text:
Vosota o Lasaqa vu ni nona koula
30 April, 2018, 2:01 pm
NA nona cici voli ka sega ni vakaivava ni veitaucici e dua na ka e vukei Camari Adi Lasaqa mai na Wainibuka Secondary School me rawata rawa kina na koula ena i wasewase vei ira na goneyalewa (Open girls) ena 1500 na mita ena sotasota ni Qito ni Coca-Cola ena ANZ Stadium ena yabaki qo.
E dara toka e dua na sitokini, na goneyalewa yabaki 16 ni Nalidi, Wainibuka e cici vata kei ira na dauqito ka ra vakaivava vinaka ni cici, ia a mani vakadinadinataka o koya ni mai cava na veitaucici o koya ga e gadreva dina na qaqa ena rawa ni qaqa.
Ena i otioti ni rauni ena nona cici tiko o Lasaqa esa vakila o koya na mosi ni sa tekivu me bubuta mai na yavana. Ia, e sega ni yalolailai o koya ena nona tomana tikoga na cici me yacova yani na laini me la’ki cava kina.
“Au vakila ni sa tekivu me mosi na yavaqu,” e tukuna o Lasaqa.
“E dua na ka e lako mai na noqu vakasama, na noqu matavuvale kei na nodrau veivuke na dauveivakatavulici ena nodrau kauti au mai me’u mai cici. Sa mani noqu i gu kaukauwa me’u na liu ga.
“E sega ni kena i cavacava qo, au na tukuna tale, au a ciciva rawa yani ka rawata.”
A rawata o Lasaqa na gauna e 5.06 na miniti, Melania Turaga mai na Jasper Williams High School e karua ena 5.08 na miniti ka varasa o Lavenia Kororia mai na Naiyala Secondary School ena nona ciciva rawa e 5.13 na miniti.
Na isausau e 4.43 na miniti ka tekia tu o Maia Ramsden mai na International School e Suva ena 2017.
Ia, ena 3000 na mita e rawata talega kina na koula o Lasaqa na koula.


c: text/html

text:
Kasere o Vatuvula kei Vatusolo
19 March, 2018, 12:00 am
SA MAI yala toka na noda i talanoa ni sisi ni qele e na delana ko Vatuvula kei Vatusolo e na gauna era sa rogoca kina na tara tiko na vale nei nodra i Vakatawa e dua na kacabote e na sigalevu tutu ni Tusiti e na yabaki 1982.
Na gauna keimami sa rogoca kina na kacabote, keimami vakawelewele voli ga baleta ni sa matau e daligai keimami, na rogoca na kacabote ni dainamati e na gauna e sagai kina me vakatautauvatataki na delana veivatu, me tara kina na koronivuli, ka sa tiko kina na otela e na siga nikua.
?Toso tikoga na neimami tara vale ni Vakatawa ka sega sara ni galele na yaloi keimami e na rorogo ni kacabote mai delana,? kaya o Rawaqa.
Ni oti ga na neimami tara vale keimami sa mai gunu yaqona sara tiko e na neitou vale, ka veitalanoataki tiko kina na i tuvatuva e na siga ka tarava.
Na gauna e sa oti kina na gunu yaqona, e sa mai vakadodo sara toka yani o Qasenivuli Vakacegu e na nodratou i dabedabe balavu e loma ni vale.
Ni tei wiliwili sara yani:
E kaya na turaga yabaki 67 oqo, ni gauna era sa tu kece kina ki tautuba e na bogi ni Tusiti, era sa qai rogoca na rorogo ni vatu ni ra sa veidrigidrigi sobu mai delana, ka tautauvata ni ra dau veisugusugu na bulumakau me ra ciciva na matamata e na dua na bai ni bulumakau, e na nodra sa veitautaka na co drokadroka ena taudaku ni bai.
?Ia, na ka ga e vakadomobula kina na sisi oqo, ni yaco tiko vakabogi ka keimami sega ni raica na vanua era toso tiko kina na vatu, e na butobuto ni bogi, ka sa vakarerevaki dina sara na kena rorogo.
?Na gauna e sa kida mai kina na rarama, keimami satucake kece tu e loma ni rara na lewe ni koro, ka keimami sa qai vakadagava cake tu na delana e na nodra sa veisugusugu sobu tiko mai na veikau lelevu kei na vatu lelevu, ka vaka ga e kui tiko mai na uciwai ni Wainimala e na gauna ni waluvu.
?Na sisi e lako tu qo e la?ki yacova tale na sigalevu ni siga Vukelulu, ka keimami drukataka ga ni sega sara ga ni bau dua na vale e na neimami koro e vakacacani kina,? kaya o Rawaqa.
Tomana ni se yaco tikoga na sisi o ya, era sa lako kece na turaga, ka ra la?ki bose e na nodratou vale.
Ena qai kuri tale yani

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
We provide translated written information, audio and video to help you learn more about our payments and services.
O keitou vakarautaka na I tukutuku sa vakadewataki , ka rawa ni rogoci, saravi me vukei kemuni ena nomuni volica ka kila me baleta na neitou veiqaravi kei na kena I sau.
Kevaka o vakayagataka tiko na i yaya eso ni kena vukei kina na nomu bula ena veisiga ka o sega ni taura rawa na kena I tukutuku ka vakadewataki vaka Viti, sa kerei mo qai veitaratara yani ki vei iratou na Multilingual phone Service. If you are using assistive technology and cannot access our translated information please contact our multilingual phone service.
Wilika / Read
Raica mada na neitou ivola vakadewataki kece, mo kila kina na itukutuku ni neitou sausaumi kei na veiqaravi eso.
Browse our range of translated written products, which offer information about some of our payments and services.
Rogoca / Listen
Vakarogoca na i tukutuku sa vakadewataki vakaviti me baleta na neitou veiqaravi kei nai kena i sau.
Listen to translated information about some of our payments and services.
Avoid a debt / Tarova na sausaumi kei na dinau
Rogoca ka volica me baleta na ka o rawa ni cakava me kua kina ni yaco mo na sausaumi se o dinau vei na neitou tabana.
Listen to learn about what you can do to avoid being in debt to the department.


text:
Yavusa - Na vanua ka ra vakoro vata kina na veiwase tamata se uma tamata ka ra sa mai cokovata oqo me ra lewe ni dua na yavusa. E ra dau dui lakolako mai me baleta na nodra gadreva na veitaqomaki e na gauna dredre ni veivaluvaluti. Na nodra turaga e vaka me nodra Kalou ka ra vakaliuca ka vakacerecereya ka kauta mai na duavata, yalovata ena kedra maliwa na yavusa.
Mataqali – Oqo e dua na uma tamata ka ra dua tani mai vei ira na kena vo ena loma ni yavusa. E ra rawa ni dua tani tale na yavusa ka ra se mai se mai vakaruru ena gauna ni valu se ra lako tu ga mai vakamata veitacini ka mai dua toka na nodra mataqali. E ra mai vakaduavatataki ena vuku ni vakawati veicurumaki kei na vakayagataki qele. O ira nai liuliu ni veimataqali era dau vakasala vua na liuliu ni veiyavusa. Oqo nai tekitekivu ni kena wasei ni tavi se tutu vakavanua ena vei tikotiko, koro kei na yavusa.
Tokatoka
Oqo e dua na mataveitacini e ratou toka vata ga ena dua na tiki ni qele. E rawa ni dau yacova yani na rua se ono nai tokatoka ena dua na mataqali. E gadrevi me kilai e rua na ka bibi me baleta na i tokatoka:
a) O koya e qase duadua ena i tokatoka e nodratou i liuliu. O koya e qase duadua enai tokatoka kece, e dau i liuliu ni Mataqali.
b) E rau taukei ni qele o rau na rua oqo: tokatoka kei na mataqali, ka rawa ni taukei na qele vaka vakamataqali se vaka i tokatoka.
Vanua
E ra na cokovata e vica na Yavusa e sa na qai dua na Vanua ka vica vata na vanua me dua na Matanitu.
Turaga – Oqo na mataqali ka digitaki mai kina na turaga ni yavusa. Ni sa bale o Turaga ni yavusa, ena taura na nonai tutu o koya e taravi koya ka ratou qai veitarataravi sobu mai me yacovi koya e gone duadua. Ni ratou sa yali yani, sa qai dewa veiratou na luvedratou. Ena gauna oqo e sa vaka me sa veisau ka dau tauri nai tutu vakaulumatua ka dau levu na veisaqasaqa e yaco ena loma ni mataqali se yavusa. Ena so tale na vanua e ra dau buli na marama ia e sega ni dau kaukauwa na nodra rokovi kei na nodra sau me vaka na turaga.
Sauturaga
Sa i ratou oqo na i ka rua ni turaga ni Yavusa, ka ratou cola na Sau vua na Turaga. E nodratou i tavi me ratou raica me yaco na veika e lewa na Turaga. E ratou dau bulia na turaga ka digitaki koya me buli me turaga ni Yavusa.
Matanivanua
Oqo na mataqali ka gusu ni Turaga kina vanua ka gusu tale ga ni vanua ki vua na Turaga. E dau kila vinaka o koya na kedrai cavuti na veimataqali ena loma ni Yavusa ka dau kauta nai tukutuku vakavanua vei ira na Turaga ni Yavusa. Oqo e vica na nonai tavi bibi:
a) vakatadu i tukutuku se mata kina vanua
b) liutaka na cakacaka vakavanua ena loma ni Yavusa
c) tiko volekata na Turaga ena veisoqo kece vakavanua
d) rabeta na mena yaqona na turaga, votonaka se vakacabora na i yau, yaqona, magiti, ulia se vakabalea nai tukutuku vakaturaga.
e) me dau raica me vakabibitaki nai tovo dina vakavanua kei na maroroi ni valavala ena loma ni tikotiko
Bati
Turaga ni valu ka liga ni wau. O ira oqo era dau vala ena gauna ni valu ni butobuto ka laurai tu ga ena nodrai vukivuki kei na nodrai tovo. E dau caka na kedra magiti ni oti nai valu ka yacana na DINU ni valu.
Mataisau
Sa i ira oqo e ra dau liutaka na cakacaka me vaka na tara vale, ta waqa, cakacaka ni liga me vaka na takona, tanoa kei na veika tale eso.
Gonedau
Oqo o ira na kai wai ka ra kena dau na soko kei na qoli. E na so na vanua e dau ya rua na kena mataqali: gonedau e vanua kei na gonedau e wai.
Bete
E ra dau tu ga ena Burekalou o ira na bete ka nodra i tavi ka qaravi kalou la ra dau vakacabora nai soro se i madrali vei ira na veikalou ni Yavusa. E ra tu na bete lalai ka ra qarava na Kalou ni teitei, qoli, draki, i valu kei na vuqa tale. E nodra i tavi me ra vakasalataki ira na lewe ni yavusa ena i vakarau se lawa ni bula, teitei, qoli kei na veika tale e so. E so na lawa era dau vakasalataki kina na lewe ni yavusa e vaka toka oqo:
- maroroi se ubi vinaka nai tautau ni kakana ena i teitei
- sega ni butu se bulu nai cavucavu ni dalo
- bui vakaca na i civicivi ni kakana
- vakasabusabutaki ka vakacacani ni kau vuata
- vakaweleweletaki ni sevu se drawe
Ena qai vakuri tale yani....Fijituwawa Research Team


text:
Update: 10:44AM E ka bibi ki na matanitu veiliutaki me na solia e dua na loma vakacegu ena so na veika e qarava, me rawa ni ra lomadei kina na lewenivanua.
�E ka bibi me na cegu na yalo ni tamata, ka me sa saumi vakavinaka na nodra lomatarotarotaka tu e levu na ka e sega ni matata,� e kaya o Pio Tikoduadua mai na soqosoqo na National Federation Party.
Ena nona vakamacalataka mai na i tuvatuva eso e sa qarava mai na i soqosoqo na NFP, tukuna o Tikoduadua ni sa na vakarau kacivaki ena dua na gauna lekaleka mai oqo na yacadra na lewenivanua era na mata digitaki ni soqosoqo era na tu tiko ena tikite ni NFP ena yabaki ka tu mai.
�Keitou na sega ni kacivaka kece na yacadra, ia era na kacivaki tiko yani vakalalai ni bera ni qai sogo kina na kacivaki ni veiyaca ni mata digitaki mai na veisoqosoqo vakapolitiki,� e kaya o Tikoduadua.
Mai na nodratou yasana, kaya o Tikoduadua ni sa toso vinaka sara tiko na veisiko kei na vunau eratou qarava tiko e Vanua Levu, vakatalega kina e Viti Levu.
�O au, sa lesu tiko mai oqo e na Vualiku kei Tailevu, mai Ra, Rewa, ka daumaka sara tiko na veitalanoa kei na veika keitou sa qarava tiko mai,� e kaya o Tikoduadua..
E kuria o Tikoduadua ni sa mai digitaki kece o ira na liga ni veiqaravi me vakataki iratou na lewe ono na i vukevuke ni peresitedi ena veiwasewase ena noda vanua.
�Sa lako tale tikoga na sala ni vaqara i lavo, na veika vakailavo e drakidrakita vakalevu vakauasivi ena yalo ni rere vei ira na bisinisi me ra laurai tu ena matana levu ni ra mai tokona na pati, ni ra cau tu ki na pati,� e kaya o Tikoduadua.
Vakadeitaka o Tikoduadua ni o ira na na lewenivanua era sa tekivu veisau.
� Keitou sa rogoca, keitou sa vakila kei na veisau ni loma ni tamata,� e kuria.
E tomana o Tikoduadua ni usutu ni nodratou veitokoni tiko kei na veisoqosoqo vakapolitiki eso, oya me na vakadeitaki mai na matabose na Eletoral Commission oya na kena vakarautaki e dua na buturara ni veidigidigi e savasava ka dodonu ena yabaki ka tu mai.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Tawa vanua taumada
2 April, 2018, 12:25 am
Update: 12:25PM ESA koto oqo e ra na i tukutuku ka a talanoataka ko Talatala Epeli Rokowaqa, e dua vei ira na turaga i taukei era a vuli mai Navuloa ena vuli lotu ni Lotu Wesele ka vola kina e dua na i vola me baleta na keda i tukutuku na kawa i taukei, oya na �Tukutuku Makawa kei Viti�. Ni wiliwili sara yani.
Na Rokotakala
Oqo na mataqali nei Bakadroti na Bete kei Degei I. O ira na kawa oqo, era sa dui tu vakai ira ga; ka dui turaga vakamataqali. Ena gauna ga i Banuve e dua na qase qaqa mai na mataqali Tu Namotutu qai vakamalumalumutaki ira kece, koya sa qai liu kina mai Rakiraki na Tu Namotutu.
O ira na kawa i Degei II era sa veidroyaki e Viti; era sa dei tu ga ena dui nodra turaga vakamataqali: O ira ka tiko mai Vuda, Ba, Tavua, Nadi, Nadroga, Serua. Era tu vakamataqali balavu ga eliu (1) Tako kawa ni qase (2) Lavo kawa ni gone.
Emuri, ni curu i nodra vanua na kawa ni Cava ki lagi, kei na kawa vaka Toga eso, sa qai tekivu kina mera vakayaca vaka Tui ni vanua.
O ira na dro i Naceva, era vakatawai Kadavu. Sa ra cavuti me Manuduitagi (dui turaga vakamataqali ga).
Ni curu i Dravuwalu na kawa i Kubunavanua mai Totoya, sa qai cavuti rawa kina vei ira na Tui Naceva koya na yaca mai na kawa ni qali Cavakilagi.
Vaka talega kina ni curu i Tavuki, Yale, Nakasaleka, Nabukelevu, Ravitaki, na kawa ni Sau (Qali cava kilagi) kei na kawa vakaToga eso emuri era sa qai cavuti kina ena yaca vakatui ni vanua.
O ira ka drodro i Yasawa. O ira na kawa i Degei o Senitutaga, era turaga vakamataqali ga. O ira na kawa i Ratunidrola era kawa ni Sau. Koya era qai yaca vakatui ni vanua kina.
O ira na ka drodro i Macuata. Era dau cavuti me Sivi Soroi (Era sa dui turaga vakamataqali ga), ka so talega vei ira e curu i Bua, era dau cavuti vakakina.
Kei ira eso na iwase ni Sauturaga mai Rakiraki, era tiko mai Nakorotubu.
O ira na kawa i Degei ka curu i Namosi, sa yacadra na Torolevu. (Era sa dui cava vakamataqali vakai ira ga.
8. O ira na Kawa i Rokola. O Rokola oqo sa dua na tamata vuku ni cakacaka vakamatai eliu. Ena gauna era tiko kina mai Aferika ena vanua o Taganiika, qai siro emuri i baravi ka tiko mai Vuda (Vakacegu). Sa dua na qase dau ceuceu ena kau o koya. Ena gauna oya, sa dau ta moto, kei na iwau ceuti.
O koya talega sa taya na waqa, sa yacana na Kaunitoni (Kaunitoni tu e wai). Era lako mai kina i Viti noda qase.
Na nona kawa eso era mai tiko i Papua, Niu Everetisi, Yatu Solomoni. Era matai ni ceuceu ena kau se vatu, ra dau ta waqa talega.
O ira na kawa oqo era mai tiko i Voda ena bati ni Wainibuka ena gauna sa oti kina na ivalu mai Nakauvadra. Koya ga nodra yavutu na Mataisau, ka mai mate kina nodra qase o Rokola.
O ira kece na noda qase e lewe 8 au sa tukuni ira toka e cake, era sa noda vu ni kawa, o ira ka tubu mai vei rau na veiganeni o Catanatamani, kei Tikinivula.
A Ciciva na Turaga
Eda sa kila ena itukutuku ni karua ni veibuli sa oti ni sega ni vakabau na kawa i Buatavatava me liutaki Viti; ni turaga malumalumu, sega so ni gumatua. Sa vakadina talega o Rokomautu, ni sega ni rauti koya me liu, ni dau murilomana ka dau talaidredre talega vei Rokomautu na Ratu.
O koya sa vakatalai tani kina, me lako i Vanua levu ka mani muri koya kina o tinana o Adi Leleasiga, kei ira talega na turaga lalai eso, oya ga na gauna e rau a sucu kina na Drua Tabu, o Adi Savusavu, kei Adi Likuiviu, a yacana talega o Adi Samanunu.
Ia, o ratou na veitinani oqo, eratou sa tikoga mai Vuya; o Buatavatava i Bua, o ira na turaga lalai o ya, na yasai Vanua levu i na Tokalau, ka yaco sara i udu.
Ia ni sa dede nodra tiko mai Vanua levu, ka sa matua na ivakacoko ni vanua. Sa qai lewa o Buatavatava, mera sa kauta i Verata vei Ratu na isevu ni vanua, ni sa matua na ivakacoko. Ka ra sa qai lako na Likuiubi, kei na Duiyabaki, me rau vakavodoka mai na isevu ni vanua, na nodra veitikotiko kece, na veituraga au tukuni ira toka e cake.
Ia ni ra sa yaco i Verata na turaga era kauta na isevu vei Ratu. Sa macala sara o Rokomautu, ni sa rairai tale mai nona ulumatua o Buatavatava, koya sa yali sara vakadede e mata mai Verata.
Ia ena gauna o ya, sa ka levu sara na kawa i Rokomautu era sa bula kina.
O ira na luve era lewe 4 ka macala tu na yacadra, kei ira na makubuna era lewe 19.
Ia, ka sa tautauvata ga matana na nodra itovo, kei na nona lomani ira nona kawa, se o cei ena digitaka o koya me kena isosomi.
Oti sa qai lomana me sa dua na ka ni marau me caka mai Verata; ena vuku ni nona matua sa qai yaco tale mai kina.
Ka sa lomana me sa caka na ka ni marau ena loma ni rara Vatuvure mai Verata; mera sa laki veimeketi mada kina na lako mai Vanua Levu, kei ira na turaga, kei na marama mai Verata.
Ia ni sa oti e rua na bogi, na nodra marau tiko; sa qai lewa o Rokomautu me sa ia mada veitau cici, ia o koya sa totolo vei ira, me sa qai buli o koya me turaga mai Verata, mei sosomi kei Ratu, ni sa malumalumu mai.
Ia sa lewa kina vakaoqo, ni sa tautauvata ga e matana nodratou i tovo na luvena, kei na nodra i tovo na makubuna.
Koya sa vuna, ka lewa kina o Rokomautu, mera sa veitaucici ga na makubuna era lewe tinikavitu, mera sa ciciva na turaga.
Oti sa kaya o Ratu, mera sa soqoni mada mai vua na makubuna, me mai vosa vei ira, ia ni ra sa lako mai vua na lewetinikavitu; sa qai vosa vei ira, ka kaya; �Au sa taura oqo e dua na tabua, ia na tabua oqo, na noqu vosa mana vei kemudou; ia niu sa vosa oti, au na qai buluta e matamudou na tabua.
Ia mo dou kila na makubuqu; oqo na noqu vosa ni veivakalougatataki vei kemudou.
Ia kevaka e dua sa totolo vei kemudou, ni dou sa na veitaucici mai, o koya ga oya sa na buli me Ratu, me qau i sosomi, me liutaki Verata.
O kemudou kece sa bera, mo dou sa na qai vakarorogo tiko vei koya. Ia ragone, sa oti noqu vosa vei kemudou; �Au sa buluta na tabua, oqo na noqu vosa mana; ka sa na dredre sara me kilici tale.�
Ia kevaka dou vakauta vakatani noqu vosa, ka vukica tale noqu lewa ena dua na gauna, ia oqori ga na gauna, sa vaka dou sa kilica tale na tabua oqo, me rairai votu mai, ka sa na seyavu kina vei kemudou na kalougata ni vosa mana ena tabua oqo, o koya kau sa buluta ena qele, me kalougata kina, ni sa bika nomudou vanua me tu dei, ka sega ni yavalati rawa emuri.
�Ia kevaka sa na kili tale na tabua, au sa tukuna vei kemudou; ena rusa nomudou vanua o Verata, ka beci sara emuri, ia kevaka ena sega ni kili tale na tabua oqo; o dou na matanitu tikoga, ka sega ni rusa rawa.�
A vosa ni qase oqo ragone, ena dina malua.
Ia ni sa vosa oti o Rokomautu sa qai buluta sara na tabua.
Ni sa buluta oti; eratou sa qai lako sara na gone turaga na makubui Rokomautu, me ratou sa laki tuva mai na baravi o Walu mai Verata; me ratou sa veitau cicitaka na turaga, o koya sa liu, me sa nona na itutu vakaturaga.
Ia oqo na yacadra na gone turaga era laki cici mai:
(1) Lutumailagi;
(2) Matawalu;
(3) Tui Nakorovatu;
(4) Tomanisau;
(5) Koyanaduna;
(6) Qilukeisawa;
(7) Tui Vanuakula;
(8) Vuinasoga;
(9) Lavetabua;
(10) Koyanasaudina;
(11) Urukicakau;
(12) Vueti;
(13) Cabakovugalei;
(14) Soqonacagi;
(15) Nakauvadra;
(16) Tabakauwale;
(17) Batiwaitui.
Ia sai ratou oqo na gone turaga eratou sa laki cici mai. Ia o rau o Burotulevu na qolo kei Tunidau na tacina; erau sega ni bau laki cici mai, ena vuku ni rau malumalumu, ia ka sa kaya ga vei rau o Rokomautu, �Oi kemudrau na gone oqo, drau sega ni yaga mo drau laki ciciva mai na turaga, mo drau tikoga ni sega ni rauti kemudrau na cici, ni drau malumalumu.
O koya sa totolo vei ratou na sa laki cici mai oqo; ia ena turaga o koya, ia ke kemudrau, drau na kenai Raviti.� (Ia sai ratou na tiko mai Bureta, Naloto nikua, na nodratou kawa o Burotulevu, kei Tunidau. Ka ni sa yacadratou, se nodratou i tutu ena vanua mai Raviti).
Ia o ratou na gone turaga eratou sa tuva tu mai Walu, me ratou cici mai; eratou sa dui qarauna tu na cagi.
Ni sa uvu na davui, ka ia na vakavakao; sa qai bale o Koyanaduna, ia na gauni baravi o ya, sa yacana tiko ga nikua na ului Koyanaduna.
Ni ra sa cici tiko, ka ia na vakavakao, sa vaka e vukataki na cici totolo nei Tuivanuakula; ka sa laki cegu sara vei ira na turaga kei na marama.
Ka sa cici sara mai o Rovarovaivalu na tamana, ka cuquma ka roqota, ka reguca sara ka kaya.
�Na luvequ sa nomu na lagilagi nikua. Ka me sa cavuti tale na yacamu mei Kubunavanua, se Uqenavanua.
Oti sa kaya sara o Rokomautu. �Oqori na yacana me vaka na noqu vosa mana, ia mo lako sara Kubunavanua, lai vakatawa noqu bure o Naisanokonoko me sa nomu.�
Ena qai tomani tale yani.


text:
The cryptocurrency markets are a sea of red today, with all the top 10 cryptocurrencies mai vei ira na isala ni makete ripotetaki ni yali ni double-digit na pasede me baleta na iotioti ni 24 na auwa.
Sa vakalutuma na Bitcoin 16 % ena gauna vata ga me 10 na macawa na lows e ra $8,000 ka rawa ni vakatara na kena yali ni veimacawa sa ca duadua (sivia 25 %) me tekivu mai na Epereli 2013. Na cryptocurrency e dua na turu ni 30 na pasede sa vakararawataki ena Janueri ka sa sobu 45 % ena dua na yavu ni yabaki-me-tikinisiga.
Ethereum ’ e sobu mai na ivakatakilakila ni Ica ni % s 28 %. Na cryptocurrency a rai totolo wale itekivu ni macawa oqo, a vu mai institutional na vanua ni Turaga kei na Venezuela ’ qo na vakatulewa ni cryptocurrency ni petro ni presale ena ikelekele o ya ethereum. Ia, na ivesu ni bulumakau tagane e rairai me ra sa malumalumu ka ETH a iotioti raica nona vucesa wavoki $785.
Meanwhile, Ripple ’ s XRP vagauna itutu ikatolu e tiko ena lisi ni druka vata kei na dua 35 vakalutuma na pasede. Sa bale oqo sobu ki na cryptocurrency $0.635 – kena ivakatagedegede lailai duadua me tekivu mai na Dec. 15. Ka vakamuria na tekivu ca nei XRP ki na yabaki, vata kei na dua 49 na pasede lutu ena gauna ni Janueri.
Raraba, sa vakalutuma na makete levu ni matanivola levu ni cryptocurrencies kece kau vata sivia $100 billion.
Tosoya sobu na ivolakabi, vakasakiti saraga e dua na ivola vinaka kunekune dredre ena loma ni na buwawa ka na nodra ivakarusa na yaluma, e dua na ivakatakilakila koula-mai vakatakalitaka na yacana o DigixDAO (DGD) dei tu ga ni oti na kena tabaki 30 pasede na rarawa.
O koya e vola: Richard Abermann


text:
Vesu o Jale
7 May, 2018, 12:03 pm
SA VUQA sara na i talanoa kei Jale Seveti (Charles Savage) eda dau rogoca cacavukavuka wale tuga e na bati ni tanoa, se na vanua ni veiwali me toso tikoga kina na kena voli na yaqona, ia, e na macawa oqo eda sa na tekivu wilika yani kina na kena i talanoa dina na turaga ni Sweden oqo, ka a la’ki vaqara yasi ki na Tikina ko Navakasiga mai Bua, me yacova sara ni sa la’ki kacikaci ni cagi no, e na delana o Koroipita, volekata toka ga na koro ko Naviqiri e na gauna edaidai.
E vakamacalataka mai ki na Na i Lalakai o Livinai Beya ka Turaga ni Mataqali ko Nativi e na koro ko Naviqiri ni i talanoa eda na vakarau tekivuna yani oqo, era a dau talanoataka mai vua na tubudra vakavica, yaco sara mai vei nona turaga i tubutubu, ka vakadewataki sobu sara mai vei koya, ia, ena gauna oqo e sa vakaleleca sobu sara tiko ko Beya ki vei ira nai sausau vou ni koro ko Naviqiri me baleta na i talanoa ka a yaco dina e na nodratou dela ni soso ena dua na gauna makawa sara.
E kaya o Beya ni a gole mai ki Toga Matanisiga ko Seveti ena yabaki 1807, e na nona biubiu mai Ositerelia, ka dewa sara mai ki Viti e na dua na waqa.
Ia, na waqa oya e a qai mai voca ena dua na cakau, volekata na yanuyanu ko Nairai e na yatu Lomaiviti.
Tomana ni nona sa kila vakavinaka tiko na vosa vaka Toga, e vakavuna na nona veimaliwai vakavinaka sara ko Seveti ka rau veitau dredre sara kei Ratu Naulivou mai na yanuyanu Turaga mai Bau.
Kuria ni gauna talega o ya e vakacuruma yani kina na nona i vadi qaseqase o Seveti, ena nona kauta mai na nona i yaya mai waqa, ka mai vakaraitaka sara na kena i vakavakayagataki ki vei ira na Turaga ni Bau, ka vakavuna na nodra vakaitavivata e na veivaluvaluti kei ira na meca, ka ni se qai matai ni gauna mera vakayagataka kina na dakai na noda qase e na gauna e liu.
E kaya o Beya ni gauna talega o ya era sa raici Seveti cake kina na qase ni yanuyanu Turaga, me vaka e dua na Kalou, e na vuku ni i yaragi e kauta voli mai, ka ni cabolo ga vakadua, sa mate sara ga na tamata.
E na qai kuri tale yani


text:
Yavia totolo de katia na qio
30 April, 2018, 4:58 pm
NA GAUNA e dau vakayacori kina na siwa walu e na yanuyanu ko Yaqaga e na Tikina ko Lekutu, e na yasana ko Bua, eda rawa ni raica na veimataqali waqa ni ra veisiriyaki toka e na mua ni yanuyanu e na yasana i matau.
E vakadeitaka o Ratu Sikeli Vualiku ni vanua ni walu levu duadua e na noda Viti, e ra tiko e na waitui volekata na yanuyanu ko Yaqaga.
“Ni sa dau gauna ni siwa walu, se me nunuvi, era sa dau kila vakavinaka na cauravou ni Yaqaga na ka me ra cakava.
“Na gauna ga e sa lau kina na moto ki na dua na walu, e ratou sa na vakalutulutu sobu ki wai e lewe tolu se va na cauravou me ra na biliga na qio, kevaka e boica mai na dra ni walu.
“E bau dua toka na cakacaka rerevaki, ia, e sa matau vei ira na cauravou ni Yaqaga, ka vakadomobula tale ni da raica,” kaya o Vualiku.
Tomana ni vica na cauravou era sa laukati oti e na qio e na gauna e bera kina na nodra yavia na walu.
Ia, e sega ni ra bau rere na cauravou na vakabiligi ira tiko na qio lelevu e na nodra sa ciciva yani na walu me ra kania.
E kuria o Vualiku ni dokai ira dina na cauravou ni yanuyanu ko Yaqaga e na kena bucini ni dua na i walewale matau, ka vakavuna me sega ni katia rawa kina na walu o ira na qio lelevu.
“Bau cava tu na sara i yaloyalo e na gauna era sa vakalutulutu sobu kina me ra biliga tani na qio, ia, mo namaka tiko ni na rawa ni yaco e dua na vakacalaka, kevaka e bera na nomu biligi ira tani na i taukei ni wasawasa oqo,” tinia o Vualiku.


text:
Vakamau, qito e na dua ga na siga
19 March, 2018, 12:00 am
A YACO kecega ena dua na siga vei Inia Tawalo na naba 15 ni timi ni Fiji Warriors. A vakamau oti ga o Tawalo kei na nona daulomani ko Jokaveti Kamoro mai Batiri e Nadroga. A mani biuta toka yani na nona daulomani qasenivuli me rawa ni lesu tale mai ki Suva ena 3 na kaloko me mai daramaka na siqeleti ni Warriors. A mani tabaka talega kina nai matai ni sikoa nei Viti ena sota kei Samoa A ka ratou qaqa kina ena 33 kei 21 ena ANZ Stadium, e Suva.
A dolava o Samoa na qito ena dua na i caqe ni totogi mai vei D?Angelo Leiuila ni bera ni ratou qai cakacaka vata mai na cauravou ni Viti ena nona tabaka rawa kina e dua na sikoa o Tawalo ka caqeta curu na kena i caqe o Serupepeli Vularika me mai liu kina ena 7 kei 3.
A mani ratou kabakoro tale na cauravou ni Viti ka tabaka kina o Waisale Urabuta na i karua ni sikoa nei Viti ni bera ni qai tabaka nai katolu ni sikoa o Apisalome Vota.
A caqeta curu ruarua na kena i caqe ko Vularika me ratou liu kina ena 21 kei 3. A mani caqeta curu o Samoa e rua nai totogi ka mai 21 kei 9 na kai ena i matai ni veimama.
E ratou kabakoro tale na timi ni Samoa ena i tekivu ni karua ni veimama ka tabaka rawa kina e dua na sikoa o Howard Sililoto ka caqeti curu na kena i caqe me kauta cake na kedratou kai ki na 16 ka 21 tiko o Viti.
A mani tabaka tale e dua na sikoa o Melani Matavao mai na timi ni Samoa me rau mai tai kina ena 21 kei 21.
A mani soli vei Tawalo e dua na pepa dromodromo ena vuku ni veivesu vakadomobula ea vakayacora.
E dina ni ratou lewe tinikava tikoga na dauqito ni Warriors e ratou tabaka rawa tale e rua na sikoa.
E vakaraitaka ko Senirusi Seruvakula na dauniveivakatavulici ni timi ni Fiji Warriors ni ratou a veitalanoataka me na dua na i tekivu vinaka ia e laurai ni levu na vanua e dodonu me ratou na vakavinakataka ni bera na sota kei Japani.
E vakaraitaka o Brian Lima na dauniveivakatavulici ni timi ni Samoa ni doka vakalevu na nodratou i vakarau ni qito na nona cauravou.


text:
NA neitou qase e a gole ga mai Nakauvadra o Tavutavuvanua, ka cabe mai na mua ni yanuyanu i yasana ka dua, e na dua na buca e toka e kea, ka yacana ko Drola, na i matai ni vanua e a mai tawana o Tavutavuvanua e na nona gole tu ga mai Nakauvadra, ka qai mai kasaraki kina na nona waqa ka mani cabe sara ki vanua.
Ia, na nona qai gole tiko mai oqo e sa sala vata tiko mai kei iratou e lewe va na luvena tagane, a ya ko Saurogoyawa, Vunituraga, Saubalavu kei Toqotoqi.
Na yaca ni yavusa oqo na Drola, o ya na matai ni vanua e ratou a basika mai kina o iratou na veitacini oqo.
Na i tukutuku oqori e vakadeitaka toka mai na koro ko Nacula o Kolinio Waqa, e dua vei ira na turaga ni Nacula ka sa bau buta vinaka sara ga e nai talanoa makawa kei Drola.
Ia, e na gauna keirau a veitalanoa tiko kina kei Tai Koli, na yaca e kilai kina na turaga oqo, e qai vakaraitaka ni talanoa makawa baleti ira na kawa nei Tavutavuvanua kei na yavusa Drola e sa lewe vica sara ga e ratou kila tiko, ka ratou na vakadewataka sobu tiko vei ira na nodra kawa me rawa ni matata tiko se me i tukutuku bula ni nodra vanua ka me ra kila tiko na i sausau vou e na siga ni mataka.
E kaya na turaga yabaki 74 oqo ni va na koro e wili kina na Yavusa Drola ka nodra i liuliu na Gone Turaga na Tui Drola.
Oya e okati kina na koro ko Nacula, Malakati, Navotua kei Naisili.
Kuria o Tai Kali ni gauna e ratou a yaco mai kina ki Drola na veitamani, a mani donuya talega na gauna e ra sa lako wavoki tiko kina na vo ni tamata mai na veiyasana me ra vaqara na vanua me ra tawana.
Tomana ni vuni nodratou biuti Drola mai na veitacini me ratou sa vaqara vanua tale ni sa maca na wai ka sa tekivu tawa talega mai na vanua ka sa mani nanumi me ratou sa na dui la?ki vaqara na vanua me ratou dui tawana.
O Drola e tiko e na kedrau maliwa o Nacula kei Malakati.
E na nodratou mai tiko ekea, a sa mani mai leqa ko tamadratou ko Tavutavuvanua, e na gauna vata oqo sa rabailevu talega vaka kina na vuvale ka ratou sa mani raica na veitacini ni ra sa lewelevu, ka sa lailai na vurevure ni wai mear bula kina.
Ni ratou biuti Drola ga ratou sa cabe sara i Malakati, ia, na nodratou lako tiko mai ko ya, e a veiliutaki voli mai o Vunituraga, kai karua ni qase.
E kaya o Tai kali ni veika e ra talanoataka mai na nodratou qase ni sega ni rawa ni vakaliuci o Saurogoyawa, na ulumatua vei iratou na veitacini ni a doce se sabaliya tu na nona vakasama.
Kuria ni ratou dabe vata na veitacini, ratou sa qai lomavata me gunu ko Vunituraga baleta na leqa a tiko vei Saurogoyawa na kena i tukutukuni na Ulumatua Vevewa (Ulumatua Vakasabote).
?Ni ko tu i Malakati ko na raica ni vanua raba lailai sa qai tukuna ko Vunituraga me sa na tawani Malakati tiko ko koya, ka me ratou sa vaqara na vanua na kena vo.
?Sa mani biu o Malakati e na i lakolako ni vaqara vanua me ratou dui tawana vakaveitacini, ratou qai biuta na ucuni vanua i Malakati, ni da cabeta cake mai na vanua o ya ka yacana tiko ko Naja, ko na raica e dua na yavu levu sa bulu tiko kina o Saimone Naivalu No1. o koya na yavu ni vale nei Saurogoyawa. O rau na rua (Saubalavu kei Toqitoqi) rau qai gole i vanua, dua na vanua e yacana tiko nikua o Naivitabua a vakaitikotiko kina o Saubalavu, veibasai na vanua e tiko kina o Nasaubalavu, e sa qai la?ki dabe kina o Toqitoqi.
?Ratou na lewe va na veitacini oqo ratou mai vakavuna na neimami mai kune na kawa ni Yavusa Drola,? e kaya.
Tomana o Tai kali ni gauna oqo e se bera ni se buli tale na Tui Drola me na sosomitaki Ratu Epeli Vuetibau ka se qai leqa oti ga oqo.
Kuria ni ra sa lomavata tiko kina na lewe ni yavusa me sa na buli na kedra i sosomi e na ko Tiseba ni yabaki tikoga oqo.
Na i talanoa ni Yavusa Drola e rabailevu baleta ni gauna e ratou a tekivu tawana kina na vanua na veitacini e va, e tukuni na kena i tukutuku ni ra a sa gole talega yani e na vaqara vanua ko ira mai Naitasiri, Nadroga mai Vatulele so mai Ba ka vaka kina mai Nasaibitu e Wainibuka, Tailevu.
?O koya e gone sa qai lai tawana dua tale na vanua e na kena leqataki o ira na sa vaqara vanua mai.
?Sa qai dua nai wase vei ira na cavutu mai Naivitabua ratou talai cake i Navotua, ia, o ira qo e ra vakaturaga tu ga mai ke,? e kaya.
Na turaga ni yavusa e tiko ga qo i Nacula.
E liu e a sega ni dua na mataqali turaga, o iratou na veitacini nei Tavatavavanua a sega ni dua na turaga.
Ni mate na gone turaga na tui Drola ka vinakati me dua e veisosomitaki, e na i Vola ni Veitarogi Vanua, e vakamatatataki tu kina ni sa lala nai tutu ni Tui Drola, ka me keimami lewa vata na kai Drola.
?Au tovolea e na Bose Vanua se qai oti ga oqo ni sega ni dua na turaga me sa nodratou vakadua na i tutu.
?O koya e veisosomitaki me ratou lewa sara ga na veitacini ko Surogoyawa, Vunituraga kei Toqitoqi.
?Keimami sa lewa vata na lewenivanua na kai Drola,? e kaya.
Tomana ni i tukutuku oqo se tauri mai na taudaku ni kuila, ia, na gauna oqo e dodonu me ra kilai ira vakamatata tiko na lewe ni yavusa.
Oqo e laki yaco sara e nona buli na Turaga na Tui Drola. Kuria o Tai Kali ni ra dabe vata kece na lewe ni yavusa me ra dau veivosaki ka vakatulewa vata e na nona buli na turaga.
E vakaraitaka talega ni dodonu sara me na dau vakaraitaki tiko vei ira na i tabagone na bibi ni nodra kilai ira, kei na vanua e ra cavutu mai kina. E bibi talega me ra kila na nodrai tutu vakavanua, na nodra kau, na kedrai cavuti vata kei na ka bibi taudua na nona kila e dua na gone ni tubu cake tiko mai se ko cei sara mada ko koya.
?Na ka kece oqo e bibi dina me ra kila na luveda me rawa ni ra vakavulici ira tale na wekada kei ira na luvedra e ra muri mai,? tinia o Tai Kali.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Ai Tukutuku-vinaka sa vola ko Jone
- E na i vakatekivu e a sa bula tu kina na Vosa, ka rau a tiko vata kei na Kalou na Vosa, ka sa Kalou na Vosa.
- E rau a tiko vata sara ga na Vosa kei na Kalou mai na i vakateviku.
- S abulia ka vakatubura na ka kece ga ko koya; ka sega ni dua na ka e caka me a sega ni cakava ko koya.
- Sa tu vu ana bula; i ana bula na rarama, ia e a sega ni bokoca rawa na rarama ko ya na butobuto.
- E a ta mai vu ana Kalou e dua na tamata; a yacana ko Jone.
- A lako mai ko koya me mai tukuna na rarama, me rawa ni ra vakabauta na tamata kece ga e na vukuna.
- E sega ni rarama ko ya ko koya, ia e a mai tukuna ga na rarama.
- Sa i koya sara ga ko ya rarama dina ka a lako mai ki vuruvuru ka mai vakararamataka na tamata kece ga.
- Ai Tukutuku-vinaka sa vola ko Maciu
- Ai Tukutuku-vinaka sa vola ko Marika
- Ai Tukutuku-vinaka sa vola ko Luke


text:
Ni Sa Bula Vinaka!
E rawa ni ra vakayagataka na veivale ni wilivola e Weligitoni ko ira era vakaitikotiko e na koro levu ko Weligitoni. Era tu e na veivale ni wilivola taucoko e sivia na 400,000 na i vola, se i vola e vakagauna na kedra tabaki. E levu na i vola oqori e rawa ni ra tauri ka sega ni saumi. E rawa na wili niusiveva se vuli lesoni e na veivale ni wilivola.
Yalovinaka kerea e dua na vakailesilesi ni vale ni wilivola me vakaqara na i tukutuku ko gadreva.
Vaqaqa:
- na sala ni curu mo lewe ni vale ni wilivola
- na vanua era tiko kina na vale ni wilivola kei na gauna era dau dola kina
- na i tukutuku e dodonu me ra kila ko ira era vakayagataka na vale ni wilivola
- na veika e tu me baleti ira na GONE
- na veika e tu me baleti ira na UABULA
- na i vola era tu me baleta na veimataqali cakacaka kei na veivakacakacakataki
- These pages are also available in English
Na Veivanua me kune kina na i Tukutuku vaka Viti:
- High Commission of the Republic of the Fiji Islands to New Zealand
- Wellington Fijian Community Inc. Veitaratara kei: Savenaca Daugunu
Na veivuke me baleta na vakaitikotiko e Weligitoni:
Na Veivakavaletaki
Na vakaqarai ni vale me saumi se voli, kei na veiqaravi ni Matabose ni Koro ko Weligitoni.
Na i tovo ni bula
Na i tukutuku me baleta na i tovo ni bula kei na veiqaravi e caka kina, ka wili kina na qaravi ni bula raraba, na qaravi ni bati kei na veileqa tubu koso.
Na Vuli
Na qaravi ni nodra vuli na gone era se bera ni tekivu vuli, na vuli e na i vakatagedegede ni paraimari kei na sekeneri, na vuli toro cake kei na nodra vuli na uabula.
Na Cakacaka kei na Bisinisi
Na i tukutuku me baleta na vakaqaqara cakacaka, na nodra vakaiyautaki na i taukei ni cakacaka, kei na cicivaki bisinisi e Niu Siladi.
Na Veika Vakalawa
Na veivuke ni veiqaravi e na veika vakalawa kei na i tukutuku me baleta na lawa ni vanua ko Niu Siladi.
Na Draiva kei na Veilakoyaki
Na draiva e Niu Siladi kei na veilakoyaki e na sala ni veilakoyaki e taukeni raraba e loma i Weligitoni.
Na veika Vakailavo kei na i Vakacavacava
Na i tukutuku ni dola akaude e na baqe, na i vakarau e vakayagataki e na veika vakailavo, kei na veiqaravi era solia na baqe.
Na Veika Raraba
Na i tukutuku yaga tale e so me baleta na veivosa tani, na vosa vaka Niu Siladi kei na vosa vaka Maori e dau vakayagataki vakawasoma, na vakavakarau ni bera ni yaco e dua na ka rerevaki me vaka na uneune, na vakau i vola.
Na Vanua me laurai kina na i tukutuku me baleta na Wellington City Council:
- Wellington City Council
- Wellington Community Directory
- Get Thru (Get ready for a disaster)


text:
Fiji's Family Network
Au kerea saka vei kemuni na wekaqu ke rawa ni oni soli vakasama kei na ivakasala e na iulutaga ka koto e cake me vakararamataki keda walega e na veika e dodonu me na vagolei mai vei keda na itaukei ni qele kevaka sa mani gole mai e dua na Investor ka via mai vakayagataka na iyaubula e koto e na noda qele. Na gaunisala uasivi ni kena cakacakataki na royalty?
Na kena ikarua ga kevaka e rawa ni da veiwaseitaka na gaunisala uasivi duadua ni nodra taqomaka na nodra vanua kei na nodra dodonu ni rawa ilavo na itaukei ni qele kevaka sa nanumi me na qaravi kina na veivakatorocaketaki me vaka beka na kena keli na iyau bula se vatu talei e koto e na vanua oya.
Views: 300
Vinaka na iulutaga......de dua beka e na kila tiko beka na cava na cakacakataki ni royalty ena gauna oqo? Au nanuma ni dau dodonu me tosoi cake ni oti e ya vica na yabaki me lako vata kei isau (value) ni iyau bula e na gauna oqo vakabibi ni sa taurivaki tiko vakaukauwa na vakasama ni draki veiveisau.
Oqo e dodonu me wili kina na kau, qereqere kei na iyau bula take eso.
vinaka valevu na soli vakasama... ke na ibalebale ni caka na kena agreement me biu toka kina me na dau reviewtaki na isau na royalty e na vei yabaki se vei yabaki rua..
Vinaka,
Au vakabauta me dikevi sara vakavinaka nai Shares ni Royalties baleta ni sega soti ni yaga vei ira nai Taukei ni Qele. Na Royalty e na vuqa sara na gauna e na vakatau tiko mai e na PROFIT. Ke sega ni dua na tubu (profit) , e dau sega ni wase na Royalty. Sa qai dau nodra i vadi tu na vei kabani ni kelikeli levu e vuravura me ra dau tukuna ni ra lusi. (Decalring Annual Loss every year), Au vakabauta ni a cakava tu e na vuqa na yabaki nai vadi qo o Emperor Gold mine Mai Vatukoula.
Na bauxite mine mai Nawailevu e rua na ka e yaco kina.
1. Ni oti toka e vica na gauna ni kelikeli, e a sa tukuni mai ni inferior class na bauxite e a keli tiko.
2. Repote taki e na world news ni sa lutu nai sau ni Bauxite e vuravura taucoko.
Qo e rua na ka e na vakadredretaka na wase ni royalti shares e Nawailevu.
E na dau vinaka cake me tu vakavakarau nai Taukei ni Qele me vakatura mai e dua nai wase ni lavo se so na veivakatorocaketaki ,eg, tara ni Koronivuli,Valenibula,Sitoa,Dola ni Makete, Make good demands that will equate to the value of your resources. Na vakatutu oqo me sa dau caka saraga ni sebera na veidinadinati , baleta me vakaivolataki rawa ni bera ni ra saini yani e na veidinadinati.
Io sa vinaka,
Taumada o keda nai Taukei volai kina nai Vola ni Kawa Bula eda taukei kece ni qele, baleta ni sa volai sa dodonu me da lewe tiko ni dua na mataqali. Io na veimataqali e vakarurugi ena nodratou veiqaravi na NLTB se iTLB. Ni sa caka edua na veivosaki baleta na qele, sa dodonu na lewe ni mataqali me taro vakasala vei iratou na NLTB. Oqori na muri vakalawa, nai mutual contracts se lease se lawa ni lomavata. Na mataqali ena solia nona vakatutu-e vica na yabaki na lease, nai sau ni lease ni dua na yabaki, na cava na pasede e tubu kina na sau ni lease. Io,na royalty e nona na Matanitu- e vaka tukuna toka na Constitutions-nai taukei ni qele e nona ga na delani qele, ke laurai edua na ka e loma ni qele qori enona na matanitu. Na matanitu e rawa ni solia na veivakadonui se license ni kelikeli vei ira na international investor, na royalty ena nona. Na mataqali rawa ga cikeva, na mutual contracts nodratou offer.
Na NLTB e sega ni tiko na kena Lawa taucoko. Taumada na kena vakabibitaki na nona tu vakaikoya mai mai na Ministry. E baleta e dodonu me kenai liuliu na Peresitedi, baleta na lawa e liu ni veitui ni veivanua e digitaka na Perisededi, mai na lomavata ni GCC. GCC era dau lewena na veitui ni veivanua, se Lords vakaiperitania. Na GCC, edau vakayautaki ena soli ni tikina kei investment ni qele. Ni vakatabui na volitaki ni qele vakadua se freehold, baleta na qele kei Viti e buluti ena dra ni veivaluvaluti eliu. Na NLTB, dodonu mea vaka na Land Bank, me admistrations taka na bula vakailavo ni taukei ni qele, kena promotetaki na contracts and investments me independent Ministry.
Au vakabauta me reviewtaki na Fiji Land Act kei na Fiji Constitutions. Vinaka


text:
Tovolea o Viti me na toso cake ena itutu
9 April, 2018, 12:00 am
E RATOU na qaqarauni ena veiqito kece e ratou vakaitavi kina na timi ni netball ni Viti ena sotasota ni Commonwealth.
E tukuna o Lusiana Rokoura na kavetani ni timi ni veicurumaki vinaka na goneyalewa gone kei ira era sa qito wasoma tiko mai ena timi ni netball qo.
E kuria o Rokoura ni ratou sa vakavakarau vinaka tiko mai ka ratou namaka na sota qo ni Commonwealth e dua na sotasota me ratou na vakaraitaki ratou kina kei na nodratou vakavakarau ena sota ni Oceania.
A tukuna talega o Rokoura me ratou na vakavinakataka na vanua e ratou dabe tiko kina ena tuvatuva ni veitimi ena noda vuravura.
E ratou dabe tiko na noda goneyalewa ena i ka 12 ni itutu, ena nodratou lutu mai na i ka 6 ni itutu ni a cava na sotasota ni Netball World Championship mai Okaladi e Niu Siladi ena 1999. Na timi ni Viti e oka tiko ena Tobu A kei na timi ni Ositerelia, Jaimaca, Sauca Aferika, Barbados kei Northern Ireland.
Ia, e vakaraitaka ko Vicki Wilson ena nona vakatarogi tiko ena Radio New Zealand ni sa qai matai ni gauna me ratou vakaitavi kina ena sotasota ni Commonwealth mai na 2006 ka na vukei ratou kina ena nodratou vakavakarau ena sotasota ni Oceania Championships, kei na qito ni kena sagai na qito ena sotasota ni vuravura ena yabaki mai oqo.


text:
Update: 10:38AM ESA koto oqo era nai kuri ni tukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu ka dau veivakananumi tiko mai vei keda e na veimacawa, ni wiliwili sara yani.
E vakaraitaka o Peni Tabua e na macawa qo ni vucu, parofisai kece e laveta tiko mai ena veimacawa, me da kakua ni dau vakadewataka cala se vakanananu cala kina ni oya na veika era a tukuna tu mai na noda qase ka so vei ira na vucu oqo esa yaco oti, ia eso eda sa sarava tu oqo e matada kei na so esa bera tiko ni yaco.
Ia, e tomana o Tabua ni veika e cauraka tiko mai ena vei macawa, e sega sara ni vakacacana e dua se me laveta talega e dua, e veivakananumi tiko ga vei keda na kawa i Taukei me da na yadrava kina na toso ni gauna kei na i tavi e dodonu me da na qarava tiko kina Lotu, vanua kei na matanitu.
Ia, ena macawa oqo e tukuna o Peni Tabua ni dua na qaqa ni vucu e koto oqo e ra e vaka koto oqo na qaqana,
Era veivosaki tiko na gonetagane
Me qarai kina na noda tubu cake
Me ia na duri me kua na dabe
Me duri o Viti me kua ni bale
?Na i balebale ni vucu e koto oqo e cake e dusia tiko na nodra kauwai na i tabagone ena nodra sasaga me basika na rawa ka, na tubu ka me kakua na vakawelewele vei keda na lewe i Viti ka kakua tiko na dabe,? e kaya o Tabua.
E tomana o Tabua ni levu na gauna e rawa ni rogo tikoga na vosa ka sega ni cakacakataki se levu wale tikoga na tuvatuva ka ka sega ni vakayacori e dua na ka, ia era sa veivosaki na tagane baleta na tagane ga e solia vua na Kalou na vosa ni yalayala me kana mai na buno ni yadre ka sa dodonu kina me na yadrava na nona i tavi ka sega ni mai vakararavi tu ga vei ira na yalewa me ra sa cakava na veika kece ga.
?Ena otioti ni qaqa ni vucu e cake e tukuna me duri o Viti me kua ni bale, ia na nona bale se duri o Viti esa na vakatautaki sara tiko ga vei kemuni nai liuliu ni matavuvale e na nomuni na vakayacora vakadodonu na nomuni i tavi ni veiliutaki e na lotu, vanua kei na matanitu, na nomuni rawa ni liga kaukauwa ena cakacaka, teitei, susu manumanu me vaka esa veivuke mai kina na matanitu vei keda e na gauna qo e na nona solia na misini, yaya ni teitei, kei na vuqa tale na ka mo rawa ni tucake kina tagane mo rawa ni tubu kina ka kakua ni bale,? e kaya o Tabua.
Era veitalanoataka na gauna
Levu na kena parofisai ra sa tukuna
O cei na vuku na kaukauwa
Me na vukica rawa na lewa ni gauna
E tomana o Tabua na nona i tukutuku ena dua tale na qaqa ni vucu ka vaka koto oqo,
?E levu era veitalanoataka na gauna, na ulu ni veiliutaki, na cava e na yaco kei na cava tale ena yaco tarava me vaka e sereka tiko na vucu,? e kaya o Tabua.
E tomana o Tabua ni levu talega na parofisai e cavuti tiko e na vuku ni toso ni gauna kei ira na bula donuya tiko kei na kena veiliutaki ka vakataroga tale tikoga na vucu e koto oqo e cake se o cei sara mada na vuku ka tiko talega vua na kaukauwa me na rawa ni vukica na lewa ni gauna.
?E kena i balebale vei keda, ni sa biuta oti tu na Kalou na Dauveibuli na lewa ni veigauna kei na kena taba tamata me ra na bula donuya, ia, o Koya ga e na rawa talega ni vukica na lewa ni gauna ka sega tale ni dua ena dela ni vuravura oqo,? e kaya o Tabua.
Esa koto oqo era nai kuri ni dua tale na qaqa ni vucu ka vaka koto oqo na qaqana,
Na liga ni kabasi ka sa sowiri
Na liga balavu e donui Viti
Au vesuka rawa e noqu na wini
Me kua na vosa ni da oso drigi
Ni tawa macala o cei ka wini
?E tukuni tiko qo ena vucu me baleta na liga ni kabasi ni sa toso, eda kila vinaka ni kabasi e dau dusia na sala vei keda e na gauna eda vakasaqara kina na vanua dodonu me da lakova,? e kaya o Tabua.
E kuria e na nona i tukutuku na turaga ni Naloto qo ni liga ni kabasi balavu esa donui Viti tiko mai ka sa kilai ena noda na qaqa ena vuku ni tukutuku ni vucu ka sa dusi tiko mai kina na ligana balavu.
E tomana o Tabua ni tukuna tiko na vucu me da qarauna na noda vakarau ni veivosaki ni dau oso tu na vanua se da tiko vakalewe levu ka ni sega tiko ni macala o cei e qaqa.
?Esa tukuna oti tu ni na qaqa e na nei Viti ia e sega ni macala o cei e Viti e na nona qaqa,? e kaya o Tabua.
E kuria o Tabua ni i kuri ni qaqa ni vucu e koto oqo e ra e dusia tiko e dua na lewa e vuravura e na vuku ni nona i tutu ka vaka koto oqo,
O cei e kila na loma ni gauna
E kila ka lewai vuravura
Ni ko Kinijoji wale duadua
Na Veresitedi ki ni koula
?E tukuni ni sega ni dua e bau kila tiko na loma ni gauna ena kena kilai o koya e lewai vuravura, ka lewa duadua o Kinijoji na Tui e lewa duadua ka i liuliu e Peresitedi ka tiko vua na ki ni koula,? e kaya o Tabua.
E tomana o Tabua ni kena vakalesui mai na noda matanitu ni oti na nona qali i Veretania, esa taura tikoga o koya na Tui se Ranadi mai Veretania na lewa ni taukena na vanua me suka e ligada na i taukei.
?E matata tiko kina na vucu oqo ni o koya se i liuliu tiko ka tiko ga vua na ki me dolava na i yau bula se ki ni koula ka da waraka me na cadra vata kaya kei na Tui kei Viti, ia, esa na tadola ga e na kena gauna ena dua na gauna lekaleka mai oqo me vaka ni da sa waraka tiko mai vakabalavu na lewe i Viti,? e kaya o Tabua.
E tukuna o Tabua nai kuri ni vucu oqo e koto oqo era e vaka koto oqo,
Na ucui Vatia au tu kina
Na yamotu yali au raica
E daumaka dina na ka e ciwa
Au raica matua na vika na vika na vika
?Au vakaraitaka tiko yani oqo e dua na yaca ni vanua e vakatokai me ko Vatia ka vakadewataki tiko e na vucu e cake ni tiko kina na yamotu ia esa laurai ka sereki tiko kina ni daumaka se vinaka na ka e ciwa oya e dua na vika,? e kaya o Tabua.
E tukuna o Tabua ena gauna e raica matua kina na yamotu yali qo ena nona sa raica rawa e qai kaya tikoga mai na vika, na vika na vika ka sa dusia tiko ga kina e dua na ka sai koya na i lavo.
?Nai lavo levu esa na vakarau basika ena vuku ni kena cavuti vakatolu na vika sa vakaraitaki na kena wasetaki tu vakatolu nai lavo levu oqo ka nanamaki tiko kina o Viti taucoko ka ra sa yali yani na tubuda era bau kila na vika se nai lavo oqo,? e kaya o Tabua.
E tinia o Tabua ni sa dodonu ga me da na vakavinavinaka tiko vua na Kalou ena nona veivakarautaki me baleti keda na kawa i Taukei e Viti.
Ena qai tomani tale yani.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
terrkOnO (=
tang ngoh mu pojan ! men gura nge aq ! emg aq beci mu parox arh !
beci mu beci mu beci mu beci mu beci mu beci mu beci mu beci mu beci mu !! xpe pojan , ary nim ary mung , esop lusa ary aq lop . mu ingt molep ! beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci beci!!
Penat Mengarot :: pipi besOr Tepat Jam 05:15
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Sunday, March 23, 2008
Va's blog from Vorovoro
from w
Just saw this on the tribewanted site: in Fijian, then English translation.
Na noqu mai cakacaka e Vorovoro vei ira na ‘Tribe Wanted’ e a tekivu mai na dua ga na neitou i lakolako vakagade donuya na gauna ni sereki e n vula ko Okosita. Au a lako vata kei ira na makubuqu baleta na luvequ yalewa ko Adi Savaira Naileqe e vakawati e na matvuvale e Vorovoro. E na i lakolako oqo a donumaka na nodratou a gole ko iratou na lewe ni matavuvale oqo ki na nodra soqoni ni lotu e Viti levu. A vakayacori e dua na kena veivosaki se ko cei e bole me tiko me veiqaravi vei iratou na lewe ni ‘Tribe’ e ra tiko voli oqo e Vorovoro. Au a bole me’u vakasaqa ka veiqaravi vei iratou ko Ben, Sera, Repeka kei Dan. E na macawa ga ko ya a vakayacori kima e dua na vuli ni ‘First Aid’ ka ra sureti mai kina e ya rua na turaga mai na vei koro e Mali me ra mai tiko e na vuli oqo. E va na koro e Mali me ra mai tiko e na vuli oqo. E va na koro e Mali. Nakawaga, Ligaulevu, Vesi kei Matailabasa. A mai vakayacori vakavinaka na vuli. Na dau ni veivakavulici e lako mi Suva. Keitou vakayacora vakvinaka na neitouu i tavi. E ra a gunu ti e na mataka lailai, ti e na tini, vakasigalevu, ti e na va kei na vakayakavi.
E a laurai tale ga e so na dredre. Me baleta ga ni ko i keda na i taukei e da dau loloma, e yaco me toso tiko ga kina na cakacaka. E mai vinaka ni da sota kaya e so na turaga yaloyalo vinaka. E na so na gauna e dau tukuna ko Ratu Poasa ni ko iratou ogo, ko Ben, Sera, Repeka kei Dan e sega ni dua na ka e ratou bau volia mai e na gauna taucoko e ratou kana tiko kina e na vuvale oqo e Vorovoro. E dua tani ko iratu na lewe ni “Shine”. Ko iratou oqo ko John, Koula kei Saimoni. E ratou dau voli kakana mai e na veigauna kece e ratou dau mai cakacaka kina.
E na noqu cakacaka tiko e ke, keitou a cakacaka vata kei Adi Raijieli, Kesaia, Raijieli, Kei Miliakere. E na gauna sa tekiva kina na vuli, a lesu tale ko Adi Raijieli me laki tomana nona cakacaka e Nasekula. E na vula ko Sepiteba e na i matai ni siga e na yabaki ruanaudolu kaono, sa tokatu mai kina na i matai ni i lakolako mai vei ira na lewe ni “TRIBE”. E ra lewe ruasagavulu karua na kedra i wiliwili. E na guana e ra tadu mai kina, sa veitavaki tu yani e matasawa e dua na veleti meleni levu me ra vakaloma vinaka kina na yaco mai. E a vakayacori na veikidavaki vakavanua e na loma ni vakatunuloa. E ra a meke tale ga kina na lewe ni koro mai Nakawaga. Ni oti na veiqaravi vakavanua a vakayacori na vakasiga levu totoka. E na siga ga e tarava keitou sa toki sobu mai e na valenikuro ka sa tawani tiko ni kua. E na neitou mai tekivu oqo, e sa tekivu tara tale ga kina na Vale Vaka-Viti levu ó koya sa tawani tiko e daidai.
E totoka sara tu na draki ni cakacaka e na vanua oqo e Vorovoro. E ra taleitaka dina vakalevu na nodra dau gade mai na lewe ni “Tribe”. Keitou dau veivakamarautaki. Keitou vulica e so na meke ka vulici tale ga na i tovo vakavanua vei ira na lako mai eke. Sa dua na ka nodra taleitaka na totoka ni vanua kei na tolo ni nuku vulavula. E dua ga na ka na levu ni kati ni nana e dua na manumanu lailai bati mosimosi. Ia keitou dau cakava tale ga na kena i lumu. E ra dau mai lumuta ko ira na lako mai. Na gunu yaqona e na vei yakavi kei na laga sere mai vei Ratu Savenaca e na veibogi kece. E ra sa dau nanamaki tu ga kina ko ira na vulagi. Na veilasamaki e ke kei keitou na tiko e valenikuro e dua na ka e ra na dau guiguilecava dredre na lako mai. E levu sara na lewe ni “Tribe” e ra dau mai macawa rua, ia oqo e levu vei ira e ra dau vinakata me ra tosoya tale nodra tiko me vula dua. Ko i keitou ga oqo keitou vakavuna nodra tiko. Na i tovo ni lasa kei na veivosaki e ra sa mai tosotoso dredre kina. Keimami dau veitagicaki e na nodra sa dau lako yani. Yala mada eke. E na gai tomani tale yani.
Vasiti Matanawa.
My Days at Vorovoro with the Tribe
Home → Va Matanawa's blogPhotos
By Va Matanawa,
Posted 2 days ago
It has been one and a half years since I have been working with Tribe Wanted. I started working as a cook. I cooked food when the first lot set foot here on 1st September 2006. That time we still had our food at Ratu Poasa’s residence. We later moved down to the kitchen which we are still using now. Later on we extended the building and the table was moved on to this building. A shed was built near the stove so that everyone would have a place to sit and enjoy their food. Another table was built near the beach but without the shed. The members have their choice of where to sit and enjoy their meals.
This year is a wonderful year, 2008. Even though life is difficult because of the high cost of living, we here on Vorovoro enjoy each day to the fullest. I wake up each day to do the cooking. The Tribe have five meals a day. The food that we cook is really enjoyed by the visitors. They only want to eat the food that we Fijians eat. They like our Fish with ‘miti’ which is a coconut sauce mixed with lemon juice, onions, tomatoes, chillies and coriander. They also like fish curry and baked fish with the ‘moca’ as it is green.
The Tribe members also enjoyed food baked in ‘lovo’ earth oven. At the end of each month we have our change over of chief. This is a time we also have a big feast. We prepare many kinds of dishes. We have Chinese dishes, Indian dishes and our own Fijian dishes which everyone enjoys. The Tribe members are so amazed with what they see. They even told me that they had never seen so many cakes in their lives, and also so much food. We have catered for so many people, sometimes more than a hundred. People eat so much and still had leftovers.
At the end of each day I take a quick dive into the sea and enjoy the coolness of the sea water. I change into my evening clothes and get ready for a bowl of grog with the boys. The Tribe members they like to join in our singing and drink a few bowls of the ‘kava’ with us.
Whenever a new member arrives at Vorovoro, they have to present their ‘sevusevu’ to Tui Mali. When Tui Mali comes to the island, someone will beat the ‘lali’ to let everyone know that he is on the island also to warn the members that everyone has to put on a ‘sulu’ and dress in a decent manner. When someone is about to leave this is a good time for them to present the ‘tatau’ so that Tui Mali will give them is blessing for a safe trip back home. Both these occasions are blessed by Tui Mali for each member that comes to the island. This ceremony is very much welcomed and also enjoyed by each member because they get to sit and enjoy a bowl of grog with their chief and meet the workers who are local people from the villages of Mali.
At this time of the year we are also blessed by good weather and the Tribe members enjoy snorkelling around the island. Some of them take a quick dive before breakfast and have another one after breakfast. There are small activities which everyone is briefed about at 9 o’clock and each one is always encouraged to do what they want to develop the place.
Thank you.
To be continued…
1 comment:
- Helen Lang said...
-
Vinaka Va, So lovely to hear about daily life in Vorovoro in the snow of the UK it reminds me of the warmth of Fiji, my friends on Vorovoro and wish that I was there with you all.
Thank you so much for brightening my Easter weekend.
All best wishes, Helen
- 12:41 PM


text:
Na talei ni nona veibuli
23 April, 2018, 12:24 pm
AU sa vakabula tale yani vei kemuni na noda dauwili niusiveva ni oti na noda curuma na Macawa Tabu ka da vakananuma kina na mate ni noda Turaga kei na Nona Tucake Tale mai na Mate.
Au sa vakanuinui ni da sa tekivu vata ena macawa oqo ena kaukauwa ni Tucake Tale ena kena sa luvati tani noda bula druka ka da tucake ena dua na bula vou vakayalo ka savasava.
Ena loma ni macawa tolu oqo, au sa na tara yani kina nai ulutaga ka koto oqo e cake ka sa noqu masu mo ni wilika ka vakasamataka vakabibi na veika au na cauraka tiko yani kina, ena kena raici vakararaba na noda sa vakatanitaka tiko na loma ni Kalou ena talei ni Nona veibuli me baleta na yagoda na tamata.
Ena yaga me matata taumada vei keda ni Kalou na Dauniveibuli, a nakita taumada na veidomoni kei na veiyacovi me caka ga ena loma ni vakawati.
E sega ni lolovira se tabu na veiyacovi kei na veidomoni. E sega talega ni ka me ririkotaki se me tabonaki me vaka e ca.
Na tadola ni yaloda kei na galala ni noda vakasama sa na vakarawarawataka na noda veivosaki vakadododnu ka rawa ni levei kina e vuqa na leqa.
Ni ra vuli e koroivuli torocake na gone, era vakatavulici ena veitiki ni yagoda kei na nodra dui itavi, okati kina na veitiki ni yago ka tara na vakatubu kawa kei na kena marautaki ni yagoda tabu.
Ia vei keda nai Taukei, e dredre ka da sega ni doudou meda veitalanoataka na veiulutaga ka tara na veitikiniyagoda tabu ka ni raici ni dukadukali se ca.
NAI TAVI NI LOTU
Sa dau raici vakalevu na Lotu ni vaka e dau sogosogo e na tikina oqo baleta ni raici na lotu ni savasava ka raici na veimaliwai ni tagane kei na yalewa ni dukadukali se ca.
Sa dodonu kina vua na lotu me vakadodonutaka nai tovo ni rai oya, ka ni Kalou sara ga vakaikoya e bulia na yagoda ka lesia na veiyacovi kei na vakatubu kawa – ia me caka ga e loma nii vakawati.
Sa toso cake sara nai wiliwili ni kucu, nodra vaqaseni na goneyalewa lalai, nodra bukete dole e udolu vata e veiyabaki, na veidauci e taudaku ni vakawati, na nodra vakalutu e drau vakadrau na marama kei na goneyalewa, kei na tubu sivia ni veimate ca ni veiyacovi me vaka na tona kei na HIV/AIDS.
Era tu e nai Vola Tabu na veiulutaga e tara na marautaki kei na vakacacani ni veitiki ni yago, na italanoa ni dodomo kei na vakawati ka vakakina nai tukutuku ni veivakarusai e loma ni vuvale.
E ka vakamatalau na wilika na veivosa ni dodomo kei na veitaleitaki ni tagane kei na yalewa me vaka e koto ena ivola ni Sere i Solomoni e nai Vola Tabu.
E sereka tiko kina na tui o Solomoni ena veivosa totoka na gagadre titobu ni yalo ena nodrau veitalanoa e dua na cauravou kei na dua na goneyalewa
Na veiulutaga vakaoqo sa dodonu me veivosakitaki vakadodonu e na loma ni Lotu. Eda na galuvaka ga kevaka eda sega ni wilika tiko vakavinaka nai Vola Tabu.
HUMAN SEXUALITY
Au nanuma kina ni rui ka bibi meda tara mada nai ulutaga ka vakatokai na Human Sexuality.
Ena gauna eda dau rogoca kina na “sexuality,” eda sa vakaveiwekanitaka sara kei na veiyacovi se da vakasiroi sobu ki na vakanananu ca.
Taro: A cava sara mada na Human Sexuality?
Dua na kena ivakamacala rawarawa: Na Human Sexuality e tara na ka kece me baleta na nona tamata e dua – o cei o koya, nona itovo ni rai, nona veiwekani kei na nona veimaliwai kei ira na tani.
E okati kina nona raici koya vakaikoya me dokai koya se me beci koya, na draki ni veisau e tara na nona bula ni sa tubu tiko me lai cauravou se goneyalewa kei na nona vakatulewataki koya ena maliwa ni veisau e yacova.
Na “sexuality”sa ikoya na delana cecere ni nona yacova tiko na tamata na inaki talei a buli koya kina na Kalou.
Na “sex” se vakayacori ni gagadre vakayago ni tagane kei na yalewa, sa dua ga na tikina lailai ni ituvatuva rabailevu ni Kalou na “Sexuality.”
Ko irau ruarua oqo, aya na sexuality kei na sex, e rau ituvatuva savasava ni Kalou me baleta na tamata. Na kena tauri cala ga se vakatanitaki na inaki ni Kalou me baleta na yagoda na tamata, sa ikoya sa raici kina na sex kei na sexuality me duka. Ia oya aka ga ni vakasama.
TALEI NI TIKO E ITENI
Ni da lesu tale ki na were o Iteni, ka rau a veiraici taumada kina na tagane kei na yalewa e nai matai ni gauna, e talei ni da vakasamataka nodrau qoroqoro ka matasarasara ena veibulibuli talei e tu wavoliti rau.
Oti e rau sa qai dui saravi rau: e rau ibulibuli ni Kalou vata, erau mataqali vata, e raurau viavia yalo vata ka rau viavia vakasama vata.
Na cavuisaravi ni dui yagodrau, na talicori ni yalodrau, na wanono ni matadrau kei na reki vakayalo ni lomadrau, e taura e vica vata na siga nodrau wavoki voli e na were.
Ena loma ni gauna taucoko oqori, e sega ni rau bau veiyacovi kina na lewe rua. Dina ni rau luvaiwale, e sega ni bau yaco e dua na ivalavala ni veivakasaurarataki me vaka na kucu!
E sega ni bau cavuti e dua na veiyacovi ena Vakatekivu wase 2 kei na wase 3.
Erau sa qai mai veiyacovi ga (Vakatekivu. Wase 4) ni rau sa vakaisulu ena vica na siga ki muri ni oti nodrau valavala ca ena nodrau talaidredre vua na Kalou ka vakarorogo vua na tevoro (Vakatekivu.3).
Na veiyacovi sara talega oya e rau sa mai basika kina o Keni kei Epeli ka sa dewavi rau mai na dra ni cudruvi ka vuaa na cudru oya ena nona labati Epeli o Keni na tuakana.
Na Human Sexuality, sa tara na nona kilai koya vakaikoya e dua, nona rokova na ituvatuva talei ni Kalou ki nona bula, nona ciqomi koya vakaikoya ena kena irairai, kena ibulibuli kei na nona itovo.
Na “human sexuality”sa tara nodrau veitaleitaki o Atama kei Ivi, nodrau veilomani ka veirokovi, nodrau veiwekani ka veitokani, nodrau vakaivotavota vata ena veidraki vakamatalau ni bula vakatamata.
Erau doka na dui yagodrau ka rau sega ni veivakacacani se veivakalolomataki. Me vaka ni a buli rau na Kalou, e rau vakarorogo tiko ga me yaco na loma ni Kalou vei rau. E sega ni tu vei rau na yalo ni kocokoco me rau dui vorolaka se suguta nai tuvatuva ni Kalou vei rau.
Na ‘human sexuality’e solia vei rau na vuku me rau kilai rau vakairau kei na kaukauwa me rau maroroi rau ka me rau qai veiyacovi ga ena gauna taudonu me baleta ga na inaki ni Kalou vakaikoya.
Oqo e dua na tikina bibi e dodonu meda kila ka vakasamataka vakabibi nai tubutubu, na cauravou kei na goneyalewa ka vakakina vei keda na Qase ni Lotu meda veitalanoataka vakalevu ka vakasalataki ira kina na luveda.
Au na tomana tiko nai ulutaga oqo e na rua noqu tabetabe ka tarava.
Sa noqu masu mo ni vakacegu vinaka ka kalougata tiko.
Ena qai tomani tale yani.


text:
Veivuke vei Ba o Idia
19 March, 2018, 12:00 am
ESA na veivuke na matanitu o Idia ki na valenibula mai Ba, ka rauta ni $30 na milioni na i sau ni yaya me na vakatoroicaketaki kina na valenibula oqo.
E vakaraitaka na veika oqo na Minisita ni Lavo kei na Vunilawa o Aiyaz Sayed- Khaiyum ena gauna e veitalanoataki kina na ulutaga ni kena sa na volitaki ki na veitabana ni bisinisi na valenibula e rua, mai Ba kei Lautoka.
E kaya o Khaiyum ni vinakata na matanitu me na vakarautaka na valenibula e Viti ka tu vinaka tu na kena i yaya ni veiqaravi ka sa veivuke tu mai kina na matanitu o Idia.
E kaya o Khaiyum ni nona veisiko mai Viti o Narendra Modi, na i liuliu ni matanitu mai Idia e Viti ni dodonu me na dua vei ira na valenibula vinaka ena noda wase ni vuravura ena tiko ena noda vanua.
E kaya ni gadrevi me na vakatoroicaketaki na i vakatagedegede ni veiqaravi ni tabana ni bula e Viti me rawa ni da veivuke talega kivei ira na matanitu ena Pasifika,
E kaya ni sa tosoi tiko na veitalanoa kei ira na veitabana eso ena kena gadrevi me na vakavinakataki na i vakatagedegede ni veiqaravi ni tabana ni bula vei keda raraba.
E vakadeitaka talega ni nona tiko mai Idia ena gauna oqo na Paraiminisita, ena laki tomani tale tiko na veitalanoa ni kena laurai me na vakavotukanataki na i tuvatuva oqo me baleta na valenibula e Ba kei na kena e Lautoka.


text:
Kasere o Vatuvula kei Vatusolo
30 April, 2018, 5:10 pm
SA MAI yala toka na noda i talanoa e na gauna era sa tukia oti kina na kava ni vale na lewe ni koro ko Namara, ka ra mai losea sara yani e dua na medra yaqona e na nodra koro vou.
Ni tei wiliwili sara yani:
E kaya o Qasenivuli Vakacegu Epeli Rawaqa ni oti ga na nodra gunu yaqona, ra moce vakalailai, oti oya mai dua yani na kena vakasigalevu vinaka, ra sa qai mai tekivu tukia yani na lalaga ni vale, ka caka e vica na rumu, me rawa ni ra tawana na sa vakavuvale tiko, o ira na cauravou era na vaqiqi tu ga e na loma ni vale.
Tomana o Rawaqa ni oti vakavinaka sara tu ga na nodra vakalalagataka na vale, sa kacivaki tale tiko mai e na walesi me ra vakavakarau na yatu Yasawa kei na yatu Malolo, ni dua na cagilaba e sa baci vakanaulu tiko yani kina nodratou yasayasa.
“Isa Turaga na cala levu cava beka keimami cakava, me keimami sa mai vakatotogani tu kina vakaoqo.
“Keimami se qai drovaka mada ga mai qo na sisi ni qele mai Vatuvula kei Vatusolo, ia, keimami sa baci vakaroti tale tiko mai oqo e na cagilaba.
“Ni yalovinaka sara na i Taukei ni Lewa, me keimami bau lomani na nomuni tamata,” e kaya ko Rawaqa.
Tomana ni sa qai tukuna vei rau na nona veitinani, me rau yalovinaka sara me sa na vakaleleci rau ki na koro ko Yalobi, me rau la’ki vakaruru no e na dua na vale vinaka, baleta ni ra se tiko ga e na veikau, e na gauna o ya. Kuria ni rau sa marautaka sara vakalevu na i tukutuku o ya na nona veitinani, ia, era sa qai kerekere talega na vo ni marama, ke rawa ni ra gole talega ki Yalobi.
Tomana o Qasenivuli Vakacegu ni ra sa qai vakavodoki kece na tinanigone kei ira na gone lalai me ra sa vakau yani ki Yalobi, ka ra tiko mai na turaga kei ira na cauravou, me ra vakarumutaka tiko na vale levu, ka ra se qai vakaotia wale tikoga e na sigalevu o ya.
E kaya o Rawaqa ni dede ga vakalailai, sa vakaleleci ira sara na marama kei ira na gone lalai ki Yalobi, me ra la’ki vakaruru kina. Kuria ni gauna e qai gole kina me la’ki vakaleleca ira mai na i karua ni i usausa pasidia mai Naboro, sa vakila sara ga ni vaka e sa kaukauwa cake mai na cagilaba ka a kacivaki taumada tiko e na walesi. E na qai kuri tale yani


text:
ESA koto oqo e ra nai kuri ni tukutuku ka dau veibulagoci tiko mai kina ko Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.
Ia, ena macawa sa oti e laveta tiko mai o Peni Tabua e dua na i tukutuku bibi ka tiko e na loma ni qaqa ni vucu ni KAUWAI ka sa dodonu me da na qaqarauni kina.
Au sa kerea saka na veivosoti e noda Viti raraba
De levu vei keda e na sega beka ni ciqoma rawa
Au sureta saka na vanua mo wawa ka vakarorogo mada
Ni sa na takoso na Kalou ena sega tale e dua ena tu rawa
?Nai kuri ni vucu e tiko oqo e cake e vakaraitaka tiko na kere veivosoti e na noda Viti raraba e na vuku ni tukutuku esa serelaki tiko yani oqo ena so vei kemuni o ni na sega ni taleitaka ka ni vaka me tukutuku vou tiko e daligamuni,? e kaya o Tabua.
Ia, e kaya na turaga ni Naloto oqo ni tukutuku oqo esa takoso tiko kina na Kalou me vakayacora na nona kaukauwa ena vuku ni vanua oqo ko Viti ka sa dodonu me na vakarorogo ka talairawarawa kina na vanua.
Serekali bibi na KAUWAI au kerea me sa mai tini
Ni vakarorogo saka mada vakavinaka na lewe i Viti
Noda Kalou sa wirica na i vakawirimadigi me taiki
Me tekicuva na vanua me rokova ka rerevaka na Vunau e Tini
E tukuna o Tabua ena vuku ni tukutuku bibi esa serelaka tiko mai e na vica na macawa sa oti ena vuku ni serekali se vucu ni KAUWAI ni sa na vakarau me na mai tini tiko ena dua gauna mai oqo ka gadrevi tiko kina na noda vakarorogovinaka na lewei Viti ka ni sa taleva na vanua o Viti na noda Kalou me na wirica na nona vakawirimadigi.
?Na vuna esa vakayacora kina na Kalou na vakawirimadigi oya me sa na tekicuva na vanua o Viti me na vakalesui tale mai na kena rokovi tiko na Vunau e Tini sai koya na i vunau ni Kalou ka a solia vei ira na nona tamata me ra rokova mai na gauna e bulia oti kina na vuravura me yacova mai nikua ni dodonu me na rokovi tikoga ka tawa mudu,? e kaya o Tabua.
E kuria e na nona i tukutuku ko Peni Tabua ni sa dodonu ga vei Viti kei na kena kawa tamata me lesu tale vua na Kalou ena i otioti ni gauna eda donumaka tiko oqo ka me rawa ni sobu tiko mai vei keda na kaukauwa ni mana kei na sau ni nona vakatulewa dodonu na Kalou.
Me rawa ni da sota kaya tiko kina na nona veivakalougatataki vakauasivi ena noda sotava tiko na veika vinaka e na noda bula ka me rawa ni lako siviti keda tiko na i naki ni meca mai vei ira na noda era sa meca tiko vinaka e na gauna qo ena noda veikorokoro ka ra bula tu ga e na loma ni dau kakase, vosa kudrukudru kei na veidabui levu ka ra tokara wale tu ga e gusudra na i sulu ni lotu.
Sai koya saka oqo na ka vuni ena bula kina na vanua
Ni sa ciqoma o Viti me muria nai vakaro ni Kalou bula
Sa na qai yaco na veivakalougatataki i Jiova ni Lewe Vuqa
Na bula sautu kei na veilomani sai i divi tu ni noda vanua
?Na i kuri ni vucu e tiko oqo e cake e dusia tiko ni na ka duadua ga e rawa ni bula kina na vanua o Viti oya me na ciqoma na i vakaro ni Kalou sai koya na i Vunau e Tini ni sai koya duadua oya ena vakalougatataka kina na Kalou na noda vanua,? e kaya o Tabua.
E kuria o Tabua ni oya e na vakavuna me na sautu kina na vanua ka basika talega na veilomani vei keda na kawa i Taukei kei ira na vei mata tamata era sa mai bula ka vakaitikotiko tudei tiko e na noda vanua.
?Na sautu ni bula ni kawa i Taukei ena yaco mai kevaka eda vakarorogo ki vua na noda i liuliu vaka tamata e vuravura e na ruku ni nona lewa na Kalou na dauveibuli o koya ka a lesia na veituraga ka ra liutaki keda ena noda bula vaka kawa i Taukei,? e kaya o Tabua.
E tomana o Tabua ni sa dodonu me na kidava na tamata yadua ni da sa bula tiko ena dua na gauna vakadomobula sara ena vuku ni da sa sarava sara tu ga na vakadomobula ni loma ni tamata ena nodra sa qitotaka na i valavala ca.
Au sauvuki me?u vakarogoca na vanua ni vakasolokakana.
Na lewa ni Kalou bula me kakua sara na tu saqata
Me sa bola na sau i na Mua i ra mo vakarautaka mada
Ra kaciva nai vola vivigi ni Veitarogi vanua ni Viti makawa
?Au na vakaraitaka tale nai kuri ni vucu e tiko oqo e cake esa dusimaka tiko ni na dola na lewa ni Kalou me na sereka na mua i Ra ni noda vanua ka me vakadinadinataki tale na kaukauwa vuni e maroroi koto e na dela ni kena vanua ka me waraka na gauna sa loku,? e kaya o Tabua.
E kuria o Tabua ni na dolavi talega kina na i vola vivigi ni Veitarogi Vanua ni Viti makawa se na ka dina me baleti Viti ka maroroi vinaka tiko e na lomada na kawa i Taukei ka sa na sega tale ni dua e rawa ni saqata ni sa na vakatulewa kina o koya na turaga ni lewa dodonu sa i koya duadua ga na Kalou.
Ena qai tomani tale yani.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
MEKE NI YALEWA
Na Sese
E na gauna oqo sa veisau na yacana me “Seasea”. Ia e yacana dina na “sese” baleta ni dau tekivu ena nodra ucu mai ki rara na mata ni meke kei na vakatara ka ra mai tucake vata tu ka matadra vata tu ki loma me yacova ni sa lagati oti na i kau ni meke. Ni ra laga tiko, era qai kasere ya rua tiko yani ka laki tuva sara me ra qai laurai vinaka ka kilai na mata ni meke. Era dau uku sara vakavinaka na marama ka rawa ni vakayagataki kina na liga se iri.
Na Lakalaka kei na Mauluulu
E wili take ga na Tafi ka dau meke vaka Toga ka dau vakayagataki vakalevu main a Yatu Lau.
Na Vakayalewa
Oqo na meke vakavosalevu ka dau caka ena gauna ni soqo ka levu nai vukivuki ni vakalasalasa e dau caka kina. E dau levu cake saran a vosalevu ena vanua veitabani.
E na qai vakuri tale yani...Fijituwawa Research Team


text:
Sa beitaki o Bulitavu
2 April, 2018, 11:58 am
Update: 11:58AM ESA na vakayalia na nona i dabedabe vaka mata ena SODELPA mai na i To ni Veisaqa, o Mosese Bulitavu e na Moniti, ni a beitaki e na cala ni vakacaca e na mataveilewai e Suva.
E rau sa beitaki vata o Bulitavu, kei na peresitedi ni i Soqosoqo na Fiji United Freedom Party, ka daunibisinisi o Jagath Karunaratne e na nodrau vola e so na vosa tawakilikili e na vava (billboards) ni vakatakilakila ka dau tuvani tu e na veigaunisala e na noda Viti, e na yabaki 2011.
Na boroboro oqo e vakayacori e na kena vava mai na maliwa ni vanua o Suva kei Nausori e na veivosa ka rawa ni vakavuna na tiko yavavala ena noda vanua ka coqai kina vakaukauwa na matanitu.
Na veika oqo e yaco tiko mai na maliwa ni i matai ni siga ki na i ka ruasagavulu ka vitu ni siga ni vula ko Okosita e na yabaki vata ga oya. E vakatauca na nona lewa e na Moniti o Marama ni Lewa Deepika Prasad, ka na qai vakatauca na kedrau i totogi e na i ka 19 ni siga ni vula mai oqo
E nona loya o Bulitavu ko Barbara Malimali, ka matataki Karunaratne o Aman Singh.
Sa vakavinavinaka sara vakalevu ko Bulitavu ki vei kemuni kece sara na lewe i Viti, ko ni dau tokoni koya e na gauna e waraka tiko kina me tau na kedrau i totogi, ka sa yalataka talega ni na sega ni veisisivi tale ena veidigidigi ni yabaki oqo.
Sa vakadeitaka talega na i liuliu ni veidigidigi o Mohammed Saneem, ni na sosomitaki Bulitavu tiko e na loma ni Palimedi e na gauna oqo, e dua na mata ka duri mai na SODELPA ena veidigidigi ni 2014.


text:
Fiji's Family Network
Ni bula saka mai na dau ni Vakadidike.
Au mai vakasamataka tiko na kena buli na itukuni se italanoa ni ilakolako ka sa ciqomi me vakadeitaka na vanua, na gauna kei na kawa tamata eda vu mai kina.
Niu wilika na noda iVola Tabu ena iVakatekivu ( Book of Genesis ) au qai dikeva kina eso na itukutuku ka veidonui kei na kena vakayatuyatutaki na italanoa ni Kaunitoni Expedition Myth.
Meda dikeva mada :
1. Colo kei IJipita ( Origin ) - Egypt, na nodra gauna ni veiliutaki na Fero, na nodra vakabobulataki na kawa vaka- Isireli.
2. Were ko Iteni ( Garden of Eden ) - Na-kau-vadra.
3 Satan ( Snake god ) - Degei ( Gata e ulu basoga )
4. Forbiden fruit ( Apple ) - Vudi ( se Kubu ni vudi -Kubuna)
5. Ark of Covenant - Kato ni caka mana ka a mai lutu e loma ni wasawasa.
6. Great Flood and Noah's Ark - Ualuvu levu ka rau a 'Ciri' sobu kina o Cirinakaumoli kei Nakausabaria ni oti na ivalu levu mai Naraiyaba.
7. Nodrau vakatalai laivi mai Nakauvadra na Ciri - Ea vakatalai laivi mai Eden o Keni ni oti nona labati tacina o Epeli.
8. Nodra veitokiyaki na ilawalawa nei Lutunasobasoba me'ra tawa vanua ki na veiyasai Viti.
- na nodra sa yacovi Kenani na yavusa Isireli ni oti nodra veilakoyaki voli ena vanua ko Sai-ni-ai rauta e 80 na yabaki.
Qo vei keda na daunivakadidike, au raica ga eke ni vaka e lavetaki ga mai na itukutuku mai na iVola Tabu me mai buli na Myth ni Kaunitoni Expedition.
Na vakasama vakatevoro era dau bulia eso na matalotu me sa mai ikuri ni lasu ki na Myth qo, e vakagonegonea tale ka bucini meda vesumonataki kina na lewe ni lotu mai vei ira na dau vunau lasulasu!
Sa kena levu.
Views: 285


text:
Ni sa Kidavaki mai
Kemuni na iTubutubu, Qasenivuli, Daunivakasala, kei na iLiuliu ni iTabagone lomani:
Ko ni sa kacivi mai vua na Turaga mo ni vukei ira na itabagone mera saumaki rawa mai ki na kosipeli. Sa dua dina na veivakalougatataki totoka oqo! Sa nomuni madigi oqo mo ni tauyavutaka e dua na veimaliwai ni bula taucoko vata kei ira na itabagone talei ka sa nuitaki kemuni kina na Turaga mo ni qarava. Ena nomuni sa kila vakavinaka na veika cecere era vinakata ka gadreva, ko ni sa na rawa ni vukei ira mera sotava vakai ira na veivakalougatataki ni kena vulici ka bulataki na kosipeli ena veisiga yadua.
Na tikina bibi ni nomu veiqaravi o ya na nomu vakavakarau vakayalo vakai iko ena veisiga yadua, oka kina na nomu masumasu, vulica na ivolanikalou, ka talairawarawa ki na ivunau. Keimami sa vakauqeti kemuni mo ni dinata na bulataka tiko na kosipeli ena kena inaki cecere cake mai na kena ka se bera mada ni se bau vakayacori. Ni ko vakayacora oqo, ko na kila vakavinaka kina na sala mo vukei ira kina na itabagone mera vulica na kosipeli ena nodra vulica kei na nodra vakabauta vakai ira, mera raica rawa kina vakai ira na dina ni kosipeli, ka mera vaqaqacotaka rawa kina na nodra dui matavuvale kei ira tale eso ena nodra wasea na veika era sa mai sotava, vuku vakayalo, kei na ivakadinadina.
Ni tubu cake na nomu lomani ira tiko na itabagone, ko na vakasinaiti ena gagadre mo vukei ira mera tauyavutaka e dua na ivakarau tudei ni masumasu yadua, vulica na ivolanikalou, ka talairawarawa ka na muataki ira sara mera saumaki mai. Masulaki ira tiko na itabagone ena veisiga, ka veivosaki vata kei ira na itubutubu, iliuliu, kei ira na qasenivuli me vakacokotaki kina na nomu sasaga. Ena yaco mo rawa-ka sara vakalevu ni ko veivakayaloqaqataki, daunivakasala, ka veitokoni vei ira na itabagone ena veimadigi yadua.
Sa rawa kivei ira yadua na Yalododonu Edaidai bula kilikili mera vakavulica na kosipeli ena ivakarau ni iVakabula. Ni ko vakamuria na nona ivakarau ni bula, ena vukei iko na Yalo Tabu mo kila na veika mo vakayacora. Ena yaco me tubu cake na nomu ivakadinadina, ena titobu sara na nomu saumaki mai, ka ko na vaqaqacotaki mo sotava na veibolebole ni bula oqo.
Me na vakalougatataki kemuni na Tamada Vakalomalagi ena nomuni qaravi ira tiko na Nona itabagone lomani.
Na Mataveiliutaki Taumada


text:
Rau na veivacu o Kwadjo kei Kali
23 April, 2018, 10:54 am
E RAU sa na veivacu tiko o Joseph Kwadjo na cauravou ni Ghana kei Jacobus Kali na dauveivacu ni Vanuatu ena i ka 5 ni Me ena Prince Charles Park, Nadi.
Na veivacu qo e vakarautaka na ‘Best Bout Promotions’ ena kena biu vata na dauveivacu ka vakatokai tiko na ‘Fiji vs Vanuatu’.
A vakadeitaka na i tukutuku ni veivacu qo ko Hasmat Ali na poromouta ena nona a tiko e na Kiran Boxing Promotions ena koronivuli na Tilak High School mai Lautoka.
E tukuna o Ali ni o Kwadjo ena veivacu tiko kei Kali na jabeni veivacu mai Vanuatu ka sa waraki koya tiko mai me rau na veivacu.
E kaya ni rua talega na dauveivacu rogo e rau na veivacu tale tikoga, o Krishna Mudaliar kei Franco Fraser. O Kali esa vakadruka eso na dauveivacu rogo ni Viti me vakataki Sakeasi Dakua kei Temo Kolitapa.
E tukuna o Ali ni na lima na dauveivacu ni Vanuatu e ratou na mai veivacu tiko kei na lima na dauveivacu ni Viti. E ratou na mai sota tiko na lewe lima qo kei rau na veitacini na Mudaliar, Krishneel, Krishna kei Sachin. Ka rau na veivacu tale tikoga o Ulaiasi Qalomai kei Siliveni Nawai.
Porokaramu: (Main Bout) Joseph Kwadjo v Jacobus Kali, 8x 3mins- Krishna Mudaliar v Fred Nasep, Siliveni Nawai v Ulaiasi Qalomai; 6 x 3- Krishneel Mudaliar v Roy Ser, Abhay Chand v Jean Louis, Sachin Mudaliar v Remy Amo, James Singh v Matereti, Noa Tubuka v William Mel.


text:
Soli bula e na vuku ni wekana
23 April, 2018, 11:13 am
NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na nona yaloqaqa e dua na turaga ka vukea kina e dua na Pailate ni waqavuka, e na colo kei Naitasiri.
Ni tei wiliwili sara yani:
E na i ka 12 ni siga ni vula ko Jiune e na yabaki ga oqo, 1980, e a qai mai takali kina na bula nei Ratu Filise Ronaivana, e dua na turaga yaloqaqa, mai na koro ko Nasauvere, e na Tikina ko Wainimala e na yasana ko Naitasiri.
Na turaga oqo e vorata na oca kei na rarawa e na nona saga e na yalona dina, me vakabula e dua na pailate ni waqavuka ka a voca, e na veikau loa e na ulu ni wai na Wainimala, e na vula ko Janueri ni yabaki 1953.
A sota kaya na leqa levu oqo ko Ronaivana e na nona a lesu tiko ki na nona koro, ni oti e dua na siga kei na dua na bogi taucoko ni vakasasa vuaka.
E a dreketa voli mai e dua na vuaka levu ko Ronaivana, ka vakamuria sobu tiko mai e dua na uciwai lailai.
E sotavi koya e dua na kurabui levu e na nona rai yani e na dua na loma ni veikau vavaku baba, a raica ni sa davo ka mavoa sara toka vaka ca na Pailate ni waqavuka ka sa mai voca koto koya.
E na yasa ni baba kadua, sa kamusu koto kina na waqavuka ka a voca. Guilecavi na i drekedreke vuaka
E keya talega e sa guilecava sara ga kina vakadua na i drekedreke vuaka: na vakavatukana ni buno kei na cakacaka vakaukauwa ni dua na siga kei na dua na bogi, sa tauca sobu ki ra, ka sa nanuma me sa na vukei pailate ni waqavuka ka sa mavoa bibi koto oya.
A mani vavai koya mai na pailate ko Ronaivana, e na i lakolako balavu ka rauta ni walu veimama na maile na kena yawa ki na koro ko Nasauvere.
Oqo e dua na i lakolako dredre, ia, e a saga na nona kaukauwa taucoko sara ko Ronaivana me rau yaco bula sara ki nakoro.
E vakaraitaka eke na turaga oqo na yalodina ni veivukei kei na vosota vaka i Taukei ka rawa na nona i naki, ni a solia na nona bula e na vukuna e dua na wekana ka i bulibuli ni Kalou.
E a sega ni yaco walega e na gauna e sa tadu mai kina ki nakoro na nona veivuke, ka ni a mai qaravi koya tale tiko na pailate oqo e na loma ni tolu na siga, ni bera ni qai tauri rawa yani e Vunidawa na kena i tukutuku.
Veivuke vaka Vuniwai
E ratou a qai gole cake yani ki Nasauvere e dua na vuniwai, dua na nasi kei Turaganiovisa Leone Lautabui, mai Nakorovatu, Vunidawa.
A qai la’ki tauca na nona vakataulewa ko Turaganiovisa, me sa colati sobu ki Lutu o Pailate me na la’ki vodo kina e na dua na boto, ka kau sara yani kina valenibula levu e Suva.
Na Pailate oqo e turaga ni Niu siladi ka vuka tiko mai Nausori ki Nadi e na gauna ka a mai sota kaya kina na leqa ni vakacalaka.
Ni se bera ni vakayacori na Bose Vakaturaga e na yabaki 1956, e a yaco yani ki vei Ronaivana na i tukutuku mai Vale Levu, me gole mada yani ki Suva.
Ena nona sa tadu yani ki na Vale ni Kovana, e sa qai la’ki solia vua na Kovana e dua na i metali mei vakananumi tudei ni nona veivukei e na gaunisala ni veinanumi.
Ko Ratu Filise Ronaivana e a sucu e na yabaki 1906 ka sa yacova na yabaki 74 e na gauna e sa mai takali kina, ka a leqa ga mai na nona delaniyavu. E ratou lewe lima kece na luvena ka ratou sa bula tiko e na gauna oqo; e rua na luvena tagane kei na luvena yalewa ko Asilika ka vakakina na nona marama yada ko Naivani.
E dina ga ni sa mai dromu vakadua na matanisiga ni nona bula na turaga oqo, ia, e sa biuta koto mai e dua na i tuktuku talei ka uasivi me na dau talevi ka nanumi e na veigauna mai muri mai vei ira na wekana kei ira era kilai koya.
E dusia vakamatata vei keda na turaga yalololoma oqo, ni ka e uasivi duadua e na bula oqo, a ya me solia na nona bula e na vukuna na wekana.


text:
E nai valavala ni bula vaka Pasifika, e vakabauti nibukete e I solisoli mai vua na Kalo,se “Tapuaki”ena kena I vakadewa vaka Tonga.
E ke da na kunea kina nai vakamacal ni tikobulabula kei na maroroi ni bula ena gauna ni tikobibi.Me da vulica na lewe ni matavuvale na tikobulabula nei Tina kei na gone dramidrami me davakasaqara na ena retio yaloyalo, I vola era volako ira tale eso nai tubutubu era sa lesuva oti maina bula veisusu vakai talanoa se “Tapuaki”.
Ke ko gadreva mo wilika nai vakamacala ni veivosa tale eso vaka Pasifika,toqa na vosa vaka Samoa,Tonga,Cook Island se Niue ena I yasana I matau.E na qai vakadewataki talega ena vosa Vaka Viti,Tuvalu,Tokelau kei na Kilivati.


text:
Kemui divi me tukuni tu oqo
Nomu mai tatau mo sa gole vakayawa
Dau mositi au nomu dredre laulau
Lei Fiona, Lei Fiona
Nomu lako au mai galili
Chorus
Nomu lako e solegi au na bula galili
Au mateca lo na nomu ivakarau
(E sega, sega)
Ke ra yabe e mataqu na rosi kece mai gau
E sega e bau torovi kemuni
Lei Fiona, Lei Fiona
Au nanuma dei tu siga koya
Niu taroga tu seko gole li mai vei
Isa noqu itau
Ko senirosi mai Gau
Lei Fiona, Lei Fiona
Nomu lako au mai galili
Chorus
Mai merika qai bau volavola mai
Bulagoci au ena veika ko rawata
Noqu masu lo mo vuavua i drau
Lei Fiona, Lei Fiona
Na nomu lako au mai galili
Chorus


text:
Lave rara o Naitasiri
30 April, 2018, 3:34 pm
A MAI qaqa na timi ni Naitasiri Highlanders vei Namosi ena kai veivolekati sara, 24 kei 23 ena sotasota ni Skipper Cup ka vakayacori ena Thomson Park e Navua.
E vakaraitaka ko Tui Edidoka na dauniveivakatavulici ni timi ni Namosi ni ratou sega ni muria nai tuvatuva na nona cauravou dauqito kei na nona soli na tikidua dromodromo vua e dua na nona dauqito ena veivasu e cake e dua talega na malumalumu levu.
E kaya ni ratou na la’ki vakavinakataka na nodratou malumalumu ena nodratou vakarautaka na sota kei Malolo.
Ena i matai ni veimama a liu tu na timi ni Namosi ena 17 kei 12. E vakaraitaka o Koli Sewabu na dauniveivakatavulici ni timi ni Naitasiri ni dua na tekitekivu vinaka vei ratou na nona cauravou ka ratou sasaga tiko me ratou na qaqa taucoko ena nodratou sota ena Skipper qo.


text:
We want to stop this MADNESS. Please let them know that we are all RFMF people under Voreqe, Mara, Driti and co. Also we are all experienced senior officers of the Police force under Teleni. Also senior and junior Navy officers under Kean. Let them know that we mean business. They should restore the 1997 constitution, or they shall perish. take the former option.
Me da yalovata ka kaya vata kece oqo:
1. SA YALA EKE na neimami vei vosoti voli mai; sa oti na vei talanoa kei Bainimarama, se na vakarogoca na ka e kaya. Keimami na kovea lesu na vei liutaki ena gaunisala cava ga e votu mai kivei keimami. Keimami na masu vua na neimami Kalou, ka ia na yavavala, ena vala vata kei kemami ko Koya.
2. SA YALA EKE na vei waraki, keimami na sega ni waraka e dua tale me mai valataka na neimami dodonu; keimami na tekivutaka sara ga na Kawa I Taukei. Kevaka era veivuke mai na duikaikai se na vei matanitu tani, keimami na ciqomi ira, ke sega, keimami na ia ga vakataki keimami na Kawa I Taukei.
3. SA YALA EKE na neimami namaki ira na vei liutaki mera mai liutaki keimami ena yavala oqo, sa I keimami sara ga vakayadudua keimami bole ka duavata ena veika kece e dodonu me vakayacori. Ena tekivu yani e Suva , lakovata kei na tayabe ni kudru kei na sogo gaunisala ena veikoro, sogo rara ni waqavuka, sogo wavu ni kelekele ni waqa e Viti raraba. Ena paralase ko Viti me yacova ni keimami sa rawata na neimami I naki, oya me vakatikori tale na 1997 CONSTITUTION. Ni sa yaco na neimami I naki, ena kauta mai na vei lomani, tadola tale na veiwekani kei ira na vei matanitu e vuravura, ka totolo sara na veisau me sautu na neimami vanua.
4. SA YALA EKE na rere; keimami kawa ni tamata yalo qaqa, keimami sega ni rerevaka na vale ni vei vesu, na mavoa, se na mate. Ko ira na sotia kei ira na ovisa era neimami gone ka keimami kila nira sega ni vinakata mera vakamavoataka e dua na wekadra.. Ia, ke sa mani yaco na mavoa, keimami na sega ga ni soro. Keimami kaya kivei ira na neimami kawa: ‘For your tomorrow we gave our today.’
5. SA YALA EKE na beci keimami vakataki keimami, ka sa kena gauna oqo me keimami vakayagataka kina na kaukauwa levu e tiko kivei keimami yadudua. E vica na vei wekani era na keimami meca, ia, ena qai vakamaduataki ira ga na kedra I tukutuku rogorogo ca ena bula tu ena vei taba gauna kece sara mai muri, me vakataki Jutasa Isikarioti.


text:
Vakasakiti dina
7 May, 2018, 12:05 pm
ESA mai cava na sotasota ni Singapore 7s ena qito leyavitu ka levu era se veitalanoataka tu ga na vakasakiti ni qito eratou vakaraitaka na noda cauravou.
Eda vakavinavinakataka na i vakarau ni qito eratou a vakayacora me tekivu mai ena qito vakatobu me laki yacova sara na fainala ena nodrau sota vata kei na timi ni Ositerelia.
E da marautaka talega ni ratou sa cabeta cake sara na i tutu ni naba dua na nodatou mata timi ena 145 na poidi, ka sa karua tiko na mata timi ni Sauca Aferika.
Ia, eda sa marautaka dina na nodratou cabeta mai na kotafainala, na semifainala na noda toa ni vala ka ratou solia kece na nodratou i gu ena veiqito kece eratou vakayacora.
E dau dua na marau e yaco ena noda vanua ni ratou dau qaqa na noda mata timi, ena veivuvale kei keda na lewenivanua baleta ni da dau vakamuria tu na nodratou qito na noda cauravou ena vuku ni sotasota ni HSBC World Rugby Sevens Series ni yabaki oqo.
Ia, sebera ni sivi na koro me da na qai kalu, ena kena namaki tale e rua na sotasota mai Lodoni kei Parisi ena vula o Jiune.
Eda vakavinavinakataki iratou na cauravou ,na timi ni dauniveivakatavulici kei iratou na timi eratou cicivaka tiko na mata timi le yavitu ni noda vanua.
Eda vakavinavinakataka talega na veitokoni vinaka eratou vakayacora na nodratou dui vuvale na timi oqo, era dau veitokoni tu vei iratou na cauravou, ena vuku ni nodra dau laki keba, na nodra vakaukauwa yago ena vuku ni kena valataki tiko na noda vanua ena buturara ni rakavi ena noda vuravura.
E na tabetabe ni macawa oqo, ko ni na wilika tiko kina na italanoa ni veika e yaco ena gauna e liu mai Bua ena nona a vakamatei o Charles Savage mai Bua.
E dua talega na italanoa mai Navakasiga ena nodra vakayagataka vakavinaka na nodra kila ni tali ibe na marama ka sa rawa tiko kina na nodra i vurevure ni lavo na nodra marama.
Kena i karua e vakabulabulataka na kila ni tali ibe vei ira na noda marama.
Ena macawa sa oti, e a vakayacori talega na bose ni wasewase ena vuku ni Lotu Wesele e Viti kei Rotuma.
Ka neitou itakitaki ena macawa oqo na i rogo ni bose ni wasewase o Rewa ena vuku ni vakatutu ena kau cake tiko ena vuku ni bose ni Koniferedi ka na vakayacori ena vula o Okosita.
E macawa talega ni sereki oqo vei ira na noda i solisoli ka nuitaki ni ra marautaka na nodra vakacagicagi tiko ena rua na macawa oqo.
E sa nuitaki ni ra na maroroi tiko ka ra marautaka tiko na veivanua era laki vakayagataka kina na nodra vakacagicagi ni bera ni tekivutaki tale na i karua ni wasewase ni vuli ena macawa mai oqo.
E sa tiko talega na i tukutuku ni veivakatoroicaketaki kei na i vaqa vakayalo ena rawa ni vukei keda tiko.
E da vakavinavinakataka talega na i taukei ni bula ena noda sa yacova tale mai oqo na i kalima ni vula ena loma ni yabaki oqo.
Esa i karua ni siga ni vula o Me, eda sa vavaca yani oqo, ka sa toso totolo sara tiko na gauna.
E sa nuitaki tu ni dua na vula vinaka oqo vei keda, ka levu na veika eda na tuvalaka tu ena loma ni vula oqo eda na rawata vakavinaka, ena noda cakacaka vagumatua ena veisiga kece.
E nuitaki ni ko ni na taleitaka na i tabetabe ni Nai Lalakai ena macawa oqo ka mo ni kalougata tiko.


text:
Nai vosavosa vaka-Viti
26 March, 2018, 11:22 am
Update: 11:22AM ESA koto oqo e ra nai kuri ni ivosavosa vaka-Viti ka da vuli tiko mai kina ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.
Na ivosavosa cava e dau cavuti ena gauna ni valataki vanua ena qito, vuli, ivalu se cakacaka.
Kena isau: Dui mate ga ena nona ucu ni vatu.
Vakamacala: Na ivosavosa qo e vakaibalebaletaki tiko ena dua na manumanu.
Na manumanu oqo na saravalivali. Na saravalivali e vaka na ibulibuli ni kuka, ia e drokadroka na dakuna. (E yacana ena so na vanua na kadara).
Era dau tokatoka ena ucu ni vatu ka ra dau roba mai na ua lelevu.
Ni roba mai na vatu na ua, e toka ga na saravalivali. Oqo gona na nodra ibole, Ua lelevu se loka, cagilaba se uneune, era na toka dei toka ga na saravalivali ena nodra ucu ni vatu.
O koya gona ni dua na valataki vanua ena qito, vuli, ivalu se cakacaka ena caka ena qai cavuti gona kina na ibole qo: Dui mate ga ena nona ucu ni vatu, me vakataka na manumanu qo na saravalivali.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale sega ni kauwaitaki ira na wekana, veitalia ga se cava e yacovi ira.
Kena isau: Qai nodra na madua na muri mai
Vakamacala: Na ivosavosa qo e vakatauvatani vata kei na dua na manumanu, na koli.
Na koli e kilai tu ni dau vuki levu ka dau dabedabe vakaca, ia sa dau nodra ga na madua o ira era muri koya. E sega sara ni bau kauwaitaka na ka oya o Ra Koli.
E kena ibalebale oqo me rawata mada ga na nona bula e dua na tamata, qai veitalia o ira na kena vo. Sega ni kauwaitaki ira na wekana, veitalia ga se cava e yacovi ira.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale na gone luveniyali sega e qaravi koya
Kena isau: Gone kana kube ni kawai
Vakamacala: Kube ni kawai na lewe ni kawai lalai dau kabita tu na lewena, ka sega ni dau laukana; ni kau mai na kawai ena biu laivi o koya.
Ia ni sa yaco na leqa e sa na taurivaki ga o koya me laukana. O koya gona meda kua ni dau vakawaletaki ira na mataqali gone vaka qo ni na yaco na gauna mai muri era na yaga tale vei keda.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale sega ni dua na yalewa e tu wale tu ga, era vakatinani ka vakatamani.
Kena isau: Dalo e tei ka vakasulina
Vakamacala: Da sa kila kece na dalo, na dalo kece e tubu e tiko na sulina. Me kua ni vakawaletaki na sulina baleta ni na yaga tale mai muri.
O koya gona ni dua na yalewa e tubu cake tiko mai me kua ni vakawaletaki baleta e sega na yalewa e tu wale tu ga era vakatinani ka vakatamani tale ga, mai muri ena qai yaga tale o koya.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale vakararavi vua e dua e kaukaua ka rawa ni vukei iko ena nomu leqa.
Kena isau: Vakararavi kina Vunibaka
Vakamacala: Na vunibaka eda sa kila levu, e vunikau levu ka kaukaua. Keda vakaravita kina e dua na ka ena sega ni rawa ni bale baleta ni levu ka kaukaua vinaka.
O koya gona kevaka e dua na tamata kaukaua vinaka o vakararavitaka vua na nomu leqa, ena rawa ni vukei iko baleta ni kaukaua ka tu tale ga vua na ka me na vukei iko kina.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale kuli ni yago ka vodi kina na mate se tamata kaukaua e vodi na ka e caka vua me mavoa kina.
Kena isau: Kuli ni Dilo
Vakamacala: Na dilo na mataqali kau levu sara ni baravi, vua mokimokiti, se lalai vulavula boivinaka, drau vavaku lelevu lumisa, dra vulavula, kuli vavaku kaukaua.
Kau kaukaua rairaivinaka, dau sivi me iyayanivale, kau ni waqa. Vuana moqimoqili e vakayagataki ena qito ni gone, se vavi qai tuki me waiwaidilo.
O koya ni o dikevi vinaka na dilo o na raica ni vavaku na kulina qai kaukaua. Vodi na isele ke o vakayagataka mo taya kina, sa na rawa ga ni dua na ka vinaka o vakayagataka mo taya kina na vuni dilo.
Ni dua gona na tamata e kaukaua sara ena dredre mo vakamavotaka se o vakayacora vua e dua na ka.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale se ka lailai toka mada ga sa qoroi tiko, wacava ni qai levu mai sa na duatani dina.
Kena isau: A kena laya sa vaka oqo, sa drau na kena votu.
Vakamacala: Na laya (uto) tikina tololailai balavu via drokadroka siawa masamasa, vaka me sena, dau lutu oti qai vua; na levu ga ni laya na levu ni uto ena kune. E cavuti vakalevu na ivosavosa qo vei ira na gone, ni dua e vaka qo na nona ivakarau sa na qai wacava ni na qase mai ena tamata vinaka se ca.
Baleta ni se ka lailai toka mada ga sa qoroi tiko; e qai cavuti gona kina na ivosavosa qo.
Ena qai tomani tale yani.


text:
Na cakacaka ni kaulotu
26 March, 2018, 11:15 am
Update: 11:15AM ESA na mai cava tiko ena macawa oqo na i talanoa ni nona kaulotu ki na colo kei Solomoni o Nai Talatala Apisai Nawai, mai na soqosoqo lotu na Assemblies of God ka tekivu kaulotu ena loma ni vanua mai Solomoni ena 2012.
Ena yabaki sa oti, vakaraitaka na turaga ni Nasukamai, Nalawa ena yasana o Ra ni sa vakanananu voli mai Viti ka sa yacovi koya e dua na kusima vakaitamera.
�Baleta ni keimami kakana ena veisiga, na kumala kei na wai, ka so na gauna esa na madra tale tiko na kania na kakana vakaoqori.
�Ena dua na mataka lailai, au sa gadreva saraga me�u sa kana ika, ka�u vakananuma toka ga.
�Au kidacala ni sa gole mai na i tukutuku ni sa kau tiko mai e dua na kequ ika.
Esa tukuna mai e dua na cauravou e keya ena vosa vaka Pidgin.
�Pasto, keikei belong you.�
E via tukuna tiko mai na cauravou oqo ni kequ ika na kaikai e sa tu oya, me laki kauta mai.
Ni dolava madaga o Nai Talatala na i oloolo kakana oqo, e sa kovu tu mai vakavinaka e dua na kena tuna.
�Esa dua na ka na noqu marau, kau qai vakasamataka ni noda vakanananu e kila na noda Kalou,� e vakaraitaka o Nai Talatala Apisai.
Na nanuma ni lomada, na noda tu cake kei na noda dabe sobu e kila vinaka tu na noda Kalou.
Tukuna ni vakila ni voleka vua na Kalou ena veisiga, dina ni ratou tu mai Viti o iratou na nona veitinani, ka toso vinaka tiko na nodrau vuli na nona cauravou.
�Au sa marautaka dina na veiqaravi ena vanua e vakarautaka oqo vei au na Kalou, au sa vakila tiko na kena vinaka kei iratou na noqu veitinani.�
E tomana o Talatala Apisai ni qarava na cakacaka ni kaulotu, me levu ga na noda loloma kei na cakacaka vakaukauwa.
Meda matanataka saraga na lotu eda tukuna tiko, kei na Kalou vakacava eda qarava.
Esa vakadinadinataka tiko o Nai Talatala na veika e teivaka tiko ena vuku ni nodra vuli na lewe 71 na gonevuli ena Alafe Primary School.
E dua ga na nona i tatau vei keda e Viti, me da dau nanumi ira na wekada era dau kauta tu na i tukutuku vinaka nei Jisu, ka veivuke ena veimasulaki ka meda tokona na cakacaka ni kena vakatetei na itukutuku vinaka kei Jisu vei ira era sebera ni rogoca ka kila na i tukutuku vinaka.
Esa vakavinavinakataki vakalevu na nona solia na nona gauna kei na nona mai wasea na nona i talanoa o Talatala Apisai ki na noda niusiveva oqo na Nai Lalakai.