text:
Flǐn ɔ Nɔ Zɔ́n Bɔ Togun Mawu Tɔn Nɔ Nɔ Bǔ
“Nɔví nɔví lɛ ɖó gbè kpɔ́ ɔ, é nɔ nyɔ́, é nɔ víví mɛ nya!”—Ðɛh. 133:1.
1, 2. Nǔwiwa tɛ ka na dɔn mɛ ɖó bǔ hugǎn ɖò xwè 2018 tɔn mɛ? Etɛwu? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)
ÐÒ 31 mars 2018 ɔ, togun Mawu tɔn kpo jlǒɖotɔ́ gègě kpo na kplé hwenu e hwe na ɖò xɔ yì wɛ é, bo na bló nǔwiwa xwewu xwewu tɔn e nyí Aklunɔ Sín Nùɖuɖu ɔ é. Ee hwe na ɖò xɔ yì wɛ é ɔ, gbɛtɔ́ livi mɔkpan na kplé, bo na bló Flǐn kú Jezu tɔn tɔn. Xwewu xwewu ɔ, Flǐn kú Jezu tɔn tɔn wɛ nyí nǔwiwa e nɔ dɔn gbɛtɔ́ lɛ ɖó bǔ hugǎn bɔ è nɔ bló gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí é!
2 Mǐ ni dó nukún mɛ bo kpɔ́n lee Jehovah kpo Jezu kpo na j’awǎ sɔ, hwenu e ye na ɖò gbɛtɔ́ livi mɔkpan mɔ wɛ, bɔ ye na ɖò nǔwiwa taji enɛ sín domɛ yì wɛ é. Biblu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ: “Un lɛ́ kpɔ́n bo mɔ mɛ wɔbuwɔbu ɖé: mɛɖebǔ sixu xà mɛ e ɖò ahwan ɔ mɛ lɛ bǐ ǎ. Ye gosin tò lɛ bǐ mɛ, bo gosin akɔta lɛ bǐ mɛ, bo gosin togun lɛ bǐ mɛ, bo gosin gbè e è nɔ dó lɛ bǐ mɛ.” Ye na súxó ɖɔ: “Hwlɛngán mǐtɔn gosin Mawu mǐtɔn e jinjɔn axɔsuzinkpo jí ɔ gɔ́n, bo gosin Lɛngbɔví ɔ gɔ́n!” (Nǔɖe. 7:9, 10) Kpɔ́n lee é jiwǔ sɔ ɖɔ è nɔ sɔ́ Jehovah kpo Jezu kpo sù gbɔn nǔwiwa xwewu xwewu tɔn enɛ e nyí Flǐn é biblo gblamɛ sɔ́ é!
3. Nùkanbyɔ tɛ lɛ xota elɔ ka na na xósin na?
3 Nùkanbyɔ ɖé lɛ ɖò atɛ jí bɔ xota elɔ na na xósin na. (1) Nɛ̌ mǐɖesunɔ mɛtún ɔ ka sixu sɔnǔ nú Flǐn ɔ, bo lɛ́ ɖu lè tɛn tɔn mɛ yiyi tɔn gbɔn? (2) Ali tɛ lɛ nu Flǐn ɔ ka sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ e ɖò togun Mawu tɔn mɛ é ɖè? (3) Nɛ̌ mǐɖesunɔ mɛtún ɔ ka sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ gbɔn? (4) Flǐn gudo tɔn ɖé ka na tíìn gbè ɖokpo à? Nú é nyí mɔ̌ ɔ, hwetɛnu ka wɛ?
LEE MǏ NA SƆNǓ NÚ FLǏN Ɔ BO LƐ́ ÐU LÈ TƐN TƆN MƐ YIYI TƆN GBƆN É
4. Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo yì Flǐn ɔ sín tɛnmɛ?
4 Lin tamɛ dó lee é ɖò taji sɔ ɖɔ è ni yì Flǐn ɔ tɛnmɛ é jí. Flín ɖɔ kplé agun tɔn lɛ nyí akpáxwé sinsɛn-biblo mǐtɔn tɔn. É ɖò gaàn ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo nɔ ɖó ayi mɛ ɖěɖee nɔ dó gǎn bo nɔ yì kplé taji hugǎn xwemɛ xwemɛ tɔn enɛ domɛ lɛ é wu. È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, mǐ jló ɖɔ ye ni mɔ ɖɔ nú é ma sín lanmɛ ma ɖò ganji alǒ ninɔmɛ taji ɖé wu ǎ ɔ, mǐ na ɖò Flǐn ɔ tɛnmɛ. Nú mǐ xlɛ́ gbɔn nǔwiwa mǐtɔn lɛ gblamɛ ɖɔ kplé e mǐ nɔ bló dó sɛ̀n Mawu lɛ é nyí nǔ taji nú mǐ ɔ, xlɛ́xlɛ́ Jehovah wɛ mǐ lɛ́ ɖè gɔ́ na ɖɔ é ni hɛn nyikɔ mǐtɔn ɖó ‘flǐn wema’ tɔn mɛ, enɛ wɛ nyí “gbɛwema” e mɛ è wlan nyikɔ mɛ ɖěɖee ɖò gbɛ̀ mavɔmavɔ li jí lɛ é tɔn dó é.—Mal. 3:16; Nǔɖe. 20:15.
5. Ðò azǎn e jɛ nukɔn nú Flǐn ɔ lɛ é mɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ‘kije ayi mǐtɔn kpɔ́n bo kpɔ́n ɖɔ mǐ nɔ zán gbɛ̀ ɖò nùɖiɖi mɛ à jí’ gbɔn?
5 Ðò azǎn e jɛ nukɔn nú Flǐn ɔ lɛ é mɛ ɔ, mǐ sixu ba hwenu, bo xoɖɛ lobo xwè sɔ bo gbéjé kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é kpɔ́n ganji. (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 13:5.) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà enɛ gbɔn? Gbɔn ‘ayi mǐtɔn kije kije kpɔ́n bo kpɔ́n ɖɔ mǐ nɔ zán gbɛ̀ ɖò nùɖiɖi mɛ à jí’ gblamɛ. Bonu mǐ na kpéwú ɔ, mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka ɖi nǔ dóó ɖɔ un ɖò tutoblonunu ɖokpo géé e Jehovah yí gbè na b’ɛ nɔ wà jlǒ tɔn é mɛ à? Un ka ɖò nǔ e wu un kpé lɛ é bǐ xwii wà wɛ bo nɔ jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn lobo nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ mɛ lɛ d’ewu à? Nǔwiwa ce lɛ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un ɖi nǔ nugbǒ ɖɔ mǐ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ, bɔ acɛkpikpa Satáan tɔn ko xwè vivɔnu à? Jiɖe e un ɖó dó Jehovah kpo Jezu kpo wu hwenu e un zé gbɛzán ce jó nú Jehovah Mawu é ɖó wɛ jɛn un lɛ́ kpò ɖè dìn à?’ (Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1; Ebl. 3:14) Tamɛ linlin dó xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ tɔn jí na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na kpó ɖò mǐɖée kije kpɔ́n wɛ, bo na tuùn mɛ alɔkpa e mǐ nyí é.
6. (a) Ali ɖokpo tɛ ka sixu kplá mɛ yì gbɛmɛ? (b) Nɛ̌ mɛxo ɖé ka nɔ sɔnǔ nú Flǐn ɔ gbɔn ɖò xwewu xwewu? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ mɔhun gbɔn?
6 Xà wema jinjɔn Biblu jí ɖěɖee xlɛ́ lee Flǐn ɔ nyí nǔ taji gbɔn é, lobo lin tamɛ dó ye jí. (Xà Jaan 3:16; 17:3.) Ali ɖokpo e mǐ sixu gbɔn bo mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ é wɛ nyí ɖɔ mǐ “ni tuùn” Jehovah lobo “ɖi nǔ” nú Jezu e nyí Vǐɖokponɔ tɔn é. Bo na dó sɔnǔ nú Flǐn ɔ, etɛwu a ma ka na bló tuto nùkplɔnkplɔn tɔn e na d’alɔ we bɔ a na sɛkpɔ Jehovah kpo Jezu kpo d’eji é ɖé lɛ ǎ? Ðǒ ayi nǔ e mɛxo agun tɔn hwenu línlín tɔn ɖé nɔ wà é wu. Xwè lɛ vlamɛ ɔ, é xò xota Atɔxwɛ tɔn ɖěɖee ɖɔ xó dó Flǐn ɔ kpo wanyiyi e Jehovah kpo Jezu kpo ɖexlɛ́ mǐ é kpo wu tawun lɛ é kplé. Aklunɔzán gblamɛ e jɛ nukɔn nú Flǐn ɔ lɛ é mɛ ɔ, é nɔ vɔ́ xota enɛ lɛ xà, lobo nɔ lin tamɛ dó lee nǔwiwa enɛ nyí nǔ taji sɔ́ é wu. Hweɖelɛnu ɔ, é nɔ sɔ́ xota mɔhun e tɔ́n gbɔn gudo lɛ é ɖokpo alǒ wè gɔ́ na. Mɛxo enɛ mɔ ɖɔ gbɔn xota enɛ lɛ vívɔ́ xà gɔ́ nú wemafɔ Biblu tɔn e è sɔnǔ na nú Flǐn ɔ lɛ é xixa kpo tamɛ linlin dó ye jí kpo gblamɛ ɔ, emi nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ yɔyɔ̌ lɛ xwewu xwewu. Taji hugǎn ɔ wɛ nyí ɖɔ, é mɔ ɖɔ wanyiyi e ɖò Jehovah, Jezu kpo emi kpo tɛntin é nɔ gɔ́ngɔ́n d’eji ɖò xwè lɛ bǐ mɛ. Tuto nùkplɔnkplɔn tɔn mɔhun biblo sixu d’alɔ we bɔ wanyiyi e a ɖó nú Jehovah kpo Jezu kpo é na gɔ́ngɔ́n, bɔ nǔ e ye wà nú we é na lɛ́ sù nukún towe mɛ d’eji, enɛ sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu lè Flǐn ɔ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́.
FLǏN Ɔ NƆ GƆ́ SÒ NÚ BǓNINƆ MǏTƆN
7. (a) Etɛ Jezu ka xoɖɛ bo byɔ ɖò zǎn e mɛ é ɖó Aklunɔ Sín Nùɖuɖu ɔ ayǐ é? (b) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Jehovah na sìnkɔn nú ɖɛ e Jezu xò é?
7 Ðò zǎn e mɛ Jezu bló nǔwiwa Aklunɔ Sín Nùɖuɖu ɔ tɔn azɔn nukɔntɔn é ɔ, é xoɖɛ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ bǐ ni nɔ bǔ bo lɛ́ ɖu vivǐ bǔninɔ ɖokpo ɔ e xɔ akwɛ nú emi kpo Tɔ́ emitɔn kpo é tɔn. (Xà Jaan 17:20, 21.) Nugbǒ ɔ, Jehovah na sìnkɔn nú ɖɛ enɛ e Vǐ tɔn vívɛ́ná ɔ xò sɛ́dó è é, bɔ dìn ɔ, gbɛtɔ́ livi mɔkpan ɖi nǔ ɖɔ Jehovah sɛ́ Vǐ tɔn dó. Flǐn ɔ cí kplé e togun Mawu tɔn nɔ bló lɛ é ɖɔhun kpowun ǎ, ɖó é nɔ xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ bǔninɔ ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɛntin bɔ mɛɖebǔ sixu dɔn ǎ. Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ e gosin tò vovo mɛ bo lɛ́ ɖó sinmɛ agbaza tɔn vovo lɛ é nɔ kplé ɖó kpɔ́ ɖò fí e mǐ nɔ bló kplé ɖè lɛ é. Ðò fí ɖé lɛ ɔ, é nɔ yá bonu mɛ e ɖó sinmɛ agbaza tɔn vovo lɛ é nɔ kplé ɖó kpɔ́ ɖó kplé sinsɛn tɔn ɖé wu ǎ, alǒ mɛ ɖevo lɛ nɔ kpɔ́n mɔ̌ wiwa dó mɔ nǔmasɔgbe. Amɔ̌, bǔninɔ mɔhun nɔ nyɔ́ Jehovah kpo Jezu kpo nukúnmɛ kpɔ́n!
8. Wɛn tɛ Jehovah ka dó Ezekiyɛli bɔ é kúnkplá bǔninɔ?
8 Ðó mǐ nyí togun Jehovah tɔn wutu ɔ, bǔninɔ e sín vivǐ mǐ nɔ ɖu é nɔ kpaca mǐ ǎ. Jehovah ko ɖɔ ɖ’ayǐ wutu wɛ. Ðǒ ayi wɛn e é dó gbeyiɖɔ Ezekiyɛli bɔ é kúnkplá kpò wè cícá ɖó kpɔ́ é wu; kpò enɛ lɛ wɛ nyí kpò “Judáa tɔn” kpo ‘Jozɛfu tɔn’ kpo. (Xà Ezekiyɛli 37:15-17.) Xota “Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É” ee tɔ́n ɖò Atɔxwɛ Juillet 2016 tɔn mɛ é tinmɛ ɖɔ: “Jehovah dó wɛn nukúnɖiɖo tɔn ɖé Ezekiyɛli bo d’akpá ɖɔ akɔta Izlayɛli tɔn ɔ na nɔ bǔ hwenu e ye na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí gudo é. Wɛn enɛ lɛ́vɔ ɖɔ bǔninɔ togun Mawu tɔn tɔn ɖ’ayǐ, bɔ nǔ ko ɖò mɔ̌ nyí wɛ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ.”
9. Nɛ̌ mǐ ka nɔ mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Ezekiyɛli tɔn jɛnu é tɔn xwewu xwewu ɖò Flǐn hwenu gbɔn?
9 Sín 1919 ɖido ɔ, Jehovah jɛ tuto bló nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ jí kpɛɖé kpɛɖé, bo vɔ́ ye xokplé, mɛ enɛ lɛ wɛ è sɔ́ jlɛ́ dó kpò “Judáa tɔn” ɔ wu. Enɛ gudo ɔ, ee mɛ e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn, bo xò kpóɖó nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ bɔ è sɔ́ ye jlɛ́ dó kpò ‘Jozɛfu tɔn’ wu lɛ é fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ é ɔ, gbɛ̌nu wè enɛ lɛ huzu “lɛngbɔhwan . . . ɖokpo.” (Jaan 10:16; Zak. 8:23) Jehovah d’akpá ɖɔ emi na xò kpò wè lɛ kplé, bɔ ye na huzu ɖokpo géé ɖò alɔ emitɔn mɛ. (Ezek. 37:19) Égbé dìn ɔ, gbɛ̌nu wè enɛ lɛ ɖò Mawu sɛ̀n wɛ ɖò bǔ ɖò axɔsu susunɔ ɔ Jezu Klisu, ee wu è ɖɔ ɖ’ayǐ dó ɖɔ é nyí ‘Davidi mɛsɛntɔ́’ Mawu tɔn é glɔ. (Ezek. 37:24, 25) Bǔninɔ xɔ akwɛ e xó è ɖɔ ɖò wema Ezekiyɛli tɔn mɛ é nɔ jɛ wě xwewu xwewu hwenu e mɛ yí ami dó ɖè e kpò lɛ é kpo “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” kpo nɔ kplé bo nɔ bló Flǐn kú Jezu tɔn tɔn é! Amɔ̌, etɛ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ka sixu wà bo cyɔn alɔ bǔninɔ enɛ jí bo lɛ́ gɔ́ sò na?
ALI ÐĚÐEE NU MǏÐESUNƆ MƐTÚN Ɔ SIXU GƆ́ SÒ NÚ BǓNINƆ ÐÈ LƐ É
10. Nɛ̌ mǐ ka sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ e ɖò togun Mawu tɔn mɛ é gbɔn?
10 Ali nukɔntɔn e nu mǐ sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ togun Mawu tɔn tɔn ɖè é wɛ nyí gbɔn nǔsisɔ nú mɛɖesɔhwe gblamɛ. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é gb’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ sɔ́ yeɖée hwe. (Mat. 23:12) Nú mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe ɖò ayi mɛ ɔ, mǐ na lɔn nú gbigbɔ gbɛ̀ ɔ tɔn e nyí mɛɖée sɔ́ sù é na wà nǔ dó mǐ wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mɛɖesɔhwe na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ hwíhwɛ́ mǐɖée dó mɛ e ɖò ali xlɛ́ mǐ wɛ lɛ é glɔ, tónúsíse mɔhun ka ɖò dandan cobɔ bǔninɔ na tíìn ɖò agun ɔ mɛ. Ðò taji bǐ ɔ, mɛɖesɔhwe mǐtɔn nɔ hun xomɛ nú Jehovah, ɖó é “nɔ ɖè kɔ dó goyitɔ́ lɛ; loɔ, é nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ wu.”—1 Pi. 5:5.
11. Nɛ̌ tamɛ linlin dó tinmɛ e wɔxúxú ɔ kpo vɛɛn ɔ kpo ɖó é jí ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na gɔ́ sò nú bǔninɔ gbɔn?
11 Ali wegɔ e nu mǐ sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ ɖè é wɛ nyí gbɔn tamɛ linlin dó tinmɛ e wɔxúxú Flǐn tɔn ɔ kpo vɛɛn ɔ kpo ɖó é jí. Jɛ nukɔn nú zǎn bunɔ enɛ ɔ, lin tamɛ tawun dó nǔ e wɔxúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é kpo vɛɛn vɔvɔ ɔ kpo nɔte na é wu; é lɛ́ ɖò taji tawun ɖɔ a ni wà mɔ̌ ɖò zǎn enɛ ɖesu mɛ. (1 Kɔ. 11:23-25) Wɔxúxú ɔ nɔte nú agbaza maɖóblɔ̌ Jezu tɔn e é sɔ́ jó dó xɔ gbɛ̀ nú mǐ é, bɔ vɛɛn ɔ nɔte nú hun tɔn e kɔn nyì ayǐ é. Amɔ̌, mǐ ɖó na wà nǔ hú nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nukɔntɔn enɛ ɖiɖó kpowun dó nǔ e wɔxúxú ɔ kpo vɛɛn ɔ kpo nɔte na é wu. Flín ɖɔ vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn ɔ, wanyiyi ɖaxó hugǎn wè e è ɖexlɛ́ mǐ lɛ é wɛ ɖ’emɛ: wanyiyi e Jehovah ɖexlɛ́ mǐ gbɔn Vǐ tɔn sísɔ́ jó dó takún mǐtɔn mɛ é kpo wanyiyi e Jezu ɖexlɛ́ gbɔn jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó nú mǐ é kpo. Tamɛ linlin dó wanyiyi yetɔn jí ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ lɔ na yí wǎn nú ye. Wanyiyi e mǐ kpo Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo ɖó nú Jehovah é cí kàn ɖé ɖɔhun, bo sìn mǐ ɖó kpɔ́, bo nɔ zɔ́n bɔ bǔninɔ mǐtɔn nɔ syɛn.
12. Ðò nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn e ɖɔ xó dó axɔsu ɖé kpo kannumɔ tɔn kpo wu é mɛ ɔ, nɛ̌ Jezu ka tinmɛ nyì wɛn ɖɔ Jehovah nɔ ɖó nukún hwɛ sísɔ́ kɛ mɛ ɖevo lɛ ɖò mǐ sí gbɔn?
12 Ali atɔngɔ e nu mǐ sixu gɔ́ sò nú bǔninɔ ɖè é wɛ nyí gbɔn hwɛ sísɔ́ kɛ mɛ ɖevo lɛ kpo jlǒ kpo gblamɛ. Enyi mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee jɛ agɔ dó mǐ lɛ é ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ hwɛ mǐɖesunɔ tɔn e Klisu sɔ́ kɛ mǐ gbɔn vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn ɔ gblamɛ lɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ. Ðǒ ayi nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn e ɖò Matie 18:23-34 mɛ é wu. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Akpàkpà ka nɔ sɔ́ mì bɔ un nɔ zán nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é à? Un ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un nɔ ɖó suúlu dó Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ ce lɛ wu, bo nɔ lɛ́ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ à? Un ka ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ nyì dò dó mì lɛ é à?’ Nugbǒ wɛ ɖɔ nùwanyido lɛ ɖě nɔ syɛn hú ɖě, bɔ ɖé lɛ tíìn bɔ é nɔ vɛwǔ tawun ɖɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ ni sɔ́ kɛ mɛ. Amɔ̌, nùjlɛdonǔwu enɛ kplɔ́n nǔ e ɖó nukún wɛ Jehovah ɖè ɖò mǐ sí é mǐ. (Xà Matie 18:35.) Jezu tinmɛ nyì wɛn ɖɔ enyi mǐ ma sɔ́ hwɛ kɛ nɔví mǐtɔn lɛ hwenu e hwɛjijɔ ɖagbe ɖé tíìn bɔ mǐ na wà mɔ é ǎ ɔ, Jehovah kún na sɔ́ hwɛ kɛ mǐ lɔ ó. Xó enɛ zɔ́n tamɛ lin mɛ tawun! Mǐ nɔ cyɔn alɔ bǔninɔ xɔ akwɛ enɛ jí, hwenu e mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖevo lɛ lee Jezu kplɔ́n mǐ gbɔn é é.
13. Nɛ̌ mǐ ka nɔ gɔ́ sò nú bǔninɔ, gbɔn fífá kàn xixo gblamɛ gbɔn?
13 Enyi mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí fífá-kàn-xotɔ́. Flín wě elɔ e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖè xá mɛ é, é ɖɔ ɖɔ mǐ ɖó na “dó gǎn, bo sɔ́ fífá e dɔn mi cá, bɔ mi nyí ɖokpo ɔ dó hɛn buténinɔ e [gbigbɔ mímɛ́] na mi ɔ ɖó te.” (Efɛ. 4:3) Ðò Flǐn sín táan elɔ mɛ, ɖò taji ɔ, zǎn e mɛ è na bló Flǐn ɔ é ɔ, lin tamɛ tawun dó lee a nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é wu. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ un kún nɔ hɛn mɛ dó xomɛ ó à? È ka tuùn mì ɖɔ un nɔ dó gǎn tawun bo nɔ gɔ́ sò nú fífá kpo bǔninɔ kpo à?’ Nùkanbyɔ taji tawun e jí mǐ na lin tamɛ dó ɖò táan elɔ mɛ ɖò xwè ɔ mɛ lɛ é nɛ.
14. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ‘nɔ mɔ mǐɖée gbɔ ɖò wanyiyi mɛ’ gbɔn?
14 Ali ɛnɛgɔ e nu mǐ nɔ gɔ́ sò nú bǔninɔ ɖè é wɛ nyí gbɔn wanyiyi ɖiɖexlɛ́ Jehovah, Mawu wanyiyinɔ ɔ ɖɔhun gblamɛ. (1 Jaan 4:8) Mǐ na jló gbeɖé bo na ɖɔ dó Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ wu ɖɔ, “Un ɖó na yí wǎn nú ye, ɖó ye nyí nɔví ce lɛ wutu, amɔ̌ nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, un yí wǎn nú ye ǎ”! Tamɛ linlin gbɔn mɔ̌ sɔgbe xá wě e Pɔlu ɖè xá mɛ, bo ɖɔ ɖɔ mǐ ɖó na “nɔ mɔ miɖée gbɔ ɖò wanyiyi mɛ” é ǎ. (Efɛ. 4:2) Ðǒ ayi wu ɖɔ é kún ɖɔ kpowun ɖɔ mǐ ɖó na “nɔ mɔ miɖée gbɔ” ó. Loɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ mǐ ɖó na nɔ wà mɔ̌ “ɖò wanyiyi mɛ.” Vogbingbɔn ɖé ɖ’emɛ. Ðò agun mǐtɔn lɛ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ wɛ Jehovah dɔn wá éɖée gɔ́n. (Jaan 6:44) Ðó Jehovah ko dɔn ye wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é yí wǎn nú ye. Etɛwu mǐ ka na ɖɔ ɖɔ Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn ɖé kún jɛxa wanyiyi mǐtɔn ó lo? Mǐ ɖó na cí wanyiyi e Jehovah ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni ɖexlɛ́ é jí ǎ!—1 Jaan 4:20, 21.
HWETƐNU È KA NA BLÓ FLǏN GUDO TƆN Ɔ?
15. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ è na wá bló Flǐn gudo tɔn ɖé?
15 Gbè ɖokpo na wá sù bɔ è na bló Flǐn azɔn gudo tɔn ɔ. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn mɔ̌? Ðò wema nukɔntɔn e Pɔlu sɛ́dó Kɔlɛntinu lɛ é mɛ ɔ, é ɖɔ nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ ɖɔ, nú ye nɔ flín kú Jezu tɔn xwewu xwewu ɔ, “kú e Aklunɔ kú ɔ jla wɛ [ye] ɖè” “kaka jɛ hwenu e [é] na wá dó ɔ.” (1 Kɔ. 11:26) Xókwin “wá” ɔ nyí nǔ ɖokpo ɔ kpo “jawě” e xó Jezu ɖɔ ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn e kúnkplá vivɔnu ɔ sín hwenu é mɛ é kpo. É ɖɔ dó ya ɖaxó e jawě zaanɖé dìn é wu ɖɔ: “Wuntun e na xlɛ́ ɖɔ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ ko ja ɔ na tɔ́n ɖò jinukúnsin, bɔ akɔta e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ bǐ na jɛ alě na jí, bɔ ye na mɔ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ ɖò akpɔ́kpɔ́ jí jawě kpodo hlɔnhlɔn kpo, kpodo susu ɖaxó kpo; bɔ un na sɛ́ wɛnsagun ce lɛ dó, bonu ahwankpɛn ɖaxó ɔ ɖɔ nǔ ɔ, ye na kplé mɛ e Mawu cyan lɛ sín wɛkɛzo ɛnɛ lɛ bǐ mɛ, sín fí e jinukúnsin ɔ ko bɛ́sín ɔ, kaka yì jɛ fí e é kponu dó ɔ.” (Mat. 24:29-31) ‘Mɛ e Mawu cyan lɛ é xixokplé’ enɛ ɖò gesí dó hwenu e Klisanwun yí ami dó ɖè ɖěɖee kpò ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ na mɔ ajɔ jixwé tɔn yetɔn yí é wɛ. Nǔ enɛ na jɛ ɖò ya ɖaxó ɔ sín akpáxwé nukɔntɔn ɔ gudo; amɔ̌, é na jɛ jɛ nukɔn nú ahwan Haamagedɔni tɔn. Enɛ gudo ɔ, gbɛtɔ́ 144 000 lɛ na gɔ́ nú Jezu bo na fun ahwan xá axɔsu ayikúngban ɔ jí tɔn lɛ bo ɖu ɖ’eji. (Nǔɖe. 17:12-14) Flǐn gudo tɔn e è na bló jɛ nukɔn nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ xixokplé dó jixwé é wɛ na nyí gudo tɔn ɔ, ɖó Jezu na ko “wá.”
16. Etɛwu a ka kanɖeji bo na wá Flǐn xwè elɔ mɛ tɔn tɛnmɛ?
16 Mi nú mǐ ni kanɖeji bo na ɖu lè Flǐn ɔ tɔn gbɔn tɛn tɔn mɛ yiyi ɖò 31 mars 2018 gblamɛ. Mi nú mǐ ni byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ mǐ bonu mǐ ni kpó ɖò bǔninɔ e ɖò togun tɔn mɛ e gɔ́ sò na wɛ! (Xà Ðɛhan 133:1.) Flín ɖɔ gbè ɖokpo na wá sù bɔ mǐ na bló Flǐn gudo tɔn ɔ. Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, mi nú mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo yì tɛn tɔn mɛ; mi nú bǔninɔ e sín vivǐ è nɔ ɖu ɖò Flǐn ɔ hwenu é ni xɔ akwɛ nú mǐ.


c: text/html

text:
Nɔ́ nɛ maa ba kaseli nɛ Yesu suɔ mɛ ɔ a nɔ hwɔɔ se (20-23)
Nya gbe munyu (24, 25)
21 Ngɛ enɛ ɔ se ɔ, Yesu kpale je e he kpo kɛ tsɔɔ kaseli ɔmɛ ngɛ Tiberia Wo ɔ nya. Blɔ nɔ nɛ e gu kɛ je e he kpo kɛ tsɔɔ mɛ ɔ ji nɛ ɔ nɛ.2 Simon Petro, Toma (nɔ nɛ a tsɛɛ lɛ ke Hayo ɔ), Nataniɛl nɛ e je Kana ngɛ Galilea a, Zebedeo binyumu ɔmɛ, kɛ kaseli kpahi enyɔ bua a he nya ngɛ he kake.3 Simon Petro de mɛ ke: “I yaa wo.” A de lɛ ke: “Waa kɛ mo maa ya.” A je kpo nɛ a ya sɛ lɛ mi, se jamɛ a nyɔ ɔ mi ɔ, a gbi lo kake ngmelu po.4 Se benɛ je mi ngɛ tsɔe ɔ, Yesu ba da si ngɛ wo ɔ nya, se kaseli ɔmɛ li kaa Yesu.5 Kɛkɛ nɛ Yesu de mɛ ke: “Ye bimɛ, tse nyɛ be nɔ́* ko nɛ nyɛ maa ye, aloo nyɛ ngɛ nɔ́ ko?” A ha lɛ heto ke: “Ohoo, wa be nɔ́ ko!”6 E de mɛ ke: “Nyɛ pue ya a ngɛ lɛ ɔ hiɔ nɔ je nɛ nyɛ maa gbe eko.” Lɔ ɔ he ɔ, a pue ya a, se a nyɛ we nɛ a sã, ejakaa a gbe lo babauu nitsɛ.7 Kɛkɛ nɛ kaselɔ ɔ nɛ Yesu suɔ e sane ɔ de Petro ke: “E ji Nyɔmtsɛ ɔ!” Benɛ Simon Petro nu kaa Nyɔmtsɛ ɔ lɛ e daa si ɔ, e wo tade nɛ e woɔ ngɛ e tade ɔ nɔ ɔ,* ejakaa jinɛ e hɛɛ e he gu,* nɛ e tu kɛ wo wo ɔ mi.8 Se kaseli kpa amɛ hi lɛ nyafii ɔ mi kɛ ba, nɛ a ngɛ ya a nɛ lo hyi lɛ tɔtɔɔtɔ ɔ sãe, ejakaa a kɛ kpo he kɛ we. A kɛ kpo he kɛmi maa pee nanewɛɛ 300* pɛ.9 Benɛ a ba su wo ɔ nya a, a na la nɛ a kɛ hã slɛ kɛ e nɔ lo kɛ abolo.10 Yesu de mɛ ke: “Nyɛɛ ngɔ lo ɔ nɛ nyɛ gbe piɔ ɔ eko kɛ ba.”11 Lɔ ɔ he ɔ, Simon Petro ya sɛ lɛ ɔ mi nɛ e ya sã ya a nɛ lo nguanguahi hyi lɛ tɔtɔɔtɔ ɔ kɛ ba wo ɔ nya, lo 153 lɛ ngɛ mi. E ngɛ mi kaa lo ɔ hiɛ mohu lɛɛ, se ya a gba we.12 Yesu de mɛ ke: “Nyɛɛ ba nɛ nyɛ ba ye nyɛ mɔtu ní.” Kaseli ɔmɛ a ti nɔ kake ngmelu po ná we kã nɛ e ma bi lɛ ke: “Mɛnɔ ji mo?” ejakaa a le kaa Nyɔmtsɛ ɔ.13 Yesu ba nɛ e ba ngɔ abolo ɔ kɛ ha mɛ, nɛ e ha mɛ lo ɔ hulɔ.14 Benɛ a tle Yesu si kɛ je gbeje ɔ, enɛ ɔ ji si etɛne nɛ e je e he kpo kɛ tsɔɔ kaseli ɔmɛ.15 Nɛ benɛ a ye mɔtu ní ɔ ta a, Yesu de Simon Petro ke: “Simon, Yohane bi, anɛ o suɔ mi pe ní nɛ ɔmɛ lo?” E ha lɛ heto ke: “Ee, Nyɔmtsɛ, o le kaa i suɔ o sane.” Yesu de lɛ ke: “Ha ye jijɔ bimɛ ɔmɛ niye ní.”16 Yesu kpale bi lɛ si enyɔne ke: “Simon, Yohane bi, o suɔ mi lo?” E he nɔ ke: “Ee, Nyɔmtsɛ, o le kaa i suɔ o sane.” Yesu de lɛ ke: “Hyɛ ye jijɔ tsɔwi ɔmɛ a nɔ.”17 Yesu bi lɛ si etɛne ke: “Simon, Yohane bi, o suɔ ye sane lo?” Petro hao kaa e bi lɛ si etɛne ke: “O suɔ ye sane lo?” Lɔ ɔ he ɔ, e de lɛ ke: “Nyɔmtsɛ, o le nɔ́ fɛɛ nɔ́; o le kaa i suɔ o sane.” Yesu de lɛ ke: “Ha ye jijɔ tsɔwi ɔmɛ niye ní.18 Niinɛ, ngɛ anɔkuale mi ɔ, i ngɛ mo dee ke, benɛ o wɛ ɔ, mo nitsɛ lɛ o woɔ o tade nɛ o nyɛɛɔ kɛ yaa he nɛ o suɔ. Se ke o ba bwɔ ɔ, o maa kpã o ninehi a mi nɛ nɔ kpa maa wo tade ha mo, nɛ e maa ngɔ mo kɛ ya he nɛ o sume.”19 E de enɛ ɔ kɛ tsɔɔ gbenɔ pɔtɛɛ nɛ e ma gbo kɛ wo Mawu hɛ mi nyami ɔ. Benɛ e de enɛ ɔ se ɔ, e de lɛ ke: “Yaa nɔ nɛ o nyɛɛ ye se.”20 Petro po e he nɛ e na kaselɔ ɔ nɛ Yesu suɔ lɛ ɔ nɛ e ngɛ a se nyɛɛe. Lɛ ji nɔ nɛ benɛ a ngɛ gbɔkuɛ ní ɔ yee ɔ, e kpasa Yesu gugue mi nɛ́ e bi ke: “Nyɔmtsɛ, mɛnɔ lɛ e maa tsɔɔ o se blɔ ɔ?” nɛ.21 Lɔ ɔ he ɔ, benɛ Petro hɛ ngmɛ gba e nɔ ɔ, e bi Yesu ke: “Nyɔmtsɛ, nyumu nɛ ɔ hu nɛɛ?”22 Yesu de lɛ ke: “Ke i suɔ kaa e hi si kɛ yaa si be nɛ ma ba a, mɛni lɔ ɔ kɔɔ ngɛ o he? Moo lɛɛ yaa nɔ nɛ o nyɛɛ ye se.”23 Enɛ ɔ he ɔ, munyu nɛ ɔ pɛ ngɛ nyɛmimɛ ɔmɛ a kpɛti kaa kaselɔ nɛ ɔ be gboe. Pohu Yesu de we ke e be gboe, mohu ɔ, nɔ́ nɛ e de ji: “Ke i suɔ kaa e hi si kɛ yaa si be nɛ ma ba a, mɛni lɔ ɔ kɔɔ ngɛ o he?”24 Kaselɔ nɛ ɔ lɛ e ye ní nɛ ɔmɛ a he odase nɛ e ngma ní nɛ ɔmɛ ɔ nɛ, nɛ wa le kaa odase nɛ e ye ɔ ji anɔkuale.25 Ngɛ anɔkuale mi ɔ, ní kpahi fuu hu ngɛ nɛ Yesu pee nɛ ke a ke a maa ngma lɛ tsuo fitsofitso ɔ, i kpa we si kaa womi kpohi nɛ a maa ngma a maa ya je ɔ nitsɛ mi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ani obaasumɔ ni okane sane nɛɛ yɛ %% mli?
Ani obaasumɔ ni okane sane nɛɛ yɛ %% mli?
4 Mɛi ni asumɔɔ, nyɛkahea wiemɔ fɛɛ wiemɔ ni jɛ mumɔŋ lɛ nyɛyea, shi moŋ nyɛkaa wiemɔi fɛɛ ni jɛ mumɔŋ lɛ nyɛkwɛa akɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ amɛjɛ lo, ejaakɛ amale gbalɔi babaoo eba je lɛ mli.
2 Nɛkɛ ji bɔ ni nyɛaafee nyɛle akɛ wiemɔ ni jɛ mumɔŋ lɛ jɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ: Wiemɔ fɛɛ wiemɔ ni jɛ mumɔŋ ní jajeɔ akɛ Yesu Kristo ba yɛ heloo mli lɛ jɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ.
3 Shi wiemɔ fɛɛ wiemɔ ni jɛ mumɔŋ ní ejajeee akɛ Yesu ba yɛ heloo mli lɛ, jeee Nyɔŋmɔ ŋɔɔ ejɛ. Kɛfata he lɛ, enɛ ji antikristo lɛ wiemɔ ní jɛ mumɔŋ ní nyɛnu akɛ eeba lɛ, ni amrɔ nɛɛ eyɛ je lɛ mli momo.
4 Bii bibii, nyɛ lɛ nyɛjɛ Nyɔŋmɔ mli, ni nyɛye amɛnɔ kunim, ejaakɛ mɔ ni kɛ nyɛ efee ekome lɛ da fe mɔ ni kɛ je lɛ efee ekome lɛ.
5 Amɛ lɛ, je lɛ mli amɛjɛ; no hewɔ ni amɛwieɔ wiemɔi ni jɛ je lɛ mli lɛ, ni je lɛ boɔ amɛ toi.
6 Wɔ lɛ, Nyɔŋmɔ mli wɔjɛ. Mɔ fɛɛ mɔ ni le Nyɔŋmɔ lɛ, eboɔ wɔ toi; mɔ fɛɛ mɔ ni jɛɛɛ Nyɔŋmɔ mli lɛ, ebooo wɔ toi. Enɛ wɔkɛyoɔ anɔkwale wiemɔ ni jɛ mumɔŋ lɛ, kɛ amale wiemɔ ni jɛ mumɔŋ lɛ.
7 Mɛi ni asumɔɔ, nyɛhãa wɔyaa nɔ wɔsumɔsumɔa wɔhe, ejaakɛ suɔmɔ lɛ, Nyɔŋmɔ mli ejɛ, ni mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔ mɔ lɛ, Nyɔŋmɔ mli ajɛ afɔ lɛ, ni ele Nyɔŋmɔ.
8 Mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔɔ mɔ lɛ, eleko Nyɔŋmɔ, ejaakɛ Nyɔŋmɔ lɛ, suɔmɔ ji lɛ.
9 Enɛ nɔ atsɔ ajie Nyɔŋmɔ suɔmɔ lɛ kpo yɛ wɔgbɛfaŋ, no ji akɛ Nyɔŋmɔ tsu e-Bi koome lɛ kɛba je lɛ mli koni wɔtsɔ enɔ wɔná wala.
10 Nɛkɛ ji bɔ ni suɔmɔ lɛ yɔɔ, jeee akɛ wɔ wɔsumɔ Nyɔŋmɔ, shi moŋ akɛ lɛ esumɔ wɔ ni etsu e-Bi lɛ akɛ kpatamɔ afɔle yɛ wɔhe eshai lɛ ahewɔ.
11 Mɛi ni asumɔɔ, kɛ́ nɛkɛ ji bɔ ni Nyɔŋmɔ sumɔ wɔ lɛ, belɛ wɔ hu sɔ̃ kã wɔnɔ akɛ wɔsumɔsumɔɔ wɔhe.
12 Mɔ ko mɔ ko enako Nyɔŋmɔ pɛŋ. Kɛ́ wɔtee nɔ wɔsumɔsumɔɔ wɔhe lɛ, Nyɔŋmɔ yaa nɔ ehiɔ wɔmli, ni esuɔmɔ lɛ yeɔ emuu yɛ wɔmli.
13 Enɛ wɔkɛleɔ akɛ wɔ kɛ lɛ efee ekome, ni lɛ hu ekɛ wɔ efee ekome, ejaakɛ ekɛ emumɔ lɛ ehã wɔ.
14 Kɛfata he lɛ, wɔ diɛŋtsɛ wɔna ni wɔmiiye odase akɛ Tsɛ lɛ tsu e-Bi lɛ akɛ je lɛ Yiwalaherelɔ.
15 Mɔ fɛɛ mɔ ni jajeɔ akɛ Yesu ji Nyɔŋmɔ Bi lɛ, Nyɔŋmɔ yaa nɔ ekɛ mɔ nɛɛ feɔ ekome, ni lɛ hu ekɛ Nyɔŋmɔ feɔ ekome.
16 Ni wɔbale ni wɔhe suɔmɔ ni Nyɔŋmɔ sumɔɔ wɔ lɛ wɔye.
Nyɔŋmɔ lɛ, suɔmɔ ji lɛ, ni mɔ ni yaa nɔ ehiɔ suɔmɔ mli lɛ, eyaa nɔ ekɛ Nyɔŋmɔ feɔ ekome ni Nyɔŋmɔ hu yaa nɔ ekɛ lɛ feɔ ekome.
17 Nɛkɛ gbɛ nɔ suɔmɔ yeɔ emuu yɛ wɔmli, koni wɔwie kɛ nɔmimaa yɛ kojomɔ gbi lɛ nɔ, ejaakɛ bɔ ni nakai mɔ lɛ yɔɔ lɛ, nakai wɔ hu wɔyɔɔ yɛ je nɛɛ mli.
18 Gbeyeishemɔ bɛ suɔmɔ mli, shi moŋ suɔmɔ ni eye emuu lɛ shɛɔ gbeyeishemɔ efɔ̃ɔ, ejaakɛ gbeyeishemɔ tsĩɔ wɔnaa. Anɔkwa, mɔ ni sheɔ gbeyei lɛ, eyeko emuu yɛ suɔmɔ mli.
19 Wɔjieɔ suɔmɔ kpo, ejaakɛ lɛ klɛŋklɛŋ esumɔ wɔ.
20 Kɛji mɔ ko kɛɛ akɛ, “Misumɔɔ Nyɔŋmɔ,” ni kɛ̃lɛ enyɛɔ enyɛmi lɛ, amalelɔ ji lɛ. Ejaakɛ mɔ ni sumɔɔɔ enyɛmi ní enaa lɛ lɛ, enyɛŋ esumɔ Nyɔŋmɔ ní enaaa lɛ lɛ.
21 Ni wɔná kitã nɛɛ kɛjɛ eŋɔɔ, akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔ Nyɔŋmɔ lɛ, esa akɛ esumɔ enyɛmi hu.
Kɛmaje Mɔ Ko
Kɛmaje Mɔ Ko
ŊMALƐ KRƆŊKRƆŊ LƐ—JEŊ HEE SHISHITSƆƆMƆ
1 Yohane 4
Ga
Kanemɔ Biblia Lɛ Yɛ Biɛ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
Wema lɛ Xwíxwlémɛ
ATƆXWƐ
Nùkanbyɔ: Mǐ bǐ wɛ ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn ɖò hweɖelɛnu. Fí tɛ mǐ ka sixu mɔ ɖè?
Wemafɔ: 2Kɔ 1:3, 4
Nùxwlémɛ: Atɔxwɛ elɔ gbajɛ̌mɛ nú lee Mawu nɔ dó gbɔ mɔhun nú mɛ gbɔn é.
ATƆXWƐ (wexwɛ gudo tɔn)
Nùkanbyɔ: Mɛɖé lɛ nɔ lin ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɔ, nùɖé wɛ bo ɖò gbɛtɔ́ sín ayi mɛ; mɛ ɖevo lɛ nɔ lin ɖɔ gǎn e gbɛtɔ́ lɛ nɔ dó bo na hɛn fífá wá gbɛ̀ ɔ mɛ é wɛ. Etɛ mi ka lin?
Wemafɔ: Da 2:44
Nùxwlémɛ: Sɔgbe kpo Biblu kpo ɔ, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí acɛkpikpa nùjɔnǔ tɔn ɖé. Xota elɔ ɖɔ xó dó nǔ ɖevo e Biblu ɖɔ dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu lɛ é jí.
KPLƆ́N NUGBǑ Ɔ MƐ
Nùkanbyɔ: Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu nɔ kpé nukún dó mǐ wu?
Wemafɔ: 1Pi 5:7
Nugbǒ: Mawu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni xoɖɛ sɛ́dó emi ɖó é nɔ kpé nukún dó mǐ wu.
NÙXWLÉMƐ HWIÐESUNƆ TƆN
Zǎn kpɔ́ndéwú e wá yì lɛ é dó sɔnǔ nú nùxwlémɛ hwiɖesunɔ tɔn.


text:
WEMATA 4
Mɛ̌ ka Nyí Jezu Klisu?
1, 2. (a) A tuùn mɛ nukúnɖeji ɖé sín nyikɔ kpowun ko xlɛ́ ɖɔ a tuùn mɛ ɔ ganji à? Tinmɛ. (b) Linlin tɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ ɖó dó Jezu wu?
GBƐTƆ́ nukúnɖeji gègě wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. A sixu tuùn mɛ nukúnɖeji ɖé sín nyikɔ. Amɔ̌, a tuùn nyikɔ mɛ nukúnɖeji ɖé tɔn kpowun ko xlɛ́ ɖɔ a tuùn i ganji ǎ. É ko xlɛ́ ɖɔ a tuùn nǔ lɛ bǐ dó gbɛzán tɔn kpo mɛ alɔkpa e é nyí tawun é kpo wu ǎ.
2 Jezu Klisu nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí é ɔ, xwè 2 000 mɔ̌ ko wá yì có, a sixu ko sè xó ɖé lɛ dó wutu tɔn. Amɔ̌, mɛ gègě tuùn mɛ alɔkpa e Jezu nyí tawun é ǎ. Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ é nyí mɛ ɖagbe ɖé, mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖɔ gbeyiɖɔ ɖé wɛ n’i, có mɛ ɖevo lɛ ka lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ é nyí Mawu. Etɛ hwɛ ka lin?—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 12gɔ́ ɔ.
3. Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ a ni tuùn Jehovah Mawu kpo Jezu Klisu kpo?
3 É nyí nǔ taji ɖɔ a ni tuùn nugbǒ ɔ dó Jezu wu. Etɛwu? Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye ni tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.” (Jaan 17:3) Nugbǒ ɔ, enyi a tuùn nugbǒ ɔ dó Jehovah kpo Jezu kpo wu ɔ, a sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí. (Jaan 14:6) Gɔ́ na ɔ, nugbǒ ɔ tuùntuùn dó Jezu wu na d’alɔ we, ɖó é wɛ nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe hugǎn e a na xwedó bo tuùn lee a na nɔ ayǐ xá mɛ ɖevo lɛ bo lɛ́ wà nǔ xá ye gbɔn é. (Jaan 13:34, 35) Ðò Wemata 1 mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n nugbǒ ɔ dó Mawu wu. Dìn ɔ, mǐ na kplɔ́n nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ dó Jezu wu é.
MǏ MƆ MƐSIYA Ɔ!
4. Etɛ ka nyí tinmɛ xókwin “Mɛsiya” ɔ kpo “Klisu” ɔ kpo tɔn?
4 Xwè mɔkpan jɛ nukɔn nú jiji Jezu tɔn ɔ, Jehovah d’akpá ɖò Biblu mɛ ɖɔ emi na sɛ́ Mɛsiya, alǒ Klisu ɔ dó. Xókwin Ebléegbe tɔn wɛ “Mɛsiya” ɔ nyí, bɔ “Klisu” ɔ nyí xókwin Glɛkigbe tɔn. Tɛnmɛ-nyikɔ wè enɛ lɛ bǐ xlɛ́ ɖɔ Mawu ɖè Mɛsiya e sín akpá è dó é bo na sɔ́ ɛ ɖó tɛn bunɔ ɖé mɛ. Mɛsiya ɔ na bló bɔ Mawu sín akpá lɛ bǐ na jɛnu. Jezu sixu lɛ́ d’alɔ we dìn hwɛ̌. Amɔ̌, cobonu Jezu na jɔ ɔ, mɛ gègě ko kanbyɔ ɖɔ: ‘Mɛ̌ ka na nyí Mɛsiya ɔ?’
5. Ahwanvu Jezu tɔn lɛ ka ɖi ɖɔ é wɛ nyí Mɛsiya ɔ à?
5 Ahwanvu Jezu tɔn lɛ xò nǔ kpɔ́n cobo ɖi ɖɔ é wɛ nyí Mɛsiya e sín akpá è dó é ǎ. (Jaan 1:41) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Sinmɔ́ɔ Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Hwi wɛ nyí Klisu.” (Matie 16:16) Nɛ̌ mǐ ka sixu kudeji gbɔn ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ?
6. Nɛ̌ Jehovah ka d’alɔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ bɔ ye tuùn Mɛsiya ɔ gbɔn?
6 Xwè mɔkpan jɛ nukɔn nú jiji Jezu tɔn ɔ, gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ wlan nǔ e na d’alɔ bɔ è na tuùn Mɛsiya ɔ lɛ é gègě ɖ’ayǐ. Nɛ̌ enɛ ka na d’alɔ gbɔn? Mǐ ni ɖɔ ɖɔ è ɖɔ a ni yì kplá mɛ e a ma tuùn kpɔ́n ǎ é ɖé wá ɖò axijijɛ mɛ. Enyi mɛɖé jlɛ́ mɛ ɔ nú we ganji ɔ, mɛ ɔ mimɔ na bɔwǔ nú we. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, Jehovah zán gbeyiɖɔ tɔn lɛ, bɔ ye ɖɔ nǔ e Mɛsiya ɔ na wà lɛ é kpo nǔ e na jɛ dó wutu tɔn lɛ é kpo nú mǐ. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ bǐ sín jijɛ d’alɔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ bɔ ye tuùn ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ.
7. Ðɔ nǔɖɔɖ’ayǐ e xlɛ́ ɖɔ Jezu nyí Mɛsiya ɔ é wè.
7 Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ wè ɖíe. Nukɔntɔn ɔ: Xwè 700 jɛ nukɔn nú jiji Jezu tɔn ɔ, Micée ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ è na jì Mɛsiya ɔ ɖò toxo kpɛví Bɛteleyɛmu tɔn mɛ. (Micée 5:1) Finɛ wɛ è jì Jezu ɖè nugbǒ! (Matie 2:1, 3-10) Wegɔ ɔ: Daniyɛli ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ Mɛsiya ɔ na jɛ wě ɖò xwè 29 H.M. (Daniyɛli 9:25) Nǔɖɔɖ’ayǐ e xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya e sín akpá è dó é wè kpowun nɛ.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 13gɔ́ ɔ.
8, 9. Etɛ ka jɛ ɖò baptɛm Jezu tɔn hwenu bo xlɛ́ ɖɔ é wɛ nyí Mɛsiya ɔ?
8 Jehovah xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ. É d’akpá ɖɔ emi na na wuntun ɖé Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ, b’ɛ na dó tuùn Mɛsiya ɔ. Hwenu e Jezu yì Jaan gɔ́n b’ɛ na bló baptɛm n’i ɖò Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ mɛ ɖò xwè 29 H.M. é ɔ, Jaan mɔ wuntun enɛ. Biblu ɖɔ nǔ e jɛ é nú mǐ: “Ee é [bló baptɛm] n’i fó ɔ, Jezu tɔ́n sín tɔ̀ ɔ mɛ; tlolo ɔ, jinukúnsin kɛwun, bɔ [gbigbɔ] Mawu tɔn cí ahwannɛ́ ɖɔhun, bo wá jɛte dó jǐ tɔn. Tlolo ɔ, è sè gbè ɖé sín jixwé bɔ é ɖɔ: ‘Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.’” (Matie 3:16, 17) Hwenu e Jaan mɔ wuntun enɛ bo sè gbè enɛ é ɔ, é tuùn ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ. (Jaan 1:32-34) Gbè nɛ gbè e Jehovah kɔn gbigbɔ tɔn dó jǐ tɔn é ɔ, Jezu huzu Mɛsiya ɔ. É wɛ nyí mɛ e Mawu sɔ́ b’ɛ na nyí Gǎn kpo Axɔsu kpo é.—Ezayíi 55:4.
9 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ, Jehovah ɖesunɔ sín xó, kpo wuntun e É na ɖò baptɛm Jezu tɔn hwenu lɛ é kpo xlɛ́ ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ. Amɔ̌, fitɛ Jezu ka gosin? Mɛ alɔkpa tɛ é ka nyí? Mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ é.
FITƐ JEZU KA GOSIN?
10. Etɛ Biblu ka kplɔ́n mɛ dó gbɛzán Jezu tɔn e jɛ nukɔn nú ayikúngban jí wíwá tɔn é wu?
10 Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ Jezu nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé nú hwenu gègě cobo wá ayikúngban jí. Micée ɖɔ ɖɔ Mɛsiya ɔ ko tíìn “sín xóxó hwenu.” (Micée 5:1) Jezu ɖesu ɖɔ azɔn gègě ɖɔ emi ko nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé cobɔ è wá jì emi dó ayikúngban jí. (Xà Jaan 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Jezu kpo Jehovah kpo tlɛ ko vɛ́ tawun cobɔ é wá ayikúngban jí.
11. Aniwu Jezu ka xɔ akwɛ nú Jehovah sɔmɔ̌?
11 Jezu xɔ akwɛ nú Jehovah tawun. Etɛwu? Ðó Mawu dá ɛ cobo dá nǔ ɖevo ɖebǔ alǒ mɛ ɖevo ɖebǔ. Enɛ wu wɛ è ylɔ Jezu ɖɔ ‘nukɔngbeví nùɖíɖó lɛ bǐ tɔn.’ * (Kolosinu lɛ 1:15) Jezu lɛ́ xɔ akwɛ nú Jehovah, ɖó éɖokponɔ wɛ Jehovah dá tlɔlɔ. Enɛ wu wɛ è nɔ ylɔ ɛ ɖɔ “Vǐɖokponɔ.” (Jaan 3:16) Jezu ɖokponɔ wɛ Jehovah lɛ́ zán dó dá nǔ e kpò lɛ é bǐ. (Kolosinu lɛ 1:16) Jezu ɖokpo wɛ è lɛ́ ylɔ ɖɔ “xó ɔ,” ɖó Jehovah zán ɛ dó dó wɛn nú wɛnsagun lɛ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo, bo lɛ́ zán ɛ dó tinmɛ alixlɛ́mɛ tɔn lɛ nú ye.—Jaan 1:14.
12. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jezu kpo Mawu kpo kún nyí mɛ ɖokpo ɔ ó?
12 Mɛɖé lɛ ɖi nǔ ɖɔ Jezu kpo Mawu kpo nyí mɛ ɖokpo ɔ. Amɔ̌, Biblu kplɔ́n enɛ mɛ ǎ. Biblu ɖɔ ɖɔ è dá Jezu, enɛ xlɛ́ ɖɔ Jezu ɖó bǐbɛ̌. Amɔ̌ Jehovah e dá nǔ lɛ bǐ é ɖó bǐbɛ̌ ǎ. (Ðɛhan 90:2) Ðó Jezu nyí Mawu Ví wutu ɔ, é lin gbeɖé ɖɔ emi na tɛnkpɔn bo nyí Mawu ǎ. Biblu kplɔ́n mɛ nyì wɛn ɖɔ Tɔ́ ɔ hugǎn Vǐ ɔ. (Xà Jaan 14:28; 1 Kɔlɛntinu lɛ 11:3.) Jehovah ɖokponɔ wɛ nyí “Mawu Nǔbǐwukpétɔ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 17:1) É wɛ nyí mɛ e hugǎn mɛ lɛ bǐ bo lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn hú mɛ lɛ bǐ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ é.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 14gɔ́ ɔ.
13. Etɛwu Biblu ka ɖɔ ɖɔ Jezu nyí “akpajlɛ Mawu e è ma nɔ mɔ ǎ ɔ tɔn”?
13 Jehovah kpo Vǐ tɔn Jezu kpo w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ alɔ ɖò alɔ mɛ nú xwè liva mɔkpan cobɔ è wá dá jinukúnsin kpo ayikúngban kpo. Ye na ko yí wǎn nú yeɖée ɖesu! (Jaan 3:35; 14:31) Jezu nɔ xwedó tɔ́ tɔn sín jijɔ lɛ kaka bɔ Biblu ylɔ ɛ ɖɔ “akpajlɛ Mawu e è ma nɔ mɔ ǎ ɔ tɔn.”—Kolosinu lɛ 1:15.
14. Nɛ̌ è ka jì Vǐ xɔ akwɛ Jehovah tɔn gbɛtɔ́ ɖé ɖɔhun gbɔn?
14 Vǐ xɔ akwɛ Jehovah tɔn ɖesunɔ sɔ́ jlǒ dó gosin jixwé bɔ è wá jì i dó ayikúngban jí gbɛtɔ́ ɖé ɖɔhun. Nɛ̌ enɛ ka sixu nyɔ́ bló gbɔn? Jehovah bló nùjiwǔ ɖé bo sɔ́ Vǐ tɔn sín gbɛ̀ dó nyɔnu ɖò alɔji Mali sín adɔgo mɛ. Ali enɛ nu ɔ, gbɛtɔ́ ɖě nyí tɔ́ nú Jezu ǎ. Enɛ wu ɔ, Mali jì vǐ maɖóblɔ̌ ɖé bo sun nyǐ i ɖɔ Jezu.—Luki 1:30-35.
MƐ ALƆKPA TƐ JEZU KA NYÍ?
15. Nɛ̌ a ka sixu tuùn Jehovah d’eji gbɔn?
15 A hɛn ɔ, a na kplɔ́n nǔ gègě dó Jezu, gbɛzinzan tɔn kpo jijɔ tɔn lɛ kpo wu gbɔn wema Biblu tɔn Matie, Maki, Luki kpo Jaan kpo xixa gblamɛ. È nɔ ylɔ wema enɛ lɛ ɖɔ Wɛnɖagbe-Wema lɛ. Ðó Jezu cí Tɔ́ tɔn ɖɔhun wutu ɔ, nǔ e a na xà dó wutu tɔn lɛ é na d’alɔ we bɔ a na lɛ́ tuùn Jehovah d’eji. Enɛ wu wɛ Jezu ɖɔ: “Mɛ e mɔ mì ɔ ko mɔ Tɔ́ ɔ.”—Jaan 14:9.
16. Etɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ? Fitɛ nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ ka gosin?
16 Mɛ gègě nɔ ylɔ Jezu ɖɔ “Mɛ̌si.” (Jaan 1:38; 13:13) Nǔ taji hugǎn e é nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é ɖokpo wɛ nyí “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín Wɛnɖagbe.” Etɛ ka nyí Axɔsuɖuto enɛ? Acɛkpikpa Mawu tɔn e na kp’acɛ dó gbɛ̀ ɔ bǐ jí sín jixwé, bo na hɛn nyɔna wá nú gbɛtɔ́ e nɔ setónú nú Mawu lɛ é wɛ. (Matie 4:23) Nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ wɛ gosin Jehovah gɔ́n. Jezu ɖɔ: “Nyɛ wɛ ɖó nǔ e kplɔ́n mi wɛ un ɖè ɔ ǎ; Mawu e sɛ́ mì dó ɔ gɔ́n wɛ é gosin.” (Jaan 7:16) Jezu tuùn ɖɔ Jehovah jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni sè wɛnɖagbe e ɖɔ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na kp’acɛ dó gbɛ̀ ɔ bǐ jí é.
17. Fitɛ lɛ Jezu ka kplɔ́n nǔ mɛ ɖè? Etɛwu é ka w’azɔ̌ syɛnsyɛn sɔmɔ̌ bá dó kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ?
17 Fitɛ lɛ Jezu ka kplɔ́n nǔ mɛ ɖè? Fí ɖebǔ e é mɔ mɛ ɖè é. É kplɔ́n nǔ mɛ ɖò toxo lɛ, gletoxo lɛ, axi lɛ kpo sinsɛnxɔ lɛ kpo mɛ; é lɛ́ kplɔ́n nǔ mɛ ɖò xwé mɛ lɛ tɔn gbè. É nɔ ɖó nukún ɖɔ ye ni wá emi gɔ́n ǎ. É nɔ yì ye gɔ́n hwɛhwɛ. (Maki 6:56; Luki 19:5, 6) Jezu nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn, bo nɔ zán hwenu gègě kpo hlɔnhlɔn gègě kpo dó kplɔ́n nǔ mɛ lɛ. Etɛwu? Ðó é tuùn ɖɔ Mawu ba ɖɔ emi ni wà mɔ̌, bɔ é ka nɔ lɛ́ setónú nú Tɔ́ tɔn hwebǐnu. (Jaan 8:28, 29) Jezu nɔ lɛ́ ɖɔ Mawuxó ɖó gbɛtɔ́ lɛ sín nǔ nɔ blawu n’i. (Xà Matie 9:35, 36.) É sixu ko mɔ ɖɔ sinsɛngán lɛ kún nɔ kplɔ́n nugbǒ ɔ mɛ dó Mawu kpo Axɔsuɖuto tɔn kpo wu ó. Enɛ wu ɔ, é jló na d’alɔ mɛ gègě lee é sixu nyɔ́ bló gbɔn é bɔ ye na sè wɛnɖagbe ɔ.
18. Jijɔ Jezu tɔn tɛ lɛ a ka yí wǎn na hugǎn?
18 Jezu nyí mɛɖé bo yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ bo nɔ lɛ́ keya nú ye. É nyí xomɛnyɔtɔ́, bo lɛ́ nyɔ́ kpɔ́jɛji bɔ è hɛn ɔ è na ɖɔ xó n’i faa. Yɔkpɔvu lɛ lɔ tlɛ nɔ ba na nɔ kpɔ́ xá ɛ. (Maki 10:13-16) Jezu nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ. É gbɛ́ wǎn nú mɛtítáfú kpo hwɛagɔɖiɖɔ kpo. (Matie 21:12, 13) Hwenu e nyɔnu lɛ ma ɖó acɛ kaka ɖé ǎ, bɔ è ma nɔ lɛ́ ɖó sísí nú ye ǎ é wɛ Jezu nɔ gbɛ̀ ɖè. Amɔ̌, Jezu nɔ wà nǔ xá nyɔnu lɛ kpo sísí kpo hwebǐnu bo nɔ lɛ́ wlí yɛ̌yi nú ye. (Jaan 4:9, 27) Jezu nɔ lɛ́ sɔ́ éɖée hwe tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é klɔ́ afɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖò gbadanu ɖokpo; nǔ enɛ ɔ, mɛsɛntɔ́ ɖé wɛ ka ɖó na bló.—Jaan 13:2-5, 12-17.
19. Kpɔ́ndéwú tɛ ka xlɛ́ ɖɔ Jezu tuùn nǔ e sín hudo gbɛtɔ́ lɛ ɖó tawun é, bo jló na d’alɔ ye?
19 Jezu tuùn nǔ e sín hudo gbɛtɔ́ lɛ ɖó tawun é, bo jló na d’alɔ ye. Enɛ jɛ wě hwenu e é zán hlɔnhlɔn Mawu tɔn dó gbɔ azɔn nú gbɛtɔ́ lɛ é. (Matie 14:14) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nya gudunɔ ɖé wá Jezu gɔ́n bo ɖɔ: “Nú é jló we ɔ, a hɛn ɔ, a na gbɔ azɔn nú mì.” Wuvɛ̌ e mɔ wɛ nya enɛ ɖè é kpo ya e jì wɛ é ɖè é kpo byɔ lanmɛ nú Jezu. Nǔ tɔn blawu n’i bɔ é jló na d’alɔ ɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu dlɛn alɔ tɔn bo ɖó nya ɔ wu bo ɖɔ: “Un jló, azɔn towe ni gbɔ.” Bɔ nya ɔ sín azɔn gbɔ! (Maki 1:40-42) Kpɔ́n lee é na ko cí nú nya enɛ é!
É NƆ GBEJI NÚ TƆ́ TƆN HWEBǏNU
20, 21. Nɛ̌ Jezu ka nyí kpɔ́ndéwú tónúsíse nú Mawu tɔn ɖagbe hugǎn ɔ gbɔn?
20 Jezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú tónúsíse nú Mawu tɔn ɖagbe hugǎn ɔ. Nǔ ɖebǔ na bo jɛ, alǒ kɛntɔ́ tɔn lɛ na bo wà nǔ ɖebǔ n’i ɔ, é nɔ nɔ gbeji nú Tɔ́ tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jezu hu hwɛ hwenu e Satáan tɛ́n ɛ kpɔ́n é ǎ. (Matie 4:1-11) Jezu sín hɛnnumɔ ɖé lɛ ɖi nǔ ɖɔ é nyí Mɛsiya ɔ ǎ, bɔ ye ɖɔ: “Ta tɔn mɛ kún sɔ́ sɔgbe ó,” é ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖó Mawu sín azɔ̌ wiwa te ǎ. (Maki 3:21) Hwenu e kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ xò daka wutu tɔn é ɔ, é nɔ gbeji nú Mawu, bo tlɛ tɛnkpɔn na ba hlɔn gbeɖé ǎ.—1 Piyɛ́ɛ 2:21-23.
21 Hwenu e è tlɛ ɖò daka xò Jezu wu wɛ bo na hu i é ɔ, é nɔ gbeji nú Jehovah. (Xà Filipunu lɛ 2:8.) Kpɔ́n nǔ ɖěɖee nu é ɖó na ko dɛ ɖè gbè e gbè é kú é é. È wlí i, kúnnuagɔɖetɔ́ lɛ dóhwɛ ɛ ɖɔ é nyla nu dó Mawu wu, hwɛɖɔtɔ́ ahizinɔ lɛ ɖó kúhwɛ́ n’i, mɛ lɛ ko è bɔ sɔja lɛ doya n’i bo xwè è dó atín wu. Hwenu e é ja kúkú gbé é ɔ, é súxó bo ɖɔ: “Nǔ bǐ fó!” (Jaan 19:30) Jezu kú bɔ é ɖó azǎn atɔn gudo é ɔ, Jehovah fɔ́n ɛ bo na ɛ agbaza gbigbɔ tɔn. (1 Piyɛ́ɛ 3:18) Aklunɔzán gbla mɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, Jezu lɛkɔ yì jixwé bo “jinjɔn ɖisixwé nú Mawu” lobo ɖò te nú Mawu na sɔ́ ɛ Axɔsu.—Eblée lɛ 10:12, 13.
22. Ðó Jezu nɔ gbeji nú Tɔ́ tɔn wutu ɔ, ali tɛ ka hun nú mǐ dìn?
22 Ðó Jezu nɔ gbeji nú Tɔ́ tɔn wutu ɔ, ali hun nú mǐ dìn bɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí, lee Jehovah ko lin gbɔn é. Ðò wemata e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee kú Jezu tɔn hun ali nú mǐ bɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi gbɔn é jí.
^ akpá. 11 È nɔ ylɔ Jehovah ɖɔ Tɔ́ ɖó é wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ. (Ezayíi 64:7) È ylɔ Jezu ɖɔ Vǐ Mawu Tɔn ɖó Jehovah dá ɛ. Ðó hwɛjijɔ ɖokpo ɔ lɛ wutu ɔ, è nɔ ylɔ nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖevo lɛ kaka jɛ Adamu ɖesunɔ jí ɖɔ Mawu ví.—Luki 3:38.


text:
XOTA E ÐÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?
“Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ ɔ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá.”
Enyi è kanbyɔ we ɖɔ “A ka jló na ɖò gbɛ̀ tɛgbɛ à” jí ɔ, etɛ a ka na ɖɔ? Mɛ gègě na ɖibla yí gbè ɖɔ emi jló, amɔ̌ ɖɔ nǔ kún sixu nyí mɔ̌ gbeɖé ó. Ye nɔ ɖɔ ɖɔ nukún e mɔ hwesivɔ é bǐ wɛ nɔ yì sava.
Mǐ ni ɖɔ ɖɔ è lilɛ nùkanbyɔ ɔ lobo kanbyɔ we ɖɔ: “A ko ɖò gbesisɔmɛ bo na kú à?” Enyi tɔ̀ ma sà agɔ ǎ ɔ, mɛ gègě wɛ na gbɛ́. Etɛ enɛ ka ɖexlɛ́? Jlǒ e sɔgbe bɔ mǐ nɔ ɖó ɖò kpaà mɛ ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ gbɛ̀, enyi mǐ na bo tlɛ ɖò tɛnkpɔn kpo tagba lɛ kpo mɔ wɛ ɔ nɛ. Biblu xlɛ́ ɖɔ Mawu dá gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na ɖó jlǒ gbɛ̀ ninɔ tɔn. É ɖɔ: “Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú gbɛtɔ́, bɔ é na ba na tuùn nǔ e ko jɛ wá yì lɛ kpodo nǔ e na wá jɛ kaka sɔyi lɛ kpo.”
Amɔ̌, gbɛtɔ́ lɛ nɔ nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ǎ. Nɛ̌ ka gbɔn lo? Hú mɔ̌ ɔ, Mawu ka wà nùɖé bo na dó jla ninɔmɛ ɔ ɖó à? Xósin e Biblu na é dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ tawun, bo kúnkplá nǔ e wu Jezu jiya bo kú é tlɔlɔ.
NǓ E JƐ É
Wema Biblu tɔn e nɔ nyí Bǐbɛ̌mɛ é sín wemata atɔn nukɔntɔn lɛ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Mawu sɔ́ nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɖó nukɔn nú asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ, Adamu kpo Ɛvu kpo, bo lɛ́ ɖɔ nǔ e ye ɖó na wà bá mɔ é nú ye. Enɛ gudo ɔ, tan ɔ ɖɔ lee ye ma setónú nú Mawu ǎ lobo hɛn nukúnɖiɖo enɛ ɔ bú gbɔn é. Tan ɔ gɛ́dɛ́ ɖebǔ ǎ, è ɖò wɛn sɔmɔ̌ bɔ mɛɖé lɛ nɔ yawǔ xwè è dó xɛxó lɛ hwan mɛ. Loɔ, Bǐbɛ̌mɛ lɔ ɖó wuntun ɖěɖee ɖexlɛ́ ɖɔ é nyí tan jɔ tan é Wɛnɖagbe-Wema lɛ ɖɔhun. *
Etɛ mɛ tónúmase Adamu tɔn ka tɔ́n kɔ dó? Xósin e Biblu na é ɖíe: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ ɔ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Ðó Adamu tlitó nú Mawu wutu ɔ, é hu hwɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, é hɛn nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɔ bú, bo wá kú ɖò gudo mɛ. Ðó mǐ nyí kúnkan tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ ɖu gǔ hwɛhutɔ́ e é nyí é tɔn. Enɛ ɔ wɛ zɔ́n bɔ mǐ nɔ j’azɔn, nɔ kpò, bo nɔ kú. Nǔ e wu mǐ nɔ kú é sín tinmɛ enɛ xò nǔ dó akpà ɖokpo ɔ mɛ xá nǔ e mǐ tuùn dó gǔɖuɖu wu ɖò égbé é. Amɔ̌, Mawu ka wà nùɖé bo na dó jla ninɔmɛ ɔ ɖó à?
NǓ E MAWU WÀ É
Mawu bló tuto bo na vɔ́ nǔ e Adamu hɛn bú nú kúnkan tɔn lɛ é xɔ, nǔ ɔ wɛ nyí nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn. Nɛ̌ Mawu ka wà enɛ gbɔn?
“Axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú,” wɛ Biblu ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 6:23 mɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ hwɛhuhu wɛ dɔn kú wá. Adamu hu hwɛ, enɛ wu wɛ é kú. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐɖesunɔ hu hwɛ lobo nɔ sún sìn tɔn, é wɛ nyí kú. Amɔ̌, mǐɖesunɔ wu wɛ é sín ǎ, é jì mǐ dó hwɛhuhu mɛ wɛ. Mawu yí wǎn nú mǐ bo sɛ́ Vǐ tɔn Jezu dó b’ɛ wá sú ‘axɔ hwɛhuhu tɔn ɔ’ nú mǐ. Nɛ̌ nǔ ka nyí mɔ̌ gbɔn?
Ðó sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu e nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé é tlitó bo dɔn hwɛ kpo kú kpo wá wutu ɔ, è ɖó hudo mɛ maɖóblɔ̌ e na setónú kaka jɛ kú bo tún kàn nú mǐ sín kú sí é tɔn. Biblu tinmɛ bo ɖɔ: “Lee tónúmase gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛhutɔ́ ɔ, mɔ̌ jɛn tónúsíse gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛjijɔnɔ.” (Hlɔmanu lɛ 5:19) Jezu wɛ nyí “gbɛtɔ́ ɖokpo géé” e zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛjijɔnɔ é. É gosin jixwé, bo huzu gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé *, lobo kú dó ta mǐtɔn mɛ. Enɛ zɔ́n bɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na nyí hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukɔn bo na ɖó nukún gbɛ̀ mavɔmavɔ.
NǓ E WU JEZU JIYA BO KÚ É
Etɛwu é ka ɖò dandan ɖɔ Jezu ni kú bonu nǔ ni nyí mɔ̌? Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ hɛn ɔ, é na ɖè gbeta ɖé tɔ́n kpowun bo ɖɔ ɖɔ kúnkan Adamu tɔn ni nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi à cé? É ɖó acɛ bo na bló mɔ̌. Loɔ, enɛ na t’afɔ xó e é ko ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú é jí. Xó enɛ nyí xó ɖé kpowun bonu è na wɔn ya na alǒ ɖyɔ lee é jló mɛ gbɔn é ǎ. É ɖò dandan, bonu nǔ wà ɖó sɛnxwi jí nugbǒ na dó tíìn.
Enyi Mawu ma wà nǔ ɖó sɛnxwi jí ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ ǎ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ sixu kanbyɔ yeɖée ɖɔ é ma ka na lɛ́ bló mɔ̌ ɖò ninɔmɛ ɖevo lɛ mɛ à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ka na wà nǔ ɖó sɛnxwi jí hwenu e é na ɖò kúnkan Adamu tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é cyan wɛ é à? È ka sixu ɖeji dó wǔ tɔn ɖɔ é na ɖè akpá e é dó lɛ é à? Nǔ e Mawu wà ɖó sɛnxwi jí bonu mǐ na dó sixu mɔ hwlɛngán é na ganjɛwu mǐ ɖɔ é na nɔ wà nǔ e sɔgbe é tɛgbɛ.
Gbɔn vɔsisa Jezu tɔn gblamɛ ɔ, Mawu hun gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí sín ali nú mǐ. Ðǒ ayi xó e Jezu ɖɔ ɖò Jaan 3:16 mɛ é wu: “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” Mɔ̌ mɛ ɔ, kú Jezu tɔn nyí nǔ wà ɖó sɛnxwi jí Mawu tɔn sín xlɛ̌ kɛɖɛ ǎ, loɔ, wanyiyi ɖaxó e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é sín xlɛ̌ wɛ é lɛ́vɔ nyí tawun.
É ɖò mɔ̌ có, etɛwu Jezu ka ɖó na jiya bo kú wubla kú, lee è tinmɛ gbɔn ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é? Zě e Jezu zé éɖée jó nú mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn enɛ, bo ka nɔ gbeji é ɖexlɛ́ kaka sɔyi ɖɔ xó e Awovi ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ kún na nɔ gbeji nú Mawu ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ ó é nyí adingban. (Jɔbu 2:4, 5) Xó enɛ sixu ko vlɛ́ xó jɔ xó hwenu e Satáan dɔn Adamu e nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé é dó hwɛ mɛ é. Amɔ̌, Jezu ee nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé Adamu ɖɔhun pɛ́ɛ́ é mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn có, é setónú hwebǐnu. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:45) Mɔ̌ mɛ ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ Adamu lɔ hɛn ɔ é na setónú nú Mawu, enyi é jló è ɔ nɛ. Dɛ e Jezu dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ é nyí kpɔ́ndéwú ɖé b’ɛ zé ɖ’ayǐ nú mǐ bɔ mǐ na xwedó. (1 Piyɛ́ɛ 2:21) Mawu d’ajɔ Vǐ tɔn ɖó tónúsíse maɖóblɔ̌ tɔn wu, bo na ɛ gbɛ̀ jɔmakú ɖò jixwé.
LEE A SIXU ÐU LÈ Ð’EMƐ GBƆN É
Jezu kú nugbǒ. Gbɛ̀ mavɔmavɔ sín ali ɔ ɖò nuvo. A ka jló na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi à? Jezu ɖɔ nǔ e mǐ ɖó na wà é: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye ni tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.”
Mɛ e ɖè xójlawema elɔ tɔ́n lɛ é ɖò gbehwan nyì sɛ́dó we wɛ ɖɔ a ni kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ dó Jehovah Mawu nugbǒ ɔ kpo Vǐ tɔn Jezu Klisu kpo wu. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò xá towe mɛ lɛ é na hun xomɛ dó d’alɔ we. A sixu lɛ́ mɔ nǔ e na d’alɔ we é ɖevo lɛ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn www.jw.org jí.
^ akpá. 8 Kpɔ́n “Historicité de la Genèse” ɖò Étude perspicace des Écritures mɛ, Akpáxwé 1, wexwɛ 986, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n.
^ akpá. 13 Gbɛ̀ Jezu tɔn e Mawu sɔ́ sín jixwé dó adɔgo Mali tɔn mɛ é zɔ́n b’ɛ mɔ xò, bɔ gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn cyɔn alɔ Jezu jí b’ɛ ɖu hwɛhuhu gú ɖò Mali gɔ́n ǎ.


text:
KPLÉ GBƐZÁN KPO SINSƐNZƆ́ KPO TƆN SÍN AZƆ̌WEMA Janvier 2016
Wema lɛ Xwíxwlémɛ
Lee è sixu xwlé xójlawema Atɔxwɛ kpo Réveillez-vous! kpo gɔ́ nú alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! mɛ gbɔn é sín kpɔ́ndéwú ɖé lɛ. Zǎn kpɔ́ndéwú lɛ dó sɔnǔ nú nùxwlémɛ hwiɖesunɔ tɔn lɛ.
DƆKUN MAWUXÓ Ɔ TƆN ÐÉ LƐ
Jehovah Sinsɛn Nɔ Byɔ Gǎndido
Dǒ nukún lee Axɔsu Ezekiyasi ɖókan dó sinsɛn nugbǒ ɔ vívɔ́ ɖ’ayǐ wu gbɔn é mɛ kpɔ́n. Zǎn akpataxwi nǔtinmɛ tɔn, ɖiɖe tò tɔn kpo hwenu e nǔ lɛ jɛ é kpo ɖò 2 Tan 29-30 mɛ.
ZĚ HWIÐÉE BǏ JÓ NÚ MAWUXÓÐIÐƆZƆ́ Ɔ
Lee È Sixu Zán Alɔnuwema Wɛnɖagbe Dó Kplɔ́n Biblu Mɛ Gbɔn É
Wlɛnwín e bɔwǔ bɔ è sixu xwedó bo zǎn alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! dó kplɔ́n Biblu xá mɛ b’ɛ kpa mɛ é atɔ́ɔ́n.
KLISANWUN GBƐ̀ ZINZAN
È Jɔwu Mǐ Bɔ Mǐ Na Gbá Nɔtɛn Sinsɛn Nugbǒ ɔ Tɔn lɛ Bo Wlíbò nú Ye
Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖè kanɖodonǔwu kpo wanyiyi kpo xlɛ́ nú sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɔ ɖò nɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn mǐtɔn lɛ gbɔn?
DƆKUN MAWUXÓ Ɔ TƆN ÐÉ LƐ
Kɔlilɛ Sín Hwɛ Mɛtɔn Gudo Nugbǒ Nugbǒ Nɔ Xɔ Akwɛ Ðò Jehovah Nukúnmɛ
Kɔ e Axɔsu Manasée lɛ́ sín hwɛ tɔn lɛ gudo nugbǒ nugbǒ é hɛn lè gègě wá. Jlɛ̌ lee é ɖu gǎn gbɔn cobɔ è wlí i hɛn yì Babilɔnu é dó lee é ɖu gbɔn ɖò te jijɛ tɔn gudo é wu. (2 Tan 33-36)
DƆKUN MAWUXÓ Ɔ TƆN ÐÉ LƐ
Jehovah Nɔ Ðè Akpá E É Dó lɛ É
Hwenu e nǔ e ɖò Ɛsidlasi 1-5 mɛ lɛ é jɛ dó é. Nǔ gègě jló na sú ali dó Jwifu lɛ có, ye lɛkɔ sín Babilɔnu, bo vɔ́ sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ zé ɖ’ayǐ, lobo vɔ́ tɛmpli ɔ gbá.
DƆKUN MAWUXÓ Ɔ TƆN ÐÉ LƐ
Mɛsɛntɔ́ Jlǒɖotɔ́ lɛ Ba Wɛ Jehovah Ðè
Ɛsidlasi kpo mɛ e zɔn xá ɛ yì Jeluzalɛmu lɛ é kpo ɖó hudo nùɖiɖi e lidǒ é, kàn ɖiɖó dó sinsɛn nugbǒ ɔ wu kpo akɔnkpinkpan kpo tɔn. Zǎn ɖiɖe ɔ kpo ɖiɖe tò tɔn ɔ kpo dó dó nukún tomɛyiyi yetɔn mɛ kpɔ́n na.
KLISANWUN GBƐ̀ ZINZAN
Nǔ Sinsɛnzɔ́ Towe Ni Bí Alɔ nú We D’eji: Mɛbakpɔ́n Sín Nu Sísɔ́ Ðó Te
Wlɛnwín e na zɔ́n bɔ mɛ e ɖó jló nú nugbǒ Biblu tɔn lɛ é bibakpɔ́n na kpa mɛ é atɔn.


text:
ATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Mars 2016 | Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?
Xota ɖěɖee è na kplɔ́n ɖò kplé jí bɛ́sín azǎn 2gɔ́ jɛ 29gɔ́ Nùxwásun 2016 tɔn lɛ é ɖò Atɔxwɛ elɔ mɛ.
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Nǔ ka Nyí Mɔ̌ Dóó À?
Etɛ lɛ ka zɔ́n bɔ tan e ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é ka nyí nugbǒ?
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?
Nɛ̌ kú tɔn ka sixu hɛn lè wá nú we gbɔn?
BIBLU NƆ HUZU GBƐZÁN MƐTƆN
Nǎ Vivo kpo Awǎjijɛ kpo Mì nú Xwè Ðokpo Kpowun
1 Jaan 1:9 dó wusyɛn lanmɛ nú Alain Broggio tawun.
A ka Tuùn À?
Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, nɛ̌ è ka nɔ bló wema mlámlá lɛ bo nɔ zán gbɔn? Mɛ̌ mɛ̌ e ka sixu ko nyí “vɔsanúxwlémawutɔ́gán” ɖěɖee xó è ɖɔ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ lɛ É é?
Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi ka Ðò Gbesisɔmɛ Bo Na Bló Baptɛm À?
Nùkanbyɔ atɔn sixu d’alɔ we bɔ a na wá gbeta ɖé kɔn.
Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Nɛ̌ Mi ka Sixu Sɔnǔ nú Baptɛm Gbɔn?
Enyi a ma kudeji ɖɔ emi ko ɖò gbesisɔmɛ nú baptɛm ǎ ɔ ka ló? Alǒ, enyi a jló na bló baptɛm bɔ mɛjitɔ́ towe lɛ ka mɔ ɖɔ a ɖó na lɛ́ nɔte ɔ ka ló?
A Sixu Ð’alɔ Ðò Bǔninɔ Klisanwun Tɔn Mǐtɔn Hinhɛn Lidǒ Mɛ, Gbɔn Nɛ̌ É?
Nǔmimɔ ɖé ɖò Nǔɖexlɛ́mɛ wemata 9 mɛ bo xlɛ́ lee bǔninɔ mǐtɔn nyí nǔ taji gbɔn é.
Jehovah Nɔ Xlɛ́ Ali Togun Tɔn Ðò Gbɛ̀ Li ɔ Jí
Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ ba wɛ gbɔn?
NÙNYWƐ XÓXÓ ÐÉ NÚ GBƐZINZAN ÉGBÉ TƆN
Ado Ni Ma Hu We Ó
Jezu ɖɔ kpowun ɖɔ ado ni ma hu mɛ ó ǎ, é lɛ́ tinmɛ lee è na wà gbɔn bɔ ado ma na hu mɛ ǎ é.
Etɛ Biblu ka Ðɔ?
Ado ka ɖó na nɔ hu we dó wǔ tɔn wɛ à?


text:
ATƆXWƐ No. 1 2017 | Mɔ Nǔ Gègě Ðò Biblu Xixa Mɛ
ETƐ A KA LIN?
Biblu ɔ ko cá ɖò hwe mǐtɔn nu wɛ à alǒ é lɛ́ xɔ akwɛ? Biblu ɔ ɖesu ɖɔ: ‘Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ é bǐ wɛ gosin Mawu gɔ́n bo ɖó lè.’
Atɔxwɛ elɔ tɛɖɛ̌ nùnywɛ Biblu tɔn e nyɔ́ zán é ɖé lɛ jí, bo lɛ́vɔ na alixlɛ́mɛ ɖé lɛ dó lee Biblu xixa mǐtɔn na hɛn lè wá nú mǐ hugǎn gbɔn é jí.
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Etɛwu È ka Ðó Na Xà Biblu?
Nɛ̌ Biblu xixa ka ko hɛn lè wá nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan gbɔn?
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Nɛ̌ Un ka Sixu Bɛ́ Gbɔn?
Wlɛnwín atɔ́ɔ́n ɖé lɛ sixu d’alɔ we bɔ Biblu xixa na bɔkun nú we bo na lɛ́ víví.
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Etɛ ka Na Zɔ́n Bɔ A Na Ðu Vivǐ Tɔn?
Lilɛdogbeɖevomɛ lɛ, nǔ e nùnywɛ xwitixwiti ɖetɔ́n lɛ é, azɔwanú Biblu kplɔnkplɔn tɔn lɛ, kpo alɔ ɖyɔɖyɔ kpo sixu bló bɔ Biblu xixa na nɔ jɛmɛ nú mɛ.
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Nɛ̌ Biblu ka Sixu Hɛn Gbɛzán Ce Kpɔ́n Te Gbɔn?
Wěɖexámɛ e gɔ́ngɔ́n lɛ é wɛ ɖò wema hwexónu tɔn enɛ mɛ.
BIBLU NƆ HUZU GBƐZÁN MƐTƆN
Un Jló Na Kú Ǎ!
Yvonne Quarrie kanbyɔ éɖée gbè ɖokpo ɖɔ: “Etɛwu un ka ɖò gbɛ̀?” Xósin ɔ huzu gbɛzán tɔn.
ƉI NǓ YE ƉƆHUN
‘Nǔ Tɔn Nyɔ́ Mawu Nukúnmɛ’
Enyi a nɔ kpé nukún dó xwédo ɖé wu alǒ a ɖò gǎn dó wɛ na zunfan nǔ e sɔgbe é ɔ, nùɖiɖi Henɔci tɔn sixu kplɔ́n nǔ we.
Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ Agɔ Klewun ɖé Kpowun Wɛ À?
Wɛn e ɖò Biblu mɛ é ɖò taji sɔmɔ̌ bɔ è ɖó na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖó agɔ ǎ. Nɛ̌ a ka sixu mɔ nukúnnú jɛ mɛ ganji gbɔn?
Etɛ Biblu ka Ðɔ?
Biblu kɔ́n sɛ̀ sín nǔ e nɔ hɛn wuvɛ̌ mimɔ wá lɛ é jí, bo lɛ́ tinmɛ lee wuvɛ̌ mimɔ na wá nɔte gbɔn é.


text:
NUKPLƆNKPLƆN 96
Jezu Sɔ́ Solu
Solu ɔ, Hlɔmanu ɖé wɛ bɔ è jì ɖò Táasi. Falizyɛn ɖé wɛ n’i bɔ é tuùn Sɛ́n Jwifu lɛ Tɔn ganji, é ka gbɛ́ wǎn nú Klisanwun lɛ. É nɔ ɖè Klisanwun sunnu lɛ kpo nyɔnu lɛ kpo tɔ́n sín xwé yetɔn lɛ gbè bo nɔ bɛ́ ye dó gankpa mɛ. É tlɛ ɖò te bo ɖò kpinkpɔn wɛ bɔ ahwan e ɖò xomɛsin jí é ɖé nyì hwǎn dó ahwanvu Etyɛni kaka b’ɛ kú.
Amɔ̌, Klisanwun lɛ wlíwlí ɖò Jeluzalɛmu kɛɖɛ ko kpé Solu ǎ. É byɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ ɖɔ é ni sɛ́ emi dó toxo Damasi tɔn mɛ, bonu emi na mɔ tɛn dó nya gbě Klisanwun lɛ tɔn ɖò dɔ̌n. Ee Solu ɖò toxo ɔ sɛkpɔ wɛ é ɔ, weziza ɖé hɔ́n lɛlɛ̌ dó è bǐ ajijimɛ, bɔ é j’ayǐ jɛ kɔ́mɛ. É sè gbè ɖé b’ɛ ɖɔ: ‘Solu, etɛwu a ka ɖò ya dó nú mì wɛ?’ Solu kanbyɔ ɖɔ: ‘Hwi mɛ̌ ka wɛ?’ Gbè ɔ ɖɔ: ‘Nyɛ Jezu wɛ. Yì Damasi, enɛ ɔ, è na ɖɔ nǔ e a ɖó na wà é nú we.’ Hwe ɔ nu ɔ, Solu ko va nukún, bɔ è gbɔ bo hɛn alɔ tɔn bo kplá ɛ yì toxo ɔ mɛ.
Klisanwun gbejinɔtɔ́ ɖé nɔ nyí Ananiyasi ɖò Damasi. Jezu ɖɔ n’i ɖò nǔmimɔ ɖé mɛ ɖɔ: ‘Wlǐ ali e è nɔ ylɔ ɖɔ ali Jlɔ́jlɔ́ é bo yì Judasi xwégbe, bo ba Solu mɔ.’ Ananiyasi ɖɔ: ‘Aklunɔ, un tuùn nǔ lɛ bǐ dó dawe enɛ wu! É nɔ bɛ́ ahwanvu towe lɛ dó gankpa mɛ!’ Amɔ̌, Jezu ɖɔ: ‘Yì gɔ̌n tɔn. Un ko sɔ́ Solu b’ɛ na jla wɛnɖagbe ɔ nú akɔta gègě.’
Enɛ wu ɔ, Ananiyasi yì ba Solu mɔ bo ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Solu, nɔví ce, Jezu sɛ́ mì dó bonu má hun nukún nú we.’ Tɛn tɔn mɛ jɛn Solu jɛ nǔ mɔ jí ɖè. É kplɔ́n nǔ dó Jezu wu bo huzu ahwanvu tɔn. Dìn e Solu bló baptɛm bo huzu Klisanwun é ɔ, é jɛ Mawuxó jla jí ɖò kplɔ́ngbasá lɛ ɖó kpɔ́ xá Klisanwun gbɛ̌ tɔn lɛ. A ka sixu dó nukún mɛ kpɔ́n, bo mɔ lee é na ko cí kliwun nú Jwifu lɛ hwenu e ye mɔ Solu bɔ é ɖò nǔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ dó Jezu wu é à? Ye ɖɔ: ‘Nya e ɖó aca bo nɔ nya ahwanvu Jezu tɔn lɛ sín gbě é nɛ à cé?’
Solu jla Mawuxó ɔ mɛ ɖěɖee nɔ nɔ Damasi lɛ é nú xwè atɔn. Jwifu lɛ gbɛ́ wǎn n’i, bo blasé bá hu i. Ee nɔví lɛ sè sébibla ɔ é ɔ, ye d’alɔ ɛ bɔ é hɔn. Ye sɔ́ ɛ dó xasun ɖé mɛ bo sɔ́ ɛ gbɔn dǒ toxo ɔ tɔn sín ali ɖé nu nyite.
Hwenu e Solu wá Jeluzalɛmu é ɔ, é tɛ́n kpɔ́n bo na gɔ́ nú nɔví e ɖò finɛ lɛ é. Amɔ̌, xɛsi ɖi ye dó wutu tɔn. Enɛ gudo ɔ, ahwanvu xomɛnyɔtɔ́ ɖé nɔ nyí Baanabasi, bo kplá Solu yì mɛsɛ́dó lɛ gɔ́n bo d’alɔ ye bɔ ye kudeji ɖɔ é huzu nugbǒ nugbǒ. Solu jɛ wɛnɖagbe ɔ jla jí kpo kanɖodonǔwu kpo xá agun Jeluzalɛmu tɔn. Nukɔnmɛ ɔ, è wá ylɔ nyikɔ tɔn ɖɔ Pɔlu.
“Klisu Jezu wá gbɛ̀ ɔ mɛ, bo na hwlɛn hwɛhutɔ́ lɛ gán; nyɛ wɛ ka nyí hwɛhutɔ́ hú hwɛhutɔ́ lɛ bǐ.”—1 Timɔtée 1:15


text:
“Mi Nɔ Na Akɔnkpinkpan Miɖée Ayihɔngbe Ayihɔngbe”
“Enyi mi ɖó xó ɖé, bo na ɖɔ nú togun ɔ, bo dó na ɛ akɔnkpinkpan hǔn, mi ɖɔ.”
HAN LƐ: 121, 45
1, 2. Tinmɛ nǔ e wu akɔnkpinkpan nina mɛ ɖò taji é.
“MƐJITƆ́ ce lɛ nɔ na mì akɔnkpinkpan gbeɖé ǎ, loɔ, hwɛ mɔ nú mì wɛ jɛn ye nɔ ɖè. Xógbe e ye nɔ zán lɛ é nɔ d’akpà ayi ce wu tawun,” wɛ Cristina e ɖó xwè 18 é ɖɔ. [1] “Ye nɔ ɖɔ ɖɔ nyì kún bí ó, lé nyì gú dín, ɖɔ nyì kló dín. Enɛ wu ɔ, un nɔ y’avǐ hwɛhwɛ bo nɔ ba na ɖɔ xó ɖě nú ye ǎ. Un nɔ mɔ ɖɔ un kún nyí nùɖewánu ó.” Kpɔ́n lee akɔnkpinkpan ma na mɛ sixu hɛn nǔ gblé dó mɛ wu sɔ́ é!
2 Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, akɔnkpinkpan nina mɛ nɔ wà ɖagbe tawun. “Un ɖí xwi xá linlin nùɖewánu ma nyí tɔn e un nɔ ɖó dó nyiɖée wu é nú xwè mɔkpan,” wɛ Rubén ɖɔ. “Amɔ̌ gbè ɖokpo ɔ, un ɖò Mawuxó ɖɔ xá mɛxo agun tɔn ɖé wɛ bɔ é ɖ’ayi wu ɖɔ un kún ɖò nyiɖée mɛ ó. É ɖótó mì bo sè wuvɛ̌ xá mì hwenu e un ɖɔ linlin ce lɛ n’i é. Enɛ gudo ɔ, é flín nǔ ɖagbe e wà wɛ un ɖè lɛ é mì. É lɛ́vɔ flín mì xógbe Jezu tɔn lɛ, ɖɔ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo xɔ akwɛ hú gboli gègě. Un nɔ flín wemafɔ enɛ ɔ hwɛhwɛ, bɔ é nɔ byɔ ayi mɛ nú mì hwebǐnu. Xógbe e mɛxo agun tɔn ɔ zán lɛ é wà ɖagbe nú mì kpɔ́n.”
3. (a) Etɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖɔ dó akɔnkpinkpan wu? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?
3 É ɖó na kpaca mǐ ɖɔ Biblu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ hwɛhwɛ ɖò taji ǎ. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Klisanwun Eblée lɛ ɖɔ: “Nɔví lɛ mi, mi cɔ́ miɖée, bonu mɛɖé ma ɖò mi mɛ, bo ɖó ayi nyanya, ayi e ma nɔ ɖi nǔ ǎ é, bo lɛkɔ sín Mawu gbɛɖe ɔ gudo ó. É nyɔ́ wà ɔ, mi nɔ na akɔnkpinkpan miɖée ayihɔngbe ayihɔngbe . . . bonu ɖokpo mitɔn ma jó éɖée dó nú hwɛhuhu flú i, bonu é wá huzu tótlitɔ́ ó.” (Ebl. 3:12, 13) Enyi a flín ɖɔ xógbe wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn lɛ wà ɖagbe nú emi kpɔ́n ɔ, a na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu wěɖexámɛ e ɖɔ ɖɔ mǐ ni na akɔnkpinkpan mǐɖée é ɖò taji é wu. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nùkanbyɔ elɔ lɛ kpɔ́n: Etɛwu akɔnkpinkpan nina mɛ ka ɖò taji? Etɛ lee Jehovah, Jezu, kpo Pɔlu kpo na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ? Nɛ̌ mǐ ka sixu na akɔnkpinkpan mɛɖé b’ɛ na wà ɖagbe nú mɛ ɔ gbɔn?
GBƐTƆ́ LƐ ÐÓ HUDO AKƆNKPINKPAN TƆN
4. Mɛ̌ mɛ̌ é ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn? Etɛwu é ka hán ɖò égbé?
4 Mǐ bǐ wɛ ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn. Enɛ lɛ́ ɖò taji tawun hwenu e mǐ ɖò susu wɛ é. “Yɔkpɔvu lɛ . . . ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn lee atín lɛ ɖó hudo sìn tɔn gbɔn é,” wɛ nùkplɔnmɛtɔ́ Timothy Evans ɖɔ. “Enyi è na akɔnkpinkpan vǐ ɖé ɔ, é nɔ mɔ ɖɔ emi xɔ akwɛ bɔ è yí wǎn nú emi.” Amɔ̌, hwenu vɛwǔ lɛ mɛ wɛ mǐ ɖè. Mɛ lɛ nyí cejɛnnabinɔ, bɔ wǎn yí nú nɔzo sɔ́ ɖè kaka bonu akɔnkpinkpan nina mɛ na wá ɖè ǎ. (2 Tim. 3:1-5) Mɛjitɔ́ ɖé lɛ nɔ kpa vǐ yetɔn lɛ ǎ ɖó mɛjitɔ́ yedɛɛ lɛ tɔn lɛ kpa yedɛɛ lɛ ǎ wutu. Azɔ̌watɔ́ gègě wɛ è ma nɔ kpa ǎ, bɔ ye nɔ hlun nǔ ɖɔ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖě kún ɖò azɔ̌ kɔn ó.
5. Etɛ lɛ akɔnkpinkpan nina mɛ ka nɔ byɔ?
5 Hwɛhwɛ ɔ, akɔnkpinkpan nina mɛɖé nɔ byɔ ɖɔ è ni kpa mɛ ɔ ɖó nǔ e é wà ganji é ɖé wu. Mǐ sixu lɛ́vɔ na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ gbɔn jiɖe nina ye ɖɔ ye ɖó jijɔ ɖagbe gègě gblamɛ, alǒ gbɔn xóɖiɖɔ dó “na akɔnkpinkpan mɛ e ma nɔ gbawǔ dó mɛ mɛ ǎ” abǐ awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é gblamɛ. (1 Tɛ. 5:14) Xókwin Glɛkigbe tɔn e è nɔ lilɛ dó “akɔnkpinkpan” hwɛhwɛ é sín tinmɛ wɛ nyí “mɛ ylɔylɔ wá akpá mɛtɔn.” Hwenu e mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ wà xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo wɛ é ɔ, ali gègě nɔ hun nú mǐ bɔ mǐ na ɖɔ nǔ e sixu na akɔnkpinkpan mɛ é ɖé. (Xà Nùnywɛtɔ́xó 4:9, 10.) Mǐ ka nɔ ɖɔ nǔ e wu mǐ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ bɔ ye lɛ́ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ é nú ye ɖò hwenu e é jɛxa dó lɛ é à? Cobonu mǐ na na xósin enɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nùnywɛxó elɔ jí: “È ɖɔ xó nú é jɛ gan ɔ, é nɔ nyɔ́ tawun!”
6. Etɛwu Awovi ka jló na dó awakanmɛ kú nú mǐ? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.
6 Satáan Awovi jló na dó awakanmɛ kú nú mǐ ɖó é tuùn ɖɔ enɛ na gbɔjɔ kanmɛ nú mǐ ɖò gbigbɔ lixo kpo ali ɖevo lɛ kpo nu. Nùnywɛxó 24:10 ɖɔ: “Enyi kanmɛ gbɔjɔ we adǎngbomɛzángbe hǔn, hlɔnhlɔn hwedo we tawun nɛ.” Satáan zán adlà kpo hwɛdómɛ lɛ kpo bo na dó dó awakanmɛ kú nú Jɔbu nǔjlɔjlɔwatɔ́ ɔ, amɔ̌, wlɛnwín dakaxixo tɔn enɛ lɛ nu ami. (Jɔb. 2:3; 22:3; 27:5) Mǐ hɛn ɔ, mǐ na fun ahwan xá azɔ̌ Awovi tɔn lɛ gbɔn akɔnkpinkpan nina hagbɛ̌ xwédo tɔn mǐtɔn lɛ kpo agun ɔ tɔn lɛ kpo gblamɛ. Enɛ na zɔ́n bɔ xwé mǐtɔn kpo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ kpo na nyí fí e mǐ nɔ mɔ awǎjijɛ kpo ayijayǐ kpo ɖè lɛ é.
AKƆNKPINKPAN NINA MƐ SÍN KPƆ́NDÉWÚ E ÐÒ BIBLU MƐ É ÐÉ LƐ
7, 8. (a) Kpɔ́ndéwú Biblu tɔn tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖò taji nú Jehovah? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)
7 Jehovah. Ðɛhan wlantɔ́ ɔ jihan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbado lɛ, é nɔ hwlɛn mɛ e nǔ jɛ akɔ́n jí na lɛ [alǒ ‘mɛ e kanmɛ gbɔjɔ na lɛ é,’ nwt].” (Ðɛh. 34:19) Hwenu e Jelemíi ɖò xɛsi jí bɔ awakanmɛ tɔn túntún é ɔ, Jehovah vɔ́ jiɖe na gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ enɛ ɔ. (Jel. 1:6-10) Hwenu e Mawu sɛ́ wɛnsagun ɖé dó gbeyiɖɔ mɛxomɔ Daniyɛli, bɔ é na ɛ hlɔnhlɔn é ɔ, kpɔ́n lee enɛ na ko na ɛ akɔnkpinkpan sɔ́ é! Wɛnsagun enɛ ylɔ Daniyɛli ɖɔ “wanyinamɔ Mawu tɔn.” (Dan. 10:8, 11, 18, 19) A ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú wɛnjlatɔ́ lɛ, gbexosin-alijitɔ́ lɛ, gɔ́ nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo mɛxomɔ ɖěɖee sín hlɔnhlɔn ɖò ɖiɖekpo wɛ lɛ é à?
8 Mawu mɔ ɖɔ ɖó emi kpo Vǐ vívɛ́ná emitɔn Jezu kpo ko w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ nú xwè mɔkpan wutu ɔ, é kún sɔ́ byɔ ɖɔ emi ni kpa ɛ lobo na ɛ akɔnkpinkpan hwenu e é ɖò ayikúngban jí é ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ɖò ninɔmɛ wè mɛ ɔ, Jezu sè Tɔ́ tɔn sín gbè b’ɛ ɖɔ xó sín jixwé bo ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn.” (Mat. 3:17; 17:5) Mɔ̌ mɛ ɔ, Mawu kpa Jezu lobo na ɛ jiɖe ɖɔ é ɖò ɖagbe wà wɛ. Xógbe enɛ lɛ e Jezu sè ɖò ninɔmɛ wè mɛ é na ko na ɛ akɔnkpinkpan tawun: ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn sín bǐbɛ̌ kpo xwè gudogudo tɔn e é bló ɖò ayikúngban jí é mɛ kpo. Jehovah lɛ́vɔ sɛ́ wɛnsagun ɖé dó bonu é na na akɔnkpinkpan Jezu hwenu e é ɖò adohu adohu jí ɖò zǎn e jɛ nukɔn nú kú tɔn é mɛ é. (Luk. 22:43) Enyi mɛjitɔ́ wɛ nú mǐ ɔ, mi nú mǐ ni xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn hwɛhwɛ, bo nɔ na akɔnkpinkpan vǐ mǐtɔn lɛ lobo nɔ lɛ́ kpa ye hwenu e ye wà nǔ ɖagbe é. Mǐ ɖó na lɛ́ nɔ gudo nú ye hú lee mǐ ko nɔ bló gbɔn é, ɖò hwenu e è ɖò gbejininɔ yetɔn tɛnkpɔn wɛ ɖò wemaxɔmɛ é.
9. Etɛ lee Jezu wà nǔ xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?
9 Jezu. Ðò zǎn e mɛ Jezu sɔ́ Flǐn ɔ ɖ’ayǐ é ɔ, goyiyi e nyí jijɔ nyanya ɖé é wu wɛ é ɖ’ayi ɖò mɛsɛ́dó tɔn lɛ sín fɛn nu. Jezu sɔ́ éɖée hwe bo klɔ́ afɔ nú ye có, nǔ dɔn wɛ jɛn ye kpó ɖè dó mɛ e nyí nǔɖaxó ɖò tɛntin yetɔn é wu; bɔ Piyɛ́ɛ ɖeji dó éɖée wu zɛ xwé wu. (Luk. 22:24, 33, 34) É ɖò mɔ̌ có, Jezu kpa mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ nú kpɔ́ e ye nɔ xá ɛ ɖò mɛtɛnkpɔn tɔn lɛ mɛ é. É ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ye na wà azɔ̌ hú ee emi wà é, bo lɛ́ na jiɖe ye ɖɔ Mawu yí wǎn nú ye. (Luk. 22:28; Jaan 14:12; 16:27) Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Nú un ka wà nǔ Jezu ɖɔhun bo nɔ kpa vǐ ce lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖó nǔ ɖagbe e ye nɔ wà lɛ é wu ɔ, é na nyɔ́ hú ɖɔ ma nɔ sɔ́ ayi ce ɖó nùwanyido yetɔn lɛ jí à cé?’
10, 11. Nɛ̌ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖexlɛ́ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖu ayi mɛ nú emi gbɔn?
10 Mɛsɛ́dó Pɔlu. Ðò wema-sɛ́dó-mɛ Pɔlu tɔn lɛ mɛ ɔ, é ɖɔ xó ɖagbe dó Klisanwun hàtɔ́ tɔn lɛ wu. É yì tomɛ xá ye mɛ ɖé lɛ bo na ko tuùn nùwanyido yetɔn lɛ có, é ɖɔ xó ɖagbe lɛ dó ye wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Pɔlu ɖɔ dó Timɔtée wu ɖɔ é nyí ‘vǐ vívɛ́ná bo ɖò gbeji nú Aklunɔ’ bɔ Klisanwun ɖevo lɛ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. (1 Kɔ. 4:17; Fili. 2:19, 20) Mɛsɛ́dó ɔ ɖɔ dó Titu wu ɖɔ è “tɛ́n ɛ kpɔ́n gbɔn ali gègě xò; é ka nɔ ɖexlɛ́ hwe lɛ bǐ nu ɖɔ emi bí dó azɔ̌ wu.” (2 Kɔ. 8:23) Sè e Timɔtée kpo Titu kpo sè nǔ e Pɔlu nɔ lin dó ye wu é na ko na ye akɔnkpinkpan tawun!
11 Pɔlu kpo Banabasi kpo sɔ́ gbɛ̀ yetɔn ɖó axɔ nu bo lɛkɔ yì fí e è xò daka ye wu ɖè lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è klán gbè xá ye syɛnsyɛn ɖò Lisitli có, ye lɛkɔ yì dɔ̌n bo na mɔ tɛn dó na akɔnkpinkpan ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ bonu ye na lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ. (Mɛ. 14:19-22) Ðò Efɛzi ɔ, ahwan ɖé huzu kpannukɔn Pɔlu kpo xomɛsin kpo. Mɛsɛ́dó 20:1, 2 ɖɔ jí: “Ee zingidi ɔ wá xwɛ ɔ, Pɔlu ylɔ ye mɛ e ɖi nǔ nú Jezu lɛ kplé, bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye, bo ɖɔ nú ye ɖɔ emi na yì bo wá, lobo ɖidó Masedwani. É gbɔn fí enɛ lɛ, bo ɖɔ xó gègě ɖò finɛ, bo dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e ɖi nǔ nú Jezu lɛ, bo wá yì Glɛ̌si yikúngban jí.” É ɖò wɛn ɖɔ wusyɛn dido lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò taji tawun nú Pɔlu.
AKƆNKPINKPAN NINA MƐ ÐÒ ÉGBÉ
12. Nɛ̌ kplé mǐtɔn lɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ na akɔnkpinkpan mɛ lobo nɔ lɛ́ mɔ gbɔn?
12 Nǔ e wu Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ nyɔ́ xomɛ dó mǐ wu bo bló tuto bɔ mǐ na nɔ kplé hwɛhwɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ, ɖò kplé lɛ jí ɔ, mǐ sixu na akɔnkpinkpan mɛ, bɔ è sixu na mǐ lɔmɔ̌. (Xà Eblée lɛ 10:24, 25.) Ði ahwanvu Jezu tɔn nukɔntɔn lɛ ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ bo na kplɔ́n nǔ lobo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐɖée lɛ. (1 Kɔ. 14:31) Cristina e xó mǐ ɖɔ ɖò xota elɔ sín bǐbɛ̌mɛ é ɖɔ: “Nǔ e un yí wǎn na hú nǔ bǐ ɖò kplé lɛ mɛ é wɛ nyí wanyiyi kpo akɔnkpinkpan kpo e un nɔ mɔ ɖò dɔ̌n é. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ flú tawun hwenu e un wá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ é. Amɔ̌ hwe enɛ ɔ nu wɛ nɔví nyɔnu lɛ nɔ sɛkpɔ mì, bo nɔ zunfan mì, bo nɔ ɖɔ ɖɔ nyì nyɔ́ kpɔ́n. Ye nɔ ɖɔ nú mì ɖɔ emi yí wǎn nú mì, ɖɔ nukɔn e yì wɛ nyì ɖè ɖò gbigbɔ lixo é hun xomɛ nú emi. Akɔnkpinkpan e ye nɔ na mì é nɔ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ nyiɖée mɛ tawun!” Enyi mǐ mɛ bǐ nɔ ɖó alɔ ɖò ‘akɔnkpinkpan nina mǐɖée’ mɛ ɔ, é nɔ wà ɖagbe kpɔ́n!
13. Etɛwu Mawu sɛntɔ́ e tlɛ mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é lɔ ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn?
13 Mawu sɛntɔ́ e tlɛ mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é lɔ ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú Jozuwée tɔn. É ko sɛ̀n Mawu kpo gbejininɔ kpo nú xwè mɔkpan. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni na ɛ akɔnkpinkpan, bo ɖɔ: “Ðɔ xó e a ɖó ɔ nú Jozuwée, bo dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo na ɛ akɔnkpinkpan, ɖó é wɛ ɖò togun ɔ nukɔn na nɔ wɛ, bɔ ye na dó asá Judɛɛn tɔ̀ ɔ, bɔ é na yí tò e a na mɔ sɛ́dó ɔ nú ye, bɔ é na nyí yetɔn.” (Sɛ́n. 3:27, 28) Azɔ̌ kpligidi e nyí nukɔn ninɔ nú Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na yí Akpádídó Yikúngban ɔ é mɛ na dó ta wɛ Jozuwée ɖè mɔ̌ nɛ. Nǔ gègě na ba na ɖó è te, bɔ é hwe bǐ ɔ, è na ɖu ɖò ahwangɔnu tɔn jí azɔn ɖokpo. (Joz. 7:1-9) É ɖò wɛn ɖɔ Jozuwée ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo akɔnkpinkpan kpo tɔn! Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ na akɔnkpinkpan mɛxo agun tɔn lɛ, kaka jɛ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ jí, nú azɔ̌ syɛnsyɛn e ye nɔ wà bo nɔ dó kpé nukún dó lɛngbɔhwan Mawu tɔn wu é. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:12, 13.) Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, nɔví lɛ nɔ sɛ́ kúdónúmɛ wema dó mǐ bo nɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ wǎ e mǐ wá ba emi kpɔ́n é víví nú emi tawun. Mǐ nɔ sɛ̀ wema enɛ lɛ xwè bo nɔ xà hwenu e mǐ mɔ ɖɔ awakanmɛ mǐtɔn ɖò gbigbɔjɔ wɛ é. Ye nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖesu.”
14. Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo nɔ w’azɔ̌ tawun hwenu e è ɖò wě ɖè xá mɛ wɛ é?
14 Klisanwun mɛxo agun tɔn lɛ kpo mɛjitɔ́ lɛ kpo mɔ ɖɔ mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ zán wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ. Kpa e Pɔlu kpa Kɔlɛntinu lɛ ɖó ye zán wěɖexámɛ tɔn wutu é na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye bɔ ye na kpó ɖò nǔ e sɔgbe é wà wɛ. (2 Kɔ. 7:8-11) Andreas e ɖó vǐ wè é ɖɔ: “Akɔnkpinkpan nina vǐ lɛ nɔ zɔ́n bɔ ye nɔ sɛkpɔ Mawu bo nɔ wá huzu mɛ e zin lɛ é. Akɔnkpinkpan nina mɛ nɔ zɔ́n bɔ wěɖexámɛ ɔ nɔ byɔ ayi mɛ ganji. Enyi vǐ mǐtɔn lɛ na bo tlɛ tuùn nǔ e sɔgbe é ɔ, nǔ e sɔgbe é wiwa nɔ huzu aca yetɔn hwenu e mǐ nɔ na ye akɔnkpinkpan hwɛhwɛ é.”
LEE È SIXU NA AKƆNKPINKPAN MƐÐÉ B’Ɛ NA WÀ ÐAGBE N’I GBƆN É
15. Nǔ tɛ mɔ̌ mǐ ka sixu wà dó na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ?
15 Gǎn ɖagbeɖagbe e dó wɛ Klisanwun hàtɔ́ lɛ ɖè é kpo jijɔ ɖagbeɖagbe e ye ɖó lɛ é kpo ni nɔ sù nukún towe mɛ. (2 Tan 16:9; Jɔb. 1:8) Nǔ e mǐ mɛ bǐ nɔ wà bo na dó nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ lɛ é nɔ sù Jehovah kpo Jezu kpo nukúnmɛ tawun, enyi ɖɔ gǎn e mǐ nɔ dó é kpo nǔ e mǐ nɔ na lɛ é kpo ma tlɛ nyí nǔ kaka ɖé ǎ, ɖó ninɔmɛ mǐtɔn wu ɔ nɛ. (Xà Luki 21:1-4; 2 Kɔlɛntinu lɛ 8:12.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛxomɔ vívɛ́ mǐtɔn ɖé lɛ nɔ dó gǎn tawun bo nɔ yì kplé lɛ kpo kúnnuɖegbe kpo ɖò gbesisɔmɛ. É jɛxa ɖɔ mǐ ni kpa ye lobo na akɔnkpinkpan ye à cé?
16. Etɛwu mǐ ma ka na gɔn akɔnkpinkpan na mɛ ɖevo lɛ gbeɖé ǎ?
16 Ma nú akɔnkpinkpan nina mɛ sín ali lɛ yì tɛ we ó. Enyi mǐ mɔ nùɖé b’ɛ jɛxa ɖɔ è ni kpa mɛ e bló é ɔ, etɛwu mǐ ma ka na wà mɔ̌ ǎ? Kpɔ́n nǔ e jɛ hwenu e Pɔlu kpo Banabasi kpo ɖò Antyɔci ɖò Pisidíi é. Kplɔ́ngbaságán e ɖò finɛ lɛ é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Nɔví mǐtɔn lɛ mi, enyi mi ɖó xó ɖé, bo na ɖɔ nú togun ɔ, bo dó na ɛ akɔnkpinkpan hǔn, mi ɖɔ.” Pɔlu xwlé xóɖiɖɔ ɖaaɖagbe ɖé ye dó yí gbè nú ye. (Mɛ. 13:13-16, 42-44) Enyi mǐ sixu ɖɔ xó ɖé b’ɛ na na akɔnkpinkpan mɛ ɔ, etɛwu mǐ ka na bɔnu dó aɖǔ? Mǐ na wá mɔ ɖɔ enyi akɔnkpinkpan nina mɛ nyí aca mǐtɔn ɔ, mɛ lɛ na nɔ na akɔnkpinkpan mǐ lɔ.
17. Etɛ ka na zɔ́n bɔ mɛ kpikpa mǐtɔn na nyí nùjɔnǔ?
17 Nɔ kpa mɛ ɖó nǔ tawun tawun ɖé lɛ wu, dó nùjɔnǔ mɛ. Xógbe mɛ kpikpa kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo tɔn kpaà lɛ zinzan nɔ wà ɖagbe, amɔ̌, wɛn e Jezu dó Klisanwun e ɖò Tiatíi lɛ é xlɛ́ ɖɔ enyi è ɖɔ nǔ tawun tawun ɖé lɛ ɔ, é nɔ nyɔ́ hú. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 2:18, 19.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛjitɔ́ wɛ mǐ nyí ɔ, mǐ sixu ɖɔ nǔ e sù nukún mǐtɔn mɛ ɖò nukɔn e yì wɛ vǐ mǐtɔn lɛ ɖè ɖò gbigbɔ lixo é mɛ é nú ye. Mǐ sixu ɖɔ nǔ e nyɔ́ nukún mǐtɔn mɛ ɖò lee nɔ goɖokponɔ ɖé ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn mɛ cobo ka nɔ wlíbò nú vǐ tɔn lɛ é mɛ é n’i. Mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo mɔhun nɔ wà ɖagbe tawun!
18, 19. Nɛ̌ mǐ ka sixu na akɔnkpinkpan mɛ ɖěɖee ɖó hudo tɔn lɛ é gbɔn?
18 Jehovah ɖesu na wá ɖɔ nú mǐ tlɔlɔ ɖɔ mǐ ni dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ lě, lee é ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni na akɔnkpinkpan Jozuwée bo dó wusyɛn lanmɛ n’i gbɔn é ǎ. É ɖò mɔ̌ có, xomɛ nɔ hun Jehovah hwenu e xóɖiɖɔ mǐtɔn nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo é. (Nùx. 19:17; Ebl. 12:12) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu ɖɔ lee xóɖɔtɔ́ ɖé sín xóɖiɖɔ ɖè wě e sín hudo mǐ ɖó é xá mǐ alǒ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wemafɔ ɖé wu gbɔn é n’i. Nɔví nyɔnu ɖé wlan sɛ́dó xóɖɔtɔ́ jonɔ ɖé ɖɔ: “Nukún xwixwe yɔywɛ ɖé jɛn mǐ ɖɔ xó na có, a mɔ nǔ e ɖò akɔ́n jí nú mì é bo dó gbɔ nú mì bo lɛ́ na akɔnkpinkpan mì. Un jló ɖɔ a ni tuùn ɖɔ, hwenu e a ɖò ataa ɔ jí é kpo hwenu e un ɖɔ xó xá we tlɔlɔ é kpo ɔ, lee a ɖɔ xó kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gbɔn é cí nùnina ɖé sín Jehovah gɔ́n ɖɔhun nú mì.”
19 Enyi mǐ kudeji bo na zán wěɖexámɛ Pɔlu tɔn elɔ ɔ, mǐ na ɖibla mɔ ali e nú mǐ na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖè ɖò gbigbɔ lixo é gègě, é ɖɔ: “Mi na akɔnkpinkpan miɖée, bo dó wusyɛn lanmɛ nú miɖée, lee bló gbɔn wɛ mi ko ɖè é.” (1 Tɛ. 5:11) Enyi ‘mǐ nɔ na akɔnkpinkpan mǐɖée ayihɔngbe ayihɔngbe’ ɔ, mǐ mɛ bǐ sín nǔ na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ jɛn wɛ.
^ [1] (akpáxwé 1) È ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ.


text:
“Mawuxó ɔ . . . Ðó Hlɔnhlɔn”
“Mawuxó ɔ ɖò gbɛ̀, bo ɖó hlɔnhlɔn.”—EBL. 4:12.
1. Etɛwu é ka ɖò wɛn ɖɔ Xó Mawu tɔn ɖó hlɔnhlɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)
ÐÓ MǏ nyí togun Jehovah tɔn wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ mǐ tuùn ɖɔ Xó tɔn e nyí wɛn ɖé nú gbɛtɔ́ lɛ é “ɖò gbɛ̀, bo ɖó hlɔnhlɔn.” (Ebl. 4:12) Gègě mǐtɔn nyí kúnnuɖenú e ɖò gbɛ̀ é ɖɔ Biblu ɖó hlɔnhlɔn bo nɔ huzu gbɛzán mɛtɔn. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn ɖé lɛ kpo ko nyí ajotɔ́, kannumɔ nú gěe alǒ nùblibliwatɔ́ ɖ’ayǐ. Ye mɛ ɖevo lɛ ɖó gbɛmɛ fí sín nǔ lɛ ɖó bǎ ɖé mɛ, amɔ̌, ye mɔ ɖɔ nùɖé hwe dó gbɛzán emitɔn. (Nùt. 2:3-11) Hwɛhwɛ ɔ, mɛ ɖěɖee é cí ɖɔ gbɛ̀ ko bú nu dó lɛ é nɔ wá mɔ gbɛ̀ li ɔ gbɔn hlɔnhlɔn e Biblu ɖó bo nɔ huzu mɛ é gblamɛ. Vlafo a sixu ko xà xota ɖebɔdoɖewu e nɔ nyí “Biblu Nɔ Huzu Gbɛzán Mɛtɔn” é ɖé lɛ ɖò Atɔxwɛ mɛ, bo ɖu lè huzuhuzu e mɛ lɛ bló é tɔn. A sixu ko mɔ ɖɔ Klisanwun enɛ lɛ ko yí nugbǒ ɔ có, ye ka kpó ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo kpo alɔdo Mawuxówema ɔ tɔn kpo.
2. Nɛ̌ Xó Mawu tɔn ka ɖó hlɔnhlɔn ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ gbɔn?
2 É ka ɖó na kpaca mǐ ɖɔ mɛ e ɖò gbɛ̀ égbé lɛ é gègě bló huzuhuzu nukúnɖeji lɛ, ɖó Xó Mawu tɔn kplɔnkplɔn wu wɛ à? Eǒ! Nǔ enɛ flín mǐ nɔví mǐtɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo jixwé tɔn lɛ é. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9-11.) Ee mɛsɛ́dó Pɔlu slɛ́ gbɛtɔ́ ɖěɖee ma na ɖu gǔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn ǎ lɛ é gudo é ɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nǔ e mɛɖé lɛ ɖò mi mɛ, bo ko nyí ɖ’ayǐ ɔ nɛ.” Amɔ̌, Mawuxówema ɔ kpo gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn kpo ko d’alɔ ye bɔ ye ko huzu. Ye ko yí nugbǒ ɔ có, ye mɛ ɖé lɛ ka ɖó na lɛ́ bló huzuhuzu ɖevo lɛ. Biblu ɖɔ xó dó Klisanwun yí ami dó ɖè xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖé wu, bɔ è ɖè è sín agun mɛ; nukɔnmɛ ɔ, è lɛ́ wá yí i d’emɛ. (1 Kɔ. 5:1-5; 2 Kɔ. 2:5-8) É dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ sè tagba vovo e nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ ko ɖí xwi xá, bo ɖu ɖ’eji gbɔn Xó Mawu tɔn gblamɛ é à cé?
3. Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?
3 Ðó Xó Mawu tɔn nyí azɔwanú hlɔnhlɔnnɔ ɖé bo ka ɖò así mǐtɔn wutu ɔ, mǐ jló tawun bo na zán ɖò ali ɖagbe hugǎn ɔ nu. (2 Tim. 2:15) Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee mǐ sixu jó Xó Mawu tɔn dó bɔ é na ɖè hlɔnhlɔn tɔn tɔ́n bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn (1) ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é, (2) hwenu e mǐ ɖò alɔ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ wɛ é kpo (3) hwenu e mǐ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ sín ataa jí é kpo wu. Nùflínmɛ enɛ lɛ na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖè wanyiyi kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo xlɛ́ Tɔ́ wanyiyinɔ mǐtɔn jixwé tɔn e nɔ kplɔ́n mǐ nú lè mǐtɔn é.—Eza. 48:17.
ÐÒ GBƐZÁN MǏTƆN MƐ
4. (a) Enyi Xó Mawu tɔn na w’azɔ̌ ɖò mǐ wu ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà? (b) Nɛ̌ a ka nɔ mɔ hwenu nú Biblu xixa gbɔn?
4 Enyi Xó Mawu tɔn na w’azɔ̌ ɖò mǐ wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ xà ɖò gbesisɔmɛ, enyi é nyɔ́ bló ɔ, mǐ na nɔ xà ayihɔngbe ayihɔngbe. (Joz. 1:8) É ɖò wɛn ɖɔ alɔnu gègě mǐtɔn tɔn nɔ ján. Amɔ̌, mǐ sixu lɔn nú nǔ ɖebǔ kaka jɛ azɔ̌ taji lɛ jí, bonu ye na jɛ aca Biblu xixa tɔn mǐtɔn mɛ ǎ. (Xà Efɛzinu lɛ 5:15, 16.) Mɛ Jehovah tɔn lɛ gègě tɛ́n kpɔ́n bo ba hwenu, bo nɔ xà Biblu ayihɔngbe ayihɔngbe, é sixu nyí ɖò ayitéhɔnnu, alǒ ɖò zǎnmɛ kabǐ ɖò hweɖenu ɖò avla wè enɛ lɛ mɛ. Lee nǔ cí nú ɖɛhanwlantɔ́ ɔ é wɛ é nɔ cí nú ye; é wlan ɖɔ: “Un yí wǎn nú sɛ́n towe lóóo. É wu wɛ un nɔ lin tamɛ dó hwebǐnu.”—Ðɛh. 119:97.
5, 6. (a) Etɛwu tamɛ linlin ka ɖò taji? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu lin tamɛ kpɔ́n ganji gbɔn? (c) Nɛ̌ hwiɖesunɔ ka ko ɖu lè Xó Mawu tɔn xixa kpo tamɛ linlin d’eji tɔn kpo gbɔn?
5 Gbɔn vo nú Biblu xixa ɔ, é lɛ́ nyí nǔ taji ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó nǔ e mǐ xà é jí. (Ðɛh. 1:1-3) Enɛ kɛɖɛ jɛn na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpéwú bo zán nùnywɛ ma ɖó dogbó e ɖ’emɛ lɛ é ganji. Wema mɛ xà Xó Mawu tɔn ɖè wɛ mǐ ɖè à, alǒ tablɛti kabǐ nǔ mɔhun lɛ jí wɛ à, nǔ e gbé mǐ ɖó na nya é wɛ nyí ɖɔ mǐ na ɖè xó e ɖ’emɛ é sín xò tɔn mɛ bo sɔ́ dó ayi mǐtɔn mɛ.
6 Nɛ̌ mǐ ka sixu lin tamɛ kpɔ́n ganji gbɔn? Mɛ gègě mɔ ɖɔ é nyɔ́ ɖɔ è ni yì agbɔ̌n jí kpɛɖé ɖò akpáxwé Biblu tɔn ɖé xixa gudo, bo kàn nǔ lehun lɛ byɔ: ‘Etɛ nǔ elɔ ka kplɔ́n mì dó Jehovah wu? Ali tɛ lɛ nu un ka ko ɖò nugbodòdó e ɖò akpáxwé Mawuxó ɔ tɔn elɔ mɛ lɛ é zán ɖè wɛ? Fitɛ lɛ wɛ un ka sixu jla nyiɖée ɖó ɖè?’ Enyi mǐ nɔ xoɖɛ bo nɔ lin tamɛ dó Xó Mawu tɔn jí ɔ, enɛ na sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na zán wěɖexámɛ tɔn lɛ hugǎn. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na jó è dó bɔ é na ɖè hlɔnhlɔn tɔn tɔ́n hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ.—2 Kɔ. 10:4, 5.
ÐÒ SINSƐNZƆ́ Ɔ MƐ
7. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na zán Xó Mawu tɔn ganji gbɔn ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ?
7 Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na zán Xó Mawu tɔn ganji ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ? Nǔ nukɔntɔn ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni zán faà hwenu e mǐ ɖò Mawuxó ɖɔ wɛ, bo lɛ́ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ é. Nɔví sunnu ɖokpo ɖɔ xó dó enɛ wu gbɔn lě: “Enyi a ɖò wɛnɖagbe jla wɛ xá Jehovah ɖesu sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè ɔ, a na nɔ ɖɔ xó lɛ bǐ kpowun wɛ à alǒ a na nɔ jó è dó bɔ é na nɔ ɖɔ xó?” Xó e ɖɔ wɛ é ɖè é wɛ nyí ɖɔ: Enyi mǐ xà nǔ sín Xó Mawu tɔn mɛ tlɔlɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ hǔn, mǐ ɖò Jehovah jó dó wɛ bɔ é ɖò xó ɖɔ nú xwétɔ́ ɔ wɛ nɛ. Wemafɔ Biblu tɔn e è xwè sɔ bo ba é na ɖó hlɔnhlɔn hú xó ɖebǔ e mǐ sixu ɖɔ é. (1 Tɛ. 2:13) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ zán ali e hun nú mì lɛ é bǐ dó má akpáxwé Xó Mawu tɔn tɔn ɖé xá mɛ e un nɔ hɛn wɛn ɔ yì jó na lɛ é à?’
8. Etɛwu mǐ ka ɖó na wà nǔ hú wemafɔ lɛ xixa nú mɛ lɛ kpowun hwenu e mǐ ɖò wɛnɖagbe jla wɛ é?
8 É ɖò wɛn ɖɔ wemafɔ Biblu tɔn lɛ xixa nú mɛ e mǐ ɖò xó ɖɔ ɖó kpɔ́ xá wɛ lɛ é kpowun kún ko kpé ó. Etɛwu? Ðó mɛ gègě tíìn bo ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kaka ɖé alǒ ɖebǔ dó Biblu jí ǎ. É nyí mɔ̌ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ, bo lɛ́ nyí mɔ̌ ɖò égbé. (Hlɔ. 10:2) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na lin ɖɔ enyi mǐ ko xà wemafɔ Biblu tɔn ɖé kpowun ɔ, mɛ lɛ na wlí xó e ɖ’emɛ é ǎ. Mǐ ɖó na zán hwenu dó ɖè akpáxwé ɖé lɛ sín wemafɔ ɔ mɛ, vlafo gbɔn xókwin taji lɛ vívɔ́ xà kpo mɔjɛmɛ yetɔn nina kpo gblamɛ. Mɔ̌ wiwa na d’alɔ hugǎn, bɔ wɛn e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ ɔ na byɔ linlin kpo ayi tóɖómǐtɔ́ lɛ tɔn kpo mɛ.—Xà Luki 24:32.
9. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwlé wemafɔ lɛ mɛ ɖò ali e na zɔ́n bɔ è na ɖó sísí nú Biblu é nu gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.
9 É na lɛ́ nyɔ́ ɖɔ mǐ ni xwlé wemafɔ lɛ mɛ ɖò ali e na zɔ́n bɔ è na ɖó sísí nú Biblu é nu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu ɖɔ: “Mǐ ni kpɔ́n nǔ e Gbɛɖotɔ́ ɔ ɖɔ dó xó enɛ wu é.” Enyi mǐ ɖò xó ɖɔ xá mɛ e ma nyí Klisanwun ǎ é ɖé wɛ ɔ, mǐ sixu ɖɔ: “Ðǒ ayi nǔ e Nùwlanwlan Mímɛ́ lɛ ɖɔ nú mǐ é wu.” Alǒ, enyi mǐ ɖò wɛnɖagbe jla mɛ e nyí wemasetɔ́ é ɖé wɛ ɔ, mǐ sixu kanbyɔ ɖɔ: “A ka ko sè lǒ hwexónu tɔn elɔ kpɔ́n à?” Nugbǒ ɔ, ɖó gbɛtɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn vo nú yeɖée wutu ɔ, mǐ nɔ dó wɛn ɔ ye bɔ é nɔ sɔgbe kpo ninɔmɛ e mɛ ye ɖè é kpo.—1 Kɔ. 9:22, 23.
10. (a) Ðɔ nǔ e nɔví sunnu ɖé mɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é. (b) Nɛ̌ a ka ko mɔ hlɔnhlɔn e Xó Mawu tɔn ɖó é ɖò sinsɛnzɔ́ towe mɛ gbɔn?
10 Mɛ gègě mɔ ɖɔ Xó Mawu tɔn xixa ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ sixu d’alɔ mɛ e jla wɛn ɔ wɛ ye ɖè lɛ é ɖò ali e è ma sixu jlɛ́ ǎ é nu. Ðǒ ayi kpɔ́ndéwú elɔ wu. Nɔví sunnu ɖé yì ba mɛxomɔ e ko nɔ xà xójlawema mǐtɔn lɛ sín xwè ɖé lɛ ɖíe é ɖé kpɔ́n. É hɛn ɔ, é na ko xwlé è Atɔxwɛ yaɖeyaɖe ɔ kpowun, amɔ̌, nɔví ɔ wá gbeta ɔ kɔn bo na xà wemafɔ e é mɔ ɖò xójlawema ɔ mɛ é ɖokpo nú dawe ɔ. É xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4, finɛ ɖɔ: “Tɔ́ nùblawukúnúmɛtɔ́ . . . e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é . . . nɔ dó gbɔ nú mǐ, ɖò wuvɛ̌ e mǐ nɔ mɔ lɛ bǐ mɛ.” Xógbe enɛ lɛ sɔ́ akpàkpà xwétɔ́ ɔ kaka bɔ é byɔ nɔví sunnu ɔ ɖɔ é ni lɛ́ xà wemafɔ ɔ azɔn wegɔ ɔ. Dawe ɔ ɖɔ lee é kpo asì tɔn kpo ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn gbɔn é, bɔ dìn ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖó jlǒ ɖò wɛn Biblu tɔn mɛ. A yí gbè ɖɔ Xó Mawu tɔn nɔ ɖè hlɔnhlɔn tɔn xlɛ́ ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ à cé?—Mɛ. 19:20.
HWENU E A ÐÒ NǓ KPLƆ́N MƐ WƐ SÍN ATAA JÍ É
11. Azɔ̌ tɛ nɔví sunnu e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ sín ataa jí lɛ é ka ɖó?
11 Mǐ bǐ wɛ nɔ ɖu vivǐ kplé Klisanwun tɔn lɛ, kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo yiyi tɔn. Jehovah sinsɛn wɛ nyí hwɛjijɔ nukɔntɔn e wu mǐ nɔ yì kplé lɛ é. Mǐ nɔ lɛ́ ɖu vivǐ nùkplɔnmɛ gbigbɔ tɔn e mǐ nɔ mɔ ɖò finɛ lɛ é tɔn tawun. Nɔví ɖěɖee nɔ ɖɔ xó sín ataa jí ɖò hwe enɛ lɛ nu lɛ é ɔ, wǔjɔmɛ ɖaxó wɛ ye ɖó. Bɔ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, ye ɖó na tuùn ɖɔ emi ɖó azɔ̌ ɖaxó ɖé. (Ja. 3:1) Ye ɖó na tɛ́n kpɔ́n bɔ hwebǐnu ɔ, nùkplɔnmɛ yetɔn lɛ na nɔ jinjɔn Xó Mawu tɔn jí ganji. Enyi è ɖè azɔ̌ nú we bonu a na kplɔ́n nǔ mɛ sín ataa jí ɔ, nɛ̌ a ka sixu jó Biblu dó bɔ é ɖè hlɔnhlɔn tɔn tɔ́n ɖò azɔ̌ towe hwenu gbɔn?
12. Nɛ̌ xóɖɔtɔ́ ɖé ka na tɛ́n kpɔ́n bɔ xóɖiɖɔ tɔn na jinjɔn Biblu jí gbɔn?
12 Tɛ́n kpɔ́n bonu xóɖiɖɔ towe ni junjɔn Mawuxówema ɔ jí. (Jaan 7:16) Etɛ enɛ ka byɔ? Nukɔntɔn ɔ, ma lɔn bonu xó e a na ɖɔ lɛ é, nùjlɛdonǔwu e a na na lɛ é alǒ lee a ɖò xó ɔ xwlé mɛ wɛ gbɔn é ni cyɔn yɛ wemafɔ Biblu tɔn e a na zán lɛ é jí alǒ ɖè ayi mɛ lɛ tɔn sín ye jí ó. Wegɔ ɔ, flín ɖɔ wemafɔ Biblu tɔn gègě xixa kpowun kún ko xlɛ́ ɖɔ è kplɔ́n nǔ mɛ sín Biblu mɛ ó. Nugbǒ ɔ, a sixu zán wemafɔ Biblu tɔn gègě bɔ ɖě ka na cí ayi tóɖówetɔ́ lɛ tɔn mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, cyan wemafɔ taji e a na xà lɛ é ganji, bo xà ye ganji, tín ye mɛ, nǎ nùjlɛdonǔwu, bo xlɛ́ lee è na zán ye gbɔn é ganji. (Nɛɛ. 8:8) Enyi xóɖiɖɔ sín wema e tutoblonunu ɔ sɔnǔ na é ɖé jí wɛ xóɖiɖɔ towe junjɔn hǔn, kplɔ́n xóɖiɖɔ sín wema ɔ, kpo wemafɔ e ɖ’emɛ lɛ é kpo. Tɛ́n kpɔ́n bo mɔ nǔ jɛ kancica e ɖò xó e ɖò xóɖiɖɔ sín wema ɔ jí lɛ é kpo ee ɖò wemafɔ lɛ tɛntin é kpo mɛ. Enɛ gudo hǔn, cyan wemafɔ lɛ dó kplɔ́n nǔ taji e ɖò xóɖiɖɔ sín wema ɔ jí lɛ é mɛ. (A sixu mɔ alixlɛ́mɛ ɖagbe lɛ ɖò Mọaleyi sọn Wehọmẹ Lizọnyizọn Yẹwhehọluduta Tọn Mẹ, nùkplɔnkplɔn 21 jɛ 23.) Taji bǐ ɔ, xoɖɛ bo byɔ ɖɔ Jehovah ni d’alɔ we bonu a na ɖè linlin xɔ akwɛ e ɖò Xó tɔn mɛ lɛ é xlɛ́.—Xà Ɛsidlasi 7:10, nwt; Nùnywɛxó 3:13, 14.
13. (a) Nɛ̌ è ka zán wemafɔ Biblu tɔn lɛ ɖò kplé Klisanwun tɔn ɖé jí bɔ é wà ɖagbe nú nɔví nyɔnu ɖé gbɔn? (b) Nɛ̌ a ka ko ɖu lè nùkplɔnmɛ junjɔn Biblu jí e è nɔ xwlé mǐ ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí é tɔn gbɔn?
13 Nɔví nyɔnu ɖé nɔ nɔ Australie bɔ lee è zán wemafɔ lɛ gbɔn ɖò kplé Klisanwun tɔn ɖé jí é wà ɖagbe n’i tawun. Ninɔmɛ e mɛ è kplɔ́n ɛ bɔ é sù ɖè é nyla tawun có, é ka yí wɛn Biblu tɔn bo zé gbɛzán tɔn jó nú Jehovah. É ɖò mɔ̌ có, é vɛwǔ n’i bɔ é na yí gbè ɖɔ Jehovah yí wǎn nú emi. Amɔ̌, é wá yá é ɔ, é kudeji ɖɔ Mawu yí wǎn nú emi. Etɛ ka d’alɔ ɛ bɔ é mɔ mɔ̌? Huzuhuzu ɖé wá gbɛzán tɔn mɛ hwenu e é lin tamɛ dó wemafɔ Biblu tɔn e è zán ɖò kplé Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ ɖokpo jí, bɔ é sɔ́ jlɛ́ dó wemafɔ Biblu tɔn ɖevo lɛ wu é. * È ka ko zán Xó Mawu tɔn ɖò kplé lɛ, kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo jí, bɔ ye wà ɖagbe nú we gbɔn mɔ̌ kpɔ́n vlafo à?—Nɛɛ. 8:12.
14. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ Xó Jehovah tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?
14 Mǐ ɖó na dokú nú Jehovah ɖó Xó tɔn Biblu ɔ wu à cé? É nyí nǎ kɛɖɛ wɛ é na gbɛtɔ́ lɛ kpo wanyiyi kpo ǎ, loɔ, é lɛ́ ɖè akpá tɔn e ɖɔ ɖɔ é na nɔ ayǐ kaka sɔyi é. (1 Pi. 1:24, 25) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ na xà Xó Mawu tɔn ɖò gbesisɔmɛ, na zán ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ, bo na lɛ́ zán dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na xlɛ́ wanyiyi e mǐ ɖó nú dɔkun Mawu tɔn enɛ é kpo lee é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é kpo, bɔ ɖò taji bǐ ɔ, enɛ na lɛ́ xlɛ́ wanyiyi e mǐ ɖó nú Dowatɔ́ tɔn Jehovah Mawu é kpo lee é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é kpo.
^ akpá. 13 Kpɔ́n gbàví “ Huzuhuzu Ðé.”


text:
NUKPLƆNKPLƆN 32
Gǎn Yɔyɔ̌ ɖé kpo Nyɔnu Akɔnkpantɔ́ Wè Kpo
Ee Jozuwée xlɛ́ ali togun Jehovah tɔn nú xwè gègě gudo é ɔ, é wá kú hwenu e é ɖó xwè 110 é. Hwenu e é ɖò gbɛ̀ é ɔ, Izlayɛli-ví lɛ nɔ sɛ̀n Jehovah. Amɔ̌, Jozuwée kú gudo é ɔ, togun ɔ jɛ vodun lɛ sɛ̀n jí Kanáanu lɛ ɖɔhun. Ðó Izlayɛli-ví lɛ sɔ́ kpó ɖò Jehovah xwedó wɛ ǎ wutu ɔ, é jó ye dó nú axɔsu Kanáa tɔn e nɔ nyí Yavini é bonu é na hɛn gbɛ̀ vɛwǔ nú ye. Togun ɔ savo nú Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ emi. Enɛ wu ɔ, Jehovah sɔ́ gǎn yɔyɔ̌ ɖé ɖó nu yetɔn, é nɔ nyí Balaaki. É na d’alɔ togun ɔ bɔ é na lɛkɔ wá Jehovah gɔ́n.
Nyɔnu gbeyiɖɔ e nɔ nyí Debola e sɛ́ mɛ dó Balaaki gɔ́n. É yí wɛn elɔ sín Jehovah gɔ́n bo na dó è: ‘Cyan sunnu 10 000 bo yì kpé ahwangɔnu Yavini tɔn ɔ ɖò tɔsisa Kicɔni tɔn ɔ nu. Finɛ ɔ, a na ɖu ɖò Sisela e nyí ahwangán nú ahwangɔnu Yavini tɔn é jí.’ Balaaki ɖɔ nú Debola ɖɔ: ‘Un jló na yì, amɔ̌, a ɖó na xwedó mì cobɔ un na yì.’ Debola ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Nyì kpo hwi kpo na yì. Amɔ̌, tuùn ɖɔ é kún nyí hwi wɛ na hu Sisela ó. Jehovah ko ɖɔ ɖɔ nyɔnu ɖé wɛ na hu i.’
Debola kpo Balaaki kpo yì bɔ ahwangɔnu tɔn ɖò Tabɔ́ɔ Só ɔ jí bo ɖò ahwannú sɔ́ wɛ. Ee Sisela sè mɔ̌ é ɔ, é kplé ahwankɛkɛ tɔn lɛ kpo ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kpo ɖó tɔdodo ɔ mɛ tlolo. Debola ɖɔ nú Balaaki ɖɔ: ‘Égbé wɛ nyí azǎn e gbè Jehovah na na ɖuɖeji we é.’ Balaaki kpo ahwanfuntɔ́ tɔn 10 000 lɛ kpo jɛte sín só ɔ jí, bo yì kpé ahwangɔnu hlɔnhlɔnnɔ Sisela tɔn.
Jehovah bló bɔ tɔsisa Kicɔni tɔn ɔ wú sìn kpo hlɔnhlɔn kpo. Ahwankɛkɛ Sisela tɔn lɛ syɔ dó babá lɛ mɛ. Sisela jɛte sín ahwankɛkɛ tɔn jí bo hɔn. Balaaki kpo ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kpo ɖu ɖò Sisela sín ahwangɔnu jí, amɔ̌, Sisela tɔ́n sín mɛ! É hɔn bo yì hwla cí goxɔ nyɔnu e nɔ nyí Yaɛli é tɔn mɛ. É na ɛ anɔ̌sin b’ɛ nu, bo cyɔn avɔ n’i. Ahwanfuntɔ́ enɛ e nǔ cikɔ na é d’amlɔ bǐ gbídígbídí. Enɛ gudo ɔ, é wà dɛ̌dɛ̌ bo sɛya ɛ, bo sún goxɔ ɔ sín só ɖokpo bo xwè dó ta tɔn mɛ. Bɔ é kú.
Balaaki wá bo ɖò Sisela ba wɛ. Yaɛli tɔ́n sín goxɔ tɔn mɛ bo ɖɔ: ‘Wǎ goxɔ ɔ mɛ. Un na xlɛ́ we nya e ba wɛ a ɖè é.’ Balaaki yì nugbǒ bo mɔ Sisela b’ɛ ko kú. Balaaki kpo Debola kpo kpa susu nú Jehovah kpo han kpo ɖó ɖu e ye ɖu ɖò kɛntɔ́ yetɔn lɛ jí é wu. Xwè 40 e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, Izlayɛli-ví lɛ nɔ fífá mɛ.
“Nyɔnu e ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ lɛ é nyí ahwangɔnu ɖaxó ɖé.”—Ðɛhan 68:11, nwt


text:
Ði Nǔ nú Akpá E Jehovah Dó lɛ É
“Nùɖiɖi ɖiɖó wɛ nyí . . . è ni ganjɛ nǔ e è ma mɔ ǎ é wu ɖɔ é tíìn.”
HAN LƐ: 54, 125
1. Linlin tɛ mǐ ka ɖó na ɖó dó nùɖiɖi Klisanwun tɔn wu?
NǓ XƆ akwɛ wɛ nùɖiɖi Klisanwun tɔn nyí. Gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ ɖó ǎ. (2 Tɛ. 3:2) É ɖò mɔ̌ có, Jehovah na nùɖiɖi mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo ɖó bǎ ɖé mɛ. (Hlɔ. 12:3; Ga. 5:22, NWT) Mɛ e ɖó nùɖiɖi lɛ é bǐ wɛ é ɖó na sù nukún mɛ na ɖesu.
2, 3. (a) Nyɔna tɛ lɛ sín ali wɛ hun nú mɛ e ɖó nùɖiɖi é? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n dìn?
2 Jezu Klisu ɖɔ ɖɔ Tɔ́ emitɔn jixwé tɔn ɔ nɔ dɔn mɛ lɛ wá éɖesunɔ gɔ́n gbɔn Vǐ Tɔn jí. (Jaan 6:44, 65) Nǔ e mɛɖé na ɖi nú Jezu é na zɔ́n bɔ è na sɔ́ mɛ enɛ sín hwɛ lɛ kɛ ɛ. Enɛ ɔ ka nɔ hun kancica ɖagbe ɖiɖó xá Jehovah sín ali nú mɛ kaka sɔyi. (Hlɔ. 6:23) Etɛ mǐ ka wà bo jɛxa nyɔna jiwǔ mɔhun? Ðó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, kú wɛ jɛxa mǐ. (Ðɛh. 103:10) Amɔ̌, Jehovah mɔ ɖɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na wà ɖagbe. Ðò fɛ́nú tɔn mɛ ɔ, é hun ayi mǐtɔn bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wɛnɖagbe ɔ wu. Bɔ mǐ jɛ nǔ ɖi nú Jezu jí bo jɛ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖó nukún jí.
3 Amɔ̌, etɛ ka nyí nùɖiɖi ɔ tawun? Nyɔna e Mawu d’akpá ɖɔ emi na kɔn dó mǐ jí é hinhɛn dó ayi mɛ kpowun wɛ é nyí à? Hú mɔ̌ ɔ, ali tɛ lɛ nu mǐ ka ɖó na ɖó nùɖiɖi ɖè?
“ÐI NǓ ÐÒ AYI TOWE MƐ”
4. Tinmɛ nǔ e wu nùɖiɖi ma nyí tamɛ linlin sín xó ɖé kpowun ǎ é.
4 Nukúnnú mimɔ jɛ jlǒ Mawu tɔn mɛ ko kpé bonu è na ɖò nùɖiɖi ǎ. Nùɖiɖi ɔ, hlɔnhlɔn aditi ɖé wɛ é nyí bo nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ wà nǔ sɔgbe kpo jlǒ Mawu tɔn kpo. Enyi mɛɖé ɖi nǔ nú tuto mɛhwlɛngán tɔn e Mawu sɔ́ ɖ’ayǐ é ɔ, é nɔ jɛ wɛnɖagbe ɔ jla mɛ ɖevo lɛ jí. Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ ɖɔ: “Enyi a sɔ́ nu towe dó ɖɔ na ɖò mɛ bǐ nukɔn ɖɔ Jezu wɛ nyí Aklunɔ lobo ɖi nǔ ɖò ayi towe mɛ ɖɔ Mawu fɔ́n ɛ sín kú ɔ, Mawu na hwlɛn we gán. Ðó, nú mɛɖé ɖi nǔ ɖò ayi tɔn mɛ ɔ, é nɔ sín enɛ wu bɔ mɛ enɛ nɔ huzu hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukɔn. Nú mɛɖé ɖɔ kpo nu tɔn kpo ɖò mɛ bǐ nukɔn ɖɔ Jezu wɛ nyí Aklunɔ ɔ, é na sín enɛ wu bɔ Mawu na hwlɛn mɛ enɛ gán.”
5. Etɛwu nùɖiɖi ka dò taji sɔmɔ̌? Nɛ̌ mǐ ka sixu hɛn ɛ lidǒ gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.
5 É ɖò wɛn ɖɔ enyi mǐ jló na ɖu gbɛ̀ mavɔmavɔ sín vivǐ ɖò ayikúngban jí ɔ, mǐ ɖó na ɖó nùɖiɖi lobo hɛn ɛ lidǒ. Nùɖiɖi ɖiɖó cí lee atín ɖé nɔ ɖó hudo sìn tɔn gbɔn é ɖɔhun. Atín ɖé nɔ gɔn ma sù gbeɖé ǎ. Atín e ɖò gbɛ̀ é sixu wá ja ama ɖó sìn e é ma mɔ ǎ é wutu, alǒ sixu kpó ɖò susu wɛ ɖó fífá kpɛɖé kpɛɖé e mɔ wɛ é ɖè é wutu. Enyi atín e ɖò ganji ɖ’ayǐ é ɖé ma sɔ́ wá mɔ sìn ǎ ɔ, é na kú jɛn wɛ. Mɔ̌ wɛ é nɔ nyí nú nùɖiɖi mǐtɔn lɔmɔ̌. Enyi è dovɛ̌ na ɔ, é na fyɔ lobo kú. (Luk. 22:32; Ebl. 3:12) Amɔ̌, enyi mǐ kpé nukún d’ewu ganji ɔ, é na kpó ɖò gbɛ̀, bo na kpó ɖò “nukɔn yì wɛ” bɔ mǐ na “lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ.”
LEE BIBLU JLƐ́ NÙÐIÐI GBƆN É
6. Ali wè tɛ lɛ nu Eblée lɛ 11:1 ka tinmɛ nǔ e nùɖiɖi nyí é ɖè?
6 Eblée lɛ 11:1 mɛ wɛ lee Biblu jlɛ́ nùɖiɖi gbɔn é ɖè. (Xà.) Nǔ e è mɔ nɔ mɔ ǎ é wè jí wɛ nùɖiɖi dɔn ayi mɛ tɔn dó: (1) “Nǔ e ɖó nukún wɛ è ɖè ɔ,” é sixu nyí nǔ ɖěɖee sín akpá è dó ɖɔ é na wá jɛ bɔ é ma ka ko jɛ ǎ lɛ é, ɖi nǔ nyanya lɛ bǐ sín vivɔ kpo gbɛ̀ yɔyɔ̌ e na wá é kpo. (2) ‘Nǔ e tíìn bɔ è ma mɔ ǎ é.’ Ðò wemafɔ elɔ mɛ ɔ, xókwin Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “è ni ganjɛ . . . wu” é dó gesí “kúnnuɖenú e ɖò gannaganna” ɖɔ nǔ e è ma nɔ mɔ ǎ é tíìn nugbǒ é, ɖi Jehovah Mawu, Jezu Klisu, wɛnsagun lɛ, kpo nǔ e wà wɛ Axɔsuɖuto jixwé tɔn ɔ ɖè lɛ é kpo. (Ebl. 11:3) Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ nukúnɖiɖo mǐtɔn ɖò gbɛ̀, bo nɔ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖi nǔ nú nǔ e è ma nɔ mɔ ǎ, bɔ Xó Mawu Tɔn ɖɔ lɛ é gbɔn? Mǐ nɔ wà mɔ̌ gbɔn xó mǐtɔn lɛ kpo nǔwiwa mǐtɔn lɛ kpo gblamɛ, ye mɛvo ɔ, mǐ sixu ɖó nùɖiɖi jɔ nùɖiɖi ɔ ǎ.
7. Nɛ̌ kpɔ́ndéwú Nɔwée tɔn ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e nùɖiɖi ɖiɖó nyí é mɛ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)
7 Eblée lɛ 11:7 tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nùɖiɖi e Nɔwée ɖó é wɛ “zɔ́n bɔ nǔ e ɖò na jɛ wɛ, bɔ Mawu ɖɔ n i, bɔ mɛɖé ma ka ɖò mimɔ wɛ ǎ lɛ ɔ, é sɔ́ dó ylɔ nùjɔnǔ. É setónú nú Mawu, bo bló tɔjihun ɖokpo, bɔ é kpodo xwédo tɔn kpo byɔ mɛ bo gán.” Nɔwée ɖè nùɖiɖi e é ɖó é xlɛ́ gbɔn tɔjihun jinganjingan ɖé biblo gblamɛ. É ɖò wɛn ɖɔ mɛ e ɖò xá tɔn mɛ lɛ é na ko kàn nǔ e wu é ɖò tɔjihun ɖaxó mɔhun bló wɛ é byɔ ɛ. Nɔwée ka cí xwii alǒ ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni yì kpé nukún dó azɔ̌ yetɔn wu wɛ à? Gbeɖé kpɔ́n! Nùɖiɖi e é ɖó é sísɛ́ ɛ bɔ é ɖekúnnu kpo adɔgbigbo kpo bo gbò hwɛɖonumɛ Mawu tɔn e jawě é sín akpá nú mɛ e nɔ gbɛ̀ ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ kpo é kpo lɛ é. É cí ɖɔ xó e Jehovah ɖɔ nú Nɔwée é pɛ́pɛ́pɛ́ wɛ é vɔ́ ɖɔ nú gbɛtɔ́ lɛ ɖɔhun: “Un na gbɔ bo hu gbɛtɔ́ lɛ bǐ, ɖó ye ɖò daka xò gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí wɛ . . . nyɛ na bló bɔ tɔ̀ na ɖi sìn kpé fí bǐ, bɔ nǔ e ko sixu ɖò gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí é bǐ na kú. Un na sú nǔ e ɖó funfún ɖò ayikúngban jí é bǐ sín kún dó.” Gɔ́ na ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Nɔwée lɛ́ tinmɛ ali ɖokpo e nu gbɛtɔ́ lɛ sixu gán ɖè é nú ye, gbɔn gbeɖiɖe Mawu tɔn vívɔ́ ɖɔ nú ye gblamɛ: “A na byɔ tɔjihun ɔ mɛ.” Mɔ̌ mɛ ɔ, Nɔwée lɛ́vɔ ɖè nùɖiɖi tɔn xlɛ́ gbɔn “Mawuxóɖɔtɔ́ nǔ jlɔjlɔ tɔn ɖé” nyínyí gblamɛ.
8. Etɛ Mawu ka sɔ́ dó ayi mɛ nú ahwanvu Jaki b’ɛ tinmɛ dó nǔ e nùɖiɖi Klisanwun tɔn nugbǒ ɔ nyí é wu?
8 É cí ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu wlan xó e Mawu sɔ́ d’ayi mɛ n’i dó nǔ e nùɖiɖi nyí é wu ɔ, é kún lín cobonu Jaki wlan wema tɔn ó ɖɔhun. Pɔlu ɖɔhun ɔ, Jaki tinmɛ ɖɔ nùɖiɖi Klisanwun tɔn nugbǒ ɔ kún nyí ɖɔ è ni ɖó nùɖiɖi kpowun ó; é byɔ ɖɔ è ni wà nùɖé. Jaki wlan ɖɔ: “Xlɛ́ lee nùɖiɖi towe sixu tíìn nǔwiwa lɛ mɛvo gbɔn é mì; enɛ ɔ, nyɛ na xlɛ́ nùɖiɖi ce we gbɔn nǔwiwa ce lɛ mɛ.” (Ja. 2:18) Jaki lɛ́ yì nukɔn bo ɖè vogbingbɔn e ɖò nùɖiɖi ɖiɖó kpowun kpo nùɖiɖi ɖiɖexlɛ́ kpo tɛntin é xlɛ́. Awovi lɛ ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, amɔ̌ ye ka ɖó nùɖiɖi nugbǒ ɔ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ wà nǔ kpo gbejimanɔ kpo bonu jlǒ Mawu tɔn lɛ ni ma jɛnu ó. (Ja. 2:19, 20) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, Jaki dó gesí nya gbejinɔtɔ́ hwexónu tɔn ɖevo bo kanbyɔ ɖɔ: “Tɔ́gbó mǐtɔn Ablaxamu ɔ, nɛ̌ Mawu ka mɔ ɛ dó mɔ hwɛjijɔnɔ na gbɔn? Mawu mɔ ɛ dó mɔ hwɛjijɔnɔ na ɖó nǔwiwa tɔn lɛ wu; ɖó é sɔ́ vǐ tɔn Izaki xwlé Mawu ɖò vɔsakpe jí. A mɔ à? Nùɖiɖi tɔn kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo wà azɔ̌ ɖó kpɔ́, bɔ nùɖiɖi tɔn huzu nùɖiɖi titewungbe, ɖó nùɖiɖi tɔn kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo nɔ wà azɔ̌ ɖó kpɔ́.” Enɛ gudo ɔ, bo na dó tɛɖɛ̌ nǔ taji e wutu nùɖiɖi ɖó na zɔn kpɔ́ xá nǔwiwa lɛ é jí ɔ, Jaki ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Lee agbaza e mɛ [gbigbɔ] ma ɖè ǎ ɔ nyí nǔ kúkú gbɔn ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ nùɖiɖi e ma nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ǎ ɔ nyí nǔ kúkú gbɔn.”
9, 10. Nɛ̌ mɛsɛ́dó Jaan ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ nùɖiɖi ɖiɖexlɛ́ ɖò taji gbɔn?
9 Xwè 30 jɛji gudo ɔ, mɛsɛ́dó Jaan wlan Wɛnɖagbe-Wema tɔn kpo wema-sɛ́dó-mɛ atɔn kpo. É ka mɔ nukúnnú jɛ tinmɛ e Biblu wlantɔ́ ɖě lɛ na dó nùɖiɖi Klisanwun tɔn nugbǒ ɔ wu é mɛ ganji à? Jaan zán xógbe Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “ɖi nǔ” é hú Biblu wlantɔ́ ɖě lɛ bǐ.
10 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jaan tinmɛ ɖɔ: “Mɛ e ɖi nǔ nú Vǐ ɔ, mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ; mɛ e ma ka setónú nú vǐ ɔ ǎ ɔ, é na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ǎ; loɔ, xomɛsin Mawu tɔn ɖò jǐ tɔn.” (Jaan 3:36) Nùɖiɖi Klisanwun tɔn byɔ ɖɔ è ni setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn lɛ. Jaan zán xógbe Jezu tɔn ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ nùɖiɖi ɖiɖexlɛ́ nyí nǔwiwa tɛgbɛ tɔn ɖé é hwɛhwɛ.
11. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ nugbǒ ɔ e mǐ tuùn é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?
11 É ɖó na sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ Jehovah zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó ɖè nugbǒ ɔ xlɛ́ mǐ, bo lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖi nǔ nú wɛnɖagbe ɔ. (Xà Luki 10:21.) Mǐ ɖó na gɔn kú dó nú Jehovah ɖɔ é dɔn mǐ sɛkpɔ éɖesunɔ gbɔn Vǐ tɔn e ‘jɛ nùɖiɖi mǐtɔn jí bo na lɛ́ fó’ é gblamɛ kpɔ́n gbeɖé ǎ.’ (Ebl. 12:2). Mǐ ɖó na hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ gbɔn ɖɛxixo kpo Xó Mawu Tɔn kpinkplɔn kpo gblamɛ, bo na dó xlɛ́ ɖɔ fɛ́nú mɔhun sù nukún mǐtɔn mɛ ɖesu.
12. Ali tɛ lɛ nu mǐ ka ɖó na ɖi nǔ ɖè?
12 Mǐ ɖó na kpó ɖò nǔ ɖi nú akpá Jehovah tɔn lɛ wɛ. Ali e nu mǐ ɖò mɔ̌ wá wɛ ɖè lɛ é ɖó na ɖò wɛn nú mɛ ɖevo lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖó na kpó ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɔ jla wɛ bo na kpó ɖò nǔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ bonu ye ni huzu ahwanvu. Mǐ ɖó na lɛ́ kpó ɖò ‘ɖagbe wà nú mɛ bǐ wɛ, ɖò taji ɔ, nú nɔví ɖò nùɖiɖi mɛ lɛ.’ (Ga. 6:10) Mǐ nɔ lɛ́ dó gǎn bo nɔ “ɖe gbɛtɔ́ xóxó e m[ǐ] nyí ɖ’ayǐ ɔ kpodo walɔ tɔn lɛ bǐ kpan nyì ayǐ,” lobo nɔ cɔ́ mǐɖée dó nǔ ɖebǔ e sixu gbɔjɔ awakanmɛ nú mǐ ɖò gbigbɔ lixo é wu.
NÙÐIDI E MǏ ÐÓ NÚ MAWU É ÐÒ DÒDÓ MǏTƆN MƐ
13. Nɛ̌ ‘nùɖiɖi ɖiɖó nú Mawu’ ka ɖò taji gbɔn? Etɛ é ka cá kàn xá? Etɛwu?
13 Biblu ɖɔ jí: “Nú mɛɖé ma ɖó nùɖiɖi ǎ ɔ, nǔ tɔn sixu nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ǎ; ɖó mɛ e sɛkpɔ Mawu ɔ ɖó na ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, bo nɔ na ajɔ mɛ e ɖò biba ɛ wɛ lɛ.” (Ebl. 11:6) Mawuxó ɔ tinmɛ ɖɔ ‘nùɖiɖi ɖiɖó nú Mawu’ ɖò “nǔ e jí nùkplɔnmɛ” e sín hudo mɛɖebǔ ɖó, bo na nyí Klisanwun nugbǒ lobo na kpó ɖò mɔ̌ nyí wɛ é “jinjɔn lɛ” é mɛ. (Ebl. 6:1) Klisanwun lɛ ɖó na tɛnkpɔn bo ɖó jujɔ taji ɖevo lɛ “gɔ́ nú nùɖiɖi [yetɔn]” bo na mɔ tɛn dó “hɛn [ye]ɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ.”
14, 15. Enyi è sɔ́ nùɖiɖi jlɛ́ dó wanyiyi wu ɔ, bǎ tɛ mɛ é ka ɖò taji ɖó?
14 Mɛ e wlan Akpáxwé Biblu Tɔn E Ðò Glɛkigbe Mɛ lɛ É ɖɔ xó dó nùɖiɖi jí azɔn kanweko mɔkpan dó ɖè lee é ɖò taji gbɔn é xlɛ́. È sɔ́ ɖɔ xó dó jujɔ Klisanwun tɔn ɖevo jí sɔ ɛ ǎ. Xíxlɛ́ wɛ enɛ ka ɖè ɖɔ nùɖiɖi wɛ nyí jujɔ Klisanwun tɔn e ɖò taji hú bǐ é à?
15 Pɔlu sɔ́ nùɖiɖi jlɛ́ dó wanyiyi wu bo wlan ɖɔ: “Un na bo ɖó nùɖiɖi e sixu sɛ̀ tɛn nú só ɔ, bo ma ka ɖó wanyiyi ǎ ɔ, un nyí nǔtí ǎ.” (1 Kɔ. 13:2) Jezu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ wǎn yí nú Mawu ɖò taji hú nǔ bǐ hwenu e é na xósin nú nùkanbyɔ, “Sɛ́n tɛ wɛ ka ɖò taji ɖò sɛ́n lɛ bǐ mɛ?” é (Mat. 22:35-40) Jujɔ Klisanwun tɔn gègě kaka jɛ nùɖiɖi jí, ɖò wanyiyi mɛ. “Wanyiyi . . . nɔ hɛn nùɖiɖi mǐtɔn. . . ɖó te,” wɛ Biblu ɖɔ. É nɔ ɖi nǔ nú nǔ e Mawu ɖɔ dó Xó tɔn e nyí nugbǒ é mɛ lɛ é.
16, 17. Nɛ̌ è ka tɛɖɛ̌ nùɖiɖi kpo wanyiyi kpo jí ɖò Mawuxówema ɔ mɛ gbɔn? Amɔ̌ ɖětɛ ka hugǎn ɖě? Etɛwu?
16 Ðó nùɖiɖi kpo wanyiyi kpo ɖò taji tawun wutu ɔ, mɛ e wlan Akpáxwé Biblu Tɔn E Ðò Glɛkigbe Mɛ lɛ É tɛɖɛ̌ jujɔ wè enɛ lɛ jí ɖó kpɔ́ azɔn mɔkpan hwɛhwɛ, ɖò nukɛgbe ɖokpo ɔ alǒ ɖò xó ɖokpo ɔ lɛ mɛ. Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn Klisanwun lɛ ɖɔ “nùɖiɖi kpo wanyiyi kpo ni nyí ganwu, bonu [ye] ni sɔ́ dó.” (1 Tɛ. 5:8) Piyɛ́ɛ wlan ɖɔ: ‘Mi ɖò Jezu mɔ wɛ dìn ǎ có, mi ka ɖi nǔ n’i.’ (1 Pi. 1:8) Jaki ɖɔ nú nɔví tɔn yí ami dó ɖè lɛ ɖɔ: “Mawu cyan wamamɔnɔ gbɛ̀ elɔ mɛ tɔn lɛ, bonu ye na nyí dɔkunnɔ ɖò nùɖiɖi mɛ, bo na nyí Axɔsuɖuto e sín akpá é dó nú mɛ e yí wǎn n’i lɛ ɔ sín vǐ.” (Ja. 2:5) Jaan wlan ɖɔ: “Nǔ e zɔ́n mǐ wɛ Mawu ɖè ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni ɖi nǔ nú vǐ tɔn Jezu Klisu ɔ sín nyikɔ, bo ka yí wǎn nú mǐɖée.”
17 Nùɖiɖi ɖò taji có, hwenu e akpá e Mawu dó lɛ é na jɛnu, bɔ mǐ na mɔ nǔ e ɖó nukún wɛ mǐ mɛ Klisanwun lɛ ɖè é ɔ, akpáxwé jujɔ enɛ ɔ tɔn gègě na wá vivɔnu. Amɔ̌ wanyiyi e mǐ ɖó na fɔ́n bo ɖò ɖiɖó nú Mawu kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo wɛ é na vɔ gbeɖé ǎ. Enɛ wu wɛ Pɔlu wlan ɖɔ: “Nǔ atɔn e na nɔ ayǐ sɔyi lɛ ɖíe: nùɖiɖi, nukúnɖiɖo kpo wanyiyi kpo; wanyiyi wɛ ka hugǎn ye bǐ.”
NÙÐIÐI DIDEXLƐ́ KPLIGIDI ÐÉ
18, 19. Nɛ̌ è ka ɖò nùɖiɖi ɖexlɛ́ wɛ ɖò ali kpligidi ɖé nu gbɔn ɖò égbé? Mɛ̌ wu enɛ ka sín?
18 Ðò hwe mǐtɔn nu ɔ, togun Jehovah tɔn ko ɖò nǔ ɖi nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn e è ko ɖ’ayǐ é wɛ. Enɛ ɔ hɛn palaɖisi gbigbɔ tɔn e mɛ gbɛtɔ́ livi tantɔn jɛji ɖè é ɖé wá. Fí e sínsɛ́n gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn tɔn gɔ́ é ɖé wɛ. (Ga. 5:22, 23, NWT) Nùɖiɖi kpo wanyiyi Klisanwun jɔ Klisanwun tɔn kpo ɖiɖexlɛ́ kpligidi ɖé wɛ nyí enɛ à cé!
19 Gbɛtɔ́ ɖebǔ sixu ɖɔ emi wu wɛ nǔ enɛ sín ǎ. Mawu mǐtɔn wɛ wà nǔ enɛ. Azɔ̌ jiwǔ enɛ ɔ “sɔ́ Mawu Mavɔmavɔ sín nyikɔ sù; é na nyí wuntun ɖé bo na súnsún gbeɖé ǎ.” (Eza. 55:13) Nugbǒ ɔ, “nùnamɛ Mawu tɔn” wɛ ɖɔ mǐ ni ‘mɔ hwlɛngán gbɔn nǔ e mǐ ɖi é gblamɛ.’ (Efɛ. 2:8) Palaɖisi gbigbɔ tɔn mǐtɔn ɔ na kpó ɖò ada gbló d’eji wɛ, bo na lɛ́ kpó ɖò ɖɛkpɛ nyɔ́ wɛ kaka jɛ hwenu e gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌, nǔjlɔjlɔwatɔ́ kpo awǎjijɛnɔ lɛ kpo na gɔ́ ayikúngban ɔ bǐ jí é, bɔ enɛ na sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn sù kaka sɔyi mavɔmavɔ. Mi nú mǐ ni kpó ɖò nǔ ɖi nú akpá e Jehovah dó lɛ é wɛ!


text:
XOTA E ÐÒ AKPÀ Ɔ JÍ É | FITƐ A KA SIXU MƆ GBƆDÓNÚMƐ ÐÈ?
Gbɔdónúmɛ Ðò Hwenu Wuvɛ̌ Tɔn lɛ Mɛ
Wuvɛ̌ ɔ, alɔkpa alɔkpa tɔn wɛ ɖè. Mǐ sixu ɖɔ xó dó bǐ xwii jí ɖò fí ǎ, amɔ̌, mi nú mǐ ni gbéjé ɛnɛ e sín kpɔ́ndéwú mǐ na wá yì lɛ é kpɔ́n. Ð’ayi lee mɛ e mɔ tagba vovo lɛ é mɔ gbɔdónúmɛ nugbǒ nugbǒ sín Mawu gɔ́n gbɔn é wu.
AZƆ̌MAMƆ HWENU
Seth * ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo bǐ wɛ azɔ̌ gblé dó hwe ɖokpo ɔ nu. Alɔ e è nɔ dó xwédo lɛ é kpo alɔnuzɔ́ táan klewun tɔn kpo ɖé lɛ jɛn mǐ kpɛnzɔn nú xwè wè. É sín enɛ wu bɔ asì ce flú bǐ, bɔ un mɔ ɖɔ un kún sɔ́ nyí nùɖewánu ó.
“Nɛ̌ mǐ ka ɖí xwi xá gbɔn? Priscilla nɔ flín xógbe Jezu tɔn e ɖò Matie 6:34 mɛ é éɖée hwɛhwɛ. É ɖɔ ɖɔ mǐ kún ɖó na lin sɔ e ja é kpɔ́n ó, ɖó ayǐhínhɔ́n ɖokpo ɖokpo ɖó tagba éɖesunɔ tɔn lɛ. Ðɛ e Priscilla nɔ xò kpo ayi bǐ kpo é nɔ na ɛ hlɔnhlɔn bonu é na kpó ɖò xwi ɖí wɛ. Ðɛhan 55:23 wɛ dó gbɔ nú nyɛ. Ðɛhan wlantɔ́ ɔ ɖɔhun ɔ, un sɔ́ linlin ce lɛ bǐ dó alɔ mɛ nú Jehovah bɔ un mɔ ɖɔ é d’alɔ mì nugbǒ. Un wá mɔ azɔ̌ dìn có, mǐ hɛn gbɛzán mǐtɔn bɔkun sɔgbe kpo wěɖexámɛ Jezu tɔn e ɖò Matie 6:20-22 mɛ é kpo. Hú bǐ ɔ, mǐ sɛkpɔ Mawu bo lɛ́vɔ sɛkpɔ mǐɖée lɛ.”
“Hwenu e xwédo mǐtɔn sín ajɔ̌ j’ayǐ é ɔ, ado hu mì dó sɔgudo wu tawun,” wɛ Jonathan ɖɔ. “É sín akwɛyózó e ɖò tò ɔ mɛ é wu bɔ xwè 20 sín azɔ̌ syɛnsyɛn e mǐ wà é wá huzu nǔ yayǎ. Nyì kpo asì ce kpo jɛ jlɛ ɖɔ dó akwɛ wu jí. Mǐ tlɛ sixu nya akwɛ dó xɔ nǔ ǎ, ɖó mǐ nɔ ɖi xɛsi ɖɔ mɛ e nɔ nya akwɛ nú mǐ lɛ é kún na yí gbè ó.
“Amɔ̌ Xó Mawu Tɔn kpo gbigbɔ tɔn kpo d’alɔ mǐ bɔ mǐ wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn. Un tɛnkpɔn bo nɔ yí gbè nú azɔ̌ lɛ bǐ wìwá, bɔ mǐ nyì alɔ nú akwɛzinzan e ma ɖò dandan ǎ lɛ é bǐ. Ðó mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn wutu ɔ, nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ lɔ nɔ gɔ́ alɔ nú mǐ. Ye bló bɔ sísí mɛɖesunɔ tɔn mǐtɔn lɛ́ jɛji, bo d’alɔ mǐ hwenu e táan ɔ wá syɛn ɖesu é.”
HWENU E ALƆWLIWLI ÐÉ GBÀ É
“Hwenu e asú ce jó mì dó ajijimɛ é ɔ, é dó akpà ayi ce bo lɛ́ ɖó akpɔ̀ nú mì” wɛ Raquel ɖɔ. “Aluwɛ aditi ɖé ɖí bú mì. Amɔ̌ un sɛkpɔ Mawu bɔ é dó gbɔ nú mì. Fífá Mawu tɔn nɔ cyɔn alɔ ayi ce jí hwenu e un nɔ sɛkpɔ ɛ ɖò ɖɛ mɛ ayihɔngbe ayihɔngbe é. Un mɔ ɖɔ é na fífá ayi ce.
“Xó tɔn Biblu ɔ zɔ́n bɔ un ɖu ɖò xomɛsin kpo akpɔ̀ kpo jí. Un hɛn xó e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 12:21 mɛ é dó ayi mɛ, é ɖɔ: ‘Ma jó hwiɖée dó nú nǔnyanyawiwa ɖu ɖò jǐ towe ó; é nyɔ́ wà ɔ, nɔ wà nǔ ɖagbe dó ɖu ɖò nǔ nyanya jí.’
“Xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ un ɖó na yì nukɔn. É xlɛ́ mì Nùnywɛtɔ́xó 3:6 bo ɖɔ nú mì kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɖɔ hwenu e mǐ ɖó na ‘hɛn nǔ bú’ dó é ɖè. Wěɖexámɛ enɛ ɔ syɛn ɖesu, amɔ̌, nǔ e sín hudo un ɖó é nɛ. Nǔ yɔyɔ̌ lɛ gbé nya wɛ un ɖè dìn.”
“Hwenu e alɔwliwli towe gbà é ɔ, a ɖó hudo gudo nɔ nú mɛ tɔn,” wɛ Elizabeth ɖɔ. “Un ɖó xɔ́ntɔn vívɛ́ e nɔ gudo nú mì mɔ̌ é. É y’avǐ xá mì, dó gbɔ nú mì, lobo bló bɔ un mɔ ɖɔ wǎn yí mì tawun. Un kudeji ɖɔ Jehovah zán ɛ dó na fífá ayi ce.”
AZƆN KPO KPIKPÒ KPO HWENU
Luis e xó mì ɖɔ ɖò xota nukɔntɔn ɔ mɛ é nɔ jɛ hǔnzɔn baɖabaɖa ɖé, bɔ kú ko hwɛ́n wǎn dó è azɔn wè. Dìn ɔ, é ɖó na nɔ nɔ jɔhɔn oxygène nu nú ganxixo 16 gbè ɖokpo. É ɖɔ: “Un nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah hwɛhwɛ. Bɔ enyi un xoɖɛ sɛ́dó Mawu gudo ɔ, un nɔ mɔ bɔ gbigbɔ tɔn nɔ na hlɔnhlɔn mì. Ðɛxixo nɔ na mì akɔnkpinkpan bonu má kpó ɖò nukɔn yì wɛ, ɖó un ɖi nǔ n’i bo lɛ́ tuùn ɖɔ é ɖò nukún kpé dó wǔ’ye wɛ.”
“Un nɔ jló na wà nǔ gègě, amɔ̌, un sixu ǎ,” wɛ Petra e ko ɖó xwè hú 80 é ɖɔ. “Mɔ e un mɔ ɖɔ hlɔnhlɔn ce ɖò ɖiɖekpo wɛ é vɛwǔ nú mì tawun. Gǎn vɔ ɖò wǔ’ye bǐ bɔ un kpò nú atínkɛ́n kɛɖɛ. Hwɛhwɛ wɛ un nɔ flín lee Jezu byɔ Tɔ́ tɔn ɖɔ nú é nyɔ́ bló hǔn, é ni sɛ̀ wuvɛ̌ ɖé dó zɔ nú emi é. Amɔ̌, Jehovah na hlɔnhlɔn Jezu, lobɔ é ka na hlɔnhlɔn nyì lɔmɔ̌. Ðɛxixo wɛ nyí amasin e un nɔ nu ayihɔngbe ayihɔngbe é. Enyi un ɖɔ xó nú Mawu gudo ɔ, un nɔ mɔ nyiɖée mɛ ganji.”—Matie 26:39.
Nǔ cí mɔ̌ nú Julian lɔmɔ̌, éyɛ ko ɖò xwi ɖí xá azɔn syɛnsyɛn e nɔ hu agbaza sín wǔjɔnú ɖé lɛ é ɖé wɛ sín ɖibla yì xwè 30 ɖíe. “Sékunɔ sín kɛkɛ wɛ un ko sɔ́ dó ɖyɔ azɔ̌gán sín fɔtɛyi na,” wɛ é ɖɔ. “Amɔ̌ gbɛ̀ ce kpɔ́n te tawun dìn ɖó un nɔ zán dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ wutu. Nùnamɛ sixu ɖè wuvɛ̌ mǐtɔn kpò, bɔ akpá e Jehovah dó ɖɔ emi na na mǐ hlɔnhlɔn hwenu e mǐ ɖó hudo tɔn é ɔ, é nɔ ɖè jɛn wɛ. Pɔlu ɖɔhun ɔ, un sixu ɖɔ nugbǒ ɖɔ: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.’”—Filipunu lɛ 4:13.
HWENU E MƐ KÚ NÚ MƐ É
“Hwenu e tɔ́ ce kú ɖò alitawovi ɖé mɛ é ɔ, un sixu ɖi hwɛ̌ ǎ,” wɛ Antonio ɖɔ. “Acɛ tawun wɛ è gbà wǔ tɔn, ɖó afɔ tɔn zɔn wɛ é ɖè kpowun bo ɖò yiyi wɛ bɔ è wá xóblí. Amɔ̌, nùɖé ɖè bonu un sixu wà ǎ. É nɔ komáa mɛ nú azǎn atɔ́ɔ́n cobo wá nyí matíìntɔ́. Un tɛnkpɔn bo ɖu ɖò nyiɖée jí lobo y’avǐ ɖò nɔ ce nukúnmɛ ǎ, amɔ̌, ee un wá ɖò nyiɖokpo é ɔ, un y’avǐ tawun. ‘Etɛwu? Etɛwu?’ wɛ un nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò kinkanbyɔ nyiɖée wɛ.
“Ðò táan baɖabaɖa enɛ lɛ mɛ ɔ, un nɔ ɖò byɔbyɔ Jehovah wɛ ɖɔ é ni na mì fífá bo d’alɔ mì bonu má ɖu ɖò nyiɖée jí. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, un wá mɔ nyiɖée mɛ. Un flín ɖɔ Biblu tinmɛ ɖɔ ɖɔ ‘nǔmaɖónukún lɛ’ sixu gbò mǐ mɛ ɖebǔ. Ðó Mawu sixu ɖ’adingban ǎ wutu ɔ, un kudeji ɖɔ un na lɛ́vɔ wá mɔ tɔ́ ce ɖò fínfɔ́n sín kú hwenu.”—Nùnywɛtɔ́xó 9:11, NWT; Jaan 11:25; Titu 1:2.
Robert e xó mǐ ɖɔ ɖò xota nukɔntɔn ɔ mɛ é lɔmɔ̌ ɖó linlin mɔhun lɛ. É ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo mɔ fífá e xó è ɖɔ ɖò Filipunu lɛ 4:6, 7 mɛ é. Ðɛ e mǐ nɔ xò sɛ́dó Jehovah lɛ é wɛ nɔ na fífá enɛ mǐ. Vivo ayi mɛ tɔn enɛ d’alɔ mǐ bɔ mǐ ɖɔ nukúnɖiɖo fínfɔ́n sín kú tɔn mǐtɔn sín xó nú xójɛɖotozɔ́watɔ́ lɛ. Vǐ sunnu mǐtɔn kú hwenu e jɔmɛhun ɔ gbà é có, mǐ zán hwenu awǎjijɛ tɔn gègě ɖó kpɔ́ bo kpó ɖò flínflín wɛ. Mǐ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn bǐ ɖó nǔ enɛ lɛ jí.
“Hwenu e Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ ɖɔ ɖɔ emi mɔ mǐ ɖò telée mɛ bɔ mǐ vo ɖò mǐɖée mɛ bo tinmɛ nùɖiɖi mǐtɔn é ɔ, mǐ ɖɔ nú ye ɖɔ ɖɛ tobutobu e è xò dó ta mǐtɔn mɛ lɛ é wɛ zɔ́n. Gbɔdónúmɛ sín xó maxamaxa e ye ɖɔ lɛ é xlɛ́ mì céɖécéɖé ɖɔ Jehovah ɖò gudo mǐtɔn.”
Ði lee kpɔ́ndéwú e wá yì lɛ é xlɛ́ gbɔn é ɔ, Mawu sixu dó gbɔ nú mɛ e ɖò tagba kpo wuvɛ̌ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ kpo mɔ wɛ é. Hwɛ ka lo? Enyi a na bo mɔ tagba ɖebǔ ɖò gbɛzán towe mɛ ɔ, gbɔdónúmɛ e na d’alɔ we bɔ a na xò hwenu vɛwǔ enɛ lɛ zlɛ é tíìn. * Enɛ wu ɔ, aniwu a ma ka na byɔ alɔdo Jehovah tɔn ǎ? É wɛ nyí “Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3.
^ akpá. 5 È ɖyɔ nyikɔ e ɖò xota elɔ mɛ é ɖé lɛ.
^ akpá. 23 Enyi a ba ɖɔ è ni d’alɔ we bonu a na sɛkpɔ Mawu b’ɛ na dó gbɔ nú we hǔn, kɛnklɛn mɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò xá towe mɛ lɛ é alǒ wlǎn wema sɛ́dó alaxɔ e sɛkpɔ we é ɖé.


text:
Nùflínmɛ ɖé lɛ nú Kpléɖókpɔ́watɔ́ Lɛ
KPLÉ BUNƆ LƐ
SINSƐNZƆ́WIWA ÐÒ BETƐLI Wɛnjlatɔ́ e ko bló baptɛm, bo ɖó xwè 35 alǒ hwe hú mɔ̌, bo jló na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli lɛ é ɖó na bló tuto bo na yì kplé mɛ e jló na w’azɔ̌ ɖò Betɛli lɛ é tɔn ɖò Axɔsuzángbe hwemɛ. È na ɖɔ fí e è na bló kplé enɛ ɖè é kpo gan ɔ mɛ kpo.
WEMAXƆMƐ NÚ WƐNÐAGBEJLATƆ́ AXƆSUÐUTO Ɔ TƆN LƐ Gbexosin-alijitɔ́ ɖěɖee ɖó xwè bɛ́sín 23 jɛ 65 bo jló na vlɔ́n kàn nú sinsɛnzɔ́ yetɔn lɛ é hɛn ɔ ye na wá mɛ e jló na yì Wemaxɔmɛ nú Wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ é sín kplé ɖò Aklunɔzángbe hwemɛ. È na ɖɔ fí e è na bló kplé enɛ ɖè é kpo gan ɔ mɛ kpo.
NÙFLÍNMƐ ÐÉ LƐ NÚ KPLÉÐÓKPƆ́WATƆ́ LƐ
AMASIN-XƆSA Kɛnklɛn flín ɖɔ AJIJIMƐ SÍN NǓ LƐ KƐÐƐ wu wɛ azɔ̌xɔsa enɛ nɔ kpé nukún dó.
AZINKPO LƐ Kɛnklɛn lin mɛ ɖevo lɛ tɔn kpɔ́n. Flín ɖɔ xwédo towe sín hagbɛ̌ lɛ, mɛ e kpo hwi kpo zɔn mɔ̌to ɖokpo ɔ mɛ lɛ é, mɛ e kpo hwi kpo ɖò xwé ɖokpo ɔ gbè lɛ é, alǒ mɛ e a ɖò Biblu kplɔ́n xá wɛ lɛ é kɛɖɛ wɛ a sixu sɔ́ tɛnmɛ ɖ’ayǐ na. Kɛnklɛn bo ma sɔ́ nǔ ɖebǔ ɖó tɛn e a ma sɔ́ ɖ’ayǐ nú mɛ ǎ é mɛ ó.
BAPTƐM Tɛnmɛ e è sɔ́ ɖ’ayǐ nú mɛ e jló na bló baptɛm lɛ é na ɖò ataa ɔ sín nukɔn, afí nú è lɛ́ wá ɖexlɛ́ ɖò alɔkpa ɖevo mɛ ɔ nɛ. Mɛ e jló na bló baptɛm lɛ é ɖó na jinjɔn finɛ cobɔ xóɖiɖɔ baptɛm tɔn ɔ na bɛ́ ɖò Síbígbe zǎnzǎn. Ye mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na hɛn wǔsúnsúnnú kpo nǔ e ye na dó bo bló baptɛm na bɔ é ɖò jlɛ̌ jí é kpo wá.
MƐÐÉE ZÍZÉ JÓ XƆSA Enyi a jló na zé hwiɖée jó bo na ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ e kúnkplá tuto kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn lɛ é mɛ hǔn, kɛnklɛn yì Azɔ̌xɔsa E Nɔ Ðɔ Nǔ E Ba Wɛ È Ðè lɛ É nú Mɛ É alǒ Mɛɖée Zízé Jó Xɔsa.
NǓ E BÚ BƆ È MƆ LƐ É È ɖó na zé nǔ ɖebǔ e è mɔ é yì Nǔ E Bú Bɔ È Mɔ lɛ É Xɔsa. Enyi a hɛn nùɖé bú hǔn, yì azɔ̌xɔsa enɛ bo ba kpɔ́n. Enyi a mɔ vǐ ɖé bonu é bú dó mɛjitɔ́ tɔn lɛ bo ɖò flúflú wɛ hǔn, kɛnklɛn kplá ɛ sɔyi azɔ̌xɔsa enɛ. É ɖò mɔ̌ có, azɔ̌xɔsa enɛ nyí fí e è nɔ kpé nukún dó vǐ lɛ wu ɖè é ǎ. Kɛnklɛn kpé nukún dó vǐ towe lɛ wu, bo hɛn ye ɖó akpá towe.
NÙNINA LƐ È zán akwɛ gègě bo dó bló tuto zinkpo e jɛ é tɔn, mɔ gbezeyiaga tɔn tɔn, videoxónú lɛ tɔn, kpo azɔ̌xɔsa gègě ɖevo lɛ tɔn kpo bonu mǐ na dó sixu ɖu vivǐ kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn lobo na sɛkpɔ Jehovah. Nùnina towe e a nɔ sɔ́ jlǒ dó na é nɔ d’alɔ bɔ è nɔ kpé akwɛzinzan enɛ lɛ wu lobo nɔ lɛ́ nɔ gudo nú azɔ̌ e mǐ nɔ wà gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é. Bonu é na bɔkun nú we ɔ, è tò gbàví nùnina tɔn e è ɖó wuntun lɛ é gbɔn nɔtɛn kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn. Nùnina lɛ bǐ wɛ xɔ akwɛ tawun. Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ jló na dokú nú we nú lee a nɔ na nǔ dó nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ sín nǔ lɛ gbɔn é.
TƐNMƐNAMƐTƆ́ È ɖè tɛnmɛnamɛtɔ́ lɛ bonu ye na d’alɔ we. Kɛnklɛn bo ɖó gbè kpɔ́ xá ye, lobo xwedó alixlɛ́mɛ ɖebǔ e ye na na bɔ é na kúnkplá fí e è nɔ gán kɛkɛ lɛ alǒ mɔ̌to lɛ ɖó é, yiyi kpo wiwa kpo ɖò nɔtɛn kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn, tɛnmɛ sísɔ́ ɖ’ayǐ nú mɛ, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo é.
Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn wɛ bló tuto tɔn


text:
Wema lɛ Xwíxwlémɛ
RÉVEILLEZ-VOUS!
Nùxwlémɛ: Réveillez-vous! yaɖeyaɖe ɔ mitɔn ɖíe.
Nùkanbyɔ: Mi kpɔ́n nùkanbyɔ e ɖò wexwɛ 2gɔ́ ɔ jí é. Etɛ mi ka lin d’ewu?
Wemafɔ: Lk 7:35
Xota elɔ ɖɔ xó dó lee nugbodòdó enɛ sɔgbe xá Biblu ɖesu gbɔn é.
RÉVEILLEZ-VOUS!
Nùkanbyɔ: Mi ka yí gbè ɖɔ nùnywɛxó wɛ xó elɔ lɛ nyí bɔ è na xwedó à?
Wemafɔ: Mt 6:34
Nùxwlémɛ: [Xlɛ́ xota “D’après la Bible: L’inquiétude” xwétɔ ɔ.] Xota elɔ tinmɛ lee Biblu sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò adohu adohu jí gbɔn é.
Biblu Kplɔ́n Mɛ
Nùkanbyɔ: Mɛ e ɖi nǔ nú Mawu lɛ é gègě nɔ jló na sɛkpɔ ɛ d’eji. Mi ka tuùn ɖɔ Biblu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni sɛkpɔ Mawu à?
Wemafɔ: Ja 4:8a
Nùxwlémɛ: È sɔnǔ nú wema elɔ bo na dó d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn Mawu d’eji, gbɔn Biblu gblamɛ. [Ðɔ xó dó wemata 1 wema Biblu Kplɔ́n Mɛ tɔn jí.]
NÙXWLÉMƐ HWIÐESUNƆ TƆN
Zǎn kpɔ́ndéwú e wá yì lɛ é dó sɔnǔ nú nùxwlémɛ hwiɖesunɔ tɔn.