text:
Yonta peeñgol makko, ko saabii ɗum e piɓle ɗe o tuugii.
Ciftoren daartol sariyaaji jowitiiɗi e juɓɓitingol jeyi leydi e Moritani
- Sariya jeyi ganni
Sariya mo wonaa binndaaɗo, kono ko nanondiraaɗo gila dawa-dawi : ko sifaaji ganni no leydi jeyretenoo, so yiɗii noon wona to safalɓe walla to leƴƴi ɓaleeɓe.
Yonta peeñgol makko, ko saabii ɗum e piɓle ɗe o tuugii.
Ciftoren daartol sariyaaji jowitiiɗi e juɓɓitingol jeyi leydi e Moritani
- Sariya jeyi ganni
Sariya mo wonaa binndaaɗo, kono ko nanondiraaɗo gila dawa-dawi : ko sifaaji ganni no leydi jeyretenoo, so yiɗii noon wona to safalɓe walla to leƴƴi ɓaleeɓe.
Teskaa ko gadiiɗo e nokku fof, ko kam jeyi ɗum, walla lewɗo nokku fof, ko kam jeyi ɗum (jayngol e jammbere), walla noon keɓtirɗo ɗum doole mum. Ko ɗum waɗi jeyi leydi ɓurnoo fawaade ko e jeyi denndaaɗo (jeyal leƴƴi, jeyal galleeji e koyɗe e nder galleeji, jeyal gure ekn…). Jeyi oo heewi wonde tan ko «joowre», nde soklaa golleede kala, ko ardiiɓe galleeji maa leƴƴi peccittoo ɗum hakkunde terɗe mum.
- Sariyaaji e jamaanu tuubakiri ( tiimaandi farayse).
Etii adaade yiɗde firtude tippudi jeyi leydi ganni ko tiimaandi Farayse e fuɗɗorde teeminaande 19, sabu e hitaande 1856, Federba, Guwerneer AOF (Afirik bannge hirnaange gonɗo e tiimaandi Farayse), lelnii sariya wonde « jeyi leydi fof foti wonde ko jeyi teelɗuɗo », ɗum noon kala jeeytiiɗo ko kañum jeyi leydi, foti ko huccude e laamu, ɗaɓɓa « rokkeede kaayit keɓtinoowo jeyi mum ». Kono oon sariya siyaani, sabu leƴƴi ɗii keɓtinaani mo.
Sariyaaji goɗɗi keewɗi ƴettaama caggal oon sariya : dekere ƴettaaɗo ñalnde 20 suliyee 1900 addii sarɗiiji kesi wonde « leyɗeele ɗe alaa ko tawaa e mum en, ngalaa jeyɓe ɗum en; leyɗeele keɓaaɗe caggal tiimgol Senegaal, ko jeyi laamu farayse… ». Ina laaɓi haa hannde tiimaandi Farayse heɓtinaani jeyi ganni oo tawo, kono leƴƴi ɗii ne, ɗum waylaani miijo mum en. Ko e hitaande 1904, dekere goɗɗo ƴettaa ñalnde 23 oktoobar, teeŋtinoowo dekere gadiiɗo oo, kono keɓtinoowo wonde leyɗeele goɗɗe ina ngoodi ko wonaa jeyi laamu tan, ɗum woni leyɗeele jeyi ganni. Dekere oo ɓeydi heen wonde hay so laamu fellitii heɓtude leyɗeele jeyaaɗe e jeyi ganni, yo a taw ko e « nafoore ndenndaandi e tee joom ɗeen leyɗeele teettaaɗe, maa wood ko lomtinana ».
Caggal ɗuum, tiimaandi Farayse ƴettii dekereeji keewɗi e kitaale dewɗe heen ɗee : 1904, 1906, 1925, 1932 e 1935. Kono ɗum fof ko yiɗde tabitinde sariyaaji maɓɓe ngam ɓeydaade tamde leydi ndii, kono ɗum yerɓinaani jeyi leydi ganni oo. Ɗiin dekereeji fof, ɓuri himmande heen leƴƴi Moritani ko dekere ƴettaaɗo ñalnde 20 mee 1955 sabu oon sariya holliti ko so laamu yeeytiima ko kam jeyi « leydi ndi alaa ko tawaa e mum e tee alaa joom mum » foti ko addande ɗum daliilu. Ndeen dallingol farlinoo ko e teetanaaɓe ɓee, jooni noon ngol fawtiima e laamu. Ɗum wonanii ɓesngu nguu poolgu mawngu sabu, e hakkillaaji maɓɓe, jeyi leydi ko jeyi denndaaɗo oo tan (woni jeyi leƴƴi maa galleeji). Ko oon sariya tan ɓe keɓtini, kono sariya tuubakooɓe « ɓe ngonaa hay juulɓe waawaa farlineede e maɓɓe ».
- Sariyaaji caggal jeytaare Moritani (caggal 1960)
Sariya gadiiɗo ƴetteede e oon yonta, ko sariya mo toŋ 60 139 ƴettaaɗo ñalnde 2 ut 1960 mo nganndu-ɗaa, alaa ko seerndi ɗum e sariya koloñaal Farayse ƴettanooɗo e hitaande 1904 tuugiiɗo e wiyde « leyɗeele ɗe alaa tawaaɗo e mum en, ɗe ngalaa joom mum en, ko laamu jeyi ɗum en ». Kono ooɗo sariya rewi tan ko ɗo sariyaaji koloñaal en ndewnoo ɗoo.
Sariya ɗiɗmo battindiiɗo ƴetteede oo, ko mo toŋ 83 127 ƴettaaɗo ñalnde 5 suwee 1983. Ko saabii ƴettugol makko ? eɗen mbaawi janngirde ɗum e nder konngol Hooreejo leydi ndii e oon mudda, Muhammed Kuuna wul Haydalla wiyiino : « Ooɗoo sariya memtotooɗo sifaa jeyi leydi mo laawɗin-ɗen hannde, maa wallit ɓeen liggotonooɓe leydi tawi ko woɗɓe naftortoo, dañde kañum enne jeyi, e heɓde ndimaagu mum en to bannge faggudu tawi ko ɗum tan gaddantooɓe ndimaagu timmungu ». Kaa haala holliti ko wonde, caggal nde sariya 81 234 mo hitaande 1981 ƴettaa ngam mumtude macungaagu, ina moƴƴa nde sariya ƴettetee ballitoowo jiyaaɓe e hardaneeɓe dañde jeyi leydi ɗo ngollii.
Kono noon kadi sariya oo feeñi ko e yonta yooro mawngo, e caɗeele nguura, murtooji remooɓe (hardaneeɓe) keewɗi poɗantooɗi jeyi leydi teskaama e nder leydi hee, jibinɗi fitinaaji mawɗi, yeru to Qabra (diiwaan Barkewol, 1980) e Mabruuk (diiwaan Tamsaket, 1981), jiidaani noon laamu, sabu mum yiɗde ummanaade eɓɓooji keewɗi to baŋnge ndema, ina hawra e caɗeele keewɗe palotooɗe ɗum, (ɗum woni jeyi ganni oo). Yanti heen, jom jawɗeele ummortooɓe caggal leydi njogaaki hoolaare ñamlirde jawɗeele mum en ko yowitii e golle ndema, sabu, e miijo maɓɓe, jeyal leydi e Moritani laaɓtaani tawo.
- Piɓle mawɗe ɗo sariya oo tuugii
So tawii en ndeftiima piɓle mawɗe peeñɗe e nder sariya hee, eɗen mbaawi tonngude heen ɗee geɗe garooje :
1. Pellital dowla oo waɗde leydi no jeyal denndangal e dow tiimaandi laamu, ɗum firti ko leyɗeele kala, gaagaa jogiiɗe seedantaagal won jeyɓe ɗum en (jogiiɓe kaayitaaji) walla leyɗeele ɗe sariya mo 60 139 ñalnde 2 ut 1960 heɓtinnoo wonde ko jeyaaɗe, keddiiɗe ɗee fof ko laamu tiimi ɗum en. Laamu noon ina rokki kala jiɗɗo jeyde leydi fartaŋŋe rokkeede ɗum so rewii laawol.
Ndeeɗo fiɓnde, so tawii hawri ko e laamu nuunɗungu, tabitinoowu potal, ina waawi faameede so tawii kadi faanditaa heen ko rokkude ɗawanooɓe, joñanooɓe, kaɗaa jogaade leydi no nguurdi ko wayi no jiyaaɓe, sammba-remooru en ekn… no hooreejo leydi ndii wiirunoo nii, kono ɗuum maa en ndutto heen.
2. Dowla ina gaddii reende jeyi keeriiɗo no wiyraa e nder kuulal 2, sariya 83 127 ñalnde 5 suwee 1983 « Dowla ina heɓtini, etee ina gaddii jeyi telɗuɗo tuugiiɗo e sariya lislaam, potɗo wallitde ƴellitgol faggudu e renndo leydi ndii ». Ɗum ɗoon noon firti ko kala jogiiɗo jeyi keeriiɗo keɓaaɗo e yonta sariya 60 139, hay so liggaaka e oon sahaa, kono « tawa batte golle jiytiniiɗe ina tawaa heen » oon jeyi ina heɓtinaa.
Kono ɗoo kadi heddii, ko so ngalɗoo kuulal ina deeƴna ɓernde, yo a taw sifaa e peeje ƴetteteeɗe ngam loskude haa tabitina « batte jiytiniiɗe » ɗee, ina ndewa laawol.
3. Sariya jeyi leydi mo 83 127 ina holliri wonde “kala jeyi leydi mo wonaa jeyi neɗɗo teelɗuɗo walla jeyi njuɓɓudi, hiisaa ko woodaani” ; ɗum firti ko jeyi leydi ganni tuuginooɗo e jeyi denndal (leƴƴi maa galleeji) heɓtinaaka e leydi hee. Miijo laawɗinɓe sariya oo, ko oon jeyi ina heewi soomde ɓurondiral hakkunde yimɓe walla soomde njiyaagu. Dowla oo fellitii ummanaade jeyi ganni mo tuubakiri ronkannoo oo. Heddii ko hol to ɗum joofoyta ?
Ko laaɓti tan, ngalɗoo kuulal ɓuri joopaade ko leyɗeele waalo (daande maayo senegaal) sabu ko ɗeen ɓuri jogaade faayiida e waawde yeñtinde, leyɗeele rewo leydi ndii ko ɓuri heewde e mum en wonaa baawɗe naftoreede. E fawaade kadi e daliilu « ko ɗum waawi sukkude yolnde jogaande to bannge ŋakkere nguura e nder leydi hee ». Heedi heeda kam feeñii e tabitingol ooɗoo sariya, sabu o siynaa tan ko daande maayo, nokkuuji keddiiɗi ɗii kam tinaani mo no feewi.
4. Ɓiy leydi kala, ko aldaa e paltoor nguru ɓalndu, njogoram, diine walla miijo politigi, ina jogii hakke dañde leydi, maa wonii e nder gure walla to dowri. Leyɗeele dokkiranooɗe, ina mbinnditaa e inɗe mawɓe gure, hoohooɓe leƴƴi ekn… kiisetee ko gure ɗee kala maa leƴƴi ɗii fof ndenndi ɗum en, kadi ɗe poti ko fecciteede e potal e denndaangal yimɓe jeytoranooɓe e gollugol leydi ndii kam e duumagol golle ɗee.
Ɗum kam so tabitii, firti ko yimɓe fof maa keɓ hakkeeji mum en e nder jeyi ganni oo. Heddii ko feere wiyaande wonde joom mum en ina mbaawi darnude koppe, ndennda leydi ndii, mbaasa feccitaade ɗum, mbar ɗum feeñninoytaa ɓurondiral e kake goɗɗe dogetenooɗe ɗee ?
E « Kasdi leydi no waawi siforaade kala, ina haɗaa so tuugaaki e sariya lislaam. Alaa waawɓe nanondirde hakkunde mum en luulndaade ngalɗoo kuulal parlingal e yimɓe fof » ; Kasdi leydi, ɗum woni ko anndiranoo « rem-peccen, njoldi, asakal ekn.. » so wonaa ko sariya lislam tuugniiɗo e laawol Maalik yamiri heen koo.
5. Daɗndugol hurum gure ko huunde nde sariya oo teskii sabu ko huunde nde laawol Maalik yamiri hay so tawii toɗɗaaki njaajeendi mum hol to haaɗata, faanditaa e ɗum ko mbele e ɗum daɗnda wurankooɓe ɓee e caɗeele ɗe eggiyankooɓe arooɓe ina compa koɗorɗe mum en saraaji ɗeen gure, ngam renndude e mum en durnirɗe ustiiɗe e tee kuuɓnaani soklaaji waali wuro en.
6. Waɗtude boyli e foorasuuji no kuutorɗe denndaaɗe nii, ndee feere kadi ƴoogaa ko sariya lislam e nder laawol Maalik sabu ngool laawol yamiri ko kala ko yowitii e diƴƴe, leɗɗe joorɗe e durnirɗe ko huunde fotnde renndeede.
Ko e ɗeeɗoo piɓle jeeɗiɗi ɗe cumti-ɗen sariya ƴettaaɗo o ƴaañii, ɗum ina addi pelɓondiral miijooji ɗiɗi e nder leydi hee : ɓe wiyɓe wonde sariya alaa ko addiraa so wonaa yiɗde loppitde jeyi ɓaleeɓe hoɗɓe daande maayo ngam rokkude ɗum safalɓe e ɓe wiyɓe wonde sariya oo ko sariya jahruɗo yeeso to bannge addude potal e nder leydi he e rokkude dowla kuutorgal no ƴellitiri faggudu ndema e ngaynaaka e nder leydi, heddii noon ko e miijo maɓɓe, sariya oo siyniraaka no fotiri nii walla nii o selii bolol, ko ɗum addi mo feeñnirde no tooñannge huccinaande e leƴƴi daande maayo ɗii.
Tabitingol sariya 83 127 mo 5 suwee 2003 e nder leydi hee : (ina jokki…)
Maamuudu Haaruuna Joob
Natal Praktikum bei ENDA-Pronat, Senegal


c: text/html

text:
Lowre internet wootere to Amerik ina waɗi wiɗto ngam anndude “hakkunde kitaale 60 (nde paltoor woodi toon ndee) e jooni, hol heen nde ɓaleeɓe ɓuri heewde wareede”. Najoore ! Wiɗto ngoo yaltinii wonde “jooni ɓe ɓuri heewde wareede e nde paltoor woodnoo toon ndee”.
Ñalnde wiɗto ngoo saaktaa ndee, hono 9 sulyee 2016, e ndeen yontere tan, polisseji ina pelli ɓaleeɓe ɗiɗo, mbari ɗum en. E ndeen yontere wootere, seppo yuɓɓinanoongo to wuro Dallas ngam seyfitde e suurtude ɗiin warngooji, sagata ɓaleejo gooto felli poliseeji raneeɓe, wari heen njoyo. Ñalnde 18/07/2016 kadi suka ɓaleejo goɗɗo felli poliseeji kadi wari heen tato. Ina sikkaa ɓe mbaɗiri ɗum ko muñtoriɗde ko poliseeji mbarata ɓaleeɓe koo. Ɗumɗoo noon so sakkanaaka feere yuumtata ko e geɗe ɗe moƴƴaani.
Wiɗto mbiy-ɗen ngoo feeñninii wonde “ko kure poliseeji mbarata hannde e ɓaleeɓe to Amerik, ɓuri heewde to woɗɗi e ɓaleeɓe wardetenooɓe piggal e sahaa nde paltoor woodnoo e leydi hee, woni ko idii 1965”. E tuugnaade e limooje mooftaaɗe e duttorɗe Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Tuskegee to Alabama (Amerik), hakkunde 1890 e 1965 ko 2 911 ɓaleejo mbardaa piggal. So hiisaama, ko hedde “39 ɓaleejo mbaretenoo toon hitaande kala”, so wonaa “e hitaande 1892 nde 161 ɓaleejo mbaraa”. Kono, e hitaande 2015 ndee tan, poliseeji Amerik pellii, mbari 258 ɓaleejo”, tee “2016 no fuɗɗorii nii woɗɗoytaa ɗoon”. Heddii ko e oon yonta ɓennuɗo, geɗe keewɗe ina mbaawi kewde yimɓe tinaani. Yeru limooje ɗe Fedde wootere daraniinde jojjanɗe aadee mbappitii to woɗɗi limooje duɗal kaal-ɗen down gal. Aduna oo fof hannde, ameriknaaɓe hoore, ina nganndi añamnuraagu ina lutti doolnude e winndere hee, gila noon e Orop haa Amerik, tee, jogiiɓe ɗiin miijooji ina ɓeydoo dañde semmbe e suusde gacce. Yeru poolguuji partiiji ngañgu to Orop e wooteeji cakkitiiɗi (Farayse (13%), Itaali (29,7%), Hongrie (65,8%), Autriche (24%), Pays-Bas (10,1%) e Belgique (10,1%) ko seede majjum. Almaañ jeyaa ko e leyɗe ɗo dillere añamnguraagu ɓuri leefde, yantude e Espaañ e Portugaal e Angalteer. Daraja Donald Trump dañi to Amerik, kam fof e yooɓaade konnguɗi ɓurɗi nefnaade feewde e juulɓe e kala ko wonaa hono makko, ko seede majjum.
Daartol dey hollitii haa laaɓti wonde kala ɗo miijooji añamnguraagu e ndoolndoolaagu tuddinnoo, ko boomaare lomi ɗoon yolnde : Almaañ, Japon, Irak, Libi, Siiri … Ɗoo e Muritani, pelle keewɗe jojjanɗe aadee ceeraani e ɗaɓɓude ñawndugol batte taccingol e warngooji kitaale 1989-1991, ɗe ceeraani e woytaade ngonka “hardaneeɓe” (Dillannde jojjanɗe hardaneeɓe, IRA…) e jeertinde e “joñgol jaawngol, kulɓiniingol ɓaleeɓe e njuɓɓudi laamu nguu, e konu nguu e janngirɗe kese ɗe konu sompi, ɗo ɓiɗɓe senerooji e koloneluuji ngoni e tuteede ngam lomtoyaade jiknaaɓe mum en”.
Bookara A Bah

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ngam dottude, eɗen mbaawi wiyde wonde Japoŋ tagiraa ko yerɓude. Japoŋ ko gorwoocol duuɗe hakkunde geec, pawiiɗe e nokku ɗo lare nay leydi mawɗe kawriti. laral Pasifik, laral Amerik-hirnaange, laral Oraasi (Orop-Asi), e laral Pilipiin.
Laral Pasifik ngo ina dirta no feewi feewde hirnaange (fotde 8 cm hitaande kala) ; kanngo heedi les keddiiɗe ɗee. Kala nokku pottital paɗe bayɗo noon ina heewi heewde dille (yerɓo), tee leydi ina heewi fuccitaade ɗoon (wolkaa). Japoŋ nii fawii ɗoon ko e nokku biyeteeɗo «dadol jaynge», sibu ko e dow 450 wolkaa taartiiɗi Pasifik, tuggude Pantagoni haa Alaskaa, tuggi Kamtesatkaa haa Nuwel Selannde.
Ngam dottude, eɗen mbaawi wiyde wonde Japoŋ tagiraa ko yerɓude. Japoŋ ko gorwoocol duuɗe hakkunde geec, pawiiɗe e nokku ɗo lare nay leydi mawɗe kawriti. laral Pasifik, laral Amerik-hirnaange, laral Oraasi (Orop-Asi), e laral Pilipiin.
Laral Pasifik ngo ina dirta no feewi feewde hirnaange (fotde 8 cm hitaande kala) ; kanngo heedi les keddiiɗe ɗee. Kala nokku pottital paɗe bayɗo noon ina heewi heewde dille (yerɓo), tee leydi ina heewi fuccitaade ɗoon (wolkaa). Japoŋ nii fawii ɗoon ko e nokku biyeteeɗo «dadol jaynge», sibu ko e dow 450 wolkaa taartiiɗi Pasifik, tuggude Pantagoni haa Alaskaa, tuggi Kamtesatkaa haa Nuwel Selannde.
Hono yerɓo leydi 11 maaris ngoo doolnude meeɗaa waɗde e Japoŋ (toɓɓe 8,9) ; ɗuum so ƴeewdaama e yerɓo Kobee waɗnoongo ñalnde 16 saawiyee 1995 (toɓɓe 6,9) ina woɗɗondiri. Yerɓo doolnungo waɗnoongo e leydi he ñalnde 15 suwee 1896 (duuɓi 111 hikka) ko toɓɓe 8,5 umminiino wempeƴere ndiyam mawnde, moolanaande (meeteruuji 25 tooweendi), boomi tufnde Sanriku, wari ko ina tolnoo e 22 000 neɗɗo. Haa e oo aljumaa 11, yerɓo ɓurnoongo doolnude waɗnoongo e leydi he waɗnoo ko ñalnde 1 settaambar 1923 (hakkunde 7,9 e 8,3) : ngo bonniino fotde 700 000 hoɗorde e nder diiwanuuji Tokiyoo e Yokohoma, ngo yooɓii fotde 143 000 fittaandu.
E nder ɓetirgal doole yerɓo leydi biyeteengal Richter, so jerɓe leydi ɓurondirii toɓɓere wootere, yeru, heen yerɓo wonii 7, ngoya wonii 8, ina wayi no yay (amplitude) yerɓo 8 ngoo ina sowoo laabi sappo yay yerɓo 7 ngoo, kono semmbe yerɓo 8 ngoo, ina sowoo laabi 30 semmbe yerɓo 7 ! Nii woni semmbe yerɓo toɓɓe 6 tolnondiri ko e semmbe bommbe atomik mo Amerik werlinoo e Hirosimaa (15 ujunere ton TNT) ; semmbe yerɓo toɓɓe 7 tolnotoo ko e 474 ujunere ton TNT ; semmbe yerɓo toɓɓe 8,9 waɗngo jooni ngo, tolnii ko e kalito 336 miliyoŋ ton TNT !
E binndol walla mbiyen e haala, toɓɓe daawirgal Richter alaa ɗo kaaɗi, kono, e ko tabiti, yerɓo leydi meeɗaa ɓurde toɓɓe 9,5 ; woni doole yerɓo leydi waɗnoongo to Sili e hitaande 1960, umminnoongo wempeƴere moolanaande (tsunami). E ko aadoraa, yerɓo leydi fuɗɗotoo tineede ko hedde toɓɓe 3 haa 4 (jerɓe tolniiɗe ɗoo ina mbaɗa fotde laabi teemedde ujunnaaje hitaande kala). Yerɓo leydi ina wiyee doolnii tuggude toɓɓe 6. Tuggi 8 fayi dow, heewaani waɗde (laawol gootol hitaande kala), kono so waɗii heewi ko boomde. E nder ɗiiɗoo duuɓi 10 cakkitiiɗi, musibbaaji tago 13 mbaɗii.
E miijo Nikolai Shapiro, gardiiɗo wiɗto to CNRS , kalfinaaɗo kippu ko fayti e yerɓo leydi to nokku biyeteeɗo Institut de physique du globe de Paris (Duɗal ganndal fisik winndere to Pari), «yerɓooji leydi ɓurɗi bonde ko ɓurɗi ɓallaade nokkuuji koɗaaɗi, wonaa yerɓooji ɓurɗi doolnude», ɗum noon, «so leydi yerɓii e eeɓol wuro mawngo, yeru yerɓo leydi waɗnoongo to Kobee e 1995, ɗum ɓuri heewde bonannde. Tolno maggo ko toɓɓe 6,9 wonnoo, e ngo jaasi yerɓo hannde ngo toɓɓe ɗiɗi, ɓurondiral mawngal no feewi (semmbe yerɓo hannde ngo ina sowoo laabi 60 semmbe maggo), kono kanngo ɓuri boomde yimɓe nde tawnoo eeɓi maggo ko e wuro he ngoni».
Hol ko sabii cumuuji ina ummoo caggal nde leydi yerɓi ?
Nde leydi yerɓi to Japoŋ e hitaande 1923, ko cumu bonni koɗorɗe keewɗe. Sabinoo ɗum, ko yerɓo ngo waɗnoo ko hedde midi, tawi yimɓe heewɓe ina kuɓɓi jayli ina ndefa bottaari. Ko hono noon kadi, nde leydi yerɓi to Saafaraasiskoo (San Francisco) e hitaande 1906, cumuuji keewɗi nduppitiima nde tawi ko ɓuri heewde heen saabii ɗum en ko pusgol tiwooji nawooji gaas. Ina jeyaa heen kuraa.
Mbele ko lewru ɓallittoo leydi sahaa e sahaa koo fof ina waawi saabaade yerɓo leydi e no won heen mbiyri nii ?
Eɗen nganndi ñiso lewru e naange ina ɓerna diƴƴe geec, ko noon kadi ngo ƴernirta laral Leydi men ndi. E ngo yettoo 55 cm to ŋorol peccol. Kono tan, e hono no Nikolai Shapiro wiyri nii, «batte ƴero walla ñoƴƴo weeyo walla bempeƴƴe ina pamɗi so ƴeewdaama e batte doole nderndere dillaango Leydi kam e ɓosgol paɗe leydi. Ɗeen doole nderndere e doole boowal ina ɓurondiri no feewi.» Ɓallitagol sahaa e sahaa fof Lewru ngol (fotde 40 000 km ina hakkunde nokku ɓurɗo woɗɗude en oo e ɓurɗo ɓallaade en oo) ina famɗi ko battinta e ngalɗoo ɓurondiral.
Hol no tsunami ardata ?
So leydi yerɓii nder geec, fonngo mum yolɓitto walla ƴuuña (suutoo) e nder mudda daɓɓo no feewi. Ko ɗuum umminta wempeƴere. Wonaa ndiyam ɗam yahata, alaa ko wempeƴere ummotoo (hono no eyɓiniraa e natal ngonngal hee nii), no ‘’ola’’ e nder estaad nii fuku bal nii ; sibu ɗoon yimɓe ɓe ngummoto tan, njuuɗtoo gooto gooto, kono hay gooto e maɓɓe ɓosaani ɗo wonnoo.
Nder geec to, wempeƴere nde ina waawi waasde toowde. Hay so tawii tsunami ina yaawi koyngal, ñay onndo mu mina mawni no feewi, haa ko laaɗe gonɗe nder geec keewaani nii tinde mo. Ina wiyee nii wonde fenti helmere «tsunami» (nde firti e haala Japoŋ ko wempeƴere tufnde) ndee ko awooɓe, sibu wonnooɓe nder geec, ɓe tinataa hay dara, ƴeeŋtoyi tawi tufnde mum en ina boni haa boni. Wempeƴere ndee ƴerata ko maa diwta luggere, ara e pokpokolam, hono no neɗɗo hofirta kaayit nii. Ɗoon e ɗoon kadi ndiyam ɗam bippita, caggal ɗuum wempeƴere ndee timpodoo e doole mawɗe ɗe alaa ko waawi faddaade ɗum en so wonaa tooweendi leydi. Ko ɗum tag iso tsunami arii yimɓe ina mbiyee ndogan nokkuuji toowɗi. (…)
Pierre Barthélémy
Fulo : Bookara Aamadu Bah
Jerɓe leydi battamboniije
- Yerɓo leydi Shaanxi (1556 – Siin). Ngoon yerɓo anndiraa ko yerɓo nokku Hua: kanngo ɓuri bonde e jerɓe leydi kewnooɗe e winndere ndee, sibu ngo yooɓiima fotde 830 000 fittaandu ñalnde 23 saawiyee 1556, ngo boomi wertallo 800 km2. Won binnduɗo «kaaƴe e beeli ndirtii, laabi ubbiima. E won e nokkuuji, leydi ƴuufii haa wonti tule mawɗe, walla yolɓitii haa wonti caaɗli». Yerɓo ngoo ine millee hannde e toɓɓe 8.0
- Yerɓo leydi Tangshan (1976 – Siin). Ngo waɗi ko subaka 28 sulyee 1976, waktu 3ɓo e hojomaaji 42, ngo boomi wuro ngo e nder leƴƴanɗe seeɗa. Doole maggo ko 7,8. Fotde 240 000 neɗɗo maayii heen. Ko ina wona 80% e jookinooɓe hakkunde ɓale e mboorndi mbaawii danndeede, kono jaabto tolniingo e 7,1 e kikiiɗe oon ñalawma gooto warii yimɓe heewɓe.
- Yerɓo leydi Haiyuan (1920 – Siin). Ngoo yerɓo waɗi ko ñalnde 16 desaamburu 1920, ngo wari 73 000 neɗɗo e nder diiwaan Haiyuan he, jiidaa e 127 000 maayɓe e saraaji makko. Ɓeto maggo ko 7,8.
- Yerɓo leydi Alep (1138 – Siiri). Wuro Alep, anndiraango hannde Halab, woni ko rewo leydi Siiri hannde ndii, dow nokku gebbi leydi. E hitaande 1138 yerɓo leydi tolniingo e 8,5 waɗii ɗoon. Batte majjum tinaama haa e nokkuuji poottiiɗi fotde 350 000 km.
- Tsunami geec inndo (2004 – Asii). Ñalnde 26 desammbar 2004 leydi yerɓii nder geec, ummini bempeƴƴe ndiyam e leydi, woni tsunami jannooɗo e Inndo, Inndonoosi, Siri Lanka, e Taylannda. Doole maggo ko hakkunde 9,1 e 9,3. Kanko woni yerɓo leydi ɗiɗmo to bannge doolnugol anndaaka haa e ñalawma hannde o. E ngo jeyaa kadi e yerɓooji ɓurɗi juutde, sibu ngo waɗii hojomaaji 8 haa 10. Fotde 230 000 neɗɗo maayii heen.
- Yerɓo leydi Damghan (856 – Iraan). E hitaande 856 yerɓo leydi tolniingo e toɓɓe 8.0 waɗii e wuro wiyeteengo Damghan e leydi mbiyeteendi hannde Iraan ndii. Ine wiyee ngo yooɓiima fotde 200 000 fittaandu. Leydi ina heewi yerɓude e Iraan, sibu ndi jooɗii ko e paɗe ɗiɗi leydi dillooje.
- Yerɓo leydi Ardabil (1997 – Iraan). Iraan kadi, ñalnde 28 feebariyee 1995, leydi yerɓii fotde leƴƴanɗe 15 e rewo leydi ndii kala, fotde 150 000 neɗɗo maayi heen. Caggal ɗum ngo jaabtinii hedde laabi 350.
- Yerɓo leydi Hokkaido (1730 – Yaabaan woni Japoŋ). E hitaande 1730 yerɓo leydi tolniingo e 8,3 yanii e duunde Japoŋ ɗiɗmere to bannge mawnugol wiyeteende Hokkaido, daɓɓiti leydi, ummini tsunami barɗi ko ina wona 137 000 neɗɗo.
- Yerɓo leydi Ashgabat (1948 – Turkemenistaan). Ko e hitaande 1948 waɗnoo. Doole yerɓo ngo ko 7,3. Ngo yannoo ko e laamorgo Turkemenistaan, ngo heli ngo ha ngo ɗiggi. Maayɓe heen njettiima e 176 000.
- Yerɓo leydi Kanto (1923 – Japoŋ). Ngoo boomii gure Tokiyo e Yokohama, cumuuli mawɗi nduppitii ; fotde 142 000 neɗɗo mbaasii heen pittaali mum en. Caggal ɗuum, nananti wonde korenaaɓe ina ngujja kaake, ina posna boyli, caabii njannguuji e warngoo 2 500 tumaranke.
- Yerɓo leydi Port-au-Prince (2010 – Hayiti). Ko rawane tan wonnoo ; ñalnde 12 sawiyee 2010, hedde w16 e h53. Doole yerɓo ngoo tolniima e 7,1 haa 7,3. Wuddu maggo ko hedde 25 kiloomeeteer hakkunde mum e wuro ngoo. Ko famɗi fof 230 000 neɗɗo maayii heen.
____________________________________________________________________
Kelmeendi
- Yerɓo leydi : tremblement de terre.
- (So heewii wiyee «Jerɓe leydi»)
- Yerbannde : secousse
- Jaabto : réplique
- Daɓɓito leydi : glissement de terrain
- Wuddu yerɓo leydi : épicentre
- yay : Amplitude
- Daawirgal : échelle
- ———————————-
- Ko firti TNT ?
-
TNT (trinitrotoluène) ko kalito (explosif) jiytaaɗo e hitaande 1863. Yiyti ɗum ko ganndo Almaany naajo ko fayti e Simi (chimie) biyeteeɗo Julius Wilbrand. Konu Almaany fuɗɗii huutoraade mo ko e hitaande 1902, Biritaannaave e hitaande 1907. Ko kanngo woni ɓetirgal doole bommbooje keddiiɗe ɗee : yeru bommbo atomik. Wiyee ooɗoo bommbo atomik ko ujunere ton TNT (kilooton) walla megaaton TNT (1 000 000 kiloo TNT) ekn… Bommbo mo Amerik werlinoo e wuro Hiroshila e hitaande 1945 ko 15 kilooton ɓetnoo.


text:
Sawroowo ardiiɗo lesdi musamman dow harkaaji majaliisa ndotti’en lesdi Sen. Ita Enang, andini dow lesdi Naajeeriya woɗɗi dow ɗatal fintinki kilantaaku riskuuji lesdi ndin.
Enang suuɗiti kaa on haa lamar ka taskitaa ngam ombuki hitande ɗiɗabre nde majaliisa lesdi njeweetataɓa.
O wi lamar kan taskitaama on ngam sattina wooɗuki narral ngal won hakkunde yebre dogginirgal laamu e wuttudu majaliisa lesdi.
O wii“Ardiiɗo lesdi Naajeeriya Muhammadu Buhari ɗo jinni darnde ngam moinki huusitorde lesdi Naajeeriya, mi sekay sam ko ɓadi Naajeeriya’en heɓan ko tammata iga ngomnatiwa ngaa fuu.
“Fakat seko wolaa tufeego baatal nawɗum amma ngal woytetee tonii daama nyawu ngu a habdataa heɓaama.”
Wakiiliijo ardiiɗo lesdi on naftiri bee jarfuyel ngel her nodduki majaliisaaɓe ɓoyma’en yalɗiriiɓe lamar kan dow ɓe kabda fodde bawɗe maɓɓe her ɓamtuki daraja lesdi Naajeeriya haa ɓe ngoni fuu.
Gurin


text:
Arande
En barkinorii inde Allaahu,
Jom Moƴƴere huuɓunde, Jom Moƴƴere heeriinde.
Yo Allaahu juulu e Koohoojo meeɗen Muhammadu
e Aalii en makko, O hisna ɓe hisnude.
Ndee ghasiidaare ajami, ko Muhammadu mo Saiidu Seeleyanke
wallifanii yimɓe makh'ribi.
O jammii nde "Oogirde Malal."
Malal non ko Allaahu tan bagorta.
Joomiraaɗo maa Reweteeɗo tanaa Allaahu on alaa.
1. Yaa jom nanugol heɗo haala gorel
Jayngel loungel si a faala malal.
2. Iwngel e Saiidu Muhammaduwel
Seelenke leñol Fuutanke laral.
3. Mombenke hoɗande e Lash'ariyanke
To kaɓɓe e Maalikiyanke ɗatal.
4. Miɗo yettira Jooman rewnindiral
Yo O jul e Nulaaɗo yeɗaaɗo ɓural.
5. Miɗo jantora himmuɗi haala pular
Ka no newnane fahmu nanir jaɓugol.
6. Sabu neɗɗo ko haala mu'un newotoo
Nde o fahminiree ko wiaa to yhial.
7. *Yoga Fulɓe no tunda ko
janginiraa
Araabiyya, bhe lutta e sikkitagol.
8. Tuugiiɗo e sikke e kuuɗe dewal
Yonataa woni kongol maa kuugal.
9. Mo no ɗaɓɓa ko laaɓi
ko sikke alaa
E mu'un yo o jangu pularji gorel.
10. Wota ɓurnito welsindoɗaa yaworaa
Sabu majjere am, Oogirde Malal.
11. Wota ndar don ndaaru
ko raytu mi ko'o
Si ko goonga jaɓaa ɗoworaa e dewal.
12. Bela joo a daɗay najidoyde e
may-
ɓe wiayɓe yo artire huuwa dewal.
13. Geno On wi'a: "
Kallaa, ɗun waɗataa,
Nafataa han nimse e wullitagol."
14. Tyooyhel hino muyta e barme dihal,
Yara kal, nyaɓu ronka no siiɓora kal.
15. No
tawee hahhande e heyre colel
Nde alaa e ngelooba ko nii ndawwal.
Fensito Kalfe


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
Marok: Ceerno Mo neenembo jaɓɓaama ka yeeɓirde defte Kaazabulanka
Miɗen tamƴinii wonde janngooɓe men tedduɓe ɓen hawrii e winndannde amen ka lowre peeralwww.peeral.com/index.php/news/miijo/45-miijo1/1644-mawninen-winndooe-men-en-nannde-7-jolal-nuwambar fii ko yowitii e kummaloojo men on ceerno Mo neenembo e battane yaltingol miilolol (roma) maako ngol fii Haadi Bah e dow tiitoonde « Le terroriste noir » (ownoowo ɓaleejo).
Gila non ngol miilol yalti, feddeeji jaaydiyanke keewɗe yewtii fii maggol, waɗidi e walifiiɗo on kawre ngam ɓurtude fensitude sirru e sabu yaltingol makko ngol miilol.
Ko yahata balɗe ɗiɗi C. Mo neenembo hina ara ka SIEL (SALON INTERNATIONAL DE L’EDITION ET DU LIVRE” waɗa jewte ado o fewrude ka saare mawnde Rabaa ɗon kadi o jaɓɓaa ka hoɗande duɗorde (CITE UNIVERSITAIRE INTERNATIONALE), o yuɓɓi jewtere siyansi yimɓe nootii lamnde waɗi o jaabii o fensiti fii miilol makko ngol. Ɓawti mun o sutorii ka saare Tanjaa fii huunde wootere nden.
Misiide Ɓamtaare humpitino wonde Ceerno Mo neenembo heɓii ngeenaari miilol makko ngol ko neeɓaali ko’o, ndin ngeenari non ko “Prix d’Ahmadou kourouma” hitaande 2013, janngee ɗoo bayyino fii mun:www.afroguinee.com/culture-tierno-monenembo-laureat-du-prix-ahmadou-kourouma-en-suisse-sixieme-dans-la-foulee/
Kuɗol: M. Tafsir SALAMBANDE
Yiiloowo Misiide Ɓamtaare
www.misiide.com


text:
Batu hakkunde Farayse e Afrik njoɗinoongu to Nice (Farayse), uddii ñalnde 1 suwee 2010. 33 hooreejo dowla Afriknaajo nootiima heen. Ina jeyaa e ɓeen Jacob Zuma hooreejo Afrik worgo e Abdel Asiis Buutefliika mo Alaseri. Njaafo-ɗon banndiraaɓe, ko haalaa toon, walla ko Sarkosi hunanii toon Afriknaaɓe, himanaani mi, sibu « anndude neɗɗo, ɓuri heɗaade ko haalata ».
Eɗen teskoo tan won hooreeɓe ɓe ngaraani : Umar Al Bashiir, mo Ñaawirde kuuge winndere (CPI) yiylotoo sabu « warhoore neɗɗaagu », e Robert Mugabe mo Dental Orop haɗi naatde Orop, e Kaddaafi mo meeɗaa tawtoreede batuuji hakkunde Farayse e Afrik, e Laurent Bagbo biyɗo wonde arataa so hakkunde mum e Farayse laɓɓitinaaka. Nii woni ko 33 hooreejo leydi e ardiiɓe guwarnama 5 tawaa joɗnde nde. Etee, ko njiy-mi ko hesɗi heen tan, ko haala hooreejo leydi Afrik worgo. Nde o naamnaa hol no o yiyri tawtoregol hooreeɓe arduɓe kuudetaaji, ko wayi no Ginenaajo o e Niiseernaajo o, o jaabii : « min njiɗaano ɓe ndagniree nii, ɓe potaani fotndeede e heddiɓe ɓe. Ɗum ina semmbina koninkooɓe e liɓde laamuuji. Bismaade ɓe ko heptinde ɓe, sibu ko noon ɗum yiyretee e Afrik. Ɓe potaano waawde waɗde kuudetaaji. Ɗum ina luuldii demokaraasi mo njiɗ-ɗen ƴellitde e Afrik o. ». Kono, wonande pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee, wonaa ɓeeɗoo ɗiɗo tan ngoni ɓe « laaɓaani ». Sibu, e bismaaɓe ɓe, ina jeyaa heen « arduɓe kuudetaa walla ardinooɓe golwe ɓesngu (ko wayi no yimɓe Fransafrik, hono Bosise mo Santarafrik, e Sasu Ngeso mo Konngo). Woɗɓe kadi wujjooɓe woote ngam laamaade ». «Ina jeyanoo e hoohooɓe 38 tawaaɓe ndee joɗnde, hooreejo leydi Muritani, hono Seneraal wul Abdel Asiis, jamfiiɗo persidaa siwil toɗɗoraaɗo wooteeji laaɓtuɗi sanne, e nder leydi ngoowtundi kuudetaaji ».
Ngam renndinde batu ngu alaa fof ko Sarkosi waɗaani mbele horeeɓe leyɗe Afrik ina nootoo e batu he keewal. Kono, doole Pari ustiima no feewi e faggudu duunde nde. E njillu ngu o waɗnoo to Bamako, laamorgo leydi Mali e hitaande 2006, Sarkosii wiyiino « Farayse soklaani Afrik ». Kono ellee ko o gultiiɗo, sibu alaa fof ko o waɗaana mbele hooreeɓe leyɗe Afrik ina nootoo e keewal e batu 25ɓu hakkunde Farayse e Afrik ñalnde 31 mee haa 1 suwee 2010. O ɓuri teeŋtinde heen kadi ko ƴellitgol gollondiral faggudu hakkunde Farayse e Afrik. E nder ɗuum o noddii sosiyateeji Farayse mawɗi yo ngar tawtoree batu ngu.
(…) E nder kitaale capanɗe jeegom, 40% e njulaagu Farayse fayatnoo ko e Afrik, hannde ko 2% tan. Leyɗe winndere ɗee kala ina njiɗi hannde gollondirde e Afrik. Won heen nii puɗɗiima heƴde e duunde he no feewi ko wonaa Siin tan.
E nder duɗɗi sappo, gostondire hakkunde Afrik e Siin cowiima laabi sappo. Kayri woni hannde ɓurndi waawde gollondirde e duunde Afrik ɓaleejo nde. E hitaande 2008, ɗeen gostondire njulaagu tolniima e 108 miliyaar dolaar. E ko sakkitii ko, Pekee siifondirii e Konngo kam e Niiseriyaa nanondire ɗe hiisa mum tolnii e miliyaaruuji dolaar keewɗi. E ndi maha laabi e estaaduuji e hopitooji e nder duunde he. Siin waɗataa no leyɗe hirnaange mbaɗata nii, hay sarɗi politik gooto ndi fawataa golle mayri e nokku. Kayri fof ɓuri hannde heewde ko gollondirta e Afrik, yeru to Sudaan, to Simmbaabuwee e to Anngolaa. Ndi ɓuri waawde gollaade ko e leyɗe jogiiɗe ngaluuji tago garwaniiji keewɗi, ko wayi no Sudaan, Konngo, Gabon. Kono kadi endi golloo hay e leyɗe ɗe ngalaa ɗiin ngaluuji, yeru to Benin. Hannde o ko Siin ɓuri toon Farayse heewde doole. Sahaa o wayliima.
Sabu Sapon hulde no Siin naatiri e Afrik nii, ɓe ɓeydii no feewi juuɗe maɓɓe e Afrik. Tokiyoo ɓuri waawde gollaade ko e nokkuuji ƴellitaare faggudu, haa arti noon e ndema walla semmbe naange.
Dental dowlaaji Amerik ɓuri gollaade ko e jookdu Gine (Golf Gine), Niseeriyaa walla Anngolaa. Ɓuri woƴde ɓe ko ustude yowitaare maɓɓe e Fuɗnaange ɓadiiɗo to bange petroŋ. Ndi ɓuri gollondirde fof ko e Afrik Worgo, Niiseriyaa e Kenyaa. Kono e ndi ɓeyda jokkondiral mayri e leyɗe kaalooje Farayse, haa arti e Saahel. E ndi jogodii e Mali jokkondire teeŋtuɗe ngam haɓde e Al Kaydaa.
Hay so Inndo ɓurii Siin famɗude dille ittataa ko ndi leydi coftundi e nder duunde Afrik nde, haa teeŋti noon e nder leyɗe kaalooje Engele, yeru Niiseriyaa e Kenyaa e Uganndaa e Malawi. Filmuuji maɓɓe kadi ina korsinaa no feewi e Afrik.
Beresiil ina jogii darnde teeŋtunde e faggudu Anngolaa, haa arti e fannu petroŋ walla to bannge pinal. Anngolaanaaɓe ɓuri hannde waawde ɗannoraade fof ko to Beresiil, wonaa to Portigaal, leydi njiimnoondi ɗum. Ko noon ne kadi Beresiilnaaɓe heewɓe ina ngara gollaade Anngolaa.
Leyɗe Golf ina njogii darnde teeŋtunde e faggudu Afrik rewo, e Afrik ɓaleejo kadi, ko wayi no Senegaal. Ɓe ɓuri waade taweede ko e telekom walla njippaagu (hotellerie), ko ɓooyaani ko ɓe keɓii halfineede jiilgol tufnde Ndakaaru wonnoonde e njiimaandi sosiyatee Farayse biyeteeɗo Bolloré. Libi kadi ina waɗa kaalisaaji jonɗi e duunde he, sibu, tuggi Kotonu haa Afrik fuɗnaange, alaa heen ɗo Libi meeɗaani rokkitde kaalis.
Iraan ina jokkondira e leyɗe «ciicaaɗe» bayɗe no Simmbaabuwee. E ndi jogodii e Senegaal jokkondiral moƴƴal, seede mum ko darnde Kariim Wad e goppitgol Kolotild Raayse. Gaa gaa ɗum, laawol Siiyit en ina ɓeydoo naatde Afrik, haa arti to Magreb.
Laamaandi-ndenndudni (Royaume Uni) ina jogodii e won ɗeen leyɗe Afrik jotondire tiiɗɗe, ɓooyɗe, ko wayi no Kenyaa, Afrik worgo, e Niiseriyaa. Won e Engelenaaɓe cuɓii ko heddaade e jeyeede e won e leyɗe Afrik bayɗe no Kenya, anndiraaɓe hannde « white kenyans » (raneeɓe kenyaa) ; aɓe keewi doole to bannge faggudu.
Angalteer lomtiima Farayse to Ruwanndaa. Yanti heen Paul Kagamé suɓiima ɗemngal Engele dow ɗemngal Farayse.
Almaany kadi ina heewi doole e duunde he : to Namibi, to Niiseriyaa, to Afrik worgo. Almaany ɓuri leyɗe ɗee kala gollondirde e Afrik worgo, fotde 100 000 Almaañnaajo e tawee e diiwaan le Cap o, e wiyde jaaynde Spiegel.
So tawii «Faryse soklaani e Afrik », hono no Nikolaa Sarkosi wiynoo e hitaande 2006 nii, « Afrik kadi soklaani e Farayse » haa arti noon e sahaa mo dañal duunde nde ɓeydotoo hitaande kala fotde 5% ko ina wona jooni duuɓi sappo.
Bookara Aamadu Bah
Ƴoogirde : Pierre Malet


text:
Tuggi maayirɗe hitaande 2012 e lewru desaambar, duɗal ngal udditnoo. Tolnooji ɗiɗi ina njannga heen. Tolno gadano e tono ɗiɗmo. Tuggi ndeen haa 30/06/2013 yontere kala balɗe nay. Kala kikiiɗe e ɗii ñalɗi nay, almudɓe mbaɗa gorwoccol haa galle Maamuudu Demmba Bah, lollirɗo Dooro Kudiyel, kawra toon ngam heɓde binndanɗe.
Ɓee sukaaɓe ɓe ɓuuɓol haɗaani, nguleeki suraani ɗum en softande e dogande toon e ɗii ñalɗi ɗi mbiy-ɗen. Ɓe tawoya toon jannginoowo ɓe jarlitiiɗo, tiiɗɗo fiɓnde, mo haaɓataa, aamataa jaɓɓaade almudɓe e nokku mum, oo Maamuudu Demmba fof e jinngude e golle e galle, sabu ko o jannginoowo e duɗe keeriiɗe (Privé) haɗaani mo softande ndee jaŋde Pulaar, fof noon ko hoto Pulaar lohde e Catal Likseyba. Fotde lebbi jeeɗiɗi haa almudɓe tolno gadano oo keɓi waɗde kawgel jawtugol tolno gadano oo, Ɓe ngonnoo ko noogaas, ko heen sappo e nayo keɓi waɗde kawgel ngel; ko njeeɗiɗo keɓi yawtude fayde tolno ɗiɗmo, ɓeen ngoni ɓee ɗoo :
1. Muhammadu Abuu Sal
2. Maariyata Aamadu Bah
3. Raamata Ibraahiima Sal
4. Abuu Ibraahiima Sal
5. Jibi Aamadu Sal
6. Mammadu Ibraahiima Sal
7. Aamadu Maamuudu Sal
Tolno ɗiɗmo oo noon suwaa waɗde kawgel tawo. Kadi, oɗon nganndinee ɗiiɗoo tolnooji ɗiɗi ɗi mbiy-ɗen ɗii, puɗɗinoo jaŋde ko oktoobar 2011, ɓe njanngii haa suwee 2012, ɓe uddi, nii woni ɓe udditi kadi e hitaande njanngu 2012-2013. Yo Alla rokku en worɓe e rewɓe e nder FƁPM yarlitiiɓe no oo yarlitorii nii. Aamiin.
Abuu Aamadu Joop


text:
Ñalnde alkamiisa 19 suwee 2014 Mboon rewo e worgo yettinii faandaare mum e ballal Alla, so fiilde jaaltaaɓe mum tufnde. Fiilaa ko Alasan Hammadi Mbooc ɗiɗaɓo ganndiraaɗo Maalik Cillo jibinaaɗo e hitaande 1942 ɗo Ŋorel, e tawtoreede Elimaan Mboon Mammadu Muusaa Sih e Jaaltaaɓe kolongal Umar Aamadu Mbooc e Jaagaraf Mboon Baydi Sammba Sih e Farba Paate Muusaa Mboh e Ceerno Barooɓe, Jaandoogu Ceerno Yaal e Jaalaade e Jaagorga e Joom Bañnje Bah, e Joom Bañnje Soh, e Jaaltaaɓe Puri e Elimaan Puri e Jaaltaaɓe
Ñalnde alkamiisa 19 suwee 2014 Mboon rewo e worgo yettinii faandaare mum e ballal Alla, so fiilde jaaltaaɓe mum tufnde. Fiilaa ko Alasan Hammadi Mbooc ɗiɗaɓo ganndiraaɗo Maalik Cillo jibinaaɗo e hitaande 1942 ɗo Ŋorel, e tawtoreede Elimaan Mboon Mammadu Muusaa Sih e Jaaltaaɓe kolongal Umar Aamadu Mbooc e Jaagaraf Mboon Baydi Sammba Sih e Farba Paate Muusaa Mboh e Ceerno Barooɓe, Jaandoogu Ceerno Yaal e Jaalaade e Jaagorga e Joom Bañnje Bah, e Joom Bañnje Soh, e Jaaltaaɓe Puri e Elimaan Puri e Jaaltaaɓe
e El Fekki Suska e Jaaltaaɓe Soowa e Joom Wuro Ŋoral Gidaala e Hartallanaaɓe e Laamɗo Idaa e Liiduɓe e Teen Ɓokki e Jaaltaaɓe Joomanndu e Jaaltaaɓe Sokku e Jaaltaaɓe Jammaal e Jaaltaaɓe Demmbee e Jaaltaaɓe Njum Waalo e Jaaltaaɓe Gamaaji e Jaaltuɓe Liiduɓe Demmbee e Jaaltaaɓe Gede e Jaaltaaɓe Lahel e Jaaltaaɓe Ceelaw Rewo e Jaaltaaɓe Mbooyo e Jaaltaaɓe Aali Geelel e Rewɓe Mboon to Puri, yantude e ɗeeɗoo gure : Paate Galo ; Mballaaji ; Yennaake ; Siñtu Ifraa ; Daara Salaam ; Hamdallaay ; Hudallaay ; Mboon Jeeri ; Tulel Keeɗeele ; Wuro Alasan Bonkel ekn …
So en paamii, Halayɓe fof ngarii, Suska e Soowa fof ngarii, Laaw e Tooro fof ngarii, hay gooto jaɓaani luuteede. Gure Mboon ɗee fof ngarii. Meer Ɓoggee Hammadi Haasamiyyu Jah e hoohooɓe mawɓe e yontaaɓe heewɓe nootitiima e ooɗoo ndaja. Teemedde teemedde rewɓe e worɓe e sukaaɓe e mawɓe tawtoraama ɗum.
Golle ɗee noon puɗɗii ko gila alarba, nde hiirde mawnde Pekaan renndini Hammadi Ayse Jool e Aadama Sih e Gurmo Sih e Sammba Duungel e Koylel Joop. Caggal ɗuum ko bawɗi Alamari, rewɓe seɓɓe e worɓe seɓɓe mbeltini yimɓe ɓee. Joofni jamma oo ko naalanke mawɗo biyeteeɗo Sala Faal. Subaka alkamiisa oo, ko silke Quraana udditi ñalawma oo. Nde deftere ndee timmi, ɗoon noon ko yooɗi yiyaama, sibu yimɓe kuccani ko daande maayo, laaɗe cinkaaɗe haa njooɗi mbeeti dogde toon. Kala fannu gawƴugol seedaama toon, rewo maayo fof ina ɓawli kurum yeeɓooɓe, woɗɓe ina tolnii worgo, sabareeji ina konnga, gulaali e luukaali awluɓe e coolooji e almudɓe Ngay ina coomondiri.
Nde yahi haa ɓooyi Jaaltaaɓe oo e Elimaan e Jaagaraf e Farba njoli ko e motoor njanti e laaɗe ɗee. Ko adii noon nde laaɗe ɗee njoletee, taw ko jeemaayo en njolii e maayo hee, ɓe kaayii ngo, gooto e ɓiɓɓe rewɓe Sih Mammadu Awƴi ɓe, ɓe ngollii hono ko taaniraaɓe ngollatnoo koo.
Ko ko adii takkusaan banndiraaɓe bismaaɓe ɓee puɗɗii nootaade inɗe mum en les 28 tilliisa darnaaɗo. Ɓiɗɓe rewɓe ɓee, e gardagol Umar Demmba Sih ganndiraaɗo Sukkiyel e wondude e Diba Umar e heddiiɓe ɓee, njamiri Aamadu Gedda Joop yo fiil. Geɗe ɗee njooɗii, peewii. Eɗen ciftina tan noon ko hikka waɗi duuɓi 51 (1963) ko piilungal jaaltaaɓe tufnde wayri waɗeede e Ŋorel. Ko baaba mum piileteeɗo hannde oo wonnoo, Hammadi Alasan Mbooc, o wonii heen duuɓi jeeɗiɗi, o sankii. Gila ndeen faade jooni goɗɗo fiilaaka.
So Alasan Hammadi noon fiilaama wonaa sabu mawngu makko, sibu njeegomo ina ngardii mo. Mawɓe ɓee kattanaani, heddiiɓe ɓee njooɗaaki e Fuuta. Kono kamɓe kala ɓe kawri ko yo Alasan fiile, sabu softeende mum e katantaagal mum e pellital mum. Alasan ko sanndarma wonnoo haa heɓi heen daraja lasdaŋ. Hannde ko e alateret o woni. Ko mbaaw-ɗen wiyde tan ko Alla rewnii golle ɗee laawol e wondude e nanondiral e peewal e weltaare e nanngondiral tiiɗngal.
Ciimtol musiɗɗo Aadama Saydu Mbooc to Ŋorel


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
Miijo: Hol ko diine e dawrugol nafata he renndo neɗɗaŋke
Banndiraaɓe tedduɓe, neɗɗo ko huunde nde Geno yeɗi ngaandi (cerveau) tamndi semmbe haala, tamnde yila ŋellitiiɗo, nde loowdi tago haawniingo, ko oon yila okki mbo miijcitaade ngonka ndee winndere, wonnde he ndee uppeere leydi, o heɓi heen ganndal, ganndugol Geno, ngam anndude mbo ŋeeñal tago gonngal he ndee tagoore,
waawtaa wonde so wonaa he ŋeeñal Geno, ɓayri enen nganndi kala tagoore wuurnde he ndee uppeere leydi ina tami fiɗtaandu e yila ɗowoowo nde he waawde heɓde soklaaji nguure mayre, kono nde tawnoo ko neɗɗo Geno yeɗi haala, waawoowa yaltinde coñceendi yila ƴoogeteendi he semmbe ngaandi, ko kaŋko hokkaa waawde darnude renndo, ngam ko kaan haala addi nanoondiral jiiduɓe leñol e hoɗduɓe.
Sakiraaɓe tedduɓe, nde tawnoo neɗɗo ko huunde reerɗunde he anndude taariindi sato “environment” neesu hoɗaango makko, ko ɗuum anndini mbo cañdi tago ndee men winndere no woniri, kadi ko yiɗde ƴellitaade e huɓinaade e humpitaade ndee men winndere, addani neɗɗo miijcitaade ngonka mum he ndeer ndee winndere e taariindi mum, he ngool miijcagol o anndi o tagiraaka mere, o anndi kadi kaa mum ngonka dottaaka he duuɓi daɓɓi, yirlotooka he waɗduuji ceertuɗi, ko alaa he sago ka jogoo njoɓdi (barjitgol) ndiin njoɓdi alaa ko tami ndi so wonaa Geno, tee ombo anndi waɗdu moƴƴuru, ko ko moƴƴi yoɓetee, waɗdu bonndu ko bone ndu yoɓetee, ko ɗuum woni ko duñi miijciyankooɓe he daraade noddude banndiraaɓe maɓɓe he waɗdu moƴƴuru e reentinde ɓe he waɗdu bonndu, ko he nduun noddaandu fiɓnde diine yalti, ndeke diine ko laawol pooɗtoowol neɗɗanke he waɗdu moƴƴuru, jeertinoowol neɗɗanke he waɗdu bonndu.
Setodiiɓe ganndal, en nganndii nafa diine he renndo neɗɗanke, ko jaalnude nehdi addoori waɗdu moƴƴuru e reentinoori waɗdu bonndu he renndo neɗɗanke, kono hannde so wonii nehdi diine haɗataa en waɗde waɗdu bonndu, alaa ko mbi’anen ko’e men ko en diiniyankooɓe, ɓayri enen nganndi nehdi diine surii ko he doosɗe : musidal e jurmoondiral e genɗoondiral e balloondiral pawingal he goongɗungol e nuunɗal e paamoondiral, kono wonaa gañoondiral e baroondiral pawingal he koonoondiral kinɗe laabi diine.
Sagataaɓe tedduɓe, so wontii ko nafa dawrugol “polutique” he renndo neɗɗanke, enen nganndi wonnoo ko yooltude jojjanɗe cori “population” ngenndi e yuɓɓinde laabi faggo ngenndi he nafa ɓamtaare ɓiɗɓe ngenndi, jibinooji daaɗere (neema) janngo wonande ɓiɗɓe ngenndi, kono hannde ko ɓuri heewde he dawriyankooɓe Afrik, wonaa ndeen fiɓnde ɓe njogii, ɓe njogii ko fiɓnde keɓal ko’e maɓɓe e ɓesnguuji maɓɓe, gujjangal he coñaandi keɓal ngalu ngenndi, kono wonaa gollanaade ɓiɗɓe ngenndi, ko ɗuum waɗi ɓe paarnortaako golle gollanaaɗe ngenndi, ɓayri ko ɓe ittaaɓe gija “ruuhu” ngenndiyankaagu, jebbilaniiɓe jaggitooɓe hoomtooɓe, faarnortooɓe mbaawka ɗemɗe janane e hortaade ɗe maɓɓe, ɓe rimaande (fenaande) hersintaako, ñaaƴirooɓe waawde fuuntude e janfaade ɓiɗɓe ngenndi, noddittooɓe nuuɗal e potal, gollirooɓe puunti, jannguɓe majjinaaɓe ɗemɗe e tawaa-tawi maamiraaɓe, siccuɓe e saltiiɓe hoɗannde iwdi jiɗnaaɓe, faarnortooɓe koltu jaggitooɓe, woɗɗitiiɓe cañaandi tawaa-tawi maamiraaɓe.
Honinkooɓe leñol, so wonii dawriyankooɓe men ko nii ciforii, nafa maɓɓe he renndo men yi’etaake, ko ɗuum waɗi so en njiɗii ittude Afrik he ɗee caɗeele ɗe ɓe mbuuri he mum hannde, ɗuum yaawtaa newaade, ko ɗuum waɗi Afik ina sokli ardotooɓe annduɓe ko nafata cori Afrik, faarnotooɓe ɗemɗe e pine Afrik, ngam neɗɗo ardortoo ɓiɗɓe ngenndi ko haa nafa ɓe, kono wonaa haa naftorooɓe, ɓee dawriyankooɓe Afrik taaynuɓe ɓerɗe ngenndiyankooɓe Afrik, en njaafotaakoɓe haa pooma, on njettaama.
Tijjaani Mbaalo
Jokkore noddirgel : 00 221 77 253 38 28.


text:
1
No Konngol Laamɗo laatorii neɗɗo
1E puɗɗooɗe biyeteeɗo Konngol ana woodi. Biyeteeɗo Konngol oo ana wondi e Laamɗo, o Laamɗo. 2Omo wondi e Laamɗo gila puɗɗooɗe. 3E makko Laamɗo tagiri huunde fuu. Fay huunde e ko woodi koo, tagaaka so wanaa e makko. 4E makko nguurndam woni, ɗam nguurndam laatanii yimɓe fooyre. 5Fooyre ndee ana yaayna ley nimre. Nimre ndee waawaa ɲifude nde.
6Waɗiino e wakkati, Laamɗo nelii neɗɗo biyeteeɗo Yaayaa. 7O seedee garɗo haalde haala ndeen fooyre oo, yalla yimɓe fuu ana ngoonɗinira saabe haala makko kaa. 8Wanaa kanko woni fooyre ndee, kaa o seedee garɗo haalde haala mayre oo. 9Kayre woni fooyre goongaraare warnde ley aduna faa yaaynana yimɓe fuu.
10Biyeteeɗo Konngol oo ana ley aduna, kanko woni taguɗo aduna oo, kaa aduna oo annditaali mo. 11Mo warii e leɲol makko, kaa leɲol makko jaɓɓaaki mo. 12Kaa jaɓɓiiɓe mo so ngoonɗini mo ɓee, o hokkii ɗum'en baawɗe laataade ɓiɓɓe Laamɗo. 13Ɓeen yo rimraaɓe ko wanaa muuyo terɗe, ko wanaa muuyo gorko, kamɓe ɓe rimraaɓe iwrude to Laamɗo.
14Konngol ngol laatii neɗɗo. Oon hoɗidi e meeɗen, o keewɗo hinnee e goonga. Min njii teddeengal makko, teddeengal hono ngal Bajjo heɓata e baam mum.
15Yaayaa seettanike mo, eewnii, wii:
—Kanko woni mo kaalannoo-mi on haala mum oo, mbii-mi: «Caggal am ardiiɗo kam waran, sabi omo woodi gila mi tagaaka.»
16No hinnee makko foti heewde, en fuu en keɓii, hinnee dow hinnee. 17Saabe Muusaa keɓir-ɗen Sariya, kaa hinnee e goonga saabe Iisaa Almasiihu heɓiraa. 18Fay gooto yiyaali Laamɗo abada. Jonnoo, Ɓiɗɗo bajjo gonduɗo e Baabiraaɗo oo, kaɲum humpiti en mo.
No Yaayaa waajorii
19 Yahuudiyankooɓe Urusaliima neli Lewinkooɓe#1.19 Yimɓe leɲol Lewi ngonnoo humaniiɓe golle dewal Laamɗo gila e jamaanu Muusaa. e yottinooɓe sadaka to Yaayaa lamndoo kaɲum woni homo. 20O jaabii ɓe ko selli:
—Miin, mi wanaa Almasiihu.
21Ɓe lamndii mo, ɓe mbii:
—Aan, a homo? A annabi Iliyaasa naa?
O wii:
—Mi wanaa.
Ɓe mbii:
—A Annabaajo oo naa?
O jaabii:
—Mi wanaa!
22Ɓe mbii mo:
—A homo ndennoo? Haalan min ko min kaaltanoya neluɓe min ɓee. Ko njogori-ɗaa hoore maa?
23O jaabii, o wii:
—Miin woni «ooynotooɗo ley ladde jeereende so ana wiya: moƴƴintinee laawol Joomiraaɗo»,#1.23 Esaaya 40.3 hono no annabi Esaaya wiiri nii.
24Nelaaɓe ɓee to Farisa'en iwri. 25Ɓe lamndii mo:
—Ko saabii so aɗa loota yimɓe lootogal batisima, tawi a wanaa Almasiihu a wanaa Iliyaasa a wanaa Annabaajo oo?
26Yaayaa jaabii ɓe, wii:
—Miin, miɗo batisira ndiyam, kaa won dariiɗo hakkunde mon mo on anndaa. 27Kanko, o waran caggal am. Miin, mi fotaa fay e humtude ɓoggi paɗe makko.
28Ɗum waɗii Baytaniya ootoo bannge maayo Urdun, ɗo Yaayaa batisannoo ɗoo.
29Janngo mum, Yaayaa yii Iisaa ana wara e mum, wii:
—Annii, njawdiri Laamɗo ndoondotoondi luutti aduna. 30Ɗum woni ko mbiinoo-mi e makko: «Neɗɗo waran caggal am, ardiiɗo kam, sabi omo woodi gila mi tagaaka.» 31Miin, mi anndaano mo, kaa mi warii miɗo batisira ndiyam yalla omo ɓanngana Israa'iilankooɓe.
32Yaayaa seettii, wii:
—Mi yii Ruuhu hono wuugaandu ana jippoo iwde dow kammu faa hoɗi dow makko. 33Miin, mi anndaano mo. Kaa nelɗo kam mi batisira ndiyam oo, kaɲum wii kam: «Oon mo njiyataa Ruuhu ana jippoo dow mum oo, kaɲum woni batisiroowo Ruuhu Ceniiɗo.» 34Miin, mi yii, mi seettike kanko woni Ɓii Laamɗo.
No Iisaa suɓorii taalibaaɓe mum aranndeeɓe
35Janngo mum kasen Yaayaa ana dardii e taalibaaɓe mum ɗiɗon. 36O yii Iisaa ana ɓettoo, o wii:
—Annii, njawdiri Laamɗo!
37Taalibaaɓe ɗiɗon ɓee nani ko o haali koo, njokkitii Iisaa. 38Iisaa yeeccitii, yii eɓe njokki e mum, wii ɓe:
—Koɗum tewtaton?
Ɓe njaabii, ɓe mbii:
—Rabbii (ɗum woni «Moobbo»), hoto njooɗoto-ɗaa?
39O wii ɓe:
—Ngaree ƴeewee!
Nden ɓe ngari, ɓe njii ɗo o jooɗotoo ɗoo. Ɓe ngondi e makko oon ɲalooma. Ɗum waɗii wakkati kiikiiɗe.
40Andire miɲii Simon Piyeer oo yo gooto e ɗiɗon nanɓe haala Yaayaa so njokkitii Iisaa ɓee. 41Mawniiko Simon o adii fuu hawrude, o wii ɗum:
—Min njii Almasiihu.
(Ɗum woni Cuɓaaɗo.)
42O naɓi ɗum to Iisaa. Iisaa ƴeewi Simon, wii ɗum:
—Aan, Simon ɓii Yuhanna mbiyete-ɗaa, caggal jooni a innditirte Kefas.
(Kefas e Piyeer fuu gootum. Maanaa majjum yo haayre.)
43Janngo mum, Iisaa anniyii yaade Galili. O hawri e Filipa, o wii ɗum:
—Jokkam!
44Filipa ana jeyaa Baytisayda, ngalluure nde Andire e Piyeer fuu njeyaa e mum ndee. 45Filipa hawri e Natanayel, wii ɗum:
—Min tawii mo haala mum winndaa ley Tawreeta Muusaa e ley dewte annabaaɓe oo. O Iisaa Nasaraatunke ɓii Yuusufu oo.
46Natanayel wii mo:
—Ko moƴƴi ana waawi iwrude Nasaraatu naa?
Filipa jaabii mo:
—War ƴeew!
47Iisaa yii Natanayel ana feewi ɗum, wii:
—Oo yo Israa'iilanke jaati, kutee fuu walaa e makko.
48Natanayel wii mo:
—Hoto anndu-ɗaa kam?
Iisaa jaabii mo, wii:
—Mi yii ma ley ibbi gila Filipa noddaali ma.
49Natanayel jaabii, wii:
—Moobbo, a Ɓii Laamɗo, a kaananke Israa'iila.
50Iisaa jaabii mo, wii:
—Saabe mi wii mi yii ma ley ibbi koo tan ngoonɗinir-ɗaa naa? A yiyan ko ɓuri ɗum haaynaade.
51Nden o wii Natanayel:
—Miɗo haalana on goonga: on njiyan kammu ana udditoo, on njiyan malaa'ika'en Laamɗo ana ŋabba ana njippoo dow Ɓii Neɗɗo.


text:
Aag Laga Do Sawan Ko (1991 - Hindi)
0.5/5 (2 users)
About Aag Laga Do Sawan Ko
Report any content issue here
Also spelt like: Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aagg Laaga Do Saawan Ko, Aagg Laaga Do Saawan Ko, Aagg Laaga Do Saawan Ko, Aagg Laaga Do Sawan Ko, Aagg Laaga Do Sawan Ko, Aagg Laaga Do Sawan Ko, Aagg Laga Do Saawan Ko, Aagg Laga Do Saawan Ko, Aagg Laga Do Saawan Ko, Aagg Laga Do Sawan Ko, Aagg Laga Do Sawan Ko, Aagg Laga Do Sawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Saawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laaga Do Sawan Ko, Aag Laga Do Saawan Ko


text:
E nder ɗiiɗoo duuɓi 24 ɗi o yalti kasoo, innde Mandelaa jeyaa ko e inɗe ɓurɗe darjude e winndere ndee. Hay gooto waawaa limde tokaraaɓe makko walla boowe, maa pomuuji, laabi, maa pelle ekn .. inniraaɗi, walla innitotooɗi Manndelaa. Pelle biyeteeɗe « Madiba » ina keewi, hay caggal Afrik worgo.
Ko Desmond Tutu inniri mo « maande adunankoore beldital », woni «icône mondiale de la réconciliation». E nguurndam makko, Manndelaa ina dariinoo yo leyɗe ɓurɗe alɗuɗe e winndere ndee mballit Afrik.
Manndelaa ko neɗɗo mo tampataa
Caggal nde o woppi laamu e hitaande 1989, o wiyiino o fooftoytoo ko wuro ɗo o jibinanoo ɗoo, hono Qunu, ɗo o jogori wirneede ɗee, kono ɗuum laataaki. Sibu, o faati ko golle goɗɗe moƴƴere. O idii fof ko dogde e maslahaa to Burunndi, e lewru feebriyee 2000, o dañi heen wune nde tawnoo haɓatnooɓe toon ɓee ko kanko tan mbaawnoo heɗanaade. Nii woni nanondiral siifaama toon e lewru ut 2000.
0 seeraani kadi, caggal ɗuum, naatde e fiyakuuji winndere ndee, yeru, e hitaande 2001, alaa ko o heddani njangu Amerik e Irak. O wiyi « Wasinton woni ko e jiiɓde wiindere ndee».
O meeɗaa seerde e ñiŋde kadi pooɗondiral hakkunde leyɗe mawɗe ɗee, sibu, e wiyde makko, ko telɓinooje deeƴre hakkunde Israayiil e Palestiin : « So Dental Amerik sakkii feere ngam ñawndude luural ngal, Farayse ara sawndina ɗoon feere mum ngam telɓinde ndeya ; Riis enne ngadda feere woɗnde ngam telɓinde ɗeya ».
Hono no mbiyruno-ɗen, Mandelaa tampataa, haaɓataa, tawde tan ko ko fayti e ndimaagu e nuunɗal, Manndelaa wonaa jejjitoowo ñamaande moƴƴere. Yeru mum, ko e hitaande 1998, o ɗeŋƴaaki haalande Bil Kilinton goonga, tawi ina ari mo njillu, o wiyi : « ngidii-mi fof bismaade ɗooyene e ndiiɗoo leydi ko Fidel Kastroo … Mi bismiima kadi ɓiy neene am Muammaar Kaddaafi … Waɗi mi waɗde ɗuum, ko aada amen ina bonni woppude walla yejjitde neɗɗo ballitnooɗo ma e tuma nde ngon-ɗaa e caɗeele ɓurɗe fof mawnude e nguurndam maa ». O siftini ɗum wonde e oon sahaa, Wasinton heedannoo ko laamu paltoor.
« Mi wonaa nulaaɗo, ko mi neɗɗo no yimɓe fof nii, mo kewuuji ɗi ngaadoraaka keedni yeeso tan». Hay so tawii, won ko woni heen goonga, sibu e daawal hakkunde ngal, ngenndiyankooɓe heewɓe njibinaama, leyɗe keewɗe ndimɗii (Sammbi, Tansaani, Malawi, Anngolaa, Mosammbik …), ittataa hono Manndelaa jibinaaka tawo e duunde hee, e winndere ndee fof nii. Ɗeeɗoo leyɗe ɗe limtu-ɗen dow ɗee, mballitiino no feewi ANC, sibu ko toon luuñcittonoo e nder hare mum e Apartaayd. Nde Manndelaa naati Kasoo, lomtii mo e gardagol hare ndee ko Oliwiyee Tammboo. Nde tawnoo e oon sahaa hare hakkunde “fuɗnaange e hirnaange” ina wuli jaw, Dental Sowiyet en e Kubaa mballitii ANC to bannge njogitaari.
Ko Manndelaa koo, ko dokke Alla.
Nde o woppitaa ñalnde 11 feebariyee 1990, tawi renndo Afrik worgo bonii : maayde walla warde, rufde ƴiiƴam, waagaade neɗɗo, denndaangal geɗe neegre ñiɓiima e aadaaji ɓesngu Afrik worgo; ko ittata ɗum e oo neesu ina saɗti sanne. Ko maa joom mum en malee dañde neɗɗo bayɗo no Madiba nii. Ɗoo ne kadi, o sooynaani jikke, sibu nde o yalti kasoo tan, ko ndeen hare o huccani : Ñalnde 26 feebariyee 1990, o wiyi yimɓe makko «mberlo-ɗee fetelaaji mon, paakaaji mon e silameeje mon e jammbe mon e geec ». Ɗum ɗoon noon o huccinaani ɗum tan e haɓatnooɓe e Apartaayd, konngol ngol ina joopii kadi kareeli ndernderi hakkunde ANC e Inkata mo Gatsaa Butelesi. Ɓooytaani o habri wonde ANC yowii hare jogitiinde, woni joɗɗinii petelaaji. De Klerk to bannge mum, habri, ñalnde 30 suwee 1991, joofgol Apartaayd. Ñalnde 20 desammbar, joɗnde mawnde udditi to Johaanesburg ngam sompude Afrik worgo keso.
Heewɓe e yahdiiɓe Manndelaa mbiyatnoo ko « ɗum waawaa wonde », so ɓe cifoo De Klerk, ɓe mbiya « oo gorko ko keñiiɗo no feewi, ɗum waawaa gasde, waawaa wonde, ittude apartaayde nii tan, ɗum aaɓnotaako ». Kono, ellee kadi Manndelaa ɓuri heñaade. Ko laaɓi heen tan, golle maɓɓe njahdii. Manndelaa fiilaa hooreejo ANC ko e sulyee 1991. Ñalnde 17 mars 1992, fotde 68,7% raneeɓe leydi ndii ndokki Deklerk hoolaare jokkude haaldude e ANC. Nii woni oon ne habri wonde maa woote demokaraasiije mbaɗe e leydi hee « ko idii abriil 1994 so leelii ». Manndelaa ne to bannge mum, e settaammbar 1993, eerii Fedde ngenndiije nde fawtata kuuge fawnoo e leydi ndii. Ñalnde 15 oktoobar 1993, tuubaako daneejo gonɗo e firtude Apartaayd, hono Deklerk, e ɓaleejo mahoowo renndo leƴƴileƴƴinngo, renndo ngoo goobuuji keewɗi, renndo timtimol, hono Manndelaa, keɓdi njeenaari Nobel.
E maayirɗe hitaande ndee, Goomu ciynoowu e mudda naatni ɓaleeɓe e ardorde fiyakuuji leydi ndii, leeɗe ɗo ɓaleeɓe nduuñanoo pusaa. Ñalnde 10 mee 1994, Manndelaa fiilaa persidaa Afrik Worgo. E nder diskuur makko, o wiyi «Ooɗoo musiiba cabbinnooɗo e ndiiɗoo leydi ko juuti, foti jibinde ko renndo ngo winndere ndee waɗtata yeeɓde». E guwarnama makko gadano alaa jejjitaaɗo, Gatsaa Butelesi waɗaa kalifu geɗe nder leydi, kam fof e heewde bonanndeeji.
E darorɗe 1995, sankaare mawɗo parti kominist e konu ANC (Umkhonto we Siɗwe = fedde baafal ngenndi), hono Joe Slovo (tuubaako daneejo), waɗanaa feeto ngenndiiwo. Joe Slovo ko ngenndiyanke mawɗo wonnoo, haa ko Apartaayde, sabu mum sekande mo, wari jom suudu makko (Ruth First), e hitaande 1986.
Ko Manndelaa wiynoo « baasal ɓurtungal e ɓurondire nefniiɗe ngoni musiiba ɓurɗo bonɗe e nder yonta men hannde ; yantude e njiyaagu e paltoor ». Hannde dey, innde Manndelaa ndee tan, ina yona e jibinde ɗamaawu ndimaagu e jam e kisal e hakkilaaji yimɓe heewɓe. Jaaraama Madibaa.
Leydi suɗii ma leppi teddungal.
Bookara Aamadu Bah


text:
Gorko jaljallo gooto, yoftorii ceerseero mum feere aniinde. Ndeen feere ko ƴeftude kala ko ɓe paggodinoo, fecca ɗum hakkunde.
Ndeen debbo oo ñaagiima mo daande mum, o seeri ɗum, caggal dewgal duuɓi 12. Kono, nde tawnoo mette ɗee ina ngoɗɗoyi e makko no feewi, o woondi wonde maa o waɗ oon ko yimɓe fof kaaltoyta.
O waɗii ko o sappinoo, sibu sinno wonaano o yettima faandaare makko, jaaynde Pulaar wonnde gaa e Muritani, ƴettittaano ko kewnoo too to Almaañ, hakkunde almaañnaaɓe, debbo e gorko. Kanko gorko oo, o felliti mbiy-ɗen waɗde “feccere yimɓe” : feccude hakkunde ter kala ko ɓe paggodinoo : o ƴetti riis makko, o fecci portaabe hakkunde, o fecci leece maɓɓe hakkunde, o fecci siisuuji hakkunde, o fecci oto maɓɓe hakkunde, o fecci ordinateer maɓɓe hakkunde… Pecce makko ɗee, o waɗi jeeyngal nder internet, omo yeeya ɗum en, kala “cokluɗo feccere oto walla feccere telefoŋ yo jokkondir e makko. O winndi e hello ngoo “a jaaraama Laura e ɗiiɗoo duuɓi 12 belɗi ! Aɗa haandi noon e feccere”. Iih, o yoftaaki ?


text:
2003 haa 2017 woni duuɓi 14 ko ziyaara Ceerno Ahmadu Siree Kan ina mawninee. Holi oo jiyaaɗo Allah mo juulɓe mbelaa golle mum ceedtaa? Ceerno Ahmadu Siree Kan yiyi Aduna ko e hitaande 1806 to Ndulumaaji Demɓe e nder leydi Senegaal, diiwaan Maatam, falnde Maatam, renndo teeru Nabbaaji. Ko ɓiy Siree Ibraahiima Sammba Aali Yaaguuba Buubu Biraan Hammee Juulɗo Kan. Yummiraaɗo o ina wiyee Aadama Joob. E sahaa makko o yontidaama waawɓe alqur’aana ko wayno Ceerno Usmaan Fullaani, Ceerno Umaar Saalif Dem lollirɗo Ceernal Dem to Ndulumaaji Demɓe. Kaŋko Ceerno Ahmadu o janngii qur’aana o jannginii, o jannginii sariya. O adii wirdude ko qaadiriyaa, caggal ɗuum o jaggi Tijjaaniyaa e juuɗe Seek Mawluud Faal. Ziyaara yahrii no haanirta nih, banndiraaɓe ummiiɓe e nder leydi ndi, gure fuuta haa to wuro laamorgo dowla Senegaal kala to taaniraaɓe makko ngonnoo ngarii e keewal. Hitaande fof ina ɓeydoo. Kaŋko Ceerno Ahmadu Siree Kan o ruttii e joomiiko ko e hitaande 1906 oon sahaa ko 97 o ruttorii e joomiiko, ko Wenndiŋ o wira.
Bookar sek lewlewal MaatamCEERNO AHMADU SIREE KAN MO NDU


text:
Sifaa no binnditagol yimɓe ngam keɓgol kaayitaaji keɓtinirɗi tuugiiɗi e ɓetonguurki (biométrie) waɗirtee nii, ina faayni mi. Ina saɗi e men jogorɗo daɗde e tame sarɗiiji lelnaaɗi ngam seerndude Muritaninaaɓe e lasli e ndoomndoomki leƴƴi tumarankooji.
Halfinaaɓe etaa siwil, e gardagol Juɓɓinoowo Gardiiɗo Kuftodinɗo hono Mrabih ciftinii ɗum yontere ɓennunde ndee e tele, wondude e pellital ŋeerngal : sahaa raddo arani en yontii, tee maa ƴiiƴam siiwoo ! So tawii gooto e jiknaaɓe maa ko arani walla so tawii yeeso maa welaani terɗe goomuuji binndittooɗi ɗii, so tawii a anndaa Bah Siley walla Maggat, e yeru, alaa fof ɗo ndewataa haa mbinndito-ɗaa.
Goomuuji binnditagol ɗii ina ceeɓi haa ko iwdi maa, tuggude baaba Aadama, so waɗii sikke ɓurɗo famɗude, a winndittaako.
Caggal lebbi ɗiɗi golle, so welii on, ƴeewto-ɗen hol ɓiɗɓe leydi mbaas-ɗen (haa cay ?) e hol ɓe njogor-ɗen waasde e ngalɗoo daawal kesal udditangal ngam keɓgol kaayitaaji etaa siwil kesi.
Mo idi-ɗen waasde oo wiyetee ko Sokna Sy, lollirɗo Lalla Ayse Waydaraago, mo jaayɗe kaali haala mum. Goomu nguu soklaani nii asde haa woɗɗa, sibu yettoode ndee ina laaɓti ko iwdi Burkinaa, o willaa. Gargol taaniiko gorko e Barakna ngam janngude Quraana, kam e wonde yumma makko Muritaninaajo, no sariya wiyri nii, alaa ko nafata. Ko noon kadi Waydaraago goɗɗo, iwdi Sehilbaabi, mo afo mum woni hannde konseyee Ambasaad gadano to Genève saliraa.
Geɗe nannduɗe, ñaawoore mum en ko wootere ! Lalla Ayse haɓtiima kono alaa ko nafi. Kuule Goomuuji M’Rabih ɓuri sariyaaji gootaaɗi e cuuɗi sarɗi kam e laabi ɗi guwarnama lelni. Ko e Muritani ngon-ɗen !
Ɗiɗmo mo mbaas-ɗen, wiyetee ko Wan Biraan. Ko o porfeseer Jaaɓi-haaɗtirde, gardiiɗo nokku Peewnugol leydi, diisneteeɗo ko fayti e kisal nguura. Ko o haalpulaar Muritaninaajo e lasli, yumma makko ko Subak (gooto e tirbiiji Barakna), taaniiko gorko ko ofisee Muritani gidiiɗo innireede foor Nuwaasoot, mahaaɗo hedde 1910, caggal ɗum waɗtaa kasoo, woni kasoo Baylaa mo nanaton oo (to Liksaar). Ko ɓuri ɗum teeŋtude, ooɗoo taaniraaɗo woni Muritaninaajo gooto jeyanooɗo e Diiso Njuɓɓudi adano, toppitinoongo yiilde Muritani, hade mum wontude koloni. Ko fotnoo newanaade Biraan sibu kaayitaaji mum kala ko timmuɗi. Kono ko majjude peelelaagal terɗe goomu nguu.
- – Hum … Aɗa anndi Bah Siley ?
- – Miɗo anndi hay Siley wul Mbekku ! (ko noon safalɓe mbiyatnoo oo galle ɓooynooɗo Misriyya)
- – Aɗa anndi Maggat ?
- – Ndokkee kam kaayitaaji am ! Mi jaɓataa keɓgol am kaayitaaji keptinirɗi fawoo e ganndal am Maggat walla Siley walla neɗɗo baawɗo wonde kala.
Gila ndeen Biraan ko gedduɗo binnditagol. Hol ko haɗata mo geddude, so tawii ma o rewra e Maggat, jibinaaɗo Senegaal !
Rewi heen ko galle dokkuɗo Muritani wuro (ciiñtuɗo Neema) kam e hilifaaɓe ɗiɗo (Kaalis e Cellal) e Jaagorgal OMVS toowngal. Ko Mullay Daakil en (Mullaay Abdel Muumin e Mullaay Abdalla) ɓe goomu binndital Liksaar njuumtungu nguu salii winnditaade sabu mum en jibineede caggal leydi (Wagadugu). Hay mawniiɓe Mullaay Muhammed daɗaani heen : tergal goomu Tafrak Seyna gidinoongal heɓde kaayitaaji makko Etaa siwil, wiyi mo ma o hawru e caɗeele mawɗe !
Kaan haala naatni mo fitina o haayti jokkude yiylaade winnditaade. Ko ɓuri heewde e galle maɓɓe ko e kaaɗoo ngonka ngoni. Hay Siidi Mahmuud dañngel bakkaa mum hikka ngel, waawataa winnditaade sibu jibinaa ko Sfakse (Sfax), ɗum noon ina waawi tawa ko arani potɗo reenteede. Galle Ehel Mullaay Dakhil en noon ina wondi e caɗeele teeŋtuɗe. Ɓiyngel maɓɓe biyetengel Mehdi wul Mullaay el Hasan, jaggal e nder banke Islameejo ngam ƴellitaare, waɗii huunde bonnde so saaktude wiɗto mawngo e hitaande 2002, ɗo hollittunoo iwdi Awlaad Siidi Hammu en, so Saharaa, kam e fergo mum en feewde Hoduuji ngo ɓooyaani, sibu ko e teeminannde XVIIɓiire. Ɗum ko heɓtinde wonde iwdi maɓɓe wonaa Muritani, tee, ɓe mbaawaa hankadi suuɗde ɗum nguu goomu kumpitiingu no feewi.
Tee, e nder ɗuum, maa bone Ehel Mullay Dakhil en nawor denndaangal denɗiraaɓe maɓɓe to Waalata e Neema, hono Wul Giig en, Mullaay Diriis en, Mullaay Siriif en, Mullaay Eli en, Mullaay Ismaayiil en, Baaba Ayniina en ekn. Ɓee fof naati Muritani ko e teeminannde 17ɓiire, ina cuuɗoo ngam rommbaade dame Wul Boyliil feri duuɓi 400 caggal ɗuum ɗee ! Ko ɗiiɗoo goomuuji compaaɗi e nder ɗiiɗoo lebbi ɗiɗi ɓooyɗi, njiyti ɓee suuɗinooɓe.
Miin, mi wiyii on wonde : ooɗoo M’Rabih, mo arnooɓe tele yeewtande yimɓe ko fayti e ngolɗoo binnditagol jamma oya, noddirtunoo innde hurum e korsa «ADG», ko jaambaaro mawɗo. Ma o fittan on Muritani haa laaɓa cer ! Hade am woɗɗoyde, o teskiima sirifaaɓe ɓee fof, goomuuji ɗii mbiyi ɓe njeyaa ko Hedjaz, wonaa Nimjaat walla Ten Humaad. So yiɗii mbaasen Eli Seek wul Ahmed wul Etmaan. Keewal sirifaaɓe e kitaale 80 maa bonnan heewɓe, tee hankadi, ruttanaade ɗum aaɓnotaako : ADG nana waɗti heen gite ! Hay jom ndeeɗoo winndannde joñaama.
Puɗɗi-ɗen waasde yoga e yimɓe men ko gila binnditagol ngol fuɗɗaaki, sabu peeje ñeeñɗuɗe lelnanooɗe. Yuɓɓinɓe binnditagol ngol ndottii hol potɗo wonde Muritaninaajo tigi rigi : ko capaato, walla heen sahaaji haalpulaar, soninkooɓe seeɗa, jolfuɓe cetta kunal. Ko ɗum tagi, ko kaareeji nay fat ɓe mbaɗi e ɗereeji maɓɓe binnditagol ɗii, kaaree wonande heen leñol kala. Ina hasinoo noon, e sifaaji bayɗi nii, suudu «goɗɗum» ɓeydee heen, ngam so yimɓe kawrii e goɗɗum … Wonande «ADG» goɗɗum woodaani.
Nde ceertat-mi e sehil am Muhammadu Keytaa lollirɗo «Vieux», porfeseer gardiiɗo Liisee Tulel, ko Bamaranke wonnoo, o arti e am omo wonti capaato ! Nde naamndi-moo-mi hol ko saabii ɗum, o wiyi mi wonde o alaa no o waawnoo waɗde : alaa e sago neɗɗo suɓoo gootol e ɗii leƴƴi, walla wonta tumaranke e leydi mum ko heddii e nguurndam mum koo. Ɗum noon, o suɓii leñol yumma makko. Miɗo yiɗi anndude, so ndeen yontii, hol ko miñiiko, hono kolonel Buubakar Keytaa mo Genie miltaire jogori wonde, so wolof walla sooninke ?
E tuugaade e ndeeɗoo feere, Muritaninaajo piir fof fotaani yetteede Jaara, walla Dikko, walla Kulubali, walla Dummbiyaa, Demmbele, Daraame, Tuure, Siisoko, Siisee, Keytaa, Konaate, Kone maa Tunkara. To bannge sariya, leñol Bammbara woodaani e Muritani. Enen fof eɗen nganndi Muritani jogodaaki e Mali keerol 2 500 km ; eɗen nganndi Hod jeyanooka Sudaan Farayse haa 1945, eɗen nganndi hay tiraayeer gooto walla gollotonooɗo e AOF gooto meeɗaa liggaade e leydi men, e joofnirde, eɗen nganndi Bammbaradugu (leegal Sehilbaabi ɓurngal ɓooyde, ngal Wambarankooɓe Masasit en, idinooɓe hoɗde e Gidimaka ko adii Idawish en e Faraysenaaɓe, mahnoo) woodaani so wonaa e hakkille coñtuɗo jom ndeeɗoo winndannde. Ɓayri ko noon, hol no Bammbara en mbaawirta jeyeede cuuɗi men ?
E ndeeɗoo feere en mbaasii kadi Palestiinnaaɓe men, Libaneeji men (Galle Kamel en hoore), Siirinaaɓe men, Maruknaaɓe men (Alla waɗ jaaƴnde, Barraada !) Alserinaaɓe men, Ligue Arab no woorunoo, Ligue Arab mo korsinno-ɗen no feewi, mo alaa feere nde en mbaɗaani ngam naatde e mum, goppinɗo en hay Berberaagal men. Eywa, so ADG wiyii wonde ɗiiɗoo leƴƴi fof ngoodaani e Muritani, eɗen poti goongɗinde mo. Kanko ɓuri en, enen fof, anndude leydi ndii. Koolo-ɗen mo, o jeyaa ko e Wulaad Buu Sbaa en, leñol naatngol e Muritani hakkunde teeminannde XVIIɓiire e XIXɓiire, naatdungol e Teknaa en, e Regeybaat en, e Torkos en, e Idaw Bilaal en, e Smaaliil en.
Ɗii tirbiiji kala iwdi mum en ko diiwaan lommbiiɗo hakkunde kolongal Suus e Waad Nuun e Joolol Dar’a (Maruk). Alaa, alaa koy, wonaa miin haali ɗuum, kono ko P. Risaar, nde haalata haala Wulaad Busbaa en e nder winndannde mum tiitoriinde «Une tribu marocaine en Mauritanie» (Tiribii Maruknaajo e nder Muritani) bayyinaande e jaaynde lebbitatiire Société de Géographie et d’Archéologie d’Oran. Oɗon nganndi kam ko addatnoo oo tirbii e ndii leydi ? Ma mi haalan on heen haa heewa, e fawaade e haala Seek Muhammad el Yedali (1096-1166H / 1684-1752G) e Muhammeden wul Babah (Kitab Chym Zwâya- l’histoire de la Mauritanie) !
«Bempeƴƴe deggondirɗe Aarabeeɓe naatii e Muritani e teem XVIIɓiire ummoraade worgo Maruk, ngam siiñtude ɗoon, walla ruggude leƴƴi ɓurɗi famɗude doole… ». Alaa ko waɗtetee e kaa haala !
Keɓtingol leƴƴi nay fat, ina wayi no riiwtii denndaangal metis en. En pooftii e Guerlin en, Benza en, Michel en, Jules en, Julien en, Cimper en, Marco en, Lemonde en, Bontemps en, Bouraya en, Nakli en, Lopez en, Negri en. Ko noon kadi wonande denndaangal ɓiɗɓe laamotonooɓe, ɓiɗɓe Adsidaaji, ɓiɗɓe Sersaaji, ɓiɗɓe Lietnaaji. Eɗen nganndi enen fof wonde denndaangal garaduuji Farayse ina ngoppi ɗoo ƴiiƴam mum en, haa teeŋti noon to Aksuus. So wonaa taw kay ɓe cuɓii ko leƴƴi yummiraaɓe maɓɓe. Ndeen dey ma en ndanndu Seneraal Felix Negri (Mawɗo Taamasoor Garde) Muhammedu wul Michel (kalfinaaɗo doŋle to galle hooreejo leydi) e Siidi Muhammed wul Buraya (Deenoowo Kaalis Ndenndaandi Kuftodinɗo) ! Ma ɗum naf kadi Baraahiim wul Aali Njaay (gonnooɗo kolonel) e Abdullaay Kamara (gardiiɗo hannde goomu binnditagol Tafrag Seyna).
So en nduttiima e daartol Muritani tan (ina ñohee wonde Etaa Siwil nana roɓta defterɗi ɗii fof, ina yiyloo defte daartol) ma en nganndu wonɓe e leydi ndii fof. Wiyooɓe koye mum en « Aarabeeɓe Hasaan » en ɓee fof, ɓooyaani ko ngari, ɗum noon njeyaaka ɗoo. Daartol emiraaji Adraar e Taraarsa e Barakna e Tagant e Hod wontaa janngine sukaaɓe. Mbele Alla, en nimsanaani ɗum hay dara. Almaami Hadraami kadi ko tumaranke kam e denndaangal ko iwi e mum (huunde e Smaasid en).
Sanhaaja en (Lemtuuna en, Goddaala en, Mesuufa en, Tasedbiit en) per, ummoraade «Suus, e Anti-Atlas e caaɗngol Nuun feewde worgo e fuɗnaange worgo » (ƴeew Geneviève Désiré-Vuillemin, Histoire de la Mauritanie, des origines à l’Indépendance, Editions Karthala 1997, Paris. k. 331 e dewɗe heen). Ko banndiiji tumarankooɓe suuɗiiɓe e nder Muritaninaaɓe tigi rigi ɓee, ɗum noon, yo ɓe pay too. Ngam tonngude, to bannge daartol, kala capaato ko arani e ndiiɗoo leydi.
Ɗo ngon-mi ɗoo miɗo nana ADG ina ɗaɓɓa yo addane njeñtudi raddo mum arani en. Komisiyoŋaaji ɗii ina njaaboo mo wonde Alla wallii ɗum en muumtude Hod e Tararsa e Tiris Semuur e Insiiri e Daaklet Nuwaadibu e Asaaba e joyaɓe nay Taraarsa e feccere Barakna e huunde e lobbuɗi Gorgol e Gidimaka. O wayi no o jaɓaani kaa haala nii, o naamndii hol ko heddii. O jaabaa : heddii ko yimɓe daande Maayo, huunde e iwdi Bafuur en e huunde e iwdi laamu Soninkooɓe Ganaa. O naati fitina mawɗo, o waaktii :
– Wonaa ɗum woni faandaare ndee ! Gila ko ɓooyi amin njiɗnoo dallinde wonde ɓaleeɓe ko tiiraayeer en ardunooɓe e tuubakooɓe Farayse, hono no Ahmed wul Waafi wiyrunoo nii, mi tawii ko safalɓe mbattiindii « wonde Muritaninaaɓe ». Ma mi noddu Maasina, sibu omo ƴoƴi. Ma o yiytan en feere.
– ADG, Maasina ko innde nde jeyaaka e leydi hee, ummoriinde en e gooto diiwaanuuji Mali (Maasina).
– Mi booraama ! No mbaɗat-mi ?
– Goomuuji ɗii ina njogii feere, yuumtunde sanne.
– Moƴƴii ! Njaawnee, ina heñoraa. Ndokkee kam ndeen feere !
– Aadama e Hawwaa pottunoo ko Nuwaasoot ?
– Alaa !
– Ko ɗoon dewgal humanoo hakkunde maɓɓe ?
– Alaa !
– Ɓe nguuriino ɗoon ?
– Alaa !
– Eywa ɗum noon ɓe njibinaani ɗoon !
– Ɗii goomuuji ina kolla-mi ƴoƴokaagu ! Boowal, hoto mo heddii ! Muritaninaaɓe kala ko arani en. Ngoppe fof !
Mi wiyiino on wonde ooɗoo M’Rabih ko jaambaaro ! Omo waawi firtude, e majaango, denndaangal ko Muritaninaaɓe mahnoo e nder teemedde duuɓi e kitaale.
Miɗo yenanaa Hooreejo leydi ndii e Guwarna oo lelniraani ndeeɗoo eɓɓaande ngam ruttanaade ko dañanoo e ngootaagu ngenndi ndii. Miɗo yenanaa aɓe njiɗi surande Muritani hono ko kewnoo Koddiwaar koo, ko fuɗɗorinoo Koddiwaaryaagal ngam ooyde heddiiɓe, yuumti e wolde ɓesngu feccunde leydi ndii e pecce ɗiɗi, boomi faggudu mum. Miɗo yenanaa ɓe njiɗaa ruttinde leydi men e ngonka nannduka e ngonka 1989 ka ɓe puɗɗii safrude huunde e ñawanɗe woppidnoo en.
Feere woɗnde dey ina woodi, ina ɓallii hooreejo leydi ndii e guwarnama oo : Yeru winnditaade denndaangal ɓiɗɓe leydi jogiiɓe kaayitaaji etaa siwil e keɓtinirɗi katojinaaɗi ɗi, tawa aldaa e kiñgol gootol. Tawa naamnde ɗee e anketaaji ɗii kuccintee tan ko e yimɓe ɓe ronkuɓe addude ɗiin kaayitaaji. Golle ɗee fof kadi mbaɗa e dow kormagol ndimaagu yimɓe ɓee.
Hay riiwteteeɓe ɓee ina kaandi e hurum. Ɗum ina foti faameede : Dowla mo njuɓɓudi laamu mum hormaaki ɓiɗɗo leydi, oon dowla woofii, yanii. Ina foti teskeede wonde hay gooto jaɓataa abada wuurdude e ɓiyleydaagu ustaangu.
Nde mbinndat-mi ɗii binndi, miɗo siftora diskuur Seek Saad Buuh Kan waɗnoo e innde tunndu Ɓoggee, e Mooɓondiral Eeleega, ñalnde 2-3-4 e 5 mee 1958, nde o wiyata : «Muritani mo Semmaama ina yiɗi fotndeede to bannge hakkeeji e fotdeeji e ɓiy yumma mum Saahal. Potal ko gootal, tee, e oon fannu, fuunti fotaani wonde heen ». Ndurnee miijooji.
Ahmed Jiddu Aali
Firo Bookara Aamadu Bah


text:
Leydi Misra ndii hina wuuri hannde jiiɓduuji mawɗi kulɓaniiɗi, ɗiin jiiɓduuji noon addi ɗum en ko luure dawrugol ɓooyɗe e kese. Ko waɗi mi wiyde ko ɗe ɓooyɗe, ko sabu ɗe mbaɗata ko hakkunde Militeer en laamiiɓe e dental fedde Musiɗɓe juulɓe ɓee (ikhwaan muslimiin). Ɓeen ɗiɗo noon wonaa hannde luural mum en fuɗɗii, luural hakkunde maɓɓe fuɗɗiima gila ko wonaa hannde,
Leydi Misra ndii hina wuuri hannde jiiɓduuji mawɗi kulɓaniiɗi, ɗiin jiiɓduuji noon addi ɗum en ko luure dawrugol ɓooyɗe e kese. Ko waɗi mi wiyde ko ɗe ɓooyɗe, ko sabu ɗe mbaɗata ko hakkunde Militeer en laamiiɓe e dental fedde Musiɗɓe juulɓe ɓee (ikhwaan muslimiin). Ɓeen ɗiɗo noon wonaa hannde luural mum en fuɗɗii, luural hakkunde maɓɓe fuɗɗiima gila ko wonaa hannde,
so en nduttiima e daartol seeɗa, ma en taw ndee fedde sosaa ko hitaande 1928 e gardagol e miijo ceernaajo biyateeɗo Hasan al Banna ngam yiɗde dartinde laamu juulɓe, e wiyde makko.
Ngila ndeen haa jooni, ndee ɗoo fedde e laamu Misra ɓooyataa hawrude, tuggi ko e laamu ronaa-ronni ngoodnoongu ndeen nguu, haa yottii laamu militeer en njiɗngu artude jooni nguu, caggal nde liɓaa e hitaande 2011 (tuggi Muhammad Nagiib 1952 haa Husnii Mubaarak 2011).
So en ngartii noon e ko waɗi en wiyde luure ɗee ko kese, ko ngam anndude ubbiti ɗe jooni ko follo konunkeewo waɗngo ɗoo ñannde 03/07/2013, follungo hooreejo “Muhammad Mursi” jeyaaɗo e dental musiɗɓe juulɓe ngal, tawi addi ngal ko wiyde gardiiɗo kunu nguu, hono jeneraal “Abdul fattaah Siisi” ko haɗde hare waɗde hakkunde ɓiɓɓe leydi, ngam misranaaɓe heewɓe njaltii e seppooji ñalnde 30/05/2013 yiɗde liɓde Muhammed Mursi, sabu gila o laamii haa ndeen, o waɗaani hay huunde, alaa ko woni haaju makko so wonaa gollude no dental makko ngal feewnitorii e heɓindaande gollorɗe leydi ndii fof, e wiyde maɓɓe kamɓe luutndinooɓe ɓee.
Kono tuggi ndeen haa jooni, misranaaɓe wonduɓe e M. Mursi mbo hay gooto anndaa to woni haa jooni, heewɓe ndartaaki jaltugol salaade follo ngoo. Won heen ko ikhwaan en, won heen ko saliiɓe ko keɓnoo e ndimaagu seeɗa ɓaawo finnere 25/01/2011 woto yahrude nii tan, kadi e salaade laamɗo cuɓoraaɗo suɓngo laaɓngo cer folliree nih tan.
So tawii seneraal Siisi wiyiino addani ɗum follude Muhammad Mursi ko woto hare waɗde, walla ko reende piɗtaali misranaaɓe ne, gila follo ngoo waɗi haa jooni misranaaɓe ndartaaki e maayde, ko wonata ujunnaaje 4 000 pawɗe maayii, tawa kadi ko Polis e militeer mbarata ɓe, hay sinno noon ko saliiɓe laamu jooni ɓee tan mbaretee …
Wargo ɓurngo bonde noon waɗi ko ñalnde 14/08/2013, ñalnde ɓe pusata dingire to yimɓe Mursi mbaatinoo hina calii yahde haa Mursi arta e jappeere mum, ɗeen ngoni : dingiral Raabi’a al adawiyya to legal Madiinatu Nasri, e dingiral Nahdatu Misra yeeso Jaaɓi haaɗtirde Keer, to leegal al Giiza, sabu e wiyde won e yimɓe wonnooɓe toon ko wonata 2 000 neɗɗo waraama warngo bonngo won heen nii tawa ko gaañinooɓe nduppaa, woto anndeede holi no mbariraa!
Ɗum fof e wayde noon, addanaani wonduɓe e Mursi ɓee hina njokki salaare mum en e seppooji mum en, laamu nguu kadi hina jokki warde ɓe, ko ɗoo noon ko hulɓinii heen koo woni, sabu so gooto fof fooɗii woppaani tan, so alaa pooltiiɗo, ko fooɗatee koo taƴat, Misra noon hannde ko ko ɓadii taƴde so Alla faabaaki ɓe.
Laamu nguu ko ko felliti woɗɗinde ɓe laamu, kamɓe ne ko fellitɓe heɓtude hakkeeji maɓɓe walla ɓe maaya. Ko ɓeydi tampinde ɓe, ko yimɓe wondunooɓe e Mubaarak ko kañum en njogii jaayɗe, njogii polis, njogii militeer, ko ɗuum waɗi so a wonii nder leydi ndii, so a yahaani to seppooji saliiɓe ɓee ngoni too, cikkataa ko hay huunde alaa e leydi ndii, so wonaa jam ɓolo, sibu wonaa tele, wonaa rajo, hay gooto hollirtaa ko feƴƴata kon.
E kaa ngonka ngonaaka noon, naamnal potngal naamneede ko : Hol to Misra hucci ?
Kuɗol: Abdullaay Yerel Soh
Misra/Keer


text:
alpha super
1. 02/08/2011
Mi salminii kala 6ii Pullo to waawi wonde e jookli winndere nde . Salminaandu am heeriindu faayde e mon , gonzo sabaabu yiitugol nju66udi ndii hono , BEE PULLO , E OUSTAR TAIBOU ! mizo welti e hono zee golle no feewi , sago am ko sago mon , sago moozon woni sagooji winndere ndee kala ((HAAL PULAAR)).mizo 0Š9aago noo en Allah faamondiral 6i66e Ful6e fof to waawi wonde , e kala gizo Pulaaku . Yo Allah nawru en yeeso .
Créer un site gratuit avec e-monsite - Signaler un contenu illicite sur ce site


text:
Ndunngu nguu no fuɗɗorii nih ihikka ina muusi. Caggal toɓo yooɓinoongo fittaandu to Tammbaa (fuɗnaange Senegaal), diiwaan Maatam oo heɓii heen geɗal mum. Ko yimɓe njoyo pittaali munen keddii e ƴiiwoonde toɓnde toon talaata. Ko heewi kadi bonii toon e ngalu. Ñalawma hannde oo. Ko hono noon kadi to Koldaa to suka tokooso yahdie ndiyam. Kafrin ne yoolayru waɗii toon e oo aset.
To Hudallaahi, Abdullaay Daawuuda Jallo jaagorɗo kisal leydi Senegaal yahiino jaalee e duwaawu e innde laamu nguu. Sabu ndiyam ɗam heewde njillu nguu dirtinanooma ñalalawma dewɗo oo heen. Hay perfee gonnooɗo e laawol faade toon, otooji sete mum ndañii caɗeele e laawol. Hade ndeen gardiiɗo diiwaan oo yahiino yettinoyde duwaawu mum.


text:
E wiyde pelle nay daraniiɗe jojjanɗe aadee (AMDH, AFCF, CR, SOS-ESLAVES), Muhammed el Muttaar el Shingiti, oon binndunooɗo ko heewi ko faati e « Daartol njiyaagu e nder defte laawol Maalik », sibu o winndii to o woni to Dohaa too, o wiyi : « Sariya jaɓaani warngo jedditiiɗo, tee ɗum meeɗaa kewde e nguurndam Nulaaɗo (MJKM) walla e nguurndam sahabaaɓe mum, ɓe nganndu-ɗaa golle mum en e haala mum en ngoɗɗondiraani e binndi Quraana ».
« Ñalnde darnga maa wood ko jangtaa ko wonaa warngo gertogal ». Ko Pulaar wiyi noon. E lewru desaambar ɓennundu nduu, suka gooto ine wiyee Muhammed Seek wul Mukaytiir winndii e internet huunde addunde haala mawka. Pelle nay daraniiɗe jojjanɗe aadee ina njaltini heen bayyinaango ñalnde 22/01/2014. Ina wiyaa heen wonde suka oo « ɗaɓɓatnoo ko potal wonande wayluɓe ». « E nder ɗuum o yerondiri renndo men hannde ngoo e renndo woodnoongo e nguurndam Nulaaɗo Alla (Mo jam e Kisal ngoni e mum oo- MJKM) e fawaade e wiɗto doktoor Abdel Majiid Alnagghar e deftere mum wiyeteende Kitaab al Umma, ɗo feññinaa no Nelaaɗo (MJKM) jaggirnoo Yahuud Arabi en, nanndinaa e no renndo safalɓe jaggiri wayluɓe ».
Nde o winndi ɗum e nder internet, woodi fuɗɗiiɓe (ine wiyee ko islaamiste en) ñiŋde ɗum. Bayyinooɓe ɗum ɓee, njaawnii itti binndi ɗii e internet. Kono ɗuum haɗaani kabaaru oo saraade, ɗoon e ɗoon seppooji njuɓɓinaa ina ɗaɓɓa « warngo » suka oo sibu mum « jartodinde ». Nii woni o nanngaa ñalnde 2 saawiyee 2014. Kuulal 306 Dabi kuuge (Code pénal) ina feeñnini e taƴre mum ɗiɗmere : « kala juulɗo jedditiiɗo, yo won e haala walla e gollal peeñngal maa jiytiniingal, maa ɗaɓɓire tuubde e daawal balɗe 3 ». Taƴre 3 ndee jokki « so o tuubaani e ngalɗoon daawal, o ñaawee warngo sabu jedditagol, jawdi makko heɓtee waɗtee e jawdi buur ; so o tuubii ko adii ciynugol kuugal ngal, ñaawirde dowla (parquet) yettina ɗum Ñaawirde Toownde (Cour Suprême) mbele omo rokkitee denndaangal hakkeeji ɓiyleydi… ». Bayyinaango ngoo hollitii wonde gila o nanngaa, laamu nguu jokkondiraani e makko ngam wiyde mo yo o yaafno walla yo o tuub. Ina wiyee nii koreeji wul Mukaytiir (suka oo) mbinndii bayyinaango ɗo kollitta ngondaani e makko tee mbilli mo ; won e yimɓe diine e woɗɓe keñii, mbaawni esiraaɓe makko seerndude mo e jom suudu makko, njoñoyi ɗum Geru, sibu « dewgal ngal nattii dagaade sabu warhoore yedditaare ». « Gollintunooɗo mo oo riiwi mo e golle. Yahdiiɓe makko ngoni e ƴattaade mo e sappanaade mo ». Kono wul Mukaytiir winndi goɗngol ina hollita wonde wonaa ɗuum wonnoo anniya mum. Tee ko kañum fof ɓuri horsinde Nulaaɗo (MJKM).
Haa ɗoo alaa ko laamu nguu haali. Nanaama tan wonde won diisnondirooɓe ngam ƴeewde hol no o foti waɗaneede, kono kay wonaa no o foti daɗndireede e fitina ɗaɓɓooɓe warde mo ɓee. Hono no waynoo nde Biraam Daa wul Abeydi duppata defte Kaaliil ndee, e lewru abriil 2012, huunde yuumtunoonde e goppitgol Biraam tawi ñaawaaka.
Ko laaɓi heen tan, ko seppooji keewii, haa teeŋti noon to Nuwaadibu, ɗo seppooɓe ɓee pelɓondiri e polis. Ɓe ɗaɓatnoo ko kuugal yo fawe e wul Mukaytiir, « yo o ware, no sariya wiyri nii ». Balɗe pawtii heen, seppooji ɗii njettii Nuwaasoot, haa to damal galle laamu. Bayyinaango ngoo winndi heen ɗumɗoo : « Hooreejo Dowla oo, wonaa kay siftinde ko Muritani hunanii winndere ndee, wonaa kay noddude yimɓe e deeƴre, kono woni ko e waɗde ko seppooɓe huufaaɓe ɓee njiɗi koo, yeeso ujunnaaje-ujunnaaje neɗɗo, yeeso teleeji, so arde ina fiilii kaala no salaafiyaŋkooɓe piilortoo nii, hono no o waɗnoo e hafeere Biraam ndee nii ». Yiɗde wiyde tan ma a taw hooreejo leydi oo heedani ko seppooɓe ɓee, tee waɗaani ko fotnoo waɗde, so noddude e deeƴre e woppude ñaawoore haɗa golle mum. Haaɗaani ɗoon, sibu to Nuwaadibu won galo gooto hunii rokkude kala barɗo wul Mukaytiir miliyoŋaaji 4 ugiyya. Nodduɗo e ooɗoo warhoore alaa ko wiyaa hay huunde, nana yaha e haajuuji mum. Maa mbiyaa kadi denndaangal partiiji politik leydi ndii ñiŋii winndannde wul Mukaytiir ndee. « Hay Hooreejo Goomu Ngenndiiwu Jojjanɗe Aadee, hono Irabiha mint Abdel Weduud, potnoongu heedande nguurndam e kisal yimɓe, ɗaɓɓii warngo makko ». E nder ɗii gulaali e luukaali, daande wootere nanaama, daande mawnde, daande ganndo ko faati e diine biyeteeɗo Muhammed el Muttaar el Shingiti, oon binndunooɗo ko heewi ko faati e « Daartol njiyaagu e nder defte laawol Maalik », sibu o winndii to o woni to Dohaa too, o wiyi : « Sariya jaɓaani warngo jedditiiɗo, tee ɗum meeɗaa kewde e nguurndam Nulaaɗo (MJKM) walla e nguurndam sahabaaɓe mum, ɓe nganndu-ɗaa golle mum en e haala mum en ngoɗɗondiraani e binndi Quraana ».
Nganndu-mi ɓee wiyooɓe ko kam en tan ngoni juulɓe hannde ɗoo ɓee, ina njogii ko toppitii haa heewi : hol ko ɓe kaali e fenaande ? Hol ko ɓe kaali e wujjude jawdi buur ? Hol ɓe kaali e macungaagu walla e siiɓaade e doole juulɗo hono mum ? Hol ko ɓe kaali e warde juulɗo, saka e lewru koorka ? Hol ko ɓe kaali e bonnude jawdi tawi hoɗdiiɓe mum na maaya heege ? Hol ko ɓe kaali e ? Hol ko ɓe kaali e ?
Yo Alla daɗndu en e jedditagal walla e haaluuji bonnitooji Nulaaɗo Alla (MJKM), mo nganndu-ɗaa alaa memaandi. Diine ko huunde fotnde hormeede. Juulɓe kadi ina poti hormeede. Annduɓe diine ina njogii darnde ngam nehde yimɓe ɓee e ɗuum, e rewrude e ganndingol diine e jamirooje Joomiraaɗo Toowɗo oo, kam e jamirooje e golle Nulaaɗo Alla (MJKM), tawa ina ngoɗɗitii kala etagol huutoraade diine e geɗe goɗɗe.
Muttaar


text:
Maayde Sileymaani ɓiyi Daawuuda (2)
En puɗɗinooma ndee winndannde, haa njetti-ɗen ɗo Jibriil Muusaa Joop wiyata : Hono biyateeɗo Abuu Bakiri Elhaafis wiyi : “laatiima waɗi sahaa gooto Israyiilnaaɓe ndañii yooro mawngo, ɗum waɗi hokkere hulɓiniinde sanne, e yonta Sileymaani...
Yiɗ leñol maa, kono woto añ ngol goɗɗo
Kono, holi no ɓe kaɓirtee ? Mbele ko duko, mbele ko ƴattooje, mbele ko tooñde walla nii añde leƴƴi goɗɗi ? Mbiy-ɗen ko alaa e ɗii laabi fof potngol huutoreede. Annduɓe ene mbiya “jiɗɗo naneede e manteede,...
Muritani e CEDEAO ciifondirii « nanondiral gollondiral » : Hay seeɗa ɓuri hay huunde !
Ɗo yahanoo artaa fof, Muritani siifondirii e CEDEAO nanondiral gollondiral ñalnde alarba 9 ut 2017, to Lome (Togo). Nanondiral ngal ɓuri toɗɗaade ko wellitde yah-ngartaa yimɓe e jawdi. Siifi nanondiral ngal, wonande CEDEAO ko jaagorgal...
Muritani e « gabesi » : ngardiigu ndummbungu
E oorngal (kampaañ) woote ɓennuɗe ɗee, mawɗo leydi oo, e cili keewɗi, ngam dallinde pirtugol senaa, takkii senaa oo wonde « sabbundu muuɗnugol ». Ɓeen ne njaabtiima mo, mbiyi mo “ wonaa kañum en kuufi...
Gellaay Aali Faal nder coñce Pulaar
E kuɗol Ibraahiima Muttaar Saar (yeewtere nde o waɗnoo e hitaande 1983 to peŋgal Sammba Baydi, catal FƁPM Nuwaasoot Ndee yeewtere heɓiino kadi yaltineede e emisiyoŋ Fedde Ɓamtaare Pulaar to Rajo Muritani ñalnde 20/12/1989. Eɗen njetta...
Woote referaandoom Muritani : Fedde ngenndiije dentuɗe ine faayi !
Koolaaɗo kuuɓal Fedde Ngenndiije Dentuɗe (F.NG. D), hono ko anndiraa ONU, ɗaɓii e Muritaninaaɓe kala, wonɓe e laamu e luulndiiɓe, nde njiylantoo luure gonɗe hakkunde mum en ɗee safaara jamyamo. Ɗumɗoon ko caggal woote...
Woote 5 ut : “artii ɗo wonnoo, alaa ɗo yahnoo !”
E binndanɗe men ɓennuɗe en mberliima naamnal mbele oo referaandom maa waɗ walla waɗataa, fawaade e dikkondiral baɗɗongal hakkunde laamu wul Abdul Ajiiju e luulndo Moritani inniraango Goomu njeetato (G8), ndenndinngu FNDU e partiiji...
Debbo ganndo sankiima
O wiyetenoo ko Maryam Mirzakhani. Kanko woni debbo gidiiɗo e winndere hee rokkeede njeenaari hiisiwal (ganndal hiisa) mbiyeteendi “Galaŋ Fields”. O sankii ko to Dental Dowlaaji Amerik. Saabii maayde makko ko nguɗu (kaaseer). O...
Laamu Mosi en
Laamuuji Mosi en gadani puɗɗii ñiɓaade ko e leydi Burkinaa hannde ndii, hedde teeminannde XIɓiire walla XIIɓiire, ko wayi no Gurma, Mampurusi, Dogommba, Yatennga, laamu Busuma e laamu Wagadugu. Ko nguuɗoo cakkitiingu ɓuri ɗi...
Haayre buɓɓaade e leydi ? Annduɓe ngoni ko e peeje
Haayre weeyo mawnde ina inniraa Didymos B ina hulanaa buɓɓaade e Leydi men hee ɗoo e duuɓi garooji ɗii. Ko goonga nii enen aadee en, haa teeŋti noon e annduɓe ko faati e weeyo,...
KAALDEN GOONGA : haaldude addi nanondirde
Ko haaldude addi nanondirde, ko nanondire addata gittondiral kumpa. Tee kala ɗo kumpa hakkunde yimɓe ittaa, ene hasii ɓamtaare newoo. Sikke alaa kay, ene anndaa, leñol fulɓe, woni heen ko yimɓe ƴoƴɓe, annduɓe, finɓe. ...
Caɗeele feggere Sileymaani ɓiyi Daawuuda
Hono wahaab bun Manmbahi wiyi : “laatiima Sileymaani ɓiyi Daawuuda ina joginoo feggere e feɗeendu mum. Waɗi mudda gooto omo yiɗi yahde omo yaltoya, o ɓoorti feggere ndee, o halfini ɗum ɓiɗɗo debbo gooto jooɗɗo, nde...


text:
Cukalel laaɓa juuɗe walla kerjemmuyon? Caggal cukalon iirtowon geɗe kammu (Ibata) e cukalon peewnowon ƴeewndorɗe cellal ( Jack Andraka), jooni kadi ko cukalon kaalowon ɗemɗe keewɗe, e njiytowon peeje juumtuɗe lawƴirɗe geec e njiytowon safaara nguɗu.
Cukalel gadanel ngel, biyeteengel Tim Doner, jahrowel e duuɓi 17 fat, jeyangel to New-York, ina mari ɗemɗe 20. Ɗum jaggii annduɓe kaawis, haa mbiyi «ko maggel koo ina foti sunneede ».
Cukalel laaɓa juuɗe walla kerjemmuyon? Caggal cukalon iirtowon geɗe kammu (Ibata) e cukalon peewnowon ƴeewndorɗe cellal ( Jack Andraka), jooni kadi ko cukalon kaalowon ɗemɗe keewɗe, e njiytowon peeje juumtuɗe lawƴirɗe geec e njiytowon safaara nguɗu.
Cukalel gadanel ngel, biyeteengel Tim Doner, jahrowel e duuɓi 17 fat, jeyangel to New-York, ina mari ɗemɗe 20. Ɗum jaggii annduɓe kaawis, haa mbiyi «ko maggel koo ina foti sunneede ».
A ngel yahra e duuɓi 8, ngel fuɗɗii ekkaade haalde ɗemngal Ebree (ɗemngal yahuud en), caggal ɗum, ngel fawi heen Arab. Tee, ko ɓuri haawnaade, ko kanngel jannginta hoore maggel. Nde ngel famɗi ndee, ngel janngiino latiŋ, e manndareŋ, e farayse to ekkol. Ngel ɓeydi heen almaa, e hawsankoore, e hinndiire, e inndonoosiire e italiire e neerlanndeere, e ojibwa e patsu e persaan e riisiire e swaahili e turkiire e wolof e xhosa e yiddish e goɗɗe haa timmi 20 !!!
Ko ɗemngal gootal aanni ngel, ngel horiima waawde españool. Jooni noon, ngam añde yejjitɗe ɗe, ngel waɗi feere ha ngel jokkondiri e fotde 150 neɗɗo e nder winndere hee, sahaa e sahaa fof, angel haalda e mum en.
Boyan Slat, cukalel jahrowel e duuɓi 19 kañum jeyaa ko to Pays-Bas. Gila omo famɗi, ngoƴa makko ko hol feere yimɓe mbaɗata haa ceernda geec e miliyoŋaaji miliyoŋaaji ton dalli (plastique) gonɗi e mum ɗii.
Caggal wiɗtooji keewɗi, ngel holliti e lewru oktoobar 2012, to nokku ina wiyee TEDx to Delft (Edinburgh, Scotland) feere maggel ngam ittude miliyoŋaaji 7 ton dalliiji gonɗi e geecuuji ɗii, e nder duuɓi 5 fat.
Ko ina wona 50 aasinñoor ina ngolloo e eɓɓaande ndee, ngam ƴeewde no tabitinirtee. So ɗum waawii siyneede, ko nafoore mawnde no feewi wonande kullon e puɗi geec, ɗum noon ko nafoore nguurndam kala, haa arti e aadee en.
Ko pot-ɗen anndude tan, ko jiriiɗe joy (5), mawɗe, ina ngoodi e nder geecuuji winndere ndee. A ɗe «moɗi» tonuuji keewɗi kurjutu, tawi ko ɓuri heen heewde ko dalliiji. Dalli noon, ina waawi jooɗaade duuɓi 50 haa 1 000 hitaande saayaani. Sahaa e sahaa kala barooɗe geec mawɗe (balenaaji e cashalooji…) ina tawee ina maayi e tufɗe, tawi wari ɗum en ko moɗde dalliiji, sibu kuuseeji mum en tawetee ko ina mbiyi tef dalliiji. Ɗum jiidaa e capanɗe miliyoŋ ndiwri maayoori sabu mum moɗde ɗi. Liɗɗi keewɗi ɗi ñaamaten, tawata ko teewu mum en ina waɗi posone ummiiɗo e ɗiin dalliiji ɗi ɗiin liɗɗi ndinkotoo.
Kapiteen Charles Moore, jiytunooɗo jinnde mawnde dalliije wonnde e nder geec pasifik, hiisinoo ko duuɓi 79 000 ngam waawde fittude jinnde ndee… Feere Boyan Slat ndee noon so rewaama, duuɓi joy fat ina njona ! Tee, ko feere newiinde, sibu ko wertude saakitaaji cukki e waraango jiriiɗe 5 ɗe kaal-ɗen ɗee, ko ari fof sagga heen. Heddantoo jaaltaaɓe tan ko fooɗde gubbol mum e ƴeeŋtinde kurjutu cagguɗo heen oo.
Cukalel tataɓel ngel, ngeel noon, yiyti ko feere safrirde ñawanɗe nguɗu (kaaseer). Arjun Nair ngel wiyetee, a ngel yahra e duuɓi 16. Ngel jeyaa ko Kanadaa. Laboratuwaar darjuɗo, peewnoowo safaruuji, hono Sanofi, rokkii ngel njeenaari.
Bookara Aamadu Bah


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
« Poisson d’avril » hewtitii kadi !
Banndiraaɓe tedduɓe, Hikka kadi dabbanii woowuɓe ɓen e nduu lewru seɗto (Avril), no humpitor-ɗon non e hitaande kala si nduu lewru naatii, yimɓe goo hino jikkinori saakitugol sama soobeeji hakkunde jamaa on, ɓe hebbinora penaale e ɗayne ko ɓe maƴinira yimɓe, ɓe wi’a ɗum ka Faransiire : « Poisson d’avril » !
Poisson d’avril non ko aada ko e yimɓe leydi Faransi, o sincaa ko hitaande 1564 ngam ñiimnugol fija jala hakkunde jamaa maɓɓe on, hara ko saakitugol penaale njane e tokoose hakkunde yimɓe e nder lewru seeɗto (ibiriilu) ndun.
Yoga e fitinaaji waɗayɗi e lewru seeɗto:
Maasiibooji yowondirɗi ɗin e oo aada limotaako, heewii hollitiraaɓe faatunnde musiɗɗo mum samakala, o yani ɗon o faɗɗaa! Rewɓe goo humpitee jaforeede moodi mun’en, ɓe seertira sabu ɗum, tawa non ko fenaande…
Ko wano nii, masiibooji ɗin lannataa, tawa non ɗum fof ko e hoore mehre tuugii.
Jamaa juulɓe!
Oo aada ko Alyahuuda e Annasaara woni ko sinci mo, ko kamɓe kadi woni ko lolliri mo, kono hannde hannde, aada on hino saakitii hakkunde julɓe heewuɓe, tawde non julɗo on hino haɗaa e fenaande, foti non ko soobee walla samakala. Ko (julɗo) yamiraa, ko wowlugol goonga si wanaa ɗum on deƴƴa.
Alla daali : « Hey mon onon gomɗinɓe! hulee Alla, laato-don e goonguɓe ɓen ». At-tawba : 119.
Ko wano non kadi Nulaaɗo Muhammad (S.A.W) maakiri e yeewtere maɓɓe: “Maande naafiqi ko tati: si o wowlii o fena, si o aadike o lunndoo, e si o hoolaama o janfoo ». Fillike mo Buxaari.
E nder oo hadiise, Nulaaɗo Alla on (S.A.W) siforii fenoowo e yeewtere mum nden, wonde ko o naafiqiijo -yo Alla danndu en- tawde non Allaahu Toowuɗo On kammbanii en, wonde himo marani ɓe lepte muusuɗe !
Musiɓɓe juulɓe tedduɓe!
Koo ko wi’etee « Poisson d’Avril » wonaa fii men, yaadaa e diina men lislaamu kan, sabu juulɗo anndiraaka hulɓingol musiɗɗo mum, maa maƴingol mo foti non ko e soobee maaɗum samakala.
Awa oo aadaa non, ko e ɗii ɗoo piiji woni ko o mahii; ko hulɓingol yimɓe, maƴinira woɓɓe fijindaaruuji ɗi diina lislaamu haɗi.
En torondirii reentagol e oo aada bonɗo, ɗum fof ko ayɓe lislaamu woni fewjude fii no ɓe majjinira en, rento-ɗen e hulɓingol wondiiɓe men, maaɗun maƴingol ɓe…. »Poisson d’Avril » wonaa fii men, yaadaa e men kadi.
En torondirii reenagol!
Wassalaamu.


text:
Yimɓe heewɓe ina luurdi hannde e batte ɗe kuuge leeyɗeele aduna oo nganniyi ƴettude feewde e Moritani caggal nde goomuyel militeer en folli laamu ngu ardinoo Siidi Wul Sheex Abdallaahi ngardonoongu e waame demokarasi wooteeji marsa 2007. Darnde pelle adunayankooje ɗee noon foti faamreede ko kuuge ɗe ɗe ƴetti feewde e Moritani ko geɗe kawranooɗe e nder pelle he (Moritani ko nduubaan e nder Dental Afirik, e Dental Adunayankoore ekn..) etee wiyaa heen kala jaɓɓuɗo won ɗiin sarɗiiji, kuule ɗe ina poti faweede e mum.
Kuugal janngal e Moritani ngal feeñi ko e kuulal ngal 25 ƴoogangal e Doosgal cosngal Dental Afirik etee ngal kuulal laawɗinaa e leydi he (ratification) ko ñande 7 suliyee 2008 e rewrude e Asambele Nasiyonaal, ellee ma mbiyaa wonde dipiteeji ƴaañɗi kuudetaa oo ko raɓɓiɗɓe hakkillaaji.
Ɗum noon ina wayi no so ɗeen kuuge pawaama e Moritani, leydi ndi tooñaaka, ko kañum tooñi hoore mum, walla mbiyen ko goomuyel senerooji tooñi ɗum. So won fotɓe woyreede ko ɓeen poti woyreede (maa en ngartoy e ɗeen kuule sabu wonaa ɗum woni yeewtere men hannde).
So tawii noon en nduttiima e rewam keborɗam battinde e nguurndam leydi ndi, pot-ɗen teskaade ko wonde Moritani ko ko jiggotoo hitaande fof ko ina tolnoo e 70 mbuudu e nder teemedere (70%) kala ko feewti e nguura mum. Tesko-ɗen noon ɓesngu Moritani hannde yettiima miliyonaaji tati etee heen miliyon ko heegaaɓe (ndañaani e nguura ko ɓalli mum en katojini heen ko).
Moritani, yoga e cofteele mum to bannge faggudu e renndo keewi golloreede ko balle ummoraade caggal leydi maa wonii ko balle Alla meho walla ñamaale. Yoga e ɗum noon heewi ummoraade ko pelle adunayankooje ɗe ko wayi no Dental Leyɗe Orop (UE), ceŋɗe Dental Dowlaaji Dentudi (ONU), Banke Monnjaal (BM) ekn…walla ko wayi no leydi Farayse e Dental Leyɗe Amerik ko ɓuri maantinde heen ko.
Ina teska noon gila Senerooji ɗi polli laamu demokarasii ngu SIDIOCA ardinoo, aduna oo kala, teeŋti noon e Dental Leyɗe Afrik (UA), UE, ONU, BM e leyɗeele Orop e Afrik taam pelliti, so tawii laamu SIDIOCA artiraaka e palaas mum, maa ɓe taƴondir e Moritani etee yoga ko ɓe e mballittunoo ɗum walla ko ɓe ñamlatnoo ɗum maa ɓe ndartin haa heddoo tan balle njurum ndeeraagu (sadakeeji).
En njettiima noon hankadi e sahaa ko wonnoo gubbaali ari ko e wontude goonga sabu UA e batu goomu mum kalfinaangu jam e kisal e nder Afiriik e diisnondiral e pelle e leyɗe Orop ɗe taƴanii senerooji ɗi lajal ñande 6 oktoobar 2008 so ɓe ngoppitaani SIDIOCA, ɓe ndutti ɗum e laamu, maa pelle ɗe e leyɗe ɗe ciynu ko mbiynoo ko.
Jooni noon eto-ɗen ƴeewde tolno ɗeen balle keborɗe waaseede so tawii haa jooni senerooji ɗi ina lutti tiiɗde koye e nangtaade e ko njeyaa ko : UE, BM e leydi Amerik kañum en tan ina piɓi haaytude rokkude Moritani ko ina tolnoo e 500 miliyon dolaar (hedde 100 miliyaar ugiyya).
Ndiin jawdi fotnoo ko golloreede ko e eɓɓaaɗe ƴellitgol ndema e ngaynaaka, peewnugol laabi e golle jowitiiɗe e cellal e jaŋde, tabitingol jam e kisal e nder leydi he, kaɓtagol e ownooɓe (terorist en) e keblugol konu men ekn… E nder ooɗoon kaalis fof ina wayi no ko 18 miliyaar ugiyya feewti e ballal njurum-ndeeraagu, hay oon kaalis ne BM ko ko yowi ɗum haa ƴeewa no waɗanta ɗum.
AFD, hono fedde faraysenaaɓe wallidiinde arwaniire Moritani fellitii dartinde balle mum haa nde laamu kesu sompaa fof. Etee ɗo kaalaten ɗo AFD ina wallitnoo Moritani ko ina tolnoo e 100 miliyoŋ ooroo (hedde 30 miliyaar ugiyya) e nder daawal duuɓi tati, won heen ko fuɗɗinoo totteede kono won heen ko tottaaka tawo, ina gasa ɗum waasa totteede so tawii militeer en njaɓaani ko mbiyaa ko.
UE ina nanondirnoo e Moritani awde e maayo mum liɗɗi ko ina tolnoo e coggu 300 miliyoŋ dolaar (90 miliyaar ugiya) e duuɓi nay paaɗi, ko ñande 31 ut ɓe potnoo wersude oon kaalis kono ko ko yowaa. Jiidaani UE ina hunaninoo Moritani dokkal 230 miliyoŋ dolaar (miliyaaruuji 4 e 600 miliyoŋ ugiya). Oon kaalis ina fotnoo fewnitireede laawol Nuwaasoot feewde Rooso e golle goɗɗe jotondirɗe e ƴellitaare leydi ndi ko wayi no gollirɗe dowrowe yeru : porosee Aftuut Saheli potnooɗo ittande Nuwaasoot ɗomka, mahgol laawol laana njoorndi ummaade geec feewde Gorgol ngam jolnoyde «fosfat Bofal» yeeyoyee caggal leydi.
Ɗeen gollorɗe fof so tawii kaaytii, ina hasii bonannde mum e leydi he ina heewi teeŋti noon wonannde gollinooɓe (jom antarpirisuuji) kono kadi wonande gollotooɓe leydi ndi maa ŋakkire no feewi ɗo ngolli, ɗum ɓeyda kadi somaas e leydi he.
Ko goonga batte bonannde nde e laamu ngu wonataa jooni jooni kono ɗo e lebbi jeegom feewde hitaande maa ɗum battin e nguurndam dowla o, gila noon e njoɓɗeele liggotooɓe haa e fereeji guurnannooɗi Administarasiyoŋ oo, ɗum noon ina hasii maa wonan «laamiiɓe» ngoƴa. Nde wonde yoga e daraninooɓe maa polla laamu Siidi paanditinoo heen ko mbele ina ndaña wellitaare no addan nii (jamaanu Maawiya) no porliri jawdi laamu, haa hannde ne dee ɓe keboraani hoonaade tawde wonii jawɗeele maɓɓe keewɗe ndañetenoo ko e porlugol jawɗeele poreseeji e jeenaaje keɓetenooɗe heen, jooni kam joom mum en nanngii kaake mum en.
Kono kadi kuuge keeriiɗe goɗɗe maa ƴette wonande Dowla Amerik e Dental Orop, ɗeen kuule noon toɗɗotoo ko yimɓe heeriiɓe teskoraaɓe jartodingol mum en e kuudetaa oo walla halfinaaɓe golle toowɗe e laamu militeer en ngu. Ɓe puɗɗiima nii lelnude doggi ɓeen tuumaaɓe wonde ko wallidiiɓe jamfiiɓe laamu SIDIOCA, hay booñuuji yoga e maɓɓe njoginoo e bankeeji caggal leydi, maa kaalisaaji mum en njowe toon haa geɗe ɗe laaɓta.
Ko dooki en ko, so tawii en palaaki ɗum gila e law, kebor-ɗen ko dummbeede e nder leydi he etee en majjaani bonannde mum e ɓesngu, sabu eɗen ciftora ko ɓooyaani tawo, caɗeele Irak wuurnoo ko adii liɓgol laamu Saddam : heege sabu ŋakkere nguura, ñabbuuli sukaaɓe sabu ronkude dañde safaruuji, nate jurminiiɗe ɓesngu Irak peeñooje e telewisiyonaaji ekn.. Hay Libi ne nde nanngondiraa wattindi ko jebbilaade, tuubani leyɗeele Orop.
Wiyooɓe hannde wonde kuuge keborɗe ƴetteede feewde e Moritani «ko bolle puuyɗe», ko so tawii ɗum arii «eɗen mbaawani koye men» ko añɓe jam e kisal Moritani sabu nguu ñalngu hannde, ko aduna julyultondiral, aduna oo fof wontii wuro wooto, hay gooto waawanaa hoore mum kañum tan, gooto fof ina soklondiri e koɗdiiɗo mum, ɗum noon wiyde ina waɗta Moritani no «duunde laaraf» ko yoolaare.
Mbiyen tan wonde Moritaninaaɓe kala (en paltaaki hay gooto, hay saabiiɓe ngonka hannde ka) ina poti dartaade, njiiloo peeje juumtuɗe ballitooje leydi ndi hisnude jam e kisal ɓesngu mum. Ɗum ɗaɓɓi ko yo a taw dabi ɗeen peeje ko ruttaade e ngonka ngadiika ñande 6 ut 2008, caggal ɗum sompa diisnondiral mawngal denndinoowal gollotooɓe politigi kala, yiyloo maslaha tawa ko tiiɗtinoowo demokarasi e leydi he, gooto fof yiytoo heen hoore mum tawa hay gooto hersaani. Ɗum noon ɗaɓɓi ko yo senerooji ɗi mbaajto koye mum en, ngannda ko ɗum woni laawol jamyamol, ko heddii fof roondi ko fitina, saka noon so tawii joom mum en njaakorii tawde ko kañum en njogii kaɓirɗe ko yiɗde mum en tan rewetee, ɗum ko juumre.
Doole ko maa ngondaa e fiɓnde sellunde e nuunɗal so wonaa ɗum, jibinta ko halkaare.
Firo kuulal 25 Doosgal cosngal Dental Afirik.
Ina moƴƴi yimɓe ngannda kuulal ngal UA fawi e Moritani ngam yowde ɗum e fedde nde, e wiyde ɗum wonde maa kuuge pawe e mum.
So tawii Goomu kalfinaangu Jam e Kisal teskiima mbayliigu laamu luulndiingu Doosgal (constitution) leydi e nder gooto e dowlaaji jeyaaɗi e fedde nde, tawi peeje dipolomasii fof kuutoraama etee njumtaani, Goomu ngu ina foti ƴettude kuugal ngam yowde jeytoragol e golle oon dowla e nder fedde he ɗum noon ko fawaade e kuule 30 Gollal Sosngo e 7 (g) e nder Nanondiral (protocole). Etee ngool jowgol ko ɗoon e ɗoon siynetee.
Ɗum fof e wayde noon, ina farlinaa e Dowla nduubaan o jokkude e hormaade sarɗiyeeji ɗi Fedde nde fawi e mum teeŋti noon e sarɗiyeeji jowitiiɗi e kormagol jojjanɗe aadee.
Jowgol Dowla nduubaan addantaa UA taƴondirde e mum to bannge dipolomaasi sabu fedde nde maa sakku kala peeje ngam ruttude demokarasii e nder oon dowla.
Saabiiɓe mbayliigu laamu luulndiigu Doosgal leydi potaani jeytoreede e wooteeji juɓɓinteeɗi ngam artirde njuɓɓudi demokarasi e nder leydi etee ɓe potaani hay halfineede golle e nder juɓɓule politigi Dowla maɓɓe.
Saabiiɓe mbayliigu laamu luulndiigu Doosgal leydi ina mbaawi noddeede sariya e nder ñawirɗe toppitiiɗe ɗeen geɗe e nder Dental he.
Batu kuuftidinngu (Conférence) maa faw kuuge e kala Dowla nduubaan pewjoowo pollugol laamu luulndigol Doosgal leydi Dowla nduubaan goɗɗo e nder UA walla ballitoowo ngool pollugol, ɗum ɗoon noon ko fawaade e kuulal 23 Gollal Sosngo
Batu kuuftidinngu ina waawi fellitde ƴettude kuuge goɗɗe feewde e saabiiɓe mbayliigu laamu luulndiigu Doosgal leydi tawi hay kuuge to bannge faggudu ko heen njeyaa.
Dowlaaji nduubanuuji fedde nde potaani jaɓɓaade e moolde saabiiɓe mbayliigu laamu luulndiigu Doosgal leydi.
Dowlaaji nduubanuuji fedde nde poti ko ñaawde saabiiɓe mbayliigu laamu luulndiingu Doosgal leydi walla cakka peeje no nawtiri ɗum en to ngumminoo.
Dowlaaji nduubanuuji ina cemmbina ciifondiral nanondire hakkunde majji e compugol kuutorɗe to bannge sariya jowitiiɗo e ballondiral to bannge sariya e nawtugol jom bonannde en to leydi mum en».
Maamuudu Haaruuna Joop