text:
Nǔ E Wu Jlɛjininɔ Kpó Ðò Taji É
“Nǔwaɖójlɛ̌jí ɔ, nùnywɛtɔ́ lɛ sí wɛ è nɔ mɔ ɖè.”
HAN LƐ: 38, 69
1, 2. Etɛwu Mawu ka wá gbɛ́ nya e ko nɔ jlɛ̌ jí kpɔ́n é ɖé? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)
HWENU e Axɔsu Sawulu jɛ axɔsu ɖu jí é ɔ, é nyí mɛɖé bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí bɔ mɛ bǐ nɔ sí i. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Amɔ̌, táan kpɛɖé gudo ɔ, é wà goyiyi sín nùɖé lɛ. Ee gbeyiɖɔ Mawu tɔn Samuwɛli ma yawu wá Gilugalu ǎ é ɔ, Sawulu jɛ akpɔ̀ mɔ jí. Filisitɛ́ɛn lɛ ɖò nǔ sɔ́ wɛ bo na fun ahwan, bɔ Izlayɛli-ví lɛ ɖò hinhɔn jó Sawulu dó wɛ. É na ko lin ɖɔ, ‘Un ɖó na wà nùɖé dìn tlolo.’ Enɛ wu ɔ, é xwlé vɔsanú ɖé Mawu, é ka ɖó acɛ tɔn ǎ. Nǔ enɛ hun xomɛ nú Jehovah ǎ.
2 Hwenu e Samuwɛli wá Gilugalu é ɔ, é gbɛ́ nǔ nú Sawulu. Sawulu yí gbè nú nǔgbɛnúmɛ ɔ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ba hwɛjijɔ lɛ, bo tɛnkpɔn bá sɔ́ kplá kɔ nú mɛ ɖevo, lobo hu tɛ́ nú nǔ nyanya e é wà é. (1 Sam. 13:10-14) Enɛ zɔ́n bɔ nǔ nyanya ɖé lɛ jɛ ɖebɔdoɖewu, bɔ gudo mɛ ɔ, Sawulu hɛn axɔsuzinkpo tɔn bú, bɔ nylahú bǐ ɔ, nǔ tɔn sɔ́ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ. (1 Sam. 15:22, 23) Gbɛzinzan Sawulu tɔn nyɔ́ ɖò bǐbɛ̌mɛ có, lee é wá fó gbɔn é nyla tawun.
3. (a) Etɛ mɛ gègě ka nɔ lin dó jlɛjininɔ wu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ sín xósin è ka ɖó na ba dò na?
3 Ðò agbahwlɛnhwlɛn sín gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na ɖè emiɖée xlɛ́ bo na dó sixu yì nukɔn. Mɔ̌ wiwa nɔ zɔ́n bɔ ye sɔ́ nɔ nɔ jlɛ̌ jí ɖebǔ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, fímuɖetɔ́ntɔ́ nukúnɖeji e wá huzu toxóɖɔtɔ́ é ɖé ɖɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Jlɛjininɔ sín xó ɖě kàn nyɛ ǎ, un ɖi ɖɔ é kún ka na kàn mì kpɔ́n ó.” Amɔ̌, etɛwu jlɛjininɔ ka kpó ɖò taji? Etɛ ka nyí jlɛjininɔ? Etɛ é ma ka nyí ǎ? Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí, enyi ninɔmɛ lɛ vɛwǔ alǒ mɛ ɖevo lɛ ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ gbɔn? Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ xósin nùkanbyɔ wè nukɔntɔn lɛ tɔn. Xota e bɔ d’ewu é na na sìnkɔn nú nùkanbyɔ atɔngɔ ɔ.
ETƐWU JLƐJININƆ KA ÐÒ TAJI?
4. Etɛ a ka sixu ylɔ ɖɔ goyiyi sín nǔ?
4 Biblu ɖè vogbingbɔn e ɖò jlɛjininɔ kpo goyiyi kpo tɛntin é xlɛ́. (Xà Nùnywɛxó 11:2.) Davidi wà nùnywɛnú bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni “hɛn [emi] ɖò goyiyi sí.” (Ðɛh. 19:14) Etɛ ka nyí “goyiyi”? Nú è na tinmɛ ɔ, enyi mɛɖé ma yì agbɔ̌n jí ǎ alǒ syɛn ta bo wà nǔ e sín acɛ è ma na ɛ ǎ é ɖé hǔn, goyiyi sín nǔ wɛ è wà nɛ. Ðó hwɛhuhu sín gǔ e mǐ ɖu é wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ wà goyiyi sín nǔ hweɖelɛnu. Amɔ̌, lee kpɔ́ndéwú Axɔsu Sawulu tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, enyi mǐ nɔ ba na jɛ nukɔn ɖò nǔ bǐ mɛ ɔ, é lín oo, é yá oo, mǐ kpo Mawu kpo na gblé jɛn wɛ. Ðɛhan 119:21 ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “A nɔ gblɔ́n adǎn [alǒ ‘gbɛ́ nǔ,’ nwt] nú gbɛtɔ́ goyitɔ́.” Etɛwu é ka nyí mɔ̌?
5. Etɛwu goyiyi ka nyla tawun?
5 Nǔwiwa goyiyi tɔn lɛ nyla hú nǔ e è ma tuùn ǎ bo wà nyì dò lɛ é. Nukɔntɔn ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo é ɔ, mǐ kpa susu nú Jehovah ɖɔ é wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ mǐtɔn ǎ nɛ. Wegɔ ɔ, enyi mǐ wà nǔ zɛ acɛ e mǐ ɖó é wu ɔ, mǐ na ɖibla dɔn tagba wá mǐ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin. (Nùx. 13:10) Bɔ atɔngɔ ɔ, enyi é wá jɛ wɛn ɖɔ mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo ɔ, mǐ sixu ɖu winnya. (Luk. 14:8, 9) Nǔwiwa kpo goyiyi kpo nɔ kplá mɛ yì fí ɖagbe ɖé ǎ. Ði lee Mawuxówema ɔ xlɛ́ gbɔn é ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí nǔ e sɔgbe bɔ è na wà hwebǐnu é.
ETƐ LƐ JLƐJININƆ KA NƆ BYƆ?
6, 7. Etɛ ka nɔ nyí mɛɖesɔhwe? Nɛ̌ é ka cá kàn xá jlɛjininɔ gbɔn?
6 Jlɛjininɔ nyí jijɔ ɖé bo cá kàn xá mɛɖesɔhwe tawun. Ðò Biblu mɛ ɔ, mɛɖée sísɔ́ hwe wɛ nyí ɖɔ è ni ma nɔ yigo alǒ nɔ mɔ mɛɖée ó. (Fili. 2:3) Ðò kpaà mɛ ɔ, mɛ e nɔ sɔ́ éɖée hwe é ɖé nɔ lɛ́vɔ nɔ jlɛ̌ jí, nɔ kpéwú bo nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó nǔwukpikpé tɔn lɛ kpo nǔ e é wà lɛ é kpo wu, bo nɔ yí gbè nú nùwanyido tɔn lɛ, lobo nɔ yí gbè nú wěɖexámɛ lɛ kpo wlɛnwín yɔyɔ̌ lɛ kpo. Mɛɖesɔhwe nɔ hun xomɛ nú Jehovah tawun.
7 Ðò Biblu mɛ ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni mɔ dò nú nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ bo tuùn dogbó mǐtɔn lɛ. Ðò Glɛkigbe dòdó ɔ mɛ ɔ, é cí ɖɔ lee nùtuùntuùn enɛ ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é jí wɛ è tɛɖɛ̌.
8. Linlin alǒ zinzan tɛ lɛ ka sixu gb’akpá nú mɛ ɖɔ è kún ɖò jlɛ̌ jí ó?
8 Hwetɛnu mǐ ka sixu jɛ nǔ lin jí alǒ nǔ wà jí kpo jlɛjimanɔ kpo? Akpágbánúmɛ sín wuntun ɖé lɛ ɖíe. Mǐ sixu jɛ mǐɖesunɔ alǒ wǔjɔmɛ mǐtɔn lɛ ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ jí zɛ xwé wu. (Hlɔ. 12:16) Mǐ sixu jɛ ayi mɛ lɛ tɔn dɔn wá mǐɖesunɔ jí jí ɖò ali e ma sɔgbe ǎ lɛ é nu. (1 Tim. 2:9, 10) Alǒ mǐ sixu jɛ wusyɛn dó lanmɛ nú nùwalɔ ɖé lɛ jí, ɖó tɛn e mɛ mǐ ɖè é, mǐ yì hǎ mɛ, alǒ linlin mǐɖesu tɔn lɛ kpowun wutu. (1 Kɔ. 4:6) Hwɛhwɛ ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ gbɔn mɔ̌ é ɔ, mǐ tlɛ sixu nɔ ma ɖ’ayi wu ɖɔ mǐ ko jó jlɛjininɔ dó bo ko ɖò gò yí wɛ.
9. Etɛ ka sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye huzu goyitɔ́? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.
9 Mǐ mɛ bǐ wɛ sixu gɔn jlɛ̌ jí nɔ hwenu e mǐ jó jlǒ agbaza tɔn lɛ dó bɔ ye ɖu ɖò mǐ jí é. Cejɛnnabi, nukúnkɛ́n, kpo xomɛsin syɛnsyɛn kpo ko sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye wà nǔ kpo goyiyi kpo. Mɛ e xó Biblu ɖɔ é ɖé lɛ, ɖi Abusalɔmu, Oziyasi, kpo Nabukodonɔzɔ́ɔ kpo, jó yeɖée dó nú azɔ̌ agbaza tɔn mɔhun lɛ, bɔ Jehovah li fɛn nú ye ɖó goyiyi yetɔn wu.
10. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú hwɛ ɖiɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.
10 Amɔ̌, hwɛjijɔ e sixu zɔ́n bɔ mɛɖé gɔn jlɛ̌ jí nɔ é ɖevo lɛ tíìn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó tan Biblu tɔn e ɖò Bǐbɛ̌mɛ 20:2-7 kpo Matie 26:31-35 kpo mɛ lɛ é jí. Jlǒ hwɛhuhu tɔn lɛ wɛ ka sísɛ́ Abimɛlɛki kpo Piyɛ́ɛ kpo bɔ ye wà nǔ e cí goyiyi sín nǔ ɖɔhun lɛ é à? Abǐ ye mɔ dò nú nǔ lɛ bǐ ǎ alǒ nɔ acéjí ǎ wutu wɛ à? Ðó mǐ sixu tuùn nǔ e ɖò ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ é ǎ wutu ɔ, nùnywɛ kpo wanyiyi kpo sín nǔ wɛ é na nyí ɖɔ mǐ ni nyì alɔ nú gbeta lɛ kɔn wiwa dó nǔ e sísɛ́ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye wà nùɖé é wu.
GBEYIYI NÚ TƐN E MƐ MǏ ÐÈ É
11. Kancica tɛ ka ɖò jlɛjininɔ kpo gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é kpo tɛntin?
11 Nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é jí wɛ jlɛjininɔ nɔ bɛ́sín. Ðó Jehovah nyí Mawu ɖé bo nɔ nɔ tuto jí wutu ɔ, é sɔ́ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó tɛn ɖé mɛ alǒ fí ɖé ɖò xwédo tɔn mɛ. Mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó azɔ̌ tɔn ɖò agun ɔ mɛ, amɔ̌, mǐ bǐ sín hudo wɛ è ɖó. Jehovah gbɔn fɛ́nú tɔn gblamɛ bo na nùnina, alǒ nǔwukpikpé ɖé lɛ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo. Mǐ sixu zán ye dó kpa susu n’i lobo dó wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ. (Hlɔ. 12:4-8) Jehovah ɖè nǔjikpɔntɔ́ sín azɔ̌ nú mǐ, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ é wlí yɛ̌yi nú mǐ, é ɖeji dó mǐ wu, bo ka lɛ́ byɔ nǔ ɖò mǐ sí.
12, 13. Enyi tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, etɛwu é ma ka ɖó na kpaca mǐ ǎ?
12 É ɖò mɔ̌ có, tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nyí tɛgbɛnú ǎ. É sixu wá ɖyɔ. Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, éɖokponɔ wɛ ɖò kpɔ́ xá Jehovah. (Nùx. 8:22) Enɛ gudo ɔ, é d’alɔ bɔ è dá nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ, wɛkɛ ɔ, bɔ gbɛtɔ́ lɛ wá sú ta na. (Kolo. 1:16) Amɔ̌ nukɔnmɛ ɔ, Jezu wà azɔ̌ ɖevo ɖò ayikúngban jí; jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, é nyí vǐ yɛyɛ̌ e ma kpé nǔ wu ǎ é ɖé cobo wá nyí mɛxo. (Fili. 2:7) Ðò vɔsisa sín kú Jezu tɔn gudo ɔ, é lɛkɔ yì jixwé bo nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé bo wá huzu Axɔsu nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn ɖò 1914. (Ebl. 2:9) Azɔn gudo tɔn e azɔ̌ tɔn na ɖyɔ é ka nɛ ǎ. Ðò Axɔsuɖuɖu Xwè Afatɔ́n Tɔn Jezu tɔn gudo ɔ, é na sɔ́ Axɔsuɖuto tɔn jó nú Jehovah bonu “Mawu na nyí nǔ bǐ nú mɛ bǐ.”
13 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú mǐ lɛ é na ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ɖó gbeta e kɔn mǐ wá lɛ é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a nyí tlɛnnɔ ɖ’ayǐ bo wá wlí alɔ wɛ à? A jɛ vǐ jì jí wɛ à? Ðò hwenu e a sù é ɔ, a hɛn gbɛzán towe bɔkun bo dó ta sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn ɔ mɛ wɛ à? Gbeta enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo kɔn wiwa ɖó wǔjɔmɛ tɔn lɛ kpo azɔ̌ tɔn lɛ kpo. Ninɔmɛ mǐtɔn e nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ lɛ é sixu gbló ada nú fí e mǐ na w’azɔ̌ ɖó é alǒ ɖekpo. Mɛ winnyawinnya wɛ nú we à alǒ a ko nyí mɛxo? Lanmɛ towe ɖò ganji wɛ à alǒ é nɔ yawu w’aɖawun kpɛɖé? Jehovah nɔ gbéjé lee è sixu zán mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ b’ɛ na nyɔ́ hugǎn é kpɔ́n hwebǐnu. Nǔ e ɖò jlɛ̌ jí é jɛn é nɔ byɔ ɖò mǐ sí, bɔ nǔ ɖebǔ e mǐ wà é nɔ sù nukún tɔn mɛ tawun.
14. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò ninɔmɛ ɖebǔ e mɛ mǐ na ɖè é gbɔn?
14 Jezu mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌ e è ɖè n’i lɛ é bǐ mɛ, bɔ mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò mǐ lɔmɔ̌ tɔn lɛ mɛ. (Nùx. 8:30, 31) Mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é nɔ lin ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi ɖò agun ɔ mɛ lɛ é sú ali dó emi ǎ. Ado nɔ hu i dó wǔjɔmɛ ɖevo lɛ mimɔ ɖò sɔgudo alǒ dó nukɔnyiyi mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é nɔ zán hlɔnhlɔn tɔn bǐ dó mɔ nǔ e wu azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn é ɖò taji é, lobo nɔ mɔ awǎjijɛ ɖ’emɛ, ɖó é nɔ mɔ ɖɔ Jehovah gɔ́n wɛ é gosin. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ ɖó sísí nú azɔ̌ e Jehovah ɖè nú mɛ ɖevo lɛ é alǒ tɛn e mɛ è sɔ́ ye ɖó é tawun. Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó sísí e mɛ ɖevo lɛ jɛxa é nú ye bo nɔ nɔ gudo nú ye lee é jɛ gbɔn é.
NǓ E JLƐJININƆ MA NYÍ Ǎ É
15. Etɛ jlɛjininɔ Jedenyɔ́ɔ tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?
15 Kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn ɖè nǔ e jlɛjininɔ nyí é xlɛ́ ganji tɔn. Hwenu e wɛnsagun Jehovah tɔn wá gɔ̌n tɔn azɔn nukɔntɔn é ɔ, é yí gbè ɖɔ emi kún nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ó, emi kún ka lɛ́ ɖó nǔwukpikpé e jɛxa lɛ é ó. (Hwɛ. 6:15) Ee Jedenyɔ́ɔ yí gbè nú azɔ̌ e Jehovah zɔ́n ɛ é gudo é ɔ, é tɛnkpɔn bo mɔ nukúnnú jɛ nǔ e è byɔ ɖò así tɔn lɛ é mɛ, lobo ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn. (Hwɛ. 6:36-40) Jedenyɔ́ɔ ɖi xɛsi ǎ bo lɛ́ gbó adɔ. É ɖò mɔ̌ có, é ɖó ayi te bo wà nǔ kpo nùnywɛ kpo. (Hwɛ. 6:11, 27) É gbɔn azɔ̌ e è sɔ́ n’i é sín yɛkan mɛ bo ba na nyí mɛ nukúnɖeji ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwenu e é kpéwú é ɔ, é lɛkɔ yì azɔ̌ tɔn xóxó ɔ kɔn kpo xomɛhunhun kpo.
16, 17. Enyi mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé ɖò tamɛ lin dó nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo jí wɛ ɔ, etɛ lɛ é ka nɔ hɛn dó ayi mɛ.
16 Jlɛjininɔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ kún ɖó na ba wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖevo lɛ alǒ yí gbè nú ye ó ǎ. Mawuxówema ɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ mɛ bǐ ɖɔ mǐ ni ɖò nukɔn yì wɛ. (1 Tim. 4:13-15) Enɛ ɔ ka nɔ byɔ hwebǐnu ɖɔ è ni ɖyɔ azɔ̌ mǐtɔn wɛ à? É byɔ mɔ̌ dandan ǎ. Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖò sinsɛnzɔ́ ɖebǔ e wà wɛ mǐ ɖè dìn é mɛ. Mǐ sixu kpó ɖò nǔwukpikpé e Mawu na mǐ lɛ é hɛn kpɔ́n te d’eji wɛ, bo na kpó ɖò azɔ̌ ɖagbe lɛ wà d’eji wɛ.
17 Cobonu mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé na yí gbè nú azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé ɔ, é nɔ gbéjé nǔ e azɔ̌ ɔ na byɔ ɖò así tɔn lɛ é kpɔ́n hwɛ̌. Enɛ gudo ɔ, é nɔ kpɔ́n ɖɔ ninɔmɛ emitɔn ka sixu lɔn nǔ nú emi à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ka na kpéwú bo kpé nukún dó azɔ̌ ɖevo lɛ wu, lobo ka na dovɛ̌ nú nǔ taji ɖevo lɛ ǎ à? É ka sixu sɔ́ azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn lɛ é ɖé lɛ nú mɛ ɖevo lɛ, bo na mɔ tɛn dó kpé nukún dó yɔyɔ̌ ɔ wu à? Enyi xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖokpo tɔn abǐ wè lɛ bǐ tɔn nyí eǒ hǔn, vlafo è sixu mɔ mɛ ɖevo e na kpé nukún dó azɔ̌ yɔyɔ̌ ɔ wu hugǎn é. Ðɛxixo bo gbéjé ninɔmɛ mǐtɔn kpɔ́n na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ kpo dogbó mǐtɔn lɛ kpo wu zizɛ. Jlɛjininɔ sixu sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na ɖɔ xeǒ.
18. (a) Etɛ jlɛjininɔ ka na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà hwenu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bɔ mǐ yí gbè na é? (b) Nɛ̌ Hlɔmanu lɛ 12:3 ka sɔgbe xá mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé gbɔn?
18 Enyi è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bonu mǐ yí gbè na ɔ, kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn flín mǐ ɖɔ é kún sixu kpa mǐ alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn kpo nyɔna tɔn kpo mɛvo ó. È na ɖɔ lɔ ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni “nɔ zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe [alǒ ‘jlɛjininɔ,’ nwt] mɛ ɖò Mawu [mǐtɔn] nukɔn.” (Micée 6:8) Enɛ wu ɔ, hweɖebǔnu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ lɛ nú mǐ bɔ mǐ yí gbè nú ye é ɔ, mǐ ɖó na xoɖɛ bo lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ ɖebǔ e Jehovah ɖɔ nú mǐ gbɔn Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ é jí. Mǐ ɖó na kplɔ́n bo na nɔ huzu sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ. Mi nú mǐ ni nɔ flín ɖɔ mɛɖesɔhwe Jehovah tɔn wɛ nɔ ‘sɔ́ mǐ d’aga,’ é nyí nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ ǎ. (Ðɛh. 18:35, nwt) Enɛ wu ɔ, gbɛzinzan ɖò jlɛjininɔ mɛ ɖò Mawu nukɔn na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ mɔ mǐɖée alǒ ɖè mǐɖée kpò zɛ xwé wu ǎ.
19. Hwɛjijɔ tɛ lɛ wutu mǐ ka ɖó na tɛnkpɔn bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí?
19 Mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é nɔ kpa susu e jɛxa Jehovah é n’i, ɖó é wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn kpo Nǔbǐwukpétɔ́ Wɛkɛ ɔ tɔn kpo. (Nǔɖe. 4:11) Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ tɛn e mɛ è sɔ́ mǐ ɖó ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ jɛmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖè sínsɛ́n tɔ́n. Jlɛjininɔ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ wà winnyanú ǎ, bo nɔ lɛ́ jɛhun dó bǔninɔ jí ɖò togun Jehovah tɔn mɛ. Jlɛjininɔ nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn mǐ, bɔ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó ayi te, lobɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ nyì alɔ nú nùwanyido syɛnsyɛn lɛ. Hwɛjijɔ enɛ lɛ wutu wɛ jlɛjininɔ kpó ɖò taji nú togun Mawu tɔn bǐ, bɔ mɛ ɖěɖee ka nɔ tɛnkpɔn bo nɔ ɖó jijɔ enɛ é nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. Amɔ̌, enyi è ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ ka ló? Xota e bɔ d’ewu é na xlɛ́ lee mǐ sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí ɖò ninɔmɛ e vɛwǔ lɛ é mɛ gbɔn é.


c: text/html

text:
Nukplɔnkplɔn 14
Nɛ̌ ka Gbɔn bɔ Mawu Ðó Gbɛ̌-Tuto Ðé?
1. Nɛ̌ ka gbɔn bɔ Mawu bló tuto nú Izlayɛli hwexónu tɔn?
Mawu bló tuto nú kunkan Ablaxamu tɔn bo sɔ́ ye dó huzu akɔta ɖé na lobo na ye sɛ́n lɛ. É ylɔ akɔta ɔ ɖɔ “Izlayɛli” bɔ akɔta enɛ ɔ ɖokponɔ géé wɛ nɔ kpé nukún dó sinsɛn nugbǒ ɔ biblo kpo xó tɔn kpo wu. (Psaume 147:19, 20) Hǔn gbɛtɔ́ akɔta lɛ bǐ tɔn sixu ɖu lè gbɔn Izlayɛli gblamɛ.—Xà Genèse 22:18.
Mawu ɖè Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na nyí kúnnuɖetɔ́ tɔn lɛ. Tàn yetɔn ɖè lee tónúsíse nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ nɔ hɛn lè wá nú gbɛtɔ́ lɛ sɔ́ ɔ xlɛ́. (Deutéronome 4:6) Enɛ wu ɔ gbɔn Izlayɛli-ví lɛ gblamɛ ɔ, mɛ ɖevo lɛ sixu kplɔ́n bo tuùn Mawu nugbǒ ɔ.—Xà Isaïe 43:10, 12.
2. Nɛ̌ ka gbɔn bɔ Klisanwun nugbǒ lɛ nyí tuto blona?
É wá jɛ hweɖenu bɔ Izlayɛli hɛn fɛ́nú Mawu tɔn bú bɔ Jehovah sɔ́ agun Klisanwun tɔn dó ɖyɔ akɔta enɛ na. (Matie 21:43; 23:37, 38) Dìn ɔ, ɖò tɛn Izlayɛli-ví lɛ tɔn mɛ ɔ, Klisanwun nugbǒ lɛ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kúnnuɖetɔ́ tɔn lɛ ɖɔhun.—Xà Mɛsɛ́dó 15:14, 17.
Jezu bló tuto nú ahwanvu tɔn lɛ bonu ye na jla Mawu xó bo lɛ́ hɛn gbɛtɔ́ sín akɔta lɛ bǐ mɛ zun ahwanvu lɛ. (Matie 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Azɔ̌ elɔ mya nukún hú gbeɖé kpɔ́n dìn e gbɛ̀ elɔ xwè vivɔ gbé ɔ. Azɔn nukɔn tɔn ɖíe ɖò hwenuxó gbɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ bɔ Jehovah dɔn gbɛtɔ́ livi livi mɔkpan sín akɔta lɛ bǐ mɛ ɖó kpɔ́ ɖò sinsɛn biblo nugbǒ ɔ mɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9, 10) Klisanwun nugbǒ lɛ nyí tuto blona bo na nɔ na kanmɛsyɛn kpo alɔgúgɔ́ kpo yeɖee. Ðò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, ye nɔ ɖu vivǐ tuto Biblu kpinkplɔn tɔn ɖokpo ɔ ɖò kplé yetɔn lɛ hwenu.—Xà Eble lɛ 10:24, 25.
3. Nɛ̌ gbɛ̌-tuto égbé tɔn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ka bɛ́ gbɔn?
Ðò xwè 1870 lɛ mɛ ɔ, Biblu kplɔntɔ́ gbɛ́ kpɛví ɖé jɛ nugbǒ Biblu tɔn e ko bú bɔ é lin ɔ lɛ mɛ mɔ nukúnnú jɛ jí. Ye mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ Jezu bló tuto nú agun Klisanwun lɛ tɔn nú ye na jla Mawu xó ɔ, enɛ wu ɔ, ye jɛ wɛn Axɔsuɖuta ɔ tɔn jla jí gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Ðò 1931 ɔ ye sɔ́ nyikɔ e nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ é.—Xà Mɛsɛ́dó 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. Nɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ka nyí tuto blona gbɔn?
Ðò xwè kanweko nukɔn tɔn ɔ mɛ ɔ, hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ e yí gbè ɖɔ Jezu wɛ nyí Gǎn nú agun ɔ wɛ kpé nukún dó agun Klisanwun tɔn lɛ wu. (Mɛsɛ́dó 16:4, 5) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ e nyí kplékplé mɛxo nùnywɛtɔ́ lɛ tɔn ɖé ɔ wɛ nɔ kpé nukún dó agun Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn wu ɖò égbé gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. É nɔ kpé nukún dó alaxɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn wu. Alaxɔ enɛ lɛ nɔ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ, nɔ zǐn bo nɔ lɛ́ má azɔwanú e nɔ d’alɔ mɛ nú Biblu kpinkplɔn ɖò gbè hugǎn 600 mɛ. Enɛ wu ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ sixu na akɔnkpinkpan kpo ali xlɛ́ mɛ Biblu tɔn kpo agun hugǎn 100000 ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Ðò agun dokpo ɖokpo mɛ ɔ, sunnu e ɖó nùwùkpíkpé ɖé lɛ é nɔ w’azɔ̌ ɖi mɛxo agun tɔn kabǐ nukúnkpénùwùtɔ́ lɛ. Sunnu enɛ lɛ nɔ kpé nukún dó agun Mawu tɔn wu kpo wanyiyi kpo.—Xà 1 Piyɛɛ 5:2, 3.
Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nyí tuto blona bo na dó jla wɛnɖagbe ɔ bo hɛn mɛ lɛ huzu ahwanvu lɛ. Mǐ nɔ jla Mawu xó ɔ sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè mɛsɛ́dó lɛ ɖɔhun. (Mɛsɛ́dó 20:20) Mǐ nɔ lɛ́ xwlé Biblu kpinkplɔn gbɛtɔ́ ayi ɖagbenɔ e yí wǎn nú nugbǒ ɔ lɛ é. Amɔ̌, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nyí gbɛ̌-tuto ɖé kpowun ǎ. Mǐ nyí xwédo e ɖó Tɔ́ wanyiyinɔ ɖé é. Mǐ nyí nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e nɔ wlíbò nú mǐɖee lɛ é. (2 Tɛsalonikinu lɛ 1:3) Mɛ Jehovah tɔn lɛ wɛ nyí xwédo awǎjijɛnɔ hugǎn e ɖò ayikúngban jí é ɖó ye wɛ nyí tuto blona bo na hɛn xomɛhunMawu bo d’alɔ mɛ ɖevo lɛ.—Xà Psaume 33:12; Mɛsɛ́dó 20:35.
Kplɔ́n Nǔ Ɖevo Lɛ
MƐ ÐÈ TƐ LƐ KA ÐÒ JLǑ JEHOVAH TƆN WÀ WƐ ÐÒ ÉGBÉ?
Mɛ Alɔkpa tɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nyí?
Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn nabi wɛ a ka tuùn? Etɛ a ka tuùn tawun dó mǐ wu?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mawu Ni Dó nú Ayi E A Ðó Te É
XÓ ENƐ lɛ ɔ, Davidi e nɔ Izlayɛli hwexónu tɔn é wɛ ɖɔ dó kpa nyɔnu e wá kpé è é. Nyɔnu ɔ nɔ nyí Abigayilu. Etɛ ka sísɛ́ Davidi bɔ é kpa ɛ? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu kpɔ́ndéwú tɔn sín lè gbɔn?
Davidi kpé nyɔnu xwési enɛ hwenu e é ɖò hinhɔn nú Axɔsu Sawulu wɛ é. Abigayilu nyí Nabalu e jɛ dɔkun bo nɔ nyì lɛngbɔ̌ tɔn tobutobu lɛ ɖò sókan e ɖò tofɔligbé Judáa tɔn é mɛ é sín asì. Davidi kpo mɛ tɔn lɛ kpo “cí ahohó ɖɔhun” nú lɛngbɔnyitɔ́ Nabalu tɔn lɛ kpo lɛngbɔkpó tɔn lɛ kpo. Davidi wá sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ dó Nabalu ɖɔ “é ɖó nùɖé ɖò finɛ” bɔ é nyí nùɖuɖu hǔn, é ni na emi. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Nú è kpɔ́n ali e nu Davidi ko nya xɛ ɖò nǔɖokan Nabalu tɔn lɛ jí ɖè é ɔ, é ko byɔ nǔ nyì dò ǎ.
Amɔ̌ Nabalu e nyikɔ tɔn sín tinmɛ nyí “Xlonɔ,” alǒ “Gɔgɔnɔ” é wà nǔ sɔgbe kpo nyikɔ tɔn kpo. É dó gbè vɛ́sin nú Davidi, bo zun i lobo gbɛ́ nǔ e é byɔ lɛ é. Enɛ wu ɔ, Davidi sɔnǔ bo na yì dɔn tó nú Nabalu, ɖó xósin nyanya, xósin masɔgbe e é na sɛ́dó è é wu. Nabalu kpo xwédo tɔn kpo na sún sìn nǔ enɛ e é wà é tɔn.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Ee Abigayilu ɖó ayi nǔ e mɛ tamɛ ma lin kpɔ́n núwiwa asú tɔn tɔn na tɔ́n kɔ dó é wu é ɔ, é kpankɔ́n bo yawu d’afɔ xó ɔ mɛ. É byɔ Davidi kpo sísí kpo ɖɔ é ni kpɔ́n dó kancica e ɖò é kpo Jehovah kpo tɛntin é wu bo jó xó dó. É hɛn nùɖuɖu yì jó nú Davidi e na wá nyí axɔsu bɔ d’ewu é, kpo sunnu tɔn lɛ kpo kɔ́n nyì kpɔ́. Davidi wá dokú nú Jehovah ɖɔ é zán nyɔnu enɛ, b’ɛ zɔ́n bɔ emi kún wà nǔ e na zɔ́n bɔ emi na nyí hwɛhutɔ́ ɖò nukɔntɔn é ó. Davidi ɖɔ nú Abigayilu ɖɔ emi dokú nú Mawu, ɖó ayi e éyɛ Abigayilu ɔ ɖó te, bo hɛn emi ɖó te, bɔ emi ma kɔn hun kɔn nyì ayǐ ǎ é wu.—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Mǐ mɛ ɖě na ba bo na cí Nabalu ɖɔhun bo na gɔn ɖagbe e mɛ ɖevo lɛ nɔ wà nú mǐ é tuùn nú ye gbeɖé ǎ. Gɔ́ na ɔ, enyi mǐ mɔ ninɔmɛ nyanya ɖé ɖò kàn vun wɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo ɖeɖɛ. Nugbǒ ɔ, lee nǔ cí nú ɖɛhanwlantɔ́ e ɖɔ xó elɔ nú Mawu é sixu cí mɔ̌ nú mǐ lɔ: “Kplɔ́n ayi ɖò te kpo nùtuùntuùn kpo mì.”—Ðɛh. 119:66, nwt.
Mɛ ɖevo lɛ sixu ɖó ayi nùnywɛ alǒ ayi mǐtɔn e nɔ ɖò te ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ mɛ é wu. Enyi ye na bo ɖɔ tɔ́n alǒ gbɔ ɔ, lee nǔ cí nú Davidi é ɔ, é sixu cí mɔ̌ nú ye, é ɖɔ: ‘Mawu ni dó nú ayi e a ɖó te é.’


text:
ATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Mars 2016 | Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?
Xota ɖěɖee è na kplɔ́n ɖò kplé jí bɛ́sín azǎn 2gɔ́ jɛ 29gɔ́ Nùxwásun 2016 tɔn lɛ é ɖò Atɔxwɛ elɔ mɛ.
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Nǔ ka Nyí Mɔ̌ Dóó À?
Etɛ lɛ ka zɔ́n bɔ tan e ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é ka nyí nugbǒ?
XOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É
Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?
Nɛ̌ kú tɔn ka sixu hɛn lè wá nú we gbɔn?
BIBLU NƆ HUZU GBƐZÁN MƐTƆN
Nǎ Vivo kpo Awǎjijɛ kpo Mì nú Xwè Ðokpo Kpowun
1 Jaan 1:9 dó wusyɛn lanmɛ nú Alain Broggio tawun.
A ka Tuùn À?
Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, nɛ̌ è ka nɔ bló wema mlámlá lɛ bo nɔ zán gbɔn? Mɛ̌ mɛ̌ e ka sixu ko nyí “vɔsanúxwlémawutɔ́gán” ɖěɖee xó è ɖɔ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ lɛ É é?
Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi ka Ðò Gbesisɔmɛ Bo Na Bló Baptɛm À?
Nùkanbyɔ atɔn sixu d’alɔ we bɔ a na wá gbeta ɖé kɔn.
Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Nɛ̌ Mi ka Sixu Sɔnǔ nú Baptɛm Gbɔn?
Enyi a ma kudeji ɖɔ emi ko ɖò gbesisɔmɛ nú baptɛm ǎ ɔ ka ló? Alǒ, enyi a jló na bló baptɛm bɔ mɛjitɔ́ towe lɛ ka mɔ ɖɔ a ɖó na lɛ́ nɔte ɔ ka ló?
A Sixu Ð’alɔ Ðò Bǔninɔ Klisanwun Tɔn Mǐtɔn Hinhɛn Lidǒ Mɛ, Gbɔn Nɛ̌ É?
Nǔmimɔ ɖé ɖò Nǔɖexlɛ́mɛ wemata 9 mɛ bo xlɛ́ lee bǔninɔ mǐtɔn nyí nǔ taji gbɔn é.
Jehovah Nɔ Xlɛ́ Ali Togun Tɔn Ðò Gbɛ̀ Li ɔ Jí
Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ ba wɛ gbɔn?
NÙNYWƐ XÓXÓ ÐÉ NÚ GBƐZINZAN ÉGBÉ TƆN
Ado Ni Ma Hu We Ó
Jezu ɖɔ kpowun ɖɔ ado ni ma hu mɛ ó ǎ, é lɛ́ tinmɛ lee è na wà gbɔn bɔ ado ma na hu mɛ ǎ é.
Etɛ Biblu ka Ðɔ?
Ado ka ɖó na nɔ hu we dó wǔ tɔn wɛ à?


text:
NUKPLƆNKPLƆN 25
Etɛwu Mǐ ka Nɔ Gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuta ɔ Tɔn Lɛ?
Lee nyikɔ ɔ, Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ko ɖexlɛ́ gbɔn é ɔ, nùkplɔnmɛ Biblu tɔn taji e jí è nɔ ɖɔ xó dó lɛ é nɔ sɔ́ ayixa mɛtɔn ɖó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jí
Ye nyí hɔnkàn sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ tɔn ɖò xá ɔ mɛ. Finɛ wɛ è nɔ kpé nukún dó wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla wu sín. (Matie 24:14) Avɔsisɔ́ kpo ninɔmɛ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ kpo nɔ gbɔn vo nú yeɖee, amɔ̌, ye bǐ wɛ è nɔ gbá ɖó jlɛ̌ jí. Gègě nɔ ɖ’emɛ bɔ agun e nɔ zán é nɔ hú ɖokpo. Ðò xwè e wá yì lɛ é mɛ ɔ, mǐ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn afatɔ́ɔ́n donu mɔkpan (é bló mǎ ɖó zɛ̌nzɛ̌n atɔ́ɔ́n ayihɔngbe ayihɔngbe) bo na dó kpé nukún dó nukɔnyiyi e ɖó wɛ agun mǐtɔn lɛ ɖè é wu. Nɛ̌ enɛ ka sixu nyɔ́ bló gbɔn?
È nɔ gbá kpo nùnina Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá tɔn kpo. È nɔ sɛ́ nùnina enɛ lɛ dó alaxɔ mɛ bonu akwɛ ni tíìn nú agun e ɖó hudo bo na gbá alǒ jla Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖó lɛ é.
Jlǒ ɖagbenɔ e è ma nɔ sú axɔ ǎ lɛ é wɛ nɔ gbá. Tò gègě mɛ ɔ, è bló tuto nú Kplékplé Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Gbigbá Tɔn Lɛ. Gbɛ̌ta xɔgbátɔ́ kpo jlǒ ɖagbenɔ lɛ kpo tɔn nɔ gosin agun ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ ɖò tò ɖé mɛ, kaka yì gletoxo lɛ mɛ, bo nɔ d’alɔ agun lɛ bonu ye na gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yetɔn lɛ. Tò ɖevo lɛ mɛ ɔ, è nɔ ɖè Kúnnuɖetɔ́ nǔwukpétɔ́ lɛ bɔ ye nɔ kpé nukún dó Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá kpo jijla ɖó tɔn kpo wu ɖò kpɔnla e è ɖè nú ye lɛ é mɛ. Alɔnuzɔwatɔ́ nǔwukpétɔ́ gègě nɔ sɔ́ jlǒ dó wá w’azɔ̌ ɖò azɔwatɛn lɛ bǐ mɛ có, agun e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é sín mɛ wɛ nɔ sù hú ɖò mɛɖeezejotɔ́ lɛ mɛ. Gbigbɔ Jehovah tɔn kpo lee mɛ tɔn lɛ nɔ wà azɔ̌ kpo ayi bǐ kpo gbɔn ɔ kpo wɛ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ sixu wà nǔ enɛ lɛ bǐ.
Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mǐ nɔ ylɔ fí e mǐ nɔ sɛ̀n Mawu ɖè lɛ é ɖɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn?
Nɛ̌ mǐ ka nɔ wà gbɔn bo nɔ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ?
Kplɔ́n Nǔ Ɖevo Lɛ
KPLÉ LƐ
Nɛ̌ Nǔ lɛ ka Nɔ Yì Gbɔn Ðò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé Mɛ?
Kpɔ́n lee nǔ lɛ nɔ yì gbɔn é hwiɖesunɔ.
MƐ ÐÈ TƐ LƐ KA ÐÒ JLǑ JEHOVAH TƆN WÀ WƐ ÐÒ ÉGBÉ?
Nɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nɔ Bló Kplé Yetɔn lɛ Gbɔn?
A ka ko kàn lee mǐ nɔ bló kplé mǐtɔn lɛ gbɔn é byɔ hwiɖee kpɔ́n à? Mǐ ɖeji ɖɔ nùkplɔnmɛ Biblu tɔn e a na mɔ ɖò finɛ lɛ é na jiwǔ nú we tawun.


text:
ATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Mai 2017
Xota ɖěɖee è na kplɔ́n ɖò kplé jí ɖò 3-30 Juillet 2017 lɛ é wɛ ɖò Atɔxwɛ elɔ mɛ.
Alɔdido “Jonɔ lɛ” nú Ye Na “Sɛ̀n Jehovah kpo Xomɛhunhun Kpo”
Nɛ̌ mǐ ka sixu jla wɛnɖagbe ɔ mɛ ɖěɖee hɔn sín tò yetɔn mɛ, bo ma ko tuùn Jehovah ǎ lɛ é b’ɛ na na sinsɛn gbɔn?
Alɔdido Vǐ “Jonɔ lɛ” Tɔn
Nú a nyí mɛjitɔ́ e gosin jɔtɛn towe bo wá ɖò tò ɖevo mɛ é ɖé ɔ, nɛ̌ a ka sixu wà nǔ e wu a kpé é bǐ bo d’alɔ vǐ towe lɛ bonu ye na tuùn Jehovah gbɔn? Nɛ̌ mɛ ɖevo lɛ ka sixu d’alɔ gbɔn?
TAN GBƐZÁN TƆN
Tokunɔ E Un Nyí É Zɔ́n Bonu Un Gɔn Nǔ Kplɔ́n Mɛ Ðevo lɛ Ǎ
Walter Markin Markin nyí tokunɔ có, sinsɛnzɔ́ e é wá nú Jehovah Mawu é hɛn awǎjijɛ kpo lè gègě kpo wá n’i
Ma nú Wanyiyi Towe Ðekpo Ó
Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖé lɛ tín bɔ wanyiyi e ye ɖó ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɖekpo. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ wǎn e mǐ yí nú Jehovah é na fɔ́n bo na ɖò syɛnsyɛn wɛ?
“A Yí Wǎn nú Mì Hú Elɔ lɛ À?”
Jezu kplɔ́n nǔ taji ɖé Sinmɔ́ɔ Piyɛ́ɛ dó nǔ e è na sɔ́ dó tɛn nukɔntɔn mɛ é wu. Nɛ̌ mǐ ka sixu zán nùkplɔnmɛ enɛ ɔ gbɔn ɖò égbé
Lee Gayiwusi D’alɔ Nɔví Tɔn lɛ Gbɔn É
Mɛ̌ ka nyí Gayiwusi? Etɛwu mǐ ka ɖó na xwedó kpɔ́ndéwú tɔn?
Awǎjijɛ E È Nɔ Mɔ Ðò Gbɛzán E Bɔkun É ɖé Zinzan Mɛ É
Etɛ ka sísɛ́ asú kpo asì kpo ɖé bɔ ye hɛn gbɛzán yetɔn bɔkun? Nɛ̌ ye ka wà mɔ̌ gbɔn? Etɛwu gbeta e kɔn ye wá é ka hɛn awǎjijɛ wá nú ye?
DƆKUN E ÐÒ NǓ XÓXÓ SƐXWETƐN MǏTƆN LƐ É
“Kanɖodonǔwu kpo Wanyiyi kpo Gɔ́ Ayi Mǐtɔn Mɛ Hú Ð’ayǐ Tɔn”
Ðò kpléɖókpɔ́ ɖaxó 1922 tɔn gudo ɔ, nɛ̌ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka xwedó weɖéxámɛ e ɖɔ ɖɔ è ni ‘jla Axɔsu ɔ kpo Axɔsuɖuto tɔn kpo’ é gbɔn?


text:
Nukplɔnkplɔn 8
Aniwu Wɛ Nǔ Nyanya Wiwa kpo Wuvɛ̌ Mimɔ kpo ka Tíìn?
1. Nɛ̌ nǔ nyanya ka bɛ́ gbɔn?
Nǔ nyanya lɛ bɛ́ ɖò ayikúngban jí sín hwenu e Sataan ɖó adingban nukɔn tɔn ɔ. Sataan nyí wɛnsagun maɖóblɔ̌ ɖò bǐbɛ̌mɛ, amɔ̌ “é nɔte ɖò nugbǒ mɛ ǎ.” (Jaan 8:44, Biblu Wiwe lɔ—Gun Alada) É jló ɖɔ è ni sɛ̀n emi, loɔ, Mawu kɛɖɛ wɛ ka ɖó acɛ enɛ ɔ. Sataan ɖó adingban nú nyɔnu nukɔn tɔn ɔ, Ɛva, bo xlɛ́ ɛ ɖɔ emi wɛ è ɖó na setónú na hú Mawu. Adamu ɖó gbè kpɔ́ xá Ɛva bɔ ye tlitó nú Mawu. Nǔ e Adamu wà ɔ hɛn wuvɛ̌ mimɔ kpo kú kpo wá.—Xà Genèse 3:1-6, 19.
Ee Sataan kplɔ́n Ɛva ɖɔ n’i vɛtoli nú Mawu ɔ, é bɛ́ gǔ fínfɔ́n dó nǔbǐwukpétɔ́ nyínyí Mawu tɔn, alǒ acɛkpikpa tɔn e yí Aga Hugǎn ɔ jí. Mɛ gègě ɖò gbɛtɔ́ lɛ mɛ nɔ ɖó gbè kpɔ́ xá Sataan bo nɔ jló ɖɔ Mawu ni nyí Gǎn yetɔn ǎ. Enɛ wu ɔ, Sataan huzu “axɔsu gbɛ̀ elɔ tɔn.”—Xà Jaan 14:30; 1 Jaan 5:19.
2. Nùɖíɖó Mawu tɔn lɛ ka ɖó blɔ̌ wɛ à?
Azɔ̌ Mawu tɔn ɖebǔ ɖó blɔ̌ ǎ. Gbɛtɔ́ kpo wɛnsagun e Mawu bló lɛ kpo kpé nǔ wu bo na setónú nú Mawu bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu. (Deutéronome 32:4, 5) Mawu ɖó mǐ bo na mǐ mɛɖesúsínínɔ bɔ mǐ jló ɔ mǐ na wà nǔ ɖagbe alǒ nǔ nyanya. Mɛɖesúsínínɔ enɛ ɔ hun wanyiyi ɖiɖexlɛ́ Mawu sín ali nú mǐ.—Xà Jaki 1:13-15; 1 Jaan 5:3.
3. Nɛ̌ gbɔn Mawu ka lɔn bɔ wuvɛ̌ mimɔ tíìn kaka jɛ dìn?
Jehovah jó mɛ e fɔ́n gǔ dó nǔbǐwukpétɔ́ nyínyí tɔn jí lɛ dó nú hwenu ɖé. Etɛwutu? Bo na xlɛ́ ɖɔ gǎndido ɖebǔ bo na kpa acɛ Mawu mɛ vo kún sixu hɛn lè ɖè wá nú gbɛtɔ́ lɛ ó. (Ecclésiaste 7:29; 8:9) Xwè 6000 gudo ɔ, tàn gbɛtɔ́ tɔn xlɛ́ enɛ céɖécéɖé. Acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn kpéwú bo ɖè, ahwan, adanuwiwa, hwɛagɔdudó kpo azɔn kpo síìn ǎ.—Xà Jérémie 10:23; Hlɔmanu lɛ 9:17.
Gbɔn vo nú acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn ɔ, acɛkpikpa Mawu tɔn nɔ hɛn lè wá nú mɛ e nɔ setónú n’i lɛ é. (Isaïe 48:17, 18) Zaanɖé dìn ɔ, Jehovah na ɖè acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ bǐ síìn. Mɛ e jló ɖɔ acɛkpikpa Mawu tɔn ni ɖu gǎn nú ye lɛ kɛɖɛ wɛ na nɔ ayikúngban jí.—Isaïe 11:9.—Xà Daniel 2:44.
4. Ali tɛ suúlu Mawu tɔn ka hun nú mǐ?
Sataan ɖɔ ɖɔ nǔ ɖagbe e gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ sín Jehovah gɔ́n ɔ wɛ zɔ́n bɔ ye nɔ sɛ̀n ɛ. A ka jló na xlɛ́ ɖɔ adingban wɛ à? A sixu wà mɔ̌! Suúlu Mawu tɔn hun ali nú mǐ bɔ mǐ sixu xlɛ́ acɛkpikpa e gudo mǐ jló na nɔ ɖò gbɛtɔ́ kpo Mawu kpo tɔn tɛntin ɔ. Gbɛ̀ e zán wɛ mǐ ɖè é wɛ na xlɛ́ acɛkpikpa e mǐ sɔ́ ɔ.—Xà Job 1:8-12; Proverbes 27:11.
5. Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔ́ Mawu dó ɖó Axɔsu mǐtɔn gbɔn?
Mǐ sixu sɔ́ Mawu dó ɖó Axɔsu mǐtɔn enyi mǐ ba bo mɔ lobo nɔ xwedó sinsɛn nugbǒ e junjɔn Biblu jí ɔ. (Jaan 4:23) Mǐ sixu gbɛ́ acɛkpikpa Sataan tɔn enyi mǐ nɔ nɔ zɔ nú toxóɖiɖɔ kpo ahwan kpo lee Jezu bló gbɔn ɔ ɖɔhun.—Xà Jaan 17:14.
Sataan nɔ zán hlɔnhlɔn tɔn bo nɔ zé nùblibli wiwa kpo adakaxixo kpo sù. Hwenu e mǐ gbɛ́ nǔwiwa enɛ lɛ ɔ, xɔ́ntɔn kpo mɛ mǐtɔn ɖé lɛ kpo sixu cá mǐ ko kabǐ huzu kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ. (1 Piyɛɛ 4:3, 4) Enɛ wutu ɔ, nǔ e mǐ na wà ɔ kpò ɖò mǐ sí. Mǐ ka na nɔ gbɛ̌ mɛ e yí wǎn nú Mawu lɛ tɔn mɛ à? Mǐ ka na nyì sɛ́n tɔn e wanyiyi kpo nùnywɛ kpo kpé ɔ à? Enyi mǐ bló mɔ̌ ɔ, mǐ na xlɛ́ ɖɔ adingban wɛ Sataan ɖó hwenu e é ɖɔ ɖɔ mɛ ɖebǔ kún sixu setónú nú Mawu ɖò wuvɛ̌ mɛ ó é.—Xà 1 Kolɛntinu lɛ 6:9, 10; 15:33.
Wanyiyi e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ nɔ na mǐ ganjɛwu ɖɔ nǔ nyanya kpo wuvɛ̌ mimɔ kpo na vɔ. Mɛ̌ e ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖi xó enɛ lɛ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí.—Xà Jaan 3:16.


text:
ÐI NǓ YE ÐƆHUN | DAVIDI
“Mawu Mavɔmavɔ Wɛ Nɔ Na Ðuɖeji Mɛ”
DAVIDI nya éɖée wún, ɖó sɔja e kanwezun gbligbli bo gbɔn wǔ tɔn lɛ é wutu. Xɛsi ɖaxó ɖé jí wɛ ye ɖè hwenu e ye hɔn sín fí e fun ahwan ɖè wɛ ye ɖè é. Etɛ ka dó xɛsi ye sɔmɔ̌? Azɔn mɔkpan wɛ Davidi na ko sè bɔ ye na ɖò xókwin ɖokpo ɔ vɔ́ ɖɔ wɛ kpo xomɛsin kpo. Nya ɖé sín nyikɔ wɛ. Nya ɔ ɖesu nɛ ɖò te jaguda ɖò tɔdo ɔ mɛ nɛ, vlafo Davidi ko mɔ mɛɖé bɔ é d’agba sɔmɔ̌ kpɔ́n ǎ.
Goliyati wɛ! Davidi mɔ nǔ e wu sɔja lɛ ɖi xɛsi n’i é lo: agba wɛ é dó ǎ mɛ́ɛ́! Enyi é ma tlɛ fɔ ahwanfunnu tɔn lɛ kplá ǎ ɔ, é na ɖó zin hú sunnu jinganjingan wèɖobǔ. Amɔ̌, é sɔ́ ahwannú ɖesu, é lɛ́ d’agba tawun lobo lɛ́ tuùn ahwanfunfun sín wě. Goliyati gblɔ́n adǎn kpo xósusu kpo. Dǒ nukún xósusu tɔn e ɖò nǔ ɖɔ gbɔn só lɛ mɛ wɛ hwenu e é ɖò ahwankpá Izlayɛli-ví lɛ tɔn kpo axɔsu yetɔn Sawulu kpo sɛkpɔ wɛ é mɛ kpɔ́n. É gla kaka bo nyì gbehwan sɛ́dó Izlayɛli-ví lɛ bo ɖɔ ye ni sɛ́ mɛ ɖokpo dó bonu emi kpo mɛ ɔ kpo na kpé hun, lé emi na ɖu ɖò ahwan ɔ jí ɖò cɛju mɛ!—1 Samuwɛli 17:4-10.
Izlayɛli-ví lɛ ɖi xɛsi. Axɔsu Sawulu lɔmɔ̌ ɖi xɛsi. Davidi sè xó ɔ, bo sè ɖɔ é ko ɖò mɔ̌ sín sun ɖokpo jɛji ɖíe. Ahwankpá Filisitɛ́ɛn lɛ tɔn kpo Izlayɛli-ví lɛ tɔn kpo kpannukɔn yeɖée bɔ ɖěwagbɛn hán, bɔ Goliyati nɔ ɖò slamɛ ɖɔ ye wu wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe. Davidi byɔ linkpɔ́n mɛ. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee axɔsu Izlayɛli tɔn kpo sɔja tɔn lɛ kpo, kaka jɛ Davidi sín fofó atɔn jí ɖò xɛsi ɖi wɛ gbɔn é; nǔ nɛ hu winnya kpɔ́n! Ðò Davidi sín nukúnmɛ ɔ, enyi ahwankpá Izlayɛli tɔn kɛɖɛ wɛ Goliyati pagáwùn enɛ dó winnya ǎ, é lɛ́ ɖò Jehovah Mawu Izlayɛli tɔn zun wɛ tawun! Amɔ̌, etɛ Davidi mɛ e nyí yɔkpɔvu é ka sixu wà dìn? Etɛ nùɖiɖi e Davidi ɖó é ka sixu kplɔ́n mǐ ɖò égbé?—1 Samuwɛli 17:11-14.
“KƆN AMI DÓ TA N’I BO SƆ́ Ɛ AXƆSU”
Mi nú mǐ ni lɛkɔ yì gudo kpɛɖé. Gbadanu ko sù bɔ Davidi ɖò nukún kpé dó tɔ́ tɔn sín lɛngbɔ̌ lɛ wu wɛ ɖò sókan mɛ ɖò Bɛteleyɛmu kpá. É nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun, é cí ɖɔ é kpó ɖò winnyawinnya mɛ ɖɔhun, bo lɛ́ bí. É nɔ zán gbɔjɛ hwenu tɔn lɛ dó xò agidigbo na. Lee nùɖíɖó Mawu tɔn lɛ nyɔ́ ɖɛkpɛ gbɔn é kpinkpɔn nɔ dó wusyɛn lanmɛ n’i, lobɔ nǔwukpikpé nùxixo tɔn e é ɖó é lɛ́ kpɔ́n te d’eji kpɛɖé kpɛɖé, ɖó é zán hwenu gègě dó xò na kpo awǎjijɛ kpo wutu. Amɔ̌ ɖò gbadanu e xó ɖɔ wɛ è ɖè é ɔ, è ylɔ Davidi. Tɔ́ tɔn jló na mɔ ɛ dìn tlolo.—1 Samuwɛli 16:12.
É mɔ bɔ tɔ́ tɔn Jɛsée ɖò xó ɖɔ xá nya e ko kpò tawun é ɖé wɛ. Gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ Samuwɛli wɛ. Jehovah sɛ́ ɛ dó bonu é na kɔn ami dó ta nú vǐ sunnu Jɛsée tɔn lɛ ɖokpo bonu é na nyí Izlayɛli xɔsu e na bɔ d’ewu é! Samuwɛli ko mɔ Davidi sín fofó tɛnwe lɛ, amɔ̌ Jehovah ka xlɛ́ Samuwɛli nyì wɛn ɖɔ emi kún sɔ́ ye mɛ ɖě ó. Loɔ, ee Davidi wá é ɔ, Jehovah ɖɔ nú Samuwɛli ɖɔ: “Kɔn ami dó ta n’i bo sɔ́ ɛ axɔsu.” Ðò Davidi sín fofó lɛ bǐ nukúnmɛ ɔ, Samuwɛli hun lanzo e mɛ ami bunɔ ɔ ɖè é, bo kɔn ɖě dó ta nú Davidi. Davidi sín gbɛ̀ gbɔn vo bǐ sésé, ee è kɔn ami dó ta n’i gudo é. Biblu ɖɔ: “[Gbigbɔ] Mawu Mavɔmavɔ tɔn wá Davidi jí gbè enɛ gbè, bo nɔ jǐ tɔn kaka sɔyi.”—1 Samuwɛli 16:1, 5-11, 13.
Acɛkpikpa ka jɛ Davidi jló jí zɛ̌nzɛ̌n wɛ à? Eǒ, é víví n’i bɔ é nɔte kaka jɛ hwenu e gbigbɔ Jehovah tɔn ɖɔ n’i ɖɔ gan e mɛ é na jɛ azɔ̌ ɖaxó enɛ wu dó é xò é. Ðò avla enɛ mɛ ɔ, é kpó ɖò lɛngbɔnyitɔ́ sín azɔ̌ tɔn wà wɛ. Azɔ̌ ɖé wɛ bɔ é zé éɖée bǐ jó na, bo nɔ lɛ́ wá kpo adɔgbigbo kpo. Kinnikinni ɖé kpo lɔnmɔ ɖé kpo wá doya nú tɔ́ tɔn sín lɛngbɔhwan azɔn wè. É nyí zɔga kɛɖɛ wɛ Davidi nɔ nɔ bo na tɛnkpɔn bo hu kanlin nǔwliɖutɔ́ enɛ lɛ kpowun ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ bɛ́ wezun jɛ ye gudo bo na dó jɛhun dó tɔ́ tɔn sín lɛngbɔ̌ ɖěɖee ɖò axɔ nú lɛ é jí. Azɔn wè lɛ bǐ wɛ éɖokponɔ hu gběkanlin baɖabaɖa lɛ!—1 Samuwɛli 17:34-36, Ezayíi 31:4.
Hweɖenu ɔ, è lɛ́vɔ ylɔ Davidi ɖevo. Lee Davidi nɔ wà nǔ gbɔn é jɛ Axɔsu Sawulu tó mɛ. Sawulu kpó ɖò ahwanfuntɔ́ hlɔnhlɔnnɔ nyí wɛ có, é ba fɛ́nú Jehovah tɔn kpò, ɖó é tlitó nú Mawu wutu. Jehovah ɖè gbigbɔ tɔn sín Sawulu jí, enɛ wu ɔ, gbigbɔ nyanya ɖé nɔ wá jǐ tɔn hwɛhwɛ, bɔ é nɔ ɖò xomɛsin jí, nɔ vɛ nǔ dó mɛ, lobo nɔ lɛ́ nylahun. Enyi gbigbɔ nyanya enɛ wá Sawulu jí ɔ, nǔ ɖokpo e sixu zɔ́n bɔ é mɔ kɔ dó sà fún é wɛ nyí nùxixo. Sawulu sín mɛɖé lɛ ko sè xó dó Davidi wu ɖɔ é nyí nùxotɔ́ ɖé bo lɛ́ nyí ahwanfuntɔ́ ɖé. Enɛ wu ɔ, è ylɔ Davidi wá, bɔ ɖò malin-malin mɛ ɔ, é huzu ɖokpo ɖò mɛ e nɔ xò nǔ ɖò Sawulu sín hɔnmɛ lɛ é mɛ, bo nɔ lɛ́ hɛn ahwanfunnu nú axɔsu ɔ.—1 Samuwɛli 15:26-29; 16:14-23.
Lee Davidi ɖè nùɖiɖi xlɛ́ ɖò ninɔmɛ enɛ lɛ mɛ gbɔn é sixu kplɔ́n nǔ gègě mɛ winnyawinnya lɛ. Ðǒ ayi wu ɖɔ é zán vivo hwenu tɔn lɛ dó nya nǔ ɖěɖee na zɔ́n bɔ é kpo Jehovah kpo na vɛ́ lɛ é sín gbě. Gɔ́ na ɔ, é xwè sɔ bo kplɔ́n nǔ ɖěɖee sixu zɔ́n bɔ é na kpéwú bo w’azɔ̌ nú mɛ ɖevo lɛ é. Amɔ̌, ee ɖò taji hú bǐ é wɛ nyí ɖɔ é xwedó alixlɛ́mɛ gbigbɔ Jehovah tɔn tɔn. Nùkplɔnmɛ titewungbe ɖé wɛ nyí enɛ nú mǐ mɛ bǐ!—Nùnywɛtɔ́xó 12:1.
“MƐ ÐOKPO MA ÐI XƐSI NÚ NYA FILISITƐ́ƐN ENƐ Ɔ Ó”
Hwenu e Davidi ɖò azɔ̌ wà nú Sawulu wɛ é ɔ, é nɔ lɛkɔ wá yì tɔ́ tɔn sín lɛngbɔ̌ lɛ kɔn hwɛhwɛ, bo nɔ xɔ azǎn hweɖelɛnu ɖò dɔ̌n. Hwe enɛ lɛ ɖokpo nu wɛ Jɛsée sɛ́ Davidi dó bonu é na yì ba fofó tɔn atɔn e ɖò ahwangɔnu Sawulu tɔn mɛ lɛ é kpɔ́n. Davidi setónú, bo dó nùɖuɖu gban nú fofó tɔn lɛ, lobo tunta Tɔdo Elah Tɔn (tɔdo telebɛntitín tɔn) mɛ. Ee é wá é ɔ, wǔ kú i hwenu e é mɔ ahwangɔnu wè lɛ ɖò ninɔmɛ e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ xota elɔ tɔn é mɛ é. Ye kpannukɔn yeɖée ɖò tɔdo gblɛlɛ enɛ ɔ sín akpáxwé wè lɛ.—1 Samuwɛli 17:1-3, 15-19.
Davidi sixu yí gbè nú nǔ enɛ ɔ ǎ. Nɛ̌ ahwangɔnu Jehovah Mawu gbɛɖe ɔ tɔn ka sixu ɖi xɛsi bo hɔn ɖò gbɛtɔ́ yayǎ, pagáwùn ɖé kpowun sín nukɔn gbɔn? Davidi mɔ ɖɔ adǎn e Goliyati gblɔ́n é ɔ, Jehovah wɛ é zun tlɔlɔ. Enɛ wu ɔ, é jɛ xó ɖɔ nú sɔja lɛ dó lee è sixu ɖu ɖò Goliyati jí gbɔn é wu jí. Ðò malin-malin mɛ ɔ, Eliavu, Davidi sín fofó ɖaxó ɔ sè xó e ɖɔ wɛ é ɖè é. É bɛ́ adǎn dó nɔví tɔn kpɛví ɔ jí syɛnsyɛn, bo dóhwɛ ɛ ɖɔ lee è ɖò ahwan ɔ fun gbɔn wɛ é kpɔ́n gbé wɛ é tɔ́n. Amɔ̌, Davidi yí gbè n’i ɖɔ: “Etɛ un ka wà nyì dò dìn? Nǔ wɛ un kanbyɔ kpowun à cé?” Enɛ gudo ɔ, é lɛ́ jɛ lee è na ɖu ɖò Goliyati jí gbɔn é sín xó ɖɔ jí kpo jiɖiɖe kpo, kaka bɔ mɛɖé wá yì ɖɔ xó tɔn lɛ nú axɔsu Sawulu. Axɔsu ɔ ɖegbe ɖɔ è ni kplá Davidi wá nukɔn emitɔn.—1 Samuwɛli 17:23-31.
Davidi ɖɔ xó elɔ lɛ e dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é nú axɔsu ɔ dó Goliyati wu: “Mɛ ɖokpo ma ɖi xɛsi nú nya Filisitɛ́ɛn enɛ ɔ ó.” Sawulu kpo mɛ tɔn lɛ kpo ɖi xɛsi nú Goliyati nugbǒ. Vlafo ye na ko zé yeɖée jlɛ dó nya jinganjingan enɛ wu, bo na ko mɔ ɖɔ akɔ́nnú jɛn emi wá nú nya ɔ. Ye na ko lin ɖɔ ahwanfuntɔ́ jinganjingan enɛ na wà nǔ emitɔn blewun. Amɔ̌, Davidi ka lin nǔ gbɔn mɔ̌ ǎ. Lee mǐ na wá mɔ gbɔn é ɔ, linlin vo sésé wɛ é ɖó dó ninɔmɛ ɔ wu. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ emiɖesu na yì kpé hun xá Goliyati.—1 Samuwɛli 17:32.
Sawulu ka ɖɔ n’i ɖɔ: “A sixu kpé hun xá Filisitɛ́ɛn enɛ ɔ ǎ, ɖó yɔkpɔvu wɛ nú we, éyɛ ka ko ɖò ahwan mɛ sín vǔ.” Davidi ka kpò ɖò yɔkpɔvu nugbǒ à? Eǒ, amɔ̌, é kpó ɖò vǔ nú ahwanfunfun, bɔ é sixu ko hwɛ́n yɔkpɔvu ɖò nukúnmɛ. É ɖò mɔ̌ có, è ko tuùn Davidi ɖi ahwanfuntɔ́ titewungbe ɖé, bɔ é na ko ɖò mɛxo nyí wɛ ɖò hwenɛnu.—1 Samuwɛli 16:18; 17:33.
Davidi kpi nǔ e é jlɛ xá kinnikinni kpo lɔnmɔ kpo é sín tan dó na jiɖe Sawulu. Gò yí wɛ é ɖè à? Eǒ. Davidi tuùn nǔ e wu é ɖu ɖò ahwan enɛ lɛ jí é. É ɖɔ: “Mawu e nɔ hwlɛn mì sín kinnikinni fɛn mɛ, bo nɔ hwlɛn mì sín lɔnmɔ fɛn mɛ ɔ na hwlɛn mì sín Filisitɛ́ɛn enɛ sí.” Sawulu wá jó gbè lo, bo ɖɔ: “Bo yì! Mawu Mavɔmavɔ ni nɔ kpɔ́ xá wè.”—1 Samuwɛli 17:37.
A jló na ɖi nǔ Davidi ɖɔhun à? Ð’ayi wu ɖɔ nùɖiɖi Davidi tɔn kún nyí jlǒ sín linlin ɖé kpowun ó. É ɖi nǔ nú Mawu tɔn ɖó nǔ e é tuùn é kpo nǔ e é mɔ kpɔ́n lɛ é kpo wutu. É tuùn ɖɔ Jehovah nyí Mɛɖé bo nɔ cyɔn alɔ mɛ jí kpo wanyiyi kpo bo nɔ lɛ́ ɖè akpá e é dó lɛ é. Enyi mǐ jló na ɖó nùɖiɖi mɔhun ɔ, mǐ ɖó na kpó ɖò nǔ kplɔ́n wɛ dó Mawu e xó Biblu ɖɔ é wu. Hwenu e mǐ na ɖò gbɛ̀ zán sɔgbe xá nǔ e mǐ kplɔ́n lɛ é wɛ é ɔ, mǐ na mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe e mɛ é na tɔ́n kɔ dó é na hɛn nùɖiɖi mǐ lɔmɔ̌ tɔn lidǒ.—Eblée lɛ 11:1.
“MAWU MAVƆMAVƆ NA JÓ WÈ NÚ MÌ ÉGBÉ”
Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Sawulu tɛnkpɔn bo na fɔ ahwanwu éɖesu tɔn lɛ dó nú Davidi. Ahwanwu enɛ lɛ na ko cí Goliyati tɔn ɖɔhun bɔ è sɔ́ ganvɔ dó bló na, bɔ awu ɖaxó e cí hwevízá ɖɔhun é lɔ na ko ɖ’emɛ. Amɔ̌, ee Davidi tɛnkpɔn bo na ɖi zɔnlin ɖò ahwanwu ɖaxó kpinkpɛn enɛ mɛ é ɔ, é wá mɔ ɖɔ é kún na w’azɔ̌ nú emi ó. É ko kplɔ́n ahwanfunfun sɔja lɛ ɖɔhun ɖ’ayǐ ǎ, enɛ wu ɔ, ahwanwu didó ko má ɛ ǎ, ɖò taji ɔ, ahwanwu Sawulu e nyí mɛ bo hú ta ga mɛ bǐ ɖò akɔta Izlayɛli tɔn mɛ é tɔn! (1 Samuwɛli 9:2) É ɖè bǐ ɖ’ayǐ, bo sɔ́ nǔ e é ko nɔ dó é, é wɛ nyí nǔ e lɛngbɔnyitɔ́ ɖé nɔ dó dó cyɔn alɔ lɛngbɔhwan tɔn jí é.—1 Samuwɛli 17:38-40.
Davidi dó lɛngbɔnyitɔ́ sín nǔ tɔn lɛ, bo sɔ́ glo ɖé kplá, lobo lɛ́ sɔ́ klohwán ɖé. Égbé ɔ, klohwán sixu nɔ ma hwɛ́n nùɖé, amɔ̌ hwenɛnu ɔ, alyannu titewungbe ɖé wɛ. Alyannu titewungbe lɛngbɔnyitɔ́ tɔn enɛ ɔ, akpò kpɛví ɖé wɛ bɔ è bla anyǔkan gaga wè d’ewu. È nɔ sɔ́ hwǎn ɖé dó akpò ɔ mɛ, bo nɔ lilɛ syɛnsyɛn ɖò ta mɛtɔn nu, bo nɔ jó anyǔkan lɛ ɖokpo dó, bɔ hwǎn ɔ nɔ yì jɛ fí e è nyì sɛ́dó é pɛ́ɛ́. Alyannu enɛ nɔ w’azɔ̌ sɔmɔ̌ bɔ ahwankpá gègě zán mɛ e nɔ nyì klohwán lɛ é sín gbɛ̌ta gègě dó fún ahwan.
Kpo ahwanfunnu tɔn kpo ɔ, Davidi kanwezun bo na yì kpé kɛntɔ́ tɔn. Ðɛ syɛnsyɛn e Davidi xò hwenu e é fɛ ɖò ayikúngban xúxú tɔdo ɔ tɔn jí bo cyan hwǎn kpɛví kpɛví atɔ́ɔ́n e wutu yetɔn ɖíɖí lɛ é ɔ, nukún jɛn mǐ sixu d’emɛ bo kpɔ́n. Enɛ gudo ɔ, é ɖido fí e na fun ahwan ɖè wɛ é ɖè é, é ka ɖi zɔnlin ǎ, wezun wɛ é kán!
Hwenu e Goliyati mɔ kɛntɔ́ tɔn é ɔ, etɛ é ka lin? Mǐ xà ɖɔ: “É hu tɛ́ n’i, ɖó é mɔ ɖɔ é kpo ɖò yɔkpɔvu, bo nyí nyaví vɔvɔ ɖagbeɖagbe ɖé.” Goliyati súxó bo kanbyɔ ɖɔ “cuku wɛ emi ka nyí bɔ é ja emi gɔ́n bo hɛn kpò à jí.” É ɖò wɛn ɖɔ é mɔ kpò e Davidi hɛn é, amɔ̌, é ka ɖ’ayi klohwán ɔ wu ǎ. É dónu Davidi ɖò vodun Filisitɛ́ɛn lɛ tɔn nyikɔ mɛ, bo xwlé nǔ ɖɔ emi na na lan kɛntɔ́ enɛ ɔ tɔn xɛ lɛ kpo gběkanlin lɛ kpo.—1 Samuwɛli 17:41-44.
Kaka jɛ égbé ɔ, xósin e Davidi na é nyí kpɔ́ndéwú nùɖiɖi ɖaxó ɖiɖexlɛ́ tɔn ɖé. Lin tamɛ dó nǔ e é súxó bo ɖɔ nú Goliyati é jí: “Hwɛ ɔ, a hɛn hwǐ bo hɛn hwǎn kpɛví, bo hɛn hwǎn ɖaxó, bo ja ahwan fun xá mì gbè. Nyɛ ɔ, Mawu Mavɔmavɔ Nǔbǐwukpétɔ́, Mawu Izlayɛli tɔn e sín ahwangɔnu a zun ɔ sín nyikɔ mɛ wɛ nyɛ na fun ahwan xá we dó.” Davidi tuùn ɖɔ hlɔnhlɔn e é ɖó é kpo ahwanfunnu e é fɔ kplá lɛ é kpo kún sɔ nǔtí ó. Goliyati ɖè mɛmasi xlɛ́ Jehovah Mawu, bɔ Jehovah ɖó na kɛnu d’ewu. Lee Davidi ɖɔ gbɔn é ɔ, “Mawu Mavɔmavɔ wɛ nɔ na ɖuɖeji mɛ.”—1 Samuwɛli 17:45-47.
Davidi ɖ’ayi agba e Goliyati dó é kpo ahwanfunnu tɔn lɛ kpo wu ganji. É ɖò mɔ̌ có, Davidi gbɛ́ ɖɔ emi kún na jó nǔ mɔhun lɛ dó bɔ ye na dó awakanmɛ kú nú emi ó. É jɛ mɔ e mɛ Sawulu kpo ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kpo jɛ é ǎ. Davidi sɔ́ éɖée jlɛ́ dó Goliyati wu ǎ. É nyɔ́ wá ɔ, é sɔ́ Goliyati jlɛ́ dó Jehovah wu. Kpodo gaɖiɖi tɔn e ɖibla yì mɛtlu atɔn é kpo ɔ, Goliyati yì jǐ hú mɛ lɛ bǐ, amɔ̌, nú è ka sɔ́ ɛ jlɛ́ dó Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ wu ɔ, fitɛ é ka jɛ? Nugbǒ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖɔhun ɔ, é sɔ̀ ayisinzɛn ǎ; ɖó Jehovah ko ɖò gbesisɔmɛ bo na wà nǔ tɔn blewun!
Davidi kán wezun ɖido kɛntɔ́ tɔn gɔ́n, bo d’alɔ glo tɔn mɛ, lobo sɔ́ hwǎn ɖokpo. É sɔ́ hwǎn ɔ dó klohwán tɔn mɛ bo lilɛ ɖò ta tɔn nu kaka bɔ é ɖɔ nǔ ganji. Goliyati sɛkpɔ Davidi, vlafo é na ko ɖò gǎglónúhɛntɔ́ tɔn gudo tútútú. Ga e Goliyati ɖi é na ko nyí awovinú n’i, ɖó gǎglónúhɛntɔ́ kpaà ɖé sixu dlɛn gǎglónú ɔ yì aga kaka bo cyɔn alɔ ta nya jinganjingan enɛ ɔ tɔn jí ǎ. Fí enɛ pɛ́ɛ́ wɛ Davidi ɖ’ayi.—1 Samuwɛli 17:41.
Davidi da hwǎn tɔn. Kpɔ́n lee fí bǐ cí tóó hwenu e hwǎn ɔ zlɔ́n víin xwè fí e è nyì sɛ́dó é gbɔn é! É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah bló bɔ Davidi sɔ́ na nyì hwǎn ɔ ɖevo ǎ. Hwǎn ɔ yì xò nukɔngɛ́ngɛ́n Goliyati tɔn lobo byɔ mɛ. Nya jinganjingan enɛ ɔ xwè agbɔnnúsú dò vǐwun! Gǎglónúhɛntɔ́ ɔ na ko bɔ afɔ nyì cáɖá mɛ. Davidi sɛkpɔ Goliyati, bo sɔ́ hwǐ tɔn, lobo gbò ta ɛ.—1 Samuwɛli 17:48-51.
Sawulu kpo sɔja tɔn lɛ kpo mɔ hlɔnhlɔn lo. Kpo xósusu ɖaxó ɖé kpo ɔ, ye zun dó Filisitɛ́ɛn lɛ jí. Ahwanfunfun ɔ cí lee Davidi ɖɔ nú Goliyati ɖɔ é na cí gbɔn é pɛ́ɛ́: “Mawu Mavɔmavɔ . . . na jó mi nú mǐ.”—1 Samuwɛli 17:47, 52, 53.
Ðò égbé ɔ, Mawu sɛntɔ́ lɛ sɔ́ nɔ fun ahwan ǎ. Hwe enɛ nu ko wá yì. (Matie 26:52) É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na ɖi nǔ Davidi ɖɔhun. Éɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na nɔ sɔ́ Jehovah dó mɔ mɛ e tíìn nugbǒ é ɖé, Mawu ɖokpo e è ɖó na sɛ̀n lobo ɖi xɛsi na é. Hweɖelɛnu ɔ, é sixu cí nú mǐ ɖɔ tagba mǐtɔn lɛ hugǎn mǐ ɖɔhun, amɔ̌, tagba mǐtɔn lɛ sɔ nǔtí ɖò hlɔnhlɔn maɖódogbó Jehovah tɔn kpá ǎ. Enyi mǐ sɔ́ Jehovah dó ɖó Mawu mǐtɔn bo lɛ́ ɖi nǔ n’i Davidi ɖɔhun ɔ, mɛtɛnkpɔn ɖebǔ, tagba ɖebǔ, sixu dó xɛsi mǐ ǎ. Nǔ ɖebǔ sixu gló hlɔnhlɔn Jehovah tɔn ǎ!


text:
ÐI NǓ YE ÐƆHUN | SALA
“Un Tuùn Ðɔ A Nyɔ́ Ðɛkpɛ”
SALA cí te ɖò xɔ ɔ tɛntin, bo nɔ nyì nukún kpɔ́n nǔ e lɛlɛ̌ dó è lɛ é. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n: Nyɔnu Gbadahweji Azíi tɔn tɔn ɖé ɖó nukún cɔɔn. Aluwɛ ɖé wɛ ka ɖò nukún tɔn ta à? É ka nyí mɔ̌ hǔn, nǔ e wu wɛ é ɖò wɛn. Nǔ gègě wɛ jɛ ɖò xwé enɛ gbè. É kpo asú vívɛ́ná tɔn Ablaxamu kpo ko nɔ awǎjijɛ mɛ ɖò finɛ nú xwè mɔkpan. * Ye wà nǔ ɖó kpɔ́ bo sɔ́ finɛ dó ɖó xwé yetɔn.
Ye nɔ Wúu, toxo nukúnɖeji ɖé wɛ bɔ alɔnuzɔwatɔ́ lɛ kpo ajɔ̌tɔ́ lɛ kpo gɔ́ mɛ. Enɛ wu ɔ, ye na ko ɖó nǔɖokan gègě. Amɔ̌, xwé Sala tɔn xɔ akwɛ n’i hú fí e é na bɛ́ nǔɖokan tɔn lɛ ɖó kpowun é. Finɛ wɛ é kpo asú tɔn kpo mɔ awǎjijɛ gègě kpo wuvɛ̌ gègě kpo ɖè. Finɛ wɛ ye xoɖɛ azɔn mɔkpan sɛ́dó Jehovah, Mawu e ye yí wǎn na é ɖè. Sala ɖó hwɛjijɔ e zɔ́n bɔ é na yí wǎn nú fí enɛ é gègě.
É ɖò mɔ̌ có, Sala ɖò gbesisɔmɛ bo na jó nǔ e ko má dó è lɛ é bǐ dó. É na ko ɖó xwè 60 mɔ̌ có, é na sɛ̀ tɛn yì fí e é ma tuùn ǎ lɛ é, lobo na zán gbɛ̀ e awovinú kpodo wuvɛ̌ mimɔ kpo gɔ́ é ɖé; nukúnɖiɖo ɖé ka ɖè ɖɔ é na lɛkɔ gbè ɖokpo ǎ. Etɛ ka sísɛ́ ɛ bɔ é bló huzuhuzu ɖaxó enɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ? Etɛ nùɖiɖi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ ɖò égbé?
“TƆ́N SÍN TÒ TOWE MƐ”
Wúu wɛ Sala na ko sù ɖè. Égbé ɔ, aglingbigba kɛɖɛ wɛ kpó ɖò toxo enɛ mɛ. Amɔ̌, ɖò Sala sín hwenu ɔ, tɔjihun ajɔ̌tɔ́ lɛ tɔn lɛ wɛ nɔ gbɔn Eflati Tɔ̀ ɔ jí, bo nɔ hɛn ajɔ̌nú xɔ akwɛ lɛ sín fí línlín lɛ wá toxo hun nukún enɛ mɛ. Mɛ lɛ nɔ gɔ́ ali gɔndɔngɔ́ndɔ́n Wúu tɔn lɛ jí, tɔjihun lɛ nɔ ny’aglo yeɖée ɖò tɔjihunglintɛn lɛ, bɔ ajɔ̌nú e ye hɛn wá lɛ é nɔ gɔ́ axi lɛ mɛ. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n hwenu e Sala ɖò susu wɛ ɖò toxo ɖaxó enɛ mɛ, kaka bo wá tuùn mɛ e ɖ’emɛ lɛ é gègě sín nyikɔ é. É ɖò wɛn ɖɔ ye lɔ na ko flín i, ɖó nyɔnu ɖé wɛ é nyí bo nyɔ́ ɖɛkpɛ bɔ é vɛ́ jlɛ́. É lɛ́ ɖó hɛnnumɔ gègě ɖò finɛ.
Biblu ɖexlɛ́ ɖɔ Sala ɖó nùɖiɖi ɖaxó; amɔ̌, é nyí vodun sun tɔn e mɛ gègě nɔ sɛ̀n ɖò Wúu é wɛ é ɖi nǔ na ǎ. È gbá atɔxwɛ ɖaxó ɖé nú vodun enɛ b’ɛ ɖò aga ɖéé ɖò toxo ɔ tɛntin. Amɔ̌, Jehovah Mawu nugbǒ ɔ wɛ Sala nɔ sɛ̀n. Biblu ɖɔ lee é ɖó nùɖiɖi gbɔn é ǎ. Ðó tɔ́ tɔn sɛ̀n vodun nú táan ɖé. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, é da Ablaxamu, nya ɖé wɛ bo nyí mɛxo n’i nú xwè wǒ. * (Bǐbɛ̌mɛ 17:17) Nya enɛ wá huzu ‘tɔ́ nú mɛ e ɖi nǔ nú Mawu lɛ é bǐ.’ (Hlɔmanu lɛ 4:11) Ye hɛn alɔwliwli yetɔn lidǒ gbɔn sísí, xóɖɔɖókpɔ́ ɖagbe kpo jlǒ sísɔ́ dó ɖeɖɛ tagba syɛnsyɛn lɛ ɖó kpɔ́ kpo gblamɛ. Amɔ̌, ɖò taji hú bǐ ɔ, wanyiyi e ye ɖó nú Mawu yetɔn é wɛ dɔn ye ɖó bǔ.
Sala yí wǎn nú asú tɔn tawun, bɔ ye mɛ wè lɛ sá xwé yetɔn ɖó hɛnnumɔ yetɔn lɛ tɛntin ɖò Wúu. Amɔ̌ zaan ɔ, nùɖé jɛ akɔ́n jí nú ye. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ Sala ɔ, “wɛnsinɔ wɛ; é jì vǐ ɖě ǎ.” (Bǐbɛ̌mɛ 11:30) Ðò aca yetɔn mɛ hwe enɛ nu ɔ, ninɔmɛ Sala tɔn vɛwǔ tawun. Amɔ̌, é nɔ gbeji nú Mawu tɔn kpo asú tɔn kpo. Ataví-ylɔ-ví Ablaxamu tɔn Lɔti wá cí vǐ ɖɔhun nú ye. Ye ɖò vivo mɛ ganji, kaka jɛ hwenu e nǔ lɛ bǐ huzu é.
Ablaxamu wá Sala gɔ́n kpo akpàkpà sɔ́ mɛ ɖaxó kpo. É sixu ɖi nǔ e é sè tlolo é ǎ. Mawu e ye nɔ sɛ̀n é wɛ ɖɔ xó n’i tlolo, bo tlɛ lɛ́ tɔ́n dó jǐ tɔn, gbɔn wɛnsagun ɖé gblamɛ! Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n: Sala ɖò asú tɔn kpɔ́n wɛ kpo nukún tɔn ɖagbeɖagbe lɛ kpo bo ɖò gbigbɔ́ wɛ, bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ é ka ɖɔ nú we? Kɛnklɛn ɖɔ nú mì!” Bɔya Ablaxamu na ko jinjɔn ayǐ hwɛ̌, bá dó mɔ éɖée mɛ; enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nǔ e Jehovah ɖɔ é n’i: “Tɔ́n sín tò towe mɛ; tɔ́n sín hɛnnumɔ towe lɛ mɛ, bo yì tò e un na xlɛ́ we ɔ mɛ.” (Mɛsɛ́dó 7:2, 3) Ee akpàkpà e ɖò ye sɔ́ wɛ é hwíhwɛ́ gudo é ɔ, ye lin tamɛ kpɔ́n dó azɔ̌ e zɔ́n ye wɛ Jehovah ɖè gbɔn mɔ̌ é jí. Ye ɖó na jó gbɛ̀ vivo tɔn e zán wɛ ye ɖè é dó bo na jɛ gbějagběja gbɔn jí! Nɛ̌ Sala ka na wà nǔ gbɔn? É ɖò wɛn ɖɔ Ablaxamu kpɔ́n ɛ tlitli. É ka na nɔ gudo tɔn ɖò huzuhuzu ɖaxó enɛ e byɔ gbɛzán yetɔn mɛ é mɛ à?
Nǔ e kpannukɔn Sala é sixu nyí nǔ yɔyɔ̌ nú mǐ. Mǐ sixu ɖɔ, ‘Mawu zɔ́n nǔ mɔhun ɖě mì alǒ mɛ e un da é kpɔ́n ǎ!’ É ɖò mɔ̌ có, ninɔmɛ mɔhun ɖé ka nɔ kpannukɔn mǐ mɛ bǐ à cé? Gbɛ̀ e mɛ mǐ ɖè é yí wǎn nú nǔ agbaza tɔn lɛ, bo sixu byɔ mǐ ɖɔ vivomɛninɔ mǐɖesunɔ tɔn, nǔɖokan mǐtɔn lɛ, alǒ nǔ e na zɔ́n bɔ ayi mǐtɔn na j’ayǐ lɛ é ni mya nukún nú mǐ hú nǔ bǐ. Amɔ̌, nǔ vo wɛ Biblu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wà: nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ni mya nukún nú mǐ jɛ nukɔn, bonu xomɛ Mawu tɔn hinhɛn hun ni mya nukún nú mǐ hú mǐɖesunɔ tɔn hinhɛn hun. (Matie 6:33) Hwenu e mǐ na ɖò nǔ e Sala wà é gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Etɛ nyɛ ka na wà?’
YE “GOSIN KALUDÉENU LƐ TOMƐ”
Hwenu e Sala ɖò agban dó wɛ é ɔ, é nɔ kanbyɔ éɖée ɖɔ etɛ emi ka na sɔ́, etɛ emi ka na jó dó à jí. É sixu hɛn agban e tócí lɛ kpo lakunmi lɛ kpo ma sixu hɛn ǎ é ǎ, mɔ̌ jɛn é ma sixu hɛn nǔ ɖebǔ e ma na nyɔ́ zán nú ye hwenu e ye na ɖò yiyi wɛ é ǎ é nɛ. É ɖò wɛn ɖɔ ye ɖó na sà nǔɖokan yetɔn lɛ gègě alǒ na mɛ. Yiyi ɔ na zɔ́n bɔ Sala na lɛ́ jì nǔ ɖevo lɛ sín ya, é wɛ nyí ɖɔ axi alǒ cɔ́fu ɖěɖee mɛ é nɔ yawu yì blewun bo nɔ xɔ jinukún, lan, atín sínsɛ́n, avɔ, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo é bǐ na gló.
Vlafo é na ko lɛ́ vɛwǔ nú Sala bɔ é na jó xwé tɔn dó. Enyi é cí lee xwé e ɖò Wúu lɛ é gègě ɖè bɔ dobanúnǔtɔ́ lɛ xlɛ́ é ɖɔhun hǔn, nǔ gègě wɛ Sala jó dó nɛ. Ðé lɛ ɖò xwé enɛ lɛ mɛ bo nɔ ɖó xɔnɔnɔ mɔkpan, gɔ́ nú sìn e è dɔn gbɔn dò glɔ lɛ é kpo pɔ́npi lɛ kpo. È tlɛ nɔ gbá xɔ kpaà lɛ syɛnsyɛn, dǒ lɛ nɔ syɛn ganji bɔ è sixu sú hɔn lɛ kpo cávi kpo. Goxɔ ɖé ka sixu cyɔn alɔ mɛ jí ɖò ajotɔ́ lɛ sí mɔ̌ à? Alǒ bo sixu zɔ́n bɔ kinnikinni, kpɔ̀, lɔnmɔ, kpo hla kpo e tíìn tawun ɖò Biblu sín táan mɛ hwenɛnu é na kpé mɛ wu ǎ à?
Bɔ hɛnnumɔ Sala tɔn e na jó dó wɛ é ɖè lɛ é ka ló? Gbeɖiɖe Mawu tɔn e ɖɔ “tɔ́n sín tò towe mɛ; tɔ́n sín hɛnnumɔ towe lɛ mɛ” é xwixwedó na ko vɛwǔ nú Sala tawun. Nyɔnu ɖé wɛ bo nyɔ́ xomɛ tawun, é sixu ko ɖó nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo; nɔví tɔn lɛ sín vǐ lɛ, nafí tɔn lɛ, nagán tɔn lɛ, ataví tɔn lɛ kpo atagán tɔn lɛ kpo lɔ sixu ko ɖò finɛ b’ɛ yí wǎn nú ye tawun, bɔ vlafo é sɔ́ na mɔ ye gbeɖé ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, Sala nɔ kpɔ́n nukɔn sɛ́dó kpo adɔgbigbo kpo, bo ɖò nǔ sɔ́ wɛ bá yì.
Wuvɛ̌ lɛ ɖò finɛ có, Sala d’agban bo ɖò gbesisɔmɛ bo na yì ɖò gbè ɔ gbè pɛ́pɛ́pɛ́. Tɛlaxi e nyí xwédo ɔ sín tɔ́gbó é sín xwè na ko yì afɔɖé mɔ̌ có, é ka xwedó Ablaxamu kpo Sala kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 11:31) É ɖò wɛn ɖɔ, Sala ɖó na wà nǔ gègě bá dó kpé nukún dó mɛjitɔ́ tɔn mɛxomɔ enɛ wu. Lɔti lɔ na xwedó ye hwenu e ye ɖò tónú sè nú Jehovah wɛ bo “gosin Kaludéenu lɛ tomɛ” é.—Mɛsɛ́dó 7:4.
Ye mlɛ́ Eflati Tɔ̀ ɔ bo tó yì jɛ agban ɖó Haláani hwɛ̌; é ɖò kilomɛtlu 960 mɔ̌ ɖò totaligbé-gbadahweji. Xwédo ɔ nɔ Haláani nú táan ɖé. Tɛlaxi na ko wlí azɔn ɖò finɛ, bo sɔ́ sixu yì nukɔn hú mɔ̌ ǎ. Xwédo ɔ nɔ finɛ kaka jɛ hwenu e é ɖó xwè 205 bo kú é. Ðò hweɖenu cobɔ ye na lɛ́ ɖido ɔ, Jehovah lɛ́vɔ ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ é ni gosin tò enɛ mɛ bo yì tò e emi na xlɛ́ ɛ é mɛ. Ðò dìn tɔn ɔ mɛ ɔ, Mawu dó akpàkpà sɔ́ mɛ sín akpá elɔ gɔ́ na: “Un na zé we dó bló akɔta ɖaxó ɖokpo na.” (Bǐbɛ̌mɛ 12:2-4) Amɔ̌, hwenu e ye gosin Haláani é ɔ, Ablaxamu ko ɖó xwè 75, bɔ Sala ko ɖó xwè 65, ye ka ɖó vǐ ɖě ǎ. Nɛ̌ Ablaxamu ka sixu dó akɔta ɖé sín kún gbɔn? Asì ɖevo wɛ é ka na da à? Asì gègě dídá nyí aca ɖé bo gbakpé hwenɛnu, enɛ wu ɔ, Sala sixu ko nɔ lin nǔ kpɔ́n dó nǔ enɛ jí hwɛhwɛ.
Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, ye gosin Haláani bo ɖido nukɔn. Amɔ̌, ɖǒ ayi mɛ e kpo ye kpo zɔn dìn lɛ é wu. Tan ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Ablaxamu sín xwédo bɛ́ dɔkun yetɔn lɛ kpo “mɛsɛntɔ́ e [ye] xɔ ɖò Haláani lɛ” é kpo bo yì. (Bǐbɛ̌mɛ 12:5) Ablaxamu kpo Sala kpo na ko má nùɖiɖi yetɔn xá mɛ ɖěɖee jló na ɖótó ye lɛ é. Amɔ̌, Jwifu hwexónu tɔn ɖé lɛ tinmɛ ɖɔ mɛ e xó wemafɔ enɛ ɖɔ lɛ é sixu ko lɛ́ nyí kosi ɖěɖee wá gɔ́ nú Ablaxamu kpo Sala kpo ɖò Jehovah sinsɛn mɛ lɛ é. Enyi mɔ̌ hǔn, é ɖò wɛn ɖɔ nùɖiɖi ɖaxó e Sala ɖó é na ko d’alɔ mɛ ɖevo lɛ tawun, hwenu e é ɖò xó ɖɔ nú ye dó Mawu tɔn kpo nukúnɖiɖo tɔn kpo wu wɛ é. Tamɛ linlin dó nǔ enɛ jí na d’alɔ mǐ tawun, ɖó táan e mɛ nùɖiɖi kpo nukúnɖiɖo kpo hán tawun é wɛ mǐ ɖè. Enyi a kplɔ́n nǔ ɖagbe ɖé ɖò Biblu mɛ ɔ, a ka na sixu má xá mɛ ɖevo à?
“YÌ EJIPU”
Ee ye d’asá Eflati Tɔ̀ ɔ ɖò 14 Nisáan, 1943 J.H.M. mɔ̌ gudo é ɔ, ye tunta tofɔligbé fí e Jehovah d’akpá tɔn nú ye é. (Tíntɔ́n 12:40, 41) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n hwenu e Sala nɔ kpɔ́n nǔ lɛlɛ̌ dó éɖée lobo nɔ kpɔ́n ɖɛkpɛ ayǐ ɔ jí tɔn, lee é ɖó sinmɛ vovo gbɔn é kpo lee finɛ nyɔ́ nɔ sɔ́ é kpo sɛ́dó. Jehovah lɛ́vɔ sɔ́ éɖée xlɛ́ Ablaxamu ɖò malin-malin dó atín ɖaxó Mɔlée tɔn ɖěɖee ɖò Sikɛmu kpá lɛ é bo ɖɔ: “Un na na tò elɔ kúnkan towe.” Xókwin “kúnkan” ɔ na ko ɖó tinmɛ nú Ablaxamu tawun! É ɖò wɛn ɖɔ é na ko flín jikpá Edɛni tɔn sɛ́dó, finɛ wɛ Jehovah ko d’akpá ɖè ɖɔ kúnkan ɖé na sú kún dó nú Satáan. Jehovah ko ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ akɔta e na gosin kún tɔn mɛ é na hun nyɔna lɛ sín ali nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖò ayikúngban jí.—Bǐbɛ̌mɛ 3:15; 12:2, 3, 6, 7.
É ɖò mɔ̌ có, xwédo ɔ gɔn wuvɛ̌ gbɛmɛ tɔn lɛ mɔ ǎ. Adɔ tɔ́n ɖò Kanáa, bɔ Ablaxamu wá gbeta ɔ kɔn bo na kplá xwédo tɔn yì Ejipu ɖò tofɔligbé. Amɔ̌, é mɔ awovinú e na jɛ ɖò xá enɛ mɛ é ɖé sɛ́dó. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ nú Sala ɖɔ: “Ðǒtó mì, un tuùn ɖɔ a nyɔ́ ɖɛkpɛ; Ejipunu lɛ mɔ we ɔ, ye na ɖɔ hwi wɛ nyí asì ce, bo na hu mì, lobo ka na yí we. Enyi ye ɖɔ mɔ̌ hǔn, kɛnklɛn ɖɔ nú ye ɖɔ nɔví ce wɛ a nyí, bonu ye na kpé nukún dó wǔ ce ganji ɖó hwɛ wu; enɛ ɔ, é na sín hwɛ wu bɔ un na gán.” (Bǐbɛ̌mɛ 12:10-13) Etɛwu Ablaxamu ka byɔ nǔ bunɔ mɔhun?
Ablaxamu nyí adingbannɔ alǒ xɛsinɔ lee akɔwé ɖé lɛ ɖɔ gbɔn é ǎ. Nugbǒ ɔ, tɔ́ví tɔn wɛ Sala nyí. Nǔ e Ablaxamu byɔ é sɔgbe tawun. Ablaxamu kpo Sala kpo tuùn ɖɔ nùɖé kún sɔ́ ɖò taji hú linlin Mawu tɔn e ɖɔ ɖɔ kúnkan bunɔ ɖé kpo akɔta ɖé kpo na gbɔn Ablaxamu jí é ó, enɛ wu ɔ, ganjininɔ Ablaxamu tɔn wá huzu nǔ taji hú nǔ bǐ nú ye. Hú mɔ̌ ɔ, dobanunǔ dokunkun tɔn sín kúnnuɖenú lɛ xlɛ́ ɖɔ mɛ e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Ejipu lɛ é nɔ yawu yí sunnu ɖé sín asì bo nɔ hu asú tɔn. Enɛ wu ɔ, Ablaxamu wà nǔ kpo nùnywɛ kpo, bɔ Sala hwíhwɛ́ éɖée bo ɖó gbè kpɔ́ xá ɛ.
É na nɔ zaan é ɔ, nǔ e jɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ nǔ e ɖò ado hu nú Ablaxamu wɛ lɛ é sɔgbe, ɖó gǎnhɔnyitɔ́ Falawɔ́ɔn tɔn ɖé lɛ ɖó ayi Sala sín ɖɛkpɛ wu. Kpo xwè e ɖò ta tɔn é kpo ɔ, nùɖé wɛ bo jiwǔ tawun. Ye yì ɖó gbè nú Falawɔ́ɔn, b’ɛ ɖegbe ɖɔ è ni kplá nyɔnu ɔ wá nú emi! É na vɛwǔ bɔ è na mɔ nǔ jɛ adohu adohu Ablaxamu tɔn, alǒ xɛsi e ɖó na ko ɖi Sala é wu. Amɔ̌, é cí ɖɔ è kún wà nǔ xá ɛ kannumɔ ɖé ɖɔhun ó, loɔ, è yí i jonɔ nukúnɖeji ɖé ɖɔhun. Boya Falawɔ́ɔn kàn ayixa bo na dó ɖɔ xó n’i, lobo na lɛ́ sɔ́ dɔkun tɔn lɛ dó gbà nukúnmɛ n’i, bɔ enɛ gudo ɔ, é na ɖɔ kpo Ablaxamu kpo b’ɛ na huzu asì tɔn.—Bǐbɛ̌mɛ 12:14-16.
Dǒ nukún mɛ kpɔ́n ɖɔ Sala ɖò hɔnmɛ ɔ sín flɛtɛli ɖé nu, alǒ sín agba ɖé jí bo ɖò Ejipu tò ɔ sín tanu kpɔ́n sɛ́dó wɛ. Dìn e é lɛ́vɔ wá ɖò xɔ e è gbá kpodo bliki kpo é mɛ, bɔ nùɖuɖu ɖagbe lɛ ɖò nukɔn tɔn é ɔ, nɛ̌ é ka cí n’i? Gbɛ̀ fɛɛ mɛ ninɔ tɔn, vlafo ee tlɛ nyɔ́ tawun hú Wúu tɔn e é tuùn é ka gbà tamɛ n’i wɛ à? Enyi é ko ba na jó Ablaxamu dó bo huzu Falawɔ́ɔn enɛ sín asì wɛ ɔ, kpɔ́n lee é na ko víví nú Satáan sɔ́ é! Amɔ̌ Sala wà nǔ mɔhun ɖé ǎ. É nɔ gbeji nú asú tɔn, nú alɔwliwli tɔn, bo lɛ́ nɔ nú Mawu tɔn. Enyi mɛ e wlí alɔ ɖò gbɛ̀ nùblibliwiwa tɔn égbé tɔn mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo nɔ ɖè gbejininɔ mɔhun xlɛ́ ɔ, kpɔ́n lee é na nyɔ́ sɔ́ é! A ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú gbejininɔ tɔn Sala tɔn, hwenu e a ɖò nǔ wà xá mɛ vívɛ́ná towe lɛ kpo xɔ́ntɔn towe lɛ kpo wɛ é à?
Jehovah byɔ xó ɔ mɛ, bo sɛ́ azɔn baɖabaɖa ɖé lɛ dó Falawɔ́ɔn kpo xwédo tɔn kpo dó cyɔn alɔ nyɔnu vívɛ́ná enɛ jí. Hwenu e Falawɔ́ɔn sè ɖɔ Ablaxamu sì wɛ nú Sala é ɔ, é lɛkɔ n’i sɛ́dó asú tɔn gɔ́n, bo ɖɔ nú xwédo ɔ bǐ ɖɔ ye ni gosin Ejipu. (Bǐbɛ̌mɛ 12:17-20) Hwenu e Ablaxamu lɛ́vɔ mɔ asì vívɛ́ná tɔn é ɔ, kpɔ́n lee é na ko víví n’i sɔ́ é! Flín ɖɔ é ko ɖɔ n’i ɖ’ayǐ kpo wanyiyi kpo ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ a nyɔ́ ɖɛkpɛ.” Amɔ̌, ɖɛkpɛ Sala tɔn alɔkpa ɖevo lɛ́ dɔn ɛ tawun, ɖɛkpɛ ɖé wɛ bo hugǎn ee é nyɔ́ ɖò nukúnta é. Sala nyɔ́ ɖɛkpɛ xomɛ tɔn nugbǒ ɔ, ɖɛkpɛ enɛ wɛ nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. (1 Piyɛ́ɛ 3:1-5) Ðɛkpɛ mɔhun wɛ mǐ bǐ sixu tɛnkpɔn bo nyɔ́. Enyi mǐ nɔ sɔ́ gbigbɔ sín nǔ lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ, bo nɔ tɛnkpɔn bo nɔ má nǔ e mǐ tuùn dó Mawu wu lɛ é xá mɛ ɖevo lɛ, bo nɔ lɛ́ jɛhun dó nugbodòdó Mawu tɔn e kúnkplá walɔ ɖagbe lɛ é jí ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nukɔn kpo gbejininɔ kpo ɔ, mǐ na ɖi nǔ Sala ɖɔhun.
^ akpá. 3 Ablamu kpo Salayíi kpo wɛ ye nɔ nyí ɖò bǐbɛ̌mɛ, amɔ̌, nyikɔ e Jehovah na ye ɖò nukɔnmɛ é wɛ è dó tuùn ye na ganji.—Bǐbɛ̌mɛ 17:5, 15.
^ akpá. 8 Tɔ́ví Ablaxamu tɔn wɛ nú Sala. Tɛlaxi wɛ jì ye mɛ wè lɛ bǐ ɖò nɔ vovo xomɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 20:12) Alɔwliwli mɔhun sɔgbe ɖò égbé ǎ, amɔ̌, é ɖò taji ɖɔ mǐ ni hɛn d’ayi mɛ ɖɔ nǔ lɛ gbɔn vo tawun hwenɛnu. Adamu kpo Ɛvu kpo hɛn mɛ maɖóblɔ̌ e ye nyí é bú é ɔ, é ko lín dín hwenɛnu ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ, ɖó hwɛhuhu ko hɛn nǔ gblé dó mɛ enɛ lɛ wu dín ǎ wutu ɔ, alɔwliwli ɖò hɛnnumɔ lɛ tɛntin nɔ dɔn azɔn baɖabaɖa lɛ wá kúnkan lɛ mɛ ǎ. Amɔ̌, ɖò xwè 400 mɔ̌ gudo ɔ, hwɛhuhu ko kp’acɛ dó gbɛtɔ́ lɛ jí bǐ nɛ. Hwe enɛ nu ɔ, Mɔyizi Sɛ́n ɔ gbɛ́ ɖɔ hɛnnumɔ ɖě ɔ ni má ɖóxó xá ɖě ɔ ó.—Levíi ví lɛ 18:6.
Kplɔ́n Nǔ Ɖevo Lɛ
WƐNÐAGBE ÐÉ SÍN MAWU GƆ́N!
Nɛ̌ Sɛ́n Mawu Tɔn lɛ ka Nɔ Hɛn Lè Wá nú Mǐ Gbɔn?
Jezu tinmɛ nǔ e wu mǐ ɖó hudo alixlɛ́mɛ tɔn é kpo nugbodòdó Biblu tɔn wè e ɖò taji lɛ é kpo.


text:
NÍ KASEMI 3
Anɛ Sane Kpakpa a Je Mawu Ngɔ Niinɛ Lo?
1. Mɛnɔ ji Baiblo ɔ Ngmalɔ?
A ngma sane kpakpa nɛ ji kaa adesahi maa hi zugba a nɔ kɛ ya neneene ɔ ngɛ Baiblo ɔ mi. (La 37:29) Womi nyafinyafihi 66 nɛ ngɛ Baiblo ɔ mi. Nyumuhi anɔkualetsɛmɛ maa pee 40 ji nihi nɛ Mawu ha nɛ a ngma jamɛ a womi ɔmɛ. Mose lɛ ngma womi enuɔ nɛ sɛ hlami ɔ maa pee kaa jeha 3,500 ji nɛ ɔ. Bɔfo Yohane lɛ ngma nyagbe womi ɔ maa pee kaa jeha 1,900 ji nɛ ɔ. Mɛnɔ yi mi munyu nɛ Baiblo ngmali ɔmɛ ngma a? Mawu kɛ Baiblo ngmali ɔmɛ tu munyu kɛ gu mumi klɔuklɔu ɔ nɔ. (2 Samuel 23:2) A ngma Mawu yi mi munyu se pi mɛ nitsɛmɛ a yi mi munyu. Enɛ ɔ he ɔ, Yehowa ji Baiblo ɔ Ngmalɔ.
2. Mɛni blɔ nɔ o maa gu kɛ ná nɔ mi mami kaa munyuhi nɛ ngɛ Baiblo ɔ mi ɔ ji anɔkuale?
Wa le kaa Baiblo ɔ je Mawu ngɔ ejakaa e deɔ wɔ níhi nɛ maa ba hwɔɔ se ɔ fitsofitso. Adesa ko be nyɛe maa pee jã. (Yoshua 23:14) Mawu Ope ɔ pɛ lɛ ma nyɛ maa na níhi nɛ maa ba ngɛ adesahi a si himi mi hwɔɔ se.
E sa kaa womi nɛ je Mawu ngɔ ɔ nɛ hi slɔɔto, nɛ jã ji bɔ nɛ e ngɛ. A gba Baiblo ayɔ akpehi abɔ ngɛ gbi lafahi abɔ mi. E ngɛ mi kaa Baiblo ɔ se kɛ mohu lɛɛ, se e kɛ adebɔ he ní kasemi kpa gbi. Jehanɛ se hu, nihi 40 ɔmɛ ngma munyuhi nɛ́ kɛ a he kpa gbi. * Enɛ ɔ se ɔ, nɔ́ nɛ Baiblo ɔ deɔ ngɛ suɔmi he ɔ je anɔkuale Mawu nɛ ngɛ suɔmi ɔ ngɔ, nɛ loloolo ɔ, Baiblo ɔ ngɛ he wami nɛ́ e kɛ tsakeɔ nihi a si himi konɛ a si himi nɛ pee kpakpa. Anɔkuale munyu nɛ ɔmɛ ha nihi ayɔhi abɔ na kaa Baiblo ɔ ji Mawu Munyu.
3. Mɛni he munyu Baiblo ɔ tuɔ?
Baiblo ɔ mi munyuyi titli ɔmɛ a kpɛti kake tsɔɔ kaa Mawu ngɛ yi mi tomi kpakpa kɛ ha adesahi. Ngmami ɔ tsɔɔ bɔ nɛ sisije ɔ, he blɔ nɛ adesa ná kaa e maa hi si ngɛ paradeiso zugba a nɔ ɔ je e dɛ, kɛ bɔ nɛ hwɔɔ se ɔ, paradeiso ɔ maa ba ekohu ɔ mi.
Mlaahi kɛ sisi tomi mlaahi, kɛ ga womihi hu ngɛ Mawu Munyu ɔ mi. Jehanɛ hu, bɔ nɛ Mawu kɛ adesahi ye ha a he nɔ hyɛmi níhi ngɛ Baiblo ɔ mi, nɛ nɔ hyɛmi ní nɛ ɔmɛ tsɔɔ nɔ tutuutu nɛ Mawu ji. Enɛ ɔ he ɔ, Baiblo ɔ ma nyɛ maa ye bua mo konɛ o le Mawu. E tsɔɔ blɔ nɔ nɛ o maa gu kɛ pee Mawu huɛ.
4. Mɛni blɔ nɔ o maa gu kɛ nu Baiblo ɔ mi munyu ɔmɛ a sisi?
Blɔ nɔ nɛ Yesu gu nɛ e kɛ ngmamihi tsu ní ɔ, jamɛ a blɔ nɔ nɔuu nɛ womiyo nɛ ɔ maa ye bua mo konɛ o nu Baiblo ɔ mi munyu ɔmɛ a sisi. Yesu tsɛɔ Baiblo ɔ mi ngmamihi a se nɛ e tsɔɔ ‘Ngmami ɔ mi munyu ɔmɛ a sisi.’
Nɔ́ ko be nɛ haa nɔ bua jɔmi kaa sane kpakpa a nɛ je Mawu ngɔ ɔ. Se, ni komɛ a bua jɔɛ he, nɛ ni kpahi hu lɛɛ sane kpakpa a woɔ a mi mi la po. Se o kɔni mi ko jɔ. O hɛ kɛ nɔ fɔmi kaa o ma ná neneene wami ɔ daa si ngɛ Mawu nɛ o maa le ɔ nɔ.
^ kk. 3 Hyɛ womiyo nɛ ji A Book for All People ɔ mi.
KASE BABAUU
SANE KPAKPA NƐ JE MAWU NGƆ!
Anɛ Munyuhi Nɛ Ngɛ Baiblo ɔ Mi ɔ Ji Anɔkuale Lo?
Ke Baiblo ɔ je Mawu ngɔ ɔ, lɛɛ e sa nɛ Baiblo ɔ nɛ hi slɔɔto kulaa ngɛ womi kpahi a he.
Mɛni Tutuutu Ji Baiblo ɔ Tsɔɔmi?
Baiblo ɔ
—Womi Nɛ Je Mawu Ngɔ
Mɛni blɔ nɔ Baiblo ɔ ma nyɛ maa ye bua mo konɛ o da o haomi ɔmɛ a nya? Mɛni he je o ma nyɛ ma he Baiblo ɔ mi gbami ɔmɛ nɛ o ye?
Mɛni Tutuutu Ji Baiblo ɔ Tsɔɔmi?
Mɛni Ji Mawu He Anɔkuale Tsɔɔmi ɔ?
Anɛ o susu kaa Mawu susuɔ o he lo? Moo kase e suhi, kɛ bɔ nɛ o maa pee ha kɛ hɛ kɛ su e he ɔ he ní.


text:
Tinmɛ E Ðò Vivɔnu lɛ É
1 JEHOVAH
Mawu sín nyikɔ nɔ nyí Jehovah bɔ tinmɛ tɔn nyí “É Nɔ Bló B’ɛ Nɔ Jɛ.” Jehovah wɛ nyí Mawu nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, é wɛ dá nǔ lɛ bǐ. É ɖó hlɔnhlɔn bo na bló nǔ ɖebǔ e é ɖɔ ɖɔ emi na bló é.
Ðò Ebléegbe mɛ ɔ, wekwín ɛnɛ wɛ è zán dó wlan Mawu sín nyikɔ. Ðò Fɔngbe mɛ ɔ, wekwín enɛ lɛ wɛ nyí YHWH alǒ JHVH. Nyikɔ Mawu tɔn ɖibla yì 7 000 ɖò akpáxwé Biblu tɔn e è wlan dó Ebléegbe mɛ lɛ é sín wema dòdó ɔ mɛ. Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ ylɔ nyikɔ Jehovah ɔ ɖò alɔkpa vovo mɛ sɔgbe xá lee gbè yetɔn nɔ ylɔ gbɔn é.
2 NǓ E È WLAN DÓ BIBLU MƐ LƐ É Ɔ, “MAWU WƐ SƆ́ BǏ DÓ AYI MƐ NÚ MƐ LƐ”
Mawu wɛ nyí Dowatɔ́ Biblu ɔ tɔn, loɔ, é zán sunnu ɖé lɛ bɔ ye wlan. Enɛ sɔgbe xá nǔ elɔ: Mɛjitɔ́ ɖé sixu zɔ́n vǐ tɔn ɖɔ é ni wlan wema ɖé nú emi. Linlin mɛjitɔ́ ɔ tɔn lɛ wɛ ɖò wema ɔ mɛ. Mawu zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó xlɛ́ ali Biblu wlantɔ́ lɛ bɔ ye wlan linlin tɔn lɛ. Ali vovo nu wɛ gbigbɔ Mawu tɔn xlɛ́ ali ye ɖè, hweɖelɛnu ɔ, é nɔ bló bɔ ye nɔ mɔ nǔ, alǒ nɔ xò dlɔ̌ ye bɔ enɛ gudo ɔ, ye nɔ wlan nǔ lɛ.
3 NUGBODÒDÓ LƐ
Nùkplɔnmɛ ɖěɖee ɖò Biblu mɛ bo nɔ tín nugbǒ taji ɖé mɛ é wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nugbodòdó e ɖɔ “gbɛ̌ nyanya lɛ ɔ, walɔ ɖagbe e è ɖó ɔ wɛ ye nɔ hɛn gblé” é kplɔ́n mǐ ɖɔ mɛ e mǐ nɔ dó gbɛ̌ xá lɛ é nɔ wà nǔ dó mǐ wu ɖò ali ɖagbe alǒ nyanya nu. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33) Nugbodòdó e ɖɔ “nǔ e è dó ɔ wɛ è nɔ ya” ɔ kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ kún sixu gɔn nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é sín sìn sún ó.—Galatinu lɛ 6:7.
4 NǓÐƆÐ’AYǏ
Wɛn e gosin Mawu gɔ́n é ɖé wɛ. É sixu nyí tinmɛ ɖé dó jlǒ Mawu tɔn wu, nùkplɔnmɛ walɔ ɖagbe tɔn ɖé, gbeɖiɖe ɖé alǒ hwɛɖónúmɛ ɖé. É sixu lɛ́ nyí nǔ e ɖò na wá jɛ wɛ ɖò sɔ é sín wɛn ɖé. Nǔɖɔɖ’ayǐ gègě ɖò Biblu mɛ bo ko jɛ.
5 NǓÐƆÐ’AYǏ E KÚNKPLÁ MƐSIYA Ɔ LƐ É
Jezu wɛ nyí mɛ e bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e kúnkplá Mɛsiya ɔ lɛ é gègě jɛ é. Kpɔ́n gbàví “ Nǔɖɔɖ’ayǐ E Kúnkplá Mɛsiya ɔ É ɖé Lɛ.”
▸ Wemata 2, akpá. 17, tinmɛ e ɖò dò é.
6 LINLIN JEHOVAH TƆN NÚ AYIKÚNGBAN Ɔ
Jehovah dá ayikúngban ɔ bonu é na nyí xwé ɖagbeɖagbe ɖé nú gbɛtɔ́ e yí wǎn n’i lɛ é. Linlin tɔn ko huzu ǎ. Malin-malin mɛ dìn ɔ, Mawu na ɖè nǔnyanyawiwa bǐ síìn bo na na gbɛ̀ mavɔmavɔ togun tɔn.
7 SATÁAN AWOVI Ɔ
Satáan wɛ nyí wɛnsagun nukɔntɔn e fɔ́n gǔ dó Mawu jí é. È nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Satáan, tinmɛ tɔn wɛ nyí “Gbeklanxamɛtɔ́,” ɖó é fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. È nɔ lɛ́ ylɔ ɛ ɖɔ Awovi, tinmɛ tɔn wɛ nyí “Xókpadomɛnutɔ́.” È sun nyǐ enɛ ɛ ɖó é nɔ ɖ’adingban dó Mawu nu bo nɔ lɛ́ flú gbɛtɔ́ lɛ.
8 WƐNSAGUN LƐ
Jehovah ko dá wɛnsagun lɛ xóxó cobo wá dá ayikúngban ɔ. È dá ye bonu ye na nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé. Wɛnsagun nǔ hú livi kanweko wɛ tíìn. (Nǔɖexlɛ́mɛ 5:11) Ye ɖó nyikɔ vovo bo lɛ́ ɖó jijɔ vovo. Wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ gbɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni ma sɛ̀n emi ó. Tɛn vovo mɛ wɛ ye ɖè bɔ è lɛ́ sɔ́ azɔ̌ vovo d’así nú ye. Azɔ̌ e ye nɔ wà lɛ é ɖé lɛ wɛ nyí sinsɛnzɔ́wiwa ɖò axɔsuzinkpo Jehovah tɔn nukɔn, wɛn tɔn didó mɛ lɛ, alɔ cyɔncyɔn mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ ɖò ayikúngban jí lɛ é jí kpo ali xlɛ́xlɛ́ ye kpo, gɔ́ nú hwɛɖónúmɛ Mawu tɔn sín wɛn didó mɛ lɛ kpo gudo ninɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo. (Ðɛhan 34:8; Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6; 22:8, 9) Ðò sɔgudo ɔ, ye kpo Jezu kpo na fun ahwan e è nɔ ylɔ ɖɔ Haamagedɔni é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:14, 16; 19:14, 15.
9 HWƐHUHU
Nǔ ɖebǔ e mǐ nɔ lin alǒ wà b’ɛ sɔ́ ta Jehovah alǒ jlǒ tɔn é wɛ nyí hwɛhuhu. Ðó hwɛhuhu nɔ hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Mawu kpo tɛntin é gblé wutu ɔ, é na sɛ́n kpo nugbodòdó kpo ɖěɖee na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú hwɛ e è nɔ tuùn bo nɔ hu lɛ é. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, nǔ e Jehovah dá lɛ é bǐ wɛ nyɔ́ bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu, amɔ̌, hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Jehovah é ɔ, ye hu hwɛ bo sɔ́ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ǎ. Ye kpò bo wá kú, bɔ ɖó mǐ ɖu hwɛhuhu gú sín Adamu gɔ́n wutu ɔ, mǐ lɔ nɔ kpò bo nɔ kú.
10 HAAMAGEDƆNI
Ahwan Mawu tɔn e na sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ kpo nǔnyanyawiwa lɛ bǐ kpo é wɛ.
11 AXƆSUÐUTO MAWU TƆN
Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɔ, acɛkpikpa ɖé wɛ bɔ Jehovah ɖó ayǐ ɖò jixwé. Jezu Klisu wɛ nyí Axɔsu na. Ðò sɔgudo ɔ, Jehovah na zán Axɔsuɖuto ɔ dó sú kún dó nú nǔnyanyawiwa lɛ bǐ. Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na kp’acɛ dó gbɛ̀ ɔ bǐ nu.
12 JEZU KLISU
Jehovah dá Jezu jɛ nukɔn nú nǔ lɛ bǐ. É sɛ́ ɛ dó ayikúngban jí b’ɛ wá kú dó gbɛtɔ́ lɛ bǐ tamɛ. Ee è hu Jezu gudo é ɔ, Jehovah fɔ́n ɛ. Jezu ɖò axɔsu ɖu wɛ dìn ɖò jixwé ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nu.
13 NǓÐƆÐ’AYǏ XWÈ 7 DONU 70 Ɔ TƆN
Biblu ɖɔ hwenu e Mɛsiya ɔ na jɛ wě é ɖ’ayǐ. Hwenu e Xwè 7 donu 69 lɛ wá vivɔnu é wɛ nǔ nyí mɔ̌. Xwè 7 donu 69 ɔ bɛ́sín xwè 455 J.H.M. bo wá fó ɖò xwè 29 H.M.
Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ é fó ɖò 29 H.M.? Xwè 7 donu 69 ɔ bɛ́ ɖò xwè 455 J.H.M. hwenu e Nɛɛmíi wá Jeluzalɛmu bo jɛ toxo ɔ vɔ́ gbá jí é. (Daniyɛli 9:25; Nɛɛmíi 2:1, 5-8) Enyi è ka lɛ́n xwè 7 donu 69 (7 x 69) ɔ, é na bló xwè 483. Nú mǐ lɛ́n xwè 483 lɛ sín 455 J.H.M. ɔ, é na wá fó ɖó xwè 29 H.M. Hwe enɛ nu pɛ́pɛ́pɛ́ wɛ Jezu bló baptɛm bo huzu Mɛsiya ɔ!—Luki 3:1, 2, 21, 22.
Nǔɖɔɖ’ayǐ ɖokpo ɔ lɛ́ ɖɔ xwè 7 ɖevo xó. Ðò avla enɛ mɛ ɖò xwè 33 H.M. ɔ, è na hu Mɛsiya ɔ, bɔ ɖò xwè 36 H.M. sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, è na jla Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín wɛnɖagbe akɔta lɛ bǐ, é na nyí nú Jwifu lɛ kɛɖɛ ǎ.—Daniyɛli 9:24-27.
14 ADINGBAN-NÚKPLƆNMƐ ATƆNÐOBǓ TƆN
Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ Jehovah Mawu wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ, lé é dá Jezu jɛ nukɔn nú nǔ ɖevo lɛ bǐ. (Kolosinu lɛ 1:15, 16) Jezu nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ǎ. É ɖɔ gbeɖé ɖɔ emi kpo Mawu kpo ɖò zɛ̌nzɛ̌n ǎ. É tlɛ ɖɔ: “Tɔ́ ɔ hugǎn mì.” (Jaan 14:28; 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:28) Amɔ̌, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ Mawu nyí mɛ atɔn bo ɖò mɛ ɖokpo mɛ: Tɔ́ ɔ, Vǐ ɔ kpo gbigbɔ mímɛ́ ɔ kpo. Xókwin “Atɔnɖobǔ” ɔ ɖò Biblu mɛ ǎ. Adingban-núkplɔnmɛ wɛ enɛ nyí.
Gbigbɔ mímɛ́ ɔ, hlɔnhlɔn e Mawu nɔ zán dó w’azɔ̌ na ɔ wɛ. Hlɔnhlɔn tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ b’ɛ nɔ zán dó wà jlǒ tɔn é wɛ. É nyí gbɛtɔ́ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, “[gbigbɔ mímɛ́] gɔ́ ayi mɛ” nú Klisanwun nukɔntɔn lɛ, bɔ Jehovah ɖɔ: “Un na gbà [gbigbɔ] ce kɔn nyì mɛ bǐ jí.”—Mɛsɛ́dó 2:1-4, 17.
15 AKLUZU
Klisanwun nugbǒ lɛ nɔ zán akluzu dó sɛ̀n Mawu na ǎ. Etɛwu?
Sinsɛn nùvú mɛ wɛ è ko nɔ zán akluzu ɖè sín hwenu línlín lɛ ɖíe. Ðò hwexónu ɔ, è nɔ zán ɖò hwe sinsɛn kpo yɛsu xóɖóxámɛ tɔn pagáwùn tɔn kpo mɛ. Ðò xwè 300 nukɔntɔn e bɔ dó kú Jezu tɔn wu é mɛ ɔ, Klisanwun lɛ zán akluzu ɖò sinsɛn-biblo yetɔn mɛ ǎ. Xwè gègě gudo wɛ Axɔsu Hlɔma tɔn Constantin ɖɔ ɖɔ akluzu na nyí wuntun sinsɛn Klisanwun tɔn tɔn. È zán wuntun ɔ bo na dó bló bɔ mɛ gègě na byɔ sinsɛn Klisanwun tɔn mɛ. Amɔ̌, akluzu ɖó kancica ɖebǔ xá Jezu Klisu ǎ. Wema New Catholic Encyclopedia tinmɛ ɖɔ: “Aca akluzu zinzan tɔn ko tíìn jɛ nukɔn nú Klisanwun lɛ bo ka lɛ́ nyí aca Klisanwun lɛ tɔn ǎ.”
Jezu kú dó akluzu jí ǎ. Xókwin Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “akluzu” é sín tinmɛ tawun ɔ wɛ nyí “atín e xwete é,” “atínkpo” alǒ “atín.” Wema The Companion Bible tinmɛ ɖɔ: “È wlan nǔ ɖebǔ dó [Alɛnuwema Yɔyɔ̌] Glɛkigbe tɔn ɔ mɛ bonu é tlɛ vlɛ́ atínkpo wè ǎ.” Atín e xwete é jí wɛ Jezu kú dó.
Jehovah jló ɖɔ mǐ ni zán ɖiɖe lɛ alǒ wuntun lɛ ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn mɛ ǎ.—Tíntɔ́n 20:4, 5; 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:14.
16 FLǏN
Jezu ɖegbe nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ flín kú emitɔn. Ye nɔ wà mɔ̌ xwewu xwewu ɖò Nisáan sín azǎn 14gɔ́ ɔ gbè, b’ɛ sɔgbe xá azǎn e jí Izlayɛli-ví lɛ nɔ ɖu Dindinwayixwe ɔ é. È nɔ hɛn wɔxúxú kpo vɛɛn kpo gbɔn mɛ lɛ bǐ jí ɖò Flǐn ɔ hwenu. Nǔ enɛ lɛ nɔte nú agbaza Jezu tɔn kpo hun tɔn kpo. Mɛ ɖěɖee na ɖu axɔsu xá Jezu ɖò jixwé lɛ é nɔ ɖu wɔxúxú ɔ bo nɔ lɛ́ nu vɛɛn ɔ. Mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí lɛ é nɔ yì Flǐn ɔ tɛnmɛ kpo sísí kpo, amɔ̌, ye nɔ ɖu wɔxúxú ɔ ǎ, ye ka nɔ nu vɛɛn ɔ ǎ.
17 LINDƆ̌N
Ðò Traduction du monde nouveau mɛ ɔ, xókwin “lindɔ̌n” ɔ nɔ dó nǔ elɔ lɛ gesí: (1) gbɛtɔ́, (2) kanlin, alǒ (3) gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn alǒ kanlin tɔn. Kpɔ́ndéwú tɔn ɖé lɛ ɖíe:
Gbɛtɔ́. Nɔwée hwenu ɔ, “mɛ kwín wè ɖé wɛ byɔ tɔjihun ɔ mɛ: ye mɛ [alǒ ‘lindɔ̌n,’ NWT] tantɔn wɛ nyí mɛ e byɔ mɛ bo gán ɖò sìn xó ɔ mɛ é.” (1 Piyɛ́ɛ 3:20) Ðò wemafɔ elɔ mɛ ɔ, mɛ lɛ alǒ gbɛtɔ́ lɛ dó gesí wɛ xókwin “lindɔ̌n” ɔ ɖè, ye wɛ nyí Nɔwée, asì tɔn, vǐ yetɔn atɔn lɛ kpo vǐ yetɔn sí lɛ kpo.
Kanlin. “Mawu ɖɔ: ‘Kanlin [“lindɔ̌n” NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ ni gɔ́ tɔ̀ lɛ mɛ winnini; xɛ lɛ ni tíìn, bo nɔ zɔn gbɔn jɔhɔn mɛ.’ Mawu ɖɔ: ‘Ayikúngban ni na xwékanlin [“lindɔ̌n” NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ, gběkanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ, kpo kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ sá lɛ kpo.’ Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nugbǒ.”—Bǐbɛ̌mɛ 1:20, 24.
Gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn alǒ kanlin tɔn. Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: “Mɛ e jló na hu we [‘ɖò lindɔ̌n towe ba wɛ’ NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] lɛ bǐ ko kú.” (Tíntɔ́n 4:19) Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ, lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ nɔ sɔ́ gbɛ̀ [‘lindɔ̌n’ NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɔn dó savɔ̌ dó lɛngbɔ̌ tɔn lɛ tamɛ.”—Jaan 10:11.
Gɔ́ na ɔ, enyi mɛɖé wà nùɖé kpo “lindɔ̌n” tɔn “bǐ kpo” ɔ, é xlɛ́ ɖɔ mɛ ɔ sɔ́ jlǒ dó zán nǔwukpikpé tɔn bǐ dó wà nǔ ɔ.—Matie 22:37; Sɛ́nflínmɛ 6:5.
18 GBIGBƆ
Xókwin Ebléegbe tɔn kpo Glɛkigbe tɔn kpo ɖěɖee è lilɛ dó “gbigbɔ” ɖò Traduction du monde nouveau mɛ é sixu dó nǔ vovo gesí. É ɖò mɔ̌ có, ye nɔ dó nǔ e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé gesí hwebǐnu, ɖi jɔhɔn alǒ funfún gbɛtɔ́ kpo kanlin kpo tɔn. Xókwin enɛ lɛ sixu lɛ́ dó nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ kpo gbigbɔ mímɛ́ e nyí hlɔnhlɔn e Mawu nɔ dó w’azɔ̌ na é kpo gesí. Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ nùɖé nɔ ɖò gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò kú tɔn gudo ǎ.—Tíntɔ́n 35:21 NWT; Ðɛhan 104:29 NWT; Matie 12:43 NWT; Luki 11:13 NWT.
19 JEYƐNU
Xókwin Glɛkigbe tɔn “Jeyɛnu” ɔ wɛ Biblu Fɔngbe tɔn lilɛ dó “zojimací.” Tɔdo e ɖò Jeluzalɛmu kpá bɔ è nɔ dó zunkɔ́ lɛ zo ɖ’emɛ é wɛ nɔ nyí Jeyɛnu. Ðò Jezu sín hwenu ɔ, nǔ ɖě xlɛ́ ɖɔ è nɔ doya nú kanlin lɛ alǒ gbɛtɔ́ lɛ alǒ dó ye zo gbɛɖe gbɛɖe ɖò tɔdo enɛ mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, Jeyɛnu nɔte nú fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ, bɔ è nɔ doya nú mɛkúkú lɛ alǒ dó ye zo ɖè kaka sɔyi é ǎ. Hwenu e Jezu ɖò mɛ bɛ́ kɔn nyì Jeyɛnu mɛ xó ɖɔ wɛ é ɔ, kún súsú dó nú mɛ mlɛ́mlɛ́ xó ɖɔ wɛ é ɖè.—Matie 5:22; 10:28.
20 ÐƐ E JEZU KPLƆ́N MƐ É
Ðɛ e Jezu xò hwenu e é ɖò lee è na xoɖɛ gbɔn é kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ wɛ é wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni ɖɔ:
“Nyikɔ towe ni nyí nǔ sísí”
Mǐ nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni klɔ́ adingban lɛ bǐ sín nyikɔ tɔn wu. Enɛ ɔ, nǔ e ɖò jixwé kpo ayikúngban jí lɛ é bǐ kpo na kpa susu nú nyikɔ Mawu tɔn bo ɖó sísí na.
“Axɔsuɖuɖu towe ni wá”
Mǐ nɔ xoɖɛ ɖɔ acɛkpikpa Mawu tɔn ni sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ nyanya ɔ, bo kp’acɛ dó ayikúngban ɔ bǐ jí, lobo bló bonu ayikúngban ɔ ni huzu palaɖisi ɖé.
“Jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí”
Mǐ nɔ xoɖɛ ɖɔ linlin e Mawu ɖó nú Ayikúngban ɔ é ni jɛnu, bonu gbɛtɔ́ tónúsétɔ́ maɖóblɔ̌ lɛ na dó sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ, lee Jehovah jló gbɔn hwenu e é dá gbɛtɔ́ lɛ é.
21 GBƐXIXƆ Ɔ
Jehovah sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ bo na dó hwlɛn gbɛtɔ́ lɛ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí. Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí axɔ e è ɖó na sú bo dó vɔ́ gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu hɛn bú é xɔ, bo na lɛ́ dó vɔ́ kancica e ɖò gbɛtɔ́ kpo Jehovah kpo tɛntin bo gblé é blóɖó é. Mawu sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí bonu é na dó sixu kú dó hwɛhutɔ́ lɛ bǐ tamɛ. Ðó kú Jezu tɔn wutu ɔ, ali hun nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi bo na lɛ́ nyí mɛ maɖóblɔ̌.
22 ETƐWU XWÈ 1914 Ɔ KA NYÍ XWÈ TAJI SƆMƆ̌?
Nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Daniyɛli wemata 4gɔ́ ɔ mɛ é kplɔ́n mǐ ɖɔ Mawu na ɖó Axɔsuɖuto tɔn ayǐ ɖò 1914.
Nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ: Jehovah xò dlɔ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn ɖé Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ, b’ɛ kúnkplá atín ɖaxó ɖé bɔ è gbò zindɛ́. Ðò dlɔ̌ ɔ mɛ ɔ, è lɛ́ gan kpo ganvɔ kpo dó atínta ɔ bonu é ni ma sɔ́ zɔ́n ó kaka nú “xwè tɛnwe.” Enɛ gudo ɔ, atín ɔ na lɛ́ zɔ́n.—Daniyɛli 3:31; 4:7-13.
Tinmɛ e nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ ɖó é: Atín ɔ nɔte nú acɛkpikpa Mawu tɔn. Nú xwè gègě ɔ, Jehovah zán axɔsu lɛ ɖò Jeluzalɛmu dó kp’acɛ dó akɔta Izlayɛli tɔn nu. (1 Tan 29:23) Amɔ̌, axɔsu enɛ lɛ nɔ gbeji ǎ, bɔ acɛkpikpa yetɔn lɛ wá vivɔnu. È gbà Jeluzalɛmu ɖò xwè 607 J.H.M. Fí e “xwè tɛnwe” lɛ bɛ́sín é nɛ. (2 Axɔsu lɛ 25:1, 8-10; Ezekiyɛli 21:30-32) “Xwè tɛnwe” lɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè bo ɖɔ: “Mɛ e ma nɔ sɛ̀n Mawu ǎ lɛ na gbidi Jeluzalɛmu dó afɔ wu, kaka yì jɛ hwenu e ganmɛ yetɔn na vɔ dó é.” (Luki 21:24) Enɛ wu ɔ, “xwè tɛnwe” lɛ ko fó hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ǎ. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na sɔ́ Axɔsu ɖé ɖó zinkpo jí ɖò vivɔnu “xwè tɛnwe” lɛ tɔn. Jezu, Axɔsu yɔyɔ̌ enɛ sín acɛkpikpa na hɛn nyɔna ɖaxó wá nú togun Mawu tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ kaka sɔyi.—Luki 1:30-33.
Lee “xwè tɛnwe” lɛ na ɖi ga sɔ é: “Xwè tɛnwe” lɛ ɖi ga nú xwè 2 520. Enyi mǐ lɛ́n xwè 2 520 lɛ sín xwè 607 J.H.M. ɔ, é na wá fó ɖó 1914. Hwenɛnu wɛ Jehovah sɔ́ Jezu Mɛsiya ɔ, Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɖò jixwé.
Fitɛ mǐ ka ba nǔlɛnkwín 2 520 ɔ sín? Biblu ɖɔ ɖɔ xwè atɔn adaɖé bló azǎn 1 260. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:6, 14) Enɛ wu ɔ, “xwè tɛnwe” lɛ bló azǎn 1 260 donu wè, alǒ azǎn 2 520. Azǎn 2 520 lɛ bló xwè 2 520. Enɛ sɔgbe xá lee è nɔ yawu lɛ́n azǎn gbɔn ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ mɛ é, é wɛ nyí “xwè ɖokpo ɖò azǎn ɖokpo tɛnmɛ.”—Kɛnsísɔ́ 14:34; Ezekiyɛli 4:6.
23 WƐNSAGUN ÐAXÓ MICƐLI
Xógbe “wɛnsagun ɖaxó” ɔ sín tinmɛ wɛ nyí “gǎn wɛnsagun lɛ tɔn.” Wɛnsagun ɖaxó ɖokpo géé xó wɛ Biblu ɖɔ, bɔ nyikɔ tɔn nɔ nyí Micɛli.—Daniyɛli 12:1; Judi 9.
Micɛli nyí Gǎn nú ahwangɔnu wɛnsagun Mawu tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ tɔn. Nǔɖexlɛ́mɛ 12:7 ɖɔ: “Micɛli kpodo wɛnsagun e ɖò glɔ tɔn lɛ kpo fun ahwan xá Dlagɔ́ɔn ɔ . . . kpodo wɛnsagun tɔn lɛ kpo.” Wema Nǔɖexlɛ́mɛ tɔn ɖɔ ɖɔ ahwangɔnu Mawu tɔn sín Gǎn wɛ nyí Jezu, hǔn Jezu sín nyikɔ ɖevo wɛ nyí Micɛli nɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 19:14-16.
24 AZǍN GUDOGUDO TƆN LƐ
Hwenu e nǔ taji taji lɛ na jɛ ɖò ayikúngban jí cobɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na sú kún dó nú gbɛ̀ Satáan tɔn é dó gesí wɛ xógbe enɛ ɖè. È zán xógbe mɔhun ɖevo lɛ ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn mɛ, ɖi ‘gbɛvivɔ ɔ’ kpo ‘fí ɖiɖe Gbɛtɔ́ví ɔ’ tɔn kpo dó dó hwe enɛ nu ɖokpo ɔ gesí. (Matie 24:3, 27, 37) “Azǎn gudogudo tɔn lɛ” bɛ́ hwenu e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jɛ acɛ kpa jí ɖò jixwé ɖò 1914 é, bo na fó hwenu e è na sú kún dó nú gbɛ̀ Satáan tɔn ɖò Haamagedɔni hwenu é.—2 Timɔtée 3:1; 2 Piyɛ́ɛ 3:3.
25 FÍNFƆ́N SÍN KÚ
Enyi Mawu lɛkɔ nú mɛ e ko kú é ɖé wá gbɛ̀ ɔ, è nɔ ylɔ mɔ̌ biblo ɖɔ fínfɔ́n sín kú. Biblu ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú tɛnnɛ wu. Elíi, Elizée, Jezu, Piyɛ́ɛ kpo Pɔlu kpo bǐ wɛ fɔ́n mɛ sín kú. Mawu sín hlɔnhlɔn kɛɖɛ wɛ zɔ́n bɔ ye bló nùjiwǔ enɛ lɛ. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na fɔ́n “mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo” sín kú dó ayikúngban jí. (Mɛsɛ́dó 24:15) Biblu lɛ́ ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú dó jixwé wu. Enɛ nɔ jɛ hwenu e mɛ ɖěɖee Mawu cyan, alǒ sɔ́ gbigbɔ dó ɖè lɛ é nɔ fɔ́n bá nɔ gbɛ̀ xá Jezu ɖò jixwé é.—Jaan 5:28, 29; 11:25; Filipunu lɛ 3:11; Nǔɖexlɛ́mɛ 20:5, 6.
26 AWOVINÚWIWA
Awovinúwiwa ɔ, nùwalɔ nyanya ɖé wɛ bo nɔ byɔ ɖɔ è ni tɛnkpɔn bo ɖɔ xó kpo yɛ nyanya lɛ kpo, é sixu nyí tlɔlɔ alǒ gbɔn mɛɖé jí, ɖi bokɔnɔ ɖé alǒ kɛnnɛsinɔ ɖé. Mɛ e nɔ ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa mɛ lɛ é nɔ wà mɔ̌, ɖó ye ɖi nǔ nú adingban-núkplɔnmɛ e ɖɔ ɖɔ yɛ ɖé nɔ tɔ́n sín gbɛtɔ́ lɛ mɛ ɖò kú yetɔn gudo, bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ bo nɔ wá huzu klutɔ́ hlɔnhlɔnnɔ lɛ é. Awovi lɛ lɔ nɔ tɛnkpɔn bo na dó jɔ nú gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na tlitó nú Mawu. Dò biba nú sun sín wuntun lɛ, amɔɛkinkan, majikibiblo, azě, nùɖiɖi agɔ lɛ, kpo nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é kpo lɔ ɖò awovinúwiwa lɛ mɛ. Wema gègě, xójlawema gègě, du e jí e ɖè é dò biba (horoscope) sín nǔ lɛ, sinimáa, ɖiɖe e è nɔ tɛ́ dó dǒ wu lɛ é kaka jɛ nùxixo gègě jí nɔ xlɛ́ ɖɔ awovi lɛ, majikibiblo, kpo nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é kpo kún nyla ó, alǒ nɔ sɔ́ akpàkpà mɛ. Aca cyɔɖiɖi tɔn gègě, ɖi yɛsu fifɔ nú mɛkúkú lɛ, cyɔgɔ́ɖuɖu, cyɔfínfɔ́n kpo jɔnudidɔ kpo, asúkúkú alǒ asikúkú xɔmɛ ninɔ kpo yɛsu ɖevo lɛ kpo ɖò xóɖiɖɔ xá awovi lɛ mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ zán amasin e ɖó aɖǐ lɛ é hwenu e ye nɔ zán hlɔnhlɔn awovi lɛ tɔn é.—Galatinu lɛ 5:20; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8.
27 NǓBǏWUKPÉTƆ́ E JEHOVAH NYÍ É
Jehovah nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, é wɛ dá nǔ e ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é bǐ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 15:3) Nǔ e wu é nyí Nǔlɛbǐnɔ, bo kpé nǔ wu alǒ ɖó acɛ lɛ bǐ bo na kp’acɛ dó nùɖíɖó tɔn lɛ jí é nɛ. (Ðɛhan 24:1; Ezayíi 40:21-23; Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) É na sɛ́n nǔ e é dá lɛ é bǐ. Jehovah lɛ́ ɖ’acɛ bo na sɔ́ mɛ ɖevo lɛ gǎn. Mǐ nɔ nɔ gudo nú nǔbǐwukpétɔ́ e Mawu nyí é hwenu e mǐ yí wǎn n’i bo nɔ setónú n’i é.—1 Tan 29:11.
28 XOÐIÐE
Xoɖiɖe wɛ nyí jlǒ sísɔ́ dó hu vǐ e kpó ɖò xomɛ é. É nyí nǔ ma ɖ’ayi tɔn ɖé alǒ lee agbaza gbɛtɔ́ tɔn ɖesu nɔ wà nǔ gbɔn ɖò jɔwamɔ linu é wɛ nɔ zɔ́n ǎ. Nú kɛ́n jɛ nyɔnu ɖé wu hweɖebǔnu ɔ, é ɖó na lin ɖɔ vǐ e ɖò xò emitɔn mɛ é nyí agbaza emitɔn sín wǔjɔnú ɖevo kpowun ǎ. Gbɛtɔ́ ɖé wɛ bo ɖò vo nú éyɛ.
29 HUNDIDO
Wlɛnwín dotóozɔ́wiwa tɔn ɖé wɛ bɔ è nɔ dó hun mɛ ɖevo tɔn alǒ hun e è ko yí ɖ’ayǐ é blebu alǒ nǔ taji ɛnɛ e ɖ’emɛ lɛ é nú mɛɖé. Nǔ taji ɛnɛ e ɖò hun mɛ lɛ é ɖíe: plasma, globule rouge lɛ, globule blanc lɛ kpo plaquette lɛ kpo.
30 KPLƆ́N
Ðò Biblu mɛ ɔ, xókwin “kplɔ́n” ɔ nyí tódɔnnúmɛ sín xókwin ɖevo kpowun ǎ. Enyi è kplɔ́n mǐ ɔ, è nɔ xlɛ́ ali mǐ, nɔ ɖè mǐ ɖó ali jí. Jehovah nɔ zɛ̀kpá gbeɖé alǒ xò daka mɛ e kplɔ́n wɛ é ɖè lɛ é wu gbeɖé ǎ. (Nùnywɛxó 4:1, 2) Jehovah zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ nú mɛjitɔ́ lɛ. Lee é nɔ kplɔ́n mɛ gbɔn é nɔ w’azɔ̌ kaka bɔ mɛɖé sixu wá yí wǎn nú kplɔ́n. (Nùnywɛxó 12:1) Jehovah yí wǎn nú togun tɔn, bo nɔ kplɔ́n ɛ. É nɔ na alixlɛ́mɛ e na jla linlin masɔgbe mǐtɔn lɛ ɖó bo na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ lin nǔ bo wà nǔ lee é jló gbɔn é é. Nú mɛjitɔ́ lɛ ɔ, vǐ yetɔn lɛ kplɔnkplɔn byɔ ɖɔ ye ni d’alɔ ye bonu ye ni tuùn hwɛjijɔ e wu ye ɖó na nɔ setónú lɛ é. É lɛ́ byɔ ɖɔ ye ni kplɔ́n ye bonu ye ni yí wǎn nú Jehovah, bo lɛ́ yí wǎn nú Xó tɔn Biblu ɔ, lobo mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó tɔn lɛ mɛ.
31 AWOVI LƐ
Nùɖíɖó gbigbɔ tɔn nyanya e nukún ma nɔ mɔ ǎ bɔ ye ɖó hlɔnhlɔn hú gbɛtɔ́ lɛ é wɛ. Awovi lɛ nyí wɛnsagun nyanya lɛ. Ye huzu mɛ nyanya hwenu e yeɖesunɔ sɔ́ yeɖée dó huzu kɛntɔ́ Mawu tɔn bo tlitó n’i é. (Bǐbɛ̌mɛ 6:2; Judi 6) Ye xò kpóɖó nú Satáan ɖò gǔ e é fɔ́n dó Jehovah jí é mɛ.—Sɛ́nflínmɛ 32:17; Luki 8:30; Mɛsɛ́dó 16:16; Jaki 2:19.


text:
ATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2016
Xota nùkplɔnkplɔn tɔn lɛ nú Lidosun 4 jɛ Nùxwásun 1, 2016 ɖò wema elɔ mɛ.
Jehovah Ylɔ Ɛ Ðɔ “Xɔ́ntɔn Ce”
A jló na nyí xɔ́ntɔn Jehovah tɔn à? Kpɔ́n lee kpɔ́ndéwú Ablaxamu tɔn sixu d’alɔ tɔn we gbɔn é.
Wà Nǔ Xɔ́ntɔn Vívɛ́ Jehovah Tɔn lɛ Ðɔhun
Nɛ̌ Hwliti, Ezekiyasi kpo Mali kpo ka tɛnkpɔn bo zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá Mawu gbɔn?
Xlɛ́ Ðɔ Emi Ðò Gbeji nú Jehovah
Jonatáan sín kpɔ́ndéwú sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gbeji nú Jehovah ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn ɛnɛ mɛ.
Jehovah Sɛntɔ́ Gbejinɔtɔ́ lɛ Sín Kpɔ́ndéwú Ni Kplɔ́n Nǔ We
Nɛ̌ Davidi, Jonatáan, Natáan, kpo Hucayi kpo ka sɔ́ gbejininɔ nú Jehovah ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ gbɔn?
TAN GBƐZÁN TƆN
Jehovah Na Ðuɖeji Mì Ðò Sinsɛnzɔ́ Tɔn Mɛ
Corwin Robison sɛ̀n Jehovah kpo gbejininɔ kpo nú xwè 73, é w’azɔ̌ nú nǔ hú xwè 60 ɖò Betɛli États-Unis tɔn.
Kpò Ðò Jehovah Sɛ̀n Wɛ kpo Awǎjijɛ Kpo
Tamɛ linlin dó nugbodòdó atɔn jí sixu d’alɔ we bɔ a na hɛn awǎjijɛ towe wu.


text:
JW LIBRARY
Jɛ JW Library Zán Jí: Andloyidu
Mǐ dó doo nú we ɖò JW Library jí. È bló azɔwanú elɔ bo na zán nú Biblu xixa kpo kplɔnkplɔn tɔn kpo. A sixu mɔ nǔ taji azɔwanú elɔ tɔn lɛ ɖò gbàví nǔbiba tɔn ɔ mɛ. Bonu a na hun gbàví enɛ ɔ, dɔn alɔví towe gbɔn nùkpɛ́n ɔ jí sín amyɔxwé alǒ zǐn wuntun Nǔ Ðevo Lɛ tɔn e ɖò zwe amyɔxwé tɔn e ɖò aga é mɛ é.
Biblu
Fí e è wlan Bible ɖó é na zɔ́n bɔ a na xà Biblu bo na lɛ́ yí lilɛdogbeɖevomɛ ɖevo lɛ d’eji. Zǐn wema Biblu tɔn ɖé lobo wá zín wemata ɖé bá jɛ xixa jí. A ɖò xixa wɛ ɔ, a sixu mɔ tinmɛ e ɖò dò lɛ é, alɔdlɛndonǔ tɛntin mɛ tɔn lɛ, kpo lilɛdogbeɖevomɛ ɖevo lɛ kpo ɖò Nùkplɔnkplɔn sín gɔnu ɔ mɛ.
Nú a jló na kpɔ́n wemafɔ ɖevo ɔ, hun gbàví nǔbiba tɔn ɔ bo lɛ́vɔ zín Bible bo na dó sixu lɛkɔ yì fí e è slɛ́ wema Biblu tɔn lɛ ɖó é.
Wema Lɛ
Fí e è wlan Publications ɖó é na d’alɔ we bɔ a na mɔ wema lɛ, xóyidókanji lɛ, kpo video lɛ kpo. Zǐn wema ɖé, lobo wá zín xota ɖé bá dó jɛ xixa jí. A ɖò xixa wɛ ɔ, a sixu lɛ́ kpɔ́n nǔ e wemafɔ Biblu tɔn ɖé ɖɔ é. Zǐn wemafɔ ɔ bá mɔ ɖò Nùkplɔnkplɔn sín gɔnu ɔ mɛ. Zǐn wemafɔ ɖé ɖò Nùkplɔnkplɔn sín gɔnu ɔ mɛ bá mɔ tɛn dó xà ɖò Biblu ɔ mɛ.
Nú a jló na hun wema ɖevo ɔ, hun gbàví nǔbiba tɔn ɔ bo lɛ́ zín Publications bo na dó sixu lɛkɔ yì fí e è slɛ́ wema lɛ ɖó é.
Tɛsi
Hun gbàví nǔbiba tɔn ɔ, bo zín Texte du jour bá dó sixu mɔ tɛsi égbé tɔn ɔ.
Ðò Ɛntɛnɛti Jí
Tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn lɛ wɛ ɖò akpáxwé En ligne ɔ.
Yǐ Nǔ Yɔyɔ̌ Lɛ
Mɔ nǔ jɛ wu ganji ɖɔ a ɖó JW Library yaɖeyaɖe ɔ.
É nyɔ́ ɖɔ a ni ɖó Andloyidu yaɖeyaɖe ɔ ɖò alokan alǒ tablɛti towe jí. Nú a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ hǔn, zǎn adlɛsi e bɔ d’ewu é: https://support.google.com/nexus/answer/4457705.
Nú é jló we ɔ, a sixu lilɛ alokan alǒ tablɛti towe ɖó Mise à jour automatique sín alɔ jí. Nú a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ hǔn, zǎn adlɛsi e bɔ d’ewu é: https://support.google.com/googleplay/answer/113412.


text:
Nugbodòdó Lɛ
Acɛ Nǔ Nɔ ɔ Tɔn
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. Acɛ lɛ bǐ nyí mǐtɔn.
Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”) wɛ ɖè Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ tɔ́n bo nɔ kpé nukún d’ewu. Enyi è ma ɖexlɛ́ ɖò alɔkpa ɖevo mɛ ǎ ɔ, nùwlanwlan kpo nǔ ɖevo e ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí lɛ é kpo nyí Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania tɔn.
Wuntun Lɛ
Adobe, ɖiɖe Adobe tɔn, Acrobat, kpo ɖiɖe Acrobat tɔn kpo nyí wuntun Adobe Systems Incorporated tɔn. iTunes kpo iPod kpo nyí wuntun Apple Inc. tɔn. Wuntun ɖevo lɛ bǐ kpo wuntun e sɛ́n tuùn lɛ é kpo nyí mɛ e tɔn wɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo tɔn.
Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É kpo Acɛ Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ Zinzan Tɔn Kpo
Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu bo ɖò dò lɛ é wɛ na ɖɔ lee a na zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ gbɔn é nú we. Enyi a ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ zán wɛ hǔn, é xlɛ́ ɖɔ a yí gbè nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu bo ɖò dò lɛ é bǐ nɛ. Enyi a ma yí gbè nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu bo ɖò dò lɛ é alǒ akpáxwé sɛ́n enɛ lɛ tɔn ɖé ǎ hǔn, ma zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ ó.
Nɛ̌ a ka na zán ganji gbɔn? A sixu kpɔ́n, yí, bo lɛ́ zín ɖiɖe e nǔ nɔ lɛ ɖó acɛ na é, wema e ɖò ɔdinatɛ́ɛ jí lɛ é, han alǒ nùxixo, fɔtóo lɛ, nùwlanwlan lɛ kpo video lɛ (“Nǔ E Ð’emɛ lɛ É”) kpo ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí nú hwiɖesunɔ bo ka na sà ye ɖò alɔkpa ɖebǔ mɛ ǎ, sɔgbe xá sɛ́n e ɖò dò lɛ é kpo ee ɖò fí ɖevo ɖò Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É mɛ lɛ é kpo. Enɛ wu ɔ, a ɖó na:
Sɔ́ nǔ e ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí é ɖě ɖó Ɛntɛnɛti jí ǎ (Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn e jí è nɔ má nǔ gbɔn é, Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é, alǒ Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɖebǔ);
Vɔ́ nǔ e ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí é blebu tɔn alǒ akpáxwé tɔn wlan dó tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn ɖebǔ mɛ ǎ;
Vɔ́ nǔ e ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí é pɛ́pɛ́ bló, bló gègě tɔn, wlan, alǒ lilɛ ɖó alɔ ɖevo jí bo sà ɖò alɔ ɖebǔ mɛ alǒ yí akwɛ dó ǎ (enyi lè ɖebǔ na bo ma tlɛ ɖ’emɛ ǎ ɔ nɛ), kaka jɛ tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn e junjɔn Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí lɛ é, ee cá kàn xá ɛ lɛ é, alǒ ee nɔ kplá mɛ yì jí lɛ é jí;
Zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ bo dó sɔnǔ nú nǔ e nɔ na tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn é, azɔwanú, alǒ wlɛnwín ɖěɖee nɔ zɔ́n bɔ è nɔ cyan nǔ e è nɔ zán ɖò ɔdinatɛ́ɛ jí lɛ é kplé é ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí alǒ b’ɛ na kúnkplá ɛ ǎ (nǔ e è nɔ zán ɖò ɔdinatɛ́ɛ jí lɛ é kije kije kpɔ́n kpo nǔ ɖiɖe sín ye mɛ kpo lɔ ɖ’emɛ, b’ɛ ka ko nɔte ɖó enɛ lɛ kɛɖɛ jí ǎ), mɔ̌ jɛn a ma ka ɖó na lɛ́ má ye ǎ é nɛ;
Zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ alǒ nǔ e ɖ’eji lɛ é nyì dò ǎ, ɖi Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ alǒ nǔ e ɖ’eji lɛ é hinhɛn gúdú, abǐ wlɛnwín ɖevo e gbɔn vo nú ee xó è ɖɔ é zinzan dó yì jí;
Zán Tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ ɖò alɔ e na hɛn nǔ gblé dó wǔ na é alǒ ee sixu hɛn nǔ gblé dó wǔ na é ɖebǔ mɛ ǎ, a ɖó na lɛ́ zán ɖò alɔ ɖé mɛ b’ɛ na zɔ́n bɔ yiyi jí tɔn na vɛwǔ nú mɛ ɖevo lɛ alǒ ali tɔn na sú dó ye ǎ; mɔ̌ jɛn a ma ka ɖó na lɛ́ zán ɖò ali e ma sɔgbe xá sɛ́n ǎ é, ee nyí ahizi tɔn é, alǒ ee nyí nǔhɛngblé tɔn é mɛ ǎ é nɛ; a ka ɖó na lɛ́ zán nú linlin e ma sɔgbe xá sɛ́n ǎ é, ee nyí ahizi tɔn é, alǒ ee nyí nǔhɛngblé tɔn é, kabǐ zán bɔ é na cá kàn xá azɔ̌ mɔhun lɛ ɖò alɔ ɖebu mɛ ǎ;
Zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ kpo linlin ajɔ̌wiwa tɔn ɖebǔ kpo ǎ.
Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É Gbigbá
Enyi a na bo ma tlɛ t’afɔ acɛ ɖěɖee Watchtower ɖó b’ɛ ɖò Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É lɛ glɔ é jí ǎ bo ka gbà Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É ɖò alɔ ɖebǔ mɛ ɔ, Watchtower sixu wà nǔ e é mɔ ɖɔ é jɛxa sɛ́n e a gbà é é, ɖi elɔ lɛ: É sixu sú Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ jí yiyi sín ali dó we nú táan ɖé, é sixu sú ali tɔn dó we bǐ mlɛ́mlɛ́, é sixu sú ali dó ɔdinatɛ́ɛ towe sín adlɛsi ɛntɛnɛti jí yiyi tɔn (adresse IP) b’ɛ sɔ́ na yì Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ jí ɖě ǎ, é sixu byɔ azɔxwé e nɔ hun ɛntɛnɛti jí yiyi sín ali nú we é ɖɔ é ni sú Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ jí yiyi sín ali dó we, é sixu ylɔ hwɛ we.
Huzuhuzu Lɛ
Watchtower sixu vɔ́ Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É jí gbɔn sín hweɖenu jɛ hweɖenu. Sín gbè e gbè Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu bɔ è vɔ́ gbɔn jí lɛ é tɔ́n ɖò Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ jí é wɛ ye nɔ bɛ́ azɔ̌. Kɛnklɛn bo nɔ kije akpáxwé elɔ hwɛhwɛ bonu huzuhuzu gudo gudo tɔn e tɔ́n ɖò fí lɛ é na má we.
Sɛ́n kpo Acɛ Kpo
Tokpɔn New York, États-Unis d’Amérique tɔn sín sɛ́n lɛ wɛ na nɔ ɖó acɛ dó Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É jí, é wɛ na nɔ lɛ́ tín ye mɛ, bɔ tito sɛ́n tɔn e sɔ́ ta yeɖée lɛ é ka na cá kàn xá ye ǎ. Nǔ ɖebǔ e è na wà ɖò sɛ́n lixo b’ɛ na kúnkplá Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É ɔ, hwɛɖɔxɔsa e ɖó acɛ ɖò Tokpɔn New York, États-Unis d’Amérique tɔn mɛ lɛ é wɛ è na sɔyi.
Acɛ Sɛ́n lɛ Tɔn
Enyi hwɛɖɔxɔsa e ɖó acɛ tɔn é ɖé ɖɔ ɖɔ Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É ɖé kún sɔ́ hwɛ́n nǔ ó, w’azɔ̌ ó, ɖó acɛ ó, alǒ sɔgbe ɖò sɛ́n lixo ó ɔ, sɛ́n e kpò lɛ é na kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ. Enyi Watchtower ma kpéwú bo dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É ɖé ǎ ɔ, enɛ ko xlɛ́ ɖɔ è súnsún sɛ́n enɛ alǒ acɛ sɛ́n enɛ tɔn ǎ.
Gbeɖiɖokpɔ́ Dó Nùjɔnǔ Mɛ
Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Wu lɛ É nyí gbè bɔ hwi kpo Watchtower kpo ɖó kpɔ́ dó nùjɔnǔ mɛ dó lee a na zán Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ gbɔn é wu, bo ɖyɔ gbeɖiɖokpɔ́ ɖ’ayǐ tɔn e ɖɔ nǔ dó Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn elɔ zinzan wu lɛ é bǐ.


text:
Etɛ ka Nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn?
A ka nɔ lin ɖɔ . . .
nùɖé wɛ bo ɖò ayixa towe mɛ à?
xó ɖé kpowun wɛ à?
acɛkpikpa jixwé tɔn ɖé wɛ à?
NǓ E BIBLU ÐƆ É
“Mawu [jixwé] tɔn na ɖè axɔsuɖuto e mɛɖé ma sixu gbà ǎ é ɖokpo tɔ́n.”—Daniyɛli 2:44, MAWUXÓWÉMA.
“È na vǐ ɖokpo mǐ. Mawu na ɛ acɛ bɔ é na ɖu axɔsu.”—Ezayíi 9:5.
LÈ E A SIXU MƆ Ð’EMƐ É
Acɛkpikpa ɖagbe ɖé na hɛn nyɔna wá nú hwiɖesu mɛtún ɔ.—Ezayíi 48:17, 18.
Ðò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e ja é mɛ ɔ, a na ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe bo na nɔ awǎjijɛ mɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4.
MǏ KA SIXU GANJƐ NǓ E BIBLU ÐƆ É WU À?
Ɛɛn, é hwe bǐ ɔ, hwɛjijɔ wè ɖíe:
Jezu xlɛ́ nǔ e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na wà lɛ é. Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ xoɖɛ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ni wá, bonu jlǒ tɔn ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí. (Matie 6:9, 10) É xlɛ́ lee ɖɛ enɛ na mɔ sìnkɔn gbɔn é.
Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é na nùɖuɖu mɛ e ɖò xovɛ lɛ é, é gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ, bo lɛ́ fɔ́n mɛ sín kú! (Matie 15:29-38; Jaan 11:38-44) Ðó Jezu wɛ na nyí Axɔsu nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wutu ɔ, nǔ ɖagbe e Axɔsuɖuto enɛ ɔ na wà nú mɛ e jí é na kpa acɛ dó lɛ é xlɛ́ wɛ é ko ɖè hwenɛnu.—Nǔɖexlɛ́mɛ 11:15.
Nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na wá zaanɖé. Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ahwan, adɔ, kpodo ayikúngban danwǔ kpo na tíìn, bo na xlɛ́ ɖɔ hwenu e Axɔsuɖuto ɔ na hɛn fífá wá ayikúngban ɔ jí é ko sɛkpɔ bǐ.—Matie 24:3, 7.
Nǔ enɛ lɛ nɔ jɛ pɛ́pɛ́pɛ́ ɖò égbé. Enɛ wu ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ganjɛwu ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na ɖè wuvɛ̌ mɔhun lɛ bǐ síìn zaanɖé.
ETƐ A KA LIN DÓ NÙKANBYƆ ELƆ WU?
Nɛ̌ gbɛ̀ ka na cí ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn glɔ?
Biblu na xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn ɖò ÐƐHAN 37:29 kpo EZAYÍI 65:21-23 kpo mɛ.
Kplɔ́n Nǔ Ɖevo Lɛ
WƐNÐAGBE ÐÉ SÍN MAWU GƆ́N!
Etɛ ka Nyí Linlin Mawu Tɔn nú Ayikúngban Ɔ?
Biblu tinmɛ nǔ e wu Mawu bló ayikúngban ɔ é, hwenu e wuvɛ̌ mimɔ lɛ na wá nɔte dó é, lee ayikúngban ɔ na wá cí sɔgudo é kpo mɛ e na nɔ jí lɛ é kpo.


text:
Linlin Tɛ Mawu ka Ðó nú Mǐ?
ENYI a xà xójlawema lɛ, a kpɔ́n télée, alǒ a ɖótó hladio ɔ, adakaxixo, ahwan kpo wɔ̌nxixogbɛwu kpo sín xó gègě wɛ a nɔ mɔ bo nɔ lɛ́ sè. Bɔya hwiɖesunɔ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ, ɖó a ɖò azɔn jɛ wɛ, alǒ ɖó mɛvívɛ́ towe ɖé kú wutu.
Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ:
Nǔ e Mawu ba nú nyì kpo xwédo ce kpo é jɛn ɖíe à?
Fitɛ un ka sixu mɔ alɔdo ɖè bo na ɖeɖɛ tagba ce lɛ?
Fífá jɔ fífá ka na wá tíìn gbè ɖokpo à?
Biblu na xósin e wu è na ganjɛ lɛ é nú nùkanbyɔ enɛ lɛ.
BIBLU KPLƆ́N MƐ ÐƆ MAWU NA BLÓ NÙJIWǓ LƐ ÐÓ AYIKÚNGBAN Ɔ JÍ.
Gbɛtɔ́ lɛ sɔ́ na mɔ wuvɛ̌, kpò alǒ kú ɖě ǎ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4
“Sékunɔ lɛ na lɔ́n yì jǐ tɛ́ ɖɔhun.”—Ezayíi 35:6
“Nukúntíntɔ́nnɔ lɛ na mɔ nǔ.”—Ezayíi 35:5
È na fɔ́n mɛkúkú lɛ wá gbɛ̀.—Jaan 5:28, 29
Mɛ ɖě sɔ́ na j’azɔn ǎ.—Ezayíi 33:24
Nùɖuɖu na túnflá nú mɛ e na nɔ ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ.—Ðɛhan 72:16
MƆ LÈ ÐÒ NǓ E BIBLU KPLƆ́N MƐ LƐ É MƐ
A sixu lin ɖɔ dlɔ̌ ɖé kpowun wɛ nǔ ɖěɖee a xà ɖò wexwɛ nukɔntɔn wema elɔ tɔn lɛ jí é nyí. Amɔ̌, Mawu d’akpá ɖɔ emi na bló huzuhuzu enɛ lɛ ɖó ayikúngban ɔ jí ɖò malin-malin mɛ, bɔ Biblu tinmɛ lee é na bló mɔ̌ gbɔn é.
Amɔ̌, Biblu ɖɔ xó zɛ finɛ wu. É ɖɔ nǔ e mǐ ɖó na tuùn cobo na ɖó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ é, kpo lee mǐ na ɖu gbɛ̀ vivǐ dìn gbɔn é kpo nú mǐ. Lin tamɛ kpɔ́n kpɛɖé dó nǔ ɖěɖee nɔ zɔ́n bɔ a nɔ ɖó linkpɔ́n é jí. Akwɛ alǒ tagba xwédo tɔn lɛ, azɔn, alǒ kú mɛ e a yí wǎn na é ɖé tɔn sixu ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ. Biblu sixu d’alɔ we bɔ a na ɖeɖɛ tagba enɛ lɛ, é sixu lɛ́ ɖ’alɔ akɔ́n jí nú we gbɔn xósin nina nú nùkanbyɔ lěhun lɛ gblamɛ:
Etɛwu mǐ ka sixu ganjɛwu ɖɔ Mawu na bló nǔ e sín akpá é dó lɛ é bǐ?
Wema elɔ e xà wɛ a ɖè é xlɛ́ ɖɔ a jló na tuùn nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ lɛ é. Wema elɔ na d’alɔ we. Akpáxwé lɛ ɖó nùkanbyɔ ɖěɖee na d’alɔ we bɔ a na mɔ nukúnnú jɛ Biblu mɛ d’eji é. Gbɛtɔ́ livi mɔkpan ko ɖu vivǐ xóɖɔɖókpɔ́ dó Biblu jí xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn. Mǐ ɖó nukún ɖɔ hwi lɔ na ɖu vivǐ tɔn. Mawu ni dó nú we hwenu e a na ɖò nǔ e Biblu sixu kplɔ́n we lɛ é mɔ wɛ é!


text:
Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Nabi ka Ðò Gbɛ̀ ɔ Mɛ?
Nɛ̌ mi ka nɔ xà hagbɛ̌ mitɔn lɛ gbɔn?
Mɛ ɖěɖee nɔ jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn hwɛhwɛ ɖò sunmɛ sunmɛ lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ xà ɖɔ ye nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. (Matie 24:14) Mɛ ɖěɖee ko bló baptɛm bo nyí Kúnnuɖetɔ́ lɛ é kpo mɛ e ma ko bló baptɛm ǎ, bo ka jɛxa bo nɔ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é kpo ɖ’emɛ.
Mɛɖé ɖó na na akwɛ cobo na huzu hagbɛ̌ mitɔn wɛ à?
Eǒ. É byɔ nùnina ɖebǔ cobonu mɛɖé na nyí Kúnnuɖetɔ́ alǒ ɖó azɔ̌ bunɔ ɖé alǒ wǔjɔmɛzɔ́ ɖé ɖò tutoblonunu mǐtɔn mɛ ǎ. (Mɛsɛ́dó 8:18-20) È na ɖɔ ɔ, nùnina gègě wɛ è nɔ na ɖò nǔglɔ. Kúnnuɖetɔ́ ɖokpo ɖokpo nɔ zán hwenu tɔn, hlɔnhlɔn tɔn, kpo nǔɖokan tɔn lɛ kpo dó nɔ gudo nú azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é, sɔgbe xá jlǒ tɔn kpo ninɔmɛ tɔn lɛ kpo.—2 Kɔlɛntinu 9:7.
Nɛ̌ mi ka nɔ wà gbɔn bo nɔ tuùn mɛ nabi e ɖò kúnnu ɖè wɛ ganji lɛ é?
Sunmɛ sunmɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ yetɔn sín gbè nú agun e mɛ ye ɖè é. È nɔ ɖó gbè enɛ kpo jlǒ kpo.
È nɔ lɛ́n gbeɖiɖó agun ɔ tɔn lɛ kplé, bo nɔ sɛ́ bǐ dó alaxɔ mɛ. Alaxɔ nɔ sɛ́ tò ɖokpo ɖokpo alǒ xá ɖokpo ɖokpo mɛ tɔn dó hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn.
Ðò xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo ɖokpo sín fifo ɔ, * è nɔ tuùn Kúnnuɖetɔ́ tò ɖokpo ɖokpo tɔn sín kɛ́n ɖaxó bǐ ɔ. È nɔ xò kɛ́n tò lɛ bǐ tɔn kplé bo nɔ tuùn Kúnnuɖetɔ́ nabi e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é. È nɔ ɖè gbeɖiɖó tò ɖokpo ɖokpo tɔn kaka jɛ nǔ ɖěɖee è mɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é kpo tɔ́n dó Annuaire Des Témoins De Jéhovah mɛ. Gbeɖiɖó enɛ lɛ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ, lee gbeɖiɖó mɔhun lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ gbɔn é ɖɔhun.—Mɛsɛ́dó 2:41; 4:4; 15:3.
Mi nɔ xà mɛ ɖěɖee nɔ dó gbɛ̌ xá tutoblonunu mitɔn bo ma nɔ jla wɛnɖagbe ɔ ǎ lɛ é wɛ à?
Mǐ nɔ xà mɛ enɛ lɛ dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ mɛ ǎ có, mǐ ka nɔ yí ye ɖò agun mǐtɔn lɛ mɛ. Ye mɛ gègě nɔ wá Flǐn Kú Jezu Tɔn tɔn e è nɔ bló xwewu xwewu é tɛnmɛ, bɔ bonu mǐ na tuùn kɛ́n ye mɛ enɛ lɛ tɔn ɔ, mǐ nɔ ɖè kɛ́n Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn sín mɛ nabi e wá kplé enɛ tɛnmɛ lɛ é mɛ. Gbɛtɔ́ 2017 wɛ wá Flǐn ɔ ɖò 20 175 477.
Mɛ e ma nɔ wá kplé mǐtɔn lɛ ǎ é gègě nɔ ɖu tuto Biblu kplɔnkplɔn xá mɛ vɔ̌nu tɔn mǐtɔn sín vivǐ. Ðò 2017 ɔ, Biblu kplɔnkplɔn 10 071 524 mɔ̌ wu wɛ mǐ kpé nukún dó ɖò sunmɛ sunmɛ, bɔ ɖé lɛ ɖ’emɛ bɔ mɛ gègě wɛ è kplɔ́n nǔ ɔ xá ɖò gan ɖokpo ɔ lɛ mɛ.
Etɛwu kɛ́n mitɔn e e acɛkpikpa lɛ nɔ sɔ́ é ka nɔ yì jǐ hú midɛɛ tɔn?
Hwɛhwɛ ɔ, sinsɛn e mɛ è ɖè é wɛ azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn e nɔ kpé nukún dó kɛ́nsísɔ́ wu lɛ é nɔ kanbyɔ mɛ lɛ, bo nɔ dó tuùn mɛ nabi e ɖò sinsɛn ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Azɔ̌xwé Kɛ́nsísɔ́ Tɔn États-Unis tɔn ɖɔ ɖɔ, ɖò kɛ́nsísɔ́ emitɔn lɛ hwenu ɔ, emi nɔ “tɛ́n kpɔ́n bo na tuùn ɖɔ mɛ e emi kàn nǔ byɔ lɛ é ka nɔ kpɔ́n yeɖée dó mɔ sinsɛn ɖé sín gbɛ̌ví à jí,” bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ kɛ́n e sín gbè emi nɔ wá ɖó lɛ é “nɔ sɔgbe kpo nǔ e mɛ lɛ ɖɔ é kpo kpowun wɛ, bo sixu nɔ ma nyí kɛ́n nugbǒ ɔ.” Amɔ̌, lee mǐdɛɛ lɛ nɔ lɛ́n gbɔn é gbɔn vo, mɛ ɖěɖee nɔ jla wɛn ɔ mɛ ɖevo lɛ bo nɔ ɖó gbè tɔn lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ xà, ɖɔ ye nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn, é nyi mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ kpowun ɖɔ emi nyí Kúnnuɖetɔ́ lɛ é ǎ.
^ akpá. 2 Xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo nɔ bɛ́sín 1er septembre bo nɔ fó ɖò 31 août xwè e bɔ d’ewu é tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè sinsɛnzɔ́ tɔn 2015 tɔn bɛ́sín 1er septembre 2014 bo fó ɖò 31 août 2015.
^ akpá. 16 Xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo nɔ bɛ́sín 1er septembre bo nɔ fó ɖò 31 août xwè e bɔ d’ewu é tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè sinsɛnzɔ́ tɔn 2015 tɔn bɛ́sín 1er septembre 2014 bo fó ɖò 31 août 2015.


text:
AKPÁXWÉ 13
Etɛ Mǐ ka Ðó Na Wà Bo Na Hɛn Xomɛ Mawu Tɔn Hun?
Hɔn nú nǔ nyanya. 1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9, 10
Enyi mǐ yí wǎn nú Jehovah ɔ, mǐ na wà nǔ e é gbɛ́ wǎn na lɛ é ǎ.
Jehovah jló ɖɔ mǐ ni j’ajo, nu ahan mú, alǒ nu gěe ǎ.
Mawu gbɛ́ wǎn nú mɛhuhu, xoɖiɖe, kpo xó ɖó xá mɛ e kpo mɛ kpo ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ lɛ é kpo. É jló ɖɔ mǐ ni dó nukúnkɛ́n alǒ xò hun xá mɛ ɖevo lɛ ǎ.
Mǐ ɖó na sɛ̀n bocyɔ lɛ alǒ ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa lɛ mɛ ǎ.
Tɛnmɛ ɖě na ɖè nú mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ nyanya lɛ é ɖò Palaɖisi ayikúngban jí tɔn e ja é mɛ ǎ.
Nɔ wà ɖagbe. Matie 7:12
Enyi mǐ na hɛn xomɛ Mawu tɔn hun ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo wà nǔ éɖɔhun.
Nɔ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ, nɔ nyɔ́ xomɛ dó ye wu bo nɔ na nǔ ye.
Nɔ ɖɔ nugbǒ.
Nɔ kú nǔblawu nú mɛ, bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ.
Nɔ ɖɔ xó dó Jehovah kpo ali tɔn lɛ kpo wu nú mɛ ɖevo lɛ.—Ezayíi 43:10.


text:
YITSO EKPAA
Kɛ́ Wɔgboi Lɛ, Mɛɛ Shihilɛ Mli Wɔyajeɔ?
1-3. Mɛɛ saji mɛi fɔɔ bimɔ yɛ mɛi ni egboi lɛ ahe? Ni te jamɔi komɛi hãa sanebimɔi nɛɛ ahetoo tɛŋŋ?
BIBLIA lɛ woɔ wɔ shi akɛ, be ko baaba ni “gbele bɛ dɔŋŋ.” (Kpojiemɔ 21:4) Yɛ Yitso 5 lɛ mli lɛ, wɔkase akɛ, kpɔmɔnɔ lɛ hewɔ lɛ, wɔsɛɛ lɛ, wɔbaanyɛ wɔhi shi kɛya naanɔ. Shi amrɔ nɛɛ, mɛi gboiɔ. (Jajelɔ 9:5) No hewɔ lɛ, sane kome ni mɛi fɔɔ bimɔ ji akɛ, Kɛ́ wɔgboi lɛ, mɛɛ shihilɛ mli wɔyajeɔ?
2 Be ni mɛi fɔɔ nakai sane lɛ bimɔ ji, be ni mɔ ko ni amɛsumɔɔ esane waa lɛ egbo. Ekolɛ amɛbaabi akɛ: ‘Nɛgbɛ etee? Ani eekwɛ wɔ? Ani ebaanyɛ eye ebua wɔ? Ani wɔbaana lɛ ekoŋŋ?’
3 Esoro bɔ ni jamɔ fɛɛ jamɔ hãa sanebimɔi nɛɛ ahetoo ehãa. Jamɔi lɛ ekomɛi tsɔɔ akɛ, kɛ́ ofee ekpakpa ni ogbo lɛ, obaaya ŋwɛi, shi kɛ́ ofee esha lɛ, abaashã bo yɛ hɛl la mli. Mɛi komɛi hu kɛɔ akɛ, kɛ́ ogbo lɛ, obaatsɔ mumɔ ni okɛ owekumɛi ni egboi lɛ baayahi shi. Mɛi krokomɛi hu kɛɔ akɛ, kɛ́ ogbo lɛ, abaakojo bo ni abaafɔ bo ekoŋŋ akɛ gbɔmɔ kroko loo kooloo po.
4. Mɛɛ hemɔkɛyeli kome jamɔi srɔtoi lɛ fɛɛ hiɛ yɛ gbele he?
4 Esoro nɔ ni jamɔ fɛɛ jamɔ tsɔɔ. Shi etamɔ nɔ ni amɛ fɛɛ amɛhiɛ hemɔkɛyeli kome yɛ gbele he. No ji akɛ, amɛ fɛɛ amɛheɔ amɛyeɔ akɛ, kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, nɔ ko yɛ emli ni yaa nɔ ehiɔ wala mli. Ani hemɔkɛyeli nɛɛ ja?
KƐ́ WƆGBOI LƐ, MƐƐ SHIHILƐ MLI WƆYAJEƆ?
5, 6. Kɛ́ wɔgboi lɛ, mɛɛ shihilɛ mli wɔyajeɔ?
5 Yehowa le shihilɛ mli ni wɔyajeɔ kɛ́ wɔgboi. Ekɛɔ wɔ akɛ, kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, ebɛ wala mli dɔŋŋ. Mɛi ni egboi lɛ ahiɛ kamɔɔɔ yɛ he ko he ko. * No hewɔ lɛ, kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, enyɛŋ enu nii ahe, ni enyɛŋ ekai nɔ ko, ni enyɛŋ ena nii, ni etoi nyɛŋ anu nii, ni enyɛŋ esusu nii ahe dɔŋŋ.
6 Maŋtsɛ Solomon ŋma akɛ, “mɛi ni egboi lɛ leee nɔ ko nɔ ko kwraa.” Gbohii lɛ nyɛŋ asumɔ mɔ ko loo amɛnyɛ mɔ ko, ni “atsuuu nɔ ko, ni akpɛɛɛ yiŋ ko, ni anáaa nilee ko loo hiɛshikamɔ ko yɛ Gbonyobu lɛ mli.” (Kanemɔ Jajelɔ 9:5, 6, 10.) Lala 146:4 lɛ kɛɔ akɛ, kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, “eyiŋtoi” loo esusumɔi laajeɔ.
NƆ NI YESU WIE YƐ GBELE HE
7. Mɛni he Yesu kɛ gbele to?
7 Be ni Yesu naanyo ko ni esumɔɔ esane waa ni atsɛɔ lɛ Lazaro lɛ gbo lɛ, Yesu kɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Wɔnaanyo Lazaro ewɔ.” No mli lɛ jeee wɔ diɛŋtsɛ he Yesu wieɔ lɛ, ejaakɛ sɛɛ mli lɛ, ewie akɛ: “Lazaro egbo.” (Yohane 11:11-14) No hewɔ lɛ, Yesu kɛ gbele to wɔ he. Ekɛɛɛ akɛ Lazaro etee ŋwɛi, loo eyafata ewekumɛi ni egboi lɛ ahe. Ni ekɛɛɛ hu akɛ, aashã lɛ yɛ hɛl la mli, loo asaa afɔ lɛ yɛ he kroko akɛ gbɔmɔ loo kooloo. Moŋ lɛ, be ni Lazaro gbo lɛ, etamɔ nɔ ni wɔ ni tsii enyɔ enɔ. Ŋmalɛi krokomɛi hu kɛ gbele toɔ wɔ ni tsii he. Be ni Stefano gbo lɛ, Biblia lɛ wie akɛ, “ewɔ.” (Bɔfoi 7:60, shishigbɛ niŋmaa) Bɔfo Paulo hu wie Kristofoi komɛi ni egboi lɛ ahe akɛ, ‘amɛwɔ.’—1 Korintobii 15:6, shishigbɛ niŋmaa.
8. Ani Nyɔŋmɔ bɔ gbɔmɛi koni amɛgboi wɔsɛɛ? Tsɔɔmɔ mli.
8 Ani Nyɔŋmɔ bɔ Adam kɛ Hawa koni wɔsɛɛ ko lɛ amɛgboi? Dabi! Yehowa bɔ amɛ ni amɛná gbɔmɔtsoŋ hewalɛ kpakpa ni amɛhi shi kɛya naanɔ. Bɔ ni Yehowa bɔ adesai ehã lɛ hewɔ lɛ, amɛshweɔ ni amɛhi shi kɛya naanɔ. (Jajelɔ 3:11) Fɔlɔi sumɔɔɔ ni amɛbii agbɔlɔ ni amɛgboi, ni nakai nɔŋŋ Yehowa hu sumɔɔɔ ni wɔgbɔlɔɔ ni wɔgboiɔ. Shi kɛ́ Nyɔŋmɔ bɔ wɔ ni wɔhi shi kɛya naanɔ lɛ, mɛni hewɔ wɔgboiɔ mɔ?
MƐNI HEWƆ WƆGBOIƆ?
9. Mɛni hewɔ kulɛ esaaa akɛ Adam kɛ Hawa gboɔ Yehowa famɔ lɛ nɔ toi lɛ?
9 Yehowa kɛɛ Adam yɛ Eden abɔɔ lɛ mli akɛ: “Ye tsei fɛɛ ni yɔɔ abɔɔ lɛ mli lɛ anɔ yibii lɛ bɔ ni osumɔɔ. Shi ekpakpa kɛ efɔŋ lee tso lɛ, kaaye enɔ yibii lɛ eko, ejaakɛ gbi nɔ ni obaaye eko lɛ, bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, obaagbo.” (1 Mose 2:9, 16, 17) Nɔ ni Yehowa fã Adam akɛ ekafee lɛ jeee nɔ ko ni wa. Yehowa yɛ hegbɛ akɛ etsɔɔ Adam kɛ Hawa nɔ ni hi kɛ nɔ ni ehiii. Eji amɛbo lɛ toi kulɛ, no baatsɔɔ akɛ amɛbuɔ lɛ ni amɛnaa lɛ akɛ amɛnɔyelɔ. Ni ebaatsɔɔ hu akɛ, amɛhiɛ sɔɔ nibii fɛɛ ni efee ehã amɛ lɛ.
10, 11. (a) Te Satan fee tɛŋŋ ehã Adam kɛ Hawa fee esha? (b) Mɛni hewɔ amɛnyɛŋ amɛshwa mɔ ko yɛ nɔ ni amɛfee lɛ he lɛ?
10 Dɔlɛ sane ji akɛ, Adam kɛ Hawa kpɛ amɛyiŋ akɛ amɛboŋ Yehowa toi. Satan bi Hawa akɛ: “Ani eji anɔkwale akɛ Nyɔŋmɔ kɛɛ nyɛkaye abɔɔ lɛ mli tsei lɛ eko fɛɛ eko yibii?” Hawa hã lɛ hetoo akɛ: “Wɔbaanyɛ wɔye abɔɔ lɛ mli tsei lɛ ayibii lɛ eko. Shi Nyɔŋmɔ wie tso ni ma abɔɔ lɛ teŋ lɛ nɔ yibii lɛ he akɛ: ‘Nyɛkayea eko, dabi, nyɛkataa he; kɛjeee nakai lɛ nyɛbaagboi.’”—1 Mose 3:1-3.
11 Kɛkɛ ni Satan kɛɛ akɛ: “Nyɛgboiŋ kɔkɔɔkɔ. Ejaakɛ Nyɔŋmɔ le akɛ gbi tuuntu nɔ ni nyɛbaaye eko lɛ, nyɛhiŋmɛii baagbele, ni nyɛbaatsɔmɔ tamɔ Nyɔŋmɔ, nyɛbaale ekpakpa kɛ efɔŋ.” (1 Mose 3:4-6) Satan miitao ni Hawa aná jwɛŋmɔ lɛ akɛ, esaaa akɛ mɔ ko tsɔɔ lɛ nɔ ni hi kɛ nɔ ni ehiii. Satan laka Hawa akɛ, kɛ́ eye aduawa lɛ, egboŋ. No hewɔ lɛ, Hawa ye aduawa lɛ, ni sɛɛ mli lɛ, ehã ewu lɛ eko ni eye. Adam kɛ Hawa le faŋŋ akɛ, Yehowa kɛɛ amɛkaye tso lɛ nɔ yibii lɛ eko. No hewɔ lɛ, be ni amɛye aduawa lɛ, amɛkɛ no tsɔɔ akɛ, amɛkpɛ amɛyiŋ akɛ amɛboŋ famɔ ni yɔɔ faŋŋ ni ewaaa akɛ abaaye nɔ lɛ toi. Nɔ ni amɛfee lɛ tsɔɔ akɛ, amɛbuuu amɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi ni sumɔɔ amɛsane lɛ. Anɔkwa, amɛnyɛŋ amɛshwa mɔ ko yɛ nɔ ni amɛfee lɛ he!
12. Mɛni hewɔ nɔ ni Adam kɛ Hawa fee lɛ baadɔ Yehowa waa lɛ?
12 Eyɛ dɔlɛ waa akɛ wɔ-klɛŋklɛŋ fɔlɔi lɛ ebuuu mɔ ni bɔ amɛ lɛ! Kɛ́ obɔ mɔdɛŋ waa okwɛ obi ko, ni sɛɛ mli lɛ, ebooo bo toi, ni eje gbɛ efee nɔ ko ni okɛɛ lɛ akɛ ekafee lɛ, ani edɔŋ bo? Ekã shi faŋŋ akɛ, ebaadɔ bo waa.
13. Be ni Yehowa kɛɛ Adam akɛ ‘ebaaku esɛɛ kɛya sũ mli lɛ,’ no mli lɛ, mɛni etsɔɔ lɛ?
13 Adam kɛ Hawa toigbele lɛ hewɔ lɛ, naanɔ wala ŋmɛɛ amɛ. Yehowa kɛɛ Adam akɛ: “Sũ ji bo, ni sũ mli obaaku osɛɛ kɛya!” (Kanemɔ 1 Mose 3:19.) No hewɔ lɛ, Adam baatsɔ sũ ekoŋŋ, tamɔ nɔ ni ebako shihilɛ mli dã. (1 Mose 2:7) Be ni Adam fee esha lɛ, egbo. Ewala sɛɛ fo.
14. Mɛni hewɔ wɔgboiɔ?
14 Eji Adam kɛ Hawa bo Nyɔŋmɔ toi kulɛ, ŋmɛnɛ lɛ amɛyɛ wala mli lolo. Shi amɛgbo enɔ toi, amɛfee esha amɛshi lɛ, ni sɛɛ mli lɛ, amɛgboi. Esha tamɔ hela fɔŋ ko ni wɔná kɛjɛ wɔ-klɛŋklɛŋ fɔlɔi lɛ aŋɔɔ. Enɛ hewɔ lɛ, afɔ wɔ fɛɛ akɛ eshafeelɔi, ni no hewɔ ni wɔ fɛɛ wɔgboiɔ lɛ. (Romabii 5:12) Shi jeee nakai Nyɔŋmɔ to akɛ eba lɛ, ebɔɔɔ gbɔmɛi ni amɛgboi. Biblia lɛ tsɛɔ gbele akɛ “henyɛlɔ.”—1 Korintobii 15:26.
ANƆKWALE LƐ HÃA WƆYEƆ WƆHE
15. Kɛ́ wɔle anɔkwale ni kɔɔ gbohii lɛ ahe lɛ, mɛɛ gbɛ nɔ ebaahã wɔye wɔhe?
15 Kɛ́ wɔle nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ yɛ gbohii lɛ ahe lɛ, ehãa wɔyeɔ wɔhe kɛjɛɔ susumɔi pii ni ejaaa ahe. Biblia lɛ hãa wɔleɔ akɛ, mɛi ni egboi lɛ nuuu piŋmɔ ko he, ni amɛyeee awerɛho hu. Wɔnyɛŋ wɔkɛ amɛ awie, ni amɛ hu amɛnyɛŋ amɛkɛ wɔ awie. Wɔnyɛŋ wɔye wɔbua amɛ, ni amɛ hu amɛnyɛŋ amɛye amɛbua wɔ. Amɛnyɛŋ amɛye wɔ awui, no hewɔ lɛ, esaaa akɛ wɔsheɔ amɛ gbeyei. Shi jamɔi pii kɛɔ akɛ gbohii lɛ yahiɔ he ko, ni akɛ, kɛ́ wɔhã osɔfoi lɛ, loo jamɔŋ hiɛnyiɛlɔi lɛ shika lɛ, amɛbaanyɛ amɛye amɛbua amɛ amɛhã wɔ. Shi kɛ́ wɔle nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ yɛ gbohii lɛ ahe lɛ, mɔ ko mɔ ko nyɛŋ ekɛ enɛ alaka wɔ.
16. Mɛɛ amale ehe shi yɛ jamɔi pii amli?
16 Satan tsɔɔ amale jamɔi anɔ elakaa mɛi, koni amɛsusu akɛ gbohii lɛ yɛ shihilɛ mli lolo. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, jamɔi komɛi tsɔɔ mɛi akɛ kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, nɔ ko fãa yɛ emli ni eyahiɔ he ko. Ani nakai atsɔɔ bo yɛ jamɔ mli ni oyɔɔ lɛ? Aloo atsɔɔ bo nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ lɛ? Satan tsɔɔ saji ni tamɔ nɛkɛ lɛ anɔ elakaa mɛi koni amɛkɛ Yehowa akabɔ naanyo.
17. Mɛni hewɔ kɛ́ mɛi kɛɛ akɛ abaashã mɛi yɛ hɛl la mli lɛ, efiteɔ Yehowa gbɛ́i lɛ?
17 Nibii ni jamɔi pii tsɔɔ mɛi yɛ Yehowa he lɛ hãa mɔ naa kpɛɔ ehe waa. Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, jamɔi komɛi kɛɔ akɛ, kɛ́ mɔ ko fee esha lɛ, abaashã lɛ yɛ hɛl la mli kɛya naanɔ. Amale nɛɛ fiteɔ Yehowa gbɛ́i. Yehowa hãŋ mɛi apiŋ nakai kɔkɔɔkɔ! (Kanemɔ 1 Yohane 4:8.) Kɛ́ mɔ ko bi fee lɛ nɔ ko, ni emɔ gbekɛ lɛ nine ni ekɛwo la mli lɛ, te obaana nakai mɔ lɛ ohã tɛŋŋ? Ani okɛŋ akɛ eyitsoŋ wa waa? Ani obaasumɔ ni okɛ mɔ ko ni tamɔ nakai abɔ naanyo? No hewɔ lɛ, Satan miitao ni wɔna Yehowa akɛ mɔ ko ni yitsoŋ wa, koni wɔ kɛ lɛ akabɔ naanyo!
18. Mɛni hewɔ esaaa akɛ wɔsheɔ gbohii lɛ agbeyei?
18 Jamɔi komɛi kɛɔ akɛ kɛ́ mɛi gboi lɛ, amɛtsɔmɔɔ mumɔi. Amɛkɛɔ akɛ, esa akɛ wɔshe mumɔi nɛɛ gbeyei ni wɔbu amɛ, ejaakɛ kɛ́ wɔfee nakai lɛ, amɛbaasumɔ wɔsane, shi kɛ́ wɔfeee nakai lɛ, amɛbaahao wɔ. Mɛi babaoo heɔ amale nɛɛ amɛyeɔ. No hewɔ lɛ, amɛsheɔ gbohii lɛ gbeyei, ni amɛjáa amɛ moŋ fe ni amɛbaajá Yehowa. Shi tamɔ bɔ ni wɔkase lɛ, mɛi ni egboi lɛ nyɛŋ anu nii ahe dɔŋŋ, ni amɛleee nɔ ko nɔ ko. No hewɔ lɛ, esaaa akɛ wɔsheɔ amɛ gbeyei. Yehowa ji mɔ ni bɔ wɔ, ni lɛ ji anɔkwa Nyɔŋmɔ lɛ. No hewɔ lɛ, lɛ pɛ esa akɛ wɔjá.—Kpojiemɔ 4:11.
19. Kɛ́ wɔle nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ yɛ gbohii lɛ ahe lɛ, mɛɛ gbɛ nɔ ebaaye ebua wɔ?
19 Kɛ́ wɔle nɔ ni Biblia lɛ kɛɔ yɛ gbohii lɛ ahe lɛ, mɔ ko mɔ ko nyɛŋ alaka wɔ. Enɛ baaye ebua wɔ ni wɔnu nibii kpakpai ni Yehowa ewo shi akɛ ebaafee ehã wɔ ŋmɛnɛ kɛ wɔsɛɛ lɛ ashishi jogbaŋŋ.
20. Mɛni wɔbaakase yɛ yitso ni nyiɛ sɛɛ lɛ mli?
20 Nyɔŋmɔ tsulɔ ko ni hi shi yɛ blema ni atsɛɔ lɛ Hiob lɛ bi akɛ: “Kɛji gbɔmɔ gbo lɛ, ani ebaahi wala mli ekoŋŋ?” (Hiob 14:14) Ani mɔ ko ni egbo lɛ baanyɛ aba wala mli ekoŋŋ? Nyɔŋmɔ ehã sanebimɔ nɛɛ hetoo yɛ Biblia lɛ mli, ni hetoo lɛ shɛjeɔ mɔ mii waa. Wɔbaakase enɛ he sane yɛ yitso ni nyiɛ sɛɛ lɛ mli.
^ kk. 5 Mɛi komɛi heɔ amɛyeɔ akɛ kɛ́ mɔ ko gbo lɛ, esusuma loo emumɔ fãa kɛjeɔ emli ni eyahiɔ he ko. Kɛ́ ootao ole enɛ he saji babaoo lɛ, kwɛmɔ Wiemɔi Komɛi Amligbalamɔ 17 kɛ 18.