bah ko ganndo, ko neɗɗo ceeɓɗo hakkille, juumtuɗo, cuusɗo, koosɗo, nuunɗuɗo wonnoo, daraninooɗo Pulaar.
Ibraahiima Demmba Bah ko ngenndiyanke, daraninooɗo leñol mum, rewrude e ɓamtugol ɗemngal mum, hono Pulaar. Ina saɗi yiyde hannde, neɗɗo ganndirɗo fulfule no a anndiri ɗum nii, e no o gollanirii ɗum nii.
O idii fof noon ko wonde neɗɗo korsinɗo Fuuta… Ko ndeen yiɗde ngenndi makko e leñol makko addani mo jeyeede e idiiɓe janngude Pulaar to duɗal toowngal INALCO to Pari. Caggal ɗuum o woni e jannginde sanɗaaji ɗi o wondunoo toon, ɗemngal mum en. Nde o arti ɗoo e leydi makko, o woni ceerno Duɗal Toowngal Pulaar Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani udditnoo e Nuwaasoot e hitaande 1979. Ko ɗum waɗi mo wonde ceernal seernaaɓe.
Ɗum noon, ko ɓuri heewde e jagge daraniiɗe ɓamtude Pulaar e leydi ndii ko e makko puɗɗii janngude celluka Pulaar.
So en nduttiima e nguurndam makko, mbiyen Ibraahiima naati jaŋde Quraana ko Sahre ndoogu. O waɗi jaŋde makko leslesre e hakkundeere ko hakkunde Ɓoggee, e Kayhayɗi, e Nuwaasoot. Ko e Liisee Nasiyonaal o heɓi bakkaa makko e fannu hiisa. Caggal ɗuum, o fayi duɗal jaaɓi haaɗtirde Ndakaaru ngam janngude fisik (ganndal tago) e simi. O riiwaa toon kadi sabu gerew, kanko e sanɗaaji keewɗi goɗɗi.
Nii woni o tiindinaa Farayse ngam jokkude jaŋde makko e fannu ganndal tago, haa o heɓi heen doktoraa. O naati duɗal toowngal jaŋde telekom biyeteengal SUP TELECOM …
Kala ganndunooɗo mo e oon sahaa, ina hasii tawa siftorta ko njeenaaje e manooje o rokketenoo e nder jaŋde makko hee, sibu « tuggi jaŋde leslesre haa e nder janngirɗe dowrowe, ƴaaŋan maa koles, ko hoore tan o heedata». Ko ɗum addani won e yimɓe wiyde ko o wage, walla ganndo kaaɗtudi…
Ko e hitaande 2005, o waɗaa kalifu kaɓirɗe e jolngo. O wonii gardo kuɓtodinɗo poosto (kitaale 80), o jannginii to Duɗal Toowngal Heblo Jannginooɓe (ENS) ngal Nuwaasoot, caggal ɗuum gardo kuuɓtodinɗo sosiyatee awo, to Nuwaadibu, ɗum ko hade maa yahde Wagadugu, ɗo o waɗi fotde duuɓi sappo e gardagol eɓɓaande CILSS ɓurnde mawnude ; caggal ɗuum, o wonii gardo kuɓtodinɗo Ekkol hakkunde leyɗe Telekominikaasiyoŋ Ndakaaru, Senegaal (Ecole Supérieure Multinationale de Télécommunications), caggal ɗuum gardo kuftodinɗo CEFED, hade makko wonde kadi gardo Kuftodinɗo Mauritel.
BID, ko o neɗɗo jankiniiɗo, kono portiiɗo, wonnoo, e nder nguurndam mum. Yimɓe fof ina nganndiri mo tiiɗeede konngol makko, mo fenataa, yiɗaa penoowo ; mo janfotaako, yiɗaa janfotooɓe… « So o wiyii alaa, ko alaa ! So o wiyii eey, o waɗat » ! “Nuunɗal e yiɗde golle peewɗe, ko ɗum wonnoo jimol ceerno Ba.”
To leydi Farayse, o meeɗiino gollaade to nokku biyeteeɗo «Commissariat de l’Energie Atomique to SARCLAY». Tuubakooɓe ɓee naamndii mo so tawii o yiɗaa wontude Faraysenaajo. O jaabtorii ɓe «miɗo faarnii e ko ngon-mi Muritaninaajo koo, mi soklaani jawdi mon, ko mi kootoowo ».
Gooto e musiɗɓe makko, sehil makko junngo ñaamo, ina wiyee Hammadi Sih, ina jeyaa Sahre Sukki, ina waawi seedtaade ɗuum : « maayde Ibraahiima ko yolnde mettunde sukkude. Heewɓe ina njeebatnoo koosgol makko e golle, e yiɗde mo golle peewɗe, wonde neɗɗo jom fiɓnde, kaɓantenooɗo nuunɗal e nder renndo, juumtuɗo peeje, nuunɗanɗo jawdi buur, haɓɓaade e moƴƴi e paarnorɗi renndo mum e leñol mum ».
E wiyde Aamadu Umar Jah, hooreejo Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, “haaldude golle ɗe Ibraahiima Demmba Bah gollanii ɗemɗe Muritani e kuuɓal, haa arti noon e Pulaar, wonaa huunde weeɓnde.” O jokki : « … Min nganndondirii gila e cukaagu, gila ekkol lesleso, kono min ɓuri anndondirde ko e golle ɓamtaare ɗemngal Pulaar. E ngoon yeeso, miɗo waawi seedtaade, hakkunde am e Alla, ko arata koo :
– Tuggi 1974 haa 1978, omo jeyanoo e goomu Muritaninaaɓe janngatnooɓe to Farayse, yuɓɓintunooɓe wiɗtooji paatuɗi e ɗemngal Pulaar nder wuro Pari;
– Nde o joofni jaŋde makko, o arti e leydi makko, o jokkii golle makko pinal e nder Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, rewrude e golle ɗiɗi maantinɗe : jirwingol jeewte korsinanooɗe no feewi, e udditgol Duɗal Toowngal ɗo o janngintunoo jagge Fedde ndee Celluka Pulaar…
– Juɓɓingol, e kitaale 1979-1982 golle wiɗto jowitiiɗe e eɓɓaande yummaare Pulaar (UNESCO), e gardagol Alfaa Ibraahiima Soh…
– BID ina jeyanoo kadi e Goomu Ganndeewu Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije ;
Nde o nomaa kalifu e guwarnama cabborɗo… Yiilirde Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani jokkondirii e makko ñalnde o8/08/1999 ngam wiɗɗitde doosiyee Galle Pulaar (Galle Fedde ndee). O hollii heen heɓaare mawnde, o winndi Kalifu kaalisaaji mbele ina rokkita Fedde ndee jeyi mum… O waɗi jokkondiral hakkunde terɗe yiilirde Fedde ndee e jagge Kalifu oo mbele ina kebla doosiyee galle oo ngam yettinde ɗum ko ɓuri yaaccaade Diiso hilifaaɓe …
Eɗen nganndi kadi, Ibraahiima Demmba winndii ko heewi e Pulaar (maa en ngartoy heen e tonngooɗe Fooyre paaɗe), ko o neɗɗo kadi korsinnooɗo Fooyre Ɓamtaare, nde o seeraani e janngude, haa e mudda mo o lelii o sellaani oo…
Eɗen mbaawi wiyde wonde, so tawiino ngenndiyankaagal kaaleteengal ngal tuuginoo ko e golle ceedtinɗe, wonaa haala ɓola tan walla yiɗanɗe e heedi-heedaagu e naalankaagu, Ibraahiima Demmba Bah, oon lollirnooɗo BID, jeyetee ko e fotɓe ideede limteede.
Eɗen mbiya, Sori Mawɗo, yo Alla yurmo ma, yaafo maa !
INNAA LILLAHI WA INNAA ILEYHI RAJI’UUN


c: text/html

text:
Hannde baaba en an hinaa no woowiri non woniri ka nder jonnde yewtere.
Ɓaawo ɓe hewtii ɓe wattanaali yila wonnde mi hewtiino..hari hiɓe fanki ko ɓe wonuɓe e miijitaade hiɓe uggini sala maɓɓe nden ka leydi, ko ɓe hippuɓe gite maɓɓe ɗen ka nder ɓernde maɓɓe ko ɓe heɗitiiɓe lannde paykun kun.
No ɓe ndaarirnoo lan gite maɓɓe ɗen fewtimmi tun ɓe wi’immi:
Mi fuɗɗoray yewtere an nden fii janaaba, ɓe maaki:
- Mi yewtii ma ka nder yewtere (soɓe) fii piiji soɓuɗi ɗin, ɗin ittayɗi laaɓal e ɓalli me’en ɗin ngal laaɓal wonunoo ngal e majji.
Ɓaawo ɗun mi yewtumaa fii (laaɓal) fii piiji laɓɓinayɗi ɗin ɗin artirayɗi laaɓal ngal ka ɓalli me’en.
Si tawii a ndaarii piiji soɓuɗi ɗin a taway ko piiji arayɗi e hoore ɓanndu ndun, iwayɗi e mayru, maa e goɗɗun go’o.
Hino ton piiji ɗi ma’anaa yankooji ɗi wonaa meemeteeɗi, si tawii ɗi waɗii ɗi ɓooray neɗɗanke on laaɓal makko ngal, haray on tuma himo hatonnjini e ko artiranta mo laaɓal makko ngal.
Nden tayre ɗon ko e banŋe ɗiɗi: Njanere e tosokere.
Ko woni tayre mawnde nden: Ko janaaba e fiilayeeru e ɓesngu e istihaada njano e meemugol furee e mayde.
Ko woni tayre tosokere nden : ko wano bawle maa soɓe maa ittugol henndu e ɗoyngol e istihaada fanɗuɗo e ko wonaa ɗun.
Ko woni tayre njanɗunde nden (ko nde lonngal lootata ɗun) maa (nde taamaamuyee montata ɗun).
Ko woni tayre tosokere (ko nde salligii lootata ɗun, maa taamaamuyee monta ɗun.
En yewtay e nder yewtere me’en aroore nden ɗi’i piiji ɗo’o gootun gootun ko en fuɗɗorɓe hannde fii (janaaba on).
Mi wi’i baaba en an:
- Ko honɗun addata janaaba?
ɓe maaki : ko piiji ɗiɗi:
Aranun e mu’un ko: yaltugol maniyyu, foti ko sabu renndugol o yaltiniraa maa ko hoyɗitagol, maa ko on tigi yatinani hoore mu’un, maa ko wonaa ɗun.
• Ko honɗun woni sifaaji manniyu ɗin.
- Ko ndiyan ɓorwuɗan tekkuɗan, urngol majjan on hino wai’i wa urngol beeru jillaaɗo beere, mbaadi majjan on ko mbaadi ɓiraa ɗan tuma noonee majjan on hino e soyɗugol, hiɗan yalta ko ɓuri heewude kon tuma sahawu on yottii hiɗan wonndi e piɗɗagol jokkitaɗan ɗaatugol ɓanndu ndun.
• Si tawii non mi sikkitike wonnde ɗan ndiyan ɓowruɗan yaltuɗan ko maniyyu kaa ko goɗɗun go’o?
- Mi jonnete maandeeji : Si tawii ɗi hawtondirii haray ko manniyu. Ko woni ɗin ko ɗi’i arayɗi ɗo’o:
Sahawu on, piɗɗagol ngol e ɗaatingol ɓanndu ndun. Si tawii non ko nawnuɗo sahawu on tun yonay.
• Si tawii non ko gooto e majji maa ɗi ɗiɗi waɗi..?
- Wi’u wonaa maniyyu, si wonaa nawnuɗo wano mi wi’irmaa jooni non.
• Enee suddiiɗo hino mari maniyyu wano gorko?
- Eyyo ndiyan yaltay ɗan ka nder rennga makko ɗan tuma sahawu on lanni hewtude ko ñaawoore maniyyu on ka gorko foti ko e nder ɗoyngol maa e nder finugol.
Ɗiɗanɓun e mu’un: Renndugol hay si tawii maniyyu yaltaali ɗun hino waɗira wirnagol hoore sawru korko on e nder farju sonnaajo on.
• Si tawii non maniyyu on yaltii maa renndugol ngol waɗii?
- Haray janaaba waɗɗike, waɗuɗo woo waɗaaɗo woo ko aldaa e keerol hakkunde paykun e mawɗo, jooma hakkil e feetuɗo wuuruɗo e mayɗo.
• Si tawii non janaaba on waɗɗike?
- Haray lonngal waɗɗike ma fii yo’a juulu maa yo’a wanngo ka nder hajju.
Julde e wanngagol sellugol majji hino yowitii e lonngal, mi yewtete fii (lonngal) e nder ko woni e arude kon, ko honno lootortoɗaa.
Baawo ɗun si tawii hiɗa wonndi e janaaba piiji hino harmi e hoore ma’a:
1-Meemugol binndi Alghur’aana tedduɗo on.
2-Meemugol innde Allaahu nden (Allaahu) [e innɗe makko ɗen e sifaaji makko hertiiɗi wano (khaaligh) taguɗo].
3-Janngugol aaya sujjeteeɗo e mu’un e nder cortewol kala immorde corteeji ɗin nayi ko woni ɗin (ighra’a, e najumi, sajatati, fussilla}.
4-Naatugol ka nder juulirɗe maa ñeeɓugol nder ton, maa ƴettugol goɗɗun nder ton maa waɗugol goɗɗun nder ton[hay si tawii ko ittugol ka yaasi maa feƴƴingol].
Hino daganii wonnduɗo e janaaba rewugol e majje wano naatirgol e dammbugal yaltira e dammbugal si wonaa juulirɗe tedduɗe ɗen ɗiɗi (juulirde hormanteere nden Makka) e (juulirde Annabiijo on Madiina) [belebonji imaamuuɓe laɓɓinaaɓe ɓen (a s) hino jeyaa e juulirɗe ɗen].
• Ko adii en waynaade yewtere fii lonngal miɗo faalaa lanndaade on e hoore hersa an ?
- Lanndo kala ko faalaɗaa wata hersu, hersa alaa ka nder diina, mi wowlay ɗun tuma woo..tuma woo.
• Tuma go’o si tawii sahawu heɓii lan mi yi’ay ndiyan ɓowruɗan hino yalta ka hoore sawru.
- Ɗan ɗon hino laaɓi ɗan tuunintaa conci maa ɓanndu, lonngal waɗɗaaki ma wonaa salligii, hino ton goɗɗun go’o hino ton yaltayɗun ɓaawo coofe ɗen tuma go’o, ɗun ɗon kadi hino laaɓi si tawii yaltii longal waɗɗaaki ma.
• Aaada gunngoo on (yaltinanngol hoore mu’un maniyyu) ?
- Ɗun hino harminaa hino waɗɗimaa woɗɗitagol ɗun, anndu wonnde arii e fillayeeji go’o wonnde ɗun e waɗugol jinaa hino fota ter!
* * * * *

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biraan noddii hardaneeɓe yo ndarto njiimaandi, mbinnditoo. Biraam wul Dah wul Abeidi waɗi ngoon noddaango ko ñalnde alkamiisa 24 saawiyee 2013 to Neema. O woytii « caɗeele ɓe kawrata e leydii ndii fof ». Ko ɗoon o udditi «seppo haɓaade njiyaagu ngam ndimaagu» fotngo ummaade Neema jaaƴoo Nuwaasoot, woni 1 000 km.
Nii woni nde ɓe pusi miitiŋ oo, ɓe ndewi e mbeddaaji mawɗi wuro ngoo e koyɗe. Caggal ɗuum ɓe kirdani Timmbedara e Ayyuun.
Wuro ngo ɓe ngari fof, ɓe ceppira koyɗe e mbeddaaji mum, hade maɓɓe waɗde miitiŋ. Tuggi 24 haa 28, ɓe ndewii Neema, Timmbedara, Tintaan, Geru, Maktaa Lasaar, Eeleega, Butelmiit, Waad Naaga, e Nuwaasoot.
Ina tawtoraa lappol ngol, terɗe IRA-Muritani e « SOS-Esclaves » kam e pelle gollodiiɗe maɓɓe. Faandaare lappol ngol ko findinde ɓeeɗoo :
– Yimɓe leydi ndii e winndere ndee mbele ina ɓeydoo anndude ngonka njiyaagu e Muritani ;
– Jiyaaɓe ɓee e meeɗnooɓe wonde jiyaaɓe : mbele ina pinana ngonka mum en, caltoo njiyaagu ;
– njuɓɓudi laamu e ñaawoore e terɗe doole kisal mbele ina paama, njaɓe siynude sariya 2007-048 mo 3 settaambar 2007, karminɗo njiyaagu, dotti kuuge potɗe faweede e waɗooɓe ɗum ;
– daraniiɓe jojjanɗe aadee en mbele ina mballita umminde dillere darantoonde muumtugol njiyaagu haa laaɓa e Muritani.
FƁ


text:
Yarli hari aayeeje feeńu tellike e goɗɗo go’o wano tellori e fiyaake Nelaaɗo e ɓeynguure mu’un nden?
Yarli ko feeńii e Ghur’aana ńaawii ittugol soɓe immorde e kohinaa ɓeyghuure Nelaaɗo on?.
Aaya laɓɓineede ɓeynguure Nelaaɗo on tellaaki siwonaa e ɓeynguure makko nden Ghur’aana koɓeynguure Nelaaɗo nden waɗɗini yiɗugol rerɗa fiimun. Saydinaa jibriilu tellinii aaya fii hoɗondirgol e annasaara najraana e ɓeynguure Nelaaɗo on.Suurahal’alaa tellike fii mantugol ɓeynguure Nelaaɗo on.
((واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوا))
Jogitee ɓoggol Allaahu ngol on fow wotaa on seedu2
((وكونوا مع الصادقين ))
Ɓen goonguɓe ɓe’o daali)1
E laawol Allaahu ngol owi’i:
((إن هذه صراطى مستقيما فا تبعوه ))
((Anndee dey ngol laawol an kofocciingol jokkeengol)).
((ولا تتبعوا السبل فتفر قبكم عن سبيله))
wota on jokku laawoy koy sennda on e laawol.2
يا ايها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم
Ko onon yo gomɗinɓe Allaahu ɗofte Allaahu ɗoftoɗo Nelaaɗo e joomiraaɓe fiyakuuji immorde e mo’on)).3
E yimɓe jantagol Allaahu ɓen ɓe A daali:
((فأسالوا أهل الذكر إن كنتم لاتعلمون ))
((Lanndee joomiraaɓe ngannde ɗen sitawii on anndaa))
Sa’aalabii addi filllayee fii firo oo aaya e nder tafsiiru makko alkabiiru gay jaabiru o wi’i:
Tuma nde oo aaya tellinoo imaamu ali wi’i:
Ko menen woni yimɓe nganndal ɓen, Alaamatul baayarni yaltinii o fillayee e nder dammbungal 25 ko yahata e hadiiseji 25 selluɗi e firo oo aaya.
((ومن يشاقق الرسول بعد ما تبين له الهدى ويتبع غير السبيل مؤمنين نوليه ما تولى ونصله جهنم ))
((Kala woo on wennjuɗo Nelaaɗo ɓaawo peewalngal ɓannganiimo o jokki ko hinaa laawol gomɗimɓe ɓen men fewtinaymo nokku ko fewti ɗon men nannamo jahannama)).1
E ɓen feewuɓe ɓen ɓe Allaahu wi’i:
((إنما أنت منذر ولكل قوم هاد))
(Anndu an ko’a jertinoowo hino woodani kala yimɓe fewnoowo)).1
E wonaa kamɓe woni ɓen ɓe Allaahu neemini, o joopii fii maɓɓe endrer simoore fatiya e ka nder Ghur’aana?
O daali:
((اهدنا صراط المستقيم صراط الذين انعمت عليهم ))
Fewnu men laawol maaɗa focciingol laawol ɓen ɓe neeminɗaa e mu’un)).2
وقال
(اولئك مع الذين أنعم الله عليهم من النبيين والصدقين والشهداء والصالحين ))
O daali ɓen hino wonndi e ɓen ɓe Allaahu neemini e mu’un immorde e Annabaaɓe e goonguɓe e yamɓe shahiidi e moƴƴuɓe3 Ehara Allaahu jonnaali ɓeynguure Nelaaɗo on heftugol fiyakuuji julɓe ɓen fow? O waɗaali ardago ɓaawo Nelaaɗo on e ɓeynguure makko nden ? Janngii oo aaya ka Allaahu daali:
((إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكات وهم راكعون ))
(( ومن يتول الله ورسوله والذين آمنوا فإن حزب الله هم الغالبون))
((Anndee ko hefti fii fiyakuuji mon ko Allaahu e Nelaaɗo mun on e ɓen gomɗinɓe ɓe jinni julde ɓe totta jakka hara hiɓe ruƴƴude, kala woo heftinɗo hoore mu’un Allaahu e Nelaaɗo makko on e ɓen gomɗimɓe fedde Allaaahu nden ko nden woni fooloore))4
E Allaahu waɗaali hafranal wonande on tuubuɗo o gomɗini o golli ko moƴƴi o waɗI hafranal ngal sartinaaɗun sabu feewugol faade e yiɗugol ɓeynguure Nelaaɗo on tuma nde’o wi’unoo
((وإني لغفار لمن تاب وآمن وعمل صالحا ثم اهتدي)
((Nomin komiyawtanayɗo on tuubuɗo o gomɗini o golli komoƴƴi hooti o feewi e yiɗugol ɓeynguure Nelaaɗo on))?
E hara yiɗugol ɓe doftooɓe wonaali e jeyaaɗun e halfinannde nde Allaahu daali:
(إنا عرضنا الأمانة على السماء ولأرض والجبال فأبين أن يحملنها وأشفقن منها وحملها الإنسان إنه كان ظلوما جهولا)
((No menen men weeɓitii halfinaango wonannde asamaajiɗin e leydi ndin e pelle ɗen ɗI salii ƴettugol hoolaarende (halfinannde nden) ɗi huli neɗɗanke setti nde no neɗɗanke ko’o heewuɗo toońude heewuɗo majjere)).1
E ɗun wonaali ko Allaahu yamirnoo tuma nde’o wi’unoo naate e kisiiye.
(يا أيها الذين آمنوا أدخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان)
((ko onon yo yimɓe naatee e nder kisuyee onon fow wotaa on jokku laawi saytaani))1
((E ɗun wonaali on neema mo Allaahu daali:2
(ولتسألن يومئذ عن النعيم )
(( Ko on lannditoy teeɓe ńannde darngal gay neemaaji ɗin))3 Ehara Nelaaɗo Allaahu yamiraali yottingol ɗii neemaaji?
E hara o hebbinaali yewtere e fiiɗun konko wa’itata e keeraneede ka Allaahu on toowuɗo tedduɗo tuma nde o daalunoo:
(يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته والله يعصمك من الناس)
(ko an yo nelaaɗo yettin konko telli e ma immorde ka joomi maaɗa si a waɗaali ɗun haray a yettinaali nulal makko ngal Allaahu ndandete e yimɓɓe ɓen).4
E hara nelaaɗo yottinaano ɗun khadiir immorde ka Allaahu nde kanko nde tawunokanko Nelaaɗo o juutiniiɗon yewtere haa Allaahu tellini:
Yimɓe ɓen hino fawaa lanndeede fii yiɗugol ɗoftoo jokka imaamuuɓe ɓen ñalaande darngal, wano ardi e firo daalol Allaahu toowuɗo:
((وقفوهم إنهم مسؤولون ))
(Darneeɓe no kanɓe ko lannditeteeɓe))1
((واسأل من أرسلنا من قبلك من رسلنا))
Lanndo en e nuli ko adimmaa e nulaaɓe amen)).1
Ko woni goonga Allaahuahu ƴettidii e neɗɗanke ahdi, gila ka’o daalunoo:
((ألست بربكم))
(E wonaa min woni joomi mon)
wano ariri e firo daalol Allaahu on toowuɗo:
وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا:
بلي))
(( Janto yuma nde joomi maa nanngunoo immorde e keeci maɓɓe zurriya maɓɓe on o waɗiɓe seedee e wonkiiji maɓɓe e hinaa min woni joomi mon ɓe wi’i konon woniri ko an woni joomi amen)).2
(( وتلقي آدم من ربه كلمات فتاب عليه))
((Baaba meeɗen aadama lonnginii immorde e joomi mu’un konnguɗi o jaɓanimo tuubuubuyee)).3
ko ɗun woni toragol Allaahu sabu ɓeynguure nulaaɗo on.
((وما كان الله ليعذبهم))
Allaahu wonaali hino lettaɓe))1 ko ɓen woni sabu kisiiyee yimɓe leydi ndin e hewtirgal ka Allaahu ko ɓen woni yimɓe moƴƴinooɓe golle ɓenɓe Allaahu daali e fiyaake mu’un:
(أم يحسدون الناس علي ما آتاهم الله من فضله))
(Kaa hara ɓe añiray yimɓe ɓen sabu ko Allaahuahu okkiɓe e ɓural mu’un)).2
(وهم الراسخون في العلم يقولون آمنا )
Ko ɓen woni tutiiɓe e ganndal hiɓe wi’a men gomɗinii) 3 Ko kam ɓe woni yimɓe arafaati ɓen o daali e fii mu’un
((وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم )
Hino ka aara’afi woɓɓe hiɓe anndiree sabu maandeeji maɓɓe))1.
( E ɓen yimɓe goonga ɓen ɓe Allaahu daali gay mu’un:
من المؤمنين رجال صدقوا ما عاهدوا الله عليه فمنهم من قضي نحبه ومنهم من بنتظر وما بدلوا تبديلا ))
Hino tawaa egomɗimɓe ɓen woɓɓe go’o goonguɓe e hoore koɓe ahodi e Allaahu kon, e hino e maɓɓe ɓen faatiiɓe e ahodalngal e hino e maɓɓe ɓen ɓe hino haɓɓitii ɓe wattitaali e wattutude).2
Ko kanɓe woni worɓe subbinhinagol ɓen ɓe Allaahu daali:
((يسبح له فيها بالغدو والآصال رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة ويخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار))
Hino ton subbunhinotooɓe Allaahu e nder juulirde yimɓe sokolintaaɓe wonaa geygu gay jantagol innde Allaahu e ñinnugol julde e tottugol jakka hiɓe hula ñalaande nde ɗerɗe waylitotoo emu’un e gite)).1
Kocuuɗi maɓɓe ɗin woni ko Allaahu jantii o wi’i:
في بيوت أذن الله انترفع ويذكر فيها اسمه))
E nder cuuɗi ɗi Allaahu duŋii nde innde makko jantetee e nder majji))1 Gomɗii Allaahu waɗii lanpu maɓɓe o e nder aaya simoore nuuru misal wonande annoora makko on.2
((وممن خلقنا أمة يهدون وبه يعدلون))
((Hino tawaa e ɓen ɓe men tagi jamaa mono feewa e heewugol goonga hiɓe nuɗa e hoore ɗun ))1. Allaahu daalii:
(( لايستوي أصحاب النار وأصحاب الجنة أصحاب الجنة هم الفائزون))
((Yimɓe yiite e yiɓe aljanna fotataa, yimɓe aljanna ɓen ko ɓen woni maluɓe ɓen)).2
(( وقال في الحزبين أيضا):
(( أم نجعل الذين آمنوا وعملوا الصالحات كالمفسدين في الأرض ام نجعل المتقين كالفجار))
Allaahu daali e fii feddeeji ɗin ɗiɗi:
(Kaa men waɗay ɓen gomɗimɓe ɓe watti golleeji moƴƴi wano ɓen bonnayɓe ka leydi kaa men waɗay ɓen hulayɓe Allaahu wano ɓen bonnayɓe ka leydi1.
O daali e fii ɓen:
((ام حسب الذين إجترحوا السيئات أن نجعلهم كالذين آمنوا وعملوا الصالحات سواء محياهم ومماتهم ساء ما يحكمون )
((Kaa ɓen faggitiiɓe bonɗi sikku nde men waɗataɓe wano ɓen gomɗimɓe watti golleeji moƴsi foti ko wurɓe maɓɓe maa ko mayɓe maɓɓe boni koɓe ńaawata).2
((وقال فيهم وفي شيعتهم:
إن الذين آمنوا وعملو الصالحات أولئك هم خير البرية)
O daali e fii maɓɓe e ɗimmooɓe maɓɓe:
(Anndu no ɓen gomɗimɓe ɓe watti golleeji moƴƴi ko ɓen woni ɓuru ɓe moƴƴude e winndere nden.3
وقال فيهم وفي خصومهم .
هذان خصمان إختصموا في ربهم فالذين كفروا وقطعت لهم ثياب من نار يصب من فوق رؤوسهم الحميم ))
(O daali fii maɓɓe e wennjodiiɓe emaɓɓe:
((Ɓee ɗiɗo ko wennjuɓe ɓe wennjii fii joomi maɓɓe taƴanaamaɓe conci immorde e yiite yiite wuluge).4
(أفمن كان مؤمنا كمن كان فاسقا لا يسستوون اما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فلهم جنات المأوي نزلا بما كانوا يعملون واما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما ارادوا انيخرجوا منها اعيدوا فيها و قيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون
E oo gomɗinɗo hino wa’i wa onyaltuɗo ɗoftaare ɓee ɓe fotata e ɓen gomɗimɓe ɓe watti golleeji moƴƴi ruttorde maɓɓe koka aljanna sabu konko ɓe laatinoo hiɓe golla, ammaa non ɓen yaltuɓe e ɗoftaare Allaahu ruttorde maɓɓe nden koka yiite tuma nde ɓe faalaa yaltude woo ɓe Ruttee ton wi’aneeɓe meeɗee lette yiite ngen nge laatinoɗon hiɗon yedda).1
Ko e maɓɓe kadi tellinaa oo aaya ɗoo:
(( أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستون عندالله والله لا يهدي القوم الظالمين))
(E on waɗu rarnooɓe ɓen wonannde hajjooɓe ɓen e moƴƴintinayɓe juulirde hormanteende nden wano on gomɗinɗo Allaahu e ńalaande sakkitiinde o haɓi fii laawol Allaahu ɓee fotataa ka Allaahu, Allaahu fewnataa ɓen yimɓe toońoɓe.2
Allaahu daalii:
Ka anndingol tanpere maɓɓe:
((ومن الناس من يشتري نفسه إبتغاء مرضاة الله والله رؤوف بالعباد)
(Hino tawaa e yimɓe ɓen on mo no yeeya wonkii mun ka ɗaɓɓugol yarluyee Allaahu ko hinnotooɗo jiyaaɓe mun ɓen )).3
وقال ((إن الله إشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفي بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به ذالك هو الفوز العظيم ))
O daalii ((Anndu no Allaahu o soodii immorde e gomɗimɓe ɓen wonkiiji maɓɓe ɗin e jawle maɓɓe e wonnde hino woodaniɓe aljanna hiɓe haɓa e fii laawol diina Allaahu ɓe wara ɓe ware ɗun ko fodoore e dow makko jojjunde ka fawraata e ka linjiila e ka Ghur’aana ko hommbo ɓurata Allaahu hunugol ahdi wewliree sabu geygu mon ngu yeeyondirɗon ɗun ɗun ɗon ko ɓural mawnungal
((التئبون العابدون الحامدون السائحون الراكعون الساجدون الآمرون بالمعروف والناهون عن المنكر والحافظون لحدود الله وبشر المؤمنين))
((ɓen tuubayɓe rewooɓe Allaahu yettooɓe Allaahu hiirooɓe e dewal sujjooɓe yamirooɓe ko moƴƴihaɗooɓe ko boni reenooɓe keeri sariyaaji Allaahu wewlinir gomɗimɓe ɓen
(الذين ينفقون اموالهم بالليل والنهار سرا وعلانية فلهم أجرهم عند ربهم ولاخوف عليهم ولاهم يحزنون).
Ɓen nafghayɓe jawle mu’un jemma e ńalorma gunndoo e kene hino woodaniɓe njoddi maɓɓe ka joomi maɓɓe kulol alanaaɓe wonaa kamɓe woni sunoytoo))1
Gomɗii ɓee goongi Allaahu seedaniiɓe goonga on o daali:
والذي جاء بالصدق وصدق به أولئك هم المتقون ))
((On adduɗo goonga ono googiniɓe ko ɓen woni hulooɓe Allaahu))2 ko ɓen woni gorol Nelaaɗo Allaahu ɓen laɓɓinaaɓe, e ɓeynguure makko ɓattinaande ɓen ɓe Allaahu hertiniri ɗun e yardude aynugol makko e mawnude himmude makko e maɓɓe o wi’i:
((وأنذر عشيرتك الآقربين))
((JERTI N ɓeynguure maaɗa ɓattiinde nden))
kokamɓe woni joomiraaɓe enɗanji ,joomiraaɓe anɗanji yoga e maɓɓe ko heftuɗun e yoga e nder Deftere Allaahu, Allaahu daalii:
((قال تعالي)):
(( والذين آمنوا واتبعتهم ذريتهم بإيمان الحقنا بهم ذريتهم ما ألتنا هم من عملهم من شيء))
((Ɓen gomɗimɓe jokkiɓe jurriyaaji maɓɓe ɗin e gomɗimgol men jokkintiniiɓe ɓeynguure maɓɓe men bonnanaaliɓe golle maɓɓe ɗen 1 huunde ko kam ɓe woni joomiraaɓe goonga ɓe Allaahu daali e fii mu’un
((وآت ذا القربي حقه))
((Jonnu joomiraaɓe ɓadondiral enɗan ɓen haghgheeji maɓɓe ɗin))
ko kamɓe woni joomiraaɓe kumsu (jowaɓal jawdi)mo tawata hino waɗɗI tottugolɗun:
(( وأعلموا أنما غنمتم من شيء فإن لله خمسه وللرسول ولذي القربى))
((Anndee si wonu ko heɓuɗon immorde e huunde hino woodani Allaahu jowɓal mu’un e Nelaaɗo Allaahu on e joomiraaɓe ɓadondiral makko)) joomiraaɓe konu heeri:
(ما افاء الله على رسوله من اهل القرى فلله وللرسول ولذي القربى)
((Kala woo ko Alaahu rutti e Nelaaɗo mu’un on immorde e yimɓe ca’oy haray hino woodani Allaahu e Nelaaɗo on e joomiraaɓe ɓadondiral enɗan makko))
koɓen woni yimɓe suudu Nelaaɗo ɓen ɓe Allaahu daali fii mu’un:
(( إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا))
((Anndu ko Allaahu faandii ko ittugol soɓe e mooɗon o non yimɓe suudu Nelaaɗo ndun o laɓɓina on hattirde e laɓɓingol))
((Eyimɓe yaasiin ɓen ɓe Allaahuahu hiwriiɗun ka nder ghur’aanu o wi’i
((سلام على آل ياسين ))
Kisiyee wonii e mon aali yaasiin2
E ɓeyghuure Nelaaɗo nden nde Allaahu farli juulugol e mu’un o daali
(( إن الله وملائكته يصلون على النبي يا أيها الذين آمنوا صلوا عليه وسلموا تسليما ))
فقالوا يا رسول الله: أما السلام عليك فقد عرفنا فكيف الصلاة عليك ؟ فقال: قولوا: اللهم صل غلى محمد وعلى آل محمد
((Anndee Allaahu e malaa’ikaaɓe mu’un ɓen hino juulude e Nelaaɗo on ko onon yo gomɗimɓe juulee e makko hisinommo e hisinnde))1
ɓe wi’I:Ko anyo Nelaaɗo me anndii no men salminre , ko honno men juulirta e maa ?
O maaki wi’ee : ko an yo Allaahu juulu e Nelaaɗo Muhammadu e dow ɓeynguure nelaaɗo Muhammadu.
Anndiraa sabu ɗun wonndema juulugol e ɓee ko jeyaaɗun e julɗe ɗen eder oo aaya ɗoo, ko ɗun waɗI si anndu ɓe ɓen konti oo aaya e aayeeje telliɗe e maɓɓe, haa Ibnu Hajar konti oo aaya nder dammbugal /11 immorde e Sawaa’ghu makko2
E aayeeje tellinaaɗe e maɓɓe 3 moƴƴere woodaniiɓe e moƴƴude ruttorde aljannaaji luttal baafeɗen hino udditanaaɓe)) e hino aaya firaaɗo on leyɗoo:
( فطوبى لهم وحسن مآب جنات عدن مفتحة لهم الأبواب)
Ko ɓen suɓaaɓe immorde e jiyaaɓe Allaahu, ɓen adondirayɓe e huuwugol ko moƴƴi e duŋayee Allaahu, ronayɓe Deftere Allaahu
Nden ɓen ɓe Allaahu daali fii mu’un:
(ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخيرات بإذن الله ذالك هو الفضل الكبير).
((Hooti men ronini deftere nden ɓen ɓe men suɓI immorde e jiyaaɓe amen, e hino maɓɓe toońuɓe hoore mu’un
((Ko ɓen woni ɓe anndaa Imaamu maɓɓe))4
E hino e maɓɓe hakinɗimɓe (ko ɓen woni yiɗuɓe yimɓe suudu Nelaaɗo on immorde e Imaamuuɓe ɓen))
E hino maɓɓe adondirayɓe e huuwugol ko moƴƴi .
Hino waawee yonnitoreede ɗee aayeeje ɗoofii jantagol ɓure Nelaaɗo e ɓeynguure munnden. Ibnu abbaasi wi’I:
Tellinaa e Imaamu Alii aayeeje teemeɗɗe tati.1
Ko ɗoo suutannde ɗimmere nden lanni.
(Ɗunɗoo ko hujjaaji ɓannguɗI wonannde yimɓe ɓen e peewal e yurmeende wonannde yimɓe ɓen o yananee ))
هذا بصائرللناس وهدى ورحمة لقوم يوقنون فمن إهتدى فلنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها).
Kala on feewuɗo haray ko hoore mu’un feewani kala maƴƴuɗo ko’o majjantakon yaltay e makko))
(( لماذا لايعتمد الشيعة على مثل البخاري ؟
Ko fii honɗun si tawi Sii’a tuuginortaa wano Buukhaarii ?
Ko lanndi ngal lanndugal ko on joomiraaɗo koohoojo hino wi’ee :
Ibraaahiim hooreejo jaami’atul hidaayati albaghdaadiiyati, o lanndii sii’a e nder deftere makko.
((Daa’irrashaadi, o neldi Deftere nden Allaahuamatu alkabiir sayku muhammadu alkaalisii.
Ojaabii ngal lanndal ɗun waɗI sabu o haawi sii’a, o feńńinanimo feere nde Sii’a yaaei ɗun ((Sii’a Imaamiiyya)) o feńńinanimo sabu waasude sii’a hoolagol e tuuginagol e Buukhaarii e wa’uɓe wa makko immorde e defte hadiise wonannde annduɓe hadiise Nelaaɗo e ɓeynguure mu’un nden ɗin ɗI Nelaaɗo yamiri gollirgol ɗun e wondude ko Nelaaɗo ɓanginani e ɓanngannduyeeji feeńuɗI ɗI hakkille hisuɗe jaɓataa ɗun. Ngal lanndal nanndi e lanndal ngal lanndinooɗun saykuujo azhar , Sayku saliimu albisrii faade Allaamatu sayyidi abdul husayni saraffuddiini Almusawii, hino haani ka Jaabawol makko takkeeɗoo fii timmingol nafoore e jallbingol goonga on sunna Nelaaɗo on .
جواب العلامة الشيخ محمد الخالصى
2 –Imaamu sa’alabii yaltinii e ma’anaa oo aaya e nder tafsiiru makko alkabiiru e tuugude faade e abbaana bun takliib gay imaamu jaafaru assaadighu o wi’ii :
Ko menen woni ɓoggol Allaahuahu ngol o wi’I :
((jogitee ɓoggol Allaahuahu ngol on fow wotaa on seedu)) ibnu hajar konti oo aaya ɗoo e nder aayeeje tellinaaɗe e fiyaake ɓeynguure nelaaɗo no , himo tawa e aayeje ɗen jowi ɗen ɗe’o addi e ndr keerol aranol dammbugal 11 immorde e sawaa’ighu makko, imaamu saafa’ii wi’ii:
Tuma ndemi yi’inoo yimɓe ɓen gomɗii nawriiɓe laawi maɓɓe ɗin e nder maaje bewre e majjere. Mi waɗɗori innde Allaahu nden laaɗe daɗal ko ɓen woni yimɓe suudu on suɓaaɗo ɓurnaaɗo timmuɗo nulaaɗo fow joggitiimi ɓoggol Allaahuko ngol woni yiɗugol ɓeynguure nelaaɗo on wano yamiri en jogitago ɓoggol ngol.
1 -Goonguɓe ɓen ɗoo ko nelaaɗo Allaahuahu on e ɓeynguure mu’un nden (imaamuuɓeɓen iwuɓe e geyngol makko laaɓungol sabu fillayeeji selluɗI, haafizu abuuna’iimu yaltinii oohadiise e sawa’ighu wonannde ibnu hajar h/90 e nder yewtere imaamu zaynul aabidiina .
2 –Imaamu baaghir e imaamu saadigh wi’ii: laawol feewungol ngol ɗoo ko imaamu on, ko faanda e laawoy kadi ko yeesooɓe majjere1 -Goonguɓe ɓen ɗoo ko nelaaɗo Allaahuahu on e ɓeynguure mu’un nden (imaamuuɓe ɓen iwuɓe e geyngol makko laaɓungol sabu fillayeeji selluɗi, haafizu Abuuna’iimu yaltinii oohadiise e sawa’ighu wonannde ibnu hajar h/90 e nder yewtere imaamu zaynul aabidiina .
2 –Imaamu baaghir e imaamu saadigh wi’ii: laawol feewungol ngol ɗoo ko imaamu on , ko faanda e laawoy kadi ko yeesooɓe.
3 –muhammadu bu nya’aghuuba yaltinii gay bariid almujlaa o wi’I: mi lanndike abuu ja’afaru (muhammadu albaaghiru fii daalol Allaahuahu on towɗo tedduɗo :
((وأطيعوا الله واطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم ))
((ɗeftee Allaahuahu ɗoftoɗon nelaaɗo e ɓen heftinaaɓe fiyakuuji mo’on )) o jaabi
الم تر الي الذين أوتوا نصيبا من الكتاب يؤمنون بالجبت والطاغوت ويقولون للذين كفروا هؤلاء أهدي من الذين ءامنوا سبيلا
(Ebela a yi’aali faade e ɓen okkaaɓe geɓal immorde e defterende hiɓe gomɗina sanamuuji deyi hiɓe wi’ana ɓen yedduɓe ko ɗii ɓuri peewal e dii ɓen gomɗinɓe )).
Hiɓe wi’a yeesooɓe majjere ɓen e ɓen noddayɓe faaɗde e yiite : ko ɓee ɓuri feewude edii ɓeynguure nelaaɗo on.
أولئك الذين لعنهم الله ومن يلعن الله فلن تجد له نصيرا أم لهم نصيب من الملك ))
((ko ɓen woni ɓe Allaahuwaɗi kuddi mu’un kala on mo Allaahu huɗi a heɓantaamo ballo, kaa hara hiɓe mari geɓal immorde e laamu)) ko faandaa e laamu ɗoo ko ardagol julɓe ɓen baawo nelaaɗo.
(فإذن لايؤتون الناس نقيرا أم يحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله)
Harayno ɓe okkataano yimɓe ɓen ko fotata e porolol tamaro, kaa ɓe ańiray yimɓeɓen e hoore ko Allaahu okkiɓe immore e ureal makko))
Ko menen woni yimɓe ańaaɓe ɓen sabu kon ko Allaahu okki men o acciɗon.
(فقد الكتاب والحكمة وآتينا هم ملكا عظيما)
Ibraahiima nden ɓe yeddaɗun e telemma ɓeynguure nelaaɗo on ?
Gomɗii men okki ɓeunguure annabi ibraahiima nden deftere nden e hikma men okkiɓe lamu mawnungu)) himo mo wi’a men waɗii immorde e maɓɓe nulaaɓe e annabaaku e imaamuuɓe, ko fii honɗun waɗi sitawii hiɓe ghirritoo ɗun wonndema xeynguure annabi
((فمنهم من آمن به ومنهم من صد عنه وكفي بجهنم سعيرا))
((Hino tawaa e maɓɓe gomɗimɓe hino e maɓɓe kadi ɓe gomɗina, hino maɓɓe ɓen sakkotooɓe wota gomɗinehino maɓɓe kadi on ɗuuriiɗo gay nelaaɗo yiite jahannama dulboowe yoniimo)).
1 –Ibnu mardayni yaltini e firo oo aaya wonnde ko faandaa e wennjugol nelaaɗo ɗo’o ɗun ko wennjugol e fiyaake ali, ko faandaa e peewal e daalol Allaahu
ɓaawo peewal ngal feeñaniiɓe )) ɗun ko fiyaake imaamu alii (a).
1 – sa’alabii yaltinii e nder tafsiiru mu’un oo aaya immorde e tafsiiru alkabiiru gay ibnu abbaasi o wi’i tuma nde oo aaya tellinoo e nelaaɗo (s.a.w.) lelni jungo mun ngon e hoore ɓernde mun nden o wi’i : (ko min woni jertinoowo on ko ali woni fewnoowo on ko sabu maa yo ali feewirta feewooɓe ɓen) firooɓe e fillotooɓe hadiise buy fillike oo hadiise gay ibnu abbaasi, ko Allaahu daali ɗon
fewnu men laawol focciingol )) o wi’i: wi’ee fewnu men e yiɗugol nelaaɗo e ɓeynguure mun .
2 – Sa’alabii yaltinii e firo faatiha immorde e tafsiiru makko alkabiiru , gay abii buraydatu wonndema laawol focciigo ngol ko ngol woni laawol nelaaɗo muhammadu e ɓeynguure mun.
3 - Imaamuuɓe suudu nelaaɗo on ko jeyaaɓe e koohooɓe goonguɓe e yanuɓe sahiidi.
4 -Firooɓe fotti ghuushajii ghirritori ɗun on ko jeyaaɗo e imaamuuɓe as’sriyankooɓe ka’o yewti fii almamaaku immorde sarhu tajriidi–wonanndema oo aayako tellinaa ko e imaamu ali tuma nde o sakkitinoo (ittunoo sadaka) himo e nder rukuu’u ka nder julde. Nisaa’i yaltinii e nder sahihu muuɗun tellagol oo aaya e Imaamu ali gay ibnu salaam, joomiraawo deftere hino wi’ee aljam bayna assihaahu assittati e firugol simoore maa’idatu yewtii sifa ngoo firo ɗoo sa’alabii yaltinii e nder tafsiiru mu’un alkabiiru tellagol oo aaya e imaamu Ali.
1 – Ibnu hajar wi’ii ender keerol aranol dambugal11 immorde e sawaa’ighu makko, e hino ko’o wi’I kon : aaya jeetataɓo ka Allaahuahuahu daali ɗon:
((وإني لغفار لمن تاب وآمن وعمل صالحا ثم اهتدى
o wi’I:
saabitulbanaani wi’ii : ko ɗun woni o feewi e yiɗugol ɗoftoo ɓeynguure nelaaɗo on, o wi’I fillaama gay abii ja’afar albaaghiri kadi, hooti ibnu hajar filli hadiiseeje fii daɗugol on feewirɗo sabu yiɗugol ɗoftoo ɓeynguure nelaaɗo on (s.a.w.) gomɗii o joopike konko’o eggi ɗun e imaamu baaghiru e konko’o wi’a ni haari bun yahyaa : ko an yo haarisu enee a yi’aali ko honno Allaahuahuahu sartiniri neɗɗanke tuubuubuye nafataamo wonaa gomɗingol wonaa golle moƴƴe haa o feewira sabu yiɗugolme ɗoftoo men, hooti ommo jam e kisiiyee woni e mu’un filli tuugude e soro makko imaamu alii o wi’I:
والله لو تاب رجل وآمن وعمل صالحا ولم يهتدي الى ولايتنا ومعرفة حقنا ما أغنا ذلك عنه شيئا))
((Mi woondirii Allaahu si goɗɗo tuubii gomɗini golli ko mƴƴi o feewiraali sabu yiɗugolmen ɗoftoomen annda haghghee amen on ɗun nafataamo hay huunde)).
1 –Ndaaru maanaa oo aaya e nder saafa’ii, e tafsiiru alii bunibraahiima, konko fillii ɗun ibnu baaba wayhi ɗun ɗoo fow ko ittude e imaamu baaghiru e imaamu assaadighu e imaamu arridaa, e konko Allaahuahuamatu albahrayni addi e nder tafsiiru mu’un immorde e hadiiseeji ahlussunna e nder dammbugal /115 immorde e deftere makko.
2 –gaayatul maraam wanon al’alaamatu albahraynii dammbugal /224 o addii oo hadiise 12 fii tellagol oo aaya e fii ɗoftagol imaamuuɓe ɓen ka suudu nelaaɗo (s.a.w.) ko wano non ka nder danmbugal 223
3 –Allaahuahuamatul lbahrayni addi e nder gaayatul maraamii dammbugal /48 hadiiseeji tati immorde e ahlussanna wonndema : neemaaji ɗI ko ɗun woni konko’o neemini e yimɓe ɓen sabu yiɗugol imaamu ali ɗoftoomo kanko e Nelaaɗo (s.a.w.) e ɓeynguure makko nden .
4 –Ko hinaa gooto yaltinii oo hadiise immorde e joomiraaɓe sunanuuji wano imaamu wahiid e nder suuratu maa’idati e nder deftere makko gay abii sa’iidul khidrii owi’ii :
oo aaya ɗoo tellike ńannde khadiir khum e fiyaake alii bun abii taalibe.
I maamu sa’albi yaltinii oo hadiise e tafsiiru makko on himo wiinii fillike oo hadiise e nder faraa’idu makko e laawi ɗuuɗuɗi:
Fillaama gay abii hurayrata, abuu na’iimu eggi oo hadiise e nder nuzuulil ghur’aana e tuugorde ɗiɗI goɗɗo e majji ko immorde e abii raafi’u oya on ko immorde e a’’amashu itiyya.
hino e nder gaayatul maraamii hadiiseje jeenay immorde e laawol ahlussunna, e hadiiseeje jeetati jeetati immorde e laawol shii’a ndaaru immorde e mayre dammbugal /373/38.
1 – Dylamii yaltinii wano aoniri e firo aaya on immorde e sawaa’ighu gay abii sa’iidu alkidrii o wi’ii gay nelaa?o (s.a.w.)
وقفوهم إنهم مسؤولون أي عن ولاية علي.
Koɓe lannditoy teeɓe fii ɗoftagol imaamu alii . waahidii wi’ii : hino tawaa eko Allaahuahuahu neliri annabaaɓe ɓen ɗoftagol ɓeynguure Nelaaɗo on, o waɗi e ɗun dalilji semmbuɗi, e wasiyaaɓe wano ariri e firo daalol Allaahu toowuɗo
((واسأل من ارسلنا من قبلك من رسلنا ))((Lanndo ɓen ɓe men nuli ko adimaa immorde e Nulaaɓe amen)ko woni tigi ɗun ko tawaaɗun ko Allaahu nangi ahdi gila ko’o wi’unoo :
ألست بربكم
((Ehinaa min jeyi on))
waon woniri tafsiiru oo aaya immorde e sawaa’ighu fillike nder daalol Allaahuahu :
((Daaɗeeɓe no kamɓe koɓe lanndeteeɓe)) ko woni ɗun ko gay ɗoftagol alii(a) ko sabu Allaahuahu yamirii Nelaaɗo mu’un yottingol goonga on wonndema on torotaakoɓe fii yottinngol nulal ngal njoddi si wona yiɗugol rerɗa e ɓadondiraaɓe enɗan Nulaaɗo on o wi’i ko woni ma’anaa ɗun ko wonndema ko lanndoy teeɓe yarliɓe ɗoftike ɓeynguure Nelaaɗo on wano Nelaaɗo on yaririɗe non, kaa ɓe yeebuno ɗun Ibnu hajar kontii oo aaya e nder dammbugal / 11immorde e sawaa’ighu e ɓen aayeeje telliiɓe e fiyaake ɓeyghuure Nelaaɗo on .
1 – Abuu na’iimu yaltinii e firo oo aaya e nder hilyatu makko, e konko yaltini ɗun kala yaltinɓe wano sa’alabii e naysaaboorii e barghii fii ma’anaa oo aaya e nder tafsiiru maɓɓe, e konko ibraahiima bun muhammadu alhamwiinii eko hinaa oo immorde e ahlussunna, e konko filliiɗun abuu ali attabasii e firo oo aaya immorde e majma’al bayaani gay amiirul mu’uminiina (a) e nder dambugal 44e 45 immorde e gaayatul maraam .
2 – Hhadiise ahlul bayti yinndinay oo ma’anaa
3 –Ibnul mukhazalii shaafa’ii yaltinii immorde e ibnu abbaasi o wi’I :
أخرج ابن المغازلي الشافعي عن إبن عباس قال:
سئل النبي (ص) عن الكلمات التي تلقا ها آدم من ربه فتاب عليه ؟ قال (ص):ساله بحق محمد وعلي وفا طمة والحسن والحسين فتاب عليه وغفرله ))
Nelaaɗo lanndaama (s.a.w.) gay ɗin konnguɗi ɗi baaba aadama lonnginii?un immorde e joomi mu’un o ja?animo tuubuubuyee? nelaa?o maaki : O tororiimo sabu Nelaaɗo e alii efaatima e alhasana e alhusayni o jaɓanimo tuubuubuye o hafranimo )).
1 asshawaa’ighul muhrighatu wonande ibnu hajar ka’o firi daalol Allaahu on ɗo’o dambugal /11 .
2 – Ibnu hajar kontii oo aaya e aayeeje telliɓe e ɓeynguure nelaa?o on dammbugal 11 immorde e sawaa’ighu makko . Ibnul mukhaazalii shaafa’ii yaltinii gay imaamu baaghir o wi’i :
Mi woondirii Allaahu ko menen woni yimɓe aɗaaɗ ɗen .gaayatul maraam dammbugal /60 e /61 .
3 – Muhammadu bun ya’aghuuba yaltinii gay imaamu assaadighu o wi’I :
menen ko men yimɓe ɓe Allaahu farli ɗoftagol men, ko menen woni tutiiɓe eganndal, ko menen woni añaaɓe ɓe Allaahu daali :
(أم يحسدون الناس علي ما آتاهم الله من فضله )
1 – sa’alabiyaltinii e ma’anaa oo aaya e nder tafsiiru mu’un gay ibnu abbaasi o wi’i : Aaraafi ko nokku toowuɗo immorde e siraate, abbaasi hino ɗon e hannga e Ali e Jaafaru jul janaahayni, hiɓe annditira yiɓɓe maɓɓe ɓen sabu rawnugol geece e ayɓe maaɓe ɓen sabu ɗawluggol geece,.Haakimu yaltinii konko ‘o tuugiɗun e Ali o wi’i : men daroto ɗannde darngal hakkunde yiite e aljanna, kala on walluɗo men men anndiroyaymo maandeeji makko ɗin .
2 –Ibnu hajar jantike e nder keerol jowaɓol dammbugal /9 immorde e sawaa’ighu makko tuma nde o jantinoo faatagol Alii (a) o lanndaama hari himo ka ngangunal kuufa fii daalol Allaahu :
(رجال صدقوا ما عاهدوا الله عليه)
ɗun ko ahdi faade e giɗo an on muahammadu (s.a.w.) hino ton goonguɓe ko haldi e Allaahu kon) o wi’i : Allaahu hafranmen oo aaya tellike e an e bappa an hamzata e ɓiɗɗo bappa an on ubaydatu bunil harsi bunil muttalibi, siko woni ubaydatu timmi sahonndinaama ñannde badri, hamza kadi sahonndinaama ?annde uhdi min kadi miɗo habbii ɓuruɗo malkiseede mono moddinammi ƴiiƴan, hooti o joopi waare makko nden e hoore nder o wi’i.
1 – Itaama gay tafsiiru mujaahidu e yaaghuuba bun sufyaana gay ibnu abbaasi e daalol Allaahuahu
واذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا اليها وتركوك قائما ))
Si?e yi’i julaaku maa beleeɗe saakitoo ɓe yaha ka julaaku ɓe acce hi?a darii )).
Anndu no dahyayul alkalbii o arii e ñalaande juma himo iwi saamii o addi ko yeeyetee o tippii e kaaɓe nebban, hooti o tippii e mbaggi fii yo’o anndin yimɓe ɓen arugol makko, yimɓe ɓen dogi acci Nelaaɗo hino darii himo khutbude ko woni tun : Alii e Alhusayni e Alhasna e faatima e salmaanu a abaa zarri e mighdaade, o wi’ii gomɗii Allaahu ndaari faadee e julirde annden e juma siwonaa ɓee ɗoo saare nden dulbayno yiite ɓe wa’a wa yimɓe annabi luutu .Allaahu tellinii e ɓen heddodinoo ɓe e Nelaaɗo ɓen ka nder juulirde oo aaya .
يسبح له فيها بالغدو والآصال رجال لاتلهيهم تجارة ...))
1 – sa’labii yaltinii e ma’anaa oo aaya immorde e tafsiirul kabiiru e /s /12 e hino ɗoo hadiiseji jeenay selluɗi .
2 -Dun ko joopagol faadee e ko Allaahu daali :
مثل نوره كمشكاة ))
Misal annoora makko on hino wa’i wa jowlol ))
Gomɗii ibnu mukhaazali yaltinii (oo ko saafa’iyankeejo) e nder deftere makko hino wi’ee manaaghibi, e kon ko’o tuugi e alii bun jaafaru o wi’i mi lanndike abal hasan ((alkaazim) gay daaol Allaahu
كمشكاة فيها مصباح ))
O wi’i jowlol ngol ko faatima lampu on ko alhasana e alhusayni,
((والزجاجة كأنها كوكب دري ))
O faatima woniino hoodere kan?e durru hakkunde rewɓe winndere nden ɗun hino huɗee e immorde e leggal barkinaagal , ɗun ko annabi ibraahiima .
لاشرقية ولاغربية :
Wonaa yahuuduyankewal wonaa annasaarayankewal .
يكاد زيتها يضيء
O wi’i ganndal hino a wowlugol immorde e maggal o wi’i hino e maggal imaamuuɓ e lontondirayɓe
ولو لم تمسسه نار نور علي نور يهدي الله لنوره من يشاء
Allaahu hino fewna e yi’ugol ahli bayti on yi’uɗo.
1 –sadrul a’imma eggii gay abiibakri bun mardawayhi e tuugude faadee e alii o wi’i: ɗee mofte sennditoto cappanɗe jeeɗiɗI e tati feddeji ɗeefow ɗe naatoyay yiite siwona fedde wootere nden ɗon naatay aljanna, ko nden Allaahuahu daali fii mu’un:
(وممن خلقنا أمة يهدون بالحق وبه يعدلون)
Imaamu alii maaki ɓen ko min e fedde annden .
2 –Sayku tuusii addii e nder aamaali makko e tuugude e imaamu ali wonnnde nelaaɗo Allaahuahu on nawdii oo aaya :
(( لايستوي أصحاب النار أصحاب الجنة )
O wi’i yimɓe aljanna ko ɓen ɗoftiiɓe lan ɓe jaɓi komi lontini ali kon ɓawto an ɓe ńinni heftugol imaamu alii fiyakuuji julɓ ɓen. o lanndaa kadi fii yiɓɓe yiite ɓen o wi’i ko on ańuɗo yo yimɓe suudu anndun heftu fiyakuuji julɓe ɓen o firti ahdi dnin o haɓI imaamu ali (a) ɓawto an.
Saduughu addii oo hadiise gay ali (a). abul mubbad muwaffaghbun ahmad gay jaabir o wi’i : Nelaaɗo Allaahu on maaki (s.a.w.) : Mi woondiri onmo wonkii an woni e juuɗe mu’un anndu no alii e fedde mu’un nden ko ɓen woni daɗoyooɓe malaaɓe ńannde darngal.
1 –Gaayatul maraam dammbugal /81 e 82. tafsiiru alii bun ibraahiima.
2 –Oo aaya tellike e fi hamjata e alii e ubaydatu tuma nde ɓeha ɓunoo atbatu e shaybatu e waliidu, gomɗimɓe ɓen ko hamjata e alii e ubaydatu, faggitiiɓe bonɗiɓen ko atbatu e shaybatu e waliidu.
3 – Ibnu hajar dambugal /11 immorde e sawaa’ighu makko :
4 – Bukhaarii ka’o firi suuratu hajji ɗon h/107 juj’u 2 ittude e sahiihu makko
1 –Oo aaya tellike e fii alii e waliidu bun aghabatu bun abii mu’iit ko fillotooɓe hadiise e firooɓe woni ko yewtiɗun.
Ndaaru asbaabu annujuulu
2 – Oo o aaya tellike e fii alii e bappa mu’un abbaasi e talhata bun shaybatu, ɗunle ko tuma nde ɓe mantinoo talhata wi’i : komin woni jon suudu ndun komin jogii saabi mayru e conci mayru, abbaasi wi’i : Ko min woni jooma rarnirdu ndun ko min yarnata, ali wi’i :Kohonɗun wi’o ton gomɗii mi juulii lebbi jeego’o ko adii yimɓe ɓen fow ko min woni jooma jihaadi. onsay non Allaahu tellini oo aaya.
3 –Haakim addi e nder mustadraku mu’un h/4 /s/3 gay ibnu abbaasi o wi’i :
o yeeyii wonkii makko kin, o watti conci nelaaɗo on ,… Haakim wi’i oo hadiise ko selluɗo . zahabii ghirritike ɗun, e nder talkiisu mustadraku
( أخرج الحاكم عن علي بن الحسين قال : إن أول من شري نفسه إبتغاء رضوان الله علي بن ابي طالب اذبات علي فراش رسول الله )
Haakim fillike gay ali bunil husayni o wi’i : anndi ko adii yeeyude wonkii mun e fii yarluyee Allaahuahu ko Ali bun abii taaliibe tuma nde o waalinoo ka belebon (waalorde)) Nelaaɗo on (s.a.w.) hooti gomɗii imaamu alii egga : Mi dandirii wonkii an ɓuruɗo moƴƴude e yaaɓuɓe koccuuje ɗen e on wanngiiɗo suudu kaaba ɓooyundu e harre ɓaleere nden
1 - fillotooɓe hadiise e firooɓe wi’ii oo tellinaama a fii Imaamu Ali: tuma nde o sakkinoo e kene o gunndoo e nder jemma e ńalorma, ibnu abbaasi addi ngo’o firo e oo fillayee.
2 -Adduɗo goonga on ko nelaaɗo Allaahu on, on gomɗimɗo ko amiirul muminiina ali(a) sabu maaku imaamu albaaghiru e imaamu assaadighu e imaamu rida e ibnu abbaasi e ibnulhanafiiya. Ko wano non ibnu mardawayhi .
1 –Ndaaru firo suurattuuri h/468 /s/2 alhaakim sahiihu makko on , e hino ɗon fillayee firtay ɗo oo aaya .
2 – ((A ssawaa’ighu l muhrighat u ibnu hajar dambugal /11 ittude e ibnu abbaasi wonndema ko faandaa ko yo kisiiye wonu e ɓeynguure nelaaɗo nden, ko wano nii fakrurraazii janntori .
1 –bukhaarii yaltinii oo fillayee e nder deftere tafsiiru ghur’aanu /s ka’o firi ɗon suuratulahjaabi .
muslimu fillike oo fillayee e nder s/1 immorde esahiihu makko .
2 –Ndaaru aaye ɗimmo e ɗee aayeeje
3 –Sa’alabii addii e maanaa oo aaya e nder tafsiiru kabiiru e tuungannde ɓantaande e nelaaɗo Allaahu (s.a.w. ): O maakituubaa ko leggal wonungal ka nder aljanna, lasli maggal on hino ka galle alii calɗi maggal hino e hoore yimɓe aljanna, yoga e maɓɓe wi’I :
lasli maggal on ko nelaaɗo Allaahu, men lanndikema ngal leggal o wi’I :
Lasli maggal on hino e galle alii calɗi maggal on hino e dow yimɓe aljanna ɓen .
Nelaaɗo maakii : E hara galle alii e galle an wonaa gootun?
4 –kulaynii fillike e tuugannde makko sellunde gay saalim o wi’ii :mi lanndike abaa jaafaru ((albaaghir )gay daalol Allaahuahu towɗo :
( ثم أورثنا الكتاب الذين آمنوا الذين اصتفينا من عبادنا …
On say ommo jam e kisiiyee woni e mu’un wi’i: attiiɗo huuwugol ko moƴƴikon ko imaamu on, hakinndiiɗo on ko annduɗo imaamu on toońuɗo hoore mu’u n on ko ommo anndaa imaamu on.
1 –Ibnu asaakiri yaltinii oo fillayee gay ibnu abbaasi wano woniri non ender keerol /3 dammbugal /9 /h/76 immorde e sawaa’ighu. nayaɓal ghur’aana on tellike e fii nelaaɗo e ɓeynguure mu’un. Ko an yo musiɗɗo jaɓu ɗii hujjaaji weltoraaɗI sabu Allaahu. Ko humpitiiɗo yewtaymaa ko laaɓI .


text:
Hooreejo leydi Senegaal huccondirii e Senegaal ngam hollirde bollol mum gaadoraangol e kala jofnde 04 awril. Yeewtere ndee tonngii ko e hojomaaji sappo e tati. O meeftii e ngonka leydi ndii. O ɓuri yajnaade ko to bannge pinal e darnde nde laamu nguu fiɓi daraade e wallitde. O haali ko yowitii e jeyal leydi duumotoongal tawa yoɓetaake ngam wallitde Senegaalnaaɓe e jeyde leydi mumen.
O haalii kadi ko yowitii e njoɓdeele ardiiɓe gure poti yoɓeede e sahaaji garooji.
To bannge konu Senegaal, o hollitii weltaare makko e darnde mum sabu ko kam woni konu jeeɗiɓiijo e nder aduna oo.To bannge politik o habrii suɓngooji ina tabiti yuɓɓineede e 30 sulyee. O hollitii weltaare makko e ɓrsngu Senegaal sabu ko fadanoo koo e binnditgol ngol ɓennaama. O eerrima Senegaalnaaɓe e dental ngam gollaade leydi ndii.
Abou GAYE
BOLLOL MAKKI SAL E JOFNDE 04 AWRIL : TONNGOL GOLLE E NDER HOJOMAAJI 13
Hooreejo leydi Senegaal huccondirii e Senegaal ngam hollirde bollol mum gaadoraangol e kala jofnde 04 awril. Yeewtere ndee tonngii ko e hojomaaji sappo e tati. O meeftii e ngonka leydi ndii. O ɓuri yajnaade ko to bannge pinal e darnde nde laamu nguu fiɓi daraade e wallitde. O haali ko yowitii e jeyal leydi duumotoongal tawa yoɓetaake ngam wallitde Senegaalnaaɓe e jeyde leydi mumen.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté(e) pour rédiger un commentaire.
RADIO LEWLEWAL
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 15 YARKOMAA 2018
NGALU TONNGOODE 290 : MAMMADU DEM KISAL SENEGAAL
Cakkite+
-
-
-
-
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL 2018Posted in: Joljole
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Song Title : Dhadke Mera Dil Mujhko
Movie: BABUL
Singer SHAMSHAD, CHORUS
sha : ( dhadke mera dil mujhko jawaani raam kasam na bhaaye bachpan yaad aaye ko : ho bachpan yaad aaye ) -2 sha : ho o o ko : ho o o sha : rum-jhum aai hai aai hai sha : ho o ko : rum-jhum aai hai aai hai sha : ho o saawan ki rut albeli ko : saawan ki rut albeli sha : baadal garje bijali chamke ko : baadal garje bijali chamke sha : kaise rahu main akeli ko : kaise rahu main akeli sha : ho kaise rahu main akeli kaun sune baalam bin dil ki baat kahi na jaaye bachapan yaad aaye ko : ho bachapan yaad aaye sha : ho o ko : o o sha : ek to thandi pawan chale, pawan chale ho o o o ko : ek to thandi pawan chale, pawan chale sha : ho o aur dil khaaye hichakole ko : aur dil khaaye hichakole sha : dooje mundere kaaga bole ko : dooje mundere kaaga bole sha : sun ke mera man dole ko : sun ke mera man dole sha : ho sun ke mera man dole bal-bal jaaun kaaga par jo pee ka sandesa laaye bachapan yaad aaye ko : ho bachpan yaad aaye sha : dhadke mera dil mujhko jawaani raam kasam na bhaaye bachapan yaad aaye ko : ho bachapan


text:
Ko Fecci-jamma talaata hanki wonnoo lajal battindiingal ngam jettingol doggi wonande yiɗɓe jeyeede e suɓngooji depiteeji. Hakke 45 doggol yettiima juuɗe jaɓɓatooɓe ɓee. Ɓeen ne ina njogii balɗe ɗiɗi ngam jaɓde walla riiwtude doggi ɗii.
Fecci jamma talaata 30 Me,duñondiral heewii e nokku to doggi ɗii nawatee too. Limaama ko meeɗaa waɗde e daartol politik Senegal hakke 45 doggol e ko fuɗɗii suyde yettinaama toon. Woote ɓurnooɗo heewde doggi haa ɗoo waɗi ko doggi 24.
Wonande Bennoo Bokk Yaakaar, anndaama ardatoo doggol maɓɓe ko Mohammed Bun Abdallaah Joon. So tawii ko Dakaar,won wiyɓe Bennoo suɓii ko Maymuuna Ndooy Sek. Oon ko jaagorɗo kalfinaaɗo njilluuji e diwngooji. Kono ina e ko ɓuri jaalaade ko Aamadu Bah jaagorɗo faggudu e ngalu leydi ndii.
To Cees ko Siree Jah suɓaa ngam ardaade doggol falnde ndee. Mustafaa Ñas nawaa ko to Ñooro.
Hollitaama kadi Aliw Sal e Abdullaay Cimmbo njeyaaka e doggol ngol.
To bannge Mankoo Takawu Senegaal, ko Kaliifa Sal ardatoo doggol ngenndiwol ngol. Dakaar noon ardatoo ɗum ko Bammba Faal.
Mankoo Wattu Senegaal ko Josef Saar ɓe cuɓii ngam ardaade doggol ngol.
« Coalition gagnante » ko Abdullaay Wadda woni hoore doggol maɓɓe.
Ko 09 suwee doggi laawɗinaaɗi ɗii njaltintee. E oon sahaa ko ceerndugol goobuuji karte lannda walla waalde heen kala.
Ko 19 sulyee ruumo jarlibaade suɓotooɓe ngoo fuɗɗotoo.
DOGGI NDAARTOOƁE DEPITEEJI : WON KO FUƊƊII SUYDE HEEN
Ko Fecci-jamma talaata hanki wonnoo lajal battindiingal ngam jettingol doggi wonande yiɗɓe jeyeede e suɓngooji depiteeji. Hakke 45 doggol yettiima juuɗe jaɓɓatooɓe ɓee. Ɓeen ne ina njogii balɗe ɗiɗi ngam jaɓde walla riiwtude doggi ɗii.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Vous devez être connecté(e) pour rédiger un commentaire.
RADIO LEWLEWAL
JAAYNDEEJI SENEGAAL NAASAANDE 18 YARKOMAA 2018
NGALU TONNGOODE 295 : MAMMADU BOOKAR NAAN
Cakkite+
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
Sifaa hanki pinal hannde, ko fedde nde wonaa laamuyankoore hirjinoore, siftinoore, tintinoore, rewrude e tinndinooje, daraniinde siftinnde leňol e famminnde ngol caɗeele dookɗe renndo, e reentinnde ɗum en, e weytinnde, e yejjitinnde ɗum en mette walla siftinnde ɗum en nguurndam haŋki. Ko yimɓe fof ndenndi, njeydi Sifaa.
Nde faltaaki hay leňol gootol, haa teeŋti e ngol fulɓe ngol, ko fedde yillotoonde e kala wuro maa gurel, sabu nde yiɗi ko sarde pinal haa yimɓe fof pota heen faamamuya.
Ko ɗuum waɗi, alkamiisa 5 e Aljumaa 6 lewru mee, Sifaa Hanki Pinal Hannde yilloyinoo ma Kahayɗi e noddaandu USAT. Nde Sifaa dawi Nuwaasoot e waktu 8 subaka, aroyi kahayɗi ko hedde waktu 4 e feccere kikiiɗe. Hade mayre naatde Kayhayɗi, nde tawi ko terɗe USATnaaɓe ina ngari jaɓɓaade nde to wiyetee Beelinaaɓe. Otooji ɗii ndeggondiri fayde kay dimmbee joorooro sammee naayoo, kay wonaa yumma, kay wonaa baaba, kono kay diwnii baayeeji. Nde Alla addi nde haa e leegal biyeteengal TANTAAJI, nde tawi ko gila naatirdeTANTAAJI, ko lasi yimɓe rewɓe e worɓe, sukaaɓe e mawɓe, ina ngari jaɓɓaade Sifaa, e mbaydi njooɗndi. So a yiyii ɗee lase rewɓe, ɓee ina ɓornii ɗii comci, sago maa tan ko yo a daň hono majji. Eɓe moorii moorol wiyetee ko Sifaa Hannki Pinal Hannde. Worɓe ɓee ina kolliri cubalaagal haŋki, so mi hulaani nii, mi wiya, kala heen mo ɓoɗɗu-ɗaa ko ndaneewu yaltata e mum. Nde mbismaa, nde wertanaa leeso e yeeso, nde tawnoo yeeso wonaa kasoo kono cokaaɗo heen fof tinat, nde ɓuuftaa, nde ňaamninaa, nde yeewtaa, tampere yalti e ɓalli maɓɓe. ňlande heen Kahayɗi ina wuli, fotde 45 degere, kono nde wonnoo jeewte ɗee ina kawri e yiɗde, nde yahdu e nguleeki kii tan. Ndeen yahii haa naange ngee mutii, golle kuccanaa, nokku ɗo hiirde nde waɗatee ɗo feewnaa. Waktu 11ɓo jamma yontii, diɗɗal Sifaa hanki pinal hannde, wonndude e jalluɗi Yelaa Faama Mbay, keblii ngam waɗoyde aadii mum en, hawri ko ňalnde heen Usmaan Hammadi joob ina jofti e wuro hee, ummoraade Dakarel. Sifaa hannki pinal hannde ina ardi e jaayndiyankooɓe rajo renndo e rajo Fonndu, jokkondiral hakkunde hiirde ndee e ɗiin rajooji waɗii haa addani wonɓe Amerik, Bankok, Orop, Afrik e ɗo ɗiin raajoji mbaawi heɗeede fof, renndude e Kahayɗinaaɓe hiirde ndee, nde wonnoo jokkondiral ngal wonnoo ko ɗoon e ɗoon (direct).
Nde Usmaan hammadi toƴƴi daande e udditgol hiirde ndee, daande makko seeki jamma, finndini ɗaaninooɓe, diwni kelewaaji joŋtunooɗi koyɗe ina ɗaanii, ɗum jirwi no haanirta nii, Kahayɗinaaɓe ngirňitodii e wutteeji mumen ɗi guubu ceertungu, haa teeŋti e bula Kahayɗi, ɓe ndaangani hakkunde dingiral ngam juuroyde oo ɓiɗɗo jibinannde Kahayɗi mo wulaango boolumal. Kelle e gulaali e luukaali mbaɗii oolel, yimɓe mbeltiima, hakkillaaji ngartii, sabu maɓɓe wayrude nannde ndee
daande. Nde Usmaan ƴeeŋi, yimɓe njooɗtii, debbo gawlo o lomi yolnde e daande mum ngawlaagu e yimre mum malisaajo, hono Faatimata Mammadu Mbay mo Jalluɗi Yelaa. Hiirde ɗeɓi fusde sabu feccere e tawtoraaɓe hiirde ndee, ko yari maayo en, ɓe njaraa deeɓeele ɓe mbaccaa balamaaje, ɓe nguutaa dimmbeeji, ɓe njolaani e laakon bal mbacca. Itti min samaawu tan ko dille keewɗe ina ngummirii min bannge rewo, min cikkatnoo ko yimɓe, kono ndeke ko noodi. Seeɗa hiirde nde fusa, kono nde wonnoo jaaltaaɓe ina e hiirde ndee, ɗum wonti baar ɓuuɓɗo, oon woni Jibi Hammadi joob, hooreejo fedde USAT.
Golle njokki, yimɓe mbeltii. Fedde mo ceɗɗo mo saɗaaka ňalaande naati dingiral, hono Mamadu Yero Jak. Ndeen woni Sifaa Hanki Pinal Hannde e ɗii comci ɗi goobu asamaan ; kelle e gulaali eelti, wonndude e naayaali jooɗɗi, jimɗi belɗi, e tinndinooje baɗɗe faayiida, pinndinooje, ciftinooji neɗɗo e nguurndam mum. Ko noon jammaaji ɗi njahri. Ndeen hiirde fusi ko e waktu tataɓo jamma, ko e oon sahaa ciifondiral nanondiral gollodaade hakkunde hooreeɓe pelle ɗee waɗaa, hono SHPH e USAT. Ko ňalnde aset 7 mee fedde SHPH ummitii kahayɗi fayde Nuwaasoot .
Umar Bah Mboyna


text:
Daartol annabi Ilyaas
Hono biyateeɗo Kaaba El-ahbaari wiyi : nde Annabi Ilyaas jibinaa ndee, tawaama e mum annoore mawnde sanne, nde nganndu-ɗaa, ina waawi yaynaade fuɗnaange e hirnaange ! Ɗum firtaani noon annoore ndee wayi ko no lampaaji kuuraa nii, walla no naange nii, ɗum firti ko o neɗɗo jooɗɗo, laaɓtuɗo e yonta makko, darjuɗo e nder renndo mum, kono nde o jibinaa ndee, ɗum waɗii fiɗnde mawnde, sibu yiyaama ñalnde heen e oon jamma, fooyre mawnde, haa wuro ngoo fof yaynii, kono ɓe nganndaa ɗo ɗum ummii, haa Israayiilnaaɓe fof naamndii yo caafal ngal rewe haa anndee ɗo ummii. Ɓe ndewi ɗum ha ɓe tawi ko ɗum jibinannde hesere. Annduɓe maɓɓe kolli ko won cukalel ngel wonaa mehel jibinaa, etee ko ɓiyum ɓiyi Annabi Haaruuna, (JKM) jibini ngel.
Israayiilnaaɓe keɓɓitii mbiyi ɗumɗoo ko ɓural ngal Alla waɗani min ngam halkude sanndolinɓe e yeeso makko. Nde yahi haa Ilyaas timmini duuɓi mum jeeɗiɗi, o huñii deftere tawreeta ndee, won nde o wiyi e nder ñalngu ngootu : “eehey mon Israayiilnaaɓe, maa mi hollu on kaawise gooto ummoraade e am ”. O wulli wulaango mawngo sanne ! E nder ngoon wulaango, ɓe kuli heen kulol mawngol ngol hono mum alaa, haa ɓerɗe maɓɓe taƴi. Ndeen kulol ngol ɓurtii e maɓɓe, ɓe pewji warde mo. Ndeke o ejii ɗumɗoon, o dogi ɓe, o fayi to dow kaaƴe mawɗe ina ngoni sara nokku maɓɓe oo, o woni toon omo waɗda e kulle lakde taaroo yirilloo, ko wayi no ngayeeji, powbi, cewɗi, ngatameeje, e ñiibi e ko nanndi e ɗeen geɗe, haa o timmini duuɓi makko capanɗe nay (40). Jibril (JKM), jippii ari e makko kanko Annabi Ilyaas, o wiyi mo : “holi aan ?” Jibril wiyi mo : “ ko miin Jibriil ”. O wiyi ɗum kadi hol ko addu maa ɗoo ? Jibriil wiyi mo : “ mbiɗo weltinir maa Annabaagal e nelal, Geno waɗii ma nelaaɗo feewde e leñol sanndollinɓe ɓee ”.
Annabi Ilyaas wiyi mo : “ hol no ɗum wonirta, miin ko mi gooto, kamɓe ko ɓe dental, etee eɓe njogii njogitaaje ? ” Jibriil (jkm), wiyi mo : “ poolgu ko aan jeyi, doole ngoodani ko Alla, nganndaa Geno yamirii denndaangal kulle lakde ɗee e jeyli ɗi nganndu-ɗaa ɗii yo mballe. Anndu noon o hokku maa ko doole capanɗe tati Annabi, fokkit yah to koreeji maa ”. Laatiima e oon yonta, eɓe njogii ɗoon e nokku maɓɓe hee, capanɗe jeeɗiɗi wuro, kala heen wuro ɓuri won e gure laamorɗe hannde ɗee mawnude. Annabi Ilyaas dañii hoolaare ummiinde e geno, o tellii o ruttii o fayi to leñol makko. Nde o yettii ɓe, o jippii ko e nder wuro wooto e sara galle laamɗo canndollinɗo gooto e laamɓe wuro ngoo, o woni ɗoon omo dursitoo tawraata makko ñalnde kala, daande dow haa laamɗo oo e jom suudu mum mbaɗti nande daande makko. Jom suudu laamɗo oo ari e makko, wiyi mo : “ holi aan, e hol ko njiɗ-ɗaa ?” O wiyi : “ miin ko mi nelaaɗo Alla feewde e mon ”. Debbo oo wiyi : “ hol ko ndallironto-ɗaa ?” O wiyi : “ hol ko njiɗ-ɗon ?” Debbo oo wiyi : “so won ko mbaaw-ɗaa, noddu ngeya jeynge huɓɓoowe ara ɗoo ?” Annabi Ilyaas noddi jeynge ngee, ɓe tinaani haa jeynge nge yettii yeeso maɓɓe ina huɓɓa. nde o yiyi ɗum tan, o dogi o haalanoyi jom galle makko. Oon ari yiyi ɗum. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe tuubi ɓe jaɓi Geno ko gooto, mo alaa denndidiiɗo.
Annabi Ilyaas ƴetti kaake mum, ɓenni, fayi to wuro woɗngo ɗo o waajoytoo ngam yettinde nelal joom makko. Nde o yettiima, o fuɗɗiima waajaade tan, ɓe nanngi mo, ɓe piyi mo, ɓe koyni mo, ɓe lorli mo, ɓe ɓennini mo to laamɗo maɓɓe mawɗo oo. Ɓe pawi e makko doole maɓɓe e kattanɗe maɓɓe. Laamɗo oo wiyi mo : “ so tawii a reentaaki, min nduppu maa ”. Nde o nani kaan haala tan, kanko Ilyaas o wulli wulaango fakitngo, ɓerɗe maɓɓe fof taƴi, ɓe kuli kulol ɓurtungol. Jeynge maɓɓe ñifi, firti ko jimme maɓɓe fukkiima, yimɓe ɓe keddii e nguumu-ngaama, firti ko ɓe ngaandi e koye maɓɓe, ɓe mbiyi mo : “ eehey maa Ilyaas, min nganndii fiyaaku maa, fad haa janngo. ” Nde yahi haa weeti, Annabi Ilyaas ari e maɓɓe ina waajoo, o wiyi ɓe : “ yo ɓe ndeento leepte jeynge”. O yettini ɓaataake joom makko, ɓe mbiyi mo : “ aan a nelaama ko haɗi joome waɗdude e maa koniyanke mo ina reen ma ?” Annabi Ilyaas heɓɓitii wiyi : “ kooni on mbooraama !” Hol kattanɗo waɗde hunnde e nder hoddirooji walla fiyakuuji Geno ina luundoo ɗum ? Ɗoon e ɗoon o heñii, o yalti o fayi to laamɗo maɓɓe biyateeɗo Jaaba oo, goongɗinɗo mo, o haalani ɗum. Laamɗo mawɗo oo noon wiyatee ko Aamiil, refti heen ko laamɗo oo renndini denndaangal hoohooɓe takkiiɓe ɗum e annduɓe leñol mum. O wiyi ɓe : “ hol ko kaal-ɗon e fiyaaku Ilyaas ?” Ɓe mbiyi : “ so wonaa kisal ”, kanko laamɗo oo, o wiyi : “ mbiyee tan ko ɗum kisal wonande on ”. Ɓe mbiyi : “ minen dee, min njiyii e nder deftere tawreeta ndee sifaa bayɗo no ooɗoo gorko nii maa nele wondude e annabaagal, ina halfinaa jeyli e ngayyeeji (ɗum woni dawaaɗi ladde)”.
Yoga e annduɓe maɓɓe mbiyi ɓe : “ ɓe penii, oo alaa ko woni so wonaa bileejo penoowo.” Caggal ɗuum, laamɗo Aamil wiyi : “ mbaaree seese haa ƴeewen ”. Nde o wiyi noon tan, ɓe nduttitii galleeji maɓɓe. Annabi Ilyaas (JKM) , ruttitii to laamɗo Jaaba o humpiti ɗum ko ɓe ngoni e dow mum koo. Ko ɗuum tagi laamɗo jaaba wiyi : “ aan Ilyaas, miin dee ko e ma ngonndu-mi won e geɗe, kono ɓeen ɗooftiiɓe ma e nder gacce e koyeera, e ɓeen ɓe ɗooftaaki ma e nder teddungal, so tawii ko ɗuum, mi wonndaani e maa, ƴettu paɗe maa njahaa, ngoɗɗito-ɗaa mi, mi nattii jogaade e maa sokla.” Jom suudu laamɗo Jaaba heɓɓitii wiyi : “eehey maa Jaaba, so tawii aɗa sikkitii diina maa mo naat-ɗaa oo, miin kam mi sikkitaaki diine am, etee mi tawtoyii Annabi Ilyaas, kala ɗo rewi to bannge laawol Geno, ko ɗoon tan ndewat-mi”. Laatima kanko debbo oo, ko o dewatnooɗo Alla kanko e gorko makko kulɗo oo fof ko aldaa e sikkitaare, ko e les njimaandi laamɗo Aamil. Ko kanko debbo oo tagi haa laamɗo Aamil jaɓi Alla kañum ne tawtoyi Annabi Ilyaas. E nder ɗuum Baaba makko Aamil ƴetti feere ngam yiɗde warde mo, o yiɗi yo o way no biyiiko gorko maayɗo oo nii. Oon noon laamɗo Aamil ina yiɗi ɗum haa ɓuri ko yiɗi fittaandu mum. Annabi Ilyaas ummii yahi to laamɗo Aamil, nde o yettii o wiyi ɗum : “ aan laamɗo Aamil, so tawii joomiraaɗo mo ndewataa oo won ko waawi, a wiyataa yo o wuurtinane ɓiye gorko maaynooɗo ko ɓooyi oo ? So tawii ko o geno kay, o ronkataa ruttinde fittaandu ɓii jiyaaɗo makko.” Nde Laamɗo Aamil nani ngoolɗoon konngol Annabi Ilyaas tan, o wiyi gir ! O ummii, o darii, o fayi to Alla makko sanam too, Annabi Ilyaas ina ndaara mo. Nde o yettii Sanam oo, o sujjani ɗum, o ñaagi haa o tampi, hay huunde o yiyaani ko laaɓti, ɗuum fof Annabi ilyaas ina ndaara mo. Caggal ɗuum, kanko laamɗo Aamil o ruttitii to Annabi Ilyaas, o wiyi ɗum : “ aan ne, so tawii Geno maa won ko waawi, yo o artiran am fittaandu ɓiyam oo, so o waɗii ɗuum tan, mi goongɗinte aan e joome fof. Annabi Ilyaas hooynii, werti juuɗe mum dow Asamaan, ñaagii joom mum yo Artir fittaandu ɓii laamɗo Aamil. Laamɗo Aamil tinaani tan haa ɓiyum darii yeeso mum ina wuuri ina selli e kattanɗe geno jom baawɗe oo. Nde Laamɗo Aamil yiyi ɗuum tan, o tuubani Alla gooto mo alaa denndidiiɗo, o wiyi : “mi goongɗinii Geno ko gooto, Ilyaas ko nelaaɗo makko ”.
Ko nii woni laamɗo o ɓooriima diina mum reftiima Annabi Ilyaas e diina mum, Annabi Ilyaas kañum ne jokkude waaju mum ngam yettinde ɓataake joom mum, kono ɓe ngoongɗinaani, caggal ɗuum laamɗo Aamil maayi, ɓiyiiko gorko e ɓiyiiko debbo ngari njokki goolle makko. Ko e oon tuma Annabi Ilyaas ñaaganii leñol mum en yooro, nde ɗum waɗi, ɓe keɓi caɗeele bonɗe no feewi ngam ɗum rewii ɓe haa ɓe ñaamti ko ɓe njoginoo fof e nguura, ɓe mbattindi ko waɗtude ñaamde kullon maɓɓe wuro fof, e waɗtude sokkude ƴiye haa ngonta conndi ɓe ñaama ɗum, ɓe ndewni heen ñaamde dawaaɗi e doombi haa ɓe mbaɗti ñaamtude maayɓe maɓɓe. E nder ɗeen caɗeele, ɗum dillini Malaykaaji haa ngullitii to joomiraaɗo tagɗo winndere oo, ngam ooɗoo fiyaaku cattuɗo, yo faabo ɓeeɗoo jiyaaɓe ngoongɗinɓe, hay kuulon wuro e ladde, fof ngari e Annabi Ilyaas ɓe mbiyi : “ eehey maa Annabi geno moƴƴo, ɓeeɗoo jiyaaɓe geno, geno waɗi arsugaaji mum en ko e maa.” Annabi Ilyaas wiyi: “ waɗi noon ko ɓe ngoofii kam, ko ɗum waɗi tikkere am e maɓɓe ndee ko sabu Alla, jooni woodi tan ko ɓe ngoongɗina walla halkaare ”. Geno lonngini mo, wiyi mo : “ aan Ilyaas yurmo, nde nani ko Alla wiyi mo ngol tan, o huli kulol ɓurtungol, waɗi noon eɗum betti mo sanne, o wiyi : “ yaa aan geno, mate won ko mbaɗ-mi ko ina mettu maa ! ” Ngam miin mi alaa ganndal ko ina anndina mi, mi woofiima. Ko aan noon woni jurmotooɗo yurmotooɓe. Geno toowɗo oo lonngini mo kadi, wiyi mo : “ yah to maɓɓe so ɓe ngoongɗinii ɓiltuɓe, mo goongɗinaani heen kadi fennu maa, ko aan jogii yaafuya.” Annabi Ilyaas waɗi gir haftii darii fayi to koreeji too, o ari haa o naati wuro ngoo, o yiyi nayeejo gooto, o wiyi : “ aan kam, aɗa waawi ñaamde ?” Oon jaabii wiyi mo : “maa won dummunna juutɗo mi ñaamaani hay kelitinel mburu no famɗiri fof, etee mbiɗo joginoo ɓiyam gorko ko heege wari ɗum, kono o maayi ko e les teddungal, waɗi noon o wonnoo ko e nder diina Annabi Ilyaas.” Nayeejo oo noon anndaa ko kanko woni Annabi Ilyaas, Annabi Ilyaas wiyi mo : “ no ɓiye o wiyatee ?” Nayeejo o wiyi : “ o wiyetee ko Elyasaa”. Annabi Ilyaas fayi to yenaande ɓii nayeejo oo, o tawi ko o maayɗo etee ko heege wari mo, o ñaagii Alla yo wuurtin mo. Alla wurtini mo e kattanɗe mum. Nde o wuurtunoo tan, o ummii o darii o wiyi : “jettooɗe ngoodanii Alla gooto, mbiɗo seedii deweteeɗo alaa so wonaa Alla”. Ilyaas ko nelaaɗo mum, kanko nguurtuɗo oo, o wiyi : “ jooni kam Alla waɗii kam jogorɗo wonde jaagorgal maa”. Annabi Ilyaas yalti genaale tan, yimɓe caɓi e makko, ɓe ɗaɓɓi e makko yo o ñaagono ɓe Alla, mbele eɓe njalta e ɗeeɗoo caɗeele heege nge ɓe ngonndi ngee. O ñaaganii ɓe Alla, Alla yaltinii ɓe heen, kono ɓe ngoongɗinaani Geno jom baawɗe oo, caggal ɗuum Geno toowɗo oo Wahyii Annabi Ilyaas wiyi ɗum : “ aan Ilyaas a yettinii nelal maa, a waɗii ko joome yamirno maa. Jooni njamir-maa-mi ko yo a lomtin Ilyasaa nelal ngal pawnoo-mi e dow maa ngal. Rutto to galleeji koreeji maa too hankadi a laatiima wonde e ɓurɓe ɓadtaade mi . Annabi Ilyaas jooɗodii e Ilyasaa, ɓe kuccondiri, o wiyi ɗum : “ ko aan woni lomtiiɗo mi jooni e dow yamiroore geno tedduɗo oo, caggal ɗuum, geno wahyii walla mbiyen lonngini Ilyas-aa wiyi ɗum : “ mi waɗii ma Annabi, mi nelii ma feewde e Isayiilnaaɓe, mi semmbinii ma, mbiɗo ñas maa.” Ndeen Annabi Ilyaas yaltii ngam ruttaade to koreeji mum haa o tawi puccu ina darii yeeso makko ina faha e ngu jalba annoore, ngu wiyi mo : “miin dee ko mi njeenaari ummiindi e geno wonande ma, waɗɗo njahen”. O diwi, o jooɗii e dow maggu haa o feewnitii, Jibril (JKM), yettii e makko, wiyi : “ eehey maa Ilyaas, diw wondude e Maleyka e dow leydi ndii ngam Alla holtinii ma sigeeji, taƴii dakamme kooƴe ñaamde maa e njaram maa, o waɗii ma Aadama hakkunde leydi e Asamaan.”
Ko ɗoo dartol Annabi Ilyaas haaɗi, ko Alla noon anndi.
Jooɓ Jibiril Muusaa


text:
Nelaaɗo Allaahu’on Maaki: (ko mi acuɗɗo e mo’on piiji ɗiɗi tedduɗi; deftere Allaahu nden e ɓeynguure suudu an ndun fannii hiɗon jogitii ɗii ɗiɗi on majjataa ɓaawo’an poomaa, kannji ɗiɗi ɗi seedataa haaɗi tawoyammi ka weenndu (kawsara).
Ahlul bayti ɓeynngure suudu Nelaaɗo nden ko duɗal jalbungal e koode wenngii ɗe ka nder weeyo lislaamu mawɗo on, ko kamɓe woni ñentintee ngal toowungal ngal ɓaawo Nelaaɗo Allaahuahu on (S.A.W) ko kamɓe adii yarude e ngal ganndal Nelaaɗo, ɓe wuuri ka suudu maɓɓe, ɓe yahi e laawol Nelaaɗo on hiɓe nodda feewude e deftere Allaahu nden.
Jogitagol sunna Nelaaɗo (S.A.W), iɓe piyira njikkuuji maɓɓe mise toowuɗe wonannde mofte ɗen, ɓe selataa laawol Nelaaɗo ngol, hiɓe nodda e goonga, ɓe selataa laawol goonga kan yere tuggannde meselal. kamɓe wano hadiise on ɓannginirani’en nii, ko kamɓe woni ɓattiiɓe Alghur’aana on, ɓe seedataa e mayre sabu ko kamɓe woni misirteeɓe e kala ko Alghura’aana on ronndii e faamuuji e ñiiɓe, ko fii ɗun waɗi si aayeeje jippike yewtii ko laaɓi pos fii maɓɓe, ko konngol joomiraaɗo :
إِنَّمَا يُرِيدُ الله لِيُذهِبُ عَنْكمُ الرِّجسَ اَهلَ البَيتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطهِيرا.ً
“Anndee ko Allaahu faalaa ko ittugol e mo’on soɓe onon yimɓe suudu ndun o laɓɓina on laɓɓinnde”
- Gujarati (1)
- Sinhalese (2)
- Amharic (1)
- Bambara (2)
- Bosnian (1)
- Burmese (1)
- Danish (1)
- Filipino (5)
- Fula (4)
- Nepali (1)
- Ikinyarwanda (7)
- Japanese (1)
- Korean (1)
- Kurdish (4)
- Hrvatski (2)
- Lingala (1)
- Nyole (1)
- Dutch (1)
- Norwegian (1)
- Chichewa (2)
- Polish (1)
- Serbian (7)
- Albanian (2)
- Finnish (3)
- Vietnamese (1)
ƁEYNGUURE SUUDU NELAAƊO NDUN
Nelaaɗo Allaahu’on Maaki: (ko mi acuɗɗo e mo’on piiji ɗiɗi tedduɗi; deftere Allaahu nden e ɓeynguure suudu an ndun fannii hiɗon jogitii ɗii ɗiɗi on majjataa ɓaawo’an poomaa, kannji ɗiɗi ɗi seedataa haaɗi tawoyammi ka weenndu (kawsara).
- Jamaa kippudo fii wallifagol ngol ka fondasiyon AL balaakha
- 1
- 964-7756-81-X
- The Ahl Ul Bait (A.S) World Assembly
- 1427 F. 2006


text:
Hol ko addunoo wolde Ndirboja ? Addunoo wolde nde ko ɗee geɗe : tuubakooɓe ngonnoo ko e feewnude ɓoggi telefoŋ, hakkundeTebegut (Salnde) e Bakkel. Abdul Bookar betti ɓe, yani e maɓɓe. Konu Abdul Bookar fooli tuubakooɓe ɓe, wari heen heewɓe. Abdul Bookar, nde foolnoo ɓe, yandini ɓoggi telefoŋ ɗii fof. O heɓti Fuuta, o rimɗini ɗum. O haɗti laamɓe diiwanuuji Fuuta jokkondirde e siifondirde nanondire e tuubakooɓe Farayse so o tawaaka kanko e hoore makko, o yiya no ɗum yahri, e no ɗum woori.
Hol ko addunoo wolde Ndirboja ? Addunoo wolde nde ko ɗee geɗe : tuubakooɓe ngonnoo ko e feewnude ɓoggi telefoŋ, hakkundeTebegut (Salnde) e Bakkel. Abdul Bookar betti ɓe, yani e maɓɓe. Konu Abdul Bookar fooli tuubakooɓe ɓe, wari heen heewɓe. Abdul Bookar, nde foolnoo ɓe, yandini ɓoggi telefoŋ ɗii fof. O heɓti Fuuta, o rimɗini ɗum. O haɗti laamɓe diiwanuuji Fuuta jokkondirde e siifondirde nanondire e tuubakooɓe Farayse so o tawaaka kanko e hoore makko, o yiya no ɗum yahri, e no ɗum woori.
Golwole ɗe tuubakooɓe ngumminnoo fof, ko ɗo mbaɗtini. Abdul Bookar tami
laamɓe Fuuta fof e juuɗe mum, o woni e reende keeri Fuuta, o haɗti laaɗe
tuubakooɓe yahde e maayo ngo. Tuubakooɓe e wallidiiɓe mum en ngoni e
sakkude peeje no ceertiri e Abdul Bookar.
Ñande 30 uut 1885, e nder wuro Ndar, tuubakooɓe ciifondiri e wallidiiɓe mum en nanondiral, ngam heɓde hoore Abdul Bookar. Kono ɗum ronki laataade. Nde ɓe ndonkannoo mo, ɓe cakki feere no ɓe ndiisnondiri e makko. E oon sahaa, kanko ne kay, omo soklunoo deeƴre seeɗa, haa o waawa fooftaade, o fooftina yimɓe makko, ɓe ndaña no ɓe puɗɗitorii hare maɓɓe e tuubakooɓe e wallidiiɓemum en.
E hitaande 1890, nde nanaa Abdul Bookar yantondirii e Ahmadu Sayku, e Alburi Njaay (laamɗo maa Burba Jolof), kulol heɓi tuubakooɓe ɓe, sabu dental ɓee ngenndiyankooɓe tato ina boni e maɓɓe. Ɓe paami ɗum law, tan ɓe mbayi no haangaaɓe nii.
Kadi e nder hitaande 1890, tuubaako ganndiraa ɗo Doodso (Dodds) e koninkooɓe mum njani e Alburi Njaay, to Jolof. Alburi Njaay e yimɓe mum ndañi ɓoccitaade, njahi mooloyii to Abdul Bookar.
Ɓe tawi ko Abdul Bookar ina wondi e caɗeele : laamɓe e hoohooɓe Fuuta wallooɓe tuubakooɓe ina kaɗi mo wonde e Boosoya. Abdul Bookar e Alburi Njaay tacci maayo, keɓtoyi wuro Kayhay ɗo. E maayirɗe lewru sulyee 1890, tuubakooɓe Farayse ngari, pelli Kayhayɗi,
« mbommbi » wuro ngo (ɓe mberlii heen kanuuji, ummoraade e laaɗe maɓɓe) keɓti wuro ngo, mahi ɗoon galle koninkooɓe. Alburi Njaay ɓenni, tiindii fuɗnaange,
fayi Ka’arta. Abdul Bookar noon, heddii to Muritani, sabu o fayi ko to wuro Geru, sara Kiifa (diiwaan Asaba), to wallidiiɓe makko e hare tuubakooɓe, hono safalɓe wulaad Ayda en e Idaw Aysi en, e Saraatiit en.
E maayir ɗe lewru sulyee 1890, tuubakooɓe Farayse ngari, pelli, mbommbi Kayhayɗi, keɓti wuro ngo, mahi ɗoon galle koninkooɓe. Alburi Njaay ɓenni, tiindii fuɗnaange, fayi Ka’arta. Abdul Bookar noon, heddii to Muritani, sabu o fayi ko to wuro Geru, sara Kiifa (diiwaan Asaba), to wallidiiɓe makko e hare tuubakooɓe, hono safalɓewulaad Ayda en e Idaw Aysi en, e Saraatiit en. Nde Abdul Bookar ari toon, o wonti ko eggiyanke hakkunde rewo e worgo, e nodumunnaaji mbaydi, omo jokki hare makko.
E lewru oktoobar 1891, tuubakooɓe lammini Siik Mammadu Maamuudu, ɓe mbaɗi mo El Fekki fuɗnaange Fuuta. Abdul Bookar nde nannoo ɗum tan, ummii rewo, ari Horndolde, yani e makko, wari mo. Tuubakooɓe mettini heen sanne. Ɓe ngummanii yooɓaade wonki Abdul Bookar. Ko adii ɗum, ɓe pelliti ko jookde mo baŋ yoo baŋ. Ɓe ngadorii ko fuɗnaange, ɓe kaɓi toon e sehilaaɓe makko waawnooɓe arde paaboo mo. E lewru deesamburu 1890, feewde saawiyee 1891, tuubakooɓe, e gardagol Arsinaar (Archinard), pooli Ka’arta, keɓti Ñooro, laamɗo Juulɓe fayti Maasina.
Caggal ɗum, Dodso ummini wolde ɓurnde mawnude, ina tiindii e Abdul Bookar. E laawol makko, kanko Dodso, o yiyondirii e laamɗo Laaw, e laamɗo Yirlaaɓe, e laamɗo Fuɗnaange Fuuta, e huunde e Safalɓe Saraatiit en :
Dodso yamiri laamɓe Laaw, e Yirlaaɓe e Fuɗnaange Fuuta, yo paddo Abdul Bookar, kaɗa ɗum taccude maayo, e naattude e Fuuta; Dodso yamiri Saraatiit en ne, yo kaɗ mo yahde maayo, so ɓe keɓii, yo ɓe mbar mo. Nii woni, Abdul Bookar, gañaaɗo e tuubakooɓe e wondiiɓe mum en, fewjanaama tinaani, ejaani ɗum nii !
E oon sahaa, Abdul Bookar wonnoo ko e heblaade no yahri maa ruttorii Fuuta Tooro, ngam felloyde tuubakooɓe e wondiiɓe mum en. O yani e fuɗnaange Fuuta ko e mars e abriil 1891, omo wondi e yimɓe Alburi Njaay heddodinooɓe e makko, omo wondi e koninkooɓe Saraatiit en. Yimɓe fuɗnaange Fuuta kaɓtiima ɓe sanne, caggal ɗum, Abdul Bookar en nduttii Geru.
Feere nde Dodso sakkunoo nde ina woni haa hannde e siyneede, Abdul Bookar tinaani ɗum haa hannde. O wonnoo nii ko e ndaarde no o hootiri Kayhayɗi, e no o nanondiri e tuubakooɓe. Abdul Bookar neli miñum gorko biyeteeɗo Aali Bookar e yimɓe capanɗe nayo, yo njah Kayhayɗi, kabra kumaandaŋ Kayhayɗi (tuubaako) anniya makko artude Kayhayɗi, e faamondirde e tuubakooɓe. Aali Bookar en ngummii ina njaha, nde ɓe pokkitnoo tan, Abdul Bookar ne woni e heblanaade gartugol mum Kayhayɗi. O felliti soodoyde pucci ɗiɗi, omo nawana ɗi kumaandaŋ Kayhayɗi.
O ummii soodoyde ɗi to wuro Wul Muttaar, hooreejo Saraatiit en, ñalnde 1ut 1891. O yettii toon ko ñalnde talaata 4/8/1891. Ko toon o eji feere tuubakooɓe cakkunoo nde. O felliti yaltude wuro ngo subaka law. Ñalnde alarba 5 ut 1891, Abdul Bookar ummii subaka ina hoota, e laawol makko, Safalɓe noogaas wallidiiɓe tuubakooɓe njani e makko, pelli mo, mbari mo ñalnde 5 ut 1891. Yahdiiɓe makko, hono biyetee ɗo Saada Aali (gawlo maa mahbo) waraa, hono ɓiyeteeɗo Saada Mammadu (gonnooɗo Almaami Ɓunndu) gaañii seeɗa. Ko nii woni no Abdul Bookar Kan mo Daabiya joofniri balɗe mum, e jamfagol tuubakooɓe e wallidiiɓe mum en, ɓaleeɓe e safalɓe.
E nder Fuuta Tooro fof no diidorinoo, gila nde tuubakooɓe naati heen haa njalti, ko Abdul Bookar Kan ɓuri fof haɓtaade ɓe. Ko kanko joginoo araaraay ngenndiyankooɓe Fuuta haɓtiiɓe tuubakooɓe Farayse.
Abdul Bookar Kan ! Golle maa haa bada, ko min wuurtinooɓe, sabu a diidanii min laawol : Laawol goonga, laawol ndimaagu e dental e jeytaare, laawol dimol.
Abdul Bookar Kan ! Aan e wondiiɓe ma, golle mon ngenndiyankooje ɗe, haa abada ko min rewooɓe, haa min poola añɓe leñol Muritani e Afrik fof, suuɗiiɓe e feeñɓe.
Aamadu Umar Jah


text:
Tuddune Daar Salaam to Dagana. Lappol hilifaaɓe tawi yimɓe ɓe ko ina kebla nokku ɗo njaɓɓotoo ɗum en Tuddunde nde woni ko hirnaange wuro ngo. Woni heen ko fulɓe e jolfuɓe ummoriiɓe saraaji Dagana Muritani e Jidr el Mohgen. Ko ɓuri heewde e sukaaɓe jibinaaɓe toon ko elewaaji liisee, walla kolees walla iniwersitee.
Tuddune Daar Salaam to Dagana. Lappol hilifaaɓe tawi yimɓe ɓe ko ina kebla nokku ɗo njaɓɓotoo ɗum en Tuddunde nde woni ko hirnaange wuro ngo. Woni heen ko fulɓe e jolfuɓe ummoriiɓe saraaji Dagana Muritani e Jidr el Mohgen. Ko ɓuri heewde e sukaaɓe jibinaaɓe toon ko elewaaji liisee, walla kolees walla iniwersitee.
Ko ɓuri heewde e maɓɓe ina njiɗi artude, so wonaa ko wayi no Jibriil Jaañ, mawɗo jolfo gooto jahroowo e capanɗe jeeɗiɗi hitaande kam e galle mum ɓe nganndu-ɗaa cuɓii kam en ko wontude Senegaalnaaɓe. O wiyi min : «Miin e galle am e kala gonɗo e ndigal am, min kootaani Muritani, sibu mi waawaa yejjitde koyeera mo min mbaɗaa o». Ko laamu Senegaal hokki ɓe ɗo ɓe ndemi, kam e ndiyam e jayngol tawi hay mbuuɗu ɓe njoɓataa. Ko heewi e sukaaɓe maɓɓe njanngata hannde ko Iniwersitee, heewɓe heen kadi uujii to Orop, mbaɗtii neldude ɓe kaalis. Ɓe ceedtiima wonde «Ko 4500 mooliiɗo ngonnoo e ndeeɗoo tuddunde, hannde ko heddii ɗo ɓuraani 1300 neɗɗo».
Wonande fulɓe ɓe, hay gooto maɓɓe jaɓaani kaayitaaji Senegaal, alaa ko ɓe njogii so wonaa karte mooliiɓe, ɓe mbiyi, ha ɓe maaya ko ɓe Muritaninaaɓe tan. Sukaaɓe maɓɓe janngooɓe iniwersitee njogii ko bursiiji Fedde Ngenndiije Dentuɗe. Kono ina famɗi e maɓɓe joofnooɓe jaŋde mum en, sabu yiɗde wallude njinnaaɓe mum en remde, nde tawnoo ko waasɓe. Yeru mum ko Abuu Wan, taccinaaɗo ina yahra e duuɓi 15, ñalnde 15 mee 1989 ummoraade Foonde Jeeri.
Ɗooyene, adii ƴettude konngol ko Mbooc Hammaat, mawɗo tuddunde nde, ngam bismaade hoɓɓe ɓe. Caggal ɗum hilifaaɓe ɓe ƴetti konngol : haala maɓɓe ina laaɓti, ina raɓɓiɗi. Woɗɓe ƴettii ɗoon konngol, ko wayi no Aadama Muusaa mawɗo tuddunde Lisaa, walla Raasin Soh mawɗo tuddunde Pete, walla Caabenaaɓe e Madiinanaaɓe.
Kamɓe fof ɓe kolliti ko yiɗde artude e wondude e sarɗiiji ɗiiɗoo : gartugol juɓɓinangol tawa ardii ɗum ko HCR, tawa aɓe keɓta denndaangal hakkeeji maɓɓe.
Tuddunde Njum : lappol hilifaaɓe jaɓɓoraa ɗo ko ɗiiɗoo konnguɗi ina mbinndaa e arduwaasuuji : «Min njejjittaa haa abada», «a min ngonani gartugol tuugingol e nuunɗal» ekn … Hade Ɓe yettaade Njum, ɓe njaɓaama ɗo Tareeji ɗo. Jaɓɓungal Njum ngal noon ko mawngal. Adii ƴettude konngol ko biyeteeɗo Seek Alfaa Soh, mawɗo tuddunde nde ngam bismaade lappol ngol. Caggal ɗum Yahyaa wul Mohammed, Kalifu Kuuɓal Kuftondinngal Dowla kam ne hollitii yimɓe ɓe weltaare mum yiyndirde e ɓiɓɓe yummiraaɓe mum. O wiyi “ceertugol ko huunde muusnde”, “addi min ɗo ko yettinde on konngol mawɗo leydi men hono Siidi wul Seek Abdallaahi. O wiyi ko onon ndenndi mette e sunu”. O yetti laamu Senegaal e ɓesngu mum kam e HCR. O holliti wonde mawɗo leydi ndi ɗaɓɓiri ɓe ko yo ɓe ngartu e leydi maɓɓe, ɓe njeytoree e mahngo mum. Kalifu geɗe nderndere kam ne ƴetti konngol ngam deeƴnude ɓerɗe maɓɓe e hunanaade ɓe wonde “gartugol waɗata ko nder ndimaagu e teddungal, tawa ko e nder njuɓɓudi, tee ɓesngu Muritani maa jaɓɓo ɓe”.
Wonande Accaa Caam, Mammadu Joop mo Tekaan e Umar Aamadu Bah mo Eeleega, “ooɗoo ñalawma ɓooyii fanndeede”, ɓe kollitii yiɗde ɓe artude.
Tuddunde Doɗel : denndaangal tuddule jeenay departemaa oo ina tawaa jaɓɓungal ngal. Ko Aadama Galo ɓe njooɓni konngol; oon holliti keɓagol maɓɓe hootde cuuɗi maɓɓe so tawii aɓe kuuɓnanee kisal, aɓe lomtinanee ko ɓe mbaasnoo ko, so tawii kadi ko e nder teddungal. Hade ɗum ko Mamaadu Haaruuna Soh e Ceerno Abdullaay kaalnoo ngam yettude Inter Aid e RED, e HCR kam e laamu Senegaal sabu ballal mum e nder ɗiiɗoo duuɓi 18 ɗi ɓe ngoni ɗoon ɗi. Hilifaaɓe Muritani ɓee ne teeŋtinii ooɗoon njettoor, njettini nulal mawɗo leydi ngal, so gartugol Muritani. Haala njurminiika haalaama ɗo.
Tuddunde Bakkel : ko ñalnde 17 sulyee delegaasiyoŋ o yettii ɗo. Bakkel tolnondiri ko Guray Muritani. Ko ɓuri heewde e taccinaaɓe ummoraade Barakna, Kankoosa, Sehilbaabi, fotde 4800 fitaandu feccitiiɓe e nder 15 wuro e nder ooɗoo departemaa jowitiiɗo e diiwaan Tammbaa Kunndaa. Lappol ngol jaɓɓaama no moƴƴi ɗo tuttunde Sammba Yiide ɗo. Heewɓe ƴettii ɗoon konngol : Muhammadu Jah mawɗo tuddunde, Abdullaay Faati Bah, Ceerno Paate, Aadama Daawuuda … kamɓe fof ɓe kollitii weltaare maɓɓe e ko laamu Muritani heptini goodaangal mooliiɓe ko tee waɗi yonaaɓe yo ngar njokkondira e maɓɓe ko. Caggal ɗum ko mawɗo lappol ngol yettini nulal mawɗo leydi ndi, hade kalifu geɗe nderndere, hono Yaal Sakariyaa, ɓeydande ɓe hoolaare, ittani ɓe sikkeeji, faamnini ɓe wonde laamu ngu ina felliti waɗde ko haali ko.
E gartol he, lappol ngol seli tuddunde Siñcaan. Ɗum ne, ɓe paaddii ɓe ko e laawol, ɓe mbiyi alaa e sago ɓe ndewa to maɓɓe. Ko ɗo yimɓe nani konnguɗi ɓurɗi yurminaade. Mawɗo tuddunde nde, e nder haala mum, heɓii wiyde : “Ko min mbaɗaa ko no wayi muusde nii fof, min meeɗaa añtude ngenndi amen Muritani. A min pari, jooni jooni, ƴettude kaake amen min koota cuuɗi amen so tawii ndeeɗoo fodoore ina selli e laamu Muritani. So tawii Siidi wul Seek Abdallaahi moɗtaani konngol mum, ma min mahan mo nokku mawɗo juureteeɗo, tee, hay so o maayii, o nattataa wonde persidaa amen!»
Tuddunde Wuro Soogi : nde woni ko e naatirde wuro ngo. Ko ɗo Demmba Aan, mawɗo tuddunde nde bismii delegaasiyoŋ laamu Muritani. Ko caagal ɗum hilifaaɓe Muritani njettini nulal mum e tawtoreede yimɓe laamu Senegaal, hono guwerneer Maatam kam e perfee Wuro Soogi e mo Oogo kam e jaayɗe Senegaalnaaje. Mawɗo tuddunde Cilon ina tawtoraa ɗo.
Ɓokki Jawe : ñalnde aljumaa 20 sulyee delegaasiyoŋ o yettii tuddunde ɗimmere Wuro Soogi. Ko ina tolnoo e 2000 mooliiɗo ina ɗo; ko ɓuri heen heewde ummorii ko Likseyba e Mbuun. Caggal bismaango e jettingol nulal, Aadama Jallo ƴetti konngol, alaa ko heddi, holliti wonde caɗeele Muritani ko caɗeele koɗdigal ɗe ngandu-ɗaa, so ñawndaaka, alaa ko gasata. E miijo makko haala mooliiɓe e haala warngooji mbaawaa seerndeede. Yanti heen, e wiyde makko haa hannde, caɗeele ɗe puɗɗii ko gila 1986 … Ɗum noon, no o wiyri, caɗeele mooliiɓe mbaawaa safreede so haala warngooji haalaaka, tee ko tirbinaal adunanke tan waawi ɗum ñaawde. Ko ɓuri heewde e mooliiɓe ɓe njaggiri kaaɗoo haala kono haala yimɓe politik seɓɓitiiɓe. Nulaaɓe laamu Muritani njaabtiima, kolliti wonde ɓesngu Muritani meeɗaa dañdude e hoore mum caɗeele, tee kewkewe 89 alaa mo ngoppi. Hannde noon yimɓe njiɗi ko safrude denndaangal ñawanɗe, tawa denndaangal Muritaninaaɓe wonɓe caggal leydi ina ngarta e leydi mum en. Ɓe njeertinii yimɓe ɓe nde ngoɗɗittoo kala yiɗɓe huutoraade caɗeele mooliiɓe e yeeso politik, walla wiyde ina ɗisa heen geɗe goɗɗe caɗtinoooje ñawndugol ooɗoo gagga tee wonaa e nafoore maɓɓe kamɓe mooliiɓe ɓe, tee lorla maɓɓe oo juutii.
Jantawol Seek Haydara
Fulo e tonngol Bookara A. Bah


text:
Naange ko hoodere ɓadiinde men no feewi, ko kayre yaynantoo men ɗaŋre men, nge woni ko hedde hojomaaji 8 lewndu (so nge ñifii nde tinenten ko maa hojomaaji 8 pawɗi seeɗa njawta), naange ina ɓuri leydi mawnude fotde laabi 109, ɗuum firti ko so en koddirii naange foti ko no fuku koyngel (ballon) nii, leydi fotata ko no abbere gawri nii. Hakkunde men e naange ko 149 miliyoŋ kilomeeteer.
So en payii ndoogu hoodere ina e koode Ɗatal Yooli e koode Baawngal (Constellation d’Orion) ina wiyee Rigel, ndeen woni ko 800 hitaande lewndu (hitaande annoore), e nde ɓuri naange mawnude fotde 62. so en ngartii e ballon hee, mbaɗen sera makko ballon goɗɗo mbo 14 meeteer tooweendi, ko oon wonata Rigel, ƴeewee no ɗum waydi !
Haa jooni dee, en cuwaa haljitde, hoodere woɗnde ina e ndoogu hee, to Ɗatat Mawngal Dawaaɗi (constellation grand chien), ko ndeen woni mawngal koode, ko koodal moolalangal mawnude sabu maa ngal won hakkunde laabi 1 800 e 2 200 mawneeki naange…! ƴeewtindoɗee ngal koodal, so ndeen lomtinooma naange ɗaŋe keewɗe naatat e mayre, haa nge moɗoya Rojju (jupiter) e Saturne. Ngaal koodal moolanaangal wiyetee ko VY Canis Majoris, hakkunde men e mayre ko hedde 5 000 hitaande annoore. Mbar nde nde woɗɗunoo en !
Koode ndoogu ko mawɗe kono ko tokoose e cooyngal, ɗe ceŋaaki e asamaan, ɗe lumboto e weeyo yaajngo luggiɗngo…
Hammadi Jah


text:
Bee lanndondiren fii faamugol ɗii sabuuji wano woɓɓe landondirta gay ɗin sabuuji, fii jaabagol ɗen lanndo ndire mi raɓɓin ɗinoto jantagol yoga e sabuuji, ko mi jortiiɗo nde ɗi yonata fii faamugol sabuuji ɗin. Mi wi’a: 1-Gila sii’a woodaa e jamaanu nelaaɗo (S.A.W) ɗun anndiraa jamaa hari hiɓe noddee on saai sii’atu ali (o) wano Salmaana e Abuu zarri e Mighdaad bunil aswad e Ammaar bun yaasir e kohinaa ɓen,sii’a ka yaltunoo hino ɓittaa nde tawunoo ko Imaamu Ali ardii e nde tawunoo imaamu hino anndiraa wonugol sii’a, ɗun non ko sabu daliilji selludi immorde e nulaaɗo (S.A.W.) e sabu ko Imaamu Ali yannganii diina lislaamu e julɓeɓen.Hino tawaa e aayeeje emmbere teemeɗɗe tati aaya,wano Abdullaahi bun Abbaasi fillori ɗun e jamaaji goo. Ɗee aayeeje sifike yoga e banŋeeji yowitiiɗi e Imaamu Ali (O) tumagoo kanko tun tuama goo kadi kanko e woɓɓegoo, defte fii tellagol Ghur’aana on yewtii en ɗun,mooɓanii en ɗun, hino tawaa e hadiiseeji ɗin teemeɗɗe hadiise tawayɗi hino toɗɗaa e majji faandaaɓeɓen e sunnaaji annabankooji tedduɗi.Ammaa non ko yowitii e jikkuuji e golleeji Imaamu Ali defte siira e taariika fenynyinanii en ɗun yeru ko tawata miijooji e ɓerɗe waaway fewtude e makko.Ɗun ɗoo ekookola mu’un hɗaali dental immorde e sahaaba en ɓe ɓurna woɓɓe goo immrde e Imaamu Ali,woɓɓe goo immii kontor(liddu) Imaamu Ali e wonndiiɓe mu’un, ɓe taskitii Imaamu Ali e wonndiiɓe mun ɓen immiiɓe liddu (kontor) maɓɓe tuma nde tawunoo ardagol diinakan wonii e juuɗe maɓɓe ɓe immii haɓugol Imaamu Ali nde tawunoo o jaɓanaaliɓe faale maɓɓe on.
2-Tuma nde tawunoo nyamaale Imaamu Ali ɗen hino ɗuuɗi hino teddi immorde e ƴiiƴe ghuraysi yankooje immorde e hareeji mawnuɗi, ɗin ɗitawunoo limoore mun ko cappanɗe jeetati e tati ɗi tawata ko Imaamu Ali ɓuri haɓude e majji, e nder hare (wolde) badri feccere waranoo ɓeɓen ko Imaamu Ali warunooɓe,e nder hare uhdi Imaamu Ali wari sappoo e njeetato tawti cuuɗi aarabeeɓe ɗi tawata ko Imaamu Ali fuujiniɗi sabu kaafa mun, ofuujiniri ɗin cuuɗi fii yoɗi tabintin diina lislaamu o haɓiraanoɓe sabu beleeɗe wonkii makko tun wanaa sabu hawreeji leƴƴi, anndu ko’o haɓiri ɗiifow kofii Lislaamu on.Ɗii hareeji ɗi Nelaaɗo ardii ɗun ɓe kontaaliɗi wonndema kofii ɓattagol Alla Nelaaɗo haɓiri; ɓe danbi ɗin hawreeji fow e suudu Nelaaɗo on ɓe kontimo jaggituɗo sabu ɗin hareeji ko wanonon ɓejogitori Imaamu Ali kadi jaggituɗo e ɗin hareeji, ɓe waɗi Nelaaɗo e Imaamu Ali lannditeteeɓe fii ɗin hareeji ɗun woni sabu wonndiiɓe Imaamu Ali weeɓitanii nooneeji caɗeele (satteende) wano jogitagolɓe immorde e diina Lislaamu, ɗunfow ko e nyaaway-nooɓe ghuraysi-yankooɓe ɓenɓe nyaawoore nden woni e juuɗe mun ko juuti, toonyay nooɓe Sii’a.
3-Ko e nder ɗun fii sii’a anndaa tawikadi fii ardagol hino yewteede ko honmbo ɗun haanani(ko honmbo haani ardineede e nyaawooje Lislaamu ɗen) politiki yankoo-ɓeɓen wattani yila e onsaa’i fii Sii’a ɓe woni sabu waɗugol jippiro miijooji e gannde hakkunde sii’a e maɓɓe,karanmbi ɗii feddeeji ɗiɗi softi([1]) ɗun woni mokala e maɓɓe tawi hino winnda liddu oya koɗun woni jippiro miijooji, goɗɗo e maɓɓe hino winnda fii mooɓugol jamaa pottinaɓe ngay Sii’a, Sii’a kadi hino etaade anndina jamaa on wonndema ko kanyun haani jokkeede ɗoftee ɗunnon woni, fedde noddaynde e fii Alla e fedde noddaynde e fii aduna kono hara ko e innde Alla ko ɓen woni diininorɓe diina lanɓe mu’un, ko faandaa e ɗun ko wonndema ɓen ɓe jokkay kala koɓe tawri lanɓeɓen foti hino moƴƴi maa hara moƴƴa ko ɓen yinɓe ɓurunoo ɗuuɗude onsaa’i ɓuri kadi jogaade doole wurin hari ɓe eɓɓindir taake e doole,hino tawanoo e aalaaji ɗiɓe haɓiraynoo karanmbi ɗiɓe winndirnoo ɓe feni e nder taariika ɓe wattiti taariika sabu karanmbi maɓɓe e haalaaji ɗi tawata julɗowo jaɓataa ɗun, ɓe winndi beleeɗe wonkii maɓɓe ehaalaaji ɗi tawata julɗo woo si yi’ii ɗi o seyti-nanayɓe.
Ɗun non woni sabu ɓe feni e hoore Sii’a, ɗun jokkondiri gila nyalɗI arani haa jooni no gasa toode hara ko fewndo ɗoo ɓuri sattude e ngayngu;ko Allaahu bajjo seniiɗo oo tun waawata yurmeede julɓeɓen o faaborabe pottal e hoore finnde diina wootere.
4- pellital timmungal woodanooma e nder tannde diina Lislaamu on wonndema ko fedde nodditiinde sunna nden woni ko anndi fii diina Lislaamu on ɗun non tawi buy hino jogii ngal pellital haray en yewtataa ɗoo fennsiten ɗun en joopoto tun, ɗun non nde wonirnoo non haray hino feenyi wonndema ko ɓuri ɗuuɗude e denteɗen ko’e ɓen nodditiiɓe sunna tawayɓe nyaawooje ko’e juuɗemun wonirta, sii’aa ɓeɓen woɗɗinee e nyaawooje ɗen e ardagol jamaaji ɗin kosabu haysiɓe jogii googa ɓe alaano feere fenynyingol kosabu hari ɓeɗuuɗaano ɓe alaano cenmbe nyaawooje ɗen wanaa ejuuɗe maɓɓe wonunoo tawi hino yonndinoraa nde sunna –yankoo ɓeɓen nyaawata ɗun woni sabu anyugol Sii’a e telemma faalaaɓe tun ɗoftagol beleeɗe wonkii .
5-Ayɓe Sii’a ɓen etinoke gila neeɓi fii yewugol laawol Sii’a sabu nafahel maɓɓe aduna yanko hel, ɓe danbi e Sii’a toonyeeji buy tawi kobee softeende sii’a ɗuytoo,foti ko softeende ganndal maa ko softeende mooɓo-ndiral.
E tawde aalaaji anndingol alaano e juuɗe maɓɓe wano windugol ɗereeli maa defte, ɗate jangir ɗeɗen woniino goɗɗun goo e ko ɓe haɓiraynoo Sii’a, tawi ko haala sunna-yankooɓe ɓen jaɓetee e on saa’i tawi ko seeɗaaɓe woni senbinayɓe Sii’a e laawol maɓɓe, siwanaano ballal Allaahu towɗo on ngal o waɗi gande Nelaaɗo e ɓeynguure maɓee nden; harayno yeru koo ko tawuɗen ɗoo luttaano.
6-Sitawii hoddiranaaka jangoowo nde’o taskitoo ɗii sabuuji jantaaɗi fii woɗɗitagol Sii’a e ɗii duuɓi feƴƴuɗi haray luttaa siwanaa sabu onle: kosabu polotik waɗunoo haa laaminooɓe ɓaawoɗoo etii haa Sii’a woni ko huddaa fii yoɓe woɗɗintin Imaamuuɓe sii’a gay ardagol e diina e nyaawooje mu’un, tawi kobee ɓe ɗaɓɓa koɓe fefindoo ɓe damba e sii’a, hino tawanoo e ko ɓuri teddude e konkoɓe fefindinoo ɗunko feddeeji diina yankooji, gila onsaa’i dental heɓii tawi ko anyungal Sii’a hingal danba e sii’a yaltugol e diina tawi ngal dental hino wona sabu jamaanu arɗowoo hino e maɓɓe anyuɓe sii’a hara hiɓe felliti kala ko danbaa e sii’a ko googa ɗun woni sabu ɓe woni ayɓe Sii’a, tentinii non wondude e karambi windayɗi e jokkondirde kontor (liddu) Sii’a ka yiɗugol nafaaji wonkiiji e nokkuuji laamu e ardagol tawayngol juutata e tawde hiɓe renti siɓe wowlii goonga on nokkuuli maɓɓe ɗitawata ko mahiiɗi e aduna laawotoɓe, nogasa siɓe wowlii goonga mo Sii’a mari on wonanayɓe sabu ɓe tanpinee, ɓe suɓoo wonugol e fenaande nden,no yimɓe saami jogitornoo Nisaa’ii non wonaali ko suuɗii tuma ndeɓe lanndinoomo fii eɓɓindirgol hakkunde Ima-amu Ali e Mu’aawiya o wi’i:hara Mu’aawiya hino hewti eɓɓindireede e Imaamu Ali sakko o ɓurnee e hoore Imaamu Ali,ɗun waɗi ɓe tanpini Nisaa’ii haa o maayi.
Kononon fowmu’un taariika kowi’ata ko’o wowloowo goonga hayfiikala o tanpinaama kono kaa haala makko goongaha luttay, belajoo iwtirayɓe ɓaawo taskitoto jokka ko nafataɗun, hara ɓeso’ay fii nafaaji dental lislaamu yankewal ngal e ɓantugol fiyaaake maggal, e wootinɗin gol konnguɗi maggal, haaɓe hoyna ko satti, ɓe suɓoo Jaati Alla kin on Allaahuujo towɗo, e galle laakhara,e faggitorde yenyayɗe immorde e fottugol julɓeɓen, sitawii ɓe waɗirii ni, ɗunnon waawii ɗunwo woɗɗitiiɗo gay toynitaare,o laɓɓɓinani Alla dewal, hayfiikala non ko nokku mettuɗo hewtude emu’un, kala faalaaɗo hewtude e on nokku kobee o meeɗa satteendeeji buy, o junpa tanpereeji, tentini-inon haghiighaaji ɗin kosabu aalaaji anndi-nirɗi woni e saakorde (yaajirde) ko wanonon nokkuuli (daƴƴe) gannde Sii’a hino woodi buy, esabu jillondirde julɓeɓen yoga maɓɓe eyoga.
Anndu ɗun fow wonay sabu goonga on feenya o anndee, enee wulaade (feƴƴude) duuɓi wuluure e teemeɗɗe nay yonaali ka Alghuur’aana gooto e Ghur’aana moɓe danbi e Sii’a ka yi’ee ?
Si tawii ko goonga Sii’a hino mari Ghur’aana goo hara wanaa oomo annduɗen harayno woodiino yi’uɗo haysiko nde wootere; ɓaynon woodaali yi’uɗo haajooni ko wowluɓe tun woodi ɗun yonii en dalil e seedee wonndema ɓe fefindi ɓe danbi e Sii’a Ghur’aana goo moɓe heerori kalawoo faala-aɗo fellutude wonndema konii ayɓe Sii’a fefindori danbi e maɓɓe haray hino defte ɗe sii’a tuuginii e mu’un ɗen gooto fow hino waawi yi’udeɗe anndaɗe kosabu hiɗe feenyi, ɗunnon ko wonannde on yiɗuɗo goonga.
Ka raɓɓinɗinagol ndee yewtere sakkitore anndee wonndema anyugol sii’a fefindoo damba e maɓɓe ɗun woniino leggal ngal tawata daƴƴere mu’un ko bonɗun kono haahan calɗi maggal hino heddii; komi faandii ko wonndema anyugol Sii’a e hoore no sattiri ko iwi ko’eɓen faalanooɓe woɗɗinnde sii’aaɓeɓen e ardagol julɓeɓen totta nyaawoore Allaahu towɗo on no haaniri non.
[1]- Hino wi’ee kaari hino softi koɗun woni kaari alda e ngaameelo,kaari ko golloowo, kaari hino mari softeende


text:
Ko hannde, 24/07/12 caggal waktu 12ɓo ñalawma, HAPA e Goomu kalfinanaangu yiilde ballal laamu rokki jaayɗe e lowe internet keeriiɗe, bayyini njeñtudi golle mum. E nder 108 doosiyee joɗɗinanooɗo, ko heen 62 tan kuuɓni sarɗiiji dottanooɗi ngam haandude e ballal ngal. Ina heen jaayɗe 32 e lowe internet 23 e dente 7.
Ko hannde, 24/07/12 caggal waktu 12ɓo ñalawma, HAPA e Goomu kalfinanaangu yiilde ballal laamu rokki jaayɗe e lowe internet keeriiɗe, bayyini njeñtudi golle mum. E nder 108 doosiyee joɗɗinanooɗo, ko heen 62 tan kuuɓni sarɗiiji dottanooɗi ngam haandude e ballal ngal. Ina heen jaayɗe 32 e lowe internet 23 e dente 7. Hono no njaakoririno-ɗen, Fooyre Ɓamtaare ina jeyaa e ɗeen jaayɗe 32 cuɓtaaɗe ngam heɓde ngaal ballal laamu, toningal e 200 miliyoŋ ugiyya. Ko ɓuri feccere e ballal ngal fayi ko e muulngo jaayɗe ɗee (tottetee ɗum ko Muulirde ngenndi), heen huunde ko e kaɓirɗe, heen huunde ko ballal njoɓɗeele jaaynooɓe, heen huunde kadi fayi ko e kasdi jooɗorɗe pelle jaayɗe.
Maa en ngatoy heen kala nde keɓ-ɗen ko hesɗi
Bookara Aamadu Bah


text:
Yeewtere renndo e nder nokkuuji ɓadiiɗi ngam newnude ɗanle dewɗe laawol daɗɗii tuggi ñalnde 19 haa 23 suliyee 2017.
E nder miijo heñoraango AID tonngoode 10733,tawii ko gollorgal Itali ngam ɓamtaare AICS, e fedde nde wonaa laamuyaŋkoore Girin koros Itali waɗi heen ngalu mum e ballidiiɗo mum e nder diiwaan Maatam Dental Pedle ngam Ɓamtaare fuuta FAFD, ina njuɓɓiina njillu fotde balɗe 5 e nder ɗeeɗoo gure, ngam gostondiral miijooji e ustude caɗeele ɗanngal. Gure ɗe ko Saadel, Ballel Paate, kundel, Wudduru e Siñtu Jam Joor. E ɗeen golle maa tawtore ɗum ardiiɓe nokkuuji ɗi fawaade e renndooji teeru toɗɗaani. Ɗowata ɗeen golle ko Guwerneer Diiwaan o. Sabu teskaade to bannge ɗanle haa teeŋti e ɗanle ɗe ndewaani laawol « haɗii yahde » ɓe nginniri ɗum ɗeen golle. Ñalawma hannde ko Saadel golle puɗɗorii, tawtoraama golle gardiiɗo gollorgal FAFD e gollodiiɓe mum, halfinaaɓe renndo Ɓokkijawe. Ɓe njahii to sardiŋe rewɓe Saadel ngam ƴeewde no golle ɗe njahrata, ngam teeŋtinde so tawii neɗɗo ina haɗee yahde yo taw ina jogii ɗo naŋtii. Eɓe njahdi kadi e ooseefooree ngam ndeenka e kisal ladde nde. Haɗii yahde ina yahdi e miijo hirjinde renndo lanniyaŋkaagal to bannge caɗeele gonɗe ɗanngal. Ɓe kollirii filmaaji kollirooji caɗeele ɗanngal, e seedantaagal biyeteeɗo Jeynaba Njaay to Saadel, kame Jeynaba Jah jahroowo duuɓi 18 janngoowo to nokku kebloowo sukaaɓe to Wurosoogi. Umaar Jallo cukko Meer mo Ɓokijawe waɗii seedantaagal laaɓtungal to bannge darnde rewɓe Saadel e ndema sewosewo. Caggal ɗuum kamɓe rewɓe jogiiɓe ballal FAFD kollitii nafoore Haɗii Yahde e nder renndooji teeru e gure jeyaaɗe e Kawtal pedle fuuta ngam ɓamtaare. Denndaangal hilifaaɓe nokku wuro men Saadel tawtoraama, joom wuro, Imaan Raatiib, mawɓe wuro ngo, sukaaɓe ɓe ndariima e golle ɗe.
Bookar sek Lewlewal Maatam


text:
Ɓeen, ko holi ɓeen? Ko jom ngaluuji waɗnooɓe jawɗeele mum en e darnugol telewisiyoŋ biyetenooɗo SAHEL TV. Ooɗoo telewisiyoŋ jeyaa ko e telewisiyoŋaaji jaambureeji ɗi HAPA (Njuɓɓudi toowndi taƴndi sañ, toppitiindi jaayɗe e nan-njiyaa) rokki yamiroore yoo njaaynu e nder leydi Moritani. Caggal lebbi tati ko oon telewisiyoŋ fuɗɗii jaaynude e nder leydi hee, ɓeen jom ngaluuji en (ɓurɓe heen doolnude ɓee, ko koreeji mawɗo leydi ndii) ndartini juuɗe mum en, natti rokkude telewisiyoŋ oo kaalisaaji ɗi kunaninoo ɗum, kaalisaaji potnooɗi soodireede kaɓirɗe, yoɓreede liggotooɓe e heblireede jeewte e njilluuji ngam wiɗtooji.
Ɗum addii iñcuru mawndu e nder telewisiyoŋ hee, sabu liggotooɓe nattude yoɓeede, gardiiɗo jaaynde ndee ne, aandi e hoore mum sabu roŋkude dañde kaaldiiɗo.
Nde tiisi tiisi, kaŋko gardiiɗo oo, hono BAH WUL SAALEK (o jeyaa ko e ɓurɓe wonde haralleeɓe e fannuuji jaaynde, gadiiɗo darnude jaaynirgol biyetenoongol “Mauritanie Nouvelles e saanga nde demokarasi ari e leydi hee” o naamnitiima, e nder diiso yiilngo sosiyetee cosɗo telewisiyoŋ oo, hol ko saabi ɓe kormaaki ko ɓe kuninoo. Ɓe njaaɓtiimo “Telewisiyoŋ oo wontii telewisiyoŋ ‘kowri en’ e tuubakooɓe. So tawii a waylaani loowdi ndii, ko min nanngooɓe kaalisaaji amen”. Oo jaaɓtii ɓe, wonde njuɓɓudi taƴndi sañ ko yowitii e jaaynde hono HAPA, farlini e makko ko sarɗiiji ɗiɗi : go’o, ko jaaynde fof e nder leydi ndii ina foti hormaade koɗki leydi ndii, wonde ɗum leydi kewndi pine; ɗiɗi, e nder waktuuji keɗteteeɗi ɗii, yo a taw e nder 100 waktu fof, heen 60 ko ɗemngal arab haaletee heen. O wiyi ɓe wonde omo hormii ɗiin sarɗiiji, sabu omo rokki ɗemngal arab nii ko ɓuri 60%, so 64%, heddiiɓe ɓee ne (leƴƴi ɓaleeji ɗii) omo rokki ɗum en hakkeeji mum en. O jokki heen wonde loowdi telewisiyoŋ ko mbaawka makko wonaa haaju jom jawɗeele en. So tawii ɓe mbiyii aɓe naata e ɗuum, ina jarani mo woppude golle ɗee, etee ko ɗuum o waɗi nde o roŋki nanondirde e maɓɓe ndee.
Hol yiyannde men e SAHEL TV e ɗiiɗoo lebbi tati ɓennuɗi?
Ko ɓuri himmude e ko Sahel TV feeñnini, ko yiɗde ɗum hollirde sifaa Moritani goonganteejo, wonde ɗum leydi ndi ciiri ɗiɗi e pine limti-limtinɗe, sabu ɓe taƴiima haa laaɓi laaɓi, jaayɗeeli laamu (Rajo e Telewisiyoŋ Moritani) ɗi nganndu-ɗaa, faandaare mum en kala, ko hollirde wonde Moritani ko leydi aarabeeɓe tan, ko heddii koo fof, ko arani en. Hay telewisiyoŋ Chinguity TV puɗɗiiɗo jaaynude oo, e rajooji jammbureeji goɗɗi ɗii, ceertaani e ngool laawol. Ɗum firti ko Sahel TV ko ko ittannoo leƴƴi ɓaleeji ɗii hooƴeende nde njoginoo e yiytaade e jaaynirɗe leydi mum en. Hay so tawii won ko yawninoo e loowdi ndii, walla keewal sahaaji ɗii, ittataa, yimɓe heewɓe ina keɓtini won ko waylii tigi rigi e ngonka jaayɗeeli ɗii. Gardiiɗo Sahel TV, kañum fof e wonde capaato ardini ko karallaagal tawo, e ganndal, e ko ƴellitta kumpital e nder renndo ɓamtaare, o wonanaani nde politigi naattintee heen, teeŋti noon so tawii ko politigi ceerndoowo leƴƴi.
Hol winndannde nde pooɗtaten e ko heɓtii Sahel TV koo?
Ko meɓɓetenoo ina suuɗee, nattii hersireede; sabu leñam-leñamaagu ɓurniingu aarabeeɓe ngu laamu ƴaañi nattii “falde heen hay gommbal”, ɓe kaalata yiɗde maɓɓe ko haa laaɓta, etee alaa ɗo wullittee (hay so tawii haala kaa e oo sahaa yettoyiima ñaawirɗe). Ɗum ina addana en wiyde wonde ngootaagu ngenndi ndii ko ko ɓeydotoo ñalnde kala roostaade. So tawii yaakaare waɗanooma e laamuuji garnooɗi caggal pollugol laamu Maawiya, ɗum wontanii en koyɗol muumo e nguuɗoo laamu, sabu ɗo neɗɗo heɓtinanaaka goodal mum e nder leydi, ɗaminaaki ɗoon yooltude hakkeeji mum jotondirɗi e pinal, faggudu e renndo.
Deftere noon ina foti janngireede banndum, sabu ko heɓtii Maali koo, ko dawrugol ɗawre juutngol peewnanoongol e won ɗiin leƴƴi, teeŋti noon e leñol Tuwaareg en, gila noon e laamu tuubakiri haa tottan maa laamu Moodibo e Muusaa Taraawore, hay ko seɓtori e kaan ngonka, feeñi ko e laamu Konaare walla ATT, nde ɓe lelni dawrugol wellitaare e diwanuuji rewo (politique de décentralisation). En nduwanaaki Moritani ko yani e Maali ko yana e mum, kono laamɗo ƴoƴtuɗo fof ina foti lelnude dawrugol tiiɗtinoowol ngootaagu leƴƴi, hisna leydi mum.
Hare Bah wul Saalek ndee noon, foti ko wonde hare ɓesngu nguu fof, gila e jaayɗeeli jaambureeji, haa e pelle jojjanɗe aadee, pelle pine, teelɗuɓe e hoohooɓe nuunɗuɓe kala, e leƴƴi ɗawaaɗi ɗii, sabu mo “yiɗi maayɓe ngarta fof baaye ɓuri”.
Maamuudu Haaruuna Joop