text:
Fulbe Media fuddi kuude
On Salminaama Banndiraaɓe Tedduɓe yiidɓe leñol. Jam ngonɗon?. Anndinoore e Weltaare Fulɓe Media natinaama nder golliɗɗe koolaade ɗe laamu leydi Niijeriya wiyeete Coprate Affairs Commission hooli jaɓi wiigo Golla golle mum to (so) Federal Republic of Nigeria. Fulɓe Media jaɓi Teddungal holaare mum (Certificate of Registration mum). Alhamdulillahi. En Yettii jowmiraawo.
Dear Brother’s and Sister’s. Today Fulɓe Media we have received our Certificate of Registration from the Nigerian Corporate Affairs Commission (CAC). Federal Republic of Nigeria. We are now fully registered. Alhamdulillah. We thank God
FULBE MEDIA.


c: text/html

text:
Hiitordu Ɓurdundu gasnani Obaseki nasaraaku Cuɓi
Hitordu ɓurdundu nder lesdi Naajeeriya gasnani ngomnaajo jihawol Edo fombinaare lesdi Naajeeriya, mo jamiyawa APC Godwin Obaseki nasaraaku haa wullandu ndu naada dow wattam cuɓ ngomnaaku jiha kan.
Hiitordu ndun marndu hiitooɓe jeweegoo les ardungal hiitoowo lesdi mawɗo, Justice Walter Onnoghen meedi wullandu ndu ndu tefuɗo korowal ngomnaaku jiha kan naadi les ililal jamiyawa PDP Pastor Osagie Ize – Iyamu naadino yeeso maaru sababu soynde himmiɗinaare wullandu ndun e hujjaaji keyɗi.
Kiitoowo John Okoro janguɗo kiita kan dow darnde luttuɓe hiitooɓe andini wullandu ndu tefuɗo korowal ngomnaaku les ilial jamiyawa PDP naadi laafi relli hujjaaji cembiɗɗi hujja ka waɗi hiitordu ndun wicci haala kan.
Nden hiitordu ndun andini 24 lewru jeweeɗiɗabre ndu july dow nyaloomaare nde wurtinki hujjaaji hiitordu ndun banguɗi dow wiccuki haala kan.
Gurin/VON

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Caggal daartol Misra, eɗen uddita ɗoo damal daartol Afrik hirnaange, hono nokku bannge hirnaange Afrik keedɗo worgo Saharaa, hakkunde sorfundu Gine e Maayo Senegaal, leyɗe takko maayo Niiseer haa e leyɗe lowlowi Saahel.
E nder ndee lowre nde njuuti-ɗen e ndeeɗoo tonngoode, maa en njiy heen : Koɗki nokku oo, ngonka makko gila teeminannde VIII (jeetati) ko adii Iisaa haa teeminannde VIII caggal Iisaa (maa en njiy heen Laamaandi Wagadu (Ganaa), Laamaandi Mali, Laamaandi Sonngaay), Njangu Gaawoo, kalifaandi tuubakooɓe e dartagol njiimaandi koloñaal, yonta koloñaal (ngonka nokku oo hakkunde golwole winndereeje ɗiɗi ɗee e caggal mum) e ko wonaa ɗuum tan.
Ko nii lowre wikipedia siforii nokku oo : “Afrik hirnaange woni mbalndi laamuuji Ganaa deggondirɗi, haa arti e laamaandi Mali e Laamaandi Sonngaay. Ko nokku leƴƴi keewɗi, jiiduɗe ndonaandi, ɗi daartol mum en naatnaatondiri, yeru mum maantinɗo ko aada Denɗiraagal hakkunde leƴƴi e renndooji Afrik hirnaange. Laamu njiimnongu nokku oo tuuginoo ko njulaagu ummoraade saharaa e doɓtugol kaŋŋe e lamɗam. Ko ɗum tagi nde njulaagu faatunoo maayo tan ngu natti jogaade doole. Caggal wolde Tondibi (Mali) laamaandi ndii feccii e laamuyon laamuyon. Koloñaal orop e amerik kala njiimii e Afrik hirnaange e maayirɗe teeminannde 19ɓiire haa feccere adannde teeminannde 20siire. Ko ɗum addani pinal nokku oo yejjiteede e oo mudda, hay so tawii noon jiytugol binndaaɗe Tummbuktu ina yaakoraa maa wallit ubbitde pinal ngal e faamde ngal.”
Hannde, Afrik hirnaange ina waɗi leƴƴi keewɗi. O woni ko e etaade rentitde to bannge politik, rewrude e dente baaɗe no Cedeao, sibu leyɗeele nokku oo fof njiidi pinal, ngaal pinal mahingal e nder duuɓi ujunaaje keewɗe. E tuugnaade e ɓetooji FMI (Booñ Winndereejo Kaalis) dental ngal woni 25ɓal to bannge faayiida faggudu e nder winndere ndee. Ɗo idan ɗoo CEDEAO sosiranoo ko ngam wootiɗinde faggudu e kaalis leyɗe jeyaaɗe heen ɗee, kono, e hitaande 1990, “ballitgol deeƴre e nokku hee” ɓeydaama e paandaale dental ngal (hawrii kisa e darnde mayre to Gammbi). Nii woni koyngal konu biyeteengal ECOMOG sosaa, ngam artirde deeƴre walla reftinde laawol kala ɗo ngol ɗeɓi seleede e nokku hee. Ɗum fof e wayde noon, ɗuum suwaa tawo laataade no yiɗiraa nii, sibu won ɗeen jiiɓooje kewnooɗe to Gine (2009) e Koddiwaar (2010), ko jiidaa e golle goomuuji ownooji ɓurɗi heewde tanaa e deeƴre e diiwaan oo : 2012 ɗi keɓtii rewo Mali, haa Farayse naati heen sabu CEDEAO ronkude waɗde huunde; ko jiidaa e baɗe Boko haraam e Ansaaru to Niiseriyaa boomɗe yimɓe heewɓe…
Hade garal tuubakooɓe, nokku oo anndiranoo tan ko inɗe mum gaadoraaɗe : Wagadu e yonta laamaandi Ganaa, walla Manden (Mali) e yonta laamaandi Mali walla Sonngaay e laamaandi sonngaay en. Ko ɗii laamuuji tan njogodinoo e boowal jokkondire. Helmere Afrik ndee idii tawo ko joopaade leyɗe Afrik rewo (aarabeeɓe e berbeer en), worgo oo lollirnoo e oon sahaa ko Ecopi. Ko caggal yonta biyeteeɗo « Renaissance (Ummital) » tuubakooɓe mbaɗti innirde duunde ndee fof Afrik, caggal ɗuum, e yonta njiimaandi, tuubakooɓe Farayse mbaɗti innirde nokku oo Afrik hirnaange farayseejo (AOF) woni leyɗeele ɗe ɓe keɓti e hirnaange duunde ndee ; Tuubakooɓe engele en inniri leyɗe keɓti e oon nokku Afrik hirnaange biritanniijo (British West Africa). Ina hasii noon, so wiyaama Ouest-africain (Hirnaange-Afrik) faanditaa heen ko nokku CEDEAO woni jooni oo.
Afrik hirnaange ina alɗi to bannge pinal e lelngo leydi. O ɓilii ko hakkunde geec atalantik bannge hirnaange e bannge worgo e Saharaa bannge rewo e hedde jurol 10ɓol bannge fuɗnaange. Maayo Niiseer ine heewi jaggireede no keerol makko bannge rewo. Keerol fuɗnaange ngol noon laaɓtiraani noon sibu won heen mbiyi ngol takkii ko Benuwee (gootol e calti Niiseer), woɗɓe mbiyi ngol ummii ko haayre Kamaruun haa weendu Caad. Dowlaaji CEDEAO innitortoo ko hirnaange Afrik. Ko heen Njuɓɓudi Ngenndiije Dentuɗe hiisii Muritani. Kono Muritani yaltii CEDEAO gila hitaande 2 000, jeytaa ko e Dental Magreb Aarabeejo e Fedde Haɓɓere Aarabeeɓe.
E tuugnaade e firo Fedde ngenndiije dentuɗe, ko ɗee ngoni leyɗe Afrik hirnaange :
Innde leydi njaajeendi mum km2 Keeweendi yimɓe mum Laamorgo
Beniŋ (fr) 114 763 9 352 000 Porto Nowo
Burkina Faso (fr) 272 967 17 482 000 Wagadugu
Kap weer (pt) 4 033 505 000 Prayaa
Koddiwaar (fr) 322 463 20 595 000 Yaamusokoro
Gammbi (en) 11 295 1 825 000 Bañnjul
Ganaa (en) 238 533 25 546 000 Accra
Gine (fr) 245 857 10 481 000 Konaakiri
Gine bisaawo (pt) 36 125 1 580 000 Bisaawo
Liberiyaa (en) 111 369 4 245 000 Monrowiyaa
Mali (fr) 1 241 238 16 319 000 Bamako
Muritani (fr) 1 025 520 3 623 000 Nuwaasoot
Niiseer (fr) 1 267 000 16 644 000 Niamey
Niiseriyaa (en) 923 768 166 629 000 Abujaa
Senegaal (fr) 196 722 13 108 000 Ndakaaru
Siyeraa Leyon (en) 71 740 6 126 000 Freetown
Togo (fr) 56 785 6 283 000 Lome
Fof 6 140 178 320 347 000
Lelndi e ɓetngo leydi
Wertallo Afrik hirnaange ko 6 140 000 km2, woni hedde joyaɓal (1/5) duunde Afrik ndee. Ko ɓuri heewde e wertallo ngoo ko kolaaɗe ɗe tooweendi mum en yettaaki 300 meeteer. Kaaƴe toowɗe keewɗe ina carii e fonngo worgo ngoo. Bannge rewo oo ko Saahal, woni nokku gonɗo hakkunde ko yoori e ko leppi seeɗa, hakkunde jeereende Saharaa e Afrik hakkunde ŋori. Saahal ko lefol ngol njuuteendi 160 haa 240 kiloomeeteer njaajeendi.
Haayre Nimmba wonnde e lowilowi Koddiwaar e Gine ɓuri toowde e Afrik hirnaange fof sibu tooweendi mayre ko 1 752 m. Huurnde tago (réserve naturelle intégrale) haayre Nimmba ina hiisee gila 1981 ko huurnde biyosfeer (biosphère : nokku ɗo nguurndam ƴellitii) tee jeyaa ko ngaluuji winndereeji UNESCO.
Tesko : Wolde Tondibi waɗi ko ñalnde 12 marse 1591. Ko wolde teeŋtunde e Daartol Afrik hirnaange ko adii koloñaal. Haɓatnoo ɗoon ko konu laamaandi sonngaay e laamaandi Maruk. Ardinoo oon sahaa laamu sonngaay en ko laamɓe wiyeteeɓe Askiyaa en njooɗotonooɓe to Gaawo. Ardinoo kunu maɓɓe ko askiyaa Ishak II. Ardinoo konu Maruk ko Judeer Pasaa. Laaminoo Maruk e oon sahaa ko Ahmed IV el-Mansuur. E ndeen wolde konu Maruk addii fotde 10 000 koninke e kanooji keewɗi. Konu Mali kam ne addii fotde 21 000 koninke e 1 000 nagge. Maruk fooli e ndeen wolde sabu kanooji mum. Kono fusi tigi rigi laamu Mali nguu ko luure nderndere. Ko gila ndeen Sudaan wonti laamuyon laamuyon. Ko ndeen kadi lislaam fuɗɗii naatde nokku maayo Niiseer oo.
Bookara Aamadu Bah
Ƴoogirde : wikipédia


text:
En ngadiino e daartol haa haa ɗoo : “E wiyde winndiyaŋke oo, Annabi Sooyib noddi denndaangal juulɓe wonɓe ɗoon e nder Mudeyyana yo ngar tawtoree dewgal ngal. Ndeen yimɓe ɓee ngarii, ɓe kumi hakkunde Annabi Muusaa e ɓiyi Annabi Sooyib debbo oo. Nde yahi haa mudda mo ɓe kaaldunoo oo yonti, Annabi Muusaa heblii ngam ruttaade to umminoo.” Jooni njokken …
Annabi Sooyib wiyi mo : luɓam sawru nduu. Annabi Muusaa totti mo sawru nduu. O wiyi Annabi Muusaa : ƴettu sawru woɗndu, Annabi Muusaa ƴetti sawru wonndu. Ndu o ƴettunoo addan nduu arti e nder junngo makko. Annabi Sooyib wiyi mo kadi, ƴettu sawru woɗndu, o ƴetti sawru wonndu, ndu adan nduu kadi arti e nder junngo makko. Annabi Sooyib waɗdi noon e Annabi Muusaa cili keewɗi, kala nde Annabi Muusaa mo (jkw) ƴetti sawru, ko sawru woɗeeru nduu tan artata e junngo makko. Nde tawnoo cabbi ɗii ina keewnoo e nder suudu nduu. Caggal ɗuum Annabi Sooyib wiyi mo : eehey maa Muusaa, ƴettu nduun ɗoon sawru ndu njogi-ɗaa etee ndeenaa ndu no feewi, ngam ndu ummii ko e leɗɗe Aljannaaji ɗe Alla feewniratnoo Aadama (JKM). So ɗum ɓennii mbiɗo wasiyoo maa nde ndeentoto-ɗaa yimɓe Modeyyana en, ngam ko ɓe haasideeji am no feewi, so ko tawii a reenaaki, eɓe mbaawi jamminde ma e nokku mo alaa ndiyam ngam haa ɓeydo-ɗaa tampude e lorlude, nganndaa ɗuum. Caggal ɗuum, Annabi Muusaa fayi e yaltude ina yaltida e ndammiri Annabi Sooyib ina wondoya e mayri caggal nokku oo, laatiima oon tuma, ndammiri Annabi Sooyib ɗii ko teemedde nay dammuwol, nde Annabi Muusaa yaltidi e majjii tawaa ɗi njeñi haa ɗi timmi capanɗe nay ujunere dammuwol. Caggal ɗuum Annabi Muusa mo (jkw), ɗannodii-ma e jawdi Annabi Sooyib. O woni toon haa ko Alla haaji, e nder ɗuum, aynaaɓe ɓe o tawnoo e woyndu ɓee so jarnugol yontii, ko ma o ɗacca haa ɓeen ngayna yarnude nde o fuɗɗoo jolnude ndammiri makko, o yarna ɗum en. O woni toon ko juuti, o artirani Annabi Sooyib ndammiri ɗii. Ndeen o artii, Annabi Sooyib yiyi ndammiri ɗii no mbayi heewde, ɗum nanngi ɗum kaawise sanne. O ƴeewi o anndi o waawaa yoɓde Annabi Muusaa mo (jkw) e golle moƴƴe ɗe golli ɗee, kanko fof e wonde esum Annabi Muusaa mo (jkw), o wiyi ɗum : ko nih mbaɗaten : e nder ndeeɗoo hitaande jeenaɓiire kala ko jawdi ndii jibini e gorol ko aan jeyi ɗuum, e hitaande sappoɓiire kala ko ndammiri ɗii njibini e dewol ko aan kadi jeyi. Annabi Muusaa salaaki ɗuum, ɓe njokki liggodaade e dow ɗuum haa ko ɓe kaaldunoo ko yonti, Annabi Muusaa artiri ndammiri ɗii laawol ɗiɗmol, tawi o faggitiima heen no moƴƴi. O haalani Annabi Sooyib wonde o yiɗii hootde hankadi to Misra.
Jaltugol Annabi Muusaa leydi Modeyyana
Ndeen Annabi Muusaa fellitii hootde to Misra o haalani ɗum Annabi Sooyib, Annabi Sooyib woyi, wiyi mo : eehey maa Muusaa, aan no mbaaɗaa nafde min nih fof, hol no njaltirtaa min, njaltidaa e ɓiyam dewbo kootaa, etee aɗa anndi mi naywii, gite am nattii yiyde no feewi, añɓ-am ina ɓeydii yaha heewde, fawii heen kadi, mi alaa gaynaako mo ina reenana mi ndammiri am ndii ? Annabi Muusaa wiyi mo : waɗi noon ko mi ɓooyii gaa no feewi etee mi yeewnii neene am e bandi am dewbo e mawni am gorko, mbiɗo woppi ɗum en e nder leydi Firaawna. Annabi Sooyib wiyi : miin kam, mbiɗo añi haɗde ma yahde to yumma maa, ko waawi wonde fof kam, ooɗoo galle, ko galle maa, yo Alla reen en, o daɗnda en. So ɗum ɓennii hono ɓiɗɗo dewbo oo, wonan ɗum newiiɗo, njehee, yo Alla reen on.
Annabi Muusaa yahdi e debbo mum e ɓiyum e jawdi mum e ɓe tiindii to leydi Misra. Ndeen ɓe njahii haa ɓe ɓadtiima nokku ina wiyee “nadde ɗuwaa” sara Ɗuuri, tawi hiirii, henndu mawndu wutti, maɓɓii e maɓɓe, toɓo mawngo toɓi e dow maɓɓe wonndude e jaangol ɓurtungol. Annabi Muusaa jippini ɓesngu mum e nokku oo, darnani ɓe tilliisa e dow fonngo nadde ɗuwaa ndee. Laatiima jom suudu makko ndeen ko cowiiɗo, o woni e moosde kanko dewbo oo, firti ko o hulaani caɗeele ɗee. Annabi Muusaa yalti ƴeewoyi leɗɗe, o dañi leɗɗe, o yaltini taasannde makko, o kosti, o kosti ɗum hay feetere o yiyaani, o joɗƴini ɗum. O yalti kayma oo laawol goɗngol e weemo weemo, ɗum ko ngam yiɗde mo jeyngol o dañaani kadi, haa o haaɓii, o ndaari yeeso makko to woɗɗi haa o yiyi jeynge ina lewña, o fayi toon e konngol Alla toowɗo oo : “ndeen o arii ɗoon, haa noddaandu noddi mo ummoraade e dow ŋoral nadde ɗuwaa ndee, bannge ñaamo e nder nantinirgel barkinngel ummoraade e lekki” simoore daarti, kaawise : 30 Ndeke ɗum ummorii ko sara lekki kono laataaki ko ɗum jeynge, kono ko ɗum fooyre (annoore), o yettii ɗoon tan, o noddaa e konngol Alla “eehey maa Muusaa, miin, ko mi joome. Ɓoortu paɗe maa ɗee, ngon-ɗaa ko e nadde hormorde ɗuwaa, miin mi suɓi-maa-ma heɗto ko lonnginaa” e haala Alla toowo o kadi : “hol ko woni e ñaamo maa ngoo ? o wiyi woni heen ko sawru am mbiɗo tuggoroo ɗum, mbiɗo soggira ɗum ndammiri am, ina woodani mi heen kadi paandaale goɗɗe” simoore ɗaaha, kaawise : (11—18) E sawru nduu, omo liggi heen comci makko, omo darna ɗum o fawa heen huunde ngam dañde ɓuuɓiri, so o mo haɓa e barooɗe o dartoroo ɗum. Omo ligga heen njoɓaari makko. Alla wiyi mo “eehey maa Muusaa weddo ko njogi-ɗaa koo. O weddii ɗum, ndekete yoo ko ɗum laadoori ina yaha” simoore ɗaaha, kaawise : 19. Nde o yiyi ɗum ina laada o ɗesi hulde haa o fuɗɗii dogde, joomiraaɗo wiyi mo “mbiɗo jogii mo ina yuɓɓina tawa leeptataa”. Jibiriil (JKM), wiyi mo : “aan Muusaa aɗa doga ko ummorii e joome ena haalda e maa”, Muusaa arti e nokku mum, etee laadoori ndii ina woni no wonirnoo, Joomiraaɗo wiyi mo “Muusaa jaggu ɗum hoto hul” simoore ɗaaha, kaawisea 20. O ƴetti juuɗe makko o naatni ɗum e nder gaŋuuji makko ngam reentaade hoto ɗum ŋatde mo, o rewni junngo makko les goddol mboddi ndii, o teeɓtii heen tan, ɗum wonti sawru. E haala Alla toowɗo oo, nder ɓuraana tedduɗo oo, “So Alla sakkitiino ɗum yo ŋate, wonaa gaŋuuji maa ɗii mbaawi wallude ma” Alla wiyi mo kadi “eehey maa, waɗ junngo e les senngo maa yalta heen ɓocoonde nde aldaa e bone” simoore ɗaaha, kaawise 22. O foocci junngo makko les naafki, ɓooccoonde yalti ko aldaa e mboros. Alla wiyi mo “aan Muusaa mi tottii ma ɓataake am, mi neliima, mi neliima e maccuɓe am ummiiɗo e maccuɓe am jaɓɓuɗo ɓure am, ina innitoroo innde am, o wonti maccuɗo goɗɗo ko wonaa miin”. Annabi Muusaa wiyi e haala Alla toowɗo oo “joomi am laɓɓinan am ɓernde am newnanaa mi fiyakuuji am ndagtinanaa mi fiɓnde am umoraade e ɗemngal am ngoongɗininaa-mi konnguɗi am, mbaɗanaa-mi jaagorgal ummoraade e kooreeji am, tawa ko Haaruuna mawni am.” simoore ɗaaha, kaawise : (25—30) Alla toowɗo o wiyi : “eehey maa Muusaa, a hokkaama ko naamndi-ɗaa”. simoore ɗaaha, kaawise :36
Wiyaama nde ɓiyi Annabi Sooyib oo nde saɗtiraa ŋatiwere, denndaagnal ko hoɗɓe ɗoon e nadde ɗuwaa ndee e jinneeji nanii ɗum, etee ɗi ndentii e dow ɗuum, ɗi kuɓɓani mo jeyngol, ɗi ɓadtii mo haa o jibini, nde ɗi puɗɗi woɗɗitaade mo. Caggal ɗumɗoon, Annabi Muusaa arti ina weltii, o yetti Alla no feewi.
Ine jokki
Jibriil Muusaa Joop


text:
Mawningol jeytaare leydi Senegaal ɗo e nder wuro laamorgo diiwaan Maatam. Ɗo nokku ginniraaɗo Angal Faadel mo Maatam e gardagol guwernoor Umar Mammadu Baalde ardiima ñaaƴo, koniŋkooɓe (polis, militeer, sanndarma, duwaañ, sappoor pompiyee, aa es pee ekn… ). E puɗɗagol golle ɗee hono Meer mo Maatam adii arde, rewi heen ko hooreejo falnde Maatam, perefee, […]
Ngam mawningol jeytaare leydi Senegaal guwernoor mo diiwaan Maatam Umaar Mammadu waɗii heen toɓɓere. Kebungal ngal waɗaama ɗo boowal gaadoraangal waɗeede ñaaƴo ngo tawii ko kooniŋkooɓe e ɓiɓɓe leydi ndi kala ndenndata ndaroo mbaɗa ko ñaaƴo ngam mawninde ndee jeytaare. Ina anndaa kam kala dilloowo e diiwaan o maa jeye heen. To bannge duttugol tedfungal […]


text:
En ngardiino e daartol ngol haa ɗoo : “ Wiyaama nde ɓiyi Annabi Sooyib oo nde saɗtiraa ŋatiwere, denndaagnal ko hoɗɓe ɗoon e nadde ɗuwaa ndee e jinneeji nanii ɗum, etee ɗi ndentii e dow ɗuum, ɗi kuɓɓani mo jeyngol, ɗi ɓadtii mo haa o jibini, nde ɗi puɗɗi woɗɗitaade mo. Caggal ɗumɗoon, Annabi Muusaa arti ina weltii, o yetti Alla no feewi. Jooni, njokken …
Ko jolti caggal ɗeenɗoon geɗe ?
Caggal ɗuum, nde ɓiyi Annabi Sooyib jibini haa gayni, Alla hokki ɗum gaynaako ina anndi mo, ko oon nawti mo to baaba makko Annabi Sooyib. Oon seraani kadi wonndude e maɓɓe haa Annabi Muusaa mo (jkw), haljita e geɗe Firaawna, ɗum fof ko e dow yamiroore Annabi Muusaa. Caggal ɗuum nde Annabi Sooyib nani Muusaa haljitii e geɗe Firaawna, o neltiri Muusaa jom suudu mum.
Naatugol Annabi Muusaa mo to leydi Misra
Nde yahi haa yonti Annabi Muusaa ina naata Leydi Misra, Alla lonngini Haaruuna mo (jkw) gartugol Annabi Muusaa mo (jkw). E oon yonta Haaruuna mo (jkw) ko jaagorgal mawngal e nder jaagorɗe Firaawna, etee ɓe ceertataano jamma e ñalawma, haa nde Alla toowɗo oo lonngini mo, omo woni e nder ɗoyngol makko, wiyi mo kanko Haaruuna “anndu miñe Muusaa ummiima to leydi Modeyyana ko nelaaɗo Alla, o woni ko e laawol omo ara, ko aan e makko ndenndi gaalɗoon nelal feewde e Firaawna.” Haaruuna waɗti heen hakkille mum e wondude e kulol mawngol sanne. Haa Haaruuna sikkitii koyɗol ngol, o sikkitii koyɗol ngol, ko ɗum geɗe Seyɗaani, o tinaani omo lelii jamma tan, haa koyɗol ngol arti e makko, ko noon o woniri haa timmi laabi tati, ko waɗtindii koo, ɗum wiyi mo : “ummo feewde e miñe.” Laatiima noon, baafe laamorde ndee fof ko ko cokii, omo huli laamɗo oo so jooɗaaki e sara laawol, hoto yiyde mo. Alla wiyi mo : “ummo yah jaɓɓo miñe”. Oon tuma noon henndu ina addana Annabi Musaa haala Haaruuna e ko miiji fof e dow kattanɗe Alla. Haaruuna kadi Alla waɗtii adande ɗum ko wayi noon, caggal ɗuum, Haaruuna fellittii jaɓɓoyaade Muusaa mo (jkw) o yalti o jaɓɓoyoo Annabi Muusaa kono o anndaa ɗo heedi, ko henndu anndinta gooto e maɓɓe kala ɗo goɗɗo oo woni, haa ɓe kawri, ɓe njaɓɓondiri, ɓe njooɗodii, ɓe ngoni e yeewtitde e koye maɓɓe. Annabi Muusaa haalani Haaruuna (jkw) nelal mum ngal no siforii haa Haaruna faami. Caggal ɗuum, ɓe njiɗi yiyoyde yumma maɓɓe, Haaruuna wiyi “miin noon mbiɗo huli hoto goɗɗo anndude ko ngon-ɗen e dow mum koo”. Annabi Muusa wiyi mo “hoto hul, ngam Alla wiyi : “miin ngonndu-mi ko e mon, mbiɗo yiya on”“ simoore Ɗaaha, kaawise 46. Ndeen ɓe ummiima ɓe njahii haa ɓe njettiima damal galle, ɓe konngi damal ngal, caggal mum, ɓe naati ɓe njooɗii to woɗɗaani yumma maɓɓe, ndeen yumma maɓɓe yiyii ɓe tan, weltii haa faɗɗii. Nde yahi haa o ɗifti, Annabi Muusaa raadtanii ɓe ngurndam mum fof, o anndini ɓe kadi, ko o nelaaɗo, e ko woni nelal makko. Etee o nelaa ko e Firaawna e leñol mum, ko ɗoon yummiraaɗo oo, sujji, yetti Alla.
Oon jamma Annabi Muusaa waali ko sara yumma mum haa weeti. Nde yahi haa jamma ɗiɗmo oo, Annabi Muusaa ƴetti sawru mum yahi. Baafal noon ko tiiɗi ko fof, so o fiyii ɗum sawru nduu tan, udditto. O udditiri noon baafe keewɗe. Nde o ari haa o yettii galle Firaawna, ko noon o udditiri baafe tata oo, haa o yettii suudu Firaawna, o tawi ɗum ina ɗaanii. Mawniiko Haaruuna ina jooɗii e sara hoore Firaawna e dow jooɗorde makko. Haaruuna wiyi : “eehey maa Muusaa, ko ooɗoo waktu ngarataa ɗoo, huunde fof kay, ina jogii nde foti waɗeede, waɗ feere njahaa”. Annabi Muusaa yahi, yalti nokku oo, ɗum fof Firaawna ina ɗaanii tinaani.
Nde yahi haa weeti, Annabi Muusaa ari to Firaawna. nde o ari, ina waɗi e leñol ngol annduɓe mo, ina waɗi heen nganndaa mo. Annduɓe mo ɓee njahi kaalani Firaawna wonde Annabi Muusaa dognooɗo oo artii. O wiyi “ko waawnoo wonde fof, Muusaa artii ?” ɓe mbiyi ko o gorko naawo, njool, mo waare sukkunnde, omo ɓoornii wutte ñagga baɗɗo leeɓi, les koyɗe ɗee kam hay huunde alaa heen, so wonaa omo ɓoornii paɗe taƴee hulee. Ko refti heen noon, omo jogii sawru woɗeeru e junngo makko. Ɗoon e ɗoon yeeso Firaawna oolɗi haa ɓooyi ngo furɗi, ngo ñirɓinii haa yimɓe cikki o woni ko e woyde. Ɗo o woni ɗoo, omo siñña omo gergerta, o haftii o darii, omo huli kulol mawngol sanne. O yamiri jaagorgal makko biyeteengal Haamaan ngal, yo yah nannga Muusaa soka ɗum. Caggal ɗum o wiyi mawnum Annabi Muusaa hono Haaruuna ɓiyi Umraan, “hol ko tagi a anndinaani mi gartugol Muusaa ?” Haaruuna mo (jkw) wiyi : “mi yiɗaa sorsortude e maa ngam hokkude ma fiyakuuji makko, jooni kay haadi Muusaa a nawii ɗum to kasoo etee kosoo oo ko kasoo maa, waɗ feere ngaddaa mo ɗoo e yeeso maa, naamndo-ɗaa mo hol no o ardi ɗoo, ko ɗum ɓuri laaɓde.”
Yeewtere Annabi Muusaa mo (jkw) e Firaawna : caggal jaabowol Haaruuna, Firaawna ñaanti galle mum laamorɗo haa yooɗi, o yaltini cuɗaari leeso makko o noddi hoohooɓe makko annduɓe e huunde e koreeji makko, o darni Haaruuna bannge makko ñaamo, haamaan bannge makko nano. O addi Annabi Muusaa. Heddii, bani Israyiilnaaɓe ina mbiya “hannde kam o jogori ko wareede, ɗum kam sikke alaa heen.” Ndeen Annabi Muusaa darnaama e yeesoo Firaawna, Firaawna naamndii mo, wiyi mo : “aan holi aan ?” Annabi Muusa wiyi mo “miin ko mi maccuɗo Alla, ko mi nelaaɗo mum kaaldiiɗo mum.” Firaawna wiyi mo : “aan Muusaa ko a maccuɗo am, ɓiyi maccuɗo am.” Annabi Muusaa wiyi mo : “Alla ɓuri teddude, deweteeɗo alaa so wonaa oon. Yo Alla sur, nde laatotoo-mi ɗumɗoon.” Firaawna wiyi mo : “joome oo, hol mo o nel maa feewde e mum?” Annabi Muusaa wiyi mo “nelal ngal fayi ko e maa, aan e yimɓe Misra.” Firawna wiyi mo “ hol ko neliree-ɗaa?” Annabi Muusaawiyi mo “ yo mi wiye, deweteeɗo alaa so wonaa Alla mo alaa denndidiiɗo hono Muusaa ko maccuɗo makko, ko nelaaɗo makko, ooɗoo mawni am Haaruuna wonndi ko e am kanko e hooree makko ko o nelaaɗo feewde maa.” O heɓɓitii kanko Muusaa, o wiyi “Haaruuna jippo ɗo ngon-ɗaa ɗoo njettinaa nelal joome”, Haaruuna (jkw) jippii e jooɗorde nde jooɗinoo ndee, o wiyi “eehey maa Firaawna! Minen ko min nelaaɓe joome feewde e maa mbele oɗon ngoongɗina Alla gooto, oto ndenndidinee e makko hay huunde.” Ndeen Firaawna nanii ndeen daande nde Haaruuna haali tan, o wutti foofaandu mawndu sanne ngam mettere e weemo weemo. Waɗi noon ko Haaruuna ko e yimɓe ɓe o ɓurnoo hoolaade jeyanoo, omo hokki ɗum galle mawɗo no feewi, alaa ko wattinta so wonaa tikkande mo. Firaawna wiyi jaagorgal mum Haamaan “ɓoortu kala ko woni e Haaruuna to bannge comci.” Ɓe ɓoori Haaruuna kañum fof ha o laaɓi, hay huunde heddaaki e makko so wonaa tuuba makko. Muusaa ina joginoo wutayel, o itti ɗum, o totti mawniiko yo ɓoorno. Firaawna wiyi Haamaan “ummo, yahdu e maɓɓe nganndinaa ɓe ɓure am e ko ngon-mi, e golle ɗe ngollii-mi no mbayi yooɗde. Haamaan ƴetti Muusaa e Haaruuna o nawi ɓe to galle makko, ngam waajaade ɓe. Nde ɓe njettii, o teddini ɓe, o newnani ɓe geɗe kala, ɗum fof ko yo ɓe ɗoofto Firaawna. Kamɓe ɗiɗo ne, ɓe ngoni e waajaade mo ngam o waɗta rewde Alla maɓɓe. Kono gooto e maɓɓe fof ronki waawnude goɗɗo oo e ko yiɗi koo.
Caggal ɗuum, Firaawna addi ɓe e laawol ɗiɗmol e yeeso mum o wiyi Muusaa e haala Alla toowɗo oo “mbele wonaa ko miin neh maa e nder amen gila njibine-ɗaa, ñiiɓ-ɗaa e amen, nguurndam maa duuɓi e kitaale” simoore, yimooɓe, kaawise :18 Annanbi Muusaa jaabii mo e haala Alla kaa, wiyi mo : “a golliima golle maa ɗe golli-ɗaa ɗee, ndeke aan ko a keefeero (19)”. O wiyi “mi golliima ɗum ma a taw miin ko mi majjuɗo (20)”. Muusaa wiyi mo e haala Alla “dog-mi oon saanga nde kul-mi joomi am, o hokki mi laamu, o waɗi mi e nelaaɓe”. Simoore yimooɓe, kaawise :21. Annabi Muusaa wiyi “eehey maa Firaawna, a waɗii Israayiil-naaɓe maccuɓe maa, aɗa hirsa ɓiɓɓe maɓɓe, aɗa hoyna rewɓe maɓɓe.” Firaawna ina jooɗii ina tuggorii bannge, omo tikki, o wiyi Muusaa “hollu am kaawise, so tawii aɗa wonndi e goonga.” Annabi Muusaa mo (jkw) weddii sawru ndu joginoo e junngo mum nduu “ndekete yoo ko ɗum baajol leydi peeñngol” simoore yimooɓe, kaawise : 32, Ndeen Firaawna e wonndiiɓe mum njiyii ɗum tan, ɓe ndogi kamɓe fof, waɗi noon ko ɓe njiyii ɗoon ko ɓe meeɗaani yiyde e gite maɓɓe, etee ko Firaawna e hoore mum adii dogde nde heddiiɓe ɓee ndewi heen. Firaawna heɓɓitii wiyi : “ooɗoo noon ko ñenngotooɗo mawɗo woni ɗoo, alaa e sago o haɓee so wonaa ɗuum, o tampinat yimɓe no feewi.” Caggal kaaɗoo haala ka Firaawna haali, o felliti haɓde e Annabi Muusaa (jkw), o noddi wileeɓe maɓɓe kala, o fodani ɗum en jawdi ndi hay gooto meeɗaani yiyde e oon yonta, yo ɓe ngar ɓe mbaɗda e Annabi Muusaa kawgel ñenngi. So ɓe pollii Annabi Muusa, denndaagal ko ɓe podanaa koo, ɓe keɓat ɗum. Oon ñalnde ko ñalawma ñaantungal. Ndeen wileeɓe ɓee ngarii, ɓe ndenndini ɓoggi e cabbi haa heewi, ɓe mbaɗi kala hakkunde ɓoggi ɗiɗi sawru, hakkunde cabbi keewɗi fof ɓoggol, ɓe noddi yimɓe wuro ngoo fof ɗo gootel yantude e yimɓe gure gonɗe saraaji wuro ngoo fof, yo tawtore geɗe ɗee. Annabi Muusaa e Haaruuna, kañum enne, yimɓe mum en fof ngari tawtoreede ko waɗatee koo. Wileeɓe Firaawna ngadii fuɗɗaade, ɓe mbaɗti cabbi ɗi e ɓoggi ɗi ɓe lelnunoo fof barooɗe laadooje. kañƴe fof eɗe njaha e ɗe pilondira e koye majje, gooto e maɓɓe kamɓe wileeɓe ɓee, nadde wootere ina wonno ɗoon, o waɗi heen daasi haa heewi, Firaawna e jaagorɗe mum ina njooɗii ina ƴeewa ina moosa, ngam yiyde ɗee barooɗe laadooje na piilondirta e koye mum en. E no Alla wiyiri e nder Ɓuraana tedduɗo, “ɗum dillini fittandu makko, ngam hulde Muusaa” Alla toowɗo oo lonngini Muusaa, o wiyi mo : “oto hul ko aan woni dow ! Weddo ko woni e ñaamo maa ngoo koo, maa ɗum alɓo kala ko ɓe peewni”, simoore ɗaaha, kaawise : 78-79 Muusaa weddii sawru mum nduu, ɗum wonti laadoori ndi koye jeeɗiɗi, ndi ñaami denndaangal cabbi e ɓoggi e goorooɗe gonnooɗe ɗoon e cuɗaaje yimɓe. Firaawna e jaagorɗe mum, ina ndarii e dow tulde mawnde ina ndaara, mboddi ndii, nde gayni ñaamde kala ko wonnoo ɗoon e goorooɗe e cuɗaaje, ndi waɗtindi ko roontaade endi fayi e yimɓe. Ndeen Firaawna en cooyniima endi ara tan, ɓe ndogi. Bileejo mawɗo ina wonnoo ɗoon e nder wuro ngoo, ko gumɗo, o naamndii ɓe, o wiyi ɓe “mbele sawru nduu nde arti ndee, on nanii endu fuufa?” ɓe mbiyi “alaa, ndu wayi tan kono ndu waynoo, ndu waylaaki nih.” O wiyi “ɗum, sinno ko mbileewu wonnoo, ndu fuufat. Ndeke, oo ina goongɗi etee ko o nelaaɗo”.
Jibriil Muusaa Joop
Ine jokki


text:
To wuro Tuubaa to o yehi ngam tawtoreede Maggal Tuubaa, Meeter Wade, hooreejo lannda Pds noosi kadi ko hesɗi.Gaa ‘gaa Umnr Saar gotnooɗo suko makko e lannda Pds, Abdulaay Wade wii ko Meeter Madikee Ñaŋ suɓii cukko mum. Kori ɗum beyɗataa jiiɓru e nder lannda Pds, caggal nde wayɓe no Moodu Jaañ Faada, Sileymaani Ndeene Njaay, Paap Joop, ekn njehi mbaɗi lanndaaji mumen ?
Hooreejo lannda Pds addi kadi ko hesɗi ! Abdulaay Wade woni “ mo kesi mum kaɗi kiiɗɗi mum haaleede” E siftor gila Wade e wondiiɓe mum liɓaa e subngooji 2012, ko Umaar Saar meer mo Dagana, wonnoo cukko Abdulaay Wade. Kono jooni ko hesɗi arii e nder lannda Pds.
Saabii ɗum ko Meeter Wade, hooreejo lannda oo, hollirii gila Tuubaa to woni ngam tawtoreede Maggal Tuubaa; jaraani boom wiyde hol gonɗo Madikee Ñaŋ. « Hay sinno oɗon nganndi ɓe ngardu-mi hannde e sete am, keɗo-ɗee kam mi haalana on hol ɓe ngondu-mi. Ngardu-mi ko e Meeter Madikee Ñaŋ ɗiɗmo lannda Pds, rewi heen ko Umaar Saar, Baabakar Gay (jogiiɗo konngal Pds)”, ɗum woni ko holliti Seriñ Muntahaa Mbakke, miñum Kaliif mo Tuubaa.
Caggal ɗum Wad hollirii wondiiɓe mum waaɓe no Mammadu Joop “dekuruwaa” mo lannda Aj- Pads e Mammadu Lamiin Jallo mo lannda Tekki. Haaɗaani waaɓe no Farba Seŋoor kollirii ooɗo Madikee Ñaŋ hay neɗɗo rewaani e mum, saka wiyee yo ardo lannda Pds.
E siftinde tan, ko Meeter Madikee Ñaŋ e hoore mum woni hooreejo goomu Pds “libertee e demokaraasi “ to suudu sarɗeeji leydi Senegaal.
Laamndal tan hol heen to Kariim Wad jogori heedde ? E hol ndeen ?
“Njiɗ-mi ko gooto e almuɓɓe Seriñ Tuubaa wona horeejo leydi e ko jogori arde…”
Oon mo “kesi mum kaɗi kiitɗi mum haaleede”, Meteer Wade haaɗaani ɗoon tan. Sibu o ñagiima Kaliif oo nde waɗata duwaaw mbate gooto e almuɓɓe Seriñ Tuubaa jooɗoo e jappeere leydi Senegaal e subngooji jogorɗi arde “ o wona hooreejo leydi Senegaal battoowo joyaɓo mbate na waawa jokkitde golle Seek Ahmadu Bammba, Seriñ Tuubaa… ”


text:
Diɗɗal biyeteengal Njokken golle yuɓɓinii ñalawmaaji ɓamtaare Ɓokijawe. Ndeeɗoo fedde ko e gardagol Mammadu Jibi Ñaŋ ko ɓiɗɗo Ɓokijawenaajo cukko meer mo Ɓokijawe. Fedde ndee waɗii golle ngam rokkude fotde 75 suka ngam waɗande ɗerewol jibinannde. E ɗiiɗoo ñalɗi tuggi 13 haa 14 Awril 2018 Ko addude Baaba Maal e nder wuro ngo kala ko heɓaa e ngalu maa ɓe mballit fotde 1000 neɗɗo to bannge cellal woni Cmu. Ɓe mbaɗii ñalɗi safaara tawii yoɓetaake hay mbuuɗu. Ñalawma hannde oo golle baɗɗe faayiida no haanirta nih, ngam famminde ndeeɗoo fedde njokken golle ina jogori jibinde ngartam mawɗam e nder diiwaan.
Bookar Sek Lewlewal Maatam


text:
Nelson Manndelaa
Nelson Rolihlahla Manndelaa lollirɗo Madibaa mo winndere ndee kala woyata hannde oo, pollunooɗo laamuyel paltoor to Afrik worgo, welditini ɓesngu mum, jibinaa ko ñalnde 18 sulyee 1918; o faatii ko ñalnde 5 desaambar 2013 to Johanesburg, woni o wuurii duuɓi 95 (heen 27 e lebbi 6 e balɗe 6 ko e kasoo.) O ɓuri lollirde ko darnde makko ngam rimɗinde e haɓaade senndindiral leƴƴi to Afrik Worgo hono ko anndiraa apartaayd woni njuɓɓudi politik tuugiindi e ceerndugol eddaaji leƴƴi.
Nelson Manndelaa naati e parti biyeteeɗo African National Congress (ko anndiraa ANC) ko e hitaande 1944. Naatni mo heen ko yiɗde haɓaade njiimaandi e senndindiral leƴƴi anndiraangal innde apartayd ngal raneeɓe tabitintunoo toon e leydi hee.
Caggal nde o janngi haa o woni awokaa, o tawti hare yamyamre luundiinde doosɗe apartaayd lelnunoo tuggude hitaande 1948. E hitaande 1951 ko Olivier Tambo e Nelson Manndelaa ngoni ɓaleeɓe idiiɓe wonde awokaaji e Johanesburg. E hitaande 1952 Manndelaa noddi ‘’defiance campaign’’, woni ‘’kampaañ salaare’’ laabi sariya senndindiral leƴƴi, keɓɗo kaaɗtudi ñalnde 6 abriil 1952, ñalngu ngu raneeɓe Afrik worgo cosnoo wuro Cap ngoo ; ko ina tolnoo e ujunnaaje jeetati ceppoowo nanngaa (ina heen Manndelaa ). Laamu nguu wayli sariya jowitiiɗo e kisal yimɓe (public safety act mo 1953) ngam yamirde jowgol wellitaare heeriinde e ardoraade leydi ndii jamirooje, Manndelaa fawaa kuugal jowal (sursis) lebbi jeenay kasoo, haɗaa tawtoreede batuuji e yaltude galle mum to Johanesurg. Nii woni o yaaɓani yuɓɓinde goomuuji ANC e suuɗaare. Ooɗoo kampaañ addani ANC faggaade terɗe kese, ɓaleeɓe e Iñnjee'en e raneeɓe, nde tawnoo dillere ndee tuugaaki e leñamleñamaagal. Ko e ngaal ɗoo daawal Albert Lutuli ardinaa ANC, mooɓondiral jooɗii ngam lelnude dabi dillere luundiinde apartaayd. Oon sahaa Manndelaa e Olivier Tambo ina ngardii kabine awokaaji Manndelaa & Tambo ngam heedande ɓaleeɓe ɓe mbaawaa yoɓde fereeji awokaaji.
Ɓe ndaranii kadi renndinde doole maɓɓe e ɗe parti kominist leydi ndii. Oon sahaa noon ko sariya biyeteeɗo «Suppression communist act » ko nii siforii kominist : “kala jiyliiɗo waɗde mbayliigu politik walla faggudu, walla renndo rewrude e peeje ɗe ndewaani laawol”. Ndaa laawol toon e oon sahaa ko laawol senndindiral leƴƴi e kiiɗal ɓaleeɓe. Kamɓe fof haɓtoraade ndeen fenaande peeje jamyame, haɗaani Manndelaa e capanɗe njoyo e jeegomo woɗɓe nanngeede ñalnde 5 desaambar 1956 e takkeede jamfa. Caggal ñaawoore juutnde (1957-1961), ɓe ngoppitaa, caggal ɗuum ɓe laɓɓinaa.
Tuggi 1952 haa 1959, ANC, e gardagol Albert Lutuli e Olivier Tambo e Walter Sisulu, ngam arditaade dille leñameeje ɓaleeɓe, tiiɗtinii jokkondiral mum e pellon politik raneeɓe, e leƴƴi goɗɗi ko nanndi e iñnjee'en. Yoga e ɓeen leñameeɓe njalti ANC e hitaande 1959 ngam sosde fedde wiyeteende Congrès panafricain (PAC) e gardagol e Robert Sobukwe.
Ko ndeen Fedde PAC noddunoo diinno ngam salaade jaajtingol kuule « paaspoor nder leydi » e rewɓe. Poliseeji pelli ɓe, mbari 79 neɗɗo, ngaañi ko ina ɓura 140 neɗɗo. Woni ko anndiraa warngo Shaperville. Ɗum waɗnoo ko ñalnde 21 marse 1960. Ko ndeen laamu apartaayd felliti haɗde ANC e PAC.
Caggal nde hare yamyamre ndee ronki jibinde huunde memotoonde, Manndelaa sosani fedde ndee konu (catal koninkeewal) hono Umkhonto we Sizwe (Labbo Ngenndi) e hitaande 1961. Ndeen fedde waɗii golle sabotaas mahaaɗe buur walla koninkooje, bonni ɗum en.
Manndelaa jagga ñalnde 5 ut 1962. Jaggi mo ko polis leydi ndii, e dow jamminoore CIA. O ñaawaa kasoo gonduɗo e golle mbaawnoor kaaɗdi nguurndam, ñaawoore yannde ñalnde 12 suwee 1964. Ndeen ñaawoore anndiraa ko ñaawoore Rivonia. Ko ndeen Manndelaa wiynoo : « Mbaɗ-mi nguurndam am fof ko e haɓanaade ɓesngu Afrik. Mi haɓii e njiimaandi raneeɓe, mi haɓii e njiimaandi ɓaleeɓe. Yiɗde am ɓurnde tiiɗde ko renndo rimɗungo, demokaraasiiwo ɗo yimɓe nguurdi e mbelemma tawa ina poti fartaŋŋeeji. Miɗo ɗaminii wuurde ko juuti ngam yottaade ɗoon. Kono, miɗo heɓanii waasde nguurndam am ngam yottaade ndeen yiɗde so ina jojji. »
Ko tuugi ndeen o fuɗɗii lollude, hare maɓɓe fuɗɗii anndeede e winndere ndee kala, yimɓe e leyɗe mbaɗti wallitde ɓe.
Ñaawoore Rivonia waɗi ko hakkunde oktoobar 1963 e suwee 1964. Ko hoohooɓe ANC 10 ñaawetenoo ɗoon : Nelson Manndelaa, Walter Sisulu, Ahmed Kathrada, Govan Mbeki, Dennis Goldberg, Raymon Mhlaba, Lionel Bernstein, James Kantor, Elias Motsoaledi e Andrew Mlangeni. Ina jeyaa e ko ɓe njooɓtoranoo kadi jaɓɓugol sariya kaɗɗo marucaagu. Caggal kasoo muusɗo, juutɗo, sibu ko duuɓi 27 e lebbi 6 e balɗe jeegom haa njahdi e naange. O woppitaa, no nganndir-ɗen ko ñalnde 11 feebariyee 1990.
Manndelaa sokanoo ko e duunde ina wiyee Robben Island. Tonngoode makko kasoo ko 46664. O waɗii toon duuɓi 18, omo gollinee e kariyeer lasoo, aɓe kela kaaƴe… Heewɓe e maɓɓe ñawii toon sabu punndi e naange. Nguurndam toon ina muusnoo sanne. Hay e nder kasoo hee, raneeɓe ko bannge, ɓaleeɓe ko bannge mum en mbaɗaa. Sokaaɓe ngam miijooji mum'en, hono Manndelaa'en, ko seerndaaɓe e sokaaɓe ngam warhoore.
Kasoo Robben Island waɗiraa kadi ko helde gerñe dummbaaɓe toon ɓee. Kono, ɗum ɓeydi ko tiiɗtinde fiɓnde Manndelaa. E wiyde Ahmed Kathrada mo o sokdanoo toon, Manndelaa, ko woni toon koo fof, meeɗaa jaɓde ɓurnaneede : wonaa to bannge golle, wonaa to bannge comci, tee, kala ko heddiiɓe ɓee ummanii, ko e mum'en o wondi, ko wayi no geddude (riiwtude) ñaamde. O meeɗaa jaɓde ɗooftaade yiɗde gardeeɓe wonduɓe e maɓɓe ɓee noddireede “baas”, woni “patroŋ”. Yoga e jagge ANC ɓurɓe mawnude, jaɓataano haaldude walla nii ƴeewde reenooɓe ɗum'en ɓee, kono Manndelaa kañum ƴeewatno ɓe, ina sunnoo jikkuuji maɓɓe. Ko ɗum addani mo faamde Afrikaaneer'en ɓee ina ngondi e kulol ɓaleeɓe ɓee salaade renndeede laamu so ngu artii e juuɗe mum'en, mbiya ina njoftoo e maɓɓe kamɓe e ɓesnguuji maɓɓe. Ko e kasoo o janngi ɗemngal Afrikaan, ngam ɓeydaade waawde faamde hakilantaagal maɓɓe e waawde haaldude e maɓɓe. To oon bannge omo luurdi e ANC jaggirɗo Afrikaneer'en no koloñaal'en nii. E miijo makko ɓeen ko afriknaaɓe no heddiiɓe ɓee fof nii ; ɗee jiile ina njeyaa e ko addani mo jogaade hakkille maslahaa, naftuɗo no feewi e kaaldigal dewngal heen ngal.
Ko Alla e hare maɓɓe e tiiɗgol fiɓnde maɓɓe, yantude e ballal winndere ndee, addani ɓe dañde poolgu. Eɗen mbaawi siftinde joljole maantinɗe e nder ɗuum :
Ñalnde 6 desaambar 1971 batu kuftodinngu Fedde Ngenndiije Dentuɗe yaltini hawraande jaggitoore Apartaayd no war-hoore neɗɗaagu. E darorɗe 1976 laamu nguu wiyi ina woppita mo e sarɗi omo hoɗoya Transkei. O salii.
16 suwee 1976 sukaaɓe Sowetoo pinni ngam salaade waawneede janngude ɗemngal Afrikaneer en, konu apartaayd soori e maɓɓe kure, sukaaɓe heewɓe colɓitii ñalnde heen. Steve Biko mawɗo fedde « conscience noire » sankii e septaambar 1977 Alla e piggal polis.
E oktoobar ndeen hitaande Goomu Kisal Fedde Ngenndiije ƴetti hawraande 417 « seyfitoore laamu añamngureewu Afrik worgo », ɗaɓɓi kadi goppitgol denndaangal « yimɓe sokraaɓe sabu laabi fenaande kisal Dowla », hollitoore « luundagol mum apartaayd ».
Hawraande 418 ƴettaande e lewru noowammbar haɗi njeeygu kaɓirɗe feewde Afrik worgo (ammbargo).
Nelson Manndelaa e huunde e yahdiiɓe njoñaa, hay gooto yottotaako ɗum'en, wonaa hay jaaynde, kala kaalɗo ko faati e maɓɓe, haɗee yaltude. Gila o naati kasoo, ko e 1979 (duuɓi 15 caggal nde o nanngaa) yitere fawtii e jom-suudu makko, hono Winnii naatnooɗo kasoo kam ne.
E lewru marse 1982 Manndelaa faatinaa kasoo gooɗo (Pollsmoor), saraaji wuro CAP. Ina wiyee ko ngam woɗɗitinde mo sukaaɓe hesɓe soketeeɓe toon ɓee, sibu tawi kasoo waɗtii noddireede « iniwersitee Manndelaa » . Kono ardiiɓe laamu apartaayd e oon sahaa mbiyi, waɗi mo ɓallitineede ɗoon ko mbele ina newna jokkondiral cuuɗingal (kaaldigal) e makko.
Ko waawnoo heen wonde fof, e lewru feebariyee 1985, Pieter Willem Botha, felliti yaltinde Manndelaa wondude e sarɗi ANC ina woppa hare njogitaari. Kono ndeen, ministeruuji makko ɗii fof calinooma ɗuum. Kono ɓe mbonnii Pulaar maɓɓe, sibu Manndelaa wiyi yiɗaa. E ɓataake mo o rewni e juuɗe ɓiyiiko debbo biyeteeɗo Zindzi o wiyi heen “Hol ko firti ndee wellitaare ndokketee-mi so tawii fedde ɓesngu ina lutti haɗeede”. Ko e ndeen hitaande Botha firti sariyaaji jowitiiɗi e leseepaasee kam e kaɗgol dewle hakkunde ɓe njiidaa leƴƴi. Kono Manndelaa ina yawnoo ɗuum, o jokki, kanko e ANC (gonnooɗo e suuɗaare), ɗaɓɓude “neɗɗo gooto daande wootere” (un homme, une voix).
Jokkondiral gadanal hakkunde Nelson Manndelaa e guwarnama apartaayd waɗi ko e lewru noowammbar 1985. E duuɓi nay dewɗi heen ɗii kadi jokkondire goɗɗe mbaɗii hakkunde maɓɓe, jogorɗe wonde ndaɗɗudi jeewte paaɗe, kono ronkaa yo geɗe ɗee ɓos. E hitaande 1986 Manndelaa egginaa oon kasoo, sokaa e galle (wilaa) e nokku gonɗo 60 kiloomeeteer saraaji CAP.
Ko Manndelaa sokaa koo fof, winndere ndee ina ɓeydoo daranaade goppitgol makko kam e ittugol apartaayde. Kaaɗtudi majjum ko hiirde waɗnoonde e suwee 1988 to Wembly, nde naalankooɓe heewɓe winndere ndee tawtoraa, nde fotde teemedere miliyoŋ njeeɓi e teleeji mum en, nder 67 leydi ; hiirde hollittunoonde kasoo Manndelaa e kiiɗal pawingal e ɓesngu Afrik worgo. E miijo ANC nii ko kayre yaawni goppitgol Manndelaa , sibu, ñalnde 7 desaambar 1988, o yamiraa hootde galle makko, kono tawa o yaltataa ɗum. E 1989 o winndi Pieter Botha, o wiyi ɗum : « wonaa goppitgol am ɓuri himmude », « musiiba oo ko leydi pecciindi pecce ɗiɗi gañondirɗe, barondirooje », o wiyi « njiɗ-mi ko yo pelle ɗiɗi ɓurɗe mawnude e leydi ndii kaaldu », ɗeen ngoni ANC e laamu Apartaayd. O haali toɓɓe ɓurɗe teeŋtude potɗe yeewteede ɗee : « go’o, tabintingol doosgal keewndi e nder dowla gootiɗɗo ; ɗiɗi, kulhuli raneeɓe leydi ndii mbaawi jogaade e ɗuum ». Ñalnde 5 suwee 1989 ɓe potti to galle Botha. Kono e daawal hakkunde ngal, o rafaa, de Klerk lomtii mo e ngardiigu laamu nguu.
Ñalnde 15 oktoobar 1989 de Klerk yaltini hoohooɓe ANC njeeɗiɗo, waɗɓe, gooto heen fof, duuɓi 25 e kasoo. Ina e ɓeen biyeteeɗo Walteer Sisulu. E noowammbar Manndelaa wiyi “e hoohooɓe raneeɓe ɓe o meeɗnoo yeewtidde ɓee fof, ko de Klerk ɓuri hellifeede e nuunɗude”. De Klerk ne habri goppitgol Manndelaa ñalnde 2 feebariyee 1990. e konngol ƴettunoo to parlamaan. O habri keɓtingol ANC kam e pelle goɗɗe luundinooɗe Apartaayd.
E konngol makko ñalnde o woppitaa ndee, o hunii gollanaade jam e deeƴre e beldital e raneeɓe leydi ndii, kono o wiyi ɓe njoɗɗinaani petelaaji. Sibu o wiyi "waɗi min ƴettude fetel e hitaande 1960, nde min cosi catal konu ANC ko yiɗde dartaade Apartaayd. Ndaa geɗe gaddannooɗe min ƴettude fetel ɗee, ina lutti woodde haa hannde. Alaa no min mbaɗata so wonaa jokkude hare. A min njaakorii noon maa weeyo henaniingo maslahaa dañe ko ɓooyaani. Oon sahaa jogaade fetel alaa ko firtata”.
O wiyi kadi faandaare makko rowrowre ko ɓaleeɓe ɓurɓe heewde e leydi hee ɓee, keɓ hakke woote. Ñalnde 26 feebariyee 1990, o wiyi yimɓe makko « Mberlo-ɗee petelaaji mon, laɓe mon, jaasiiji mon e jammbe mon nder geec », ɗum ko yiɗnoode deeƴnude hakkunde ANC e Guwarnama oo, kono kadi hakkunde ANC e Linkataa mo Butelesi.
Caggal ɗuum, nde jeewte mbaɗaa ngam lelnude doosɗe leydi kese, ANC joɗɗini petelaaji e hitaande 1994 caggal nde nanondiral dañaa. E daawal hakkunde ngal, e sulyee 1991, Manndelaa ardinaa ANC, lomtii Oliwiyee Tammboo gardinooɗo ɗum gila 1969. Ko e ngaal daawal o yahi Kubaa (sulyee 1991) ngam salminde Fidel Kastroo. Ko oon wiynoo “Nelson Manndelaa ko ganndaaɗo, kormaaɗo, mo miliyoŋaaji limlimtinɗi neɗɗo e winndere ndee korsini”. “so oɗon njiyloo neɗɗo nuunɗuɗo, on mbaawaa dañde ko ɓuri Manndelaa . So oɗon njiyloo neɗɗo ŋeerɗo fiɓnde, jaambaaro, teeyɗo, peertuɗo, ƴoƴɗo, kattanɗo, on ndañataa ko ɓuri Mandelaa”. “Miɗo goongɗini o jeyaa ko e maaɗe ɓurɗe haawnaade yonta men oo”.
Ñalnde 17 marse 1992, De klerk heɓi hoolaare raneeɓe, ko ndeen o wiyi raneeɓe ɓee e koye mum « pellitii uddude deftere apartaayd».
Jeewte ina njokki, haa nde Manndelaa e De klerk ndokkaa njeenaari Nobel e hitaande 1993, sabu winndere ndee heɓtinde ko ɓe ngollantoo yo jam dañe koo. Hay so noon sahaa e sahaa fof won geɗe telɓinooje darnde maɓɓe, ko wayi no boneeji baɗnooɗi toon e sulyee 1992 walla warngo Chris Hani, gooto e ardiiɓe parti maruceewo leydi ndii, ñalnde 13 abriil 1993. Ɗum fof e wayde noon nanondiral dañaa yo woote kuɓtodinɗe gadane njuɓɓine ñalnde 27 abriil 1994.
Heddii noon waɗde feere mbele seɓɓitiiɓe banngeeji ɗiɗi ɗii fof (raneeɓe rasiste'en ɓe njiɗaa jam, e ɓaleeɓe huutorteeɓe ɓe njiɗaa jam hono Inkata mo Gatsa Butelesi). Haa teeŋti noon e Butelesi mo ɗeɓaani yortaade, sibu o jaɓi jeytoreede e woote hee tan ko tawi heddiima balɗe 7, tawi Manndelaa wiyi ina heɓii e sujjande mo, mbele jam na dañee.
Nde woote mbaɗaa, Manndelaa toɗɗaa yo ardo leydi ndii (62,6%). Nii woni o sompi guwarnama gootaagu ngenndi denndinnooɗo ANC e Parti Nasiyonaal e Inkata Freedom Party. Tabo Mbekki e Frederik De klerk ngoni sukkuɓe. E nder diskuur piilngal makko Manndelaa hoolliti weltaare mum e pirtagol apartaayd e « jibenegol renndo ngo winndere ndee fof weltanii » kam e « ngenndi timtimol mbelditndi e hoore mum, mbelditndi e aduna ». O holliti heen geɗe garwaniije manndaa makko so haɓde e baasal e paltooraaji. Hankati heddii Manndelaa ina ɓooroo seeɗa seeɗa laamu sibu tuggi 1996 ko Thabo Mbekki o woppiri ngardiigu fiyakuuji leydi ndii; e hitaande 1997 o woppi ngardiigu ANC. Nde o joofni manndaa makko gadano, o woppi laamu. Ko e hitaande 1999. O ƴetti altered kono o jooɗaaki, sibu o naati ko e gollanaade renndo ngoo haa arti e haɓde e ñawu SIDA tee omo rokkaa faayiida mawɗo e fiyakuuji winndere ndee.
Mbaawka haaldeede e welditeede
Mandelaa, gila ina woni nder kasoo yaltaani tawi yenanaama wonde feere wootere waawnde daɗndude leydi ndii ko kaaldigal e beldital. Oon sahaa noon, ñalnde kala ko maayɓe sabu pelɓondire hakkunde laamu apartaayd e terɗe ANC. E miijo Manndelaa « ngam ñifde hare hakkunde neɗɗo e gaño mum, alaa e sago neɗɗo jaɓa haaldude e oon gaño, ɓe ngollodoo ngam waɗde jam ».
E nder joɗnde teeŋtunde hakkunde ANC e senerooji konu Afrik worgo kam e sarwisaaji ñukkintooɗi, Nelson Mandelaa wiyi ɓe « So tawii ko wolde njiɗ-ɗon, mi suuɗataa on nii wonde min mbaawaa dartaade on. Min ngalanaa ɗum hattan. Kono, maa wolde ndee juut, nde metta, maayɓe keewa, tee leydi ndii ina waawi wontude mboorndi, yiƴƴa heen. Kono, woto njejjitee geɗe ɗiɗi : On mbaawaa foolde min sibu a min keewi : on mbaawaa warde min minen fof. On mbaawaa foolde min sibu aduna oo jaɓataa ɗum. Ma ɓe njantu e amen kamɓe fof, ɓe mballa min ». Ndeen o haalii ɗum, o ƴeewondiri e seneraal Constand Viljoen, gooto e maɓɓe fof faami wonde ina hatojini e goɗɗo oo. E wiyde binndoowo gooto Afrik worgonaajo biyeteeɗo Njabulo Ndebele, ko ngalɗoo gostondiral miijo woni sabaabu cosgol Goomu Goonga e Beldital. O tonngi, o wiyi « Kala ɗo maslahaa dañaa, tawata ko waɗdooɓe ɓee, gooto heen fof ina heɓii e woppude paandaale mum ɗe ngaaɓnotaako, gooto e maɓɓe fof gollanoo nanondiral naftowal ɓe kamɓe fof ».
E miijo Manndelaa , ndimaagu ɓaleeɓe fotaani wontude njiyaagu hiiɗnooɓe ɓee, sibu nguun ndimaagu alaa nafoore, nde tawnoo « ndimaagu am timmaataa so tawii mi haɗii goɗɗo rimɗude. Kiiɗaaɗo e kiiɗɗo fof ngonaa rimɓe ». Alaa e sago raneeɓe ɓee njenanee kiiɗetaake so tawii ɓaleeɓe ɓee laamiima. Ko e oo sifaa tan kaaldigal ngal waawirta yuumtude. « Goonga oo, ko en cuwaa tawo rimɗude, en njettiima noon ndimaagu rimɗude, en keɓii hakke waasde hiiɗeede… Waɗi noon, « Ndimaagu wonaa tan seertude e ɓoggi, kono ko wuurde tawa ina hormii, ina tiiɗtina ndimaagu woɗɓe. »
Kaaldigal wonaa tan termondirde e gaño mum, kono kadi ko waasde taƴondirde e sehilaaɓe mum ɓooyɓe ɓe winndere ndee ñiŋatnoo. Yeru, nde Bil Kilinton ari Afrik worgo e hitaande 1998, Nelson Manndelaa siftinii mo wonde Dental Amerik wallittunoo ndeen ko Apartaayd, tawi woɗɓe ina mballita hare luulndiinde apartaayd. Manndelaa wiyi « gooto e hooreeɓe leyɗe mo ngadii-mi bismaade ɗoo ko Fidel Kastoroo … mi bismii ma kadi Muammaar Kaddaafi. Waɗi mi waɗde ɗum, ko e aada amen, woppude wallitnooɓe ma e saanga nde ngon-ɗaa e caɗeele ɓurɗe mawnude e nguurndam, ko huunde soofnde ».


text:
Duuɓi ɗiɗi ko lomti baay makko e Kalifaagal galle Sayku Umaar, Ceerno Madaani Taal ceraani e gollude ngaam reftude e timminde felo cernaaɓe e jitnaaɓe mum. E maayirde lewru awril o yehiino leydi Libi ngam yilaande yanaade Seydi Aliw Buun Sayid miñum Sayku Umaar Taal. Ɗuum udditi jotondirak maŋngal kahunde galle Umaar Taal e laamɗo leydi Libi, Hadafii. Oon anniyiima wadd balle keewɗe, wallude jibinnande Umaar Taal, laawol Tijjaani e Umaah.
E ngal ɗoo ɗanngal mbiyen ko Sayku Umaar e hoore mumholli Ceerno Madaani laawol. Sibu e nder deftere makko o hali heen Seydi Aliiw, nobe njaari Makka haa Libi. “ Neɗɗo ene maaya tawa winndaaka. Ko Al Hajji Umaar winndii fof. Ndeɓe gummii Makka ɓe ngari haa leydi Libi Al Hajji Umaar wi, miin mi hooti. Ndeen Seydi Aliiw ene rafaa. Seydi wii eey. Goto to heen kala ene anndi. Aliiw ne andi ko ɗoon mayat, Sayku Umaar ko noon, ne anndi ɗuum”, hoŋngol Ceerno Saaydu Taal, Elimaan jumaa Sayku Umaar to Ndakaaru.
Nden Al hajji Umaar hooti Afrik baŋnge worgo, Seydi Aliiw ruttiie joomum. Omo rayat noo e duuɓi capantati.
E daftere heen Sayku Umaar sifiima wuro ngoo, diwaan o ekn. Ɗuum waɗi tuggi e ñalawma 25 awril haa 05 Me 2009, Ceerno Madaani e wondiiɓe mum mbaɗii felo e nder leydi Libi, ngam yiitude yanaande Seydi Aliiw Buun Sayid. “Ko ko Cerno o wii ko wayli min. So wii mbiɗomi hooto; wonaa kooten. Won goppaaɗo. Koo non futaŋkooɓe, ɓalleɓe, Senegaal-naaɓe e juulɓe aduynya o teddina. Al Hajji Umaar ligganiima Lislaam, ɗumɗoo hollirii ko jiyaaɗo Alla mawɗo, sibu to njaɗaa kala a tawat mo ɗoon, maa tawa ɗoon maahle makko”, e wiide Ceerno Madaani Taal, Haliif Galle Sayku Umaar Taal”
E beydu heen Ceerno Madani wii : “nde min ngari wuro Tijhiri min naamndi ɓe mbii ɗuum ɓooyi, kono eɓe nanannoo njattiɓe en ne kaala ɓaleeɓe ɗiɗi ummiiɓe funnaage ene lelii e bamuule maɓɓe (cehe) Min njiili hamin njiiti. Duuɓi 180 ko ɗuum waɗi, wadde al hamdulillaahi, Alla yettaama” Wuro Tijhiri woni ko nder Saharaa e diwaan mo Fejjaan, hakunde mum e Tiripolii (wuro laamorgo Libi) ko kilometaaji 1200. Wadde ko ɗanngal maŋngal !
“Min bismaama, min detdinaama, Lislaam mawninaama”
Ndeɓe ngari e wuro hee ɓe teddinaama haaddi teddugnal. “Ko Ceerno Molli Saaruuk Ibirahiima e hohoobe diwaan o kala ndenti teddinimin, teddini Lislaam. Ko nawi min e nokku hee yaloyaade yanaande Seydi Aliiw Taal. Caggal nde min njiiti ɗuum, mawɗo wuro Tijhiri rokkii en nokku jaacɗo ko foti no 100 meeter kaare (100m2) ngam wadde ɗoon rawda jiyaaɗo Alla oo, hono Seydi Aliiw Taal. Ɗuum wadi ko ñande 30 lewru Awril 2009. Ñalawma mo wontaa yejjiteede e golwole Sayku Umaar” e wiide Ceerno Madaani Muntagaa Taal.
Nde ɓe duttii Tiripolii, ɓe jokki golle e fedde lislaamiyaŋkoore aduna ( Association mondiale de l’Appel Islamique) Caggal ɗuum “min njodoɗiima kohoowo leydi Libi, hono Momaar Al Kadafii. Jonnde watnde fayiida”
E wiide Ceerno Madaani Taal leydi Libi aniyiima, fellitii wadde jawdi mum e galle Sayku Umaar Taal e diine e Taarik Tijjaani. “ Maɓɓe ngarɗoo henna. Ɓe fellitii mahde hoɗirde mawɗe mbete kala koɗo garɗo fof ene bismee heen. Maɓe maah jaŋngirde mawɗi, dudal maŋngal ɗoo e Ndakaarau, maɓe heblu jaŋngooɓe e faccirooɓe Arab e farayse. Too e wuro Njuum maa Kadafii wadde heen juŋngo mum ko faati en njaŋngirɗe e duɗe Sayku Umaar gonɗe toon. Maa o fewnitɗe, o waɗa heen kaɓirɗe e kuutorɗe etee maa jaŋnginooɓe toon kala joge ko faati e jobdimumen”
Caggal ɗuum Ceerno Madaani Taal filii hono Momaar Kadafii, laamɗo leydi Libi, “Jaalal Sayku Umaar e nder leydi Lbi” Sibu teddugnal dasetaake, roondete !
Kuɗol Usmaan (Makka) Lih-www.pulaagu.com


text:
Ko goonga gila kitaale 1980 heewɓe ceŋanaama ɓerɗe ittaaɗe e yimɓe woɗbe. Kono gila ndeen ko ɓerɗe ɗe ndartaaki gollaade, woni dillooje, ɓeen ceŋantenoo. Ko ngol woni go’o ko neɗɗo ina seŋanee ɓernde nattunoonde dillude. Ɗum waɗaa ko to Angalteer, to opitaal Papworth Hospital mo Cambridge.
Ko goonga gila kitaale 1980 heewɓe ceŋanaama ɓerɗe ittaaɗe e yimɓe woɗbe. Kono gila ndeen ko ɓerɗe ɗe ndartaaki gollaade, woni dillooje, ɓeen ceŋantenoo. Ko ngol woni go’o ko neɗɗo ina seŋanee ɓernde nattunoonde dillude. Ɗum waɗaa ko to Angalteer, to opitaal Papworth Hospital mo Cambridge.
Ceŋanaaɗo oo wiyi “ñalnde kala miɗo ɓeydoo softude”. Doktoreeɓe ɓee mbiyi “ndeeɗoo feere hesere maa daɗndu pittaali keewɗi”. Sibu ndeen, ñawɗo ina waawi fadde duuɓi tati dañanaaka ɓernde nde seŋanaa.


text:
En kuutoriima oo ɗoo fartaŋŋe fottitde e oo debbo dariiɗo biyateeɗo Aysata Taal Sal to Nuwaadibu, ngam heɓde e makko miijooji baawɗi laataade jaabawuuji naamne ɗe won e men keewi naamnaade tawi fayti ko e darnde makko e dawrugol Senegal, jokkondiral makko e dawriyankooɓe toon, kuccam makko, ekn…
En kuutoriima oo ɗoo fartaŋŋe fottitde e oo debbo dariiɗo biyateeɗo Aysata Taal Sal to Nuwaadibu, ngam heɓde e makko miijooji baawɗi laataade jaabawuuji naamne ɗe won e men keewi naamnaade tawi fayti ko e darnde makko e dawrugol Senegal, jokkondiral makko e dawriyankooɓe toon, kuccam makko, ekn…
Naamnal : Aysata Taal Sal, ko a dipitee, ko a meer, ko a awookaa, ko a dariiɗo e pelle ɗe ngonaa laamuyankooje, kono kadi ko a debbo galle. Holi no o mbaawir-ɗaa ɓoornodaade ɗii kufunaaji fof, tee alaa heen caamoowa?
Aysata Taal Sal : Kañum dee maa taw ko dokke ɗe Alla rokki min, minen rewɓe. Kadi aɗa anndi, debbo, gila ene famɗi, jannginaa ko muñal e tiiɗnaare. Sabu taane nanngat hoyre ene moora, aɗa jooɗii joɗnde wootere, a dillataa hakke waktuuji. Njanngine-ɗaa kadi lawƴugol, unu, teenol, ndefu, ƴoogol e guppol, ekn… tawi fof waɗdetee ko e ñalawma ngooto, alaa heen kadi ko ŋakkata. Alla fawtani min heen jibinirgol e muusalla mum, kanum e nehdi sukaaɓe. Waɗde debbo, so welaama, ene waawi nii waɗde ko gorko waawaa. Alla wallii kam noon, ɗii kufuneeji ɗi limtu-ɗon fof, alaa heen ko ndonku-mi roondaade. Nde tawnoo ballal Alla ngal, ene tawi ɗoon pellital, yiɗde e goong ɗinde ko yahata koo.
Namnal : Nanallaaji ina keewi hannde ko faati e ngonka maa politik. Ina wiyee wonde ko a jaltuɗo walla jaltoowo PS ? Ko kaal-ɗaa e ɗuum ?
Aysata Taal Sal : Mi woppaani parti oo te mi fiɓaani woppude mo. Haalaluuji ɗii noon keewii kono ene gasa tawa ko dawrugol tan siforii noon.
Naamnal : Mate a waawaa heddaade e e parti hee, tawtaa Usmaan Tanor Jeŋ, mballon Makki Sal haa laamtoo 2017 ?
Aysata Taal Sal : Makki Sal ko banndi am gorko, no Abdullaay Wad woniri jinnaaɗo am nii. Ɗaam enɗam mboɗo nanngi ɗum haa tiiɗi. Tee, e maɓɓe mo njiɗ-mi yiyde fof, mi yiyat ɗum, kadi kala e maɓɓe nodduɗo mi, mi noototo. Kono e dingiral politik ngal, gooto e amen fof won ko goongɗini. Emin njiɗi Senegaal, kono won ɗo mi kawraani e miijooji, ko noon kadi woni dawrugol.
Naambal : Ene wiyee PS anniyaaki fooɗondirde e Makki laamu so woote garooje ɗee njontii. Kono laaɓaani tawo, aɗa waawi haalande min ko laaɓi?
Aysata Taal Sal : No ngonka kaa waawi siforaade fof, nganndee so pooɗondiral laamagol leydi Senegaal yontii, so 2017, so 2019, Parti sosiyaaliste maa wood mo ngemmbi. Sabu emin piɓi laamu keɓtaangu e juuɗe amen nguu, ene foti artude ɗo wonnoo.
Naamnal : Mate a waawaa wallude Makki haa laamtoo, daroo wallu maa haa lomto-ɗaa ɗum so joofnii daawe mum ɗiɗi ɗee ?
Aysata Taal Sal : Mi ronkaani laamaade Senegaal kono hannde ɗuum jeyaaka e ngoƴaaji am. No mbiy mi nii, njiɗ-mi ko parti amen oo heɓta leydi ndii, min liggoo ɗum. Te maa min ndaro heen sabu maa min ngemmbu pooɗondirteeɗo laamu nguu.
Hol ko mbasiyto–ɗaa yonta hannde oo ?
Aysata Taal Sal : Rentude e daraade liggoo. Sabu hannde, hay tuubakooɓe, jooni ko gaa hakkillaaji mum en kucci, sabu yenaneede ko gaa ngalu woni. Waɗde ndaro-ɗen, woto ɓe ngarde, ɓe keɓta, ngonen hoɓɓe e nder nokkuuji men. Ndaɗɗudi ɗuum fof noon, ko dental e jaŋde.
Aamadu Bookara Saane


text:
Vertipper von E Gitarre:
Zum Begriff E Gitarre
wurden folgende 98 Schreibfehler generiert:
egitarre, gitarre, 2 gitarre, 3 gitarre, 4 gitarre, a gitarre, d gitarre, e bitarre, e fitarre, e g itarre, e g7tarre, e g8tarre, e g9tarre, e geetarre, e ggitarre, e gi tarre, e gi4arre, e gi5arre, e gi6arre, e giarre, e giatrre, e gidarre, e gietarre, e gifarre, e gigarre, e giharre, e giitarre, e girarre, e git arre, e gita rre, e gita3re, e gita4re, e gita5re, e gitaarre, e gitadre, e gitaere, e gitafre, e gitagre, e gitar re, e gitar3e, e gitar4e, e gitar5e, e gitarde, e gitare, e gitaree, e gitarer, e gitarfe, e gitarge, e gitarr, e gitarr2, e gitarr3, e gitarr4, e gitarra, e gitarrd, e gitarree, e gitarrf, e gitarri, e gitarrr, e gitarrre, e gitarrs, e gitarrw, e gitarrä, e gitarte, e gitatre, e giterre, e gitqrre, e gitrare, e gitrre, e gitsrre, e gittarre, e gitwrre, e gitxrre, e gityrre, e gizarre, e gjtarre, e gktarre, e gltarre, e gotarre, e gtarre, e gtiarre, e gutarre, e hitarre, e igtarre, e itarre, e kitarre, e nitarre, e ritarre, e titarre, e vitarre, e zitarre, ee gitarre, eg itarre, f gitarre, i gitarre, r gitarre, s gitarre, w gitarre, ä gitarre


text:
Hono wahaab bun Manmbahi wiyi : “laatiima Sileymaani ɓiyi Daawuuda ina joginoo feggere e feɗeendu mum. Waɗi mudda gooto omo yiɗi yahde omo yaltoya, o ɓoorti feggere ndee, o halfini ɗum ɓiɗɗo debbo gooto jooɗɗo, nde tawnoo omo hoolii ɗum no feewi etee feggere ndee inɗe Alla ina mbinndaa e dow mum, ko ɗum waɗi mo ittude ɗum.”
Ndekete yoga e seyɗaneeji tinii ɗuum. Heen seyɗaane gooto ari to mbombiri ndii ina wonti neɗɗo jogiiɗo mbaadi Annabi Sileymaani (JKM). Nde seyɗaane oo yettii suka debbo oo tan, weeɗi junngo mum wiyi addu feggere am, suka debbo o ndaari mo, sikkitaaki nii ngam anndude ko sileymaani woni ɗoo walla alaa, o itti feggere ndee o totti ɗum seyɗaane oo. Seyɗaane oo waɗi ɗum e feɗeendu mum ɓoornii comci jooɗɗi, o yahi o jooɗoyii dow jappeere Annabi Sileymaani (JKM). Nde o jooɗii heen tan, ɗoon e ɗoon yimɓe e jinneeji e ndiwri fof ngari taarii mo, ngam sikkude ko kanko woni annabi Sileymaani, hono no taarortonoo Annabi Sileymaani nii. Ndeen annabi Sileymaani yaltii ummoraade e suturo mum oo fayi to suka debbo too. Nde o yettii o weeɗi junngo makko o wiyi suka debbo: hokkam feggere am. Suka debbo oo ndaari mo tawi mbaadi makko ina waylii no feewi, mboombiri ndii wiyi mo : “holi aan ?” O wiyi : “miin Sileymaani ɓiyi Daawuuda.” Suka debbo o wiyi mo : “Sileymaani kay arii ɗoo ko ɓooyaani koo, ƴettii feggere mum, o yahii o jooɗoyiima e jappeere makko. Ko ɗoon e ɗoon Annabi Sileymaani anndi ko janfaaɗo, etee ina anndi ɗumɗoo hay gooto wawaa gollaade ɗum so wonaa seyɗaneeji, o yahi toon to jappeere makko too. Nde o yettii, o hujjikinii ko kanko woni annabi Sileymaani kono o ronki dañde damal no o naatiri haa o anndina ɓe ko kanko woni Annabi Sileymaani, o ronki naatde haa yoori. Caggal ɗuum o fayi bannge goɗɗo, o wonti neɗɗo ɓolo ɓollollo, no yimɓe laamaaɓe ɓe nii, nde yahi haa juuti, o wonti neɗɗo baasɗo ngam hay sinno o yiɗii ñaamde ko maa o ñaagoo haa o heɓa, nde o fuɗɗoo ñaamde.
Waɗi sahaa gooto o yalti omo yiyloyoo feggere makko ngam ɗaɓɓitde heɓtude laamu makko, waɗi noon ko geɗe ɗee fof ngoni ko e feggere ndee, o woni e yahde e takko maayo haa o yiyi yimɓe ina ngawa liɗɗi o darii.
O woni e miijaade haa ɓooyi, miijo addani mo waɗde ko ɓe mbaɗata koo, o felliti yantude e maɓɓe, ndeke gorko gooto ina wiyee Aasifa, oon ko sehil makko etee tinii caɗeele Annabi Sileymaani ɗee, o noddi yoga e yimɓe, o wiyi ɗum en. Nganndee Sileymaani ɓii Daawuuda mo nganndu-ɗon oo, feggere mum koko heftaa, ko o janfaaɗo heen, etee ko Seyɗaneeji njanfii mo, nganndee laamiiɗo jooni oo, wonaa kañum woni Sileymaani men mo ngannduno-ɗen oo. Ndeke Aasifa ko haaldata e yimɓe ɓee ko Seyɗaane lomtii ɗoon Annabi sileymaani o nanii haala kaa, kanko seyɗaane oo, o wiyi “mbele ɗum tinaama haa ɗum heɓii ɗoo”, o huli, o dogi o woppi jappeere ndee, o fayi to maayo too, o ɓoorti feggere ndee, o weddii ɗum e nder e ndiyam, liingu yiyi feggere ndee, ngu moɗi ɗum. Ndeke Annabi Sileymaani ɗo woni ɗoo tinii Seyɗaane oo dogii e baawɗe Alla, weddiima feggere ndee e nder ndiyam haa liigu moɗii ɗum. Annabi Sileymaani ɓeydii fellitde awde ngam nanngude liigu nguu. O woni e awde haa o hawri e liingu nguu e kattanɗe Alla toowɗo oo, o nanngi ɗum, o ƴeeŋni ɗum dow o seeki reedu mum o yiyi feggere ndee, o itti ɗum o ɓoornii ɗum e feɗeendu makko, laamu arti e makko ngam o waɗtii yiyde ko o yiyatnoo fof, ɗoon e ɗoon o tukkii o sujjani Alla o woni e woni e mantude ɗum, caggal ɗuum, o ummii o ruttii e jappeere makko. Mudda caɗeele ɗee fof ko balɗe capanɗe nay. Ko ɗum tagi Alla wiyi ɗum e nder ɓuraana tedduɗo oo ( ko goonga min lorlii Sileymaani haa min lomtini e jappeere mum ɓanndu). simoore saad, kaawise : 34
Hono winndiyanke Wahaab bun Manmbahi wiyi : “laatiima ko woni keɓtugol feggere Annabi Sileymaani e duttugol feggere ndee e mum koo, ko ɗumɗoo : ko Sileymaani meeɗii yaltude ngam sarde diina, o waɗda heen wolde mawnde sanne, to leydi Japon, o fooli gooto e laamɓe mum en, o wari ɗum, o dahi heen feccere e yimɓe mum e ɓiɓɓe mum, o artiri ɗum en ɗo nokku maɓɓe ɗoo, ina e nder ɓeen korgel jooɗngel, yitere yiyaani ko ɓuri ɗum e njooɗndam, o waɗi ɗum e nder galle makko hee, ndeke yiɗde makko yanii e mum, o yiɗi ɗum gilli caɗtuɗi haa o holliti ɗum wonde omo yiɗi ɗum, ha heddii oo waawaa jooɗaade waktu o yiyaani ɓiɗɗo debbo oo. Ɗuum battindi e makko no feewi haa ɗum ɓurtii yiɗde makko e rewɓe makko heddiiɓe ɓee.
Waɗi sahaa gooto, o ari e ɓiɗɗo debbo oo, o tawi ina ñirɓini yeeso mum, o wiyi ɗum : “ko heɓma ?” Oon jaabii mo, wiyi mo : “miijotoo-mi ko baabam no waynoo laamaade nii, e miin jooni mbiɗo-mi ɗoo mbiɗo wonti goɗɗum, jooni njiɗ-mi ko yo a ƴeew yoga e seyɗaneeji walla jinneeji maa ɗii, yo njah ngaddana-mi natal baaba am mbaadi mum no waynoo, ɗi ngaddana-mi ɗo nde pin-mi fof, mi fawa gite am e mum, ko ɗum tan waawi ustande mi mette.
Annabi Sileymaani wiyi : mi jaɓii, so Alla jaɓii maa mi waɗ ɗuum.” Annabi Sileymaani ƴeewi gooto e jinneeji mum ɗii mo ɓuri hoolaade ina wiyee Sokra, o hokki ɗum yamiroore ngaalɗoon gollal, o wiyi ɗum yo addan ɓiɗɗo debbo mbaadi baaba mum no waynoo, hoto ɓurtu, hoto ŋakku. Sokraa kañum ne ko jinne ŋanaa, nde wonata waktuuji ɗiɗi tawa o mahanii ɓiɗɗo debbo sanam, kañum e baaba mum ɓiɗɗo debbo oo, hay huunde ceertaani. Sanam oo, alaa ko heddanii ɗum so wonaa haalde, etee sanam oo ñaantaa haa yooɗi waɗanaa tenngaade e paɗe jooɗɗe sanne, o addi, o joɗɗini e yeeso ɓiɗɗo debbo oo, waɗti haŋkadi kala nde ɓiɗɗo debbo oo fini subaka, ko maa ara haa yettoo natal ngal sujjana ɗum, nde fuɗɗoo naatande golle mum, kanko ɓiɗɗo debbo o noon o heewi sujjude tan ko nde Annabi Sileymaani yalti ina ƴeewa koniyankooɓe mum, ko ndeen o noddata sehilaaɓe makko e ko taarii mo kala yo ngar cujjana baaba makko. Ɓiɗɗo debbo oo duumiima e ɗeenɗoon geɗe ko ina tolnoo e balɗe capanɗe nay, ndeke ɓiɗɗo debbo oo e sehilaaɓe mum ko cujjanta sanam oo koo, biyeteeɗo Aasifa ɓii Buriyaa tinii ɗuum, oon noon ko sehil Annabi Sileymaani no feewi, ina jooɗii e dow fooŋorde Sileymaani laamu, ina waajoo, ina daarta golle Annabaaɓe ɓennuɓe (JKM) kañum en kala, e ɓeenɗoon Annabaaɓe, o siftortaa heen sehil makko Sileymaani, haa ɗum ɗesi seerndude Israayilnaaɓe, caggal ɗuum Annabi Sileymaani wiyi : “eehey maa Aasifa, Aasifa wiyi : eey, o wiyi : aan dey Annabaaɓe ɓee kaalataa golle mum en ɓee, a siftoraani mi heen.” Aasifa wiyi mo : “mbiɗo anndi ko a Annabi kono aɗani woppi galle maa sanam ko ina tolnoo e balɗe capanɗe nay, yimɓe ina cujjana ɗum, aɗa woppi ngam yiɗde debbo.”
Nde Aannabi Sileymaani nannoo ndeen ɗoon daande tan, omo jooɗinoo o wiy gir ! O darii, o yahi, o naati to lobbudu tata too, o tawi ɗoon ɓiɗɗo debbo oo, o wari ɗum ngam hoto bonnude moƴƴere makko. Ko ɗeeɗoo geɗe ngaddannoo Alla toowɗo oo heɓtude laamu Annabi Sileymaani, caggal ɗuum, o tottiti ɗum.
Hono biyateeɗo Abuu Bakiri Elhaafis wiyi : “laatiima waɗi sahaa gooto Israyiilnaaɓe ndañii yooro mawngo, ɗum waɗi hokkere hulɓiniinde sanne, e yonta Sileymaani ɓiy Daawuuda (JKM), ɓe njalti eɓe njarnikinoyii ngam heɓde toɓo, e gardagol Sileymaani, haa o tawi mettellu mbeɗɗaangu ina woni damal ngaska mum, ina weeyni juuɗe mum dow Asamaan, ɗum firti ko koykon mum ina ñaagoo, kanngu mettellu nguu, engu wiya : “eehey maa geno, minenne ko min tagoore lohnde, aɗa anndi min ngalaa semmbe, hoto boom min, hoto nanngir min ngam bakkatuuji ɓe njiydaa e amen, amin ñaagi maa nde ndaɗndataa min.” Annabi Sileymaani jaabii mettellu nguu, wiyi ɗum : “mbiɗo joortii maa geno yarnu on haa ɗomɗiton, ngam duwaawu ɓe njiydaa e mon.”
Jibriil Muusaa Joop
Ine jokki


text:
- Ñalnde 26 mars 2007, konu Alaseri ummini wolde mawnde feewde e fedde nde e nder diiwaan biyeteeɗo Bejaya ngam muumtude terɗe GSPC. Ɓe kuutorii diwooje e saaruuji. Hade ɗum tawi ɓe tampinii leydi ndi. Tuggi Abriil haa desammbar ndeen hitaande, fedde nde gunndiima laabi keewɗi joɗnde guwarnama Alaseri e lappol persidaa Butefliika, Diiso Doosɗe, joɗnde HCR to Alaseri : ko ina ɓura teemedere neɗɗo maayii heen, heewɓe kadi gañii heen. l Ñalnde 11 abriil 2007, fedde nde innitiima gunndooji wartaare ɗiɗi (attentats suicides) : 30 maayɗo e 220 gaañiiɗo.
Alkamiisa 26 abriil 2007, Samiir Sayuud (Samiir Musaab), cukko GSPC waraa e pelɓondiral e konu Alaseri. E lewru sulyee konu Alaseri yani e yimɓe AQMI, bommbiri ɓe abiyoŋaaji e saaruuji to nokku ina wiyee Yakureen, wuro heedngo bannge fuɗnaange Alsee (fotde 100 kiloo), e nder diiwaan Kabili.
Ñalnde 6 settaambar 2007 yimɓe 22 maayii, 100 ngaañii e gunngo-wartaare joopinoonde hooreejo leydi Alaseri. Ñalnde 8 capanɗe tato maayii e gunndo-wartaare to tuddunde Kabili.
Ñalnde 11 settaambar 2007, gunndo to Lakdariyaa wari ko ina wona maayɓe 10.
Ñalnde 5 oktoobar 2007 laamu Alaseri habri jebbilagol Hasan Kattaab, gooto e hoohooɓe GSPC.
Ñalnde 7 oktoobar konu Alaseri yooɓii fittaandu biyeteeɗo Harek Suheer (Soofiyaan el Fasila) gooto e satiiɓe «amiiru» Durukdal. Durukdal ko e mawɓe GSPC ɓurɓe darjude, jeykiniiɗo gunndooji ɗiɗi oto tuufaaɗo baɗɗi ñalnde 11 desammbar 2007 to Alsee, jooɓiiɗi 67 fittaandu.
Ko e ndeen hitaande kadi ɓe kunii gunndaade danndu Pari-Ndakaaru, haa haayti waɗde. Ko e oon sahaa njuɓɓudi cuuɗiindi mballittunoondi ownooɓe wonɓe to Alaseri fusaa to Farayse, tawi ko ɓuri heen heewde ko yahnooɓe «felloyde jihaadi» to Afganistaan.
Ñalnde 14 desammbar 2007, gunndooji-ɗiɗi wartaare joopiiɗi Diiso Doosɗe e Ñaawirde rowrowre kam e kuɓeeje ɗiɗi Fedde Ngenndiije mbaɗii to Alsee : 37 maayɗo.
Ñalnde 24 desammbar 2007 tuubakooɓe Farayse nayo wanngotooɓe mbaraama saraaji Eeleega : sukaaɓe Muritaninaaɓe tato tuumanooɓe e ɗeen golle ñaawaama warngo e lewru mee 2010.
Ñalnde 15 settaambar 2008 yimɓe AQMI ndahi taƴre konu Muritani to rewo leydi ndi, saraaji nokku biyeteeɗo Turiin. 11 soldaat kam e ɗowatnooɗo ɗum en njiytaa ina kirsaa. Abdel Maalek Durukdel (Abuu Musaab) gooto e ardiiɓe AQMI wiyi wonde waɗi ɓe warde soldateeɓe Muritani ɓe ko ngam yoftanaade «dummbugol e leeptugol» yimɓe maɓɓe fellooɓe jihaadi.
E darorɗe saawiyee 2008 AQMI e goomuuji ownooji goɗɗi to Irak e Somaali e Afganistaan ngijiima laamu Farayse e cili keewɗi. Heen gooto, biyeteeɗo Muraabit al Muwahed (woni ‘kaɓantooɗo ngootaagu’) noddii Islaamiyeeɓe ɓe nde ndarantoo waɗde atantaaji e nokkuuji maantinɗi e Pari, ko nanndi e Tour Eiffel … ngam liɓde hooreejo leydi Farayse hono Sarkosi.
Ñalnde 22 feebariyee 2008, wanngotooɓe Otirisnaaɓe ɗiɗo ndahaa, nawaa Alaseri e nder nokku kaaƴe.
Ñalnde 15 mars ɓe teskaa ko rewo Mali, 150 kiloo rewo Kiidal.
Hitaande 2009 ndee noon, ina maantini, sibu :
E lewru saawiyee AQMI dahii wanngotooɓe Biritaannaaɓe nayo to Mali, kono woppiti heen ɗiɗi. E maayirɗe abriil ɓe cappii warde heen gooto so tawii Abuu Qatada cokaaɗo to Angalteer woppitaaka.
Ñalnde 22 saawiyee wanngotooɓe Oropnaaɓe nayo (4) ndahaa (Suwisnaaɓe ɗiɗo, debbo e gorko mum, Almaañnaajo gooto e Biritaannaajo gooto) hakkunde Mali e Niiseer.
Ñalnde 22 abriil, Al Kayda woppiti dipolomaat en ɗiɗo dahanooɓe e lewru desammbar 2008. Kono, hakkunde 2007 e 2009 fedde nde waranaama ko ina wona 250 tergal. Ko ɗum addani Abdel Maalek Durukdal toɗɗaade ardiiɓe hesɓe.
Ñalnde 4 feebariyee, «amiiru» ƴiiƴiiwo gardinooɗo Katiba el Fet, hono Umaar Bentitarawi Antaar, ganndiraaɗo kadi Yahiyaa Abuu Kitma, fellaa e nder wuro Bumerdes.
Ñalnde 15 feebariyee 2009 kadi mbiyeteeɗo Muraad Busiid gonnooɗo cafroowo e nder GSPC kam ne waraa e wuro he.
Ñalnde 31 mee Goomu Al Kaydaa ngonngu to Mali habri warii Edwin Dyer, Biritaannaajo mo ɓe ndahnoo.
Ñalnde 10 suwee, ofisee Malinaajo gooto, hono kolonel Lamana wul Buuh, caabinooɗo nanngal islaamiyeeɓe heewɓe wardaa kure e nder wuro Tummbuktu.
Ñalnde 16 suwee konu Mali yani e tuddunde e Al Kayda, to nokku ina wiyee Garn Akasa sara Alaseri, firti ɗum. 26 ownoowo mbaraama e nguun njangu.
Ñalnde 23 suwee 2009, Kiristofeer, ameriknaajo gollotonooɗo e faabaade miskineeɓe waraa naange e woore kellew to Liksaar (Nuwaasoot). Al Kayda wiyi wonde waɗi ɗum warde mo ko sabu makko etaade naatnude juulɓe e nder diine kerecee en.
Ñalnde 30 suwee 2009, gooto e ardiiɓe Al Kayda to Magreb Lislaam, hono Mussab Abdul Weduud wiyi : «haŋki ko jihaadi wonnoo ; hannde ko niqaab. Feere fof ma min mbaɗ ha min njoftoo Farayse ngam hisnude ndimaagu ɓiɗɓe amen e wandiraaɓe amen rewɓe». Ɗum ɗoon ko sabu haala Sarkosi haalnoo paytuka e burkaa.
Jofnde 5 sulyee 2009 konu Mali yani e AQMI saraarji Tumbuktu. Ɓeen ndartii ɓe. Ñalnde 8 ut 2009, gunndo-wartaare waɗi e damal ammbaasad Farayse to Nuwaasoot. Yimɓe tato ngañii heen, poliseeji ɗiɗi Farayse e debbo Muritaninaajo gooto.
Ñalnde 15 oktoobar Abuu Kitma, gooto e hoohooɓe Lislaamiyeeɓe Alaseri waraa sara Dellys.
Kono ñalnde 9 noowammbar ko ofisiyee konu Alaseri waraa e kalitgol bommbo to fuɗnaange Bumerdes.
Ñalnde 26 noowammbar 2009 ko tuubaako Farayse dahaa e diiwaan Gaawo to Mali.
Ñalnde 8 desammbar 2009 wanngotooɓe Espaañnaaɓe tato ndahaa hakkunde Nuwaadibu e Nuwaasoot.
Ñalnde 11 saawiyee 2010 AQMI jeertini Faryse so tawii yimɓe mum 4 dummbaaɓe to Mali ngoppaaka ɗoon e 30 saawiyee, ko warooɓe tuubakaako Faraysenaajo mo ɓe ndahnoo ñalnde 16 noowammbar 2009. Rewi heen ko Mali woppiti ɓeen nayo. Muritani mettini heen no feewi. Kono dahanooɗo oo ne woppitaa, daɗi e warngo.
Ñalnde 22 feebariyee 2010, ‘amiiru’ Katibat al Arkaam, hono Khaaled Abuu Selmaan (ganndiraaɗo Amiir Guri) kam e huunde e yahdiiɓe mum mbaraa e pellondiral e konu Alaseri. Ina wiyee wonde Abuu Selmaan ko junngo ñaamo «amiiru» Al Kaydaa Magreb hannde o, hono Abdel Maalik Durukdel.
Ñalnde 16 abriil 2010 Itaalinaajo biyeteeɗo Sergio Cicala e jom suudu mum (Filomeen Kabore, iwdi Burkinaa) ɓe Al Kayda nanngunoo fotde lebbi nay, ngoppitaa.
Michel Germaneau (duuɓi 78) mo tumbudu AQMI ndu Alaserinaajo biyeteeɗo Abdel Hamiid Abuu Zayd ardii, dahanooɗo ñalnde 19 abriil to Niiseer, waraa.
Ñalnde 26 sulyee hooreejo leydi Farayse hono Sarkosi sappii wonde ko yoftotooɓe.
E maayirɗe ut, Españool en ɗiɗo dahanooɓe (Albert Vilalta e Roque Pasqual) ngoppitaa. Ina wiyee ko ma ɓe njoɓi kaalis keewɗo. Ɗumɗoon noon heewɓe ina calii ɗum hannde.
Jofnde 16 settaambar 2010 yimɓe njeeɗiɗo (7) ndahaama to Niiseer (Faraysenaaɓe 5, Togonaajo gooto e Madagaskaarnaajo gooto). Kamɓe fof ɓe ngollotonoo ko e sosiyatee Farayse biyeteeɗo Areva, toppitiiɗo aggitde haayre wiyeteende Uraniyoom to leydi Niiseer.
Bookara Aamadu Bah
Ƴoogirde : RFI, Le Monde, Wikipedia


text:
Ina waɗa sahaa, ndoogu feññina koode ɗe laaceeje juutɗe. Ko ɗe poti wonde ?
Ina waɗa sahaa, ndoogu feññina koode ɗe laaceeje juutɗe. Ko ɗe poti wonde ?
Hoodere laaciire, ko ɓooɗde ndiyam penndiɗam e punndi weeyo, rewata ko laawol mum keeringol, ngol jiida e laabi koode e tagopeeje, sabu ina waɗa sahaa ɓadoo naange tigirigi, sahaa goɗɗo woɗɗitoo nge haa wafoya.
Sahaa mbo laaciire roondii naage oo, diƴƴe punndi e gaasuuji ngonata ko e eggude nde, sabu nguleeki e henndu naange, ɗuum wontata laaci kii. Njuuteeki makki ina tolnoo e miliyoŋaaji 30 haa 80 kilomeeteer.
Laaciire ko hoodere waɗnde saayaande, hoore e laaci. Hoore ndee ko ndiyam penndiɗam ɓuri heewde e mum (hedde 50%) e huunde e gaasuuji penndiiɗi goɗɗi. Saayaande ndee ko gaas e punndi ndi naange laawi, waɗi saayaande mawnde e dow hoore hoodere ndee, ina tolnoo e 50 000 haa 250 000 kilomeeteer. Laaci kii ko tergal ɓurngal laaɓtude e juutde kadi ko gaasuuji e punndi.
Laaciire ina wirnoo duuɓi keewɗi hade mum artude, etee nde wonaa wootere, eɗe keewi e ndeer satonaange, ɓuri heen lollude ko wiyeteende Haalii, nde sakkitii yiyeede ko hitaande 1986, nde artoyta ko hitaande 2061, so gooto e men taganaama yiytude nde, tawata ko naywi, sabu ende wirnoyoo duuɓi 76, goɗɗe ina mbirnoyoo duuɓi 558 306. Ɓurnde famɗude ko wirnotoo ko duuɓi 3 e huunde.
Ndeento-ɗee faayondirde laaciire e koode ciirtotooɗe jamma, ɗuum wonaa koode nii ko kaaƴe ɓole.
Hammadi Jah (facebook)


text:
Yimɓe cikkatnoo ko ina nganndidi terɗe neɗɗo fof, gila e ƴiye mum, haa e kette ɓalndu, haa e ɗaɗi mum fof. Ndeke en nganndidaano. Waɗi noon ko won doktoreeɓe seekooɓe ɗiɗo beljiknaaɓe njiyti ɓoggel raɗo nder hofru neɗɗo. Ɗum haawii yimɓe no feewi, hay so tawii noon won doktoor gooto tuubaako, faraysenaajo, biyeteeɗo Paul Segond, haaliino ko wayi noon e hitaande 1879.
Hikka waɗi ɗum noon duuɓi 134 ko o haalnoo ɗum. Jooni kadi, doktoreeɓe ɓee, ngam yiytude ɗum, ɓe ceekii koppi 41 maayɗo, tee ɓe kuutorii karallaagal hutto (kuttugol) keeringal. A ɓe njenanaa wonde ngelɗoo ɓoggel raɗo ina woodi e koppi yimɓe fof (97% koppi).
E miijo maɓɓe, ngalɗoo ganndal kesal maa addan ɓe waawde safrude koppi pokkiiɗi, sibu ina teskanoo hofru ina saɗtunoo safrude haa sella tawa alaa ko heddii. Raɗoyel ngel woni ko sawndo yeeso hofru. Ina gasa kadi raɗoyel ngel inniree doktoor Segond.
Ƴoogirde : sciences et avenir


text:
– Wonnoo ɗoo ko Aali.
Aali resi debbo. Ɓe ngondi lebbi jeegom. Debbo oo ɓami reedu. Aali ɗannii. Debbo oo jibini caggal makko ɓiɗɗo gorko. Ɓiɗɗo oo mawni haa danyi duuɓi sappo e jeeɗiɗi, Aali artaani.
Aali woni ladde duuɓi noogas e lebbi, hay batte danyaani. Aali tampii, o yiɗii hootde, kono hay ko o hootiri o alaa. Omo jogii menkelde kaŋŋe dimo wootere. O yehi to Ceerno, yoo ƴeewan mo, laawol makko ngol sattirii mo. Ceerno wii : « Hoore kuɗol am ko menkelde kaŋŋe dimo. » Aali wii : « Ceerno, mate aɗa anndi ko menkelde ndee wootere njogiimi ? » Ceerno wii : « Mi anndaa. Kono miin, hoore kuɗol am ko menkelde kaŋŋe naamnotoomi. So henanaaki ma, yah.
Aali miijii haa juuti, itti menkelde hokki Ceerno. O wii : « Mi nannga e Alla. »
Ceerno wii : « Ko daaɗe tati tottan-maa-mi njahaa. Ceerno wii : « Go’o, wata yah e laawol ngol a anndaa ; ɗiɗi, kala to jamma taw-maa, waal ɗooran ; tati, kala ko neɗɗo waɗ-maa, muny. » Aali wii : « Ceerno, miin mi wi’ii ma yo a nyawndam, kaalataa ko ɗii haalaaji ? » Ceerno wii : « Ko ɗum tottu-maa-mi, so henanaaki ma, ndaa menkelde maa. » Aali wii : « Naw, mi nanngii e Alla. Wallam e faandu, mi yeloroo. » Ceerno totti mo faandu.
Aali wii : « Jooni kay, mi yahan tan miɗa yeloo ha nde njettiimi wuro amen kala. »
Aali nanngi laawol omo yaa, ha o hawri e sagataaɓe ɗiɗo ina ndimndi bamɗi tati kaŋŋe dimo. Ɓeen mbii mo : « Hee gorko, ar rewan min heen mbabba, so en njettiima, min tottu-maa nifgaaji tati kaŋŋe. »
Aali jaɓi, rewani ɓe heen mbabba. Nde naange muti, hakkille makko ari e ko Ceerno wiinoo mo koo : « Kala ɗo jamma taw-maa, waal ɗoon. » Aali wii joom-bamɗi’en : « Jamma dey arii. En mbaalataa ɗoo haa subaka ndawen ? Yitere dey yi’ataa : ko Aduna leeri. » Ɓeen mbii : « Mate ko a kaangaaɗo ? Hamin ndimndi bamɗi tati kaŋŋe, mbi’aa yo min mbaal e ladde ? » O wii : « Ɗum noon, nawee bamɗi mon, miin ko ɗoo mbaalanmi. »
Ndeen joom-bamɗi’en njehii e jammaagu hee, gooto e maɓɓe yaɓɓi mboddi, mboddi soppi ɗum, maayi.
Aali fini subaka ƴeɓti faandu mum rewi e laawol haa tawi heen gooto ina maayi, hunuko mum ina waɗi nguufa. Aali wii : «Subahaana Allaah, kooni ko miin malaa ! Ndanyeerum, kiseerum ! Mbaaseerum, kiseerum ! » Hay so mi danyii nifgaaji tati kaŋŋe, so mi maayii, ko nafata mi ? »
O ɓenni ha o tawi keddiiɗo oo ina waɗda e bamɗi tati. Oon wii : « Hee gorko ! Tinno wallam, sehil am oo, mboddi soppii ɗum maayii. Wallam, mi hokku-maa heen mbabba. » Aali wii : « Alaa. Ko kaaldunoɗen gila sehil maa oo ina wuuri koo tan ndokkataa mi. » Oon wii : « Eey. »
Ɓe coggi bamɗi ha ɓe ngari e maayo. Aali ardii juuwi haa ndiyam ari ɗum e koppi, miijo mum ari e ko Ceerno wiinoo koo : «Hoto a yah e laawol ngol a anndaa. » Aali wii : « Joom bamɗi, miin dey mi anndaa ngol laawol, mi ardotaako. » Joom bamɗi oo wii : « Ɗum noon, miin mi ardoo. Aan ko a kulɗo reedu, hay batte sonngataa ma ɗoo. Yimɓe fof, ko ɗoo njuuwata, aan mbi’aa a anndaa laawol !… »
Joom bamɗi oo ardii, juuwii seeɗa, tan muti ! Aali woni e memmbaade mo e nder maayo hee. Tan neɗɗo ina wonnoo dow, wii : « Hee mon, hoto ndewee ɗoon, ko luggere ! » Oon wii : « Holto mo ngonndunoɗaa oo woni ? » Aali wii : « O mutii. » Oon wii : « O yooliima. Ɗoo kala jooliiɗo ɗoo wontaa yiite ! Rutto. »
Aali yiilti bamɗi ƴeeŋi. Aali ruttii. Oon holli mo laawol, oon wii : « A yii ɗeya peŋɗe ? »
Rew e majje. » Aali rewi heen haa ƴeeŋi.
Aali heddoriima bamɗi tati kaŋŋe dimo. Aali faati wuro mum’en.
Aali yettii taw jamma jenngii. Ɓiyiiko mo o accunoo e reedu oo, tawi mawnii, wonii sagata timmuɗo. Kanyum remanta yummum ko nyaami…
Aali ari e wuro hee taw jenngii. O yettii galle maɓɓe, o faltiri palal ngal seese, o udditi udumere ndee seese, o rimnditi bamɗi ɗii, o ɓaari dimle ɗee, o humi bamɗi ɗii, o naati suudu nduu, o tawi ɓiɗɗo oo ina wetti e bannge e suudu hee, ina lelii, yummo oo ina lelii dow ndaɗɗudi na ɗaanii.
Aali darii, ndaari haa ɓooyi. O wii e ɓernde makko : « Miin dey, ko ɗum haɗi mi danyde ladde ! Oo debbo kay, so gorko resii ɗum, resani ko sagataaɓe, haadi sagata garɗo fof, ko ɗoo waalata !… » Aali ƴeɓti silaama mum ina jogori soppude ɓiɗɗo oo, tan miijo makko ari e ko Ceerno wiinoo koo : « Kala ko neɗɗo waɗ-maa, wallitoro munyal. »
Tan o joƴƴini silaama kaa, o yalti suudu nduu, o darii hakkunde galle, o wii debbo oo : « Jeyni ? » Tan ɓiɗɗo oo nani sawtuwol gorko, fini wii : « Neene, nooto, won gorko nodduɗo ma. » Debbo oo wii : « Ko baaba maa. Hikka waɗi duuɓi noogas e ɗiɗi hay gorko gooto suusaa noddude mi jamma. »
Aali ina heɗii konngol ngol.Tan ɓe ngummii, Jeyni wii : « Haayoo, Baamum Aamadu am ! » Aamadu wii : « Haayoo, Baabooyi am ! »
Ɓe njaɓɓondiri. Kamɓe tato fof, gite maɓɓe mberlii gonɗi. Ɓe mbeltii sanne.


text:
Ñalawma mawningol duunde daartiyankeere wiyeteende Jeeriyel Tummbere yuɓɓinaama ñalnde 25 lewru siilto (septembre) 2013 e nder wuro Jiinge Jeeri, tunndo Ligisayba e ballal Jaagorde Pinal, Cukaaku e Coftal Ɓalli. Jeeriyel Tummbere, wonande ɓe nganndaa nokku oo, ko duunde haawniinde sabu ko hettere jeeri lommbiinde e nder waalo, laral leydi mum walla mbiyen sifaa mum leydi mum e puɗi mum fof ko geɗe gaadoraaɗe jeeri seeno.
Ñalawma mawningol duunde daartiyankeere wiyeteende Jeeriyel Tummbere yuɓɓinaama ñalnde 25 lewru siilto (septembre) 2013 e nder wuro Jiinge Jeeri, tunndo Ligisayba e ballal Jaagorde Pinal, Cukaaku e Coftal Ɓalli. Jeeriyel Tummbere, wonande ɓe nganndaa nokku oo, ko duunde haawniinde sabu ko hettere jeeri lommbiinde e nder waalo, laral leydi mum walla mbiyen sifaa mum leydi mum e puɗi mum fof ko geɗe gaadoraaɗe jeeri seeno.
Kono paamen faayiida mo duunde ndee dañi ummoraaki e haawniinde sifaa mum. Rokki Duunde Jeeriyel ndee martaba ko Ɓokki Sammba Gelaajo Jeegi Bah e yanaande Ceerno Suleymaani Baal wonde ɗoo. Ko ɗeeɗoo tiitooɗe ɗiɗi ngaddani nokku oo waɗaneede ñalɗi e mawnineede.
Ñalnde 25 ndee, tuggude e puɗal naange haa heɓi 9w15 hojom ko e kebungal e njuɓɓudi wonaa. Gaaɓɗi nannduɗi goobuuji keed-heedtondiraa tuugnaade kadi e darɗe joom mumen. Yimɓe sappo fof ndesndaa fannu e geɗe fitiram-gollaagu Fulɓe Fuuta Tooro ngam feeñninde ngalu Pinal Leñol ngol. Caggal ndeen lowre lawagol e peccugol golle, ɓuri teeŋtineede e ndiin mbaydi ko geɗe ɗiɗi : Harbiyankaagal ngam hollirde hanki Sammba Gelaajo Jeegi Bah. E oon fannu, dimaaɗi e petelaaji e geɗe harbiyankaagal keblaa, ndesndaa sagataaɓe ɗooftiiɓe ñarogal jaambaragal ganni timmungal e Ceernaagu ngam siftinde ko wonnoo darnde e nguurndam Ceerno Sileymaani Raasin Baal.
Nde geɗe ɗeen ngasi caggal nde goomu njuɓɓudi rewni ɗum e tame hoolkiso haa yenanaa fof yuɓɓii, yuɓɓanii ndaaratnde, jamaanu nguu waynii galle Njaay Saydu Aamadu, njaatigi ñalawma oo e golle ɗee, ena jogii leppi binndaaɗi golle ñalawma oo, tiindi bannge funnaange wuro Jiinge, ena yooɓii daaɗe belɗe no limmbam njuumri haa yettoyii ilam. Ko toon Duunde Jeeriyel ndee woniri e nder ilam. Hakkunde mayre e dow ŋakki 1km ko seeɗa. Nde yimɓe ɓee ngari haa ndarodii e daande ilam, jonaaɗo meer ngalluure Ligisayba Gorgol ena wiyee Abdullaay Alasan Bah mo Awoynaat rokki yamiroore e innde mawɗo mum Hammaala Kan yo golle ñalawma oo puɗɗo. Golle ɗee kurmbitiraa ko Quraana tedduɗo e ɗemngal Jaalal Leñol Soh lollirɗo Aali Oolel. Quraana joofi, njaatigi ñalawma oo hono Njaay Saydu Aamadu waɗi konngol bismaango feewde e arɓe ɓee …
Nde o rowi, subalɓe njeetato kebli laaɗe, keblani fotɓe juuroyaade duunde ndee. Goomu njuɓɓudi toɗɗii fotɓe yahde. Rewɓe e worɓe njoli e laaɗe, payi to duunde too. Nde laaɗe njoofi, ɓe njuuwi e huɗo toowko haa ɓe njettii e Lelnde Suleymaani Baal. Yanaande ndee soktaa, huunde e worɓe ɓee naati e nder rawda oo, rewɓe ɓee kaaɗi boowal. Duwaaw sakkitaa, duwaa haa timmi, lappol banngotooɓe yawti to Ɓokki Sammba Gelaajo Jeegi. Ko ɗoon ngol waynorii Duunde Jeeriyel, ngol jolti e laaɗe, ngol fayti wuro.
Jamaanu ngu dañaano juuroyaade duunde ndee fof heddii ko to galle njaatigi too haa yahnooɓe ɓee ngarti. Ko ɗoon ɓurnooɓe humpitaade nguurndam Sammba Gelaajo Jeegi e ñaam-golluuje Sileymaani Baal ndokkaa konngi ngam yeewtande yimɓe ɓee. Caggal daarti nguurndameeje ɗeeɗoo jaale mawɗe. Jamaanu nguu ruttitii ko e geɗe guuraaɗe hannde e nder leñol ngol, teeŋti e nder diiwaan oo, e waɗde wasuyaaji tiiɗɗi, teskinɗi sanne.
Ñalawma Jeeriyel Tummbere waɗii faayiida mawɗo. Yimɓe mawɗe nootitiima e ñalawma oo, ko wayi no Umaar Hammaat Baal, nulaaɗo galle Baalɓe Baabaaɓe Looti
e Abdullaay Alasan Bah mo Awoynaat, garɗo e innde Hammaala Kan, meer Ligisayba e Umaar Abdullaay Lih lollirɗo Gobi, koroowo jaŋde lesre to falnde Mbaañ, gummoriiɗo to Jowol… To bannge gure, ko ɗeeɗoo neldi nulaaɓe : Awoynaat, Jowol, Lobbudu Barogal, Marayse, Wuro Gijili, Maafoondu e Loƴol.
Njaay Saydu Aamadu


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
JEERTINAANGO
Fawaade e mbaadi binnditaagol ɓesngu leydi Seneegal dookngol waɗde ko ɓooyaani, lelnangol e peccooru e ceerundal leñol men e dow haalpulaar’en, fulɓe e lawɓe ; Tabital Pulaagu Farayse, fedde jogiinde e paandaale mum dowrowe woottoɗinde,rentinde e yulyultondirde ɓesngu pulaagu kala, ina salii haa kaaɗtudi semmbe mum nde fulɓe Seneegal peccetee, ƴelee e dow waɗtude kala heen feccere innde leñol ngol jiidaa e keddiiɗi ɗii.
Sikke alaa e fulɓe ko leñol gootol denndungol ɗemngal gootal e pinal gootal, ndeke noon min njaɓataa fulɓe Senegaal nde peccittee e leƴƴi ceertuɗi gaa pinal e ɗemngal gootal ngal ndenndi no leƴƴi leydi ndii kaddiiɗi ɗii fof nii.
Wullaango amen ngoo ina toɗɗii pulaagu kala e kuuɓal e fulɓe Senegaal e ko heertii haa teeŋti noon e wonɓe heen e cate Tabital Pulaagu Farayse (TPF) haa e heddiiɓe ɓe tonngaaki heen wonɓe ɗoo e Farayse ; nde ndarotoo, njokkondira e ɓesnguuji, banndiraaɓe, sehilaaɓe e kala anndondiraaɓe jogorɓe winnditaade e famminde ɗum’en ko innde wootere nootortoɗen e binnditaagol ngol : ko Pullo e teelal, ko’en Fulɓe e keewal !
E nder ndiiɗoo mbaadi eɗen kirjina kala pulaagu nde darotoo, sirŋinoo, rewa e kala laabi jamyami e jokkondire baawɗe waɗeede haa binndital ngal waawa waɗireede no njiɗirɗen nii.
Yoo wuur Pulaagu e ngootaangu mum !
Hooreejo TPF
Mammadu Saydu WOON
En s’appuyant sur le recensement de populations qui doit débuter bientôt au Sénégal dont les modalités subdivisent notre communauté en plusieurs et différentes ethnies, à savoir haalpulaar’en, fulɓe et lawɓe ; Tabital Pulaagu France dont l’unité et la cohésion des Fulɓe est l’un de ses objectifs principaux, refuse avec toute son énergie toute tentative de subdivision de Fulɓe du Sénégal en plusieurs ethnies différentes.
Il ne fait pas de doute que les fulɓe qui ont en commun une seule langue et une seule culture constituent une et une seule ethnie indivisible, à l’instar des autres communautés sénégalaises.
Notre vigoureuse protestation fait appel à tous les fulɓe en général et ceux du Sénégal en particulier et surtout ceux qui sont adhérents à Tabital Pulaagu France à travers toutes nos cellules et au-delà de nos militants de se dresser comme un seul homme en informant toutes nos familles, parents, amis et toutes nos connaissances concernés par ce recensement de ne répondre qu’à l’appellation de Pullo au singulier et de Fulɓe au pluriel.
Á cet effet, nous lançons un appel solonnel à tous les fulɓe d’utiliser toutes les voies et moyens légitimes et paficiques en pesant sur tout leurs poids dans leurs relations pour atteindre nos objectifs.
Vive le pulaagu et son unité !
Président de Tabital Pulaagu France
WONE Mamadou Saïdou


text:
Enen kadi en mawninay ɗemngal Arabu ngal?
Sakiraaɓe tedduɓe, Ñalnde 18 Deesaambur / Bowte 2017– wano woowiri non e hitaande kala- winndere nden fof mawninno ñalngu ɗemngal aarabu ngal e yamaruyee Unesco, suɓiiɓe nden feere mawningol ɗemngal aarabu ngal Jokkito »
Kawral am e yumma Salamatu Soh, ka jaaɓi-haaɗtirde Mohammed V, Rabat 2017-09-27
Yumma Salamatu Soh, anndiraaɓe Salamatou Sow, wiɗtotooɗo ka jaaɓi-haaɗtirde Ñamee (NIGER), ɗemɗiyaŋke humpitiiɗo fii Fulfulde e Pulaaku, nodditano tawtoreede e bensondiral mawngal waɗngal ka laamateeri Marok, e nder Saare mawnde nden Rabat Jokkito »
Gonal Fulfulde ndeer gannde kese
Fulfulde e gannde kese, ko tiitoonde winndannde nde wiɗtooɓe ɗiɗo (2) misranaaɓe hawtiti winndi, ɓen ngoni : Dr. Aadel Usmaan Imam Ayat, jannginoowo ɗemɗe afrik, to Duɗal Ɗemɗe e Eggo (faculté de Jokkito »
Ciimtol FPU & FPUNA nder Washington: 7, 8 & 9 lewru Morso (July), 2017
Taariika Fulɓe Progressive Union (FPU) ko mojobere daraniinde fiyaakuuji renndo e pinal. Ko e hitaande 1966 nde sincaa e nder Sarlon. Innde mayre aranere nden fewndo nde sincaa ko Fullah Youth Organization Jokkito »
Nafitorgol karallaaji kesi fii jannugol Fulfulde
Gila internet layi, humindiri jamaaji ɗin, wontuno laawol lumbinirngol miijooji e eɓɓooje, maandinirngol jannde e gannde. Ko e ngol laawol kadi yimɓe ɓen waɗti daɗndirde ngaddamaakuuji maɓɓe e finaa-tawaaji maɓɓe, seɓitoriiɗi mulugol. Jokkito »
Kaɓɓe Tawhid (3)
Al’ iraadatu
Muuyugol ngol
Innal’Allaaha
Kanko Allaahu.
Yaf’alu
Himo huuwa.
Maa yuriidu
Huunde ko O muuyi (yiɗude).
Al’ilmu
Anndal ngal
Innal’Allaaha
Kanko Allaahu.
Alaa kulli shay’in
E dow kala huunde.
Aliimun
Ko O annduɗo.
Al’ hayaatu
Ngurdam ɗam
Wata wakkal
Hoolor.
Alal hayyil’lazii
E hoore On tedduɗo.
Laa yamuutu
Mo maayaata
Firo: Hajja Maryama Keso Bah
Fewniti ɗi: Muhamma’Tafsiir SALAMABANDE
Mo Misiide Ɓamtaare
Natal: Webfuuta


text:
Eɗen kaalatnoo wonde Ñaawirde Kuuge Winndere ina jogori waɗtude hiisaade loppitgol leyɗe janane walla bonnugol sato no warhoore nii, potɗo ñaaweede, no warkoyeeɓe heddiiɓe ɓee nii. Goomu yonaaɓe gure komin Teekaan Muritani (Madiina fanay, Ndikiin Aali Kan, Ñakwar, Sima I, II, III e IV, Teekaan, Koleyla, Meleyga, Ksaar Mbarik) ina mbinndunoo hooreejo leydi Muritani ɓataake caaktaaɗo, gila 17 marse 2016.
Ɓe kolliti e oon ɓataake ko ngonka leyɗe komin Teekaan, e faayre mawnde nde ɓe ngondi sibu maɓɓe hulde hoto ɓe ɓoleede leyɗe maɓɓe ndema, ɓe ɗaɓɓiri mo ballal e ɗuum.
Ɓe mbiyi heen « lebbi keewɗi jooni amin ngondi e jaakre e najoore mawnde nde min njiyi peŋɗe ina ñiɓee, fotde ujunnaaje keewɗe hektaar gese amen ina kullee (gese amen ndema e durnirɗe) ɗe min tawri taaniraaɓe amen. Ɗum toɗɗii ko 2 000 ha kolongal hakkunde maayo Sengaal e caaɗngol Njawaan, ganndirangol kadi Daakla-Teekaan, hakkunde wuro Teekaan bannge hirnaange e wuro Ñakwar bannge fuɗnaange, tawi hay kiliifa gooto haalanaani min ko ɗum woni. » « Min kiisii ko hakkeeji amen ɗi Doosgal Leydi ndii heɓtinani min ko njaɓɓaaɗi ɗoo. » Hol ɗiin hakkeeji ?
- Hakke humpiteede
Golle ɗee nana mbaɗee e nder niɓɓere ɓurnde fof hulɓinaade, sibu alaa fof kiliifa laamu haalani min ko ɗuum woni. Min nganndaa hol yamirɓe ɗee golle, hol rokkaaɓe leyɗe amen, hol ko jogori waɗeede heen. Gollotooɓe heen ɓee, ko wiyaaɓe yo muɓɓu kunuɗe mum en.
Faayre amen ɓeydii mawnude nde min teskii ɗoon soldateeɓe konu men. E kolce bamɗi, min nanii ko gollooɓe ummoriiɓe leyɗe Golf ndokkaa ɗoon. So ɗuum laatiima, kaawis maa ɓeydo nanngude min, sibu ɗum firti ko konu men, potnoongu reende min e heedande min e njannguuji boowal, ina huutoree ngam siynude loppitgol leyɗe e nafoore tumanrankooɓe…
- Hakke jeyuuji gaadoraaɗi
Ina waɗɗii laamu reende jogiiɓe ɗiin jeyuuji e loppitgol ngol rewaani laawol. Dekre 2010-080 mo 31 marse 2010 jowitiiɗo e tabitingol sariya 83-027 ina farlini e laamu « nde waasata rokkude leyɗe denndaaɗe so wonaa tawa joomum en kaaldaama, e fawaade kadi e ɗooftagol geɗe aadeeje e faggudu e daartol e renndo e ngaynaaka e sato ». Ndeen fiɓnde worworde ko e ngardiigu leydi moƴƴu tuugii, kam e hakkeeji aadee, tee Fedde Ngootaagu Afrik (UA) ina heɓtini ɗum e nder Jamirooje jowitiiɗe e politikaaji leydi e nder Afrik kam e Jamirooje jowitiiɗe e ngardiigu kellifaangu leyɗeele e awo e dunli.
- Hakke boowal guurwuural
Golle gonɗe e siyneede ɗee puɗɗiima lorde no feewi nguurndam yimɓe nokku oo : leydi ndokkaandi ndii naattii haa e nokkuuji koɗorɗe, haɗtii yimɓe ɓee hay golle faggudu e renndo (hay ekkolaajo ndaɗaani heen), laabi e lappi taƴii, uddaama, hay remooɓe nattii dañde ɗo ndewi ngam yahde gese mum en walla yillaade gure cawndiiɗe. Hay huunde woppanaaka jawdi e durnirɗe. Madiina Fanay e Ñakwar njookiima, ɗawaama hakke mum en jogaade boowal hurum guurwuural hono no eɓɓiraa e laabi e sariyaaji jowitiiɗi heen, haa arti noon e kuule 28, 29 e 54 dekere 2000-089 mo 17 sulyee 2000 jowitiiɗo e juɓɓitingol jeyi leydi.
- Batte e sato (taariindi)
Batte eɓɓaande ndee e sato amen ina soklini min no feewi sibu golle mum ina njahdi e feƴƴere leɗɗe ɓurtunde. Kala ko yimɓe nokku oo ngollinoo duuɓi e kitaale ngam nehde leɗɗe e hisnude sato ngoo bonnaama. Baasgol geɗe ɗee laaɓtuɗe ina addana yimɓe miijaade wonde batte majje e sato ngoo e renndo ngoo teskaaka, golle ɗee ngonaa golle miijaaɗe, haa arti noon e ɗooftagol majje Doosɗe Sato, e nder kuulal mum 14.
Haa e oo sahaa ɓe keɓaani jaabtawol. Ɗum noon, so ardiiɓe leydi ndii mbaɗtaani hakkille e nafooje ɓesngu, ma a taw, ñalawma maa ar, CPI toppitoo geɗe ɗee.
Tonngol Bookara Aamadu Bah
Ƴoogirde : http://www.kassataya.com/mauritanie/20052-land-grabbing-en-mauritanie-le-feu-qui-couve


text:
Kastaado e kuude Abubakar Jijiwa
On salminaama Banndiraaɓe Tedduɓe,
yewtere men nde hannde en ngondi e Musidɗo
men tedduɗo wiyeteeɗo Alhaji Abubakar Jijiwa
Pullo Adamaawa Niijeriya hooreejo tefooɓe
kubaaruji (journalist) ɗi Tele (television) e rajooji.
O jogiino Teddungal ley hooreejo Adamawaa
wudtudu (faro) ceede , men yewtindiri e maako o
waɗii noddaandu e dow men enen Fulɓe, nden e
hokki (Rokki). Kubaaru maako leyɗeele keewɗe o
yehi e nder Adunaaru ndu, ngam nanango noppi
moon wiidiyo ɗum men mbaɗan-ɗum e youtube
amen so GENO jaɓii, on yettaama Banndiraaɓe
Tedduɓe, so(to) yejjite kubaaruji ɗin e ɗi arana
on(warana on) e ɗo Suudu Fulɓe Media on
jaaraama.
[ Adam Gettado Fulbe]


text:
Tuma nde Liyonel Mesii, yillii leydi Gabon, Aali Bonngoo e laamu mum ndukraama, ñiŋaa no feewi. Tuggude nde hoodere mawnde fuku koyɗe, arsantinnaajo mo kippu Barseloon wi’i koyɗe cip dow leydi Alhajji Umaar Bonngoo, saaktooɓe kabaruuji, dobotooɓe geeseeji enternet kam e luulndo leydi ndii ndañii ko ina coccoo. Naamnde maɓɓe mawɗe ɗee ko holi ko woni jooni gini golle ɗowngu laamu leydi ndii ?
Mbele engu jogii garwanɗe (ko himmi ko laamu ngu ardini), walla alaa, ko e memmbaade tan ngu woni ? Urmbiti noon duko ngoo, ko garaangal toon pettoowo fuku ŋanaa, hono Liyonel Mesii, jippiiɗo e ndiwoowa mum ɓoornaaki so wonaa simbisel ñillel e tuubayel ceekingel kaaɗngel dow koppi, yalti ina waɗi juuɗe e poosooji koyɗe, ellee garɗo yuurnaade (e wiyde maɓɓe), wasorde.
E nder ndii leydi, ɗo luure keewi, njillu arsantinnaajo mo Kippu Barseloon, ina woɗɗi boom nanondireede. Lannda luulndo UPG, kañum kam nii yiyri ko Liyonel Mesii ina ŋakkaa nehdi e hurum no feewi: « Mesii, hoodere winndereyankoore foku ari ko ina waɗi juuɗe e poosooji, holtaani, laaɓaani, yooɗnaaki, hay waare mum femmbaani, ellii jilliiɗo “zoo”, ɗo kulle ladde ɗehatee », hono no jaaynde Figaro ƴettitiri haala kaa. Won ɓeen noon ina njiyra ɗum to bannge Aali Bonngoo e to Mesii too fof, ko ɗum yankinaare tan e tellitinde hoore mum haa jaamaano oo heɓa ɗum, ɓeya gaa ne ina mbiya, ɗum wonaani so wonaa lonngorɗe politiki, mbele heɓde won ɓeen!
« Timmuɗo, joom aadi »
Aali Bonngoo Odimmbaa, hooreejo leydi ndii, holliti kañum ko yiyaanii e Mesii so wonaa ko o gorko joom konngol: « Nana wona duuɓi seeɗa, mi tawii mo Barseloon, caggal yeewtere seeɗa, o fodani mi, maa o yillo Gaboŋ, waɗde ko o joom konngol tan, kuuɓnuɗo aadi mum ». Nii woni o arii, o tawtoraama kisa gaafgol haayre adannde dingiral foku koyɗe (estaad) to wuro Poor Sentiy, wuro ɗiɗmo leydi ndii, wuro alɗirngo ndeelam petoroŋ. Kanko Mesii ne o hollitii ko e bismaang ngo o nootii, kam e ɗaɓɓitaande sehilaaɓe makko Samiyeel Etoo e Dekoo, ɓe o fettidi Barsaloon, etee kadi ɓeen hannde ko e diisneteeɓe Aali Bonngoo njeyaa. Ciftinen kadi, ko leydi Gabon foti jaɓɓaade kawgel fuku Afrik 2017 (CAN 2017). Gaafgol ngol waɗi ko e dow dingiral jaajngal, keewngal ceenal, e yeeso yimɓe laamu, kalifaaɓe tedduɓe heewɓe kam e jaaynooɓe yonɓe.
«Peelee ariino Gaboŋ, woodii ko mofanaa»
Estaad gaafanaaɗo haayre adannde oo, eɓɓanaa ko hedde 20 000 jooɗorde (palaas), tawi ko e makko foti fetteede kawte gadane ƴeewndorɗe gila e lewru nowammburu 2016. Golle mum poti gasde ko e maayirɗe 2015. Leydi Gabon yuɓɓiniino kawgel ngel nder hitaande 2012 wallondirde e leydi hoɗdiindi mum Gine Ekuwatoriyaal, yuɓɓinde kawgel 2015. Eyyoo, njillu Mesii ina siftina en njillu ngoɗngu ! Kaananke fuku Peelee mo Bereesiil, ñookananoo ma 2,5 milyaar e kaalis seefaa, ko ina tolnoo e 3,8 milioŋ Oroo, nder balɗe 5 tan njillu toon to Gaboŋ, hono no jaaynde Figaro. So tawii ɗuum jaalɗii, ko alaa e sago gabonaaɓe njiɗa loskude so tawii alaa ko sornii les.
Dooro Gey-Boobo Loonde


text:
Ko jooni e kikiiɗe alet 16 Awril, daɗɗunoo batu laamu Senegaal e Dental Daakaa e gardagol Abdullaay Daawuuda Jallo to bannge laamu too. E konngol Abdullaay Daawuuda Jallo… laamu nguu eɓɓii ummonaade gila law nokku daakaa oo e feewnitde ɗum. E daakaa garoowo kala kala mo ina daakoo, maa holle nokku mum so yettiima tawa wonaa feewnude caaleeje huɗo. Ina jeyaa heen kadi waɗde boli e laabi kam e nokkuuji kaanɗi woodde.
Caggal konngol makko ko Ceerno Abdul Asiis Ceerno jaabtii. O hollirii peewnitgol Daakaa oo maa addu waylowaylo to bannge koɗorɗe ɗee. moni fof hoɗnete kono hoɗnataa hoore mum etee wonaa ko e oo nokku tan ngonat mi.Binnditgol ngol fuɗɗitiima ngamanndude no daakaaji ɗii potata e moni heen fof no foti yimbe ndaakatoo e mum.
JONNDE LAAMU NGUU E DAAKAA: ABDULLAAY DAAWUUDA JALLO YETTINII PODOOJE MUM
Ko jooni e kikiiɗe alet 16 Awril, daɗɗunoo batu laamu Senegaal e Dental Daakaa e gardagol Abdullaay Daawuuda Jallo to bannge laamu too. E konngol Abdullaay Daawuuda Jallo… laamu nguu eɓɓii ummonaade gila law nokku daakaa oo e feewnitde ɗum. E daakaa garoowo kala kala mo ina daakoo, maa holle nokku mum so yettiima tawa wonaa feewnude caaleeje huɗo. Ina jeyaa heen kadi waɗde boli e laabi kam e nokkuuji kaanɗi woodde.
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Rajo Lewlawal
Ziar annuelle 2018
Pulaar TV
Cakkite+
-
-
NANONDIRAL E EKKOL OO : BATTE JATTAN KO LATTANPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDOTEERU OOGO : WURO KAAWEL WOYTII KO NDIYAMPosted in: Joljole Comments: 0
-
RENNDO TEERU OOGO : HAMARAABE CEPPII NGAM KUURAA E LAABIPosted in: Joljole Comments: 0
-
JAAYNDEEJI SENEGAAL ALTINE 30 AWRIL 2018Posted in: Joljole Comments: 0
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0


text:
26 desaambar 2017 ko ñalngu teskinngu e daartol leydi Liberiyaa sibu ko ngol woni go’o ko lomlomtondiral dewrungal e woote ina waɗa e leydi hee gila 1944, kono kadi, sabu toɗɗegol ɓurnooɗo lollirde waawde fettude bal hooreejo leydi. Oon woni biyeteeɗo George Weah. Ko ngol wonnoo tataɓol ko omo birga ardaade leydi ndii : gadanol ngol ko e 2005, nde o fooɗondirnoo e Ellen Johnson Sirleaf, ɗiɗmol ngol ko e 2011, ɗo o sukkunoo e kanndidaa biyeteeɗo Winston Tubman.
Ellen Johnson, debbo gidiiɗo ardaade leydi e nder Afrik, jahroowo hikka e duuɓi 78, ko kañum felliti woppude laamu caggal duuɓi 12 ngardiigu leydi ndii e nde miijii wonde leydi ndii heblaniima lomlomtondiral. Ina wayi no o juumaani sibu woote ɗee mbaɗii e deeƴre haa hooreejo keso waawii toɗɗeede.
George Weah ina yahra hikka e duuɓi 51. Ko o pettoowo bal ŋanaa o wonnoo sibu, e fettooɓe afriknaaɓe ɓee fof, ko kanko tan dañi rokkeede ko wiyetee ballon d’or koo (bal kaŋŋe). Ɗum waɗnoo ko e hitaande 1995, tawi omo fetta e kolob biyeteeɗe Milan AC. O fettiino bal e nokkuuji keewɗi, gila e Kamaruun haa Farayse, Itaali, Angalteer haa to Emiraaji Arab dentuɗi hade makko ɓoortude paɗe e ɓoornaade wutte politik, sabu, e wiyde makko « yiɗde leydi makko e horsinde yimɓe mum » e « ngam naftude leydi makko » ndi nganndu-ɗaa, gila kitaale 1990, wonnoo ko e kareeli ɓesngu bonɗi, deeƴre arti e mum tan ko e hitaande 2003.
Weah woppirnoo jaŋde ko e jaŋde hakkundeere ngam fettoyde bal. Kono o ɓamtiino jaŋde ngam heblanaade wonde mawɗo leydi, o woni e janngude ko faati e sariya nder duɗal jaaɓi-haaɗtirde Amerik gootal…
Bookara Aamadu Bah


text:
Naajeeriya hawtan hoore bee UN e kuɓɓirle ngam Luumooku
Ngomnati lesdi Naajeeriya andini hawtan hoore bee hukuuma ngilla ferwere ka majaliisaaru mobgal lesdɗe duuniyaaru (UNWTO) saare letebijin CNN e goɗɗe kuɓɓirle jooɗiiɗe jonde hoore maaje fuu ngam sembiɗinki yebre pijirle gembitaali e fannuuji ceeduɗi ɗi adi ndondonuuji e peinaaɗi fu under lesdi ndin.
Ministaajo caakol kubaruuji e adi ndondonuuji mo lesdi Naajeeriya, Alhaji Lai Mohammed, on wangini kaa haa gallure Lagos nyande altine yawtunde haa giidal kawtal hoore hakkunde marɓe juuɗe dow pijirle gembitaali e tafeteeɗi ngal dogginaa.
O wii kaɓɓidal ngal e alkindiral ngal haɓɓida bee jaabuuru wondu jooɗindu jonde hoore mum ndu Tony Elumelu Foundation, bankiiru wallitooru kompaniiji ndu lesdi Naajeeriya hukuuma lesdi birtaniya lesdi Naajeeriya ɗo waɗa fodde bawɗe ngam yiiki yebre nden fintinaama no handi haa latrta nde ɗo hokka wallinde her ɓamtuki kilanaaku riskuuji lesdi.
Gurin/VON