text:
Kalifu tedduɗo,
Juɓɓule parlemaa kam e diisooji minisipaal ina potnoo hesɗitineede ko idii maayiirɗe hitaande 2011. Guwarnama mon, dirtinii laabi ɗiɗi kesɗitingol tataɓal senaa, kam e woote sarɗiyeeje (depiteeji) e minisipaal potnooɗe waɗde ko idii noowammbar 2011. Ɗumɗoo naatnii leydi e kiris juɓɓule dowla.
– Aɗa waawi haalande min hol laabi sariya tuugi-ɗon ngam dirtinde baylugol ɗee juɓɓule dowla ?
– Hol peeje cakku-ɗon ngam yaltinde leydi ndii e oo kiris juɓɓule dowla mo naatnu-ɗon leydi ndii ?
Paccirgol naamnal ngal
Dagagol dirtingol woote sarɗiyeeje e minisipaal 2011
Ñalnde 25 ut 2011, a yaltinii e jaaynde, e innde kalifu geɗe nder leydi e bellitgol, bayyinaango habroowo wonde woote senaa e sarɗiyeeje e minisipaal potnooɗe yuɓɓineede ñalnde 25 settaambar e 16 oktoobar 2011, ko ko ndirtintee. Mbiy-ɗaa wonde maa ngool dirtingol ƴettane yamiroore e batu hilifaaɓe. Ko noon woori, sibu ndeen yamiroore ƴettaama ñalnde 15 settaambar 2011.
Caggal ɗuum, guwarnama oo yettinii haala kaa to Diiso Doosɗe. Ina wiyee wonde Diiso doosɗe wiyi wonde dirtingol woote jeyaa ko e mbaawka mbellitaaka guwarnama. Ngam añde waasde ƴettande ɗum sariya, mbiy-ɗon Diiso Doosɗe fellitii ɓeydude manndaa suudu sarɗi haa lewru mee 2012. Alaa ko Diiso ngoo haali wonande manndaa senaateeruuji timmunooɗo gila marse 2011, alaa ko ngo haali e manndaa diisooji minisipaal potnooɗi joofde e noowammbar 2011.
Tuggi ndeen, ɓesngu nguu (haa arti noon e ñaawooɓe e jaayɗe e huunde e hoohooɓe politik) fuɗɗii sikkitaade dagagol ɗee kuule ƴettaaɗe.
– Hol no yimɓe paamirta ko kalifu geɗe nder leydi e bellitgol dirtini woote ɗe sariya, haa arti noon e doosɗe leydi, ndotti laje mum en, dirtiniri ɗum bayyinaango ɓolo, caggal ɗuum, jonte tati caggal ɗuum, batu hilifaaɓe ƴettani ɗum yamiroore ?
– Hol mbaawka mbellitaaka laamu waawi jogaade ngam ƴettude kuule tarñooje doosɗe leydi ?
– Hol ko haɗnoo on, nde ƴettaton ndee yamiroore ndee, diisnaade Ñaawirde toownde, hono no ɗum feeñniraa e mbaawkaaji mum nii, e nder kuulal 12 ordonaas tŋ 2007-012 mo 8 feebariyee 2007, ordonaas jowitiiɗo e njuɓɓudi ñaawoore ?
Kalifu tedduɗo, binndaaɗe men jowitiiɗe e ooɗoo fannu ina laaɓti no feewi, soklaani ko neɗɗo ina wona karallo ñaawoore ngam teskaade wonde ndee feere dirtingol woote nde ƴettu-ɗon, rewaani laawol. Ƴetten tan yeru Asaambele Ngenndi.
Kuulal 47 Doosɗe leydi wiyi : « Depiteeji Asaambele ngootanaa ko duuɓi joy (5) rewrude e woote kuftodinɗe ».
Ndeke ko Doosɗe leydi ndotti manndaa depiteeji haa laaɓti, alaa ko waawi waylude ɗuum so wonaa sariya doosgal leydi kadi.
Yamiroore tŋ 91-028 nde 7 oktoobar 1991 yowitiinde e sariya doosgal, paatuɗo e suɓngo depiteeji Asaambele ngenndi baylaaɗo, ina ƴettiti, e kuulal mum gadanal : « Asaambele Ngenndi ko depiteeji cuɓaaɗi wonande daawal duuɓi joy (5), rewrude e woote kuftodinɗe. »
Kuulal 2 oon sariya doosgal ina laɓɓitini « mbaawkaaji Asaambele ngenndi njoofata ko e udditgol joɗnde aadoraande lewru noowammbar hitaande joyaɓere caggal toɗɗegol mum.
Woote kuftodinɗe ina njuɓɓinee e nder balɗe capanɗe jeegom (60) ko adii joofgol mbaawka Asaambele ngenndi, so wonaa tawa ko o pusanooɗo. »
Ɗum firti ko manndaa ooɗoo Asaambele joofii gila 14 noowammbar 2011 (ñalnde Asaambele keso fotnoo fuɗɗaade golle) ; woote depiteeji potnoo yuɓɓineede ko hakkunde 15 settaambar e 13 noowammbar 2011. Alaa fof feere woodi, so wonaa fusnoode Asaambele oo ko adii nde manndaa depiteeji ɗii timmata. Miɗo anndi njogor-ɗaa jaabaade mi, ko ko nan-mi banngeeji goɗɗi, so wiyde wonde kuule Diiso Sarɗinoowo ko kuule ñaawoore, nduttantaake !
Nganndaa noon oon hattan toɗɗii tan ko ñaawde mbele sariya ina yahdi walla alaa e doosɗe leydi. Ko waawnoo heen wonde fof, Diiso Doosɗe e hoore mum ko njuɓɓudi ngonndi e njiimaandi Doosɗe leydi kam e sariya doosgal juɓɓinɗo ɗum oo, tee alaa fof ɗo Diiso doosɗe hokkaa mbaawka ɓeydude manndaa woote, sibu ko doosɗe leydi tan ndotti oon manndaa.
Mbar Muhammed wul Abdel Asiis e hoore mum wiyaano, e tele Farayse biyeteeɗo France 24, wonde ina waɗɗii ɗum yuɓɓinde wooteeji e sahtu mum en (oktoobar 2011) hoto woppude sariya ? Mbele cukko hooreejo Asaambele gadano oo wiyaano, e konngol mum udditirgol joɗnde ɗiɗmere hitaande 2011, « ngon-ɗen ɗoo ko e joɗnde men aadoraande waɗtannde » ?
Sabu ndeeɗoo feere, ko guwarnama mon tan difii kaaɗoo ngonka ɗo hay depitee gooto, hay meer gooto alaa manndaa, ɗo juɓɓule dowla ɓurɗe himmude natti dagaade (diisooji meeriiji, cuuɗi sarɗi, Ñaawirde toownde sompanoonde ngam siynude pollugol laamu 2008). Ndeke ngon-ɗen ko e ngonka ka aadoraaka ka leydi men meeɗaa anndude. Ɗumɗoo fotnoo adaade yuumtude ko e pusgol guwarnama mon oo, sibu, o nattii jogaade parlemaa dagiiɗo potɗo rokkude mo hoolaare.
Hujjaaji tigi-rigi caabiiɗi dirtingol wooteeji 2011
Kujjikiniri-ɗon dirtingol woote ɗee ko wiyde njiɗ-ɗon ko ɓeydaade moƴƴinde juɓɓingol majje e teskaade mbayliigaaji politik baawɗi yaltude e kaaldigal hakkunde golloɓe politik. Kono, ɗuum kadi, ko hujja tan. Goonga oo, ko gila 2008, to ɓuri toowde e laamu Muritani, ko ko ummanii bonnude etaa-siwil leydi ndii, tee laaɓanaani yimɓe ɓee haa hannde hol ko woni heen faandaare maɓɓe. Mi roŋkii yo ɗumɗoo yaltu e hakkille am hee, ko ɗum tagi, ko ngol woni laawol tataɓol ko miɗo naamnoo maa ɗum e yeeso Asammbele hee. A etiima ittude gaa, aɗa waɗta too, kono ko kaalnoo-mi koo fof woni ko e laataade. Ngolɗoo laawol, njogor-mi teeŋtinde ko dartingol peewnugol karte dentitee, geɗal jojjungal wonande woote.
Enen fof eɗen nganndi kartal dentitee puɗɗingal feewneede e hitaande 2000 ngal, feewnaa ko e tuugaade e eɓɓaande nde lajal duuɓi ɗiɗi, eɓɓaande waɗtaande Ardorde yowitiinde e Ardorde huuftodinnde kisal ngenndi. Eɓɓaande ndee ina joginoo masiŋ kiiɗɗo coodanooɗo e sosiyatee SAGEM, potnooɗo hesɗitinireede kaɓirɗe kese. Kontraa keso boom waɗdanooma e SAGEM ngam feewnude karte dentitee e paaspooruuji e permiiji konndiir tawa kam en fof ko tonngoode wootere njogii (miijo tonngoode heɓtinirde ngenndiire wonande kaayitaaji etaa-siwil ina woodnoo ndeke gila ndeen).
Caggal ɗuum, eɓɓaande kartal dentitee ndee wonaa e bonniteede haa boni. Kontraa keso oo niilnaa, noddaango golle woɗngo waɗaa, sosiyateeji ɗiɗi ƴettaa, tawi noon heen sosiyatee fof ina jogii ɗoo neɗɗo mum : hono SAGEM, ɗaɓɓunooɗo 12 miliyoŋ dolaar e sosiyatee Itaalinaajo-Malesinaajo, ɗaɓɓunooɗo 18 miliyoŋ dolaar. Ko haawnii heen koo, ko sosiyatee ɓurɗo tiiɗde oo suɓaa. Nde tawnoo noon o alaa kattanɗe coklaaɗe ɗee, oon sosiyatee rutii, termondiri e jooɗaniiɗo SAGEM ; oon jaɓi ruttitde ɓe miliyoŋaaji 6 dolaar ɗii. Nii woni, jooɗaniiɗo sosiyatee cuɓaaɗo oo, gañiima miliyoŋaaji 6 dolaar tawi alaa fof ko golli (ko ɗum tigi woni Ceb-ciib).
Eɓɓaande ndee fellitaa uddeede e lewru settaambar 2009. Masiŋaaji gonnooɗi e komisariyaaji ɗii fof ndenndinaa ɗo gootel, kono mi wiyaama wonde, ko ina wona ujunnaaje karte dentitee peewnanooɗe, ina njooɗii, ndokkaaka joom mum en.
Caggal woote gardagol leydi 2009, ellee hankadi nguurndam ko ko dartii e leydi hee, walla kam ɗam ustiima no feewi : hay kartal gootal dentitee rokkaaka gila ndeen, karte peewnanooɗe e 2000 e 2001 nduumtii, tee mbaawaa hesɗitineede. Kono, ɗum haɗaani aduna jokkude. E nder heen, laje woote ɗe Doosɗe leydi ndottunoo njettiima, ɓennii. Guwarnama leydi men ƴettii yamiroore fuuynde ɓeydoore nguurndam kaayitaaji ɓooyɗi ɗii.
Ine wiyee wonde ko ina tolnoo e 600 000 ɗaɓɓaande kartal dentitee inan njooɗii, ina padi ! Mate on njiyataa caɗeele ɗumɗoo jibini to bannge kisal, wonande ɗannotooɓe, wonande kuuɓnugol sarwisaaji e soklaaji katojinɗi e jogagol kartal dentitee ? En kaalaani nii ko faati e woote.
Tee, kampaañ binnditagol mo yimɓe fof kawri e gallugol mum oo, mo cali-ɗon dartinde oo, waawataa abada lomtaade ɗoon ; tee, ko cukkaton ɗoo, oɗon cukka too koo fof, alaa ko jogori waylude heen. Ina wiyee hay lajal jaltugol seedewal gadanal kartal dentitee kesal ngal (ngal hooreejo leydi ndii) potnongal yaltude ñalnde 28 noowammbar 2011, roŋkaama ɗoofteede.
Hannde, Muritani woni ko e jiiɓru mawndu, huftodinndu to bannge etaa-siwil. Hay leyɗe gonnooɗe e wolde ɓesngu mbayaani noon. Maa ñalawma ar, nde saabiiɓe nduu jiiɓru naamnittee ko mbaɗi koo.
Kalifu, ko ɗumɗoo woni ngonka tabitka, ɗo naatnu-ɗon leydi ndii hannde, kaɗka on yuɓɓinde woote ; ɗum jiidaa e caɗeele goɗɗe goodɗe to bannge njuɓɓudi e karallaagal e ngalu. Naamnagol partiiji politik yo ɗaɓɓu dirtingol woote, ko feere kuutori-ɗon ngam suuɗde gallugol mon. Mbar tan nde yoga e partiiji Jokkorde Luulndo Demokarasi (COD) jaɓaano rullineede e ndee wilde haa ndañon mo peccu-ɗon ngal doŋngal teddungal, keewngal tanaa.
Hannde, ellee ko bona peeje en, ɓe ngalaa kadi hay hattan gooto, koni leydi ndi, naatni ɗum e ngonka ka aadoraaka. Miɗo goongɗini e ɓernde am wonde, welata persidaa Abdel Asiis tan, ko ngonka mbaaka nii, ɗo kañum gooto e BASEP mum mbaɗata ko mbelaa.
Miɗo hesɗitina kadi naamnal am feewde e maa : hol no ndartinirton, e hol nde ndartinton oo kiris juɓɓule dowla bonɗo ?
On njaaraama


c: text/html

text:
Jaɓɓorgo Pese Diine
Pesol: Diine
Daartol annabeeɓe nayo : Yuusaa, Iliyaas, Ilyas’aa e Sam’uun (2)
Daartol annabi Ilyaas Hono biyateeɗo Kaaba El-ahbaari wiyi : nde Annabi Ilyaas jibinaa ndee, tawaama e mum annoore mawnde sanne, nde nganndu-ɗaa, ina waawi yaynaade...
Muhammed Lemin wul Shah : « annduɓe men mbayi ko no Yahuud...
E wiyde faghih (ganndo sariya) muritaninaajo gooto ina wiyee Muhammed Lemin wul Shah « annduɓe diine leydi ndii mbayi ko no Yahuud en nii …...
Daartol annabeeɓe nayo : Yuusaa, Iliyaas, Ilyas’aa e Sam’uun
Daartol annabi Yuusaa Hono ooɗoo Yuusaa ƴettiti lefol Annabaagu ko caggal Annabi Muusaa, (JKM), o daranii jihaadi, Geno...
Maayde Namruuja ɓiy Kan haan
Ko Adii fof alaa e sago ngannden holi oon Namruuja ? e holtoo jeyaa ? Namruuja ko laamɗo canndollinɗo wonnoo; innde nde noon ittaa...
Nguurndam Annabi Saalihu (2)
Caggal ɗuum, laamɗo oo hucciti e yimɓe mum o wiyi ɓe : “jooni noon hol no njiyiru-ɗon ko o haali ko ?” Ɓe keɓɓitii...
Ziyaara noogaas e joyaɓo Ceerno Maajakate Kah to Siwol
Ko hikka waɗata duuɓi 25 ko ceerno Maajakate Kah waɗantee ñalɗi mawɗi diine e dewal toon to wuro men Aañam Siwol. Ko ñalnde Hoore-Biir...
Joologol firaawna e koreeji mum
Ko nii ɗum wayi : e nanallaaji, hono Alla toowɗo oo jippinii Jibril (JKM) (JKM) e dow leydi e ayaawo neɗɗo ina ñaantii haa...
Annabi Muusaa e Khadara (8)
Biyeteeɗo Kaaba El ahbaari wiyi wonde nde Alla totti Annabi Muusaa deftere Tawraata ndee, o heɓi kadi ganndal keewngal, Annabi Muusaa wiyi : “eehey ma...
Daartol nguurndam Annabi Muusaa (6) : Jaltugol Muusaa Mudeyyana
Nde Annabi Muusaa mo (JKM) yalti, o yahi to leydi Mudeyyana, o mo yahatnoo tan, haa o tawi aynaaɓe ina njarna ndammiri e woyndu...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
So tawii wiɗtooji tuugiiɗi e ganndal siyaas (ɓarakke ƴiƴe hoore kam e ADN) kollitiino ko ɓooyi wonde ko Afrik woni mbootu winndere, ko ɗoon aadee e mbaydi mum hannde ndii idii hoɗde, hade mum uujde feewde duuɗe keddiiɗe ɗee, hannde, wiɗtooji to bannge ɗemɗe ko hono ɗuum ngoongɗini : mbootu denndaangal ɗemɗe kaaleteeɗe ina yaakoraa woni ko e Worgo Afrik (seerndu ɗum e leydi mbiyeteendi Afrik worgo).
So tawii wiɗtooji tuugiiɗi e ganndal siyaas (ɓarakke ƴiƴe hoore kam e ADN) kollitiino ko ɓooyi wonde ko Afrik woni mbootu winndere, ko ɗoon aadee e mbaydi mum hannde ndii idii hoɗde, hade mum uujde feewde duuɗe keddiiɗe ɗee, hannde, wiɗtooji to bannge ɗemɗe ko hono ɗuum ngoongɗini : mbootu denndaangal ɗemɗe kaaleteeɗe ina yaakoraa woni ko e Worgo Afrik (seerndu ɗum e leydi mbiyeteendi Afrik worgo).
E tuugnaade e wiɗto ganndo biyeteeɗo ‘Quentin Atkinson’, wiɗto bayyinaango e jaaynde (lollunde to bannge ganndal ttw), wiyeteende «Science», denndaangal ujunnaaje jeegom (6 000) ɗemɗe winndere ndee, calti (ummii) ko e ɗemngal bajjal ngal yimɓe Afriknaaɓe idiiɓe, kaalatnoo, ko ina wona jooni duuɓi capanɗe joy haa capanɗe jeeɗiɗi ujunere (50 000 haa 70 000 hitaande). Habri ɗum ko jaaynde wiyeteende ‘The Wall Street Journal’.
Wonande jaaynde ‘The New York Times’ ngoo yiyto ina haawnii. Nde tawnoo kelme ina njaawi waylaade, annduɓe ko fayti e ɗemɗe ina keewnoo wiyde mbaawaa woɗɗoyde no feewi e sahaaji ɓennuɗi ngam faamninde won ɗeen geɗe jotondirɗe e ɗemɗe. Haa e ñalawma hannde oo, «asko ɗemngal» ɓurngo juutde ɓuraani duuɓi 9 000. Ngoon woni asko suudu ɗemɗe «inndo-oropnaaje» (Farayse e Engele e yeru, ko e nduun suudu njeyaa). (…)
Wiɗto Atkinson ngoo noon toɗɗii ko kite (phonèmes) (ɗum woni alkule muume e laaɓɗe kam e baaruuji (tons) sibu mum en wonde geɗe ɗemngal ɓurɗe famɗude, ceerndooje hakkunde kelme ɗiɗi).
Ngo tuugii kadi ko e fiɓnde wiynde «so tawii yimɓe seeɗa ceegiima dental ɓurngal ɗum en mawnude, ɓe ngonata tan ko e seertude e donaaɗi e keertiiɗi ngaal dental». E wiyde Atkinson, ndeen fiɓnde ina waawi tabitineede e ɗemɗe (ina waɗi ɗemɗiyankooɓe ɓe njaɓaani ɗuum).
Nde o wiɗti 504 ɗemngal, Aktinson teskii ɗemɗe ɓurɗe heewde gowlaali ko e Afrik ngoni, ɗemɗe ɓurɗe famɗude gowlaali ɗee ngoni ko Amerik worgo kam e nder duuɗe Pasifik tolniiɗe e ŋori. Ɗum firti ko yimɓe ɓee ina ɓeydoo woɗɗude Afrik tan, gowlaali ɗemɗe maɓɓe ina majja.
(…) Aktinson yuurnitiima no feewi ɗemɗe kuutortooɗe «kilikaaji» (ɗum woni dille ɗemngal walla toni tan, tawa jofe naataani heen).
Ɗemɗe kaaleteeɗe to Worgo Afrik (Botswaana, Namibi, diiwaan Kap Rewo to leydi Afrik worgo, worgo Anngolaa), hono ɗemɗe Khoïsan, ko ɗee ɗemɗe kuutortoo haa hannde baar «kilik».
Wonaa keeweendi «kilikaaji» e ɗeen ɗemɗe woni ko maantini ko, alaa. Faayiida oo woni ko baasgol ɗemɗe keddiiɗe ɗee waɗde ɗiin baaruuji (kilikaaji). So tawii ɗeen ɗemɗe (ɗemɗe khoïsan ɗee) ɓuri keddiiɗe ɗee kala heewde baaruuji, eɗen mbaawi miijaade wonde ɗemɗe keddiiɗe ɗee kala ko e majje calti.
Sohini Ramachandran, ganndo gonɗo to Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Brown (to Amerik) biɗtoowo ko fayti e baylagol ciiri aadee en (évolution) wiyi : «Ko miijo teeŋtungo. Ɗemngal ko huunde waylodtoonde e ngonka no feewi. Ko ɗum tagi, ina faamnii so wiyaama wonde ko ɗemngal gootal woodnoo hade yimɓe ummaade e Afrik caroo e winndere hee. Ɗumɗoo kadi ina goongɗini no haanirta nii wiɗtooji men ɓennuɗi ɗii. Ndeke silsil baylagol innama aadee ina waawi jogaade mbaydi pinal ».
Bookara Aamadu Bah
(Ƴoogirde : slate.fr)


text:
“ Goomuyel laamiiɓe ɓee inan tan ɓeydoo alɗude, yimɓe leydi heddiiɓe ɓee inan tan ɓeydoo waasde”
Fedde nde wonaa laamuyeere haɓotoonde warhooreeji bonande jawdi wiyeteende Sherpa, joopiima kadi buuñgol cabbinngol e Muritani, no huunde ɓeydoore iiñcuru nder renndo, teppunde ɓamtaare leydi ndii. Nde joopii ɗum ko e ciimtol caaktangol ñalnde 28 settaambar 2017.
Eɗen ciftora, e marse 2013, Sherpa hucciniino ciimtol baangol noon e juɓɓule ñamnooje Muritani kaalisaaji gaadoraaɗe ɗee, kono, e wiyde Sherpa, gila ndeen, « ngonka kaa ɓeydii ko bonde, ɗum noon alaa no Sherpa waɗata so wonaa kadi dillinde hulnde ngam jeertinde yimɓe laawol goɗngol. Goomu ngardiingu leydi ndii ina jokki e happaade ngaluuji ñalnde kala, oon sahaa gooto mo leydi ndii wondi e caɗeele ɓurɗe teeŋtude gila nde njaru jamɗe yani. »
E wiyde William Burdon, hooreejo Sherpa « hannde, dalillaaji keewɗi ina ngaddana yimɓe miijaade wonde kaalisaaji keewɗi no feewi, ɗi pelle ñamlooje kaalisaaji ñamlata Muritani ɗii fof, naatata ko e wiiduru muuɗnugol e bonannde, kam e nder njuɓɓudi moolanaandi baaragol jawdi buur ».
Muritani fof e wonde leydi Afrik ɗimmiri to bannge keewgol oogirɗe, gila e jamɗe, kaŋŋe, kiri e ngaluuji diƴƴe (liɗɗi ekn.), kayri fof e wonde e hebaade waɗtude yeeyde kuɓɓam diƴƴeeje (hydrocarbures) hedde 2021, Muritani fof e famɗude yimɓe, hedde miliyoŋon nayon fat, ndi yejaa ko e leyɗe biyeteeɗe « keedɗe caggal », e, e wiyde FMI « ngonndi e nokku kersiniiɗo to bannge maaɗe buuñgol e njeenaari ».
William Bourdon wiyi kadi wonde « Muritani fof e jogaade fartaŋŋeeji mawɗi, ko leydi mbelndi wonande denndaangal mooftooɓe ko wujjaa e foksineeruuji ‘delinkaaji’ porlooji kaalisaaji tawi kulaani paayaani, ɓerɗe mum en ndeeƴi ».
Gajaaɗe politik e kaalis, ngardiigu mbonngu e kuufgol bonngol jawdi leydi ndii ina teppi faggudu mum. Ciimtol Sherpa ngol rokkii yeruuji keewɗi ɗo golle laamu kalfintee nder niɓɓere, yeru mahngo kanndaa keso kaa halfinanoongo sosiyatee mo alanaa ɗum humpito, tawi kadi ardii ɗum ko yimɓe ɓalliiɓe hooreejo leydi ndii, yeru mahngo santaraal kuuraa Nuwaasoot halfinaango kanndidaa ɓurnooɗo tiiɗde coodgu oo nde golle ɗee kalfintee ndee ekn.
Sherpa siftinii wonde wiɗtooji umminaama to Dental dowlaaji Amerik e to Kanadaa sabu tuumamuyaaji buuñgol joopiiɗi oogirde kaŋŋe Tasiast nde sosiyatee kanadaanaajo Kinros Gold Corporation gollotoo ndee.
Nanondire hakkunde gollirɗe (sosiyateeji) tumarankooje e gollirɗe muritaninaaje ɗe yimɓe yiytiniiɓe to bannge politik kuufi, ina tuumaa kadi soomde njeenaari e buuñgol. Yeru mo Sherpa rokki ko nanondiral hakkunde Muhammed Abdallaahi wul Yaha, meeɗnooɗo wonde kuuɓal dowla ko faati e gollingol jawdi, ɓadiiɗo hooreejo leydi Muhammed Abdel Asiis. Oon sosiyatee mo woodaano haa 2013, kam woni gollodiiɗo cuɓaaɗo Kinross, Total e Kosmos Energy ekn.
Sherpa ina haawaa kadi sababuuji gaddanɗi laamu Muritani waɗdude e sosiyatee Sinuwaa biyeteeɗo Poly Hondone, nanondiral feccere mbaroodi baawrungal, oon sosiyatee mo nganndu-ɗaa sinndii ko e Poly Hondone Technologies ganndiraaɗo njeeygu ngu rewaani laawol njogitaaje peewnaaɗe Siin feewde caggal leydi. E miijo Sherpa, ñamlooɓe kaalisaaji potaani yiyde deestaare waynde nii bonɗe tawi mbaɗataa hay dara. Sherpa ɗaɓɓii e ñamlooɓe leyɗeele kaalisaaji nde mbaawnata laamu Muritani hujjikinaade e hunanaade ko tiiɗi ngam dartinde ngol kaytugol bonngol, e yo wiɗtooji katojinaaɗi mbaɗe ko ɓuri yaawde. E miijo maɓɓɓe, “ ina waɗɗii ñamlooɓe kaalisaaji anndude e yenaneede ɗo kaalisaaji ñamlata ɗii naatnetee, ɓe kuutoroo paamningol e fawde e ñamaale ɗee sarɗiiji, hoto ɗi mbooyneede.”
Caggal nde ciimtol ngol saaktaa, ngol neldaama e juɓɓule ñamlooje kaalisaaji ɗee, ko wayi no FMI e Banke aduneejo, e FADES e BAD, e AFD, e Goomu Orop e USAID ekn.
Ciimtol ngol feccitii ko e dame 4 caggal ngardiindi ndii. Ngol feeñninii kadi ngoƴaaji tati, ɗi njogor-ɗen jubbude e mum en seeɗa.
Tiitoonde damal gadanal ngal ko « Muritani e maale kiite ngaluuji ».
« Kiite ngaluuji tago » ko konngol cifotoongol ngonka kaawniika ka leyɗeele keewɗe ngaluuji tago baaɗi no petroŋ (leyɗe aarabeeɓe, Niiseriyaa, Anngolaa, Alaseri, ekn) e jamɗe (Gine konaakiri, Muritani, Konngo ekn) e kaŋŋe ekn. ngondi, so ronkude ƴellitaade e heewde caɗeele. Nde jam ndee, heewde ngaluuji ko malu fotnoo wonde, kono ina teskaa e winndere hee, yoga e leyɗe ɗe Alla rokki ngalu keewngu ubbiingu e leydi, ina ngondi e caɗeele ƴellitaare, sibu buuñgol e njeenaari ina keewi tuddinde e mum en, ko jiidaa e golwole e kareeli ngam yiɗde jiimde ɗiin ngaluuji. Paamen tan wonaa ngaluuji ɗii e koye mum en kaɗata ƴellitaare ndee, haɗata nde ko kareeli ɗe ɗum jibinta walla diiñagol won ɗeen ceŋɗe renndo e laamu caloo woppude, tawi ndartorii ko njeenaari e buuñgol…
Muritani noon wonaa ɗiin ngaluuji tan jogii, sibu jeyaa ko e leyɗe winndere ndee ɓurɗe heewɗe liɗɗi (njuuteendi tufnde mum ko 720 km) ko jiidaa e jawdi ndariindi e leydi ndema ɓurtunde sokla leydi ndii… Kono ngaluuji ɗi ittanaani ɓesngu mayri tuuya.
Ciimtol ngol hollii wonde, e wiyde ciimtol cakkitiingol PNUD paatungol e ƴellitaare aadee, nder 188 leyɗe juurnitaaɗe ɗee, Muritani ari ko 156. E nder ɗuum :
- ɗaminaare nguurndam haaɗi ko e duuɓi 63 ;
- 55,6% muritaninaaɓe ko waasɓe, heen 29,9% ko waasɓe no feewi…;
- Ko 45,5% fat e mawɓe ɓee ɓoorii humambinnaagu.
« Ngoƴa gadano : sifaa no golle laamu kalfinirtee »
« E nder leydi ndi faggudu mum ƴellittoo, potndi ɗum noon waɗde jawdi keewndi e mahngo (laabi, kuɓeeje ekn…), kalfingol marseeji laamu keewaani teskaade ko nafata leydi ndii e yimɓe ɓee koo ; ɗi keewaani hafineede yimɓe ɓurɓe moƴƴude coggu, walla ɓurɓe waawde, ɓurɓe hattande. Ɗi keewi halfineede ko e suuɗaare, yimɓe walla sosiyateeji baawɗi buuñde halfinooɓe ɓee kaalisaaji, tawi golle mum ngonaa moƴƴe, sabu nafooje keeriiɗe ».
Ɗum noon ciimtol ngol yiɗi wiyde ko Muritani ko noon siforii, sibu ngol winndii « marseeji laamu keewɗi ndokkirtee ko « gré à gré » 1/ huunde nde ɗooftaaki doosɗe laaɓal e potndugol ndaartooɓe golle ɗee, e hakke halfineede golle buur ɓurɗe famɗude, 2/ tawi parlemaa diisnaaka walla horataa, tee yamiraani, 3/ e nafoore heeriinde yimɓe walla goomuuji ɓalliiɗi laamu ». Ngol rokkii heen yeruuji keewɗi ko wayi no mahngo kanndaa keso oo, santaraal kuuraa Nuwaasoot, walla tuugnorgal Emel 2012, anketaaji sabu tuumeede buuñgol, nanondire ɗe tuugaaki e potal baɗdaaɗe e sosiyateeji tumarankooji ekn…
« Ngoƴa ɗiɗmo : kuufgol ngol hellifaaka ngaluuji tago »
Ngaluuji tago joofii ɗoo ko denndaangal ngaluuji ɗi Alla ubbi e leydi : oogirɗe (njamndi, kaŋŋe, kirin kaalis, petroŋ, gaas ekn), ngaluuji diƴƴe, leydi ndema, dunli, henndu, ekn. Ciimtol ngol teskii ɗoo tan ko nanondiral baɗdangal e sosiyatee sinuwaa biyeteeɗo Poly-hondone-pelagic-fishery co, sibu maggal jogaade baɗte lugge e faggudu leydi ndii, nde tawnoo ko ɓuri heewde e dewiis (kaalis naatoowo) leydi ndii ko heen ummortoo. Awo ngoo tan ko sappoɓal PIB leydi ndii, ko 35 haa 50% (feccere) ko leydi ndii yeeyata caggal leydi. Awo ngoo ina liggina kadi fotde 45 000 neɗɗo, woni hedde 36% golle laamu laawɗinaaɗe.
E ngoon yeeso, laamu Muritani, ngam hisnude nguu ngalu, lelniino « Feere Jiilgol duumotoongol senngo Awooji e nehngo diƴƴe 2008-2012 » nde faandaare mum wonnoo « huuɓnude, rewrude e kuufgol duumotoongol ngaluuji diƴƴe, juumtingol ngartam ndañeteeɗam heen to bannge renndo e faggudu wonande ko ɗum naatnanta bidsee leydi ndii, ko gollotooɓe muritaninaaɓe heeriiɓe ndañata heen, to bannge golle dañeteeɗe heen kam e kisal nguura e ustugol baasal e leydi ndii ».
Kono ko winndaa e nanondiral ciifangal ñalnde 7 suwee 2010 hakkunde Muritani e sosiyetee sinnaajo POLY-HONDONE PELAGIC FISHERY CO. koo, ina woɗɗi ndeen feere lelnaande, sibu ngaal nanondiral ina eɓɓi maa sosiyatee oo mah waylirde mawnde jarnde 100 miliyoŋ dolaar Amerik, rokkee kam ne hakke awde fotde duuɓi 25 e diƴƴe Muritani wondude e newnaneede newnugol ɓurtungol kala ko faati e kaalis e njulaagu (hakkeeji duwaan, lempooji ekn)
Yeru, ko faati e awo ngoo alaa fof sarɗi fawaa heen, alaa haɗde woni heen ; ko seeɗa haalaa e jiilgol duumotoongol ngaluuji e naatirde hee tawi noon Banke Aduneeje e hoore mum hollitii faayre mum e battane awo e nder Muritani, sibu mum wontude « dañal kakindiingal ».
Sosiyatee oo rokkaama kadi boowal 60 000 m2 wondude e kunagol laamu Muritani ɓeydande ɗum heen dokkal boowal goɗngal so golle sosiyatee oo ɗaɓɓii ɗuum, yantude e woppaneede lempooji keewɗi. Yanti heen ngalɗoo nanondiral ina luutndii huunde e sariyaaji Muritani.
Caggal ko ina ɓura duuɓi jeegom caggal ko ngalɗoo nanondiral siifondiraa koo, yimɓe teskiima wonde ko wiyanoo maa sosiyatee oo gollin fotde 2 000 neɗɗo koo laataaki, sibu o gollintaa jooni ko ɓuri 700 neɗɗo.
Ko wiyatee eggingol karallaagal koo kadi waɗaani sibu laaɗe ɗee haa hannde peewnatee ko Siin. Heewɓe ina kaawaa ko addannoo guwarnama Muritani siifondireede ngalɗoo nanondiral wondude e geɗel goɗngel ɓeydungel tuumaamuya sibu oo sosiyatee ɓurnoo anndireede ko njeeygu njogitaaje peewnaaɗe Siin ngu rewaani laawol caggal leydi.
Sosiyatee POLY-HONDONE ko salndu sosiyatee biyeteeɗo POLY TECHNOLOGIES INC walla kam, ko famɗi fof, ina jokkondiri no feewi e oo sosiyatee sibu inɗe majje ina kuutoree kam en fof e nanondiral hee.
E desaambar 2012 laamu Muritani suɓii ko POLY TECHNOLOGIES INC ngam mahde tufnde konu e njulaagu hesere nder komin Njaago, nde njaru mum tolnii e 325 militoŋ dolaar (116 miliyaar ugiyya) ɗe laamu Muritani difii kam en fof, tawi ina sikkaa hay jeeyngal kalfingol golle gootal waɗaaka.
Ndaa noon POLY TECHNOLOGIES INC. ko sosiyatee ganndiraaɗo kafeeje buuñgol to Namibi, to Niiseer, e to Simmbaabuwee. E 2013 laamu Amerik fawii e makko kuugal sibu makko yaɓɓude laawol jowitiingol e baasgol hebbinde kaɓirɗe to Iraan, to Kooree Rewo e to Siiri.
E kaaltidgol nanondiral e Dental Orop cakkitiingal ngal, laamu Muritani naatnii heen taƴre yaltinoore awo barooɗe maayo biyeteeɗe ‘céphalopodes’ tolniingo e 40% njaru awo yeeyoyteengo caggal leydi. Muritaninaaɓe paamii ko wonnoo sabaabu ɗuum ko ɓooyaani koo sibu ministeer awo waɗii ƴele (jamirooje taƴaaɗe) ko ɓooyaani koo (baawɗe yeeyeede), tawi ko e hattan makko kanko tan « gooto », “ɗeen jamirooje ndokkaama doggol yimɓon seeɗa ɓe alaa ko jotondiri ɗum en so wonaa ɓallaade Hooreejo leydi oo, sibu ko ɓalliiɓe galle makko, walla waɗooɓe politik.”
« Ngoƴa tataɓo : kuufgol bonngol e baaragol kaalis buur»
So won joopiiɓe kuufgol ooñingol kaalis buur, woɗɓe njiyi e ngool kuufgol bonngol ko yiɗde ardiiɓe leydi ndii ruggude ngalu leydi ndii. FMI hollitii e ciimtol mum 2016 ngol wonde weltaaki e ko wasiyaaji mum ciyniraaka no hanirnoo nii. Ko noon kadi Banke Afrikeejo ngam ƴellitaare jooporii ngardiigu mbonngu kaalis buur leydi ndii. Kamɓe fof ɓe njoopiima ŋakkeende laaɓal e nder no kaalis leydi ndii firlitirtee nii.
So artii e bidsee dowla oo, laabi gollorɗi lelnaaɗi e sariya ɗii ɗooftaaka : parlemaa e Ñaawirde hiisaaji (Cour des Comptes) tinataa tee ina kumpaa kaalisaaji naatooji walla depasuuji laamu keewɗi (haa teeŋti noon e kaalisaaji jowitiiɗi e golle laamu).
Ko ɓuri heewde e baaragol kaalis buur rewrata ko e Banke santaraal (BCM) ɗo ko ɓuri heewde e kaalisaaji leydi ndii ndewrata. Nii woni, e wiyde luulndo, kaalisaaji leydi ndii keewɗi naatooji BCM ummoriiɗi caggal leydi mbinndetaake e sariya kaalisaaji (loi des finances) tee no kuutorirtee nii rewaani laabi kuutorɗi bidsee, yeru 50 miliyoŋ dolaar Amerik (18 miliyaar ugiyya) ɗi Sawuud rokkunoo Muritani, ɗi luulndo ngoo seeraani e naamnaade ɗo naati.
Ko noon kadi wonande 200 miliyoŋ dolaar (71 miliyaar ugiyya) ɗi Muritani heɓnoo e Libi, ummoriiɗi e ngostiigu Abdallaahi Senusi, gonnooɗo mawɗo sarwisaaji ñukkindo Kaddaafi, kaalis mo alaa fof ɗo feeñi e bidsee laamu nguu. Ɗumɗoo ko yeruuji seeɗa tan sibu BCM ina takkee ittude ñalnde kala kaalisaaji ittugol ngol rewaani laawol… BCM wontii kuutorgel baɗiraangel nafooje keeriiɗe ardiiɓe leydi ndii, yeru, yoga e jamirooje udditgol bankuuji dokkaaɗe tuugaaki e laaɓal… Ɗumɗoo ko yeruuji seeɗa tan kollitooji no kaalis leydi ndii gollortee…
E wiyde Sherpa hannde, ɗee geɗe kala mbaawaa jaggireede tan no geɗe teelɗuɗe, keɓtiiɗe nii, ɗe ceedtotoo ko ruggo ngalu leydi ngo ardiiɓe ɗum miijii, njuɓɓini, yahdungo e deestagol dowla nuunɗal.
Hakkunde 2010 e 2014 faggudu Muritani dañii fartaŋŋeeji mawɗi sabu ɓeydagol coodgu njamndi e kaŋŋe ekn. Dañal ummoriingal e njeeygu caggal leydi ɓeydiima fotde 71%. Dañirɗe bidsee laamu ɗee tan ɓeydiima laabi ɗiɗi sibu ko wonatnoo 200 miliyaar ugiyya wontii 400 miliyaar hitaande kala. E ngaal daawal kadi, Muritani naatnii ngalu keewngu ummoraade caggal leydi fotde 17,24 miliyaar dolaar (6 154 860 000 000 UM : ujunnaaje jeegom e teemedere e capanɗe joy e nay miliyaar e teemedde jeetati e capanɗe jeegom miliyoŋ ugiyya), kono ɗuum haɗaani SNIM ɗiccaade hannde.
« Gila o ari e laamu e hitaande 2009, persidaa Muhammed wul Abdel Asiis ko mahɗo njuɓɓudi baaragol ngaluuji leydi ndii ngam nafoore makko heeriinde e nafoore tamanngel yimɓe jeyaaɓe e goomu makko : yoga e ɓeen mbaɗaama e postooji laamu toowɗi walla ngardinaama sosiyateeji laamu tawi yoga heen alaa ko cosraa so wonaa haa keɓa marseeji e ɓuucaade kaalis buur. »
« Jawdi buur keewndi, haa arti e boowe e ekkolaaji njeeyaama ɓalliiɓe laamu nguu, ko wayi no komersaaji, tawi noon fotde 41,4% leydi ndii ko humambinneeɓe ».
« Ko ina wona duuɓi jooni, ujunnaaje keewɗe ektaar leyɗeele ndema, yeru to Daarel Barka, ɗo ɓaleeɓe leydi ndii nguuri ɗoo, loppitaama tottaama julaaɓe leydi ndii e tumarankooɓe. »
“ Ngolɗoo ɓuucagol ngalu leydi ndii fof tuugii ko e BASEP. E wiyde gollooɓe heewɓe kala ko ina dilla e leydi ndii ko e BASEP rewrata : jamirooje ƴeewndagol oogirɗe, jamirooje awo, dokkugol boowe leydi, kalfingol golle ekn… Kala kadi toɗɗeteeɗo e laamu (jaagorɗe, senaateruuji, Ardiiɓe toowɓe, ammabasadeeruuji …) maa rewra ɗoon, tawi noon oo BASEP alaa fof laawol dagni goodal mum, wonaa to Parlemaa, wonaa to guwarnama.”
SHERPA joofniri ciimtol mum ko wiyde wonde « …ɗii yeruuji ngardiigu mbonngu ina kolliti wonde Muritani tiindii ko ɗo feewaani, tawi haa hannde ɓesngu mum waawaani naftoraade ngalu mum. Goomuyel laamiiɓe ɓee inan tan ɓeydoo alɗude, yimɓe leydi heddiiɓe ɓee inan tan ɓeydoo waasde »
Tonngol Bookara Aamadu Bah


text:
Baaba en an fuɗɗii yewtere maɓɓe nden fii lewru suumayee ndun tawi hito maɓɓe ngon ko ɗaatu ngo, gite maɓɓe ɗen hino huuli gonɗi, ɓernde maɓɓe nden hino ɓulude yurmeende. Fii lewru suumayee ndun hino tinndini e maɓɓe kala konngol welungol moƴƴungol wonndugol e barki e yurmeende e yawtaneede junuubi.
Fii yo ɓe tabintin yonndinaare maɓɓe nden ɓe holna wonkii maɓɓe kin e naɓimmi e nokkuure wonndunde e urngol manngural.. nokku ka Nelaaɗo Allaahu on (s a w) darotonoo hara sahaabaaɓe maɓɓe ɓen e ɓeynguure suudu maɓɓe nden hino huuɓiɓe, ɓe yewta ɓe maaka: [Ko onon yo yimɓe! Lewru Allaahu ndun ardanii on e barki e yurmeende e hafraneede, ko lewru ɓurundu moƴƴude ka Allaahu, ñalaaɗe mayru on ɓuri moƴƴude ñalaaɗe, ko jemmaaje mayru on ɓuri moƴƴude jemmaaje, ko saa’iiji mayru on ɓuri moƴƴude saa’iiji, ko ndu lewru ndu noddaɗon e koɗagol Allaahu, on waɗaama e mayru yimɓe teddungal Allaahu, foofaali mo’on ɗin e mayru ko insinagol, ɗoyngol mo’on ngol ko dewal, golle mo’on ɗen e nder mayru ko jaɓaa ɗun, du’aaji mo’on ɗin e mayru ko jaabetee ɗi, toree Allaahu jooma mo’on e hoore annuyeeji laaɓuɗi e ɓerɗe laaɓuɗe yo Allaahu hawrindin on e hoorugol ndu e janngugol deftere makko nden, ko woni malkisaaɗo ko on harminanaaɗo yaafayee Allaahu on e nder ndu’u lewru.
Ko onon yo yimɓe! Anndee dambuɗe aljannaaji ɗin ko udditaa ɗun e nder ndu’u lewru. Toree Allaahu jooma mo’on wata o uddan on ɗe. Dammbuɗe giiteeli ɗin ko uddaa ɗun, toree jooma mo’on wata o udditan on ɗe, seytaanuuji ɗin ko kolmbaaɗi toree jooma mo’on wata eltuɗi e hoore mo’on].
Ɓe janngi ɗun ɓaawo ɗun ɓe yeƴƴintinin mi e khutuba Nelaaɗo tedduɗo on (s a w) a sikkay hiɓe faalaa joopannaade lan ko mi haani gollude e nder du’u lewru barkinaandu ɓe jannganimmi oo maaku Nelaaɗo (s a w) ɗo’o: [Kala huntinɗo e mo’on hooruɗo gomɗinɗo e nder ndu’u lewru haray himo mari sabu ɗun njoddi rinɗinɗo daande, e yaafaneede junuubi makko feƴƴuɗi ɗin].
Wi’aa: Ko an yo Nelaaɗo Allaahu! Wonaa men fow waawi ɗun. Nelaaɗo Allaahu on (s a w) maaki: Huliree yiite hay si tawii ko feccere tamaroore..huliree Allaahu hay si ko yarannde ndiyan, anndee Allaahu hino okka ndi’i njoddi on golluɗo nga’al gollal fanɗungal ɗo’o si o waawaali ko ɓuri ngal..
Ko’onon yo yimɓe kala moƴƴinɗo njikku mu’un e nder ndu’u lewru haray himo mari newnaneede lumbugol siraate ñannde teppe majjata, kala hoynanɗo golloowo mu’un e nder ndu’u lewru Allaahu on hoynanay mo hasboore makko nden, kala accuɗo lorrugol mo Allaahu ittay tikkere makko nden e makko ñannde o hawroyi e makko, kala teddinɗo alyatiima e nder mayru Allaahu teddinay mo ñannde ɓe yiidi, kala jokkuɗo enɗan mu’un e nder mayru Allaahu yurmete mo hewtina mo yurmeende makko nden ñannde o yiidoyi e makko, kala taƴuɗo enɗan e mayru Allaahu on taƴay yurmeende makko nden e makko ñannde ɓe hawroyi, kala jannguɗo aayawal gootal e alghur’aana on haray himo mari mbarjaari on timminɗo Alghur’aana on e nder ko wonaa kayru immorde e lebbi].
No ɓe lannirnoo yewtude hadiise Nelaaɗo on (s a w) ɓe fuɗɗii yewtude fii seeɗa e ko feeñi e neediiji hoorooɓe sikka wonnde ko wi’etee hoorugol ko accitugol ñaamude e yarude tun, ɓe dallinori ɗun yewtere imaamu Ali (a s) e mu’un: [heewii e hoorooɓe ɓe maraa e korka maɓɓe kan si wonaa ɗonka, heewii darotooɓe juula hara ɓe maraa si wonaa tampere].
Ɓe jokkintini ɗon yewtere imaamu Saadighi (a s) nde ɓe maaki e mu’un: {Si tawii a wonii hooruɗo yo noppi ma’a ɗin e gite ma’a ɗen e leeɓi ma’a ɗin e guril ma’a ngil e ndendaangal tere ma’a ɗen yo hooru}. Ɓe maaki kadi : [Hoorugol wonaa ka ñaamugol e ka yarugol tun, si tawii on hoorii reenee ɗenɗe mo’on ɗen e fenugol, munnee gite mo’on ɗen e ndaarugol ko ko Allaahu harmini kon, wata on wenju, wata on haasondir, wata on ño’indir, wata on yennindir, wata on tooñu..woɗɗitee wowlugol konnguɗi bonuɗi, e fenaande e wenjondirgol, e jikke bonɗo, e ñoore e baddi wonee e ɓen fewtuɓe e fii laakhira on ko on habbitiiɓe ñalaaɗe mo’on ɗen, ko on habbitiiɓe ko Allaahu on fodi on kon, ko on yooɓaniiɓe yiidoygol e Allaahu ngol, waɗee doy, yankino ɗon, jiyaaɗo yankinaniiɗo koohoo mu’un hara ko’on huluɓe jortiiɓe].
Ɓaawo ɗun ɓe fillanii lan ghissa waɗuɗo e Nelaaɗo Allaahu on (s a w), gomɗii Nelaaɗo Allaahu on naniino sonnaajo hino yenna kurkaadu mu’un tawi himo hoori, Nelaaɗo Allaahu on (s a w) lanndanii mo ñaametee, ɓe maaki: (ñaamu!) o wi’i : Miɗo hoori yo Nelaaɗo Allaahu, Nelaaɗo Allaahu on (s a w) maaki: {Ko honno wonirtaa hiɗa hoori yennaa kurkaadu ma’a on, anndu korka wonaa ka accugol ñaamugol e ka yarugol tun, anndu ko Allaahu waɗiri ɗun ko fii ko wonaa kannji ɗiɗi immorde goopi konngol e kuugal, kaawes ko fanɗini korka jannɗini heege!].
• Mi wi’i baaba en an kulol e yankinaare huɓindike lan, awa hoorugol suumayee hino fawii lan hikka, kono ko honno mi anndirta suumayee hewtii haa mi hoora ndu ?
- Ko anndirtaa ɗun ko tabitugol yi’ugol lewru suumayee ndun ka ndr leydi ma’a maa leydi ɓattiindi leydi ma’a ndin, hara hiɗon kafi mutal ko woni ɗun hara yi’ugol lewru ndun e ndin leyi adday yi’ugol ndu ka leydi ma’a si wonaa hara ko duulere haɗi maa kiyin maa fello maa ko nanndi e mu’un.
• Ko honɗun yi’ugol lewru ndun tabitirta?
- Ko ko woni e arude ɗo’o kon:
1-Yi’ugol ma lewru ndun an tigi.
2-Yo yimɓe ɗiɗo nunɗuɓe yi’u ndu, hara a anndaa faljugol maɓɓe e ronkugol lunndagol seedee maɓɓe on.
3-Nde balɗe cappanɗe tati feƴƴata e sabbordu suuma-yee, anndiraa sabu ɗun wonnde sabbordu suumayee ndun lannii e hoore pellital hannde suumayee on fuɗɗike.
4-Nde lollata ka yimɓe ɓen wonnde lewru ndun yi’aama fellitaa maa hooloɗaa wonnde ndu yi’aama.
• Si tawii mi anndaali ka arannde waghtu si tawii tabitii wonnde lewru suumayee ndun yi’aama mi hoora janngo maa hara tabitaali, enee taw si mi hooray hara mi anndaa wonnde janngo ko sakkitoode sabbordu suumayee kaa ko go’o suumayee?
- Hooru ñalaande nden tippude e tawde ko sabbordu suumayee, si tawii ñalorma ɓanngii wonnde ko suumayee a yiltitoto e annuyee ma’a on a jaɓante wonnde ko suumayee hay huunde fawaaki ma.
Hino daganimaa kadi hara a hooraali ñannde sikke.
• Ko honno mi anndirta wonnde lewru suumayee ndun lannii e wonnde juldaandu fuɗɗike mi taƴa ?
- Ko ɗatal ngal rewnoɗaa ngal ka fuɗɗoode suumayee, wano si tawii a yi’anii hoore ma’a lewru juldaandu ndun, maa..maa..
• Eyyo..eyyo, si tawii tabitanii lan wonnde lewru suumayee ndun darike ?
- Haray hoorugol ngol fawike ma fawike julɗo fow, hellifaaɗo maruɗo hakkil, holniiɗo e lorra korka kan, tawaaɗo hara wonaa seteejo wonaa faɗɗaaɗo.
Si tawii non ko sonnaaɓe ɓen korka hino fawii on sonnaajo laaɓuɗo e fiilayeeru e ɓesngu, sonnaajo fiiliiɗo e wonnduɗo e ɓesungu hoorataa,o yoɓay ko fuutiimo e korka suumayee kan si suumayee on feƴƴii.
• Si tawii non goɗɗo hulanii hoore mu’un e hoorugol ?
- Hulanɗo hoore mu’un nawnaare sabu korka kan hoorataa, maa ɓeydagol nawnaare nden, maa leetugol sellugol e nawnaare nden maa ɓeydagol muuseedi mayre on ɗun ɗon fow ko si tawii hewtii nokku mo tawata o waawataa hunnannde hoorugol ngol.
• Senteejo non ?
- Si tawii ko ɓaawo naange hewtude hoore o setii (o jokkindiry korka makko kan), si tawii o setike ɓaawo peeral fajiri ngal o hoorataa.
• Si tawii non ko ɓaawo peeral fajiri ngal o setii?
- Si tawii ko ɓaawo peeral fajiri ngal o setii (korka sellantaa mo foti ko jemma o ƴetti feere yahugol ngol kaa wonaa) hino fawii mo yoɓitugol.
• Si tawiii mi faalaama hoorude ko honno mi hoorirta?
- A anniyoto hoorugol ngol gila ka arannde peeral haa ka mutal fii ɓattorgol Allaahu seniiɗo on.
• Wonaa hoorugol ko jogitagol ?
- Ko non woniri.
• Si tawii mi faalaama hoorugol ko honɗun mi accata?
- Accu yoga e piiji hiɗi wi’ee taƴayɗi korka, ko ɗi jeenay:
1,2-Ko tewagol ñaama maa yara seeɗa maa buy.
• Si tawii non mi tewaaki ko woni tun mi yejjitu wonnde miɗo hoori mi ñaami mi yari ?
- Fanni a tewaaki haray korka ma’a kan hino selli.
• Enee taw si miɗo waawi wuyɓaade mi bugoo ndiyan ɗan ka kene ?
- Ko non woniri hiɗa waawi waɗude, kono si tawii ɗun ko fii ɓuɓɓingol daande nden ndiyan ɗan jippike ka honondere ma’a haray yoɓitugol fawike ma, si tawii non a yejjitu moɗuɗaa ɗan haray hay huunde fawaaki ma.
• Enee hara miɗo waawi ukkude hoore an nden e nder ndiyan hara miɗo hoolii wonnde ndiyan ɗan hewtay ka honondere an ?
- Hiɗa waawi waɗude hay si tawii non ɗun hino añaa añannde tiiɗunde.
3-[Tewagol fena e hoore Allaahu e Nelaaɗo makko on (s a w) maa e hoore imaamuuɓe laɓɓinaaɓe ɓen (a s)].
4-Tewagol yiida e sonnaajo, waɗuɗo woo waɗaaɗo woo.
• Suddiiɗo e moodi mu’un hooruɗo goy ?
- Hiɓe waawi yiidude ka nder jemma suumayee tun hara ñalorma on tawaaka.
5-Istimnaa’u, maa ko wi’etee (mbowdi gunndoori) e mbaadiiji ɗin fow. (Yaltinangol hoore mu’un maniyyu on).
6-Tewagol heddoo e janaaba haa fajiri on feera, si tawii himo wonndi e janaaba e sabu wonɗowoo e nder jemma on, haray hino waɗɗii mo lootagol lonngal ko adii fajiri on feerude, haa fajiri on feera hara himo laaɓi o waawa hoorude.
• Si tawii janaaba heɓii lan e nder jemma on mi waawaali lootaade sabu nawnaare ?
- A taamoto ko adii fajiri on feerude.
• Sonaajo non ?
- Si tawii sonnaajo laaɓii e fiilayeeru ma ɓesungu jemma haray lootagol longal hino waɗɗii mo fii yo fajiri on feeru hara himo laaɓi o hoora.
• Si tawii mi hoyɗitike maniyyu on yaltii e nder ñalorma suumayee hara miɗo hoori ɓaawo mi finii ka ɗoyngol an mi tawa miɗo wonndi e janaaba/
- Hoyɗitagol hooruɗo bonnataa korka makko kan, si tawii o finii e saa’i wonuɗo woo e saa’iiji ñalorma on o tawii hino wonndi e janaaba ɗun bonnataa sellugol korka makko kan hay si tawii o lootaaki lonngal.
7-Tewagol ukka mbullaari maa curki sukkuki ka nder hornondere.
8-Tewagol tuuta.
• Si tawii hooruɗo tewaaki o tuutirii nii tun?
- Ɗun bonnataa korka makko.
9-tewagol pikora ndiyan maa ko wonaa immorde e ko ilata.
• Si tawii neɗɗo hooruɗo on jaggitii gooto e taƴayɗi korka jantaaɗi ɗin ko feƴƴi.
- Himo waawi jogitaade korka makko kan emmbere firo wonu ngo arude ɗo’o ngon.
a) Si tawii neɗɗo tewike heddike e hoore janaaba haa fajiri on feerii o jogitike korka kan ñalorma {Yo jogitagol makko ngol wonu faandagol ɓattoragol Allaahu tun ko woni ɗun faandagol waɗugol ko fewtinaa e makko kon ko aldaa e happugol wonnde jogitagol ngol ko fii hooorugol suumayee maa ko fii ne’agol}.
b)-Si tawii o tewike o fenii e hoore Allaahu maa Nelaaɗo makko on (s a w) maa o naadii curki maa nduggu tiiɗungu[o jogitoto ko heddii e ñallal ngal kon tanƴinagol wonnde jaɓete, ko woni ɗun ko sikkugol wonnde jogitagol ngol ko ɗaɓɓaa ɗun ka sari’a immaa kofii korka kan maa ko jogitagol ka ne’agol.
c)-Si tawii o bonnirii korka kan gooto e taƴayɗi korka go’o [o jogitoto ko heddii e nder ñallal ngal ka ne’agol sabu tanƴinagol wonnde jaɓete].
Hino waɗɗii mo ko ɓeydii e ɗun yoɓugol ñallal ngal o bonni korka makko kan e mu’un o itta kaffaara, immaa rinɗingol daande maa ñammingol miskimmɓe cappanɗe jeego’o maa hoorugol lebbi ɗiɗi jokkondirɗi lonto ñallal ngal o taƴi e mu’un bee foti taƴugol makko ngol ko huunde dagiinde wano ndiyan maa ko huunde harmunde wano yarugol beere.
• Ko honno miskimme cappanɗe jeego’o ñamminirtee?
- Tuma go’o ko ñammingol ɓe nde wootere hino sartinaa on tuma harnugol ɓe ko woni ɗun ñammigol ɓe ñaametee haarayɗo ɓe.
Tuma go’o ko jonnugol ɓe, on tuma hino waɗɗii jonnugol ɓe (nayaɓe tati kiloo garaamu) tamaro maa mbahe maa maaro maa ko wonaa ɗun tawa ko ko wi’etee ñaametee fii ñallal bee yoɓugol kaalisi daganaaki ma lonto ñaametee on, ko woni ko ñaametee on tun, maa ɗun halfinaa mo yo’o soodane o ƴettana hoore makko.
• Si tawii mi taƴii ñallal e suumayee sabu nganto wano nawnaare haɗaynde lan hoorugol maa seteyaagal e piyude e misal ?
- Yoɓugol ngol hino waɗɗimaa on tuma nde suɓotoɗaa ñallal e ñalle hitaande ma’a nden si wonaa ñannde juldeeje ɗen ɗiɗi hooraande lonto ngal ñallal ngal nawnunoɗaa e mu’un maa setiɗaa e mu’un.
• Si tawii non nden nawnaare haɗunoode lan hoorugol jokkondirii haa suumayee hewtitii ?
- Haray yoɓugol ngol iwii e hoore ma’a haray ko sottagol waɗɗinaa, ko woni ɗun ko nde ittataa sadaka fii ñannde bee nayaɓal tati kiloo ñaametee ko ɓuri ɓattaade kon.
Ko adii mi waynaade ka yewtere fii korka baaba en an maaki mi ɗo faalaa joopaade ko woni arude ɗo’o kon:
1-Dagotaako hoorugol ñannde julde (julde suumayee e julde donkin) foti a yoɓitay woni maa wonaa.
2-Hino waɗɗii e ɓiɗɗo afo yomitugol korka fuutiika baaba en makko sabu ngannto huunde ko waɗɗii mo yoɓugol ɗun kono o yomaali wonnde kala hari himo waawi yoɓude si tawii wonii ɓiɗɗo afo fewndo baaba en makko maayata wonaa raɓɓinɗiniiɗo maa haɗaaɗo ronugol .
3- Newnaneede taƴugol suumayee fillaama e yimɓe happaaɓe hoorugol suumayee fawaakiɓe:
a)-Nayeejo gorko maa suddiiɗo, si tawii o waawataa hoorude, maa hara hoorugol ngol wonanaymo sabu ɓitteende maa tampere e nder o’o alhaali ɗo’o, hino waɗɗiiɓe kamɓe ɗiɗo sottorgol fii ñallal ngal ɓe taƴi e mu’un, ko woni emmbere mu’un ko telen nayaɓe tati kiloo garaamu ngawri ko ɗun ɗon ɓuri moƴƴude e ko wonaa kayri, yoɓugol korka kan waɗɗaaki ɓe kamɓe ɗiɗo.
b)-Sowiiɗo ɓattiiɗo ka jibinta mo tawata korka kan lorray ɗun maa lorra boobo mo’o saawi on. Yomitugol ngol hino fawiimo ɓaawo suumayee on.
C)-Muyninoowo fanɗuɗo ɓiraaɗan si tawii ɗun lorriimo ka korka maa lorrii boobo makko on (hara boobo on waawataa muynude si wonaa kanko) si wonaa ɗun taƴugol ngol dagantaako mo, si tawii taƴugol ngol daganike mo haray yoɓitugol ngol hino fawii mo ɓaawo ɗun wano faworiɓe kamɓe ɗiɗo-sowiiɗo e muyninoowo ittugol kaffaara fii ñallal ngal ɓe taƴi woo tataɓe nayi kiloo garaamu.
4-Wano tawiri wonnde julde ko waɗɗiinde e yiɗaande, korka kan kadi ko waɗɗiika e yiɗaaka. Hay ko yiɗaa ɗun tentinaa ɗun, arii e fillayeeji ɗin wonnde korka ko [heedoode e yiite] e wonnde ko ka [jakka ɓalli] ko sabu makka [jiyaaɗo naatirta aljanna] e wonnde [ɗoyngol hooruɗo ko dewal, foofaango makko ngon e deeƴere makko nden ko subunhinagol, golle makko ɗen ko jaɓeteeɗe du’aa makko on ko jaabotooɗo] e wonnde hooruɗo[hino woodani hooruɗo weltaareeji ɗiɗi, weltaare si tawii o taƴii e wonnde go’o tuma o hawroyi e Allaahu seniiɗo on].
Fillayeeji ɗin jantike wonnde ko woni arude ɗo’o kon hino yiɗaa :
a)-Hoorugol balɗe tati e nder lewru kala, ko ɓuri moƴƴude kon ko hoorugol alkhamisaare aranere nden e nder lewru ndun e alkhamisaare sakkitiinde nden e mayru, e alarbaare aranere nden e nder balɗe sappo ɗiɗaɓe ɗen e mayru.
b)-Hoorugol ñannde Nelaaɗo Allaahu on (s a w) dañaa e ñannde ɓe nelaa nden.
c)-Hoorugol ñannde iidi khadir.
d)-hoorugol ñannde noogay e jowi sabbordu donkin.
e)-Hoorugol ñannde noogay e nayi donkin.
f)-Hoorugol lewru raajibi ndu fow maa seeɗa e mayru.
E ko wonaa ɗii ɗoo ko tawata heƴataa ɗo’o.
5-Ka lannoode baaba en an jantanii lan o’o fillayee ɗoo e Abii Abdullaahi Sadigh (a s) : [Hino jeyaa e timmingol julde ittugol jakka] ko woni ɗun ko ittugol muudo kon.
Ɓe jokkintini ɗon ɓe maaki: Hino waɗɗii kala hellifaaɗo maruɗo hakkil maruɗo ko ñaama e nder hitaande nde’o ittanta muudo hoore makko e ɓe o halfinaa ɓen, o woɗɗi o ɓadii, woni ko’o paykun woni ko’o mawɗo, hay koɗo makko si tawii o weerii ka makko ko adii jemma iidi ndin naatude [maa ɓaawo naatugol ndi] o wattete e ɓeynguure makko nden e lintee e maɓɓe.
Ko woni emmbere muudo fii gooto kala ko kiloo garaamu tati mbahe maa ngawri maa tamaro maa kaaba maa ko wonaa ɗun ko tawata ko ñaametee wowtaaɗo, maa ko fotata e mu’un kaalisi, o yaltina ɗun maa o waɗa feere jemma iidi ndin maa ñannde iidi ndin [ko adii iidi ndin juuleede wonande on juuloyɗo] haa naage ngen hewta hoore wonannde on mo juuloyaali.
O waɗana ɗun tampuɓe ɓen e miskinaaɓe ɓen ɓe tawata jakka jawdi hino daganii ɗun (ndaaru yewtere fii jakka nden).
Wonndude e faamude wonnde jakka mo wonaa haasimiyankeejo dagantaako haasimi yankeejo si tawii ittuɗo on wonaa haasimi yankeejo.
Muudo jonnataake on waɗɗiiɗo nafkeede e hoore ittuɗo muudo kon wano baaba en makko maa yumma makko maa ɓeyngu makko maa ɓiɗɗo makko.
* * * * * *


text:
On mbismaama e lowre mon.
Banndiraaɓe, e ooɗoo sahaa mo ngon-ɗen yoga e wasiyaaji mbaɗno-ɗen wonande peerorɗe potɗe huutoreede ngam hollitde huunde e alkule fulfulde (ŋ, ɗ, ɓ, ƴ) ndiwtaama. Ina gasa tawa masiŋ mon ina waɗi denndaangal geɗe coklaaɗe ngam hollitde binndol fulfulde, sibu jame yoga e peerorɗe ina keɓtina UNICODE (maaɗe winndereeje), kadi topirɗe ndaɗɗo ɗee (système d’exploitations) ina ngarda e alkule UNICODE, ko wayi « Lucida sans Unicode », « Arial Unicode MS » ekn …
Heddii ko kuutorɗe ina ngoodi newnooje kuutoragol majje, ko wayi no tappirɗe : oɗon mbaawi awtaade heen wootere ɗooyene : tappirde (clavier) Pulaar min topanii on. Oɗon mbaawi awtaade mo ɗo. Oɗon mbaawi kadi awtaade facciro no o huutorirtee ɗooyene walla ɗoo.
Min kuutorii ko topirde (logiciel) Windows wiyeteende Microsoft Keyboard Layout Creator (MSKLC) taweteende e ooɗoo nokku.
Kala jiɗɗo ina waawi tafande hoore mum tappirde yiɗi : so njahii on nokku min njoopanii on dow o, ina faamninaa heen no MSKLC huutorirtee. Wonande maaɗe alkule ɗe, amin kollita on no njiytirton ɗe e tesko winndaango e Farayse, wonngo les ɗo ngo.
——————————————————-
No tappirde ndee aafretee :
<
Wasiyaaji ɓooyɗi (abriil 2007)
Banndiraaɓe wanngotooɓe e sit Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, bismilla mon e lowre hee.
Banndiraaɓe, e ooɗoo sahaa mo ngon-ɗen
Eɗen ɗaɓɓi e winndinooɓe e sit hee nde mbindittoo goɗngol, sibu sit o ko mahtaaɗo, won geɗe en mooftaani ɗum en.
Eɗen mbasiyoo wanngotooɓe ɓe geɗe ɗiɗi :
– go’o : so tawii ko feerorde ɓooynde (ko nanndi e Internet explorer 6 (IE6) walla ɓurɗo ɗum hiiɗɗude) on mbaawataa yiyde alkule kofe (ɗ, ɓ, ŋ, ƴ) ɗee binndol Pulaar heerorii ɗee : alaa sago, peeroro-ɗon ko nanndi e IE7 ko famɗi fof, walla Firefox, walla Google chrome, maa safari (Mac Os e Windows) … nde njiyon ɗe no moƴƴi. E oo sahaa mo njahraten nii, yoga e peerorɗe, ina keptina alkule men ɗee, sibu mum en topeede e « Unicode » (maaɗe winndereyankooje).
– ɗiɗi : so tawii njiɗ-ɗon ko winndunde e Pulaar, oɗon mbaawi huutoraade tappirde (clavier) Pulaar min topanii on. Oɗon mbaawi awtaade mo ɗoo. Min kuutorii ko topirde (logiciel) Windows wiyeteende Microsoft Keyboard Layout Creator (MSKLC) taweteende e ooɗoo nokku. Oɗon mbaawi huutoriraade mono njiɗir-ɗon, e min mbasiyii on nde caraton mo haa yaaja, alaa sarɗi min pawi heen. Gooto fof nii ina waawi tafande hoore mum tappirde yiɗi : so njahii on nokku min njoopanii on dow oo, ina faamninaa heen no MSKLC huutorirtee. Wonande maaɗe alkule ɗee, amin kollita on no njiytirton ɗe e tesko winndaango e Farayse, wonngo les ɗoo ngoo.
E min ñaagii banndiraaɓe ɓee nde mbinndata e lowre hee, walla nelda en binndanɗe mum e ooɗoo iimeel (e-mail) bokarba@yahoo.fr
On jaaraama.
_______________________________
* Pour retrouver les codes des caractères, vous pouvez utiliser cette astuce :
– ouvrir un fichier word
– aller à « Insertion » puis choisir « Caractères spéciaux …. »
– choisir une police unicode (« Arial Unicode MS » ou « Lucida Sans Unicode » par exemple).
– Cliquer sur n’importe quel caractère, par exemple sur ‘§’ vous verrez à l’avant dernière ligne de votre boite de dialogue «Code de caractère : 00A7». Remarque : en face vous devez choisir l’option «Unicode (hexadécimal)».


text:
Ñalnde 10 desammbar 1948, tawi winndere tampii kareeli, tampii ndufu ƴiiƴam, muuyaama jam e kisal. Hankadi hakkillaaji yimɓe fof teeɗaniima nuunɗal, kaaɓii warhooreeji e bonanndeeji hakkunde ɓiɗɓe baaba Aadama. Ko ndeen muuyaande jam e nuunɗal e kisal addi miijo lelnude doosɗe juɓɓinooje jotondire hakkunde yimɓe, ɗum woni Bayyinaango huftodinngo jojjanɗe aadee.
Addani Fedde Ngenndiije Dentuɗe (ONU) lelnude ɗe, ko yiɗde haɓde e kiiɗal e paltoor, caggal hare adunankoore boomnde winndere nde, ɗo golle bonɗe tabitinaa e aadee en.
Anndude ndeeɗoo winndaande, humpitaade ɗum e faamde ina waɗɗii mo woni kala e men, haa arti noon e sahaa mo winndere woni e jiiɓru mawndu : ɗo leyɗe doolnuɗe e koye mum en njaɓɓata ɗee doosɗe, yonta ɗo doole ceɓɓitiiɗe kappani felɓondirde aadee en.
Ɗum waɗi, ngooɗoo bayyinaango, kam fof e dañde duuɓi 60, ittataa ko hannde fof ngo ɓuri yahdude e yonta he, hannde fof ngo sokli ɗoofteede.
E oon sahaa, e nder 58 dowla jeyaaɗo e Fedde nde, ina tawee heen denndaangal miijanteeɗi, denndaangal tippuɗe renndo e politik, dennndaangal diineeji e pine e aadaaji e neesuuji, leyɗe ƴellitiiɗe e pamare doole kala. Hay winnduɓe bayyinaango ngo ummorii ko e denndaangal jookli winndere nde, mbele denndaangal ngoƴaaji e miijooji ina teskee e mum. Ko ɗum tagi bayyinaango ngo wonnde winndaande huftodinnde, wonannde yimɓe kala.
Bayyinaango Huftodinngo jojjanɗe aadee waɗi ko 30 kuulal.
Heen kuulal kala won fannu ndimaagu e wellitaare e hakke joopii :
- Kuulal 1 : Potal bani aadama en
- Kuulal 2 : luulndagol paltoor
- Kuulal 3 : Ndeenka e kisal aadee
- Kuulal 4 : Karmingol njiyaagu
- Kuulal 5 : Karmingol lepte
- Kuulal 6 : Ngonka sariya
- Kuulal 7 : Potal yeeso laawol
- Kuulal 8 : Hakke wullitaade to ñaawirɗe
- Kuulal 9 : Karmingol nanngal aadee e dow fenaande
- Kuulal 10 : Ndimaagu ñaawoore
- Kuulal 11 : Jooɗtoreede waɗaani bonannde
- Kuulal 12 : Ndeenka nguurndam keeriɗam
- Kuulal 13 : Wellitaare yah-ngartaa yimɓe
- Kuulal 14 : Hakke moolaade
- Kuulal 15 : Hakke jeyeede e leydi (nasiyonaalitee)
- Kuulal 16 : Hakke resondireede e keptingol galle
- Kuulal 17 : Hakke jeyi keeriiɗo
- Kuulal 18 : Wellitaare dewal
- Kuulal 19 : Wellitaare miijo e haala
- Kuulal 20 : Wellitaare batu e njuɓɓudi
- Kuulal 21 : Potal to bannge golle ndenndaandi, demokaraasi e woote
- Kuulal 22 : Hakke kisal renndo
- Kuulal 23 : Hakke gollaade, heɓde njoɓdi moƴƴiri, wellitaare senndikaa
- Kuulal 24 : Njuuteendi mudda golle e hakke heɓde fooftere
- Kuulal 25 : Hakke cellal e ndeenka renndo
- Kuulal 26 : Hakke jaŋde e nehdi
- Kuulal 27 : Hakke pinal e jeyi coñce e ñeeñal
- Kuulal 28 : Hakke e njuɓɓudi renndo adunankoori
- Kuulal 29 : Hakkeeji keeriiɗi e doosɗe dottooje keeri baɗɗiiɗi e hakkeeji keeriiɗi, dottooji keeri hakkeeji e wellitaare
- Kuulal 30 : Baasgol laamuuji yiiltude hakkeeji e wellitaare joopaande nde


text:
Geno tagi yimɓe fecci ɗum en e leñi (leƴƴi) ngam ɓe mbaawa anndondirde e gollondirde. O rokki kala leñol ɗemngal keeringal, yimɓe maggol hina nanondira e maggal, kala muuyaaɗe e paanditaaɗe mum en. Ko ɗuum waɗi alaa fof ko wiyatee leñol so wonaa ɗemngal e pinal. Ɗemngal noon ko kañum woni saawdu mooftundu pinal. Kala jiiduɓe ɗemngal, njiidi pinal. waɗde kala jiiduɓe ɗemngal, njiidi leñol. Ngam ɗuum, leñol hina ɓamtoo e ɓamtagol ɗemngal maggol, hingol maayira kadi e maayde ɗemngal maggol. Waɗi noon, joomiraawo waɗi cuuɗiindi leñol fof ko e ɗemngal maggol. Ko ndiin cuuɗiindi woni wonki leñol ngol. Kadi, ko kanngal ɗemngal ngal woni fiɓnde jokkondirnde ɓiɓɓe leñol ngol fof. Ɗuum waɗi, ko njiyeten leƴƴi mawɗi ɗii hina ngadondira (mbadda adaa), hina njiirondira ngam saaktude e yaajnude ɗemɗe majji nder winndere ndee.
Ɓe ngudditana yiɗɓe janngude dame jaŋde, ɓe cemmbina, ɓe cuusna, ɓe mballa yiɗɓe janngude ɗemɗe maɓɓe ɗee, ɓe ndokka ɗum en jawdi, ɓe newnana ɗum en denndaangal laabi nguura. Mbele ɓeen mbaawa jeyeede e wallooɓe ɓamtude ɗemɗe maɓɓe ɗee e nder winndere ndee. Kala nde ɗemngal saaktii yaaji, leñol maggal ne ɓeydoo yaajde e saaktaade, mawna ɓamtoo ; kadi, kala nde ɗemngal maayi, joom en ɗemngal ngal koya, natta teddude e gite yimɓe woɗɓe, ɗuum woni so ɓooyii ɓiɓɓe leñol ngool naatta e leƴƴi goɗɗi, caaya nder majji, njejjitee, keddoo tan e jukunde daarti…
Ko ɗuum waɗi, kala paarnortooɗo huutoraade ɗemngal jananal e haala e binndol, ko ngal waawi wonde fof noon, a yiyii neɗɗo tinɗo ustaare, baroowo leñol mum, sabu ko o ustoowo ngol, o wonaa ɓeydoowo ngol. Alaa ko ɓuri haaɓnaade e mettude e hersinaade, yiyde yimɓe wiyooɓe ko leñol ngollantoo, tawa kuutortaako ɗemngal maggol hakkunde mum en, wonaa haala wonaa binndol, wonaa jeeyngal ! Ko ɗuum tigi woni “yahi awnoyde arti hina towaa”. Hay sinno kay ko en renndaaɓe, heɗen njiɗi yo hoɗdiiɓe men e hoɗɓe men paamu ko njahaten e dow mum, ɗuum fotaani haɗde men winndude ɗemngal men, pawen heen kala ɗemngal goɗngal mbaaw-ɗen, walla gittanoowal en kumpa hakkunde men e woɗɓe ɓee, so wonaa ɗuum tan en ɗawat yimɓe men heewɓe, ɓe nanataa ɗemɗe janane ɓee, kadi hay sinno heɓe nana ɗe nih, ma a tawu ko ɗemngal maɓɓe ngal ɓe ɓurata nande, etee ko ɗuum foti wonde tan nih.
Hay gooto waawaa yeddude ɗemngal Arab ngal, laamu Muritani koko waɗti ngal joñirgel ɓaleeɓe ɓe ngonaa safalɓe ɓee. Kono miin, ko ɗemngal Farayse ngal ɓuri hulɓinaade mi e ngal Arab ngal. Waɗi noon alaa fof to tawataa ɓaleeɓe ɗiɗo jiiduɓe ɗemngal, jannguɓe Arab hina kaalda Arab hakkunde mum en, kono, so on teskiima yimɓe men ɗiɗo jannguɓe faraysiire mbaawaa yeewtude hakkunde mum en tawa faraysiire naataani heen, heen sahaaji nih – ko ɓuri heewde koo - ko ɗemngal maɓɓe muynangal ngal waɗtata jilleede heen seeɗa. Mi teskiima ɗumɗoo e Muritani e baŋngeeji goɗɗi fof, e yeru tan nde ñalaande Nagge yuɓɓintee ɗoo ndee, so neɗɗo arii to goomu ɗowgu golle nguu wonnoo ɗoo, mo nanataa ɗemngal Farayse ko seeɗa faamata e ko ɓe ngoni e dow mum koo, ɗuum addi haa yimɓe heewɓe arnooɓe wallitde e njuɓɓudi ndeestii, yantude e geɗe goɗɗe.
Njiɗ-mi wiyde tan, hay sinno ɗemngal Arab ngal hina ñoƴƴiraa men, joñiraa men neh, ɓuri sikkeede hina jogori warde ɗemngal men walla ɗemɗe men (ngonka ɗemɗe ɗee hina seerti seeɗa), ko ngal Farayse ngal, waɗi noon ngaal ko nder iwri, wonaa boowal no ngala nih. Waɗde, ko ngaal ɓuri hulɓinaade. Ɓeydi ɗum hulɓinaade fof noon, ɗum iwri ko to baŋnge potnooɗo ɓurde tiiɗde oo, woni bannge jannguɓe, annduɓe too. Kadi, nde wonnoo ko nder maɓɓe woni, heewɓe e maɓɓe tinaani ɗuum tawo. Tiiɗno-ɗee tesko-ɗee ko kaal-mi koo, waasataa wooda ko teski-ɗon heen onon neh. Leñol noon so yeebiima ɗemngal mum, tan ngol yeebiima hoore maggol, sabu ko ɗemngal woni wonki leñol.
Abdullaay Yerel Soh,
laayisoh@yahoo.com


text:
Ñalnde 1 lewru wiyeteendu Mee Woolum waali e jamma niɓɓo no ɓuucam fowru. Ko ñalawma mo liggotooɓe mawnintunoo, ngam ɓeydugol njoɓdeele walla ustugol coodguuji nguura walla newnande ɗum en no golle mum en njeñtiniri. Kono oon ñalawma, hedde beetawe baggo, Woolum ñalli ko e duko e hare haa ɗum jibini warhoore.
Ko waawnoo heen wonnde fof, warhoore waɗii wiyaa renndini ɓe ko matalaaji, ko cuuɗi ɗiɗi sukaaɓe waɗtondirɓe gite no feewi, ko miñum baraaɗo o haɓnoo e seydi kan bone matalaaji, suudu seydi kan en. Seydi kan en mbiyi ko suudu miñum seydi Bah en ngujji matalaaji mum en, ɗum waɗi duko mawngo e duudondiral, haa maa laaɓ yalti heen. Ɓe mbaajaa fitina ñifaa yimɓe peewtii e golle mumen. nde yahi haa takkusaan mawni mum seydi bah ƴeftii deftere mum yahii reftoyaade ɓuraana to ceerno mum hedde funnaange wuro, reftii haa gasnii loowii laawol faytude galleeji mum en , haa o tawi kanhano ina darii e laawol ina wonndi e seydi jaago. Nde bahbaho o yiyi ɓe tan dartii, ɗo o darii omo jogii deftere makko ɓuraana e junngo ɗo, haa kanhano o raaŋani mo ina jogii laɓi. Ɗo Bahbaho o wiyata ina wappoo ɗo ndeke o yahri ko bannge to laɓi kii ardi to, ki ñiɓii e wecco makko haa ki sisi, ko ɗoon suka Bahbaho o yani e leydi Kanhano o dogi, yimɓe ndogi nootitii heen, ngari tawi seydi Bah ina lappii e leydi. Ɓe yefti mo ngam nawde mo Kahayɗi, o sankii e laawol. Wulaango ngoo yaajii e wuro hee, yimɓe fof ngidaa hay gooto anndaa to hucci. Seydi Kan e seydi Jaago mbidi, ndogi, ngam danndude koye mum en, ɓe njiɗi taccude maayo, ɓe ngari e wuro wooto ina wiyee Ballel ɓe nuɗɗinii ɗoon. Wulaango yanoyii e laamu to Kahayɗi sanndarmeeɓe njuppii e wuro Woolum ngam waɗde sunno hol no oo suka wardaa.
Seydi jaago oo, oon yuwi ko biyeteeɗo seydi Jaw tuurnawiis, oon nana antiri opitaal Kahayɗi. Nde wulaangu yani e gure saraaji ɗi, sanndarmaaɓe ɓe liñcitii wuro ngoo no diidirinoo, ɓe njiyaani suuka barɗo o, haa wulaango ari e maɓɓe wonnde seydi Kan e seydi Jaago nana Ballel e suuɗnde. Ɓe njahi addoyde ɓe.
Banndiraaɓe leggal ɓuccetee ko gila ko keccal, Pulaar wiyi so cofel nanaani kus maa nan pap, so cukalel nanaani haala jinnaaɗo maa nan ko laamu haali, so jinnaaɗo woynaani ɓiyi mum, maa ɓinngel woynu jinnaaɗo mum.
Hannde teeru ɓurtiima moƴƴude e gure Fuuta. Hanki, e Fuuta ko diŋire ngoodnoo, sukaaɓe mbaala fijde haa Alla weeta, tawa alaa rewam. Cuuɗi ngalanooka haaju, hannde e Fuuta, Alla hulaaka, ennɗam reenaaka. Canŋarte e bellanteeje ina keewi e reedu Fuuta, haa teeŋti e gure tokoose ɗe, sibu yammbaa e drok ina kuutoree e cuuɗi sukaaɓe, boombi nattii woodde, mawɓe nattii hormeede e teddineede, ɗum fof noon ko e nehdi, sibu jinnaaɓe njaɓaani nehde ɓiɗɓe mum en. Moni fof sikkata ko kaŋŋe jibini. Ko goonga ko kaŋŋe kay kono neh, wayi kono ngaawaa lekki ɓesnoowi jibina haa heewa kullaa ɗum mbiyaa hay gooto memataa, haa ɗe cammoo ɗe njoorda noon. Woon e yimɓe ko yimɓe, kono won e yimɓe ngonaa yimɓe, ɓeen ina mbonni Fuuta. Kala ko waɗetenooka e Fuuta waɗtii waɗeede, ko wayno baaluuji, konseraaji, Rapperuuji, simmaade yammbaa, moɗde drok e waalde wullude e wuro haa weeta ina kaɗa mawɓe ɗaanaade. Ko ndii nehdi woni ! Holto Joom Wuro woni ? Hol to Meer woni ? Hol to pelle sukaaɓe (jeunesse) ngoni ? Mbete hajotooɓe ngoodaani ? Masaalahaaji ɗii keewii yonii, Fuuta bonii, sukaaɓe pirtiima. Won ɗo masaalahaa foti, won ɗo fotaani. Ɗaccee laamu nehana on sukaaɓe mon, tawde on mbaawaa. Sabu neɗɗo ko buubaa, ko maa ɓiɗtee tan nde wela. Ɗaccee ɓe mbaɗee e nehdi caɗtundi, mbetes o goɗɗo yiyii ina reentoo. Neɗɗo nehirtee ko yiyde goɗɗo ina nehee.
Banndiraaɓe, so Kanhano warii Bahbaho holko Aada wiyi ? Sinno ko Baabaho warnoo Kanhano holno Baabaaɓe njo hoyre . Jaageejo yuwii jawjawo tuurnawiis, holno ɗum sifortee.
Saada


text:
Depiteeji Misra ɓenninii ñalnde 17/06/2017 nanondiral baɗtugol duuɗe ɗiɗi (Tiran e Sanafir) jeyanooɗe e Misra e njiimaandi Sawuud. Ɗum noon, ina wayi no Misra reftiima Sawuud, sabu mum hatojinde e kaalis. Jooni, eɗen mbaawi wiyde Sawuud tafii maalde yaajnde : tuggi emiraaji keediiɗi (Bahreyn e Dubaay), ƴaaŋan maa leyɗe 5 Afrik (Niiseer, Muritani, Senegaal, Caad e Komoor) haa yettii Yemen e Libi.
Kon ɗoo nduukon (njuuteendi Tiran ko 15km fat ; njuuteendi Sanfir ko 8,7km) ngoni ko e naatirde sorfundu Aqaba, damal gootal bajjal feewde maayo woɗeewo wonande Israayiil e Jordaani. Leydi ngootiri so uddii feɗo (détroit) Tiran, ina waawi haɗde laaɗe marsandiis yettaade Israayiil. Ko ɗuum addunoo nanondire Camp David hakkunde Israayiil e Misra ngam haɗde konu (leyɗe ɗee kala) tuddinde e nduukon hee. Ko polis Misra tan yamiranoo yirlaade heen. Kono nanondire ɗee kaɗaano baɗtugol majje e jeyi leydi ngoɗndi, kono so ɗuum fellitaama, alaa e sago leyɗe ɗiɗi ciifondirɗe ɗee kala njaɓa ɗuum. Israayiil leeltinaani, sibu jaɓii ɗuum ko ɓuri hitaande jooni, sibu mum ɓurde hoolaade Sawuud. Mbele ɗum firti ko Sawuud woni ko e laawol heɓtinde dowla Israayiil ? Geɗel gootel alaa jeddi, laamu Israayiil e Sawuud ina gañi Iraan haa ɗoon waawi haaɗde.
E miijo humpitiiɓe daartol diiwaan oo, « ɗum firti ko Israayiil woni ko e yiylaade siifondirde e Sawuud nanondiral jam, ngam yaaɓande hono ɗuum hakkunde mum e leyɗe Arab, tawa ɗum addantaa ɗum ummaade e leyɗe heɓtunoo ɗee fof. » E miijo biɗtoowo misranaajo gooto, Donald Trump dañii no hirjiniri sehilaaɓe mum hesɓe ɓee, hono laamɗo Salmaan e persidaa Sisi, yo njaɓ nanondiral hakkunde Israayiil e Palestiin. Ko goonga nii hay gooto waawaa anndude ɗo Trump yaltirta, kono eɗen njenanaa haala kon ɗoo nduukon kon yoga yoga e misranaaɓe nganndaano, maa njibin ko hesɗi e diiwaan hee.
BAB


text:
Duguba Sahre Nayeere, wuro Gayel, jatti Aamadu Wuuri, diiri Aadama Baaba maabiino wonde maa dillu hikka e nder Nuwaasot, rokka winndooɓe e tinndooɓe ko kaali so addude maamaari pinal mawndi, hono Ceerno Isaaqa Koreera, mutana fulɓe e dummbuli Coñce Renndo Pulaar, aawanoo Nuwaasotnaaɓe faayidaaji ɗi mbaɗtaaka ndiyam, calɓitaaki. Fedde Ɓamtaare Maqaama daranii ndeen darnde haa yuɓɓini yeewtere ndee, ñalnde aset, 31 lewru noowammbar (kawle) 2015 to Morikom.
Duguba Sahre Nayeere, wuro Gayel, jatti Aamadu Wuuri, diiri Aadama Baaba maabiino wonde maa dillu hikka e nder Nuwaasot, rokka winndooɓe e tinndooɓe ko kaali so addude maamaari pinal mawndi, hono Ceerno Isaaqa Koreera, mutana fulɓe e dummbuli Coñce Renndo Pulaar, aawanoo Nuwaasotnaaɓe faayidaaji ɗi mbaɗtaaka ndiyam, calɓitaaki. Fedde Ɓamtaare Maqaama daranii ndeen darnde haa yuɓɓini yeewtere ndee, ñalnde aset, 31 lewru noowammbar (kawle) 2015 to Morikom.
Fedde Ɓamtaare Maqaama yuɓɓinii yeewtere fattamlamre ñalnde aset 31 noowammbar (kawle) 2015 to nokku pine biyeteeɗo Morikom e nder Nuwaasot. Yeewti nde ko Ceerno Isaaqa Koreera e tawtoreede Bah Mammadu Alasan, ciggoowo miijooji yeewtere ndee, Aadama Barahiimi lollirɗo Mokobere Kontee, hooreejo teddungal fedde ndee, Huray Dakkel Lih, Ceerno Abdul Sidiiki Kebe, ceerno Maqaamanaaɓe, Aadama Aan ganndiraaɗo Pullo Jeeri e Haaruuna Demmba Sumaare, jogiiɗo ginol yeewtere ndee.
Ko adii ɗum seeɗa, sukaaɓe naalankooɓe ɗiɗo, Yaayaa Njaay mo Mbaañ e Alasanel Mbooc jeyaaɗo to Maqaama, njirwinii haa ruuki. Hay pekaan yimaama. Yeewtere ndee fuɗɗii ko heedde 16 w 25 hojom e dow tiitoonde : Coñce e nder Renndo Pulaar.
Koreera Isaaga adii tawo ko yettude yimɓe arɓe ɓee, caggal ɗum, o jaari fedde ndee sabu suɓaade mo yo o yeewtan Ɓiɓɓe Fulɓe. O ɓooyii taartaarnude e tiitoonde ndee no demoowo, baawɗo jalo, kooliiɗo hoore mum heewi waɗde nii, caggal ɗum, o naati e mayre. O haali darnde coñce e nder Pinal Fulɓe, o joofii ɓure ɗee e faayidaaji coomiiɗi heen. O nanngi tinndi, gila no taaniraaɓe rewɓe tinndirannoo taaniraakon mum en e sara duɗe dabbunde e jaŋde soomiinde e ɗiin tinndi. O sifii cifti e gaanti, to bannge peertingol hakkille. O memi daari, haa o memori daari Makam Pakay Njaay to Maqaama, gila e Yero Maama haa heɓi Gelaajo, teeŋti e karallaagal haala e ñeeñal lelngo daaroowo oo huutortonoo haa gooto fof yiytoo heen hoore mum, guufnoo heen maa mbiyaa ko kañum tan fentananoo ɗi. O jubbi e pulareeje, o jangtii kasi haa o daroyii e ŋore maaje, o eewnii pekaan Baabooy Gellaay, gorko Aram Sahre, ɗo yimata Hammee Birom Moodi Kome e kesam-hesaagu ngu tawi Ndar, e ko addani ndarankooɓe to bannge ganndal, o waɗtindorii ko e Balla Jeerel, hakkunde mum e Jaaltaaɓe, tinndol aduna, cifotongol njuɓɓudi renndo fulɓe, ngonka e gonaaɗe mum, gila e, so koɗo haarii, muuyaaji jeemoytooɗi ɗum ko wayi no ƴamal, giɗli waasde jogaade keerol ɗo hakkunde Balla Jeerel e Faatimata. O meefti e hare hakkunde jaaltaaɓe e Balla ngam jinngande ɓiɓɓe subalɓe mbele jaannduyaagal ena ñiiɓa e cubalooji (yo gundo res gundo, ele resa ele). O tolii ballal Faatimata e yumma mum e Balla, haa waroyi ngabu ngam hersinde sukaaɓe subalɓe ɓee, e no Jaaltaaɓe fellitiri naatde hankadi e lammba e haɓde e Balla woto cubalaagu yaweede. Ɗoon o feeñnini no hakkunde almuudo e ceerno wontiroyi hakkunde ɓiɓɓe e jinnaaɗo, ko addani Balla daɗde e nder tinndol ngol.
E tonngol, o hollitii darnde coñce e nder nguurndam pinal e mbaydi kuuɓtidinndi, o wasiyiima kadi nde yimɓe ɓee tiiɗnotoo, ndeena ko heddinoo koo, mbiɗta, binnda, kaala, paarnoroo coñce mum en, gila e nder galleeji, mbeddaaji haa e jehreeji mum en. O eewniima kadi wiɗtooɓe e winndooɓe nde pentata coñce kese njahduɗe e jamaanu ngam aaltaade sukaaɓe fuɗɗiiɓe soobaade e geɗe koomtooje. O suuɗaani noon faayre nde o jogii e ooɗoo sahaa, no o yiyrata jaale mawɗe ena njana tawi coɓoƴƴi lomtotaako, paabi keewɗi, doytooji ɗi ngalaa ñippooɓe. O teeŋtinii ndemaandi e dow njiggaandi. O wiyi hay so jiggoore ena wooda yo a taw ko ko neɗɗo alaa e nder faawru mum, tawi kadi jiggotoo ko ko ɓeydata ɗum.
Ɓeydi e naamnde keewɗe mbaɗii caggal yeewtere ndee. Won yahduɓe e waraango yeewtere ndee, ngaddi heen ballal teskinngal, ngalɗini nde. Won heen kadi yaltuɓe, naattoyi e caɗeele renndo. Nde Koreera ruttanii jaabtaade naamnde berlanooɗe, laaɓtinii yoga e toɓɓe, remtii won e purge, ɗe jale mum arano duuɗnoo. Nde o rowi, Ceerno Abdul Sidiiki Kebe uddiri yeewtere ndee duwaawu. Jamaanu saakii, yahdi e weltaare.
To bannge keewal, ko heddii e Morikom waɗaani yimɓe diwataa weertannde salli-nguru. Kala Maqaamanaajo gonnooɗo e Nuwaasot, alaa heen mo araani so wonaa ñawɗo walla dawɗo.
To bannge nootitiiɓe, alaa fedde pinal waalnde e Nuwaasot, gila Fedde Ɓamtaare Pulaar, Sifaa Hanki haa e Jalluɗi Jam, nde terɗe mum ngaraani toon, ko jiidaa e yimɓe teelɗuɓe, ɓe leñol teskii golle mum en haa seedtini.
Yeewtere Fedde Ɓamtaare Maqaama rewii laawol. Koreera huɓindiima toɓɓere mum e Pulaar degiiɗo haa natti sikke. Golle ɗee fof e timmunde maa mbiyaa ko njuɓɓudi ndii ɓuri rewde laawol sabu jamaanu nguu e heewde, alaa kaytuɗo, alaa keytaaɗo.
Njaay Saydu Aamadu


text:
Jaɓɓal ngam jooɗɗinde tuugnorgal to bannge cellal to senngo heeriingo e nder leydi men Senegaal darnaama e Maatam.. Ngoon miijo tammbii ɗum ko jaagorgal kalfinaangal to cellal e nder leydi Senegaal e ballondiral Usaid e Baŋke monnjaal. Ngam teeŋtinde batu kuuɓtodinngu ASPS lewru sanwiyee 2016 ngam waawde humpitde terɗe jeyaaɗe e ngaal gollorgal ngam sellinde e ñiiɓgol ɗiin ɗereeji Asps {alliance du secteur prive de la sante au senegaal}. To bannge jaɓɓal e to tuugnorgal. Ko ɗuum saabii
Batuuji heblo mbaɗaama e nder diiwanuuji Senegaal kala e ballal Baŋke monnjaal e Usaid e ko yowitii e cellal. ñalawma hannde 04 07 2017 ko diiwaan Maatam to Otel Haayoo to Caamɓe. Ardii golle ɗe cukko guwernoor kalfinaaɗo geɗe ɓamtaare. Ɓe ndarnii goomu ngu tawii hay caɗeele goote ngalaa. Maa ɗeen golle njokku to diiwaan Fatik. Ñiiɓirɗe diiwaanyaŋkooje ndarnaama, komitee direktoor darnaama, terɗe ñiiɓirde diiwaan o darnaama fof anndaama.
TUUGNORGAL CELLAL : DIIWAAN MAATAM DARNII CATAL MUM
Jaɓɓal ngam jooɗɗinde tuugnorgal to bannge cellal to senngo heeriingo e nder leydi men Senegaal darnaama e Maatam.. Ngoon miijo tammbii ɗum ko jaagorgal kalfinaangal to cellal e nder leydi Senegaal e ballondiral Usaid e Baŋke monnjaal. Ngam teeŋtinde batu kuuɓtodinngu ASPS lewru sanwiyee 2016 ngam waawde humpitde terɗe jeyaaɗe e ngaal gollorgal ngam sellinde e ñiiɓgol ɗiin ɗereeji Asps {alliance du secteur prive de la sante au senegaal}. To bannge jaɓɓal e to tuugnorgal. Ko ɗuum saabii
About the author /
Lewlawal Communcation
Post your comments Annuler la réponse.
Ziar annuelle 2018
Rajo Lewlawal
Ayaawo
Cakkite+
-
-
EERAANGO GALLE SAYDKU UMARPosted in: Joljole Comments: 0
-
WUROSOOGI : PALEE PALEE HAKKUNDE SANNDARMORI E JOOM MOTOOJI ENPosted in: Renndo Comments: 0
-
WARNGOOJI KAASAMAAS : HOL NO HUUNDE NDEEE YAHRI ? (AAMADU JAW)Posted in: Joljole Comments: 0
-
KANEL : JOGAGOL FOORAAS OO JIBINII LUURALPosted in: Joljole Comments: 0
Popular+
-
ÉLIMINATOIRE DE LA CAN 2017 : LE SÉNÉGAL DANS UNE POULE ABORDABLEPosted in: Coftal, Joljole Comments: 0
-
-
-
Liste des 99 premiers compagnons de El Hadji Omaroul Foutyou TallPosted in: Joljole Comments: 0
-
MARIAGE : MAMADOU SY TOUNKARA DE LA 2STV DANS LE RANG DES POLYGAMESPosted in: Cellal Comments: 0
-
CUDDIIƊO HOOREEJO SENEGAAL: KO POT-ƊEN ANNDUDE E MARIYAM FAY SALPosted in: Dawrugol Comments: 1
-
MBALLUDI LAAMU NGUU E MISKIIN EN : NDAARTUGOL KAAYITAAJI JIBINANNDE KO HEEN FAWIIPosted in: Renndo Comments: 0
-
La ziarra annuelle de la famille omarienne célébrée à partir du 22 janvierPosted in: Joljole Comments: 0
-
-
Random+
-
LE CONCOURS GÉNÉRAL 2015 : PALMARÈS ET CHIFFRESPosted in: Joljole, Pinal Comments: 0
-
BOLLOL MAKKI SAL E JOFNDE 04 AWRIL : TONNGOL GOLLE E NDER HOJOMAAJI 13Posted in: Dawrugol, Joljole Comments: 0
-
HUUNDE E NOKKUUJI TESKINDI E MAKKA (AYAAWO)Posted in: Pinal, Renndo Comments: 0
-
CUDDIIƊO HOOREEJO SENEGAAL: KO POT-ƊEN ANNDUDE E MARIYAM FAY SALPosted in: Dawrugol Comments: 1
-


text:
Wonii duuɓi 12 ko mawɗo Facebook hono Mark Zuckerberg woppi jaŋde (2005 wonnoo) ngam toppitaade ƴellitgol Facebook, laylaytol ngol o sosnoo e nder suudu makko to duɗal jaaɓihaaɗtirde Harvard to Dental Dowlaaji Amerik. Ko hikka o jogori heɓde seedantaagal jaŋde teddungal ngal duɗal ngal rokki mo, sibu o yalti duɗal ngal ko o heɓaani dipolom. Kono hannde omo ardii gollirdu ndu ngalu mum milletee e 400 miliyaar dolaar (hedde 144 404 miliyaar ugiyya). Ina wayi no ko teddule ɗiɗi o rokkaa sibu duɗal Harvard ngal fellitii kadi rokkude mo teddungal udditde kewu dokkitgol seedanteeje wonande rogere sanɗaaji jaltooji duɗal ngal e hitaande 2017 ndee. Oon kewu yuɓɓintee ko ñalnde 25 mee garoowo oo.
Mark Zukerberg ina haandi e ɗuum, sibu “o waylii no feewi sifaa jotondire renndo e nder winndere ndee no diidorinoo. Hay huunde hannde waawaa fotndaade Facebook to bannge batte lugge, teeŋtuɗe, battini e sifaa no yimɓe njokkondirirta e koye mum en e woɗɓe”. Fotde miliyaaruuji 2 neɗɗo ina kuutoroo hannde Facebook, ko jiidaa e 1,2 miliyaar neɗɗo kuutortooɗo jokkel Facebook biyeteende WhatsApp ngel. Ɗum noon ko ina ɓura miliyaaruuji 3 aadee ina naftoroo hannde golle Mark.
Ina wayi no Mark Zuckerberg yaɓɓi ko e koyɗe Steve Jobs (coso Apple) e Bill Gates (coso Microsoft) ɓe nganndu-ɗaa kam enne ngoppi jaŋde ko gila keɓaani dipolomaaji ngam toppitaade gollirɗe mum en, e kitaale 1970. Harvard hokkiino Bill Gates dipolom teddungal e hitaande 2007. Ko ɗum waɗi Bill sakkitde Mark huunde e wasiyaaji so ina winnda diskuur mum….
Bookara Aamadu Bah


text:
En ɓooyii yiyde ! En ɓooyii nande ! Baaɗi mbaɗtii ronde ! Eñnjee en ɗiɗo, gorko e jom suudu mum, ɓe ndañaani, pellitii woppande jawdi mum en fof waandu nehnoo, so tawii ngidiima ɗum maayde. E wiyde maɓɓe ko kayru woni ɓiyngel maɓɓe. Ɓe mbiyi aɓe nganndi « maa yimɓe njal ɓe », walla « mbiya ko ɓe haangaaɓe », kono aɓe mbiya ɓeen ngondi « ko nganndaa no waandu nduu wayi tiiɗde ɓe ».
Kamɓe ɓeeɗoo suddiiɓe, jinnaaɓe maɓɓe ko yaltinnooɓe ɓe galleeji mum en sibu mum en salanoode dewgal hakkunde maɓɓe. Oon sahaa ko ɓe waasɓe ɓe ngonnoo, kono, e wiyde maɓɓe, gila ɓe nehi waandu nduu e hitaande 2004, ɓe ndañi jawdi haa heewi. Debbo oo (duuɓi 48) ko awokaa, gorko oo (duuɓi 48) ina jogii gollorɗi (sosiyateeji) keewɗi, ina heen tele e isin farin. Waandu nduu e debbo mum ina njogii suudu mum en heeriindu bannge, ina wertaa haa timmi, ina waɗaa kilim. Hay so waandu nduu maayii, jawdi ɗaldaa ndii huutortee ko e ndeenka baaɗi !


text:
Catal Nuwaadibu Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani, yuɓɓinii ñalnde Hoyre-biir 20/02/2016, Ñalngu Kan Aamadu Saydu, ngam siftorde e neldude duwaawu oo musidɗo jaltuɗo aduna, kanko e maayɓe juulɓe kala.
Hol Kan Aamadu Saydu ?
Kan Aamadu Saydu yiyi aduna ko e hitaande 1949 to wuro Likseyba Gorgol. Kan Aamadu Saydu ko gorko ngenndiyanke, cuusɗo, katante jiɗɗo leñol, caliiɗo yawaare,
o jeyaama e ardiiɓe diɗɗe janngooɓe saliiɓe yawaare e peƴtooru ɓesngu leydi ndii, ngam yooltude hujjaaji janngooɓe e tawtoreede dille kitaale cappanɗe jeeɗiɗi(1970) e nder leydi Muritani, ngam haɓanaade jeytaare ngenndi Muritani, e lelnude laawol potal, jeytaare to bannge pinal e faggudu ngam mahde muritaninaajo dimɗuɗo.
Kan Aamadu Saydu nde ari e Nuwaadibu tan jokkiI e catal Nuwaadibu Fedde Ɓamtaare Pulaar, leelaani tawi catal ngal ina wayla yiilirde mum, o waɗaa Hoyreejo catal Nuwaadibu e hitaande 1979. Tuggi ndeen ko kanko ardii yiilirde catal ngal sabu nuunɗal makko, darnde makko, muñal makko e humpito makko e yarlitaare e coftal ngal o joganii golle ɗe o ardinaa ɗee. O meeɗaani yoomande ɗum, saka aamande ɗum, haa ñalnde o ƴetti Foofto-golle makko e hitaande 2012. Ngalɗoo seedantaagal moƴƴal o waɗanaa ma ɗum gila omo wuuri, e tuma nde catal Nuwaadibu waɗani mo hiirde mbayniigu e sahnga nde o ƴetti Foofto-golle makko, omo hoota Likseyba. Moƴƴinɗo ngardiigu, feewni ngondiigu ina foti manteede gila ina wuuri, mbele ina annda woni ko e laawol moƴƴere ɓeyda, kadi goɗɗo yiya ndeen manoore kañum ne ñemmba, mbele ina daña hono ɗumɗoon. Dañɗo manoore e nder nguurndam mum ina foti siftoreede so maayii.
Kan Aamadu Saydu ko jaajɗo hakkille kadi deeƴɗo hakkille, denndaangal yimɓe ɓe o wuurdi ɓee kala ina ceedtii meɗaani njiyde omo laawii haa o haali konngol ngol moƴƴaani.
E oon hakkille deeƴɗo, teskoreede mo waawde ɗowde dental sabu hakkilantaagal makko, o ardinaama Batu Mooɓondiral nayaɓu Fedde Ɓamtaare Pulaar e Muritani njoɗinoongu to Nuwaasoot e hitaande 1983, o ardii batu nguu e dow teeyre, newuya e hakkilantaagal haa ngu joofi e dow jam e kisal, tawi duko waɗaani, fitina waɗaani.
Nanondire paayodinɗe, kadi teskinɗe mbaɗaama e ndeen joɗnde. Kala tawanooɓe nguun batu, ceediima no o moƴƴiniri nguun batu. Ina tawtoraa nguun batu sete mawɗo nelaaɓe Fedde Ɓamtoore Pulaar to Senegaal e gardagol Yero Dooro Jallo, jaalal leñol, (yo Alla yurmo ɓe kamɓe kala yaafooɓe).
Jaltugol aduna Kan Aamadu Saydu :
Kan Aamadu Saydu yalti aduna ko ñalnde Hoyre-biir (aset) 21 korse (suwee) 2014, hedde waktuuji 13 caggal rafi cellal. Ina hawriti e ñalngu suɓngo Hoyreejo leydi Muritani. O wuurii duuɓi cappanɗe jeegom e duuɓi joyi (65), keewɗi nafoore. O mo ɗacci suddiiɓe ɗiɗo, ina heen biyeteeɗo Aysata Kan, goɗɗo oo ina wiyee Jeynaba Sih. O mo ɗacci sukaaɓe sappo (10), heen njoyo worɓe, njoyo rewɓe; yo Alla waɗ e maɓɓe barke, ɓe ndonta jiknaaɗo maɓɓe.
ÑALNGU KAN AAMADU SAYDU :
Kan Aamadu Saydu, e golle mum e darnde mum seedtinnde, e ngardiigu moƴƴu, Catal Nuwaadibu Fedde Ɓamtaare pulaar e Muritani, yuɓɓinii Ñalngu Kan Aamadu Saydu ñalnde aset 20 suwee 2016 to Nuwaadibu ngam siftorde oo gorko paarnorɗo leñol e waɗande mo duwaawu mbele Alla ina moƴƴana mo kanko e maayɓe juulɓe kala.
Ñalngu nguu fuɗɗorii ko silke Deftere Ɓuraana to galle makko Nuwaadibu, e dow gardagol Ceerno Muhammadel Kaamiilu Baro, maayo ganndal, daɗɗo mo ɓurnaaki, peertinoowo annduɓe, jooltoowo majjuɓe, golliroowo sabu Alla mo fanndaaki njoɓdi, e dow nelal Baaba mum, maayo deeƴngo ngo rummbaani, waliyal waliyaaɓe, Ceernal Seernaaɓe ; Ceerno Abuubakri Baro, ganndiraaɗo Ceerno Njaay Baro. Ina catii oo ganndo denndaangal seernaaɓe ardiiɓe jumaaji e jamaaji ɗoo e wuro ngoo, ko wayi no Ceerno Muusaa ganndo joom sahaa to bannge ganndal kadi ceedtanaaɗo ganndal, Ceerno Umaar Jibi Bah to Likseyba , Ceerno Alfaa Ñaŋ to Kayhayɗi, Ceerno Mammadu Bookara Abdul Qaadiri Kan e seernaaɓe woɗɓe ɓe en ndañaani limtude ɗoo.
Nde joɗnde ndee jooɗii, ko Abdul Ajiiju Bah hoyreejo catal ngal ƴetti konngol ngam bismaade yimɓe arɓe ɓee e haalde sabaabu dentinɗo yimɓe ɓee e ndee ñalnde, o haali kadi hol darnde Kan Aamadu Saydu daraninoo leñol ngol e nder diiwaan oo. Caggal ngool konngol udditirgol Ñalnde ndee, o totti Ceerno Muhammadu Kaamiilu konngol.
Ceerno Kaamiilu, salmini renndo ngoo, waɗani yimɓe ɓee yeewtere waaju waɗnde faayida ko fayti e kewu nguu. Kadi o haalani yimɓe ɓee hol ko woni nafoore waɗande maayɓe men ɗiiɗoo kewuuji.
Ɗum ina heewi nafoore kadi ko ɓural mawngal wonande maayɓe, sabu kala ko waɗaa heen e duwaawu ko ko jaabetee, sabu ko Alla wiyi ñaago-ɗee kam mi rokka on, O wiyi kadi nduwano-ɗee maayɓe mon. Nde o joofni konngol makko ngol, o yamiri yo silke Deftere ndee fuɗɗo, o rokki konngol Ceerno Umaar Jibi Bah yo uddit silke oo, Ceerno Umaar udditi, Deftere ndee janngaa haa joofi, nde jaŋde ndee joofi, o rokkiti konngol ko Ceerno Muhammadu Bookara Abdul Qaadiri Kan yo waɗ duwaawu timminirɗo deftere nde hono « Khatmu Ɓuraana », nde oon joofni waɗde « Khatmu » oo, ko Ceerno Muhammadu Kaamiilu Baro waɗi duwaawu, belɗo, jurminiino ngam timmin’de golle subaka ɗee, ɓerɗe juulɓe fof kecciɗi sabu duwaawu o welde e yurminaade.
Banndiraaɓe e musidɓe rewɓe e worɓe kala ina tawtoraa nguu kewu, tawi ɓe ngardi ko yiɗde e korsa oo musidɗo, ceedtanaaɗo wonde dewoowo Alla, mo luutetaake dental jamaa e kala waktu. Almuudo laawol Tijjaani ɗooftiiɗo jamirooje e sarɗiyeeji, ɗuurniiɗo kala kaɗe e ko luunndii sariya e deftere Alla. Nde silke oo gasi, aadi rokkondiraa kikiiɗe to galle pulaar.
Oo kikiiɗe, ko maa mbiyaa ɓuri heewde yimɓe e subaka nde, sabu kala mo dañaano tawtoreede silke subaka oo, arii yeewtere kikiiɗe ndee, ko ɗuum waɗi galle pulaar oo ko haa wukkiti yimɓe, dañii nii arɓe tawi galle oo heewii ndonki naatde, kooti.
Haa tonngoode aroore njokken e hiirde hee.
Caam Aadama Alasan,
Koolaaɗo Kuuɓal Catal Nuwaadibu