text:
AKPÁXWÉ 3
Sinsɛnzɔ́ Ðaxó E Jezu Wà Ðò Galilée É
“Jezu jɛ wɛnɖagbe ɔ jla jí, bo nɔ ɖɔ: ‘Axɔsuɖuɖu jixwé tɔn ko sɛya’.”—Matie 4:17
ƉO MǏMÁMƐ ÉLƆ́
WEMATA 20
Nùjiwǔ Wegɔ E É Bló Hwenu E É Ðò Kana É
Jezu nɔ kilomɛtlu 26 mɔ̌ bo gbɔ azɔn nú vǐ ɖé.
WEMATA 21
Jezu Ðò Kplɔ́ngbasá Nazalɛti Tɔn
Etɛ Jezu ka ɖɔ bɔ tò tɔn mɛ nu lɛ jló na hu i?
WEMATA 22
Ahwanvu Ɛnɛ Na Huzu Gbɛtɔ́ lɛ Dɔntɔ́
É byɔ ye ɖɔ ye ni jó ɖɔ nyinyi bo dɔn hweví lɛ dó bo wá jɛ gbɛtɔ́ lɛ dɔn jí.
WEMATA 23
Jezu Bló Nùjiwǔ Gègě Ðò Kafaanawumu
Hwenu e Jezu nya yɛ nyanya lɛ sín mɛ lɛ jí é ɔ, é lɔn bonu yɛ nyanya lɛ ɖɔ nú gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ Vǐ Mawu Tɔn wɛ é nyí ǎ. Etɛwu?
WEMATA 24
Jezu Gbló Ada nú Sinsɛnzɔ́ Tɔn Ðò Galilée
Mɛ lɛ wá Jezu gɔ́n bonu é na gbɔ azɔn nú ye, amɔ̌, Jezu tinmɛ ɖɔ sinsɛnzɔ́ emitɔn kún nɔte ɖó enɛ kɛɖɛ jí ó.
WEMATA 25
Gudunɔ ɖé Sín Nǔ Blawu N’i B’ɛ Gbɔ Azɔn N’i
Jezu zán xógbe klewun e ka ɖó hlɔnhlɔn é ɖé, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ mɛ e é nɔ gbɔ azɔn na lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun.
WEMATA 26
“È Sɔ́ Hwɛ Towe lɛ Kɛ We”
Kancica tɛ ka ɖò hwɛ kpo azɔn kpo tɛntin bɔ Jezu ɖexlɛ́?
WEMATA 27
Jezu Ylɔ Matie
Aniwu Jezu ka ɖu nǔ xá hwɛhutɔ́ e mɛ bǐ tuùn lɛ é?
WEMATA 28
Etɛwu Ahwanvu Jezu Tɔn lɛ Ma Ka Nɔ Bla Nu Ǎ?
Jezu zán nùjlɛdonǔwu ɖé dó anyǔglo vɛɛn tɔn wu bo dó na xósin ɔ.
WEMATA 29
Mɛɖé ka Sixu Wà Azɔ̌ Ðagbe lɛ Ðò Gbɔjɛzángbe À?
Aniwu Jwifu lɛ ka na nya gbě Jezu tɔn nú azɔn e é gbɔ nú dawe e ko j’azɔn nú xwè 38 é?
WEMATA 30
Kancica E Ðò Jezu kpo Tɔ́ Tɔn kpo Tɛntin É
Jwifu lɛ lin ɖɔ Jezu ɖò éɖée zé ɖó Mawu sín hǎ jí wɛ, amɔ̌, Jezu xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Mawu hugǎn emi.
WEMATA 31
Jinukún Biba Ðò Gbɔjɛzángbe
Aniwu Jezu ka ɖɔ ɖɔ emi wɛ “kpa acɛ nú Gbɔjɛzán ɔ”?
WEMATA 32
Etɛ ka Sɔgbe Xá Sɛ́n Ðò Gbɔjɛzángbe?
Saduseɛn lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo nɔ mɔ yeɖée gbɔ ayǐ vɔ̌ gbè ǎ, amɔ̌ dìn ɔ, ye ɖó gbè kpɔ́ dó nǔ ɖokpo ɔ takúnmɛ.
WEMATA 33
É Bló Bɔ Nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi Tɔn Jɛ
Etɛwu Jezu ka ɖegbe nú mɛ e é gbɔ azɔn na lɛ é ɖɔ ye ni ma ɖɔ mɛ e é nyí é alǒ nǔ e é wà é ó?
WEMATA 34
Jezu Cyan Mɛsɛ́dó Wěwè
Vogbingbɔn tɛ ka ɖò ahwanvu ɖé kpo mɛsɛ́dó ɖé kpo tɛntin?
WEMATA 35
Xóɖiɖɔ Nukúnɖeji ɖé Ðò Só Jí
Ba dò nú nǔ taji e ɖò xóɖiɖɔ Jezu tɔn mɛ lɛ é sín tinmɛ.
WEMATA 36
Sɔja Kanwekogán ɖé Ðè Nùɖiɖi Ðaxó Xlɛ́
Etɛ sɔja kanwekogán enɛ ka wà b’ɛ kpaca Jezu?
WEMATA 37
Jezu Fɔ́n Asúkúsi ɖé Sín Vǐ
Mɛ ɖěɖee mɔ nùjiwǔ enɛ lɛ é mɔ nǔ jɛ tinmɛ tɔn nugbǒ ɔ wu.
WEMATA 38
Jaan Jló Na Sè Xó Sín Jezu Gɔ́n
Aniwu Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ka kanbyɔ ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛsiya ɔ à jí? Nǔxokpɔ́n wɛ Jaan ka ɖè à?
WEMATA 39
Heelu Jijimɛ Nùmaɖitɔ́ Ðé
Jezu ɖɔ ɖɔ ɖò Hwɛɖɔzángbe ɔ, tó e è na dɔn nú Sidɔ́ɔn é kún na syɛn sɔ́ Kafaanawumu toxo e mɛ xwé tɔn nɔ é tɔn ó.
WEMATA 40
Nùkplɔnmɛ ɖé Dó Hwɛsɔkɛ Mɛ Jí
Ee Jezu ɖɔ nú nyɔnu e sixu ko nyí tonyatɔ́ ɖé é ɖɔ è sɔ́ hwɛ tɔn lɛ kɛ ɛ é ɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ sɛ́n Mawu tɔn gbigbá kún nyla ó à?
WEMATA 41
Nùjiwǔ Lɛ: Hlɔnhlɔn Mɛ̌ Tɔn ka Wɛ?
Jezu sín nɔví lɛ lin ɖɔ ta tɔn mɛ kún sɔgbe ó.
WEMATA 42
Jezu Gbɛ́ Nǔ nú Falizyɛn Lɛ
Etɛ ka nyí “nǔjijlɛ . . . gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jonasi tɔn” ɔ?
WEMATA 43
Lǒ E Kúnkplá Axɔsuɖuto ɔ lɛ É
Jezu dó lǒ tantɔn bo dó tinmɛ Axɔsuɖuto jixwé tɔn sín akpáxwé vovo na.
WEMATA 44
Jezu Hwíhwɛ́ Jɔhɔn Ðaxó ɖé Ðò Xù Jí
Hwenu e Jezu hwíhwɛ́ jɔhɔn kpo aslɔkɛ́ lɛ kpo é ɔ, é kplɔ́n nǔ taji ɖé mɛ dó lee gbɛ̀ na cí ɖò Axɔsuɖuto tɔn glɔ́ é jí.
WEMATA 45
Jezu Ðó Acɛ Dó Yɛ Nyanya lɛ Jí
Yɛ nyanya gègě ka sixu wá mɛ ɖokpo géé jí à?
WEMATA 46
É Ð’alɔ Awu Jezu Tɔn Wu Bɔ Azɔn Tɔn Gbɔ
Jezu ɖè acɛ kpodo wuvɛ̌sexámɛ tɔn kpo xlɛ́ ɖò ninɔmɛ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn enɛ mɛ.
WEMATA 47
Ðyɔvivu ɖé Fɔ́n Sín Kú!
Mɛ lɛ ko Jezu hwenu e é ɖɔ ɖɔ amlɔ kpowun dɔ́ wɛ ɖyɔvivu kúkú ɔ ɖè é. Etɛ é ka tuùn bɔ yedɛɛ lɛ ma ka tuùn ǎ?
WEMATA 48
É Bló Nùjiwǔ lɛ, Nazalɛtinu lɛ ka Ði Nǔ N’i Ǎ
Nazalɛtinu lɛ ɖi nǔ nú Jezu ǎ; é ka nyí ɖɔ nùkplɔnmɛ tɔn lɛ wu wɛ é sín ǎ, loɔ, hwɛjijɔ ɖevo wutu wɛ.
WEMATA 49
Wɛnɖagbejijla Ðò Galilée kpo Azɔ̌ Kpinkplɔn Mɛsɛ́dó lɛ Kpo
Etɛ ka nyí tinmɛ xógbe ‘axɔsuɖuɖu jixwé tɔn ko sɛya’ tɔn tawun?
WEMATA 50
Yadonumɛ lɛ Na Ðò Finɛ Có, Ye Na Jla Wɛnɖagbe Ɔ
Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó lɛ ɖɔ ye ni ma ɖi kú xɛsi ó. Bɔ aniwu é ka lɛ́ ɖɔ nú ye ɖɔ enyi è doya nú ye hǔn, ye ni hɔn?
WEMATA 51
È Hu Mɛ Ðò Jijizánxwe ɖé Hwenu
Weɖuɖu Salomɛ́ɛ tɔn hun xomɛ nú Elodu kaka b’ɛ d’akpá ɖɔ enyi é byɔ nǔ ɖebǔ ɔ emi na na ɛ. Nǔ baɖabaɖa tɛ é ka byɔ?
WEMATA 52
É Na Nùɖuɖu Mɛ Afatɔ́n Mɔkpan
Nùjiwǔ Jezu tɔn nyí nǔ taji sɔmɔ̌ bo ɖò wema Wɛnɖagbe tɔn ɛnɛ lɛ bǐ mɛ.
WEMATA 53
Axɔsu E Ðó Acɛ Dó Jɔwamɔnú lɛ Jí É Ðé
Hwenu e Jezu ɖi zɔnlin gbɔn tɔ̀ jí bo lɛ́ xò hwìhwɛ́ jɔhɔn é ɔ, etɛ lɛ enɛ ka kplɔ́n ahwanvu lɛ?
WEMATA 54
Jezu, “Nùɖuɖu E Nɔ Na Gbɛ̀ Jɔ Gbɛ̀ Mɛ É”
Gǎn wɛ mɛ lɛ dó tawun cobo wá Jezu gɔ́n có, etɛwu é ka gbɛ́ nǔ nú ye?
WEMATA 55
Ðò Mɛ Gègě Nukúnmɛ ɔ, Xó Jezu Tɔn lɛ Sɛ̀ Hǔn D’aga
Jezu kplɔ́n nǔ hu ado tawun ɖé ahwanvu tɔn lɛ bɔ ye mɛ gègě jó è dó.
WEMATA 56
Etɛ ka Nɔ Hɛn Gbɛtɔ́ Blí Tawun?
Nǔ e nɔ byɔ nu mɛ é wɛ à alǒ nu e nɔ tɔ́n sín mɛ é?
WEMATA 57
Jezu Gbɔ Azɔn nú Ðyɔvivu ɖé kpo Nya Tokunɔ ɖé Kpo
Etɛwu nyɔnu ɔ ma ka sìn xomɛ hwenu e Jezu sɔ́ mɛ e ɖò akɔta tɔn mɛ lɛ é jlɛ́ dó cuku wu é ǎ?
WEMATA 58
É Bló Wɔxúxú Gègě Bo Gbò Akpá nú Mɛ Dó Tɔ́n Wu
Ahwanvu Jezu tɔn lɛ wá wlí tɔ́n alɔkpa e xó ɖɔ wɛ é ɖè é.
WEMATA 59
Mɛ̌ ka Nyí Gbɛtɔ́ví Ɔ?
Etɛ ka nyí cavi Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ? Mɛ̌ ka zán ye? Nɛ̌ é ka zán gbɔn?
WEMATA 60
Jezu Huzu Ninɔmɛ
Etɛ ka nyí ninɔmɛ huzuhuzu ɔ? Etɛ ka nyí tinmɛ tɔn?
WEMATA 61
Jezu Nya Yɛ Nyanya Sín Nyaví ɖé Jí
Jezu ɖɔ ɖɔ nùɖiɖi ma ɖó wɛ zɔ́n bɔ è ma kpéwú bo nya yɛ nyanya ɔ ǎ, bɔ mɛ̌ ma ka ɖó nùɖiɖi ɔ ǎ lo? Nyaví ɔ wɛ à? Tɔ́ tɔn wɛ à? Alǒ ahwanvu Jezu tɔn lɛ wɛ à?
WEMATA 62
Nùkplɔnmɛ Taji ɖé Dó Mɛɖesɔhwe Jí
Yɔkpɔvu ɖé sín kpɔ́ndéwú kplɔ́n nùɖé sunnu e ko nyí mɛxo lɛ é.
WEMATA 63
Jezu Gbò Akpá nú Mɛ Dó Afɔklɛ́nnú Nyínyí nú Mɛ kpo Hwɛhuhu kpo Wu
É ɖɔ afɔ atɔn e è na ɖè bo na ɖeɖɛ tagba syɛnsyɛn e sixu fɔ́n ɖò nɔví lɛ tɛntin lɛ é.
WEMATA 64
È Ðó Na Sɔ́ Hwɛ Kɛ Mɛ
Jezu zán nùjlɛdonǔwu mɛsɛntɔ́ e ma kú nǔblawu nú mɛ ǎ é tɔn bo dó ɖè lee jlǒ é mǐ nɔ sɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖevo lɛ é nyí nǔ taji nú Mawu sɔ́ é xlɛ́.
WEMATA 65
É Ðò Nǔ Kplɔ́n Mɛ Wɛ Hwenu E Ye Ðò Jeluzalɛmu Li Jí É
Ðò xóɖɔɖókpɔ́ klewun klewun atɔn hwenu ɔ, Jezu sɔ́ alɔ nǔ ɖěɖee sixu glɔ́n ali nú mɛɖé bɔ é ma na xwedó è ǎ é jí.


c: text/html

text:
NǓKPLƆNKPLƆN 30
Hlaxabu Hwla Amɛ̌ Lɛ
Hwenu e amɛ̌ Izlayɛli tɔn lɛ yì toxo Jeliko tɔn mɛ é ɔ, ye nɔ nyɔnu e nɔ nyí Hlaxabu é sín xwégbe. Axɔsu Jeliko tɔn sè mɔ̌, bo sɛ́ sɔja lɛ dó xwé Hlaxabu tɔn gbè. Hlaxabu hwla amɛ̌ wè lɛ dó xɔ tɔn ta bo sɛ́ sɔja lɛ dó awa ɖevo xwé. É ɖɔ nú amɛ̌ lɛ ɖɔ: ‘Un na d’alɔ mi ɖó un tuùn ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá mi bɔ mi na ɖu ɖò tò ɔ jí. Mi kɛnklɛn bo d’akpá nú mì ɖɔ emi na hwlɛn xwédo ce.’
Amɛ̌ lɛ ɖɔ nú Hlaxabu ɖɔ: ‘Mǐ d’akpá ɖɔ mǐ kún na hu mɛ e ɖò xwé towe gbè lɛ é ɖebǔ ó.’ Ye ɖɔ: ‘Sìn kàn vɔvɔ ɖokpo dó flɛtɛli towe nu, enɛ ɔ, xwédo towe na gán.’
Hlaxabu sìn kàn ɖé dó flɛtɛli tɔn nu bɔ amɛ̌ lɛ gbɔn finɛ bo jɛte. Ye yì sókan lɛ mɛ bo hwla yeɖée dó finɛ nú azǎn atɔn cobo wá yì Jozuwée gɔ́n. Enɛ gudo ɔ, Izlayɛli-ví lɛ d’asa Judɛɛn Tɔ̀ ɔ bo sɔnǔ bo na yí tò ɔ. Jeliko wɛ nyí toxo nukɔntɔn e jí ye ɖu ɖè é. Jehovah ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni ɖi zɔnlin lɛlɛ̌ dó toxo ɔ azɔn ɖokpo ɖò gbè ɖokpo kaka nú azǎn ayizɛ́n. Azǎn tɛnwegɔ ɔ gbè ɔ, ye ɖi zɔnlin lɛlɛ̌ dó toxo ɔ azɔn tɛnwe. Enɛ gudo ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kún kpɛn yetɔn lɛ bɔ ahwanfuntɔ́ lɛ súxó kpo hlɔnhlɔn yetɔn bǐ kpo. Toxo ɔ sín dǒ lɛ mu! Amɔ̌, xwé Hlaxabu tɔn e ɖò dǒ ɔ ta é ka kpó ɖò te. Hlaxabu kpo xwédo tɔn kpo gán ɖó é ɖeji dó Jehovah wu wutu.
“Mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é nyí nú Hlaxabu . . . Mawu sɔ́ ɛ dó mɔ hwɛjijɔnɔ na ɖó nǔwiwa tɔn lɛ wu; é wɛ yí amɛ̌ lɛ dó xwégbe, lobo dó alɔ ye, bɔ ye gbɔn ali ɖevo bo yì.”—Jaki 2:25

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WEMATA 101
Nǔ Ðuɖu Ðò Sinmɔ́ɔ Xwé Ðò Betaníi
MATIE 26:6-13 MAKI 14:3-9 JAAN 11:55–12:11
JEZU LƐKƆ YÌ BETANÍI EE ÐÒ JELUZALƐMU KPÁ É
MALI KƆN CÉLU DÓ JEZU WU
Ee Jezu gosin Jeliko é ɔ, é ɖido Betaníi. Dɔ̌n yiyi byɔ ɖɔ è na fán kpó nú kilomɛtlu 20 mɔ̌ gbɔn fí e vɛwǔ lɛ é. Jeliko ɖò dò nú xù ɔ bo ɖó mɛtlu 250 mɔ̌ d’é, bɔ Betaníi ɖò aga na bo ɖó mɛtlu 610 mɔ̌ dó. Lazáa kpo nɔví tɔn nyɔnu wè lɛ kpo nɔ nɔ gletoxo kpɛví Betaníi tɔn mɛ. É ɖó kilomɛtlu atɔn mɔ̌ dó Jeluzalɛmu bo ɖò zǎnzǎnhweji Olivutínsó ɔ tɔn kpá.
Jwifu gègě ko wá Jeluzalɛmu nú Dindinwayixwe ɔ. Ye yawu wá bo na dó “slá wǔ” nú yeɖée, ɖó ye sixu ko ɖ’alɔ cyɔ ɖé wu alǒ wà nǔ e sixu hɛn mɛ blí é ɖé. (Jaan 11:55; Kɛ́nsísɔ́ 9:6-10) Mɛ e yawu wá é ɖé lɛ kplé ɖò tɛmpli ɔ mɛ. Ye ɖò kinkanbyɔ yeɖée wɛ ɖɔ Jezu ka na wá Dindinwayixwe ɔ tɛnmɛ à jí.—Jaan 11:56.
Ye ɖò nǔ dɔn wɛ tawun dó Jezu wu. Sinsɛngán ɖé lɛ jló na wlí i bo na hu. Enɛ wu ɔ, ye ɖegbe ɖɔ enyi mɛɖebǔ tuùn fí e Jezu ɖè é hǔn é ni wá ɖɔ nú ye ‘bonu ye na yì wlí i.’ (Jaan 11:57) Sinsɛngán enɛ lɛ ko tɛnkpɔn bo na hú Jezu hwenu e é fɔ́n Lazáa gudo é. (Jaan 11:49-53) É ɖò gaàn ɖɔ mɛɖé lɛ sixu ko xò nǔ kpɔ́n ɖɔ Jezu ka na wá mɛ mɛ à jí.
Jezu wá Betaníi ɖò Axɔsuzángbe hwenu e “Dindinwayixwe kpò azǎn ayizɛ́n” é. (Jaan 12:1) Azǎn e na bɔ d’ewu é ɔ, (Gbɔjɛzángbe wɛ, bo nyí azǎn 8gɔ́ ɔ Nisáan tɔn) é na bɛ́sín hwenu e hwe na yì xɔ é. Enɛ wu ɔ, é ko dó gǎn bo wá jɛ nukɔn nú Gbɔjɛzán ɔ. É sixu yì Jeliko Gbɔjɛzángbe ǎ, ɖó azǎn enɛ bɛ́sín Axɔsuzángbe hwenu e hwe yì xɔ é jɛ Síbígbe hwenu e hwe yì xɔ é. Jwifu lɛ sín sɛ́n ka gbɛ́ hwɛzizɛ ɖò azǎn enɛ jí. Vlafo Jezu yì Lazáa sín xwégbe lee é ko bló gbɔn ɖ’ayǐ é ɖɔhun.
Sinmɔ́ɔ lɔ nɔ nɔ Betaníi bo ylɔ Jezu kpo xɔ́ntɔn tɔn ɖé lɛ kpo, kaka jɛ Lazáa lɔ jí bonu ye na ɖu nùɖuɖu ɖé ɖò Síbígbe gbadanu. È nɔ ylɔ Sinmɔ́ɔ ɖɔ gudunɔ, vlafo, é wɛ nyí gudunɔ e Jezu gbɔ azɔn na hweɖenu wá yì é. Mata ko ɖó jijɔ bo nɔ wà azɔ̌ syɛnsyɛn, enɛ wu ɔ, é ko lɛ́ ɖò ká sɛ́n wɛ. Mali ka ɖò tó ɖó Jezu wɛ kpo ayi tɔn bǐ kpo, hwe enɛ nu wɛ tagba ɖé fɔ́n.
Mali hun alubatlu go e mɛ ‘célu e è sɔ́ nǎ akú dó bló na’ é ɖè é ɖé. (Jaan 12:3) Célu enɛ v’axi ɖesu, é yì (gankwɛ 300) kpakaxotɔ́ ɖé sín azɔ̌kwɛ xwè ɖokpo mɔ̌ tɔn. Mali kɔn célu ɔ dó ta kpo afɔ kpo nú Jezu bo zé ɖa tɔn lɛ dó súnsún na. Célu ɔ sín wǎn gbakpé.
Nǔ nɛ ɔ vɛ́ ahwanvu Jezu tɔn lɛ wu bɔ ye kanbyɔ ɖɔ: “Aniwu wɛ é ka ɖò célu ɔ hɛn gú wɛ mɔ̌?” (Maki 14:4) Judasi Isikaliɔti mɔ xó ɖɔ d’ewu bo ɖɔ: “Etɛwu è ma ka sixu sɔ́ célu enɛ e è na mɔ gankwɛ afɔɖé kanweko . . . cobo xɔ ɔ sɔ́ sà, bo má akwɛ tɔn nú wamamɔnɔ lɛ ǎ?” (Jaan 12:5) É nyí wamamɔnɔ lɛ sín kàn vɛ́ wɛ Judasi ɖè ǎ. É ko nɔ fin akwɛ ɖò akwɛgba e ahwanvu lɛ zɔ́n hinhɛn ɛ é mɛ.
Jezu jɛhun dó Mali jí bo ɖɔ: “Etɛ sín tagba dó nú nyɔnu elɔ wɛ mi ka ɖè? Nǔ ɖagbe wɛ é wà nú mì hǔn. Mi kpodo wamamɔnɔ lɛ kpo ɖò kpɔ́ tɛgbɛ, bɔ mi hɛn ɔ, mi na wà ɖagbe nú ye hweɖebǔnu. Loɔ, nyɛ ɖè xá mi tɛgbɛ ǎ. Célu enɛ e é kɔn dó wutu ce ɔ, agbaza ce blóɖó ɖó ayǐ wɛ é ɖè, nú gbè e gbè è na ɖi mì é. Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: fí ɖebǔ e è na jla Wɛnɖagbe elɔ gbɔn ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, è na nɔ ɖɔ nǔ e nyɔnu elɔ wà dìn ɔ sín xó, bo na nɔ dó flín i na.”—Matie 26:10-13.
Jezu ɖò Betaníi dìn é ɔ, é ko hú azǎn ɖokpo, bɔ finɛ e é ɖè é gbakpé fí bǐ. Jwifu gègě nyì ahwan wá Sinmɔ́ɔ xwé, enyi Jezu kɛɖɛ gbé wɛ ye tɔ́n ǎ, ye lɛ́ jló na kpɔ́n Lazáa “e [Jezu] fɔ́n sín kú ɔ.” (Jaan 12:9) Vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ bla sé bo na hu Jezu kpo Lazáa kpo. Sinsɛngán enɛ lɛ lin ɖɔ fɔ́n e Jezu fɔ́n Lazáa sín kú é wɛ zɔ́n bɔ mɛ gègě ɖò nǔ ɖi n’i wɛ. Ye ka nyla kún tawun mɛ!


text:
WEMATA 13
Ðǒ Sísí nú Gbɛ̀
1. Mɛ̌ ka na gbɛ̀ mǐ?
JEHOVAH wɛ “nyí Mawu” gbɛɖe ɔ. (Jelemíi 10:10) É wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ, bo na gbɛ̀ mǐ. Biblu ɖɔ: “A blǒ nǔ bǐ; hwi wɛ jló bɔ ye tíìn; hwi wɛ jló bɔ ye ɖò gbɛ̀.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) Nugbǒ ɔ, Jehovah wɛ jló ɖɔ mǐ ni nɔ gbɛ̀. Nùnina xɔ akwɛ ɖé wɛ gbɛ̀ nyí bo gosin gɔ̌n tɔn.—Xà Ðɛhan 36:10.
2. Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ gbɛ̀ na nyɔ́ nú mǐ?
2 Jehovah na mǐ nǔ e sín hudo mǐ ɖó bo na nɔ gbɛ̀ é, ɖi nùɖuɖu kpo sìn kpo. (Mɛsɛ́dó 17:28) Amɔ̌, ee tlɛ lɛ́ hú mɔ̌ é wɛ nyí ɖɔ é jló ɖɔ mǐ ni ɖu gbɛ̀ sín vivǐ. (Mɛsɛ́dó 14:15-17) Bonu gbɛ̀ na nyɔ́ nú mǐ ɔ, mǐ ɖó na setónú nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ.—Ezayíi 48:17, 18.
LINLIN E MAWU ÐÓ DÓ GBƐ̀ WU É
3. Etɛ Jehovah ka bló hwenu e Kanyɛ́ɛ hu Abɛli é?
3 Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ gbɛ̀ mǐtɔn kpo mɛ ɖevo lɛ tɔn kpo xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ Kanyɛ́ɛ sìn xomɛ syɛnsyɛn dó nɔví tɔn kpɛví Abɛli é ɔ, Jehovah gb’akpá n’i ɖɔ é ɖó na ɖu ɖò xomɛsin tɔn jí. Amɔ̌, Kanyɛ́ɛ setónú ǎ, é sìn xomɛ kaka bo “zɔn nɔví tɔn Abɛli jí bo hu.” (Bǐbɛ̌mɛ 4:3-8) Jehovah dɔn tó nú Kanyɛ́ɛ, ɖó Abɛli e é hu é wu. (Bǐbɛ̌mɛ 4:9-11) Enɛ wu ɔ, awovinú wɛ xomɛsin kpo wangbɛnumɛ kpo nyí, ɖó ye sixu zɔ́n bɔ mǐ huzu alǎnnúwatɔ́ alǒ adakaxotɔ́. Gbɛtɔ́ mɔhun ka sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ǎ. (Xà 1 Jaan 3:15.) Bo na dó hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n bo yí wǎn nú mɛ bǐ.—1 Jaan 3:11, 12.
4. Etɛ sɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é ɖokpo ka kplɔ́n mǐ dó gbɛ̀ wu?
4 Xwè afatɔ́n mɔkpan gudo ɔ, Jehovah xlɛ́ ɖɔ gbɛ̀ xɔ akwɛ ɖò nukún emitɔn mɛ hwenu e é na Sɛ́n Wǒ Lɛ Mɔyizi é. Sɛ́n lɛ ɖokpo wɛ nyí: “Ma hu mɛ ó.” (Sɛ́nflínmɛ 5:17) Enyi mɛɖé tuùn bo hu mɛ ɔ, è na hu é lɔmɔ̌.
5. Etɛ Mawu ka nɔ lin dó xoɖiɖe wu?
5 Etɛ Mawu ka nɔ lin dó xoɖiɖe wu? Gbɛ̀ vǐ e è ma ko jì ǎ é tɔn lɔmɔ̌ xɔ akwɛ nú Jehovah. Ðò Sɛ́n e Jehovah na Izlayɛli-ví lɛ é mɛ ɔ, é ɖɔ ɖɔ enyi mɛɖé xò za nú xoxónɔ ɖé bonu adɔgo ɔ gblé ɖó enɛ wu ɔ, è na hu mɛ enɛ. (Xà Tíntɔ́n 21:22, 23; Ðɛhan 127:3.) Nǔ enɛ kplɔ́n mǐ ɖɔ xoɖiɖe nyla ɖesu.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 28gɔ́ ɔ.
6, 7. Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ Jehovah ɖɔ gbɛ̀ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?
6 Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ Jehovah ɖɔ gbɛ̀ mǐɖesunɔ tɔn kpo mɛ ɖevo lɛ tɔn kpo xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ gbɔn? Mǐ sixu bló mɔ̌ gbɔn alɔ nyinyi nú nǔ ɖebǔ e na sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn alǒ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖó axɔ nu é gblamɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na nu azɔ ǎ, dó azɔ ɖɛ̌ ǎ, fún azɔ̌ ǎ alǒ nu gěe ǎ, ɖó ye nɔ hɛn nǔ gblé dó mǐ wu bo sixu hu mǐ.
7 Mawu na mǐ gbɛ̀ mǐtɔn kpo agbaza mǐtɔn kpo, bɔ mǐ ɖó na zán ye lee é jló gbɔn é. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na kpé nukún dó agbaza mǐtɔn wu. Enyi mǐ ma wà mɔ̌ ǎ ɔ, mǐ na huzu mɛ blíblí ɖò Mawu nukúnmɛ. (Hlɔmanu lɛ 6:19; 12:1; 2 Kɔlɛntinu lɛ 7:1) Enyi gbɛ̀ mǐtɔn ma xɔ akwɛ nú mǐ ǎ ɔ, mǐ sixu sɛ̀n Jehovah e na gbɛ̀ ɔ mǐ é ǎ. Enyi walɔ nyanya lɛ jijodo na bo tlɛ vɛwǔ nú mǐ, bonu mǐ ka ɖò gǎn dó wɛ, ɖó gbɛ̀ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ wutu ɔ, Jehovah na d’alɔ mǐ.
8. Etɛ mǐ ka na bló bo na ɖeji ɖɔ mǐ kún sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn alǒ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖó axɔ nu ó?
8 Mǐ ko kplɔ́n wá yì ɖɔ gbɛ̀ nyí nùnina xɔ akwɛ ɖé. Jehovah ɖeji ɖɔ mǐ na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo kún na sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn alǒ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖó axɔ nu gbeɖé ó. Mǐ nɔ bló mɔ̌ gbɔn lee mǐ nɔ kun mɔ̌to mǐtɔn, zokɛkɛ mǐtɔn, kɛkɛ mǐtɔn, alǒ nǔ e vɛ́ ko nɔ sɔ́ mɛ é ɖebǔ gbɔn é gblamɛ. Mǐ nɔ ɖó wǔ zɔ nú lɔnyiji-lɔnfɔnkan e mɛ awovinú alǒ alǎnnúwiwa ɖè é. (Ðɛhan 11:5) Mǐ nɔ lɛ́ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bɔ awovinú ɖě nɔ tíìn ɖò xwé mǐtɔn lɛ gbè ǎ. Jehovah ɖegbe nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Nú mi bló xɔ yɔyɔ̌ ɔ, mi na sú ta na, bɔ è hɛn ɔ, è na nɔ ɖi zɔnlin gbɔn xɔ ɔ ta, bɔ mi na mɛ̀ nǔ gbɔn tó tɔn lɛ́ dó; é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, gbɛtɔ́ taa wá j’ayǐ sín xɔ ɔ ta, bɔ kanjɔ na wá kɔn nyì ayǐ ɖò xwé mitɔn gbè.”—Sɛ́nflínmɛ 22:8.
9. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ wà nǔ xá kanlin lɛ gbɔn?
9 Lee mǐ tlɛ nɔ wà nǔ xá kanlin lɛ gbɔn é ɖò taji nú Jehovah. É na gbè mǐ ɖɔ mǐ sixu hu kanlin lɛ bo ɖu alǒ bo dó bló nǔzinzan na, lobo lɛ́vɔ na gbè ɖɔ enyi kanlin ɖé sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn ɖó axɔ nu ɔ, mǐ sixu hu i. (Bǐbɛ̌mɛ 3:21; 9:3; Tíntɔ́n 21:28) Amɔ̌, mǐ ɖó na nɔ xò daka kanlin lɛ wu alǒ hu ye dó d’ayihun na kpowun ǎ.—Nùnywɛxó 12:10.
ÐǑ SÍSÍ NÚ NǓ MÍMƐ́ E GBƐ̀ NYÍ É
10. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ hun nɔte nú gbɛ̀?
10 Nǔ mímɛ́ ɖé wɛ hun nyí ɖò Jehovah nukúnmɛ, ɖó hun nɔte nú gbɛ̀. Ee Kanyɛ́ɛ hu Abɛli gudo é ɔ, Jehovah ɖɔ nú Kanyɛ́ɛ ɖɔ: “Nɔví towe sín hun ɖò xó sú sín ayikúngban jí wá gɔ̌n ce wɛ.” (Bǐbɛ̌mɛ 4:10) Hun Abɛli tɔn nɔte nú gbɛ̀ tɔn, bɔ Jehovah dɔn tó nú Kanyɛ́ɛ ɖó é hu Abɛli wutu. Ðò Sìnvɔgbɛ Nɔwée hwenu tɔn gudo ɔ, Jehovah lɛ́vɔ xlɛ́ ɖɔ hun nɔte nú gbɛ̀. Jehovah na gbè Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo ɖɔ ye ni ɖu lan kanlin lɛ tɔn. É ɖɔ: “Nǔ e ko sixu nɔ danwǔ ɖò ayikúngban ɔ jí, bo ɖò gbɛ̀ lɛ bǐ wɛ na nyí nùɖuɖu nú mi. Un na nǔ enɛ lɛ bǐ mi lee un ko na gbehan mi gbɔn é.” É ɖò mɔ̌ có, nǔ ɖokpo tíìn bɔ Jehovah gbɛ́ nú ye ɖɔ ye ni ma ɖu ó: “Mi ɖó na ɖu lan e mɛ hun kpò ɖè ɔ ǎ.”—Bǐbɛ̌mɛ 1:29; 9:3, 4.
11. Sɛ́n tɛ Mawu ka na akɔta Izlayɛli tɔn dó hun wu?
11 Jehovah ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ é ni ma ɖu hun ó b’ɛ ɖó xwè 800 mɔ̌ gudo é ɔ, é lɛ́vɔ ɖegbe nú togun tɔn bo ɖɔ: “Nú Izlayɛli-ví ɖé, abǐ jonɔ e ɖò mi mɛ lɛ ɖě nya gbě, bo hu kanlin abǐ xɛ e ma vɛ́ mɛ ǎ ɔ ɖě ɔ, é na lúlú hun tɔn kɔn nyì kɔ́mɛ, bo kplɔ́ kɔ́ d’eji.” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ ɖɔ “ye kún ɖó na ɖu nǔɖògbɛ ɖebǔ sín hun ó.” (Levií ví lɛ 17:13, 14) Jehovah lɛ́ kpó ɖò biba wɛ ɖɔ togun emitɔn ni nɔ kpɔ́n hun dó mɔ nǔ mímɛ́ ɖé. Ye hɛn ɔ, ye na ɖu lan, amɔ̌, ye ɖó na ɖu hun ǎ. Enyi ye hu kanlin ɖé bo na ɖu ɔ, ye ɖó na lúlú hun tɔn kɔn nyì kɔ́mɛ.
12. Linlin tɛ Klisanwun lɛ ka nɔ ɖó dó hun wu?
12 Xwè yɔywɛ ɖé lɛ ɖò kú Jezu tɔn gudo ɔ, mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛxo e ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ ɖò Jeluzalɛmu lɛ é kpo sɛ̀ ta kplé, bo na dó ɖɔ akpáxwé ɖěɖee kàn Klisanwun lɛ ɖò Sɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é mɛ é. (Xà Mɛsɛ́dó 15:28, 29; 21:25.) Jehovah d’alɔ ye bɔ ye mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ hun kpò ɖò akwɛ xɔ wɛ ɖò nukún emitɔn mɛ, bɔ ye ɖó na kpó ɖò hun kpɔ́n dó mɔ nǔ mímɛ́ ɖé wɛ. Klisanwun nukɔntɔn lɛ sixu ɖu hun alǒ nu ǎ, abǐ ɖu lan e è ma gbogbe ganji ǎ é ǎ. Mɔ̌ wiwa nyla bo cí vodunsinsɛn alǒ agalilɛ ɖɔhun. Bɛ́sín hwenɛnu ɔ, Klisanwun nugbǒ lɛ gbɛ́ bo nɔ ɖu hun alǒ nu ǎ. Égbé ɔ ka ló? Jehovah lɛ́ kpó ɖò biba wɛ ɖɔ mǐ ni nɔ kpɔ́n hun dó mɔ nǔ mímɛ́ ɖé na.
13. Etɛwu Klisanwun lɛ ma ka nɔ yí gbè bo nɔ dó hun ǎ?
13 Xixlɛ́ wɛ enɛ ɖè ɖɔ Klisanwun lɛ kún ɖó na dó hun ó à? Ɛɛn, mɔ̌ wɛ. Jehovah dó sɛ́n nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma ɖu hun alǒ nu ó. Enyi dotóo ɖé ɖɔ nú we ɖɔ hwi ni ma nu ahan syɛnsyɛn ó ɔ, a na dó dó lanmɛ wɛ à? É ɖò gaàn ɖɔ a kún na bló mɔ̌ ó. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, sɛ́n e ɖɔ ɖɔ è ni ma ɖu hun alǒ nu ó é ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ mǐ kún na yí gbè bo dó hun ó.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 29gɔ́ ɔ.
14, 15. Nɛ̌ é ka ɖò taji nú Klisanwun ɖé ɖɔ é ni ɖó sísí nú gbɛ̀ bo setónú nú Jehovah gbɔn?
14 Enyi dotóo ɖé ɖɔ nú mǐ ɖɔ nú mǐ ma dó hun ǎ ɔ, mǐ na kú ɔ ka ló? Mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na setónú nú sɛ́n e Mawu dó dó hun wu é alǒ gbɔ. Klisanwun lɛ nɔ ɖó sísí ɖaxó nú nùnina Mawu tɔn e nyí gbɛ̀ é, bɔ mǐ na ba wlɛnwín ɖevo lɛ bo na dó sixu kpó ɖò gbɛ̀; amɔ̌, mǐ na yí gbè bo dó hun gbeɖé ǎ.
15 Mǐ nɔ dó gǎn syɛnsyɛn bo na dó sixu ɖò hunsin ɖagbe mɛ, loɔ, ɖó gbɛ̀ xɔ akwɛ ɖò Mawu nukúnmɛ wutu ɔ, mǐ na yí gbè bo dó hun ǎ. Tónúsíse nú Jehovah nyɔ́ hú tónúmase n’i bo na dó dɛn ga nú gbɛ̀ mǐtɔn. Jezu ɖɔ: “Mɛ e jló na hwlɛn gbɛ̀ éɖée tɔn gán ɔ, gbɛ̀ tɔn na bú dó è; mɛ e ka na hɛn gbɛ̀ tɔn bú ɖó nyɛ wutu ɔ, na hwlɛn gbɛ̀ tɔn gán.” (Matie 16:25) Mǐ jló bo na setónú nú Jehovah, ɖó mǐ yí wǎn n’i. É tuùn nǔ e nyɔ́ nú mǐ hugǎn é, bɔ mǐ nɔ kpɔ́n gbɛ̀ dó mɔ nǔ xɔ akwɛ kpo nǔ mímɛ́ ɖé kpo Jehovah ɖɔhun.—Eblée lɛ 11:6.
16. Aniwu Mawu sɛntɔ́ lɛ ka nɔ setónú n’i?
16 Mawu sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ kudeji bo na setónú nú sɛ́n e é dó dó hun wu é. Ye na ɖu hun alǒ nu ǎ, ye ka na lɛ́ yí gbè bo dó hun ǎ. * É ɖò mɔ̌ có, ye na yí gbè nú wlɛnwín nukúnkpédómɛwu tɔn ɖevo lɛ bo na mɔ tɛn dó hwlɛn gbɛ̀ yetɔn. Ye ɖeji ɖɔ Mɛ e ɖó gbɛ̀ kpo hun kpo é tuùn nǔ e nyɔ́ nú ye hugǎn é. A ka ɖi nǔ ɖɔ é tuùn nǔ e nyɔ́ nú we hugǎn é à?
HUN ZINZAN ALƆKPA ÐOKPO E MAWU YÍ GBÈ NA É
17. Ðò Izlayɛli ɔ, ali ɖokpo tɛ nu Jehovah ka na gbè ɖɔ è ni zán hun ɖè?
17 Ðò Sɛ́n e Mawu na Mɔyizi é mɛ ɔ, Jehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Hun mɛ wɛ gbɛ̀ ɖè. Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, un na mi bɔ mi na zán ɖò vɔsakpe jí, bɔ é na súnsún hwɛ sín kɔ nú mi, bɔ mi na nɔ gbɛ̀. Nugbǒ ɔ, hun wɛ è nɔ dó súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ.” (Levíi ví lɛ 17:11) Enyi Izlayɛli-ví lɛ hu hwɛ ɔ, ye sixu byɔ hwɛsɔkɛ Jehovah gbɔn kanlin ɖé sísɔ́ dó savɔ̌ bo byɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ ɔ ɖɔ é ni kɔn hun tɔn kpɛɖé dó vɔsakpe ɔ jí ɖò tɛmpli mɛ gblamɛ. Ali ɖokpo e nu Jehovah na gbè Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye ni zán hun ɖè é nɛ.
18. Ali tɛ vɔsisa Jezu tɔn ka hun nú mǐ?
18 Hwenu e Jezu wá ayikúngban jí é ɔ, é sɔ́ gbɛ̀ tɔn alǒ hun tɔn jó bonu è na sɔ́ hwɛ kɛ mǐ, bo dó ɖyɔ sɛ́n e kúnkplá kanlin lɛ sísɔ́ dó savɔ̌ é. (Matie 20:28; Eblée lɛ 10:1) Gbɛ̀ Jezu tɔn xɔ akwɛ sɔmɔ̌ bɔ ee Jehovah fɔ́n Jezu sín kú dó jixwé gudo é ɔ, Jehovah hɛn ɔ é na hun ali nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi.—Jaan 3:16; Eblée lɛ 9:11, 12; 1 Piyɛ́ɛ 1:18, 19.
19. Etɛ mǐ ka ɖó na bló bo na “mɛ́ sín hun gbɛtɔ́ lɛ bǐ tɔn mɛ”?
19 Mǐ dokú nú Jehovah nú gbɛ̀ e nyí nùnina jiwǔ ɖé b’ɛ na mǐ é! Mǐ jló na jla mɛ lɛ bǐ ɖɔ enyi ye ɖi nǔ nú Jezu ɔ, ye hɛn ɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. Mǐ yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ, bɔ mǐ na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo na dó sixu kplɔ́n lee ye na mɔ gbɛ̀ gbɔn é ye. (Ezekiyɛli 3:17-21) Enɛ gudo ɔ, mǐ na kpéwú bo na ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔhun ɖɔ: ‘Enyi mɛɖé dɔn ɖò mi mɛ ɔ, é sɔ́ kàn mì ǎ [alǒ “un mɛ́ sín hun gbɛtɔ́ lɛ bǐ tɔn mɛ,” NWT]. Ðó un jla tito Mawu tɔn ɔ bǐ mi; un hwla ɖebǔ dó mi ǎ.’ (Mɛsɛ́dó 20:26, 27) Nugbǒ ɔ, enyi mǐ ɖɔ xó Jehovah tɔn kpo lee gbɛ̀ xɔ akwɛ n’i sɔ́ é kpo nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí ɖaxó nú gbɛ̀ kpo hun kpo.
^ akpá. 16 Nú a na mɔ nǔ ɖevo lɛ dó hundido jí hǔn, kpɔ́n wema “Mi Hɛn Miɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ” e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖetɔ́n é, wexwɛ 77-79.


text:
WEMATA 28
Etɛwu Ahwanvu Jezu Tɔn lɛ Ma Ka Nɔ Bla Nu Ǎ?
MATIE 9:14-17 MAKI 2:18-22 LUKI 5:33-39
AHWANVU JAAN TƆN LƐ KÀN NǓ BYƆ JEZU DÓ NUBLABLA WU
Sín hwenu e Jezu wá Dindinwayixwe xwè 30 H.M tɔn ɔ tɛnmɛ, b’ɛ ɖó táan klewun ɖé gudo é wɛ è ko wlí Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ dó ganmɛ. Jaan jló ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ni huzu ahwanvu Jezu tɔn, amɔ̌, ye mɛ bǐ bló mɔ̌ ɖò sun e bɔ dó gankpa mɛ yiyi Jaan tɔn wu lɛ é mɛ ǎ.
Dìn e Dindinwayixwe xwè 31 H.M. tɔn ɔ ɖò sisɛkpɔ wɛ é ɔ, ahwanvu Jaan tɔn ɖé lɛ sɛya Jezu bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛwutu mǐdɛɛ lɛ kpodo Falizyɛn lɛ kpo nɔ ɖò nu bla wɛ hwɛhwɛ, bɔ ahwanvu towe lɛ ma ka nɔ bla nu ǎ?” (Matie 9:14) Nublabla ɔ, sinsɛn sín aca wɛ e nyí nú Falizyɛn lɛ. Hweɖevonu ɔ, Jezu tlɛ zán nùjlɛdonǔwu ɖé bɔ Falizyɛn goyitɔ́ ɖé ɖò ɖɛ xò wɛ ɖ’emɛ, bo ɖɔ: “Mawu ce! Un dokú nú we, ɖó un cí gbɛtɔ́ ɖě lɛ . . . ɖɔhun ǎ. Nyɛ ɔ, un nɔ bla nu azɔn wè ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo mɛ.” (Luki 18:11, 12) Ahwanvu Jaan tɔn lɛ lɔ sixu ko zé nublabla dó ɖó aca ɖé na. Alǒ ye sixu ko ɖò nu bla wɛ bo na dó nɔ aluwɛ mɛ, ɖó gankpa mɛ yiyi Jaan tɔn wu. Nǔ e wu ahwanvu Jezu tɔn lɛ ma bla nu gɔ́ nú ahwanvu Jaan tɔn lɛ, vlafo bo dó xlɛ́ ɖɔ nǔ e è bló nú Jaan é sín aluwɛ mɛ wɛ emi ɖè ǎ é lɛ́vɔ kpaca ye.
Jezu zán kpɔ́ndéwú ɖé bo dó na sìnkɔn ye, é ɖɔ: “Mɛ e è ylɔ wá alɔwliwli tɛnmɛ lɛ sixu nɔ aluwɛ mɛ hwenu e asisúnɔ ɔ ɖò kpɔ́ xá ye ɔ ǎ; nǔ sixu nyí mɔ̌ ǎ; amɔ̌, hwenu na wá sù bɔ è na wá zé asisúnɔ ɔ gannugánnú sín ye gɔ́n; hwe enɛ nu ɔ, ye na bla nu.”—Matie 9:15.
Jaan ɖesu ko dó gesí Jezu ɖi asisúnɔ ɖé. (Jaan 3:28, 29) Enɛ wu ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖó na bla nu hwenu e é ɖò kpɔ́ xá ye ɔ ǎ. Enyi é wá yá bonu Jezu kú ɔ, ahwanvu tɔn lɛ na nɔ aluwɛ mɛ bɔ nùɖuɖu ɖebǔ na jló ye ǎ. Amɔ̌, nǔ lɛ na gbɔn vo tawun hwenu e è na fɔ́n ɛ sín kú é. Ye sɔ́ na ɖó hwɛjijɔ ɖebǔ bo na nɔ aluwɛ mɛ lobo na bla nu ǎ.
Enɛ gudo ɔ, Jezu na nùjlɛdonǔwu wè elɔ lɛ: “Mɛɖé nɔ sɔ́ avɔxwɛ yɔyɔ̌ e ma yì sìn mɛ kpɔ́n ǎ é dó ɖɛ́ awu xóxó na ǎ; ɖó avɔxwɛ yɔyɔ̌ ɔ na lɛ́ dɔn awu xóxó ɔ vún, bɔ tlɛ́ntlɛ́nkpa ɔ na gbló d’eji. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛɖé nɔ sɔ́ vɛɛn yɔyɔ̌ kɔn dó anyǔglo xóxó mɛ ǎ; é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, anyǔglo ɔ na wú, bɔ vɛɛn ɔ kpodo anyǔglo ɔ kpo bǐ na lá mɛ. Loɔ, vɛɛn yɔyɔ̌ ɔ, anyǔglo yɔyɔ̌ mɛ wɛ è nɔ kɔn dó, bɔ vɛɛn ɔ kpodo anyǔglo ɔ kpo bǐ nɔ nɔ ganji.” (Matie 9:16, 17) Etɛ ɖɔ gbé Jezu ka ja?
Alɔ dó ahwanvu Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ tɔn lɛ wɛ Jezu ɖè, bonu ye ni mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ mɛɖebǔ kún ɖó na ɖó nukún ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ni xwedó sinsɛn Jwifu lɛ tɔn sín aca xóxó lɛ, ɖi nublabla ó. É wá bo na ɖɛ́ sinsɛn sín aca e ko dóxó bo cá lɛ é bo lɛ́ gbɛkan dó ye nu ǎ; aca enɛ lɛ sɔ́ kpò nú nùɖé zɛ è ni bɛ́ ye kɔn nyì gbě wu ǎ. Mawu sínsɛ́n alɔkpa e Jezu ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ na wɛ é nyí ee sɔgbe xá sinsɛn Jwifu lɛ tɔn hwenɛnu bɔ aca gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ gɔ́ mɛ é ɖebǔ ǎ. É ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na sɔ́ avɔxwɛ yɔyɔ̌ dó ɖɛ́ awu xóxó na, alǒ kɔn vɛɛn yɔyɔ̌ dó anyǔglo xóxó e ko syɛn é ɖé mɛ ǎ.


text:
WEMATA 8
Etɛ ka Nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn?
1. Ðɛ nukúnɖeji tɛ sín xó mǐ ka na ɖɔ dìn?
GBƐTƆ́ livi mɔkpan wɛ tuùn ɖɛ nukúnɖeji e sín kpɔ́ndéwú Jezu zé ɖ’ayǐ é. Jezu zán ɖɛ enɛ bo dó kplɔ́n lee ahwanvu tɔn lɛ na nɔ xoɖɛ gbɔn é ye. Etɛ é ka byɔ ɖò ɖɛ ɔ mɛ? Aniwu ɖɛ enɛ ka ɖò taji nú mǐ égbé?
2. Nǔ taji atɔn tɛ lɛ Jezu ka kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ bo byɔ?
2 Jezu ɖɔ: “Lee mi ɖó na nɔ xoɖɛ gbɔn ɔ ɖíe: ‘Tɔ́ mǐtɔn e ɖò [jixwé] ɔ, nyikɔ towe ni nyí nǔ sísí [alǒ ni nyí nǔ mímɛ́]. Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.’” (Xà Matie 6:9-13.) Aniwu Jezu ka kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ bo byɔ nǔ atɔn enɛ lɛ?—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 20gɔ́ ɔ.
3. Etɛ lɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu?
3 Mǐ ko kplɔ́n ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn wɛ nyí Jehovah. Mǐ ko lɛ́ ɖɔ xó dó nǔ e nyí jlǒ Mawu tɔn nú gbɛtɔ́ lɛ kpo ayikúngban ɔ kpo é jí. Amɔ̌, etɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè bo ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu towe ni wá”? Mǐ na kplɔ́n nǔ e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí é, nǔ e é na wà é kpo lee é na bló bɔ Mawu sín nyikɔ na nyí nǔ sísí alǒ nǔ mímɛ́ gbɔn é kpo.
ETƐ KA NYÍ AXƆSUÐUTO MAWU TƆN?
4. Etɛ ka nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn? Mɛ̌ ka nyí Axɔsu na?
4 Jehovah zé acɛkpikpa jixwé tɔn ɖé ɖ’ayǐ bo sɔ́ Jezu b’ɛ na nyí Axɔsu na. Biblu ylɔ acɛkpikpa enɛ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn. Jezu wɛ nyí “Aklunɔ aklunɔ lɛ tɔn; Axɔsu axɔsu lɛ tɔn.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 17:14) Jezu kpéwú bo na wà ɖagbe gègě hú gbɛtɔ́ e nyí axɔsu é ɖebǔ, bɔ é lɛ́vɔ ɖó hlɔnhlɔn hú gbɛtɔ́ e nyí axɔsu lɛ é bǐ kplékplé.
5. Fitɛ acɛkpikpa Mawu tɔn ka na kp’acɛ sín? Etɛ jí é ka na kp’acɛ dó?
5 Jezu fɔ́n sín kú b’ɛ bló azǎn 40 gudo é ɔ, é lɛkɔ yì jixwé. Gudo mɛ ɔ, Jehovah sɔ́ ɛ Axɔsu Axɔsuɖuto ɔ tɔn. (Mɛsɛ́dó 2:33) Acɛkpikpa Mawu tɔn na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí sín jixwé. (Nǔɖexlɛ́mɛ 11:15) Nǔ e wu Biblu ylɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖɔ “Axɔsuɖuto jixwé tɔn” é nɛ.—2 Timɔtée 4:18, NWT.
6, 7. Etɛ ka zɔ́n bɔ Jezu nyɔ́ hugǎn axɔsu ɖevo ɖebǔ?
6 Biblu ɖɔ ɖɔ Jezu hugǎn gbɛtɔ́ e nyí axɔsu é ɖebǔ, ɖó “kú sɔ́ ɖó acɛ ɖò jǐ tɔn ǎ.” (Hlɔmanu lɛ 6:9) Gbɛtɔ́ e nyí axɔsu lɛ é bǐ wɛ nɔ kú, amɔ̌, Jezu na kú kpɔ́n ǎ. Ðagbe e Jezu na wà nǔ mǐ lɛ é bǐ na nɔ ayǐ kaka sɔyi.
7 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ɖé ɖɔ ɖɔ Jezu na nyí Axɔsu hwɛjijɔnɔ kpo wuvɛ̌sexámɛtɔ́ kpo: “[Gbigbɔ] Mawu Mavɔmavɔ tɔn na nɔ jǐ tɔn; [gbigbɔ] e nɔ na nùnywɛ mɛ, bo nɔ na nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mɛ é wɛ; [gbigbɔ] e nɔ ɖè wě xá mɛ, bo nɔ na hlɔnhlɔn e è na dó bló na ɔ mɛ é wɛ; [gbigbɔ] e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ tuùn Mawu Mavɔmavɔ, bo nɔ ɖó sísí n’i é wɛ. Sísí ɖó nú Mawu Mavɔmavɔ na nɔ hun xomɛ n’i; é nɔ kpɔ́n lee è ɖè ɔ dó ɖɔhwɛ xá mɛ ǎ, é ko sè xó ɖé kpowun ɔ, é nɔ zé dó ɖɔhwɛ ǎ. É nɔ dó hwɛjijɔ nú wamamɔnɔ; hwɛjijɔ wɛ é nɔ xwedó dó ɖɔhwɛ xá mɛ e ma ɖó mɛɖé ǎ é.” (Ezayíi 11:2-4) A ka jló na ɖó axɔsu mɔhun à?
8. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ é kún nyí Jezu ɖokponɔ wɛ na ɖu axɔsu ó?
8 Mawu cyan gbɛtɔ́ ɖé lɛ bɔ ye na ɖu axɔsu xá Jezu ɖò acɛkpikpa jixwé tɔn ɔ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ nú Timɔtée ɖɔ: “Enyi mǐ syɛnlǐn ɔ, mǐ na ɖu axɔsu xá ɛ.” (2 Timɔtée 2:12) Mɛ nabi wɛ ka na ɖu axɔsu xá Jezu?
9. Mɛ nabi ka na ɖu axɔsu xá Jezu? Hwetɛnu Mawu ka jɛ ye cyan jí?
9 Ði lee mǐ ko mɔ gbɔn ɖò Wemata 7gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, mɛsɛ́dó Jaan mɔ nǔmimɔ ɖé, bo mɔ Jezu b’ɛ nyí Axɔsu ɖò jixwé kpo axɔsu 144 000 ɖevo lɛ kpo. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí mɛ 144 000 lɛ? Jaan tinmɛ ɖɔ “è wlan nyikɔ [Jezu] tɔn kpo tɔ́ tɔn sín nyikɔ kpan” ɖó “nukɔn” yetɔn. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Ye nɔ xwedó Lɛngbɔví ɔ [é wɛ nyí Jezu] gbɔn fí e é xwè ɔ bǐ; é vɔ́ ye xɔ sín gbɛtɔ́ lɛ mɛ.” (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 14:1, 4.) Klisanwun gbejinɔtɔ́ ɖěɖee Mawu cyan bɔ ye na ɖu axɔsu xá Jezu dó ayikúngban ɔ jí lɛ é wɛ nyí mɛ 144 000 lɛ. Enyi ye kú ɔ, è nɔ fɔ́n ye sín kú dó jixwé. (Nǔɖexlɛ́mɛ 20:4, 6) Sín mɛsɛ́dó lɛ hwenu wɛ Jehovah ko ɖò Klisanwun gbejinɔtɔ́ lɛ cyan wɛ bonu ye na nɔ axɔsu 144 000 enɛ lɛ mɛ.
10. Etɛwu é ka nyí wanyiyi sín nǔ ɖɔ Jehovah bló tuto bɔ Jezu kpo mɛ 144 000 lɛ kpo na ɖu axɔsu dó gbɛtɔ́ lɛ jí?
10 Jehovah yí wǎn nú mǐ tawun wutu wɛ é bló tuto bɔ gbɛtɔ́ ɖé lɛ na ɖu axɔsu xá Jezu. Jezu na nyí axɔsu ɖagbe ɖé, ɖó é mɔ nukúnnú jɛ mǐ wu. É tuùn nǔ e è na nyí gbɛtɔ́ bo jiya é nyí é. Pɔlu ɖɔ ɖɔ Jezu na sè wuvɛ̌ xá mǐ, ɖɔ “é sixu kpéwú bo jiya xá mǐ ɖò gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ mɛ,” bɔ “è tɛ́n ɛ kpɔ́n mǐ ɖɔhun ɖò nǔ bǐ mɛ.” (Eblée lɛ 4:15; 5:8) Mɛ 144 000 lɛ lɔmɔ̌ tuùn nǔ e è na nyí gbɛtɔ́ nyí é. Ye lɔ liza xá hwɛhuhu kpo azɔn kpo. Enɛ wu ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na kudeji ɖɔ Jezu kpo mɛ 144 000 lɛ kpo na mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ nɔ cí nú mǐ é, kpo tagba e mǐ ɖó na liza xá lɛ é kpo wu.
ETƐ AXƆSUÐUTO MAWU TƆN KA NA WÀ?
11. Etɛwu Jezu ka kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni xoɖɛ ɖɔ jlǒ Mawu tɔn ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí jixwé ɖɔhun?
11 Etɛwu Jezu ka kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni xoɖɛ ɖɔ jlǒ Mawu tɔn ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí jixwé ɖɔhun? Mǐ ko kplɔ́n ɖò Wemata 3gɔ́ ɔ mɛ ɖɔ Satáan Awovi fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. Ee Satáan fɔ́n gǔ gudo é ɔ, Jehovah tin bɔ é kpo wɛnsagun gbejimanɔtɔ́ lɛ kpo nɔ jixwé nú táan ɖé. Hǔn mɛ bǐ wɛ ɖò jlǒ Mawu tɔn wà wɛ ɖò jixwé ǎ nɛ. Ðò Wemata 10gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ na kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ dó Satáan kpo awovi lɛ kpo wu.
12. Nǔ taji wè tɛ lɛ Nǔɖexlɛ́mɛ 12:10 ka tinmɛ?
12 Biblu tinmɛ ɖɔ enyi è sɔ́ Jezu Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn gudo ɔ, é na tɔ́n ahwan Satáan. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 12:7-10.) Wemafɔ 10gɔ́ ɔ tinmɛ nǔ taji wè. Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jɛ acɛ kpa jí bɔ Jezu Klisu nyí Axɔsu ɔ, lobɔ è nya Satáan sín jixwé sɛ́dó ayikúngban jí. Ði lee mǐ na wá kplɔ́n gbɔn é ɔ, nǔ enɛ lɛ ko jɛ.
13. Etɛ ka jɛ ɖò jixwé hwenu e è nya Satáan sín dɔ̌n é?
13 Biblu tinmɛ awǎjijɛ e wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ ɖó, hwenu e è nya Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sín jixwé é. Mǐ xà ɖɔ: “[Jixwé] kpo mi mɛ e ɖò [jixwé] lɛ é kpo ni jɛ awǎ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12) Dìn ɔ, fífá kpo bǔninɔ kpo ɖò jixwé mlɛ́mlɛ́, ɖó mɛ e ɖò dɔ̌n lɛ é bǐ wɛ ɖò jlǒ Mawu tɔn wà wɛ.
14. Etɛ ka jɛ ɖò ayikúngban jí, ɖó è nya Satáan sín jixwé wutu?
14 Nǔ e jɛ ɖò ayikúngban jí é gbɔn vo tawun. Nǔ baɖabaɖa lɛ ɖò gbɛtɔ́ lɛ gbó wɛ, “ɖó awovi jɛte . . . kpodo xomɛsin ɖaxó ɖé kpo, ɖó é tuùn ɖɔ hwenu kpɛɖé jɛn wɛ kpò nú emi.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12) Satáan ɖò adǎn jí. È ko nya ɛ sín jixwé, bɔ é tuùn ɖɔ è na sú kún emitɔn dó zaanɖé dìn. É bló nǔ e wu é kpé é bǐ bo dɔn hunnyahunnya, wuvɛ̌ kpo yajiji kpo wá ayikúngban ɔ bǐ jí.
15. Etɛ ka nyí jlǒ Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ?
15 Jlǒ Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ ka ko huzu ǎ. Jlǒ e é ɖó ɖɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ lɛ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí é kpó ɖò te. (Ðɛhan 37:29) Nɛ̌ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ka na wà enɛ gbɔn?
16, 17. Etɛ lɛ Daniyɛli 2:44 ka ɖɔ nú mǐ dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu?
16 Nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Daniyɛli 2:44 mɛ é ɖɔ: “Axɔsu enɛ lɛ sín hwenu ɔ, Mawu jixwé tɔn na ɖè axɔsuɖuto e mɛɖé ma sixu gbà ǎ é ɖokpo tɔ́n. Acɛkpikpa tɔn na jɛ akɔta ɖevo sí gbeɖé ǎ. Axɔsuɖuto enɛ ɔ na gbà axɔsuɖuto e ko ɖò ayǐ lɛ bǐ, bo na hu acɛ nú ye, bɔ ye sɔ́ na tíìn nyǐ ǎ. Loɔ, éyɛ na nɔte kaka sɔyi.” Etɛ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ka kplɔ́n mǐ dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu?
17 Nukɔntɔn ɔ, é ɖɔ nú mǐ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na jɛ acɛ kpa jí ɖò “axɔsu enɛ lɛ sín hwenu.” Enɛ xlɛ́ ɖɔ acɛkpikpa ɖevo lɛ na kpó ɖò ayikúngban jí hwenu e Axɔsuɖuto ɔ na jɛ acɛ kpa jí é. Wegɔ ɔ, é ɖɔ nú mǐ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɔ na nɔte kaka sɔyi bɔ acɛkpikpa ɖevo kún na ɖyɔ ɛ kpɔ́n ó. Atɔngɔ ɔ, ahwan ɖé na tíìn ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn kpo acɛkpikpa gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ kpo tɛntin. Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na ɖu ɖ’eji bo na nyí acɛkpikpa ɖokpo géé e na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí é. Enɛ gudo ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na ɖó acɛkpikpa e nyɔ́ hú bǐ bɔ ye sixu ɖó é.
18. Nɛ̌ ahwan gudo tɔn e na tíìn ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn kpo acɛkpikpa gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ kpo tɛntin é ka nɔ nyí?
18 Nɛ̌ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ka na jɛ acɛ kpa dó ayikúngban ɔ jí jí gbɔn? Jɛ nukɔn nú ahwan gudo tɔn e nɔ nyí Haamagedɔni é ɔ, awovi lɛ na flú “axɔsu e ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí lɛ . . . bo na kplé ye nú ahwan e è na fun ɖò Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ sín azǎn ɖaxó ɔ gbè é.” Nugbǒ ɔ, acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ na fun ahwan xá Axɔsuɖuto Mawu Tɔn.—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:14, 16; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 10gɔ́ ɔ.
19, 20. Etɛwu mǐ ka ɖó hudo Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn nú é na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí?
19 Etɛwu mǐ ka ɖó hudo Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn? Hwɛjijɔ atɔn ɖíe. Nukɔntɔn ɔ, mǐ nyí hwɛhutɔ́, b’ɛ sín enɛ wu bɔ mǐ nɔ j’azɔn bo nɔ kú. Amɔ̌, Biblu ɖɔ ɖɔ ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn glɔ ɔ, mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. Nugbǒ ɔ, Jaan 3:16 ɖɔ: “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”
20 Hwɛjijɔ wegɔ e wu mǐ ɖó hudo Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn é wɛ nyí ɖɔ mɛ nyanya lɛ lɛlɛ̌ dó mǐ. Ye mɛ gègě nɔ ɖ’adingban, nɔ táfú mɛ bo nɔ lɛ́ wà nùblibli. Mǐ sixu wà nǔtí bo ɖè ye síìn ǎ, amɔ̌, Mawu na wà mɔ̌. È na sú kún dó nú mɛ e fɔ́n bo ɖò nǔ nyanya wà wɛ lɛ é ɖò Haamagedɔni hwenu. (Xà Ðɛhan 37:10.) Hwɛjijɔ atɔngɔ e wu mǐ ɖó hudo Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn é wɛ nyí ɖɔ acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ ko hwedo nǔ wu, nyí adakaxotɔ́, alǒ mɛtáfútɔ́. Alɔdido mɛ lɛ bonu ye na setónú nú Mawu nɔ ɖu ayi mɛ nú ye ǎ. Biblu ɖɔ ɖɔ “gbɛtɔ́ ɖě nɔ kp’acɛ gannaganna nú nɔzo tɔn, bo nɔ wà nǔ dó wǔ tɔn.”—Nùnywɛtɔ́xó 8:9.
21. Nɛ̌ Axɔsuɖuto ɔ ka na bló bɔ jlǒ Mawu tɔn na nyí wiwa ɖò ayikúngban jí gbɔn?
21 Ðò Haamagedɔni gudo ɔ, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na bló bɔ jlǒ Mawu tɔn na nyí wiwa ɖò ayikúngban jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é na ɖè Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo síìn. (Nǔɖexlɛ́mɛ 20:1-3) Gudo mɛ ɔ, mɛɖebǔ sɔ́ na j’azɔn alǒ kú ǎ. Ðó gbɛxixɔ ɔ wutu ɔ, gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ bǐ na kpéwú bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 22:1-3) Axɔsuɖuto ɔ na bló bɔ Mawu sín nyikɔ na nyí nǔ mímɛ́. Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn? Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ hwenu e acɛkpikpa Mawu tɔn na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí é ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ na nɔ kpa susu nú nyikɔ Jehovah tɔn.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 21gɔ́ ɔ.
HWETƐNU JEZU KA HUZU AXƆSU?
22. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jezu kún huzu Axɔsu hwenu e é ɖò ayikúngban jí é alǒ hwenu e è fɔ́n ɛ sín kú gudo tlolo é ó?
22 Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ xoɖɛ ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu towe ni wá.” Enɛ wu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ acɛkpikpa Mawu tɔn na wá ɖò sɔgudo. Jehovah na tó sɔ́ acɛkpikpa tɔn ɖ’ayǐ bo sɔ́ Jezu Axɔsu hwɛ̌. È sɔ́ Jezu Axɔsu hwenu e é lɛkɔ yì jixwé é tlolo wɛ à? Eǒ, é ɖó na nɔte hwɛ̌. È fɔ́n Jezu sín kú b’ɛ ɖó táan ɖé gudo é ɔ, Piyɛ́ɛ kpo Pɔlu kpo bǐ ɖè enɛ xlɛ́ vaàn hwenu e ye ɖɔ ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Ðɛhan 110:1 mɛ é jɛ dó Jezu wu é. Jehovah ɖɔ ɖ’ayǐ ɖò finɛ ɖɔ: “Jinjɔn ɖisi ce xwé fí kaka jɛ hwenu e un na sɔ́ kɛntɔ́ towe lɛ dó huzu nǔ e jí a na nɔ bɛ́ afɔ ɖó é.” (Mɛsɛ́dó 2:32-35; Eblée lɛ 10:12, 13) Táan nabi Jezu ka ɖó na nɔte na cobɔ Jehovah na sɔ́ ɛ Axɔsu?
Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na bló bɔ jlǒ Mawu tɔn na nyí wiwa ɖò ayikúngban jí
23. (a) Hwetɛnu Jezu ka huzu Axɔsu nú acɛkpikpa Mawu tɔn? (b) Etɛ lɛ mǐ ka na kplɔ́n ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ?
23 Xwè mɔkpan jɛ nukɔn nú 1914 ɔ, Klisanwun ayijlɔjlɔnɔ ɖé lɛ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ xwè enɛ na nyí xwè taji ɖé ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn mɛ. Nǔ ɖěɖee jɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bɛ́sín 1914 é xlɛ́ ɖɔ hwɛ yetɔn jɔ. Jezu huzu Axɔsu bo jɛ acɛ kpa jí xwè enɛ xwè. (Ðɛhan 110:2) Nǔ nyí mɔ̌ b’ɛ nɔ zaan é ɔ, è nya Satáan sɛ́dó ayikúngban ɔ jí, bɔ dìn ɔ, “hwenu kpɛɖé jɛn wɛ kpò” n’i. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12) Ðò wemata e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ táan enɛ mɛ wɛ mǐ ɖè é ɖevo lɛ. Mǐ na lɛ́vɔ kplɔ́n ɖɔ ɖò malin-malin mɛ ɔ, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na bló bɔ jlǒ Mawu tɔn na nyí wiwa ɖò ayikúngban jí.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 22gɔ́ ɔ.


text:
Dobanúnǔ Dokunkun Tɔn Ðexlɛ́ Ðɔ Axɔ́su Davidi Nɔ Gbɛ̀ Kpɔ́n Nǔgbo
Sɔgbe kpo Biblu kpo ɔ, Axɔ́su Izlayɛli tɔn Davidi nɔ gbɛ̀ ɖò xwè kanweko 11gɔ́ J.H.M. tɔn, bɔ kúnkan tɔn nɔ axɔ́suzinkpo jí nú xwè kanweko mɔkpan. Amɔ̌, xómɔɖɔdónǔwutɔ́ ɖé lɛ ɖɔ ɖɔ xɛxó ɖé kpowun wɛ Davidi nyí, bɔ gbɛtɔ́ lɛ wá kpa tan e kúnkplá ɛ lɛ é ɖò nukɔnmɛ. Axɔ́su Davidi ka nyí mɛ nǔjɔnǔ tɔn ɖé à?
Ðò 1993 ɔ, dobanúnǔtɔ́ dokunkun tɔn Avraham Biran kpo gbɛ̌ta tɔn kpo mɔ awinnya fɛ́nkpo ɖé ɖò Tel Dan, ɖò totaligbé Israël tɔn, bɔ nǔwlanwlán e ɖ’eji é dó gesí “Xwé Davidi Tɔn.” Xwè kanweko tɛnnɛgɔ́ J.H.M. tɔn sín nǔwlanwlán wɛ ɖò awinnya ɔ jí, bɔ è zán nǔwlanwlán sémitique hwexónu tɔn lɛ tɔn dó wlan. É ɖò wɛn ɖɔ fɛ́nkpo kpe nukúnɖeji e Alamunu lɛ mɛ dó xɔ susu nú yeɖée, ɖó ɖu e ye ɖu ɖò Izlayɛli-ví lɛ jí é wutu é tɔn ɖé wɛ.
Xóta Bible History Daily tɔn ɖé ɖɔ: “Nǔwlanwlán ‘Xwé Davidi Tɔn’ ɔ, mɛɖé lɛ ɖi nǔ na ǎ . . . É ɖò mɔ̌ có, akɔwé Biblu tɔn kpo dobanúnǔtɔ́ dokunkun tɔn kpo gegě yawǔ yí gbè ɖɔ awinnya fɛ́nkpo e è mɔ ɖò Tel Dan é nyí kúnnuɖenú ɖejid’ewu e xlɛ́ ɖɔ Axɔ́su Davidi e xó Biblu ɖɔ é nɔ gbɛ̀ kpɔ́n nǔgbo nǔgbo é ɖé, bo zɔ́n bɔ é nyí ɖokpo ɖò dobanúnǔ dokunkun tɔn Biblu tɔn nukɔntɔn e jí BAR [xójlawema nǔnywɛ xwitixwiti tɔn Biblical Archaeology Review] wlan nǔ dó lɛ é mɛ.”


text:
WEMATA 6
Fitɛ Mǐ ka Nɔ Yì Ðò Kú Mǐtɔn Gudo?
1-3. Nǔ tɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ kanbyɔ dó kú wu? Xósin tɛ lɛ sinsɛn ɖé lɛ ka nɔ na?
BIBLU d’akpá nú mǐ ɖɔ gbè ɖokpo na wá sù bɔ “kú sɔ́ na tíìn ǎ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4) Ðò Wemata 5gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n ɖɔ gbɛxixɔ ɔ hun ali nú mǐ bɔ mǐ na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Amɔ̌, gbɛtɔ́ kpó ɖò kúkú wɛ. (Nùnywɛtɔ́xó 9:5) Enɛ wu ɔ, nǔ taji e mǐ nɔ kanbyɔ lɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ: Etɛ ka nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo?
2 Xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn ɖò taji tawun hwenu e mɛvívɛ́ mǐtɔn ɖé kú é. Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Fitɛ é ka yì? É ɖò mǐ mɔ wɛ wɛ à? É sixu d’alɔ mǐ wɛ à? Mǐ ka na lɛ́ wá mɔ ɛ gbeɖé à?’
3 Sinsɛn lɛ nɔ na xósin vovo nú nùkanbyɔ enɛ lɛ. Ðé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ enyi a wà ɖagbe ɔ, a na yì jixwé bɔ enyi a wà nyanya ɔ, a na yì zomɛ̀. Ðevo lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi a kú ɔ, a na huzu nùɖoyɛswímɛ ɖé bo na nɔ gbɛ̀ xá hɛnnumɔ towe e ko kú wá yì lɛ é. Ðevo lɛ nɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ enyi a kú bonu è ɖɔhwɛ towe gudo ɔ, a na vɔ́ jɔ, alǒ a na sɔ́ agbaza ɖevo dó bo lɛkɔ wá gbɛ̀, vlafo bo nyí gbɛtɔ́ ɖevo.
4. Linlin ɖokpo ɔ tɛ sinsɛn lɛ ka nɔ kplɔ́n mɛ dó kú wu?
4 É cí ɖɔ sinsɛn lɛ nɔ kplɔ́n nǔ vovo mɛ ɖɔhun. Amɔ̌, linlin ɖokpo ɔ wɛ ye mɛ gègě nɔ kplɔ́n mɛ. Ye nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ hwenu e mɛɖé kú é ɔ, nùɖé nɔ tɔ́n sín lan tɔn mɛ bo nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo. Nugbǒ wɛ à?
FITƐ MǏ KA NƆ YÌ ÐÒ KÚ MǏTƆN GUDO?
5, 6. Etɛ ka nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo?
5 Jehovah tuùn nǔ e nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo é, bɔ é ɖɔ nú mǐ ɖɔ enyi mɛɖé kú ɔ, gbɛ̀ tɔn nɔ nɔte. Kú ɔ, flijɛ gbɛ̀ tɔn wɛ. Enɛ wu ɔ, hwenu e mɛɖé kú é ɔ, lee nǔ nɔ cí n’i é kpo flǐn tɔn kpo sɔ́ nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò fí ɖevo ǎ. * Enyi mǐ kú ɔ, mǐ sixu mɔ nǔ ǎ, mǐ sixu sè nǔ ǎ, mǐ ka sixu lɛ́ lin nǔ ɖebǔ kpɔ́n ǎ.
6 Axɔsu Salomɔ́ɔ wlan ɖɔ “mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nùɖé ǎ.” Mɛkúkú lɛ sixu yí wǎn nú mɛ alǒ gbɛ́ wǎn nú mɛ ǎ, ‘ɖò Yɔdo mɛ ɔ, nùɖé ɖò dɔ̌n bɔ è nɔ wà ǎ, tamɛlinlin ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nùtuùntuùn ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nùnywɛ ɖě ɖò dɔ̌n ǎ.’ (Xà Nùnywɛtɔ́xó 9:5, 6, 10.) Ðò Ðɛhan 146:4 mɛ ɔ, Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ hwenu e mɛɖé kú é ɔ, “linnawa” tɔn lɛ nɔ kú.
NǓ E JEZU ÐƆ DÓ KÚ WU É
7. Etɛ Jezu ka ɖɔ dó kú wu?
7 Hwenu e xɔ́ntɔn vívɛ́ná Jezu tɔn Lazáa kú é ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Xɔ́ntɔn mǐtɔn Lazáa ɖò amlɔ dɔ́ wɛ.” Amɔ̌, gbigbɔjɛ wɛ Lazáa ɖè ɖɔ wɛ Jezu ɖè ǎ. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Lazáa kú.” (Jaan 11:11-14) Enɛ wu ɔ, Jezu sɔ́ kú sɔ́ jlɛ́ dó amlɔ wu. É ɖɔ ɖɔ Lazáa ɖò jixwé alǒ ɖò kpɔ́ xá hɛnnumɔ tɔn e ko kú lɛ é ǎ. É ka lɛ́ ɖɔ ɖɔ Lazáa ɖò ya jì wɛ ɖò zomɛ̀ alǒ vɔ́ jɔ bo nyí gbɛtɔ́ ɖevo ǎ. Eǒ, é cí ɖɔ Lazáa ɖò sɛnmlɔ ɖé dɔ́ wɛ ɖɔhun. Ðò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, Jezu sɔ́ kú jlɛ́ dó amlɔ wu. Hwenu e é fɔ́n Jayilɔsi sín vǐ nyɔnu é ɔ, é ɖɔ: “Vǐ ɔ kú ǎ; loɔ, amlɔ dɔ́ wɛ é ɖè.”—Luki 8:52.
8. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu kún dá gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na kú ó?
8 Mawu dá Adamu kpo Ɛvu kpo bonu ye na wá kú wɛ à? Eǒ! Jehovah dá ye bonu ye na ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn kaka sɔyi ɖò hunsin ɖagbe mɛ. Hwenu e Jehovah dá gbɛtɔ́ lɛ é ɔ, é na ye jlǒ gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi tɔn. (Nùnywɛtɔ́xó 3:11) Mɛjitɔ́ lɛ nɔ jló ɖɔ vǐ emitɔn lɛ ni j’azɔn bo kú ǎ, linlin ɖokpo ɔ wɛ Jehovah nɔ ɖó dó mǐ wu. Amɔ̌, enyi Mawu dá mǐ bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi wɛ ɔ, aniwu mǐ ka nɔ kú lo?
ANIWU MǏ KA NƆ KÚ?
9. Etɛwu sɛ́n e Jehovah dó nú Adamu kpo Ɛvu kpo é ka ɖò jlɛ̌ jí?
9 Ðò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “[Mi] sixu ɖu atín e ɖò jikpá ɔ mɛ ɔ bǐ sín sínsɛ́n. Amɔ̌, atín e sín sínsɛ́n è nɔ ɖu bo nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpodo nǔ nyanya kpo ɔ kɛɖɛ jɛn [mi] ma na ɖu ǎ, ɖó gbè e gbè [mi] na ɖu ɔ, [mi] na kú.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:9, 16, 17) Sɛ́n enɛ ɔ vɛ́ nyì ǎ, bɔ Jehovah ka lɛ́vɔ ɖó acɛ bo na ɖɔ nǔ e nyɔ́ é kpo nǔ e nyla é kpo nú Adamu kpo Ɛvu kpo. Enyi ye setónú nú Jehovah ɔ, ye na ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ emi ɖó sísí nú acɛkpikpa tɔn. Ye na lɛ́vɔ ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ nǔ tobutobu e é na emi lɛ é sù nukún emitɔn mɛ tawun.
10, 11. (a) Nɛ̌ Satáan ka flú Adamu kpo Ɛvu kpo gbɔn? (b) Etɛwu è ma ka sixu sɔ́ nǔ e Adamu kpo Ɛvu kpo wà é sɔ́ kɛ ye ǎ?
10 É blawu ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo jló bo tlitó nú Jehovah. Satáan ɖɔ nú Ɛvu ɖɔ: “Mawu ɖɔ mi kún ɖó na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ ɖebǔ ó nugbǒ à?” Ɛvu yí gbè n’i ɖɔ: “Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ, amɔ̌, atín e ɖò jikpá ɔ tɛntin ɔ, Mawu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma ɖu sínsɛ́n tɔn ó, mǐ ni ma ɖ’alɔ wu lɔ vɔ́vɔ́ ó, mǐ taa kú.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:1-3.
11 Enɛ gudo ɔ, Satáan ɖɔ: “Gbeɖé kpɔ́n, mi na kú ɖě ǎ, loɔ, Mawu tuùn ɖɔ gbè e gbè mi na ɖu ɔ, mi na mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ lɛ ɖè gbɔn ɔ wu, éɖesunɔ Mawu ɔ ɖɔhun, bo na tuùn nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo.” (Bǐbɛ̌mɛ 3:4-6) Satáan jló ɖɔ Ɛvu ni lin ɖɔ emi hɛn ɔ, emi na cyan nǔ e nyɔ́ é ɖò nǔ e nyla é mɛ. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é ɖ’adingban dó nǔ e na jɛ tótlítlí Ɛvu tɔn gudo é wu. Satáan ɖɔ ɖɔ Ɛvu kún na kú ó, enɛ wu ɔ, Ɛvu ɖu atín sínsɛ́n ɔ bo lɛ́ wá na asú tɔn lɔmɔ̌. Adamu kpo Ɛvu kpo tuùn ɖɔ Jehovah ko ɖɔ nú emi ɖɔ emi ni ma ɖu atín sínsɛ́n ɔ ó. Hwenu e ye ɖu é ɔ, ye jló bo gbà sɛ́n e ɖò wɛn bo ka lɛ́ ɖò jlɛ̌ jí é ɖé. Ðó ye ɖu wutu ɔ, ye xlɛ́ ɖɔ emi kún ɖó sísí nú Tɔ́ emitɔn wanyiyinɔ jixwé tɔn ɔ ó. È sixu sɔ́ nǔ e ye wà é sɔ́ kɛ ye ǎ!
12. Etɛwu é ka blawu tawun ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Jehovah?
12 É blawu tawun ɖɔ mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ ɖè mɛmasi mɔhun xlɛ́ Gbɛɖotɔ́ yetɔn. Enyi a dó gǎn bo kpé nukún dó vǐ sunnu ɖé kpo vǐ nyɔnu ɖé kpo wu, bonu ye wá fɔ́n gǔ dó jǐ towe bo wà nǔ e a gbɛ́ nú ye é ɔ, nɛ̌ é ka na cí nú we? É na vɛ́ nú we tawun à cé?
13. Etɛ ɖɔ wɛ Jehovah ka ɖè bo ɖɔ “kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́”?
13 Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó é ɔ, ye hɛn ali e hun nú ye bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é bú. Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “Kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́.” (Xà Bǐbɛ̌mɛ 3:19.) Tinmɛ enɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ Adamu na lɛ́vɔ wá huzu kɔgudu, cí nǔ ɖɔ è kún dá ɛ kpɔ́n ó ɖɔhun. (Bǐbɛ̌mɛ 2:7) Ee Adamu hu hwɛ gudo é ɔ, é kú bo sɔ́ tíìn ǎ.
14. Aniwu mǐ ka nɔ kú?
14 Enyi Adamu kpo Ɛvu kpo ko setónú nú Mawu wɛ ɔ, ye na kpó ɖò gbɛ̀ éhɔnmɛ. Amɔ̌, hwenu e ye tlitó n’i é ɔ, ye hu hwɛ bo ka wá kú. Hwɛhuhu cí azɔn baɖabaɖa ɖé ɖɔhun bɔ mǐ ɖu gǔ tɔn ɖò mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ gɔ́n. È jì mǐ mɛ bǐ bɔ mǐ nyí hwɛhutɔ́, enɛ wu wɛ mǐ nɔ kú. (Hlɔmanu lɛ 5:12) Amɔ̌, linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é nɛ ǎ. Mawu jló gbeɖé ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni kú ǎ, lobɔ Biblu ylɔ kú ɖɔ “kɛntɔ́” ɖé.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26.
NUGBǑ Ɔ ÐÈ MǏ SÍN KANNUMƆGBENU
15. Nɛ̌ nugbǒ ɔ dó kú wu ka ɖè mǐ sín kannumɔgbenu gbɔn?
15 Nugbǒ ɔ dó kú wu ɖè mǐ sín linlin agɔ gègě sín kannumɔgbenu. Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sixu sè wuvɛ̌ ó. Mǐ sixu ɖɔ xó nú ye ǎ, ye ka sixu ɖɔ xó nú mǐ ǎ. Mǐ sixu d’alɔ mɛkúkú lɛ ǎ, mɛkúkú lɛ ka sixu d’alɔ mǐ ǎ. Ye sixu hɛn nǔ gblé dó mǐ wu ǎ, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye ǎ. É ɖò mɔ̌ có, sinsɛn gègě nɔ ɖɔ ɖɔ mɛkúkú lɛ ɖò gbɛ̀ ɖò fí ɖé bɔ mǐ sixu d’alɔ ye, enyi mǐ sú akwɛ yɛhwenɔ lɛ alǒ mɛ e è nɔ kpɔ́n dó mɔ mɛ mímɛ́ lɛ é ɔ nɛ. Loɔ, hwenu e mǐ tuùn nugbǒ ɔ dó kú wu é ɔ, adingban enɛ lɛ sɔ́ nɔ flú mǐ ǎ.
16. Adingban tɛ sinsɛn gègě ka nɔ kplɔ́n mɛ dó mɛkúkú lɛ wu?
16 Satáan nɔ zán sinsɛn nùvú lɛ dó ɖ’adingban nú mǐ, bonu mǐ na lin ɖɔ mɛkúkú lɛ kpó ɖò gbɛ̀. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ enyi mǐ kú ɔ, nùɖé nɔ tɔ́n sín lan mǐtɔn mɛ bo nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo. Sinsɛn towe ka nɔ kplɔ́n mɔ̌ we wɛ à, alǒ é nɔ kplɔ́n we nǔ e Biblu ɖɔ dó mɛkúkú lɛ wu é? Satáan ɖò adingban lɛ ɖó wɛ bo na dó lɛkɔ nú gbɛtɔ́ lɛ sín Jehovah gudo.
17. Etɛwu linlin zomɛyiyi tɔn ɔ ka nyí Jehovah zunzun?
17 Nǔ e sinsɛn gègě nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é nyla tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ mɛ nyanya lɛ na yì zomɛ̀ kaka sɔyi. Jehovah zunzun wɛ adingban enɛ nyí. É na lɔn gbeɖé bonu gbɛtɔ́ lɛ na jiya mɔhun ǎ! (Xà 1 Jaan 4:8.) Enyi mɛɖé dɔn tó nú vǐ tɔn, b’ɛ nyí ɖɔ alɔ tɔn lɛ wɛ é dó zo ɔ, etɛ a ka na lin dó mɛ mɔhun wu? A na lin ɖɔ adakaxotɔ́ wɛ n’i. A na tlɛ ba lɔ bo na tuùn i ǎ. Linlin e Satáan jló ɖɔ mǐ ni ɖó dó Jehovah wu é pɛ́ɛ́ nɛ!
18. Etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖi xɛsi nú mɛkúkú lɛ ǎ?
18 Sinsɛn ɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi gbɛtɔ́ lɛ kú ɔ, ye nɔ huzu nùɖoyɛswímɛ lɛ. Sinsɛn mɔhun lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ mǐ ɖó na ɖó sísí nú nùɖoyɛswímɛ enɛ lɛ bo tlɛ lɛ́ ɖi xɛsi nú ye, ɖó ye sixu huzu xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ abǐ kɛntɔ́ baɖabaɖa lɛ nú mǐ. Mɛ gègě nɔ ɖi nǔ nú adingban enɛ. Ye nɔ ɖi xɛsi nú mɛkúkú lɛ, enɛ wu ɔ, ye nɔ sɛ̀n ye bo sɔ́ nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ. Flín ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sixu tuùn nǔtí ó, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye ǎ. Jehovah wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn. Éyɛ wɛ nyí Mawu nugbǒ ɔ, bɔ éɖokponɔ wɛ mǐ ɖó na sɛ̀n.—Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11.
19. Nɛ̌ nugbǒ ɔ tuùntuùn dó kú wu ka d’alɔ mǐ gbɔn?
19 Hwenu e mǐ tuùn nugbǒ ɔ dó kú wu é ɔ, mǐ nɔ gosin adingban sinsɛn tɔn lɛ sín kannumɔgbenu. Nugbǒ enɛ ɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ akpá jiwǔ e Jehovah dó dó gbɛ̀ mǐtɔn kpo sɔgudo mǐtɔn kpo wu lɛ é mɛ.
20. Etɛ mǐ ka na kplɔ́n ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ?
20 É ko lín dìn bɔ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn e è nɔ ylɔ ɖɔ Jɔbu é kanbyɔ ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ka kú ɔ, é ka sixu lɛ́ wá gbɛ̀ à?” (Jɔbu 14:14) É ka sixu nyɔ́ bló nugbǒ bɔ mɛ e kú é ɖé na lɛ́vɔ wá nɔ gbɛ̀ à? Xósin e Mawu na mǐ ɖò Biblu mɛ é sɔ́ akpàkpà mɛ tawun. Mǐ na mɔ ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ.
^ akpá. 5 Mɛɖé lɛ ɖi nǔ ɖɔ lindɔ̌n alǒ gbigbɔ ɖé nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò kú mɛtɔn gudo. Nú a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ hǔn, kɛnklɛn kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 17gɔ́ ɔ kpo 18gɔ́ ɔ kpo.


text:
NǓKPLƆNKPLƆN 44
Tɛmpli ɖé nú Jehovah
Hwenu e Salomɔ́ɔ huzu axɔsu Izlayɛli tɔn é ɔ, Jehovah kanbyɔ ɛ ɖɔ: ‘Etɛ a ba ɖɔ má na we?’ Salomɔ́ɔ ɖɔ: ‘Yɔkpɔvu wɛ nú mì, bɔ un tuùn nǔ e un na bló é ǎ. Kɛnklɛn na mì nùnywɛ bonu má kpé nukún dó togun towe wu.’ Jehovah ɖɔ: ‘Ðó a byɔ nùnywɛ wutu ɔ, un na bló bɔ a na nyí mɛ e ɖó nùnywɛ hugǎn ɖò ayikúngban ɔ jí é. Un na lɛ́ bló bɔ a na jɛ dɔkun tawun. Bɔ enyi a setónú nú mì ɔ, a na dɔ́ji.’
Salomɔ́ɔ jɛ tɛmpli ɔ gbá jí. É zán siká ɖagbe hugǎn ɔ, kpatagan ɖagbe hugǎn ɔ, atín kpo awinnya kpo ɖagbe hugǎn lɛ. Sunnu kpo nyɔnu kpo azɔ̌tuùntɔ́ afatɔ́n mɔkpan wɛ w’azɔ̌ ɖò tɛmpli gbigbázɔ́ ɔ mɛ. Xwè tɛnwe gudo ɔ, tɛmpli ɔ fó bɔ è na sɔ́ d’alɔ mɛ nú Jehovah. É ɖó vɔsakpe ɖé, bɔ vɔsanú lɛ ɖ’eji. Salomɔ́ɔ jɛkpo ɖò vɔsakpe ɔ nukɔn bo xoɖɛ ɖɔ: ‘Jehovah è, tɛmpli elɔ d’agba sɔmɔ̌ alǒ nyɔ́ ɖɛkpɛ sɔmɔ̌ ǎ, amɔ̌, kɛnklɛn bo yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn bo ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ.’ Etɛ Jehovah ka lin dó tɛmpli ɔ kpo Salomɔ́ɔ sín ɖɛ kpo wu? Ee Salomɔ́ɔ xoɖɛ kpé tlolo lě é ɔ, myɔ gosin jinukúnsin bo fyɔ vɔsanú e ɖò vɔsakpe ɔ jí lɛ é. Jehovah yí gbè nú tɛmpli ɔ. Hwenu e Izlayɛli-ví lɛ mɔ mɔ̌ é ɔ, ye j’awǎ.
È tuùn Axɔsu Salomɔ́ɔ ɖó nùnywɛ tɔn wu ɖò Izlayɛli yikúngban ɔ bǐ jí, bo lɛ́ tuùn i ɖò fí e tlɛ lín tawun lɛ é. Gbɛtɔ́ lɛ nɔ wá Salomɔ́ɔ gɔ́n bo nɔ byɔ alɔdo nú tagba yetɔn lɛ. Axɔsu nyɔnu Saba tɔn lɔ tlɛ wá tɛ́n ɛ kpɔ́n kpo nùkanbyɔ e vɛwǔ lɛ é kpo. Hwenu e é sè xósin tɔn lɛ é ɔ, é ɖɔ: ‘Un ɖi nǔ e mɛ lɛ ɖɔ nú mì dó wutu towe é ǎ, amɔ̌ dìn ɔ, un mɔ ɖɔ a tlɛ ɖó nùnywɛ hú nǔ e ye ɖɔ é. Mawu towe Jehovah ko dó nú we.’ Nǔ lɛ yì nú akɔta Izlayɛli tɔn ganji, bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖó awǎjijɛ. Amɔ̌, nǔ lɛ wá ɖyɔ.
“Nǔ e . . . ɖò fí dìn ɔ hugǎn Salomɔ́ɔ.”—Matie 12:42


text:
NǓ E MƐ WINNYAWINNYA LƐ NƆ KANBYƆ LƐ É
Nɛ̌ Un ka Sixu Ðí Xwi Xá Awěxomɛ Gbɔn?
Awě sixu xò mɛ ɖebǔ. Biblu ɖɔ: “È yì agbahwlɛnhwlɛn tɛnmɛ ɔ, wezunkantɔ́ e yá afɔ hú mɛ bǐ é jɛn nɔ ɖu ɖ’eji tɛgbɛ ǎ. É ka nyí mɛ e dó hlɔnhlɔn é jɛn nɔ ɖu ɖò ahwan jí ǎ. . . . ɖó hwenu kpo nǔmaɖónukún lɛ kpo nɔ wá nú ye bǐ.” (Nùnywɛtɔ́xó 9:11, nwt) Mɛ winnyawinnya ɖé lɛ tíìn bɔ awě xò ye lɔ, lobɔ ye ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ. Nɛ̌ ye ka ɖí xwi xá gbɔn? Kpɔ́ndéwú wè ɖíe.
REBEKAH
Mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée hwenu e un ɖó xwè 14 é.
Un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ mɛjitɔ́ ce lɛ kún gbɛ́ yeɖée ɖě ó, lé tɔ́ ce ba na nɔ éɖokponɔ nú táan kpɛɖé kpowun wɛ. É yí wǎn nú nɔ ce, bɔ etɛwu é ka na jó è dó? Etɛwu é ka na jó mì dó?
É vɛwǔ nú mì ɖɔ má ɖɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é nú mɛ ɖevo. Un sɔ́ jló na lin tamɛ d’eji ɖě ǎ. Xomɛ nɔ sìn mì, bɔ un tlɛ nɔ ɖó ayi wu lɔ ǎ. Ado jɛ huhu mì jí, bɔ un sɔ́ nɔ d’amlɔ ganji ǎ.
Hwenu e un ɖó xwè 19 é ɔ, kansɛ́ɛzɔn hu nɔ ce. Xɔ́ntɔn vívɛ́ ce wɛ é nyí.
Gbɛ̌ e mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée é vɛ́ nú mì tawun, amɔ̌ kú nɔ ce tɔn wɛ wá hu mì ɖ’akpò. Un flú bǐ. Amlɔ didɔ́ lɔ tlɛ wá huzu kpɛtɛ nú mì, bɔ ado nɔ ɖò huhu mì wɛ kpowun.
Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, un mɔ nǔ gègě, bɔ ye d’alɔ mì. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Nùnywɛxó 18:1 gb’akpá nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma nɔ nɔ mǐɖokponɔ ó, enɛ wu ɔ, un nɔ dó gǎn, bo nɔ xwedó wěɖexámɛ enɛ.
Gɔ́ na ɔ, ɖó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé wɛ un nyí wutu ɔ, un nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo nɔ xà wema junjɔn Biblu jí e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ lɛ é. Ee d’alɔ mì hwenu e mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée lɛ é ɖokpo wɛ nyí Les jeunes s’interrogent. Réponses pratiques. Ðò taji ɔ, un flín hwenu e un xà wemata “Puis-je être heureux dans une famille monoparentale?” ɖò Akpáxwé 2gɔ́ ɔ mɛ é.
Wemafɔ e un yí wǎn na tawun, b’ɛ d’alɔ mì bɔ un ɖí xwi xá adohu adohu ce é ɖokpo wɛ nyí Matie 6:25-34. Ðò wemafɔ 27gɔ́ ɔ mɛ ɔ, Jezu kàn xó elɔ byɔ: “Mɛ̌ ka ɖò mi mɛ, bɔ nǔlinkpɔ́n tɔn na zɔ́n, bɔ é na sixu dó azǎn kpɛɖé gbɛzán éɖesu tɔn jí?”
Nǔ nyanya nɔ jɛ dó mǐ bǐ wu, amɔ̌ kpɔ́ndéwú nɔ ce tɔn kplɔ́n mì ɖɔ lee mǐ nɔ ɖí xwi xá tɛnkpɔn lɛ gbɔn é ɖò taji. É gbɔn nǔ gègě mɛ, asú gbɛ́ ɛ bɔ enɛ gudo ɔ, é bɛ́ kúzɔn, amɔ̌ nǔ enɛ lɛ bǐ ɖò finɛ có, é ɖó linlin ɖagbe, bɔ nùɖiɖi e é ɖó nú Mawu é kpó ɖò dǒ li wɛ kaka jɛ vivɔnu. Un na wɔn nǔ ɖěɖee é kplɔ́n mì dó Jehovah wu lɛ é gbeɖé ǎ.
Lin Nǔ Kpɔ́n D’eji: Nɛ̌ Biblu kpo wema junjɔn Biblu jí lɛ kpo xixa ka na d’alɔ we bɔ a na ɖí xwi xá awěxomɛ gbɔn?—Ðɛhan 94:19.
CORDELL
Hwenu e un ɖó xwè 17 é ɔ, un mɔ bɔ tɔ́ ce gbɔ́ azɔn gudo tɔn ɔ. Kú e é kú jó mì dó é nyí nǔ vívɛ́ ɖaxó ɖé, bo wà mì kpɔ́n ɖò gbɛ̀ ce mɛ ǎ. Un jɛ lele mɛ.
É cí nú mì ɖɔ tɔ́ ce kún kú ó ɖɔhun; é cí ɖɔ é kún nyí é wɛ ɖò avɔ e è cyɔn nú cyɔ tɔn é glɔ́ ó ɖɔhun. Un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ: ‘É na fɔ́n sɔ.’ Un flú bǐ.
Nyì kpo xwédo ce kpo nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ, bɔ agun ɔ nɔ gudo mǐtɔn tawun hwenu e tɔ́ ce kú é. Ye na nùɖuɖu mǐ, nɔ kpɔ́ xá mǐ, bo vɛ́ kpo mǐ kpo tawun, é ka nyí nú hwenu klewun ɖé kpowun ǎ, loɔ, ye wà mɔ̌ nú hwenu línlín. Nú nyɛ ɔ, gudo e ye nɔ nú mǐ é xlɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ nyí Klisanwun nugbǒ lɛ.—Jaan 13:35.
Wemafɔ e dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun lɛ é ɖokpo wɛ nyí 2 Kɔlɛntinu lɛ 4:17, 18. É ɖɔ: “Wuvɛ̌ kpɛ e mɔ wɛ mǐ ɖè dín nú hwenu ɖé ɔ nɔ bló susu mavɔmavɔ ɖ’ayǐ nú mǐ, bɔ é nɔ túnflá; susu enɛ ɖò taji hu wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè dìn é ɖaxó. Ðó nǔ e è nɔ mɔ ɖó nukún wu ɔ jí wɛ ayixa mǐtɔn ɖè ǎ; loɔ, nǔ e è ma nɔ mɔ ɖó nukún wu ǎ ɔ jí wɛ ayixa mǐtɔn ɖè. Nǔ e è nɔ mɔ ɖó nukún wu ɔ, hwenu kpɛɖé jɛn wɛ é nɔ nɔ ayǐ na; loɔ, nǔ e è ma nɔ mɔ ɖó nukún wu ǎ ɔ, é nɔ nɔ ayǐ kaka sɔyi.”
Wemafɔ gudo tɔn ɔ d’alɔ mì tawun. Wuvɛ̌ e tɔ́ ce mɔ lɛ é nyí nú hwenu kpɛɖé tɔn, amɔ̌, nǔ e sín akpá Mawu dó dó sɔgudo wu lɛ é na nɔ ayǐ kaka sɔyi. Kú tɔ́ ce tɔn zɔ́n bɔ un lin tamɛ dó lee un ɖò gbɛ̀ ce zán gbɔn wɛ é jí, bo lɛ́ vɔ́ nǔ e gbé nya wɛ un ɖè lɛ é gbéjé kpɔ́n.
Lin nǔ kpɔ́n d’eji: Nɛ̌ awěxomɛ ɖé ka sixu d’alɔ we bɔ a na vɔ́ nǔ e gbé nya wɛ a ɖè ɖò gbɛmɛ lɛ é gbéjé kpɔ́n gbɔn?—1 Jaan 2:17.


text:
Atɔxwɛ kpo Fọ́n! Kpo
Xójlawema junjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ tíìn ɖò gbè hugǎn 200 mɛ bɔ è sixu yí, kaka jɛ tókúnɔgbe lɛ jí. Atɔxwɛ nɔ zán nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ dó tinmɛ nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é na. É nɔ sɔ́ wɛnɖagbe Axɔ́suɖuto Mawu tɔn tɔn dó dó gbɔ nú gbɛtɔ́ lɛ, bo nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni ɖi nǔ nú Jezu Klisu. Fọ́n! nɔ xlɛ́ lee è sixu ɖeɖɛ gbɛmɛ tagba lɛ gbɔn é, bo nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó jiɖiɖe dó fífá kpo ayijayǐ kpo sín akpá e Gbɛɖotɔ́ ɔ dó ɖɔ é na tíìn ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ é wu.
Sɔ́ gbè ɖokpo ɖò gbǎví e mɛ gbè lɛ ɖè é, bo zín Ba bá mɔ xójlawema lɛ kpo alɔ e jí ye ɖè ɖò gbè enɛ mɛ lɛ é kpo.


text:
WEMATA 1
Mɛ̌ ka Nyí Mawu?
1, 2. Etɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ kanbyɔ hwɛhwɛ?
VǏ LƐ nɔ kàn nǔ gègě byɔ. A sixu tinmɛ nùɖé nú ye, amɔ̌ hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ kanbyɔ ɖɔ: ‘Etɛwu?’ Bonu a tɛnkpɔn bo na xósin ɔ ye ɔ, ye sixu lɛ́ kanbyɔ ɖɔ: ‘Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌?’
2 Mɛ winnyawinnya wɛ mǐ nyí à alǒ mɛxo wɛ mǐ nyí ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ kàn nǔ byɔ. Mǐ sixu kàn ali e mǐ na wlí é, alǒ ganmɛ byɔ. Alǒ mǐ sixu kàn nǔ taji ɖé lɛ byɔ dó gbɛ̀ mǐtɔn kpo sɔgudo mǐtɔn kpo wu. Amɔ̌, nú mǐ ma mɔ xósin ɖagbe nú nùkanbyɔ enɛ lɛ ǎ ɔ, mǐ sixu ɖó xósin lɛ biba te.
3. Aniwu mɛ gègě ka nɔ lin ɖɔ emi kún sixu mɔ xósin nú nùkanbyɔ taji emitɔn lɛ ó?
3 Biblu ka ɖó xósin nú nǔ taji e mǐ nɔ kanbyɔ lɛ é à? Mɛɖé lɛ sixu lin mɔ̌, amɔ̌, ye nɔ lin ɖɔ Biblu syɛn dín bɔ è kún sixu mɔ nukúnnú jɛ mɛ ó. Ye sixu lin ɖɔ sinsɛngán lɛ alǒ yɛhwenɔ lɛ jɛn sixu na xósin lɛ. Winnya nɔ hu mɛ ɖevo lɛ tawun bonu ye na yí gbè ɖɔ emi kún tuùn xósin lɛ ó. Etɛ hwɛ ka lin?
4, 5. Nùkanbyɔ taji tɛ lɛ a ka ɖó? Aniwu a ka ɖó na ɖò xósin ba nú ye wɛ?
4 A sixu ko nɔ ba na mɔ xósin nú nùkanbyɔ elɔ lɛ: Aniwu un ka ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ? Etɛ ka nɔ jɛ ɖò kú gudo? Mɛ alɔkpa tɛ Mawu ka nyí? Jezu Mɛ̌si nukúnɖeji ɔ ɖɔ: ‘Mi ɖò nǔ byɔ Mawu wɛ, é na na mi; mi ɖò biba wɛ, mi na mɔ; mi ɖò hɔn xúxú wɛ, è na hun nú mi.’ (Matie 7:7) Ma jó gbè kaka cobo mɔ xósin e wu a na ɖeji dó lɛ é ó.
5 Nugbǒ ɔ, é nyí a ‘ɖò biba wɛ’ ɔ, a na mɔ xósin lɛ ɖò Biblu mɛ. (Nùnywɛxó 2:1-5) Xósin enɛ lɛ vɛwǔ dín bonu è na gbɔ nukúnnú mɔ jɛ ye mɛ ǎ. Nǔ e kplɔ́n wɛ a ɖè lɛ é na zɔ́n bɔ gbɛ̀ towe na ɖó awǎjijɛ hugǎn dìn, bɔ a na lɛ́ ɖó nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé nú sɔgudo. Nǔ mǐ ni ɖɔ xó dó nùkanbyɔ e ko gbà ayi mɛ gègě tɔn dó é ɖokpo jí.
MAWU KA NƆ KPÉ NUKÚN DÓ MǏ WU À? ALǑ É NYÍ ADAKAXOTƆ́ WƐ À?
6. Aniwu mɛɖé lɛ ka nɔ lin ɖɔ Mawu kún nɔ keya nú wuvɛ̌ e mɔ wɛ emi ɖè lɛ é ó?
6 Mɛ gègě nɔ lin ɖɔ Mawu kún nɔ kpé nukún dó mǐ wu ó. Ye nɔ lin ɖɔ enyi Mawu nɔ kpé nukún dó mɛ wu dóó ɔ, gbɛ̀ ɔ kún na ɖò lě ó. Mǐ nɔ mɔ ahwan, wangbɛnumɛ kpo hɛ̌n kpo ɖò fí bǐ. Mɛ lɛ nɔ j’azɔn, nɔ mɔ wuvɛ̌, bo nɔ lɛ́ kú. Mɛɖé lɛ nɔ kanbyɔ ɖɔ: ‘Enyi Mawu nɔ kpé nukún mǐ wu ɔ, aniwu é ma ka ɖó wuvɛ̌ mimɔ enɛ lɛ bǐ te ǎ?’
7. (a) Nɛ̌ sinsɛngán lɛ ka nɔ kplɔ́n mɛ lɛ ɖɔ Mawu nyí adakaxotɔ́ gbɔn? (b) Etɛwu mǐ ma ka na dóhwɛ Mawu ɖɔ é wɛ nɔ zɔ́n bonu nǔ nyanya lɛ nɔ jɛ ǎ?
7 Sinsɛngán lɛ nɔ zɔ́n hweɖelɛnu bɔ mɛ lɛ nɔ ɖi ɖɔ Mawu nyí adakaxotɔ́. Nú nǔ nyanya ɖé jɛ ɔ, ye nɔ ɖɔ jlǒ Mawu tɔn wɛ. Ye nɔ ɖɔ é wɛ ba ɖɔ é ni jɛ. Enyi ye ɖɔ enɛ ɔ, hwɛ dó Mawu wɛ ye ɖè nɛ. Amɔ̌, Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ é kún nyí Mawu wu wɛ nǔ nyanya lɛ nɔ sín gbeɖé ó. Jaki 1:13 ɖɔ ɖɔ Mawu kún nɔ sɔ́ nǔ nyanya dó tɛ́n mɛ ɖě kpɔ́n ó. É ɖɔ: “Hwenu e mɛɖé na jɛ tɛnkpɔn mɛ ɔ, ni ma ɖɔ Mawu wɛ ɖò emi tɛnkpɔn wɛ ó. Ðó nǔ nyanya sixu tɛ́n Mawu kpɔ́n ǎ; Mawu ɖesu ka nɔ tɛ́n mɛɖebǔ kpɔ́n ǎ.” Enɛ xlɛ́ ɖɔ nú Mawu na bo ma tlɛ ɖó nǔ nyanya lɛ te ǎ bonu ye nɔ jɛ ɔ, é wɛ nɔ zɔ́n gbeɖé bonu ye nɔ jɛ ǎ. (Xà Jɔbu 34:10-12.) Nǔ mǐ ni zán kpɔ́ndéwú ɖokpo.
8, 9. Etɛwu é ma ka na sɔgbe ɖɔ mǐ ni dóhwɛ Mawu ɖó tagba mǐtɔn lɛ wu ǎ? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.
8 Lin tamɛ kpɔ́n dó dɔnkpɛvu e ɖò kpɔ́ kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo é ɖé jí. Tɔ́ tɔn yí wǎn n’i tawun, bo kplɔ́n ɛ lee é na nɔ site dó nǔ ɖagbe lɛ jí gbɔn é. Enɛ gudo ɔ, dɔnkpɛvu ɔ fɔ́n gǔ dó tɔ́ tɔn jí bo gosin xwégbe. É zán gbɛ̀ gblègblé, bo dɔn nǔgbomɛ dó kɔ. A na dóhwɛ tɔ́ ɔ ɖó nǔ e jɛ é wu, ɖó é gbɛ́ nú vǐ tɔn ɖɔ é ni ma gosin xwégbe ó ǎ wutu wɛ à? Eǒ! (Luki 15:11-13) Tɔ́ enɛ ɖɔhun ɔ, Mawu gbɛ́ nú gbɛtɔ́ lɛ hwenu e ye fɔ́n gǔ bo wà nǔ nyanya é ǎ. Enɛ wu ɔ, hwenu e nǔ nyanya ɖé jɛ é ɔ, mǐ ɖó na flín ɖɔ é kún nyí Mawu wɛ zɔ́n bonu é jɛ ó. È dóhwɛ Mawu ɔ, é na sɔgbe ǎ.
9 Mawu ɖó hwɛjijɔ ɖagbe e wu é ma ko ɖó nǔ nyanya lɛ te ǎ é. Ðò Wemata 11gɔ́ ɔ mɛ ɔ, a na kplɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó enɛ wu é. Amɔ̌, a sixu ɖeji ɖɔ Mawu yí wǎn nú mǐ, bɔ mǐ ɖó na dóhwɛ ɛ gbeɖé ɖó tagba e mɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é wu ǎ. Nú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, é ɖokpo jɛn nyí Mɛ e sixu ɖeɖɛ tagba mǐtɔn lɛ é.—Ezayíi 33:2.
10. Etɛwu mǐ ka sixu ɖó ganjɛwu ɖɔ Mawu na jla nǔ e mɛ nyanya lɛ hɛn gblé lɛ é bǐ ɖó?
10 Mawu ɔ, mɛ mímɛ́ wɛ é nyí. (Ezayíi 6:3) Nǔ e é nɔ wà lɛ é bǐ wɛ mɛ́, bo nyɔ́. Enɛ wu ɔ, mǐ sixu ɖeji dó wǔ tɔn. Gbɛtɔ́ lɛ cí mɔ̌ ǎ. Ye nɔ wà nǔ nyanya hweɖelɛnu. Acɛkpatɔ́ e tlɛ nyí gbejinɔtɔ́ hugǎn é nɔ ɖó hlɔnhlɔn bo nɔ jla nǔ e mɛ nyanya lɛ hɛn gblé lɛ é bǐ ɖó ǎ. Mɛɖebǔ ɖó hlɔnhlɔn Mawu ɖɔhun ǎ. É kpéwú bo na jla nǔ e mɛ nyanya lɛ ko hɛn gblé lɛ é bǐ ɖó, bo ka na wà mɔ̌. É na ɖè nǔ nyanya lɛ bǐ síìn kaka sɔyi.—Xà Ðɛhan 37:9-11.
NƐ̌ WUVƐ̌ E GBƐTƆ́ LƐ NƆ MƆ É KA NƆ CÍ NÚ MAWU?
11. Nɛ̌ wuvɛ̌ mimɔ towe lɛ ka nɔ cí nú Mawu?
11 Nú Mawu mɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é kpo nǔ e ɖò gbigbo we wɛ lɛ é kpo ɔ, nɛ̌ é ka nɔ cí n’i? Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ Mawu “yí wǎn nú nǔ wà ɖó sɛ́nxwi jí.” (Ðɛhan 37:28) Enɛ wu ɔ, nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. É gbɛ́ wǎn nú wuvɛ̌ e gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ lɛ é. Biblu ɖɔ “akpɔ̀ ɖó è” hwenu e é mɔ nǔnyanyawiwa gɔ́ gbɛ̀ ɔ ɖò hwexónu é. (Bǐbɛ̌mɛ 6:5, 6) Mawu ko huzu ǎ. (Malacíi 3:6) Biblu ɖɔ ɖɔ Mawu nɔ kpé nukún dó wutu towe tawun.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 5:7.
12, 13. (a) Aniwu mǐ ka nɔ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ bɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ? Nɛ̌ wuvɛ̌ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é ka nɔ cí nú mǐ? (b) Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ Mawu na ɖè wuvɛ̌ mimɔ kpo hwɛagɔɖiɖɔ lɛ bǐ kpo síìn?
12 Biblu lɛ́ ɖɔ ɖɔ Mawu dá mǐ ɖó akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 1:26) Enɛ xlɛ́ ɖɔ Mawu bló mǐ, bɔ mǐ ɖó jijɔ ɖokpo ɔ e é ɖó lɛ é. Enɛ wu ɔ, enyi mǐ mɔ xomɛvɔnɔ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ bonu é nɔ vɛ́ nú mǐ ɔ, mǐ ni bo tuùn ɖɔ Mawu tɔn nɔ lɛ́ syɛn hú mɔ̌! Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn enɛ?
13 Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ “Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí.” (1 Jaan 4:8) Wanyiyi wɛ nɔ sísɛ́ Mawu bɔ é nɔ wà nǔ e é nɔ wà lɛ é bǐ. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ yí wǎn nú mɛ ɖó Mawu nɔ yí wǎn nú mɛ wutu. Lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ elɔ jí: Nú a ɖó hlɔnhlɔn ɔ, a na ɖè wuvɛ̌ mimɔ kpo hwɛagɔɖiɖɔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ kpo síìn à? É ɖò wɛn ɖɔ a na bló mɔ̌, ɖó a yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ wutu. Bɔ Mawu ka ló? É ɖó hlɔnhlɔn, bɔ ɖó é yí wǎn nú mǐ wutu ɔ, é na ɖè wuvɛ̌ mimɔ kpo hwɛagɔɖiɖɔ lɛ bǐ kpo síìn. A sixu ɖeji ɖɔ akpá Mawu tɔn e xó è ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ wema elɔ tɔn lɛ é bǐ na jɛ dandan! Amɔ̌, cobonu a na ɖeji dó akpá enɛ lɛ wu ɔ, a ɖó na tuùn nǔ gègě dó Mawu wu.
MAWU JLÓ ÐƆ A NI TUÙN EMI
14. Nɛ̌ Mawu ka nɔ nyí? Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ mǐ ɖó na zán nyikɔ enɛ?
14 Nú a jló na nyí xɔ́ntɔn mɛɖé tɔn ɔ, hwɛhwɛ ɔ, etɛ ka nyí nǔ nukɔntɔn e a nɔ ɖɔ n’i é? Nyikɔ towe. Mawu ka ɖó nyikɔ ɖé à? Sinsɛn gègě nɔ ɖɔ ɖɔ nyikɔ tɔn wɛ nyí Mawu alǒ Aklunɔ; amɔ̌, enɛ lɛ ɖě nyí nyikɔ ǎ. Tɛnmɛ-nyikɔ kpowun wɛ ye nyí, ɖi “axɔsu” alǒ “togán.” Mawu ɖɔ nú mǐ ɖɔ nyikɔ emitɔn nɔ nyí Jehovah. Sɔgbe kpo Traduction du monde nouveau kpo ɔ, Ðɛhan 83:18 ɖɔ: “Gbɛtɔ́ lɛ ni tuùn ɖɔ hwɛ mɛ e sín nyikɔ nɔ nyí Jehovah é, hwiɖokponɔ wɛ nyí Ajalɔnlɔn ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí.” Biblu wlantɔ́ lɛ zán nyikɔ Mawu tɔn hú azɔn 7 000. Jehovah jló ɖɔ a ni tuùn nyikɔ emitɔn bo lɛ́ zán. É ɖɔ nyikɔ tɔn bonu a na dó sixu huzu xɔ́ntɔn tɔn.
15. Etɛ ka nyí tinmɛ nyikɔ Jehovah ɔ tɔn?
15 Nyikɔ Mawu tɔn Jehovah ɖó tinmɛ tawun. Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ Mawu kpéwú bo na ɖè akpá ɖebǔ e é dó é, bo na bló nǔ e é lin lɛ é bǐ. Nǔ ɖebǔ sixu ɖó è te ǎ. Jehovah ɖokpo géé jɛn sixu ɖó nyikɔ enɛ. *
16, 17. Etɛ ka nyí tinmɛ (a) “Nǔbǐwukpétɔ́” ɔ tɔn? (b) “Axɔsu mavɔmavɔ” ɔ tɔn? (c) “Gbɛɖotɔ́” ɔ tɔn?
16 Nǔɖexlɛ́mɛ 15:3 ɖɔ: “Aklunɔ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́, azɔ̌ towe lɛ d’agba bo nyɔ́ kpɔ́n.” Etɛ ka nyí tinmɛ tɛnmɛ-nyikɔ “Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ” tɔn? Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ Jehovah ɖó hlɔnhlɔn hugǎn mɛ ɖevo ɖebǔ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ. Ðò 1 Timɔtée 1:17 mɛ ɔ, è ylɔ Jehovah ɖɔ “Axɔsu mavɔmavɔ.” Tɛnmɛ-nyikɔ “Axɔsu mavɔmavɔ” ɔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ é tíìn hwebǐnu. Ðɛhan 90:2 tinmɛ ɖɔ é ko nyí Mawu bo na nyí Mawu kaka sɔyi. Nǔ nɛ ɔ jiwǔ tawun.
17 Jehovah ɖokpo wɛ nyí Gbɛɖotɔ́. Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11 ɖɔ: “Aklunɔ mǐtɔn, Mawu mǐtɔn, susu, yɛ̌yi kpo hlɔnhlɔn kpo jɛxa we, ɖó a bló nǔ bǐ; hwi wɛ jló bɔ ye tíìn; hwi wɛ jló bɔ ye ɖò gbɛ̀.” Nugbǒ ɔ, sín wɛnsagun e ɖò jixwé lɛ é, sunví e ɖò jinukúnsin lɛ é, atín sínsɛ́n e ɖò atín lɛ jí lɛ é kaka jɛ hweví e ɖò xù mɛ lɛ é jí ɔ, Jehovah wɛ bló nǔ e jí a sixu lin nǔ kpɔ́n dó lɛ é bǐ!
A KA SIXU NYÍ XƆ́NTƆN JEHOVAH TƆN À?
18. Aniwu mɛɖé lɛ ka nɔ lin ɖɔ emi kún sixu nyí xɔ́ntɔn Mawu tɔn gbeɖé ó? Etɛ Biblu ka ɖɔ dó enɛ wu?
18 Nú gbɛtɔ́ lɛ xà nǔ dó Jehovah sín jijɔ jiwǔ lɛ wu ɔ, xɛsi nɔ ɖi ye bɔ ye nɔ lin ɖɔ, ‘Mawu ɖó hlɔnhlɔn dín, enyi mɛjɔmɛ dín, bo lɛ́ lín dó mɛ dín, nɛ̌ é ka na kpé nukún dó wutu ce gbɔn?’ Amɔ̌, nǔ e Mawu jló ɖɔ a ni lin é nɛ à? Gbeɖé kpɔ́n. Jehovah jló na sɛkpɔ mǐ. Biblu ɖɔ ɖɔ Mawu kún “lín dó ɖokpo ɖokpo mǐtɔn [ó].” (Mɛsɛ́dó 17:27) Mawu ba ɖɔ a ni sɛkpɔ emi bo d’akpá ɖɔ ‘emi na sɛkpɔ we.’—Jaki 4:8.
19. (a) Nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn Mawu tɔn gbɔn? (b) Jijɔ Jehovah tɔn tɛ a ka yí wǎn na hugǎn?
19 Nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn Mawu tɔn gbɔn? Jezu ɖɔ: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye ni tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.” (Jaan 17:3) Nɔ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ, enɛ ɔ, a na tuùn Jehovah kpodo Jezu kpo. Bɔ enɛ gudo ɔ, a sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ko kplɔ́n ɖɔ “Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí.” (1 Jaan 4:16) Amɔ̌, é lɛ́ ɖó jijɔ ɖagbe gègě ɖevo lɛ. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ Jehovah nyí ‘nùblawukúnúmɛtɔ́, xomɛfatɔ́, nɔ yawu sìn xomɛ ǎ, nyí xomɛnyɔtɔ́.’ (Tíntɔ́n 34:6) Jehovah ‘nyɔ́, bo ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ.’ (Ðɛhan 86:5) Mawu nɔ ɖó suúlu bo nɔ lɛ́ nɔ gbeji. (2 Piyɛ́ɛ 3:9; Eblée lɛ 10:23) Nú a ɖò Biblu kplɔ́n wɛ ɔ, a na lɛ́ mɔ jijɔ tɔn ɖagbeɖagbe ɖevo lɛ.
20-22. (a) Eɖíe mǐ ma sixu mɔ Mawu ǎ è, bɔ nɛ̌ mǐ ka sixu sɛkpɔ ɛ gbɔn? (b) Enyi mɛ ɖevo lɛ ba ɖɔ a ni ɖó Biblu kpinkplɔn te ɔ, etɛ a ka ɖó na wà?
20 Eɖíe è ma sixu mɔ Mawu ǎ è, bɔ nɛ̌ a ka sixu sɛkpɔ ɛ gbɔn? (Jaan 1:18; 4:24; 1 Timɔtée 1:17) Nú a ɖò nǔ xà dó Jehovah wu wɛ ɖò Biblu mɛ ɔ, a na mɔ ɖɔ é nyí mɛ bɔ è na zun xɔ́ntɔn xá ɛ. (Ðɛhan 27:4; Hlɔmanu lɛ 1:20) Lee a kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu sɔ é ɔ, mɔ̌ wɛ a na yí wǎn n’i sɔ, bɔ a na lɛ́ mɔ ɖɔ emi sɛkpɔ ɛ hugǎn.
21 A na ɖó mɔjɛmɛ ɖɔ Jehovah wɛ nyí Tɔ́ mǐtɔn. (Matie 6:9) É na gbɛ̀ mǐ, bo lɛ́ jló ɖɔ mǐ ni ɖu vivǐ gbɛ̀ ɖagbe e nyɔ́ hugǎn é tɔn. Nǔ e tɔ́ wanyiyinɔ ɖé nɔ jló nú vǐ tɔn lɛ é nɛ. (Ðɛhan 36:10) Nugbǒ ɔ, Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ sixu huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn. (Jaki 2:23) Lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ enɛ jí. Jehovah Mɛ e dá wɛkɛ ɔ é jló ɖɔ hwi ni huzu xɔ́ntɔn emitɔn!
22 Mɛɖé lɛ sixu jló ɖɔ a ni ɖó Biblu kpinkplɔn te. Ye sixu ɖi xɛsi ɖɔ a na jó sinsɛn towe dó. Amɔ̌, ma lɔn nú mɛɖebǔ ni sú ali dó we bonu a gɔn xɔ́ntɔn zun xá Jehovah ó. É wɛ nyí Xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn e a sixu zun é.
23, 24. (a) Aniwu a ka na kpó ɖò nǔ kanbyɔ wɛ? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ?
23 Nú a ɖò Biblu kplɔ́n wɛ ɔ, nùɖé lɛ na tíìn bɔ a na ɖó mɔjɛmɛ tɔn ǎ. Winnya ni ma hu we dó nǔ kinkanbyɔ alǒ alɔgɔ́ biba wu ó. Jezu ɖɔ mǐ ɖó na sɔ́ mǐɖée hwe yɔkpɔvu lɛ ɖɔhun. (Matie 18:2-4) Ye nɔ kàn nǔ gègě byɔ. Mawu jló ɖɔ a ni mɔ xósin nú nùkanbyɔ towe lɛ. Enɛ wu ɔ, xwè sɔ dó kplɔ́n Biblu bo kpɔ́n ɖɔ nǔ e kplɔ́n wɛ emi ɖè lɛ é ka nyí nugbǒ à jí.—Xà Mɛsɛ́dó 17:11.
24 Ali ɖagbe e nyɔ́ hugǎn bɔ a na kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu é wɛ nyí ɖɔ a ni nɔ kplɔ́n Biblu ɔ. Ðò wemata e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na mɔ nǔ e wu Biblu gbɔn vo nú wema ɖevo ɖebǔ é.
^ akpá. 15 Enyi Biblu towe ma ɖó nyikɔ Jehovah ɔ ǎ, alǒ nú a ba na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ dó nyikɔ Mawu tɔn sín tinmɛ kpo yiylɔ tɔn kpo jí hǔn, kɛnklɛn kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 1.


text:
WEMATA 5
Gbɛxixɔ ɔ: Nùnina Mawu Tɔn E Xɔ Akwɛ Hugǎn É
1, 2. (a) Hwetɛnu nùnina ɖé ka nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ? (b) Etɛwu gbɛxixɔ ɔ ka nyí nùnina Mawu tɔn e xɔ akwɛ hugǎn é?
NÙNINA e nyɔ́ hú bǐ é tɛ è ka na we kpɔ́n? Axi jɛn nùnina ɖé na vɛ́ cobo na xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ ǎ. Enyi nùnina ɖé hɛn awǎjijɛ wá nú we, alǒ nyí nǔ e sín hudo a ɖó tawun é ɔ, é nɔ sù nukún towe mɛ.
2 Ðò nùnina e Mawu na mǐ lɛ é bǐ mɛ ɔ, ɖokpo tíìn bɔ mǐ ɖó hudo tɔn hú nǔ ɖevo ɖebǔ. Nùnina e xɔ akwɛ hú bǐ bɔ Mawu na gbɛtɔ́ lɛ é wɛ. Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na kplɔ́n ɖɔ Jehovah sɛ́ Vǐ tɔn Jezu Klisu dó, bonu mǐ na dó sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. (Xà Matie 20:28.) Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban ɔ jí b’ɛ wá xɔ gbɛ̀ nú mǐ, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Emi yí wǎn nú mǐ nugbǒ.
ETƐ KA NYÍ GBƐXIXƆ Ɔ?
3. Aniwu gbɛtɔ́ lɛ ka nɔ kú?
3 Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí wlɛnwín e Jehovah zán bo tún kàn nú gbɛtɔ́ lɛ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é. (Efɛzinu lɛ 1:7) Bo na dó mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu mǐ ɖó hudo gbɛxixɔ ɔ tɔn é mɛ ɔ, mǐ ɖó na tuùn nǔ e jɛ xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é. Adamu kpo Ɛvu kpo e nyí mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ é hu hwɛ. Ðó ye hu hwɛ wutu ɔ, ye kú. Mǐ lɔ nɔ kú ɖó mǐ ɖu gǔ hwɛhuhu tɔn ɖò Adamu kpo Ɛvu kpo gɔ́n.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 9gɔ́ ɔ.
4. Mɛ̌ ka nyí Adamu? Etɛ é ka ɖó?
4 Hwenu e Jehovah dá sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu é ɔ, É na ɛ nùɖé b’ɛ xɔ akwɛ tawun. É na gbɛ̀ maɖóblɔ̌ ɖé Adamu. É ɖó linlin kpo agbaza maɖóblɔ̌ ɖé kpo. É na j’azɔn kpɔ́n ǎ, é na kpò kpɔ́n ǎ, é ka na lɛ́ kú kpɔ́n ǎ. Ðó Jehovah dá Adamu wutu ɔ, É cí tɔ́ ɖé ɖɔhun n’i. (Luki 3:38) Jehovah nɔ ɖɔ xó n’i hwɛhwɛ. Mawu tinmɛ nǔ e ba wɛ é ɖè ɖò Adamu sí é n’i céɖécéɖé, bo ɖè azɔ̌ ɖagbe ɖé n’i.—Bǐbɛ̌mɛ 1:28-30; 2:16, 17.
5. Etɛ ɖɔ wɛ Biblu ka ɖè bo ɖɔ ɖɔ Mawu dá Adamu “ɖó akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ”?
5 Mawu dá Adamu “ɖó akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ.” (Bǐbɛ̌mɛ 1:27) Jehovah na ɛ jijɔ Éɖesunɔ tɔn lɛ, ɖi wanyiyi, nùnywɛ, hwɛjijɔ kpo hlɔnhlɔn kpo. É na mɛɖesúsínínɔ Adamu. Adamu nyí macinu ǎ. Mawu dá ɛ, bɔ enyi é jló è ɔ, é na wà nǔ ɖagbe alǒ nǔ nyanya. Enyi Adamu ko setónú nú Mawu wɛ ɔ, é sixu ko nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ.
6. Hwenu e Adamu tlitó nú Mawu é ɔ, etɛ é ka hɛn bú? Nɛ̌ enɛ ka wà nǔ dó mǐ wu gbɔn?
6 Hwenu e Adamu tlitó nú Mawu bɔ è ɖó kúhwɛ́ n’i é ɔ, é hɛn nǔ kpligidi ɖé bú. É hɛn kancica bunɔ e é ɖó xá Jehovah é, gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e é ɖó é, kpo xwé tɔn e nyí Palaɖisi é kpo bú. (Bǐbɛ̌mɛ 3:17-19) Adamu kpo Ɛvu kpo jló bo tlitó nú Mawu, enɛ wu ɔ, nukúnɖiɖo ɖě sɔ́ ɖè nú ye ǎ. Ðó nǔ e Adamu wà é wu ɔ, “hwɛhuhu . . . wá gbɛ̀ ɔ mɛ . . . hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Hwenu e Adamu hu hwɛ é ɔ, é “sà” éɖesunɔ kpo mǐ kpo dó kannumɔgbenu nú hwɛhuhu kpo kú kpo. (Hlɔmanu lɛ 7:14) Nukúnɖiɖo ɖé ka ɖè nú mǐ à? Ɛɛn, é ɖè.
7, 8. Etɛ ka nyí gbɛxixɔ?
7 Etɛ ka nyí gbɛxixɔ? Gbɛxixɔ ɖó tinmɛ taji wè. Nukɔntɔn ɔ, gbɛxixɔ nyí axɔ e è sú bo tún kàn mɛɖé alǒ bo vɔ́ nùɖé xɔ é. Wegɔ ɔ, gbɛxixɔ nyí akwɛ e è sú bo cyɔn nǔ dó nùɖé é.
8 Gbɛtɔ́ ɖebǔ sixu sú nǔ kpligidi e Adamu hɛn bú hwenu e é hu hwɛ bo dɔn kú wá jǐ mǐtɔn é sín axɔ ǎ. Amɔ̌, Jehovah sɔnǔ nú nǔ e na tún kàn mǐ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é. Mi nú mǐ ni kpɔ́n lee gbɛxixɔ ɔ w’azɔ̌ gbɔn é kpo lè e mǐ sixu mɔ ɖ’emɛ lɛ é kpo.
LEE JEHOVAH SƆNǓ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ GBƆN É
9. Axɔ tɛ è ka ɖó na sú?
9 Mɛɖebǔ ɖò mǐ mɛ bo sixu sú gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e Adamu hɛn bú é sín axɔ kpɔ́n ǎ. Etɛwu? Ðó mǐ bǐ wɛ ɖó blɔ̌ alǒ nyí hwɛhutɔ́. (Ðɛhan 49:8, 9) Axɔ e è ɖó na sú é wɛ nyí gbɛ̀ maɖóblɔ̌ gbɛtɔ́ tɔn ɖevo. Biblu ɖɔ ɖɔ “Klisu Jezu . . . sɔ́ éɖée jó, bo dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ bǐ.” (1 Timɔtée 2:6) Gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e Jezu sɔ́ dó savɔ̌ é nyí nǔ ɖokpo ɔ kpo gbɛ̀ e Adamu hɛn bú é kpo.
10. Nɛ̌ Jehovah ka sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn?
10 Nɛ̌ Jehovah ka sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn? Jehovah sɛ́ Vǐ tɔn e vɛ́ n’i hú bǐ é dó ayikúngban ɔ jí. Vǐ enɛ e nɔ nyí Jezu é wɛ nyí nùɖíɖó tɔn nukɔn nukɔntɔn ɔ. (1 Jaan 4:9, 10) Jezu jló bo na jó Tɔ́ tɔn kpo xwé tɔn e ɖò jixwé é kpo dó. (Filipunu lɛ 2:7) Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí sín jixwé, bɔ è jì i b’ɛ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé, bo ɖó hwɛ ɖebǔ kɔ ǎ.—Luki 1:35.
11. Nɛ̌ gbɛtɔ́ ɖokpo ka sixu xɔ gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ gbɔn?
11 Adamu e nyí gbɛtɔ́ nukɔntɔn ɔ é hɛn gbɛ̀ maɖóblɔ̌ bú nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ hwenu e é tlitó nú Jehovah é. Gbɛtɔ́ ɖevo ka sixu ɖè kú síìn nú Adamu ví lɛ bǐ à? Ganji. (Xà Hlɔmanu lɛ 5:19.) Jezu e ma hu hwɛ kpɔ́n ǎ é sɔ́ gbɛ̀ tɔn maɖóblɔ̌ ɔ jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ bǐ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:45) È sixu zán gbɛ̀ tɔn maɖóblɔ̌ ɔ dó ɖè kú síìn nú Adamu ví lɛ bǐ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:21, 22.
12. Etɛwu Jezu ka ɖó na jiya sɔmɔ̌?
12 Biblu tinmɛ lě dò è Jezu mɔ wuvɛ̌ sɔ cobo kú é. È xò é dó adaka mɛ, è xwè è nyì yatín ɖé wu, bo lɛ́ bló b’ɛ xò kúsukpɔ kaka bo kú. (Jaan 19:1, 16-18, 30) Etɛwu Jezu ka ɖó na jiya sɔmɔ̌? Ðó Satáan ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ ɖebǔ kún sixu nɔ gbeji nú Mawu ɖò mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn nukɔn ó. Jezu ɖexlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé hɛn ɔ, é na nɔ gbeji nú Mawu, enyi é na bo tlɛ mɔ wuvɛ̌ e syɛn hú bǐ é ɔ nɛ. Kpɔ́n lee Jehovah na ko gó ɖó Jezu wu sɔ́ é!—Nùnywɛxó 27:11; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 15gɔ́ ɔ.
13. Nɛ̌ è ka sú axɔ ɔ gbɔn?
13 Nɛ̌ è ka sú axɔ ɔ gbɔn? Jezu sɔ́ akwɛ e gbɛ̀ tɔn xɔ é nú Tɔ́ tɔn. Ðò xwè 33 ɖò azǎn 14gɔ́ ɔ sun e nɔ nyí Nisáan ɖò sunzanwema Jwifu lɛ tɔn mɛ é gbè ɔ, Jehovah tin bɔ kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ hu i. (Eblée lɛ 10:10) Azǎn atɔn gudo ɔ, Jehovah fɔ́n Jezu wá gbɛ̀ b’ɛ nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé, bo sɔ́ nyí gbɛtɔ́ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Jezu hɛn acɛ e é ɖó bo na nɔ gbɛ̀ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé ɖɔhun ɖò ayikúngban jí é bú kpɔ́n ǎ. Hwenu e Jezu lɛkɔ yì Tɔ́ tɔn gɔ́n ɖò jixwé ɖò nukɔnmɛ é ɔ, é sɔ́ acɛ enɛ jó nú Mawu bonu Mawu na dó sixu zán bo dó vɔ́ kúnkan Adamu tɔn lɛ xɔ. (Eblée lɛ 9:24) Jehovah yí gbè nú gbɛxixɔ enɛ, bɔ ali hun nú mǐ bɔ è na tún kàn mǐ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí.—Xà Hlɔmanu lɛ 3:23, 24.
LÈ E A SIXU MƆ ÐÒ GBƐXIXƆ Ɔ MƐ LƐ É
14, 15. Etɛ mǐ ka ɖó na bló bɔ è na sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ?
14 Mǐ ko ɖò lè ɖu wɛ ɖò nùnina Mawu tɔn e xɔ akwɛ hugǎn é mɛ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n lè e ɖu wɛ mǐ ɖè dìn lɛ é kpo ee mǐ na ɖu sɔgudo é kpo.
15 È sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ. É nɔ vɛwǔ tawun ɖɔ mǐ ni wà nǔ e sɔgbe é hwebǐnu. Mǐ nɔ wà nǔ nyì dò bo nɔ lɛ́ ɖɔ xó e ma sɔgbe ǎ é hweɖelɛnu. (Kolosinu lɛ 1:13, 14) Nɛ̌ è ka sixu sɔ́ hwɛ kɛ mǐ gbɔn? Nǔ e mǐ wà nyì dò é ɖó na vɛ́ nú mǐ tawun, bɔ mǐ na sɔ́ mǐɖée hwe bo byɔ hwɛsɔkɛ Jehovah. Enɛ gudo ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji ɖɔ è sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.—1 Jaan 1:8, 9.
16. Etɛ mǐ ka ɖó na bló bo na ɖó ayixa ɖagbe ɖé?
16 Mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖó ayixa ɖagbe ɖé. Enyi ayixa mǐtɔn ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ wà nùɖé nyì dò ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ mǐ hu hwɛ, bo tlɛ nɔ mɔ vlafo ɖɔ mǐ nyí nùvɔnɔ bɔ nukúnɖiɖo ɖě kún sɔ́ ɖè nú mǐ ó. Amɔ̌, awakanmɛ mǐtɔn ɖó na túntún ǎ. Enyi mǐ savo nú Jehovah ɖɔ é ni sɔ́ kɛ mǐ ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na kudeji ɖɔ é na ɖótó mǐ bo sɔ́ kɛ mǐ. (Eblée lɛ 9:13, 14) Jehovah jló ɖɔ mǐ ni ɖɔ tagba mǐtɔn lɛ kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo nú emi. (Eblée lɛ 4:14-16) Enyi mǐ bló mɔ̌ ɔ, mǐ sixu nɔ fífá mɛ xá Mawu.
17. Nyɔna tɛ lɛ mǐ ka sixu mɔ, ɖó Jezu kú dó ta mǐtɔn mɛ wutu?
17 Mǐ ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. “Axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú; amɔ̌ nǔ e Mawu nɔ na mɛ vɔ̌nu ɔ wɛ nyí gbɛ̀ mavɔmavɔ e mǐ ɖó ɖò bǔ e mǐ ɖè xá Klisu Jezu Aklunɔ mǐtɔn mɛ é.” (Hlɔmanu lɛ 6:23) Ðó Jezu kú dó ta mǐtɔn mɛ wutu ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi bo na ɖu vivǐ hunsin ɖagbe tɔn. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4) Amɔ̌, etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na mɔ nyɔna enɛ lɛ?
A KA NA YÍ GBÈ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ À?
18. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jehovah yí wǎn nú mǐ?
18 Enyi mɛɖé na nùnina ɖagbe ɖé we ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó lee é nɔ víví nú we sɔ́ é jí. Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí nùnina e xɔ akwɛ hú nǔ bǐ é, bɔ mǐ ɖó na dokú tɔn nú Jehovah tawun. Jaan 3:16 ɖɔ nú mǐ ɖɔ “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó.” Nugbǒ ɔ, Jehovah yí wǎn nú mǐ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐ tɔn e vɛ́ n’i hú bǐ é jó nú mǐ. Mǐ lɛ́vɔ tuùn ɖɔ Jezu lɔ yí wǎn nú mǐ, ɖó éɖesu jló bo kú dó ta mǐtɔn mɛ. (Jaan 15:13) Gbɛxixɔ ɔ ɖó na na we ganjɛwu ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo yí wǎn nú we nugbǒ.—Galatinu lɛ 2:20.
19, 20. (a) Nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn gbɔn? (b) Nɛ̌ a ka sixu ɖi nǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn gbɔn?
19 Dìn e a kplɔ́n nǔ dó wanyiyi ɖaxó Mawu tɔn wu é ɔ, nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn tɔn gbɔn? Wanyiyi ɖiɖó nú mɛ e a ma tuùn ǎ é ɖé fá ǎ. Jaan 17:3 ɖɔ ɖɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na wá tuùn Jehovah. Hwenu e a na ɖò mɔ̌ bló wɛ é ɔ, wǎn e a yí n’i é na jɛji, a na ba na hɛn xomɛ tɔn hun, bo na wá huzu xɔ́ntɔn tɔn. Enɛ wu ɔ, kpò ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ gbɔn Biblu kplɔnkplɔn gblamɛ.—1 Jaan 5:3.
20 Ði nǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn. Biblu ɖɔ ɖɔ “mɛ e ɖi nǔ nú Vǐ ɔ, mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:36) Etɛ ka nyí tinmɛ nùɖiɖi ɖiɖó tɔn? Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni bló nǔ e Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni bló é. (Jaan 13:15) Mǐ sixu ɖɔ kpowun ɖɔ mǐ ɖi nǔ nú Jezu ǎ. Mǐ ɖó na bló nùɖé nú nùɖiɖi mǐtɔn. Ðò Jaki 2:26 mɛ ɔ, mǐ xà ɖɔ: “Nùɖiɖi e ma nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ǎ ɔ nyí nùkúkú.”
21, 22. (a) Aniwu mǐ ka ɖó na nɔ yì Flǐn kú Klisu tɔn tɔn sín nǔwiwa tɛnmɛ xwewu xwewu? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò Wemata 6gɔ́ ɔ kpo 7gɔ́ ɔ kpo mɛ?
21 Nɔ yì Flǐn kú Klisu tɔn tɔn sín nǔwiwa tɛnmɛ. Ðò gbadanu e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é ɔ, é kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ɖó na nɔ flín kú emitɔn. Mǐ nɔ wà mɔ̌ xwewu xwewu, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Flǐn alǒ “Aklunɔ sín nùɖuɖu.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 11:20; Matie 26:26-28) Jezu jló ɖɔ mǐ ni nɔ flín ɖɔ emi sɔ́ gbɛ̀ emitɔn maɖóblɔ̌ ɔ jó dó xɔ gbɛ̀ nú mǐ. É ɖɔ: “Mi nɔ bló lě, dó flín mì na.” (Xà Luki 22:19.) Enyi a nɔ yì Flǐn ɔ tɛnmɛ hǔn, xlɛ́xlɛ́ wɛ a ɖè ɖɔ emi nɔ flín gbɛxixɔ ɔ kpo wanyiyi ɖaxó e Jehovah kpo Jezu kpo ɖó nú mǐ é nɛ.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 16gɔ́ ɔ.
22 Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí nùnina e xɔ akwɛ hugǎn bɔ mǐ sixu mɔ é. (2 Kɔlɛntinu lɛ 9:14, 15) Nùnina xɔ akwɛ enɛ ɔ na tlɛ lɛ́ ɖó lè nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan e ko kú lɛ é. Wemata 6gɔ́ ɔ kpo 7gɔ́ ɔ kpo na ɖɔ xó dó lee enɛ sixu nyɔ́ bló gbɔn é jí.


text:
Azɔ̌wanú Biblu Kplɔnkplɔn Tɔn Lɛ
Azɔ̌wanú Biblu kplɔnkplɔn tɔn vɔ̌nu elɔ lɛ kpo alɔdlɛndónǔ lɛ kpo sixu d’alɔ we bɔ a na gbló ada nú Biblu kplɔnkplɔn hwiɖesunɔ tɔn, lobo na mɔ nukúnnú jɛ Xó Mawu tɔn ɔ mɛ ganji d’eji. Zǎn Biblu mǐtɔn e ɖò Ɛntɛnɛti jí vɔ̌nu é; azɔ̌wanú e na zɔ́n bɔ è na kplɔ́n nǔ yì gɔngɔn mɛ ganji lɛ é gegě wɛ ɖ’emɛ. Kíjé Biblu kplɔnkplɔn mɛɖesunɔ sín nǔkplɔnkplɔn e mǐ sɔnǔ na lɛ é kpɔ́n. Zǎn video lɛ, xókwíntinmɛwegbo Biblu tɔn ɖé, ɖiɖe tò tɔn Biblu tɔn ɖé, xógbe Biblu tɔn ɖé lɛ sín tinmɛ sín wema ɖé kpo azɔ̌wanú jinjɔn Biblu jí vɔ̌nu ɖevo lɛ kpo dó dó jɛ̌ kɔ nú Biblu kplɔnkplɔn towe.
Video lɛ́ nú Biblu kplɔ́nkplɔ́n
Wema Biblu Tɔn lɛ Sín Xónusɔ́ɖóte Lɛ
Nǔ xɔ akwɛ ɖé lɛ dó nǔ e ɖò wema Biblu tɔn ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é kpo ninɔmɛ e mɛ nǔ lɛ jɛ ɖè é kpo jí.
Nǔkplɔnmɛ Taji Biblu Tɔn Lɛ
Nǔkplɔnkplɔn sín video klewun klewun elɔ lɛ na xósin nú nǔkanbyɔ taji Biblu tɔn lɛ, ɖi: Etɛwu Mawu ka ɖó ayikúngban ɔ? Etɛ ka nyí ninɔmɛ mɛkúkú lɛ tɔn? Etɛwu Mawu ka tin bɔ wuvɛ̌ mimɔ ɖè?
Azɔ̌wanú Biblu kplɔ́nkplɔ́n tɔn lɛ́ kpó alɔdlɛ́ndónǔ lɛ́ kpó
Wemafɔ Azǎn ɔ Tɔn
Nɔ Kíjé Mawuxówema ɔ Gbè Bǐ Gbè cí Mawusinsɛn sín nǔ ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn ɖé ɖɔhun. Wemafɔ klewun ɖé kpo tinmɛ klewun ɖé dó wemafɔ enɛ jí kpo nɔ ɖ’emɛ nú azǎn ɖokpo ɖokpo.
Wlɛnwín Biblu Xixa Tɔn Lɛ
Enyi a ɖò tuto Biblu xixa ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn, tuto Biblu xixa xwè ɖokpo mɛ tɔn, alǒ tuto Biblu xixa tɔn nú mɛ e jɛ Biblu xà jí yɔyɔ̌ lɛ é ba wɛ ɔ, tuto elɔ na d’alɔ we.
Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin
Kpɔ́n xósin e Biblu na nú nǔkanbyɔ e kúnkplá Mawu, Jezu, xwédo, yajiji kpo nǔ ɖevo lɛ kpo lɛ é.
Wěmasɛxwetɛn Ɛntɛnɛ́ti jí tɔn (opens new window)
Zǎn wěma Kúnnuɖetɔ́ Jexóva tɔn lɛ́ tɔn dó ba do nú xóta Biblu tɔn lɛ́ ɖo Ɛntɛnɛ́ti jí.
Nǔkplɔ́nmɛtɔ́ ɖé ní kplɔ́n Biblu ɔ xá we
Nɛ̌ tuto Biblu kplɔ́nkplɔ́n tɔn e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ́ nɔ xwlé mɛ é ka nɔ yi gbɔn?
Kpó Biblu kplɔ́nkplɔ́n vɔ̌nu sín tuto e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ́ nɔ xwlé mɛ é kpó ɔ, a sixú zán lǐlɛ́dógbeɖévomɛ Biblu tɔn ɖěbǔ. A vo bó ná ylɔ́ xwédo towe blěbú alǒ xɔ́ntɔn towe lɛ́ ɖěbǔ bɔ yě ná gɔ́ nú we.
Byɔ̌ ɖɔ è ní wá ba we kpɔ́n
Gbějé nǔkanbyɔ́ Biblu tɔn ɖé kpɔ́n, alǒ kplɔ́n nǔ ɖěvo lɛ́ dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ́ wú.


text: 15 Agbɛnɛ nyɛmimɛi, miikai nyɛ sane kpakpa ni mijaje mitsɔɔ nyɛ,+ ni nyɛ hu nyɛmɔ mli, ni nyɛdamɔ shi shiŋŋ yɛ mli hu lɛ.2 Kɛ́ nyɛhiɛ sane kpakpa ni mijaje mitsɔɔ nyɛ lɛ mli kpɛŋŋ lɛ, abaatsɔ no nɔ hu ahere nyɛyiwala, ja nyɛhe Nuŋtsɔ lɛ nɔ nyɛye efolo.3 Ejaakɛ klɛŋklɛŋ nibii ni mikɛhã nyɛ ni mi hu miná lɛ ateŋ ekomɛi ji akɛ, Kristo gbo yɛ wɔhe eshai ahewɔ tamɔ bɔ ni Ŋmalɛ lɛ tsɔɔ lɛ;+4 ni akɛ afu lɛ,+ hɛɛ, akɛ atee lɛ shi+ yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ+ tamɔ bɔ ni Ŋmalɛ lɛ tsɔɔ lɛ;+5 ni akɛ ejie ehe kpo etsɔɔ Kefa,*+ ni no sɛɛ lɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ.+6 No sɛɛ lɛ, ejie ehe kpo etsɔɔ nyɛmimɛi ni fa fe 500 yɛ be kome mli,+ mɛi ni amɛteŋ mɛi babaoo kɛ wɔ yɔɔ lolo, shi amɛteŋ mɛi komɛi egboi* lɛ.7 Enɛ sɛɛ lɛ, ejie ehe kpo etsɔɔ Yakobo,+ ni no sɛɛ lɛ bɔfoi lɛ fɛɛ.+8 Shi amɛ fɛɛ amɛsɛɛ lɛ, ejie ehe kpo etsɔɔ mi+ hu tamɔ mɔ ko ni be shɛɛɛ ni afɔ lɛ.9 Ejaakɛ miji bibioo kwraa yɛ bɔfoi lɛ ateŋ, ni misaaa mɔ ni atsɛɔ lɛ bɔfo po, ejaakɛ miwa Nyɔŋmɔ asafo lɛ yi.+10 Shi Nyɔŋmɔ dromɔ naa miji mɔ ni miji nɛɛ. Ni edromɔ ni edro mi lɛ efeee efolo, shi moŋ mitsu nii waa fe amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ; shi jeee mi, shi Nyɔŋmɔ dromɔ ni kɛ mi yɔɔ lɛ ni.11 No hewɔ lɛ, kɛ́ mi ni jio, amɛ ni jio, bɔ ni wɔshiɛɔ nɛ, ni bɔ ni nyɛhe nyɛye nɛ.12 Agbɛnɛ, kɛ́ aashiɛ akɛ atee Kristo shi kɛjɛ gbohii ateŋ lɛ,+ te tɛŋŋ ni nyɛteŋ mɛi komɛi kɛɔ akɛ gbohiiashitee ko bɛ lɛ?13 Anɔkwa, kɛ́ gbohiiashitee ko bɛ lɛ, belɛ ateko Kristo shi.14 Shi kɛ́ ateko Kristo shi lɛ, no lɛ ekã shi faŋŋ akɛ wɔshiɛmɔ lɛ efee efolo, ni nyɛhemɔkɛyeli lɛ hu efee efolo.15 Agbɛnɛ hu, akpa wɔ shi hu akɛ Nyɔŋmɔ he amale odasefoi ji wɔ,+ ejaakɛ wɔyeɔ odase wɔshiɔ Nyɔŋmɔ ni wɔkɛɔ akɛ etee Kristo lɛ shi,+ mɔ ni kɛ́ eji anɔkwale akɛ ateee gbohii ashi lɛ, belɛ eteko lɛ shi lɛ.16 Ejaakɛ kɛ́ ateee gbohii ashi lɛ, belɛ ateko Kristo hu shi.17 Agbɛnɛ, kɛ́ ateko Kristo shi lɛ, no lɛ, sɛɛnamɔ bɛ nyɛhemɔkɛyeli lɛ he; nyɛkamɔ nyɛhe eshai lɛ amli lolo.+18 Belɛ mɛi ni egboi* yɛ Kristo mli lɛ hu ahiɛ ekpãtã.+19 Kɛ́ wala nɛɛ mli kɛkɛ wɔhiɛ kã Kristo nɔ yɛ lɛ, no lɛ, wɔnii yɛ mɔbɔ fe mɛi fɛɛ.20 Shi agbɛnɛ, atee Kristo shi kɛjɛ gbohii ateŋ akɛ mɛi ni egboi* lɛ ateŋ klɛŋklɛŋ yibii.+21 Akɛni gbele tsɔ gbɔmɔ nɔ kɛba hewɔ lɛ,+ gbohiiashitee hu baatsɔ gbɔmɔ nɔ kɛba.+22 Ejaakɛ bɔ ni Adam mli ni mɛi fɛɛ gboiɔ yɛ lɛ,+ nakai nɔŋŋ hu Kristo lɛ mli abaahã mɛi fɛɛ ahiɛ akãmɔ yɛ.+23 Shi mɔ fɛɛ mɔ yɛ lɛ diɛŋtsɛ egbɛhe ni sa: Kristo ji klɛŋklɛŋ yibii lɛ,+ no sɛɛ lɛ, mɛi ni ji Kristo lɛ nii lɛ, yɛ be ni eba lɛ mli.+24 No sɛɛ lɛ, naagbee lɛ, be mli ni ekɛ Maŋtsɛyeli lɛ baahã e-Nyɔŋmɔ kɛ e-Tsɛ lɛ, be ni efo nɔyeli fɛɛ kɛ hegbɛ fɛɛ kɛ hewalɛ fɛɛ sɛɛ lɛ.+25 Ejaakɛ esa akɛ eye maŋtsɛ kɛyashi Nyɔŋmɔ kɛ ehenyɛlɔi lɛ fɛɛ baawo enajiashi.+26 Ni naagbee henyɛlɔ ni abaafo esɛɛ ji gbele.+27 Ejaakɛ Nyɔŋmɔ “kɛ nibii fɛɛ wo enajiashi.”+ Shi kɛ́ ekɛɛ akɛ ‘akɛ nibii fɛɛ ewo eshishi’ lɛ,+ eyɛ faŋŋ akɛ mɔ ni kɛ nibii fɛɛ wo eshishi lɛ fataaa he.+28 Shi kɛ́ akɛ nibii fɛɛ wo eshishi lɛ, no sɛɛ lɛ Bi lɛ diɛŋtsɛ hu kɛ ehe baawo mɔ ni kɛ nibii fɛɛ wo eshishi lɛ shishi,+ koni Nyɔŋmɔ atsɔ nibii fɛɛ ahã mɔ fɛɛ mɔ.+29 Kɛjeee nakai lɛ, mɛni mɛi ni abaptisiɔ amɛ awoɔ gbele mli lɛ baafee?+ Kɛ́ ateee gbohii ashi kwraa lɛ, mɛni hewɔ abaptisiɔ amɛ awoɔ gbele mli lɛ mɔ?30 Mɛni hewɔ wɔ hu wɔyɔɔ oshãra mli ŋmɛlɛtswaa fɛɛ ŋmɛlɛtswaa lɛ?*+31 Daa gbi lɛ, mikɛ gbele kpeɔ hiɛ kɛ hiɛ. Nyɛmimɛi, enɛ ji anɔkwale shiishi, tamɔ shwãa ni mishwãa yɛ nyɛhewɔ yɛ Kristo Yesu, wɔ-Nuŋtsɔ lɛ mli lɛ.32 Kɛ́ mikɛ kooloi awuiyelɔi wu yɛ Efeso tamɔ mɛi krokomɛi lɛ,*+ mɛɛ sɛɛnamɔ yɔɔ he kɛhã mi? Kɛ́ ateee gbohii ashi lɛ, no lɛ “nyɛhãa wɔyea ni wɔnua, ejaakɛ wɔ́ benɛ wɔgboi.”+33 Nyɛkahãa alakaa nyɛ. Naanyobɔɔ gbonyo fiteɔ sui kpakpai.*+34 Nyɛhɛlea shi yɛ jalɛ gbɛ nɔ, ni nyɛkayaa nɔ nyɛfea esha, ejaakɛ nyɛteŋ mɛi komɛi bɛ Nyɔŋmɔ he nilee. Miiwie enɛ ni mikɛwo nyɛ hiɛgbele.35 Shi mɔ ko baakɛɛ akɛ: “Mɛɛ gbɛ nɔ abaatsɔ atee gbohii ashi? Hɛɛ, mɛɛ gbɔmɔtso amɛkɛbaaba?”+36 Bo ni obɛ jwɛŋmɔ! Nɔ ni oduɔ lɛ, ja egbo dani ehiɛ baakã.37 Ni nɔ ni oduɔ lɛ, jeee tso* ni baada lɛ oduɔ lɛ, shi moŋ dumɔwu kome ko kɛkɛ, wiiti jio, dumɔwu kroko jio;38 shi Nyɔŋmɔ hãa lɛ tso bɔ ni esumɔɔ, ni ehãa dumɔwui lɛ eko fɛɛ eko, lɛ diɛŋtsɛ etso.39 Esoro heloo fɛɛ heloo, esoro gbɔmɛi aheloo, ni esoro tsinai aheloo, ni esoro loofɔji aheloo, ni esoro nu mli loi aheloo.40 Ni ŋwɛi gbɔmɔtsei yɛ,+ ni shikpɔŋ nɔ gbɔmɔtsei hu yɛ;+ shi esoro ŋwɛi gbɔmɔtsei lɛ anunyam, ni esoro shikpɔŋ nɔ gbɔmɔtsei lɛ hu anunyam.41 Esoro hulu anunyam, ni esoro nyɔɔŋtsere hu anunyam,+ esoro ŋulamii anunyam; anɔkwa, esoro ŋulami kome anunyam yɛ ŋulami kroko nɔ he.42 Nakai nɔŋŋ gbohiiashitee lɛ hu ji. Aduɔ gbɔmɔtso lɛ yɛ fitemɔ mli; ateɔ lɛ shi yɛ nɔ ni fiteee mli.+43 Aduɔ gbɔmɔtso lɛ yɛ nɔ ni bɛ nyam mli; ateɔ lɛ shi yɛ anunyam mli.+ Aduɔ gbɔmɔtso lɛ yɛ nɔ ni he waaa mli; ateɔ lɛ shi yɛ hewalɛ mli.+44 Aduɔ gbɔmɔtso lɛ akɛ heloŋ gbɔmɔtso; ateɔ lɛ shi akɛ mumɔŋ gbɔmɔtso. Kɛ́ heloŋ gbɔmɔtso yɛ lɛ, mumɔŋ gbɔmɔtso hu yɛ.45 Nakai aŋma akɛ: “Klɛŋklɛŋ gbɔmɔ ni ji Adam lɛ tsɔ gbɔmɔ* ni hiɛ kã.”+ Naagbee Adam lɛ tsɔ mumɔ ni hãa wala.+46 Shi jeee mumɔŋ nɔ lɛ ji klɛŋklɛŋ nɔ. Heloo nɔ lɛ ji klɛŋklɛŋ nɔ, ni no sɛɛ lɛ, mumɔŋ nɔ lɛ.47 Klɛŋklɛŋ gbɔmɔ lɛ jɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, ni sũ* akɛfee lɛ;+ gbɔmɔ ni ji enyɔ lɛ jɛ ŋwɛi.+48 Bɔ ni mɔ ni akɛ sũ fee lɛ lɛ yɔɔ lɛ, nakai nɔŋŋ mɛi ni akɛ sũ fee amɛ lɛ hu yɔɔ; ni bɔ ni mɔ ni jɛ ŋwɛi lɛ yɔɔ lɛ, nakai nɔŋŋ mɛi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hu yɔɔ.+49 Ni bɔ ni wɔtamɔ mɔ ni akɛ sũ fee lɛ lɛ,+ nakai nɔŋŋ wɔbaatsɔmɔ tamɔ mɔ ni jɛ ŋwɛi lɛ hu.+50 Shi nyɛmimɛi, nɔ ni mikɛɔ nyɛ ji akɛ, heloo kɛ lá nine nyɛŋ ashɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ nɔ, ni nɔ ni fiteɔ hu nine nyɛŋ ashɛ nɔ ni nyɛŋ afite nɔ.51 Naa! Miikɛɛ nyɛ teemɔŋ sane ko: Jeee wɔ fɛɛ wɔbaagboi,* shi abaatsake wɔ fɛɛ,+52 amrɔ nɔŋŋ, yɛ hiŋmɛitswaa kome mli, be mli ni akpãa naagbee tɛtɛrɛmantɛrɛ lɛ. Ejaakɛ tɛtɛrɛmantɛrɛ lɛ baagbɛɛ,+ ni abaatee gbohii lɛ ashi akɛ mɛi ni nyɛŋ afite, ni abaatsake wɔ.53 Ejaakɛ esa akɛ nɔ ni fiteɔ nɛɛ awo nɔ ni nyɛŋ afite,+ ni nɔ ni gboɔ nɛɛ awo nɔ ni nyɛŋ agbo.+54 Shi kɛ́ nɔ ni fiteɔ nɛɛ wo nɔ ni nyɛŋ afite, ni nɔ ni gboɔ nɛɛ wo nɔ ni nyɛŋ agbo lɛ, no lɛ, wiemɔ ni aŋma lɛ baaba mli akɛ: “Ami gbele kɛtee naanɔ.”+55 “Gbele, nɛgbɛ okunimyeli lɛ yɔɔ? Gbele, nɛgbɛ nɔ ni okɛtsɛ̃ɔ mɔ lɛ yɔɔ?”+56 Tsɛ̃mɔ ni kɛ gbele baa ji esha,+ ni esha hewalɛ ji Mla lɛ.*+57 Shi shidaa ahã Nyɔŋmɔ, ejaakɛ lɛ etsɔɔ wɔ-Nuŋtsɔ Yesu Kristo nɔ ehãa wɔyeɔ kunim lɛ!+58 No hewɔ lɛ, minyɛmimɛi ni misumɔɔ, nyɛfia shi shiŋŋ,+ nyɛkagbugbaa, ni be fɛɛ be lɛ, nyɛtsua babaoo+ yɛ Nuŋtsɔ lɛ nitsumɔ lɛ mli, ejaakɛ nyɛle akɛ nitsumɔ ni nyɛtsuɔ waa yɛ Nuŋtsɔ lɛ mli lɛ efeŋ efolo.+


text:
Mɛni Hewɔ Wɔyɔɔ Shihilɛ Mli?
Hetoo ni Biblia lɛ kɛhãa
Abaanyɛ abi nɔ hewɔ ni wɔyɔɔ shihilɛ mli lɛ he sane yɛ gbɛi srɔtoi anɔ, eko ji Mɛni hewɔ wɔyɔɔ biɛ? aloo Ani yiŋtoo ko hewɔ abɔ mi? Biblia lɛ hãa wɔleɔ akɛ, yiŋtoo hewɔ ni abɔ wɔ ji ní wɔkɛ Nyɔŋmɔ abɔ naanyo. Susumɔ enɛ he anɔkwalei komɛi ni he hiaa waa ni Biblia lɛ jieɔ lɛ kpo lɛ ahe okwɛ.
Nyɔŋmɔ ji wɔ-Bɔlɔ. Biblia lɛ kɛɔ akɛ: “Lɛ [Nyɔŋmɔ] efee wɔ, ni lɛ enii ji wɔ.”
—Lala 100:3; Kpojiemɔ 4:11.
Nyɔŋmɔ yɛ yiŋtoo kɛhã nibii fɛɛ ni ebɔ, ni wɔ hu wɔfata he lɛ.
—Yesaia 45:18.
Nyɔŋmɔ bɔ wɔ koni wɔkɛ lɛ aná wekukpãa, ni nɔ ni fata he ji shwelɛ akɛ wɔbaale yiŋtoo hewɔ ni wɔyɔɔ shihilɛ mli. (Mateo 5:3) Eesumɔ ni wɔnine ashɛ nɔ ni wɔshweɔ nɛɛ nɔ.
—Lala 145:16.
Kɛ́ wɔfee nibii ni hã wɔkɛ lɛ bɔ naanyo lɛ, wekukpãa bakãa wɔkɛ lɛ teŋ. Eyɛ mli akɛ mɛi komɛi nuɔ he akɛ anyɛŋ akɛ Nyɔŋmɔ abɔ naanyo moŋ, shi Biblia lɛ woɔ wɔ hewalɛ akɛ: “Nyɛtsia nyɛbɛŋkɛa Nyɔŋmɔ, ni eeetsi ebɛŋkɛ nyɛ.”
—Yakobo 4:8; 2:23.
Dani wɔbaanyɛ wɔtsɔmɔ Nyɔŋmɔ nanemɛi lɛ, esa akɛ wɔhã wɔshihilɛ kɛ yiŋtoo hewɔ ni ebɔ wɔ lɛ akpã gbee. Biblia lɛ tsɔɔ yiŋtoo hewɔ ni ebɔ wɔ lɛ yɛ Jajelɔ 12:13 lɛ akɛ: “Okɛ bulɛ kpele ahã Nyɔŋmɔ, ni oye ekitãi lɛ anɔ, ejaakɛ enɛ nɔŋŋ abɔ wɔ ni wɔfee.”
—Good News Translation.
Wɔsɛɛ, be ni Nyɔŋmɔ ejie nɔnai fɛɛ kɛjɛ shihilɛ mli, ni ekɛ naanɔ wala duroɔ enanemɛi, ni ji mɛi ni jáa lɛ lɛ, wɔbaaná Nyɔŋmɔ shishijee yiŋtoo hewɔ ni ebɔ wɔ lɛ he sɛɛ kɛmɔ shi.
—Lala 37:10, 11.
KASEMƆ EKROKOMƐI HU
Mɛni Hewɔ Esa akɛ Okase Biblia Lɛ?
Biblia lɛ miiye miibua mɛi akpekpei komɛi ni yɔɔ jeŋ fɛɛ lɛ kɛmiiná shihilɛ mli sanebimɔi titrii lɛ ahetoo. Ani obaasumɔ ni ofata mɛi nɛɛ ahe?
Mɛni Ji Nyɔŋmɔ Yiŋtoo Kɛha Shikpɔŋ Lɛ?
Biblia lɛ tsɔɔ nɔ hewɔ ni Nyɔŋmɔ bɔ shikpɔŋ lɛ, be ni nɔnaa baaba naagbee, kɛ nɔ ni baaba shikpɔŋ lɛ kɛ mɛi ni yɔɔ nɔ lɛ anɔ.
Mɛni Ji Anɔkwale ni Kɔɔ Nyɔŋmɔ He Lɛ?
Kɛ́ okwɛ lɛ, ani Nyɔŋmɔ susuɔ ohe akɛ aŋkro? Kanemɔ koni ole esui kɛ bɔ ni obaafee otsi obɛŋkɛ lɛ.


text:
Resolution 217 A (III) (10.12.1948)
Ee nyi ɖɔ hɛnnu ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ka do susu tɔn, bɔ acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛbi ɖo bo e ma sixu kan fɛn kpon é ɖi mɛɖesusi jijɛ, hwɛjijɔzinzan, kpodo fifa ni tiin nu wɛkɛ ɔ bi e ɔ,
Ee nyi ɖɔ nukumamɔ jɛ numɛ kpodo wangbɛnu sɛn ɖeɖee na zɔn bɔ gbɛtɔ na do tiin nyi lɛ wɛ nɔ dɔn alannuwiwa ɖee nɔ zɔn bɔ gbɛtɔ nɔ fɔn gu e, lo bɔ nu taji ɖee hudo gbɛtɔ ɔ wɛ nyi ɖɔ gbɛ e mɛ gbɛtɔ lɛ ma na nɔ mɛkannu ɖo xoɖiɖɔ sin alinu kpodo nuɖiɖi lo bo na tɔn sin adohuhu kpodo ya kpo mɛ é ɔ,
Ee nyi ɖɔ dandanmɛ wɛ e ɖo na jɛ hun do sɛn ɖee na zɔn bɔ gbɛtɔ na do tiin nyi le gbɔn acɛɖiɖo sin alinu se na zɔn bɔ gbɛtɔ ma na lin ɖɔ emi ɖo na ɖe emiɖee sin mɛkannu kpo yadonumɛ kpo e ɔ,
Ee nyi ɖɔ é ɖo dandanmɛ bɔ e ɖɔ na ɖe alinu wennyinyi ee ɖo na tiin nyi ɖo to ɖokpoɖokpo tɛntin e ɔ,
Ee nyi ɖɔ, ɖo xwedowema elɔ mɛ o wɛkɛ ɔ bi lɛ vɔ mɔ nu jɛ acɛ kpo do sisi dodo e gbɛtɔ ɖo na ɖo e, ɖo mɛɖesunɔnyinyi kpodo susu e do na xɔ nu gbɛtɔ e ɖo acɛ kpodo sisi sunnu kpodo nyɔnu tɔn kpo na nyi ɖokpo ɔ; lo bɔ ye lɛ yalɔ akɔ́n bonu nukɔnyinyi ni tiin lo bo na sɔ gbɛ ɖagbe zinzan gbɔn mɛɖesunɔsi jijɛ taji ze jijɔn ayi e ɔ,
Ee nyi ɖɔ to ɖokpoɖokpo yi gbe bo na ɖo sisi nu acɛ e gbɛtɔ lɛ ɖo kpodo mɛɖesusijijɛ taji kpo ɖó alɔ ɖo alɔmɛ xa to lɛ bi sin kplekple é ɔ,
Ee nyi ɖɔ linlin ɖokpo ɔ ɖuɖo nu acɛ, sisi kpodo mɛdesunɔsi jijɛ gbɛtɔ tɔn le, wɛ nyi nu taji ee na zɔn bɔ mi na nyi sɛn elɔ lɛ e ɔ,
Gbɛtɔ ɔ sin kplekple ɖe gbeta elɔ tɔn bɔ e na ɖɔ xo do acɛ e gbɛtɔ ɖo na ɖo kpo sisi e ɖo na ɖo n'i é kpo wu. Gbeta elɔ na nyi su ɖokpo tawun bɔ gbɛtɔ lɛ kpo to lɛ bi kpo ɖo na nyi bonu mɛ bi kpodo tuto e nyi gbɛtɔ lɛ tɔn lɛ ɖee gbeta elɔ ɖo tamɛ na nugbo lɛ e ni tɛnkpɔn nu sisi ni tiin nu acɛ kpodo mɛɖesunɔsi jijɛ gbɔn nunywɛyiyi li xo. Mɔ ɖokpo ɔ ye ɖo na tuun sɛn enɛ ɔ lɛ bo na zan ye nugbo tɔn gbɔn tuto e do ayi ɖo to ɖokpoɖokpomɛ kpodo gbɛ ɔ bi mɛ e kpo; acɛ enɛ ɔ kpodo susu enɛ kpan sin zinzan ɔ kpo nukun mɔ jɛ yenɛ kpo ɔ ɖo na nyi nu taji ɖokpo nu tovi ee sin to ɖò gbɛta elɔ mɛ e kpodo tovi ɖée sin to lɛ kpo ɖò acɛkpikpa to enɛ ɔ lɛ tɔn glɔ e.
Acɛ, susu kpo sisi ɖokpo ɔ kpo wɛ gbɛtɔ bi ɖo ɖò gbɛwiwa tɔn hwenu; ye ɖo linkpɔn bɔ ayi yetɔn mɛ kpe lo bɔ ye ɖo na do alɔ yeɖee ɖi nɔvinɔvi ɖɔhun.
Mɛ ɖokpoɖokpo sixu tuun ɖɔ acɛ, su su kpo sisi ɖee kpo xo e ɖɔ ɖò gbe ta elɔ mɛ ɔ nyi eɖesunɔ sin nu ma ɖe nuɖe kpo ɖi: akɔta, sun nu, nyɔnu, gbɛ e nɔ do e, sinsɛn, nu e lin do toxo wu e, alo linlin ɖevo see b'ɛ nyi to mɛtɔn lɛ alo gbɛ tɔ lɛ tɔn, dɔkunjijɛ, lee e ji mɛ gbɔn e kpodo nu ɖevoɖevo nɛ lɛ kpan.
Mɔ ɖokpo ɔ, e ɖo na kpɔn do tuto ee e ze jijɔn ayi ɖo to e mɛ e gosin e wu ɖo toxoɖiɖo sin alinu, sɛn e ji to ɔ jijɔn e kpodo sɛn gbɛ ɔ tɔn ɖee ɖɔ nu do to ɔ nu e wɛ a, ɖó to enɛ ɔ ko jɛ ɛɖee si alo e kpo ɖo mɛkannu, alo acɛkpikpa tɔn ma yi haɖéji wu a.
Gbɛtɔ ɖokpoɖokpo ɖo na mɔ gbɛ bo nɔ eɖesu si lo bo na lɛ nyi eɖee.
E sɔ ɖo na hɛn meɖe ɖo mɛkannu alo mɛɖɛ ǎ; mɛkannuninɔ kpodo mɛɖe kpo ɖo alɔ lɛ bi mɛ ɔ sɔ ɖe ǎ.
Gbɛtɔwikukɔn alo ya do nu mɛ kpodo adakacomɛwu kpo sɔ ɖo na ɖe ǎ.
Gbɛtɔ ɔ nusisi wɛ ɖo na nyi ɖo fi bi.
Acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛ bi na ɖo lo bo na nɔ nyi sɛn ɖokpo ɔ; mɔ ɖokpo ɔ mɛɖe na yi gbe nu walɔ e na ɖe mɛ kpo alo ɖee nyi wuɖozɔnumɛ tɔn kpo e lo bo na wa gba sɛn e do ɖo fi e ǎ.
Enyi mɛɖe mɔ ɖɔ e yi acɛ e nyi etɔn bɔ sɛn dodo ee ɖoɔ nu do to tɔn nu ɔ n'ɛ ɔ, e hɛn ɔ e na ylɔ hwɛ ɖo to tɔn mɛ.
E ɖo na ya mɛɖe sin to tɔn mɛ alo e na wli i alo e na su i do ganmɛ ɖo nuɖe kpoun wu ǎ.
E ɖo dandanmɛ bɔ e na se nu ee mɛɖe wa é ɖo hwɛɖɔxɔsa ɖo togumɛ kpa a kwɛɖɔxɔsa enɛ ɔ wɛ ɖo na ɖɔ acɛ e nyi etɔn lɛ é kpodo nu è ɖe na wa lɛ é kpo; mɔ ɖokpo ɔ fi enɛ ɔ wɛ e na ɖɔ nu e wu e ylɔ hwɛ ɛ é ɖé.
E ɖo na ba do nu mɛ ɖi lee jlo mɛ gbɔn e gbɔn xo e kun kpla. Gbɛzinzan mɛtɔn, hɛnnu mɛtɔn, xɔ mɛtɔn alo wɛn mɛtɔn lɛ é ǎ. Mo ɖokpo ɔ e ka ɖɔ na dɔ winnya mɛ bo lɛ kɔn wi mɛtɔn ǎ. Acɛ e nyi gbɛtɔ tɔn e ɖó hwlɛn mɛ ɖo ali enɛ ɔ nu.
Gbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na lɛn nu nu é jlo e kpɔ́n bo d'ayimɛ lobo lɛ sɛ̀n nu e jlo e. Acɛ enɛ ɔ wɛ zɔn bɔ tɔn lɛ lɛ ɖo togunmɛ alo kwɛnkwɛnmɛ gbɔn alɔkpa lɛ bi mɛ ɖi: nunyɛyiyi, walɔ kpo yɛhwɛ sin alinu kpo.
Gbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na lin nù é do nuwu bo ka na ɖɔ xo; hǔn mɛɖe ɖo na van nukun dó mɛɖe ǎ. Mɔ dokpo ɔ, mɛ bi ɖo acɛ bo na se bo jlá nù é ɖo jijɛ wɛ ɖo to ɔ mɛ kpo togudo lɛ é kpo. E hɛn wlɛnwin ɖebu ɔ, é na ba bo do se na.
Gbɛtɔ bǐ ɔ, togunɖemɛ wɛ é ɖe. Enɛ ɔ wu o, nuɖe na do tagba n'i ɖo akwɛlinu, lanmɛ na nɔ ganji k kpodo nunywɛ na ɖo kpo sin alinu ǎ; nu enɛ ɔ wɛ na zɔn bɔ é na tɔ́n nyi. Amɔ kan e van wɛ to ɔ ɖe e kpodo nuwaɖokpo e ɖo toɖeetoɖee kpan sin tɛntin gbɔn tuto e ze ɖo te é kpo to ɔ sin dɔkun lɛ kpo wɛ na zɔn bɔ e na mɔ.
Gbɛtɔ bǐ ɖo acɛ bo na ɖo gbɔjɛhwe nu kpodo ayiɖeɖ'ayi sin hwenu kpan Ganxuxo nabiɖe wɛ é ɖó na wa azɔ na. E ɖo na yi azɔgbɔjɛ hwɛhwɛ bɔ gbɔjɛ enɛ mɛ ɔ, e ka ɖo na nɔ sun akwɛ ɛ.
Gbɛtɔ bǐ ɖo na ba tuto gbɔn nukɔnyiyi hɛnnu e mɛ ɖe e kpodo gbɛ ɔ bǐ kpan sin alinu bonu acɛ, sisi kpo jlokokonunɔ e xó e ɖɔ ɖɔ wema elɔ mɛ ɔ ni nɔ xwiji.
Yoɖè, kplekpleɖè, gbɛtɔ goɖokponɔɖè na yi huzu nu e ɖɔ do wema elɔ mɛ e ɖo alɔ tɔn ji bo na mɔ̀ tɛn bo ɖe walɔɖe alo ayiɖe tɔn ee na zɔn bɔ e na mɔ tɛn bo do kpo acɛ, sisi kpodo jlokokɔnunɔ ee xo e ɖɔ ɖo fi e bo hɛn gba ǎ.


text:
Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ: Mɛ Alɔkpa Tɛ Mǐ ka Nyí?
Mǐ gosin akɔ vovo lɛ mɛ bo gosin fí vovo lɛ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖò bǔ, bo ɖò nǔ ɖokpo ɔ lɛ nya wɛ. Nǔ e nɔ mya nukún nú mǐ hú nǔ lɛ bǐ é wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ kpa susu nú Jehovah, Mawu e ɖó Biblu kpo nǔ lɛ bǐ kpo é. Mǐ nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ dó xwedó afɔdomɛ Jezu Klisu tɔn, bɔ mǐ nɔ lɛ́ gó ɖɔ è nɔ ylɔ mǐ ɖɔ Klisanwun lɛ. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ zán hwenu dó d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ hwɛhwɛ, bonu ye na kplɔ́n nǔ dó Biblu kpo Axɔsuɖuto Mawu tɔn kpo wu. Ðó mǐ nɔ ɖekúnnu, alǒ nɔ ɖɔ xó dó Jehovah Mawu kpo Axɔsuɖuto tɔn kpo wu wutu ɔ, è tuùn mǐ ɖɔ mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ.
Kije nǔ e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jí lɛ é kpɔ́n. Kplɔ́n nǔ gègě dó mɛ alɔkpa e mǐ nyí é kpo nǔ e mǐ ɖi nǔ na lɛ é kpo wu.


text:
Xó ɖébú ɖé jló mi ɔ mi síwú kanbyɔ ɖò Kplékplé é lɔ mɛ. Fíwɛ mi ná mɔ àlɔdó lɛ bí ɖè.
Kplé mi tɔ tìntɛnngbe ɔ wɛ : nú mi nyí tìtòtɔ sùpípù tɔn ɔ, nyɔwlántɔ sùpípù tɔn ɔ, bɔ mi jló ná bàdò nú ɖê yè nɔ zán sùpípù gbɔn ganjí ɔ, fíwɛ mi xúxú àfɔ ɖó…
Nú dìn wɛ mi jó ná jɛ àzɔ wá kpó sùpípù kpó wɛ ɔ, é jɛ ɖɔ mi ni xúxú àfɔ dó fí bó ná nyìkɔ ɖò àgùn é lɔ mɛ (é ɖò kwɛ ɖé jí a). Agùn é lɔ sín jìjɛ wá xɔ kwɛ, mi kàn xó lɛ bí sè, mi ná mɔ àlì tɛmɛtɛm bó mɔ àgbɔn.
Agùn é lɔ nɔ jɛ gànjí. Cóhwɛ mi ná sɛ wɛn dó ɔ, mi kɛnklɛn bó xó é kò ɖɔ ɖáyi lɛ, cóhwɛ jɛ nú vlankàn jì. Mi dógán bó kíjé xóxòkplé é lɔ (ɖò tá jí ɔ FAQ lɛ)
- Núkɔn yìyì kpódó wàlɔblóɖó kpó
- Sùpípù 1.7 , 1.7.2
- Sùpípù 1.6
- Sùpípù 1.5
- Sùpípù 1.4
- Kpintàn sùpípù tɔ ɖó kléwunmɛ
- Sùpípù 1.3
- Mi bló wàlɔblóɖó


text:
A ka jló na xà xota elɔ ɖò %% mɛ à?
Ɛɛn
Eǒ
Wema kpo Alɔnuwema Biblu Kplɔnkplɔn Tɔn lɛ Kpo
Kplɔ́n xota Biblu tɔn lɛ ɖebɔdoɖewu kpo alɔdo wema kpo alɔnuwema elɔ lɛ e a sixu yí é tɔn kpo.
Wuvɛ̌ Mimɔ ka Na Wá Nɔte À?
Etɛ ka Na Zɔ́n Bɔ Xwédo ɖé Na Nɔ Awǎjijɛ Mɛ?
Mɛ̌ Sín Acɛ Glɔ Gbɛ̀ ɔ ka Ɖè?
Etɛ A ka Nɔ Lin Dó Sɔgudo Wu?
Etɛ A ka Nɔ Lin Dó Biblu Wu?
Wɛnɖagbe ɖé sín Mawu Gɔ́n!
Tàn Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce
Mɛ Ɖè Tɛ lɛ ka ɖò Jlǒ Jehovah Tɔn Wà Wɛ ɖò Égbé?
Alì é Nɔ Yì Gbɛ̀ Mavɔmavɔ É--A Ko Mɔ Ɛ À?
Ɖǒtó Mawu bo Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔ́ Yi
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.


text:
A ka jló na xà xota elɔ ɖò %% mɛ à?
Ɛɛn
Eǒ
Xà alǒ yǐ La Tour de Garde kpo Réveillez-vous! mǐtɔn yaɖeyaɖe lɛ kpo, kpodo nǔ ɖevo e ɖò dò lɛ é kpo ɖò Ɛntɛnɛti jí.
Wuvɛ̌ Mimɔ ka Na Wá Nɔte À?
Etɛ ka Na Zɔ́n Bɔ Xwédo ɖé Na Nɔ Awǎjijɛ Mɛ?
Mɛ̌ Sín Acɛ Glɔ Gbɛ̀ ɔ ka Ɖè?
Etɛ A ka Nɔ Lin Dó Sɔgudo Wu?
Etɛ A ka Nɔ Lin Dó Biblu Wu?
Wɛnɖagbe ɖé sín Mawu Gɔ́n!
Tàn Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce
Mɛ Ɖè Tɛ lɛ ka ɖò Jlǒ Jehovah Tɔn Wà Wɛ ɖò Égbé?
Alì é Nɔ Yì Gbɛ̀ Mavɔmavɔ É--A Ko Mɔ Ɛ À?
Ɖǒtó Mawu bo Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔ́ Yi
Some updates made to digital publications may not yet appear in the printed editions.


text:
Jawan Jaan E Jaan lyrics
Recent and popular Tag cloud - Mp3SongsPk.info: Free Download Jawan Jaan E Jaan mp3 song, Jawan Jaan E Jaan song play, online play Jawan Jaan E Jaan song, listen Jawan Jaan E Jaan songs, Jawan Jaan E Jaan lyrics, Jawan Jaan E Jaan play song, Jawan Jaan E Jaan mp3 song, play online Jawan Jaan E Jaan , free Jawan Jaan E Jaan lyrics, Jawan Jaan E Jaan listen. Free Download Jawan Jaan E Jaan mp3 song, Jawan Jaan E Jaan song lyrics, Jawan Jaan E Jaan hindi lyrics, Jawan Jaan E Jaan download song lyrics, Free download Jawan Jaan E Jaan mp3 song lyrics, Jawan Jaan E Jaan mp3 song listen online, Jawan Jaan E Jaan mp3 song play online, Jawan Jaan E Jaan full mp3 song, Jawan Jaan E Jaan complete lyrics, Jawan Jaan E Jaan bollywood mp3 song, Jawan Jaan E Jaan hindi bollywood song, Mp3 song Jawan Jaan E Jaan free play online, Jawan Jaan E Jaan hindi bollywood play online, Jawan Jaan E Jaan songspk, Download full Jawan Jaan E Jaan mp3 lyrics, Songspk Jawan Jaan E Jaan , Hindi bollywood song Jawan Jaan E Jaan play online, Jawan Jaan E Jaan free mp3 song listen online, Hindi mp3 Jawan Jaan E Jaan bollywood songs


text:
Mɛni Ji Biblia Mli Nikasemɔ?
Yehowa Odasefoi eto Biblia mli nikasemɔ he gbɛjianɔ ni amɛkɛ mɛi feɔ. Nikasemɔ lɛ haa anáa sanebimɔi nɛɛ kɛ ekrokomɛi ahetoo:
Namɔ ji Nyɔŋmɔ?
Ani Nyɔŋmɔ susuɔ mihe lɛɛlɛŋ?
Te mafee tɛŋŋ mawaje migbãlashihilɛ lɛ?
Te mafee tɛŋŋ maná miishɛɛ yɛ shihilɛ mli?
Kɛ́ okwɛ shishigbɛ nɛɛ, obaana saji ni mɛi fɔɔ bimɔ yɛ Biblia mli nikasemɔ ni wɔkɛ mɛi feɔ lɛ he, kɛ amɛhetoi.
Te ato Biblia mli nikasemɔ lɛ he gbɛjianɔ aha tɛŋŋ? Wɔkɔɔ sane ko tamɔ “Nyɔŋmɔ“ loo “gbãla“ kɛkɛ lɛ wɔpɛi Biblia mli ŋmalɛi srɔtoi ni kɔɔ sane lɛ he lɛ amli. Kɛ́ wɔkɛ to he nakai lɛ, wɔnaa nɔ ni Biblia muu lɛ fɛɛ kɛɔ yɛ sane lɛ he, ni kɛtsɔ no feemɔ nɔ lɛ, wɔŋmɛɔ Biblia lɛ gbɛ ni lɛ diɛŋtsɛ ekɛ esshishinumɔ haa.
Bɔni afee ni wɔnu Biblia lɛ shishi lɛ jogbaŋŋ lɛ, wɔkɛ wolo ni ji Mɛni Biblia lɛ Tsɔɔ Diɛŋtsɛ? lɛ kaseɔ Biblia lɛ. Wolo nɛɛ tsɔɔ nɔ diɛŋtsɛ ni Biblia lɛ kɛɔ yɛ saji tamɔ Nyɔŋmɔ, Yesu, wɔwɔsɛɛ, kɛ saji krokomɛi ahe lɛ mli jogbaŋŋ.
Kɛ́ afee Biblia mli nikasemɔ lɛ, shika enyiɛ aheɔ? Afeɔ nikasemɔ lɛ yaka, ni abiii ni mɔ ko awo nibii ni akɛfeɔ nikasemɔ lɛ ahe nyɔmɔ.
Bei enyiɛ nikasemɔi lɛ eko fɛɛ eko heɔ? Mɛi saŋŋ ŋɔɔ ŋmɛlɛtswaa kome loo nɔ̃ daa otsi ni wɔkɛ amɛ kaseɔ Biblia lɛ. Shi nikaselɔ lɛ ji mɔ ni baatsɔɔ bei abɔ ni ebaasumɔ ni nikasemɔ lɛ aye. Wɔbaafee nikasemɔ lɛ yɛ obe he gbɛjianɔtoo naa.
Kɛ́ mibi koni akɛ mi abaafee Biblia mli nikasemɔ lɛ, mɛni abaafee? Kɛ́ obi koni akɛ bo abakase Biblia lɛ, abaaha Yehowa Odasefonyo ko abasra bo yɛ he ni obaatsɔɔ, kɛ be ni baahi aha bo. Mɔ lɛ baaŋɔ minitii fioo kɛtsɔɔ bo bɔ ni wɔfeɔ nikasemɔ lɛ wɔhaa. Kɛ́ oná he miishɛɛ lɛ, obaanyɛ obi koni ebatsa nikasemɔ lɛ nɔ.
Kɛ́ mikpɛlɛ ni akɛ mi bɔi nikasemɔ lɛ, ani esa akɛ doo matsɔ Odasefonyo? Dabi. Yehowa Odasefoi yɛ he miishɛɛ akɛ amɛbaaye amɛbua mɛi kɛkase Biblia lɛ, shi wɔnyɛɛɛ mɔ ko nɔ akɛ ekɛ ehe abadɔmɔ wɔ. No najiaŋ lɛ, wɔjɛɔ bulɛ mli wɔkɛ mɛi susuɔ nibii ni Biblia lɛ kɛɔ lɛ ahe. Ejaakɛ wɔle akɛ mɔ fɛɛ mɔ yɛ hegbɛ ni ehalaa nibii ni ebaasumɔ ni ehe eye.—1 Petro 3:15.