text:
IDONISIA
Yaco e Idonisia na Daukaulotu
Era lai tatavaki ena Julai 1951 na lewe ni ivavakoso e Jakarta vei Peter Vanderhaegen, a vuli mai Kiliati qai imatai ni daukaulotu e Idonisia. Ena yabaki tiko ga ya, era yaco yani e 13 tale na daukaulotu mai Ositerelia, Jamani, kei Necaladi, qori e voleka ni vakaruataki na iwiliwili ni dautukutuku e Idonisia.
E nanuma lesu o Fredrika Renskers, dua na daukaulotu mai Necaladi: “Au nanuma niu na lai matanataka na ka au vunautaka e veivale. Ia levu na gauna au vunau ena vosa vakaNecaladi ni levu era kila na vosa ya.” E kaya o Ronald Jacka mai Ositerelia: “Eso vei keimami e vakayagataka na tikidua ni vunau e volai vakalekaleka kina ena vosa vakaIdonisia na ka me tukuni. Ni bera niu tukituki, au dau raica noqu tikidua, au saga meu wiligusutaka.”
Nira gugumatua na daukaulotu, e tubu totolo kina na iwiliwili ni dautukutuku mai na 34 ina 91 ena loma ni dua ga na yabaki. Ena imatai ni Seviteba, 1951, sa vakayagataki na vale nei André Elias e Central Jakarta me valenivolavola ni tabana, qai lesi o Ronald Jacka me ivakatawa ni tabana.
Tete na Cakacaka
A lesi ena Noveba 1951, o Peter Vanderhaegen me lai veiqaravi e Manado, North Sulawesi, rau sa tauyavutaka rawa toka e kea o Theo Ratu kei na watina e dua na iwasewase lailai. E levu ena yasayasa ya era kaya nira lotu vaKarisito, era doka tale ga na Vosa ni Kalou. Era dau veisureti ina nodra vale na lewenivanua ra qai veitalanoataka kei ira na tacida na ivakavuvuli vakaivolatabu. Eso na gauna e rawa nira tekivu veitalanoa kei na le tini, oti e tinikalima na miniti sa toso cake na iwiliwili qori ina le 50. Ni oti tale e dua na aua, era sa le 200 sara na vakarorogo.
Erau toki ena 1952 o Albert kei Jean Maltby ina nodra vale na daukaulotu e Surabaya, East Java, qori na ikarua ni korolevu e levu duadua na kena lewenivanua. Eratou lai veitomani e kea e ono na tacida yalewa daukaulotu, o Gertrud Ott, Fredrika Renskers, Susie kei Marian Stoove, Eveline Platte, kei Mimi Harp. E kaya o Fredrika Renskers: “Era Musolomani e levu na lewenivanua ra qai dauveikauaitaki. E rawarawa na tauyavu ni vuli iVolatabu ni levu era via kila sara tu ga na ka dina. Oti e tolu na yabaki, sa 75 na iwiliwili ni dautukutuku ena ivavakoso o Surabaya.”
A kere veivuke ina valenivolavola ni tabana o Azis, dua na turaga e Musolomani mai Padang, West Sumatra. A vuli iVolatabu kei ira na painia era gole mai Ositerelia ena veiyabaki ni 1930. Ia e sega ni sotavi ira tale ni sa taura vakaukaua na vanua o Idonisia na matanitu o Japani. E qai kunea e dua na ivola ni isoqosoqo, e kaya: “Au marau sara ga niu raica ni volai toka ena daku ni ivola na vanua au rawa ni veitaratara kina e Jakarta!” E tukuni mai na valenivolavola ni tabana me gole totolo i Padang o Frans van Vliet na ivakatawa ni tabacakacaka. E lai rogoca e kea ni rau sa veitalanoa o Azis kei Nazar Ris, e cakacaka vakamatanitu qai via kila na ka dina. Erau ciqoma na ka dina na turaga ruarua qori kei na nodrau dui vuvale. Ni toso na gauna, a mai dua na qase ni ivavakoso yalodina o Azis. A lesi me painia lavotaki o Nazar Ris, ra qai gugumatua tiko nikua ena nodra qaravi Jiova e levu na luvena.
A lai sikova tale ga o Frans van Vliet e dua na tacida tagane mai Necaladi sa malumalumu tu vakayalo. A tara tiko na vanua ni maroroi waiwai a vakacacani donuya na ivalu e Balikpapan, East Kalimantan. E lai vunau kei na tacida qori o Frans qai uqeti koya me vuli iVolatabu kei na so na tataleitaki ena yasayasa ya. Gauna e lesu kina i Necaladi, sa tauyavu toka e dua na iwasewase lailai e Balikpapan.
A toki i Banjarmasin, South Kalimantan, o Titi Koetin e dua na tacida yalewa e se qai papitaiso ga. A vunau vei ira na wekana ena yasayasa o Dayak, era mai kila kina na ka dina e levu. Nira lesu na ka vovou qori ina nodra koro ena lomanivanua e Kalimantan, era lai tauyavutaka na iwasewase lalai. Era toso vinaka na iwasewase lalai qori me lai ivavakoso sara.
Tabaki na iVola vakaIdonisia
E vinakati vakalevu na ivola vakaIdonisia ni tete totolo sara tiko na cakacaka vakavunau. A vakadewataki ena vosa vakaIdonisia ena 1951 na ivola “Let God Be True.” Ia e raica na valenivolavola ni tabana ni vinaka me dikevi tale na vakadewa qori nira sa veisautaka na vakailesilesi na ivolavolai ni vosa vakaIdonisia. * Gauna e sevutaki kina na ivola, dua na ka nodra marau na dauwiliwili e Idonisia.
Sa oti e 12 na yabaki e qai tabaka tale na valenivolavola ni tabana ena 1953 na Vale ni Vakatawa vakaIdonisia. E tabaki kina e 250 na ilavelave. E 12 na tabana na mekesini qori qai lavetaki ga kina na ulutaga ni vuli. Oti e tolu na yabaki, sa 16 na tabana qai saumi e dua na kabani me tabaka e 10,000 na ilavelave e veivula.
A tekivu tabaki e veivula ena 1957 na Yadra! vakaIdonisia. E totolo na kena veisoliyaki, e lai yacova sara na 10,000 na ilavelave. Ia e vinakati me dua na nodra laiseni na tacida ni sa lailai tiko e Idonisia na pepa ni tabaivola. Nira lai kerea na laiseni, e tukuna na vakailesilesi ni matanitu vei ira na tacida: “Dua vei ira na mekesini totoka duadua e Idonisia na Menara Pengawal (Vale ni Vakatawa), au na vukei kemuni ena laiseni oni vinakata tiko me baleta na nomuni mekesini vou.”
^ para. 1 Me tekivu mai na 1945, sa veisau vakarua na ivolavolai ni vosa vakaIdonisia, qori me veisautaki kina na ivolavolai ni vosa e muri voli mai donuya na nona veiliutaki o Necaladi.


c: text/html

text:
Feperueri 1-7
NIEMAIA 1-4
Sere 126 kei na Masu
iTekivu ni iVakamacala (Me kua ni sivia na 3 na miniti)
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
“Guta o Niemaia na Sokalou Dina”: (10 min.)
[Me saravi na vidio iKau ni iVola i Niemaia.]
Nie 1:11–2:3—Marau o Niemaia ni vakatetea na sokalou savasava (w06 1/2 9 ¶7)
Nie 4:14—Sega ni rerevaka o Niemaia na veitusaqati ni dau nanumi Jiova (w06 1/2 10 ¶3)
-
Vakekeli ena Vosa ni Kalou: (8 min.)
Nie 1:1; 2:1—Na “ika20 ni yabaki” e cavuti ena rua na tikinivolatabu qo, e tekivu wiliki mai na duavata ga na gauna? (w06 1/2 8 ¶5)
Nie 4:17, 18—Ni tara tale tiko na bai, e rawa vakacava vua e dua me vakayagataka e dua ga na ligana? (w06 1/2 9 ¶1)
Na cava au vulica me baleti Jiova ena wili iVolatabu ni macawa qo?
Na tikina cava au rawa ni vakayagataka ena cakacaka vakaitalatala?
-
Wili iVolatabu: Nie 3:1-14 (Me kua ni sivia na 4 na miniti)
GUMATUA ENA CAKACAKA VAKAITALATALA
Vakarautaka na Vakatutu ni Vula Qo: (15 min.) Mera vakaitavi na vakarorogo. Me saravi na vidio e baleta na vakatutu, oti qai veivosakitaka na tikina bibi. Vakabibitaka na ka e cakava na dautukutuku me yavu ni nona veisikovi lesu. Uqeti ira na dautukutuku mera bulia ga na nodra vakatutu.
NODA BULA VAKARISITO
Sere 103
Lalawataka Rawa Mo Painia Veivuke ena Maji se Epereli: (15 min.) Mera vakaitavi na vakarorogo. Veivosakitaka na tikina bibi ena ulutaga “Me Marautaki na Vula ni iVakananumi!” (km 2/14 2) Vakabibitaka mera lalawa rawa qo. (Vvb 21:5) Vakataroga e rua na dautukutuku rau painia veivuke ena gauna sa oti. Rau valuta vakacava eso na ka e vakalatilati? Na cava erau marautaka?
Vuli iVolatabu ni iVavakoso: ia wase 8 ¶1-16 (30 min.)
Railesuvi na ka e vulici qai vakamacalataka vakalekaleka na ka ena vulici ena macawa tarava (3 min.)
Sere 135 kei na Masu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
iTalanoa ni Nona Bula
Au Saga Meu Vakatotomuria Nodra iVakaraitaki Vinaka
Qo na ka au taroga: “O kila au yabaki vica?” E sauma mai o Izak Marais: “Io au kila vinaka nomu yabaki.” E tiko mai Patterson, Niu Yoka, qai qiriti au sara yani e Colorado. Meu talanoataka mada na neirau veitalanoa qori.
AU SUCU mai Wichita, e Kansas, Merika, ena ika10 ni Tiseba, 1936. Keitou le va na gone, au qase duadua. Rau dau yalodina na sokaloutaki Jiova na noqu itubutubu o William kei Jean. O Ta e dau qarava tiko na itavi ni kodineita, kilai ena gauna ya me company servant. A vakavulici Na ena ka dina vakaivolatabu o tinana, na yacana o Emma Wagner. E vakavulici ira tale eso o Emma, me vakataki Gertrude Steele, a veiqaravi tu vakaulotu me vica vata na yabaki e Puerto Rico. * Qo eso ga na ivakaraitaki vinaka au vakatotomuria.
VAKASAMATAKA NA IVAKARAITAKI VINAKA
Dua na yakavi ni Vakarauwai niu se qai yabaki lima, keirau a veisoliyaka tiko kei Ta vei ira na tavali tiko e gaunisala na Watchtower kei na Consolation (e kilai me Yadra! nikua). Na gauna ya, e vakaitavi vakalevu na neitou vanua ena iKarua ni iValu Levu. E mateni tu mai e dua na vuniwai qai vosataki Ta ni tawaveitovaki ena ivalu, e kaya ni rere, e drotaka na ivalu. E toso volekata sara ga yani na mata i Ta qai kaya, “Mokuti au mada, tamata rerere!” Dua na ka noqu taqaya, ia au dokai Ta vakalevu. E tomana tiko ga nona soli ivola. Oti oya e lako mai e dua na sotia, mani uqeti koya o vuniwai, “Cakava mada e dua na ka vua na tamata rerere qo!” E raica na sotia ni mateni tu, qai kaya ga: “Lai moce!” Rau biubiu ruarua sara. Niu vakasamataka lesu, dua na ka noqu vakavinavinaka vei Jiova ni vakayaloqaqataki Ta. E rua na vale ni veikoti nei Ta e Wichita, dau mai koti sara tiko ga kina na vuniwai qori!
Niu sa yabaki walu, rau volitaka noqu itubutubu na neitou vale kei na vale ni veikoti. Rau tara e dua na vale me rauti keitou ga, oti keitou toki sara e Colorado me keitou lai veiqaravi ena vanua e vinakati kina vakalevu na cakacaka. Keitou mai vakaitikotiko volekati Grand Junction, na vanua rau painia kina na noqu itubutubu, rau cakacaka tale ga vagauna ena iteitei kei na vanua ra dau susu kina na manumanu. E vakalougatataka nodrau gugumatua oJiova mani tauyavutaki sara kina e dua na ivavakoso. Na vanua tale ga qori e papitaisotaki au kina kei ira na so tale era taleitaka na ka dina vakaivolatabu o Ta. A vakayacori ena dua na uciwai ena ika20 ni June, 1948. Rau papitaiso tale ga kina o Billie Nichols kei na watina. Rau qai lai veiqaravi vakaivakatawa dauveilakoyaki, vaka kina o luvedrau tagane kei watina.
Keitou veimaliwai voleka sara, keitou dau veiuqeti vakayalo kei ira e levu era vakaitavi wasoma ena cakacaka ni Matanitu, vakauasivi na vuvale na Steele—o Don kei Earlene, o Dave kei Julia, vaka kina o Si kei Martha—ratou dau uqeti au vakalevu. Au raica votu nodratou marau qai vakainaki nodratou bula ni ratou vakaliuca na Matanitu ni Kalou.
TOKI TALE
Niu se qai yabaki 19, e sureti au Bud Hasty, e neitou itokani vakavuvale, me keirau lai painia vata ena ceva kei Merika. E keirau na ivakatawa dauveilakoyaki me keirau toki i Ruston, Louisiana, era vakaitikotiko kina eso na iVakadinadina era sa malumu tu vakayalo. Tukuni tale ga vei keirau, me vakayacori na soqoni e veimacawa, ke mani sega mada ga ni dua e lako mai. Kune sara e dua na vanua veiganiti, mani vakavinakataki. Keirau qarava na soqoni ena veimacawa kece, dua toka na gauna keirau soqoni taurua tiko ga. Keirau veivukevuketaka tiko ga na itavi ni soqoni, koya e vakarorogo ena sauma na taro kece. Ke dua na vakatasuasua keirau na vakaitavi ga kina, sega ni dua e vakarogoci keirau! Yaco na gauna me mai tomani keirau e dua na tacida yalewa itabaqase. Oti ra sa tekivu gole yani na soqoni eso na vuli iVolatabu kei ira na sa malumu tu vakayalo, sega ni dede sa dua sara na ivavakoso bulabula.
Dua na siga keirau sotava kei Bud e dua na italatala ni lotu Momani, e vakamacalataka eso na tikinivolatabu au sega ni kila sara vakavinaka. Au kidroa kina vakalailai, vakavuna meu vakasamataka vakatitobu na veika au vakabauta. Dua na macawa noqu sega ni moce vinaka ena bogi niu saga meu kila na isau ni nona taro. E uqeti au qori meu vakadeitaka vakataki au na ka dina, au vinakata sara ga meu sotava tale e dua na italatala.
Sega ni dede, e kerea na ivakatawa dauveilakoyaki meu toki i El Dorado, e Arkansas, meu lai veivuke ena ivavakoso qori. Niu tiko e keri, au lesu vakavica i Colorado meu rairai vei ratou na dau digitaki ira na curu ina mataivalu. Dua gona noqu ilakolako qori era vodo tale ga mai na noqu lori e vica na painia, keimami qai coqa e Texas, au mani sega ni vakayagataka rawa tale na noqu lori. Keimami qirita sara edua na tacida me kauti keimami ina nona vale vaka kina ena soqoni. Ena siga tiko ga qori e vakarogoi ni coqa na neitou motoka, ra qai cautaka vakayalololoma na mataveitacini eso na ilavo. E volitaka tale ga na tacida qori na noqu motoka me $25.
Rawa sara kina ni keitou vodo i Wichita, na vanua e painia tiko kina e dua noqu itokani voleka, o Everidge Frank, e dau kilai tale ga me o “Doc” McCartney. Keitou se veitokani dredre tiko ga qo kei rau na luvena tagane o Frank kei Francis, rau drua. Ratou volitaka vei au e dua na motoka makawa me $25, na levu ni ilavo sara ga e volitaki kina noqu motoka. Qo na imatai ni gauna meu raica kina na veivuke nei Jiova ni vakarautaka vei au na ka niu vakaliuca nona Matanitu. Noqu veisiko tiko qori, ratou veikilaitaki au na vuvale na McCartneys kei na dua na goneyalewa totoka, o Bethel Crane. Dua na marama gugumatua o Ruth na tinana, e veiqaravi tiko e Wellington, e Kansas, e painia tiko me yacova ni sa yabaki 90 vakacaca. Keirau vakamau sara kei Bethel ena loma ni dua na yabaki ena 1958, keirau mai veitomani ena painia e El Dorado.
VEISURETI LAGILAGI
Ni keirau vakasamataka na nodra ivakaraitaki vinaka o ira keimami susu vata mai, keirau mani vakatulewataka me keirau tu vakarau ina veiqaravi cava ga keirau sureti kina ena isoqosoqo i Jiova. Keirau lesi kina vakapainia lavotaki e Walnut Ridge, e Arkansas. Dua na ka neirau marau ena 1962, ni keirau sureti ina ika37 ni kalasi e Kiliati. Ka ni marau tale ga ni lewe ni kalasi qori o Don Steele. Ni oti na tuvaitutu keirau lesi kei Bethel i Nairobi, Kenya. Vaka ga me ora na lomai keirau ena gauna keirau biuti Niu Yoka kina, ia e yali vakadua ni keirau sa raici ira na mataveitacini ena raraniwaqavuka e Nairobi!
Sega ni dede keirau sa matau sara e Kenya, keirau marautaka tale ga na cakacaka vakaitalatala. Na imatai ni neirau vuli iVolatabu me rau toso vinaka o Chris kei Mary Kanaiya. Rau se veiqaravi tiko ga vakatabakidua e Kenya. Ia ena yabaki e tarava keirau kerei me keirau toki i Kampala, e Uganda, me keirau imatai ni daukaulotu ina vanua qori. Dua na gauna taleitaki qori ni levu era via vulica na ka dina vakaivolatabu, ra mai dua tale ga na tacida. Keirau biubiu mai Aferika ni oti e tolu veimama na yabaki ni keirau sa vakaluveni Keirau mani lesu e Merika. Gauna keirau biubiu kina e Aferika e ora vakalevu na lomai keirau mai na gauna keirau biuti Niu Yoka kina. Dua na ka neirau taleitaki ira mai Aferika, keirau na via lesu tale kina ena dua na siga.
ILESILESI VOU
Keirau lai tiko ena yasayasa vakara ni dua na ulunivanua e Colorado, na vanua rau tiko kina noqu itubutubu. Sega ni dede e sucu na imatai ni luvei keirau yalewa o Kimberly, oti tale e 17 na vula e sucu o Stephany. Keirau sega ni vakawalena na neirau itavi vakaitubutubu, keirau saga me rau vukei na neirau goneyalewa totoka me dei e lomadrau na ka dina. Keirau via muria ga na ivakaraitaki keirau tuberi mai kina. E rawa ni veivakauqeti na ivakaraitaki vinaka vei ira na gone, ia sega ni kena ibalebale qori nira na qaravi Jiova nira sa qase mai. Rau a biuta na ka dina na taciqu kei na dua na ganequ. Ia au nuitaka ni rau na vakatotomuria na ivakaraitaki vinaka rau a tuberi kina.
Keirau marautaka na tuberi rau na gone, keirau saga tale ga me keitou dau cakava vata vakavuvale na ka. Ni keitou volekati Aspen, e Colorado, keitouvulica kece na vakasisisi ena waicevata, oti me keitou dau cakava vata. E gauna vinaka qori me keirau dau veitalanoa kina kei rau na yalewa ni keitou vodo vata tiko ena vanua ni vakasisisi. Keitou dau lai keba vata tale ga, qai taleitaki vakalevu neitou veitalanoa ni keitou dabe wavokita toka na bukawaqa. Rau se gone, ia rau dau taroga eso na taro me vaka “Na cava meu cakava niu sa qase mai?” kei “Na tagane vakacava meu na digia?” Keirau vinakata me tara na lomadrau kei na nodrau vakasama na veika vakayalo. Keirau uqeti rau ena veiqaravi vakatabakidua, vaka kina nodrau qara e dua e tautauvata nodrau isausau. Keirau uqeti rau tale ga me rau kua ni vakasamataka na vakawati totolo. Dua na ka qo keirau dau vakalutuka toka vakamalua vei rau, “Drau yacova mada na yabaki 23 drau qai vakawati.”
Me vaka ga neirau tuberi mai vale, keirau saga me keitou dau tiko wasoma ena soqoni kei na cakacaka vakaitalatala vakavuvale. Keirau tuvanaka mera dau mai cili e vale eso era veiqaravi vakatabakidua. Keirau dau marau tale ga ni talanoataka na neirau taleitaka na cakacaka vakaulotu. Keitou nuitaka ni dua na siga keitou na gade kece vakavuvale e Aferika. Qori sara ga na ka rau vinakata tiko na neirau goneyalewa.
Keitou dau sokalou wasoma vakavuvale, keitou vakatasuasuataka tale ga kina eso na ituvaki e rawa ni yaco e koronivuli. Dau nodrau itavi na goneyalewa me rau sauma na vakatataro ni rau vunau tiko. Rau dau marautaka, e uqeti rau tale ga me rau yalodei kina. Ni rau tubu tiko, so na gauna rau vakabesebese na sokalou vakavuvale. Dua na gauna, ena levu ni noqu vinakata me caka na vuli, au mani cemuri rau ina nodrau rumu. Rau kidroa, rau tagi tale ga ni rau vinakata na vuli. Keirau kila kina ni yaga neirau dau vakavulici rau me rau kauaitaka na veika vakayalo. Rau taleitaka na vuli, keirau uqeti rau tale ga me rau dau talaucaka na lomadrau. Dau dredre ena so na gauna, ni rau tukuna nodrau sega ni duavata kei na so na ka e vauca na ka dina. Ia keirau kila rawa kina na lomadrau. Ni keirau vakamacala oti vei rau, rau dau lomavakacegu ni rau sa qai kila na rai nei Jiova.
MATAU ENA LEVU TALE NA VEISAU
E vaka ga na siri ni saku na neirau susugi rau na goneyalewa. Ia ena veivuke kei na veidusimaki ni isoqosoqo i Jiova, keirau tuberi rau kina ena neirau vinaka taucoko me rau lomani Jiova. Dua na ka neirau marau ni oti ga nodrau vuli rau sa painia, rau saga tale ga me rau kila na cakacaka me rau qaravi rau kina vakailavo. Rau toki i Cleveland, e Tennessee, kei na rua tale na tacida yalewa me ratou veiqaravi ena vanua e vinakati tu kina na cakacaka. Keirau dau vakasamataki rau vakalevu, keirau marau ga ni rau veiqaravi tiko vakatabakidua. E dua na itavi dokai qai marautaki neirau tekivu painia tale kei Bethel. Keirau veisosomitaki tale ga me keirau veiqaravi vakaivakatawa dauveilakoyaki, vaka kina ena soqo ni tikina.
Ni bera nodrau gole i Tennessee o rau na goneyalewa, rau a gade i Lodoni, e Igiladi, rau lai sarasara ena valenivolavola ni tabana. Tiko ena peceli qori e dua na cauravou o Paul Norton, rau mani veikilai sara kei Stephany, se qai yabaki 19. Dua tale nodrau gade e muri rau sota kina o Kimberly kei na dua rau cakacaka vata kei Paul, o Brian Llewellyn. Rau mani vakamau o Paul kei Stephany—ni sa yabaki 23 oti. Na yabaki ga e tarava rau vakamau tale ga kina o Brian kei Kimberly—ni sa yabaki 25. Rau qai vakawati ruarua ni rau sa yabaki 23 oti. Keirau marautaka dina nodrau digitaka vinaka na watidrau.
Rau kaya na neirau goneyalewa ni vukei rau na neirau ivakaraitaki, kei na nodrau ivakaraitaki na tubudrau me rau talairawarawa ina ivakaro i Jisu—oya me rau “vakaliuca tiko ga na Matanitu ni Kalou” ke rau leqa mada ga vakailavo. (Maciu 6:33) Ena Epereli 1998, rau sureti o Paul kei Stephany ina ika105 ni kalasi e Kiliati oti qori rau lesi sara e Malawi, mai Aferika. Na gauna tale ga qori, rau sureti kina o Brian kei Kimberly me rau lai veiqaravi e peceli mai Lodoni, oti rau qai lesi tale ga i Malawi me rau veiqaravi e Peceli. Dua na ka neirau marau, ni qori na sala vinaka duadua ga mera vakayagataka kina na gone na nodra bula.
DUA TALE NA VEISURETI LAGILAGI
Ena Janueri 2001 e yaco yani vei au na qiri au vakamacalataka ena itekitekivu ni italanoa. E vakamacalataka o Brother Marais, na ovasia ena Tabana ni Vakadewa, ni vakarautaki tiko e dua na vuli merakila vinaka na daunivakadewa e vuravura na vosa vakavalagi. Au sa yabaki 64, vinakati gona meu vuli meu dauveivakavulici. Keirau masulaka sara kei Bethel, keirau veitalanoataka tale ga kei rau na dui tinai keirau me baleta nodrau rai. Rau vinakata me keirau lako, ia rau kila vinaka sara tu ga ni keirau sa na sega ni vukei rau. Au qiri qai tukuna ni keirau na marautaka na itavi dokai qori.
E qai tauvi kenisa o Na. Au mani kaya vua de vinaka me keirau sa kua ni lako, meu vukei Linda tale ga na ganequ ena nona qaravi. “O na sega ni cakava qori,” e kaya o Na. “Ena ca vei au ke drau sega ni lako.” Qori tale ga na rai nei Linda. Keirau vakavinavinaka vakalevu ena nodrau vakuai rau, vaka kina nodra veivuke na mataveitacini era tiko e kea! Na siga keirau vuka kina e Patterson ina vanua e tiko kina na Watchtower Educational Center, e qiriti keirau o Linda ni sa vakacegu o Na. Me vaka ga nona uqeti keirau o Na, keirau saga me keirau qarava neirau cakacaka ena kena vinaka duadua.
Keirau marautaka dina ni neirau imatai sara ga ni ilesilesi na valenivolavola ni tabana e Malawi, rau veiqaravi tiko kina na luvei keirau kei na dui watidrau. Dua na sota marautaki qori! Oti neirau veivakavulici e Zimbabwe, keirau dewa i Zambia. Ni oti tale e tolu veimama na yabaki neirau veivakavulici tiko, keirau lesu i Malawi, me keirau volaitukutukutaka na kedra italanoa na mataveitacini era yalodina tiko ga nira vakacacani. *
Se baci ora na lomai keirau ni keirau lesu ena 2005 i Basalt, Colorado, keirau lai painia tale kina. Ena 2006, rau toki volekati keirau yani o Brian kei Kimberly me rau tuberi rau kina na luvedrau yalewa, o Mackenzie kei Elizabeth. Rau se tiko ga mai Malawi o Paul kei Stephany, e Komiti ni Tabana tiko o Paul. Au sa voleka ni yabaki 80 qo, marautaki dina noqu dau raici ira na tagane gone keimami dau cakacaka vata mera qarava na itavi au dau cakava tu e liu. E vu ni neirau marau vakalevu na ivakaraitaki keirau vuli kina, kei na neirau saga me keirau vakatotomuria me yaga vei rau na luvei keirau kei na makubui keirau.
^ para. 5 Raica na Watchtower ni Me 1, 1956, t. 269 ina 272, kei na Maji 15, 1971, t. 186 ina 190, mo kila kina na nodratou cakacaka vakaulotu na vuvale na Steele.
^ para. 30 Kena ivakaraitaki, raica na italanoa ni nona bula o Trophim Nsomba ena 15 Epereli, 2015, ni Vale ni Vakatawa, t. 14-18.


text:
Taro na Dauwiliwili
O cei o Koki mai Mekoki e vakamacalataki tiko ena ivola na Isikeli?
Sa vica na yabaki na kena vakamacalataki ena noda ivola ni o Koki mai Mekoki na yaca e vakatokai kina o Setani na Tevoro ni oti ga nona kolotaki mai lomalagi. E yavutaki na ivakamacala qo ena ivola na Vakatakila ni liutaka sara tiko ga o Setani na Tevoro na nodra tusaqati na tamata ni Kalou. (Vkta. 12:1-17) Nanumi gona kina ni Koki e dua tale na yaca vakaparofisai e vakatokai kina o Setani.
Na ivakamacala qo e vakavurea vei keda eso na taro bibi. Na vuna? Dikeva mada qo: Ni vakamacalataki na gauna e vakadrukai kina o Koki, e tukuna o Jiova: “Au na soli iko mera kani iko na veimataqali manumanuvuka kei na manumanu kila ni vanua.” (Isik. 39:4) Tukuna tale o Jiova: “Ena siga oya au na solia vei Koki e dua na ibulubulu e Isireli, . . . Oya na vanua era na buluti Koki kina kei ira kece na nona ilala levu.” (Isik. 39:11) Ena rawa ga vakacava me laukana na kabula vakayalo vei ira na “manumanuvuka kei na manumanu kila ni vanua”? E vakarautaki vakacava vei Setani “e dua na ibulubulu” e vuravura? E tukuni vakamatata ena iVolatabu ni na vesu o Setani me 1,000 na yabaki ena qara sega ni vakabotona, sega ni tukuni ni laukana se bulu.—Vkta. 20:1, 2.
E tukuni ni na sereki o Setani mai na qara sega ni vakabotona ni sa oti na 1,000 na yabaki, “ena lako yani me vakacalai ira na veimatanitu ena tutu i vuravura vava, o Koki kei Mekoki, me soqoni ira vata ina ivalu.” (Vkta. 20:8) Rawa vakacava ni vakacalai Koki o Setani ke tukuni ni o koya ga o Koki? Macala gona, ni o Setani e sega ni “Koki” e tukuni tiko ena parofisai nei Isikeli se na ivola na Vakatakila.
O cei ga o Koki mai Mekoki? Meda dikeva mada na kena isau nida dikeva na iVolatabu meda kila se o cei e saqati ira tiko na tamata ni Kalou. E tukuni ena iVolatabu nona ravuravu o ‘Koki mai Mekoki’ kei na nona ravuravu na “tui ni vualiku” kei na “tui kei vuravura.” (Isik. 38:2, 10-13; Tani. 11:40, 44, 45; Vkta. 17:14; 19:19) Vakacava, e duidui na gauna ni ravuravu qo? Kena irairai ni sega. Macala ni tukuni ena iVolatabu ni duavata ga na ravuravu, ia e duidui na yacadra. E rawa vakacava meda tinimaka kina va qori? Na iVolatabu e tukuna vei keda ni matanitu kece e vuravura era na okati ena iotioti ni ravuravu qo, ena vakavuna kina na ivalu na Amaketoni.—Vkta. 16:14, 16.
Nida dikeva vata na tikinivolatabu kece qo me baleta na iotioti ni gauna era ravuti kina na tamata ni Kalou, e macala kina ni Koki mai Mekoki e sega ni dusi Setani, e baleta ga nodra duavata na veimatanitu. Ena liutaka beka na duavata qo na “tui ni vualiku”? Qori eda sega ni vakadeitaka. Na vakasama qo e via tautauvata kei na vosa i Jiova me baleti Koki: “O na biuta na nomu yasana mai na vanua yawa ena vualiku, o iko kei na levu na lewe ni veivanua era tokoni iko, era vodo ose kece, na isoqosoqo kaukaua, na mataivalu levu.”—Isik. 38:6, 15.
Na parofita o Taniela a bula donuya na gauna i Isikeli, e tukuna me baleta na tui ni vualiku: “Ena lomaleqataka o koya na itukutuku mai na tokalau kei na vualiku, ena lako yani ena cudru levu me ravuravu qai vakarusa e levu. Ena vakaduria na nona valelaca vakaturaga ena maliwa ni wasawasa levu kei na ulunivanua tabu Totoka, ena yacova na kena icavacava, ena sega ni dua me vukei koya.” (Tani. 11:44, 45) Tautauvata vinaka qo kei na ka e tukuna na ivola na Isikeli ena ka e cakava o Koki.—Isik. 38:8-12, 16.
Na cava e qai yaco tarava? E tukuna o Taniela: “Ena gauna oya ena tucake [ena Amaketoni] o Maikeli [o Jisu Karisito], na turaga levu e totaki ira tiko [tekivu ena 1914] na kainomu. Ena yaco e dua na gauna ni rarawa [veivakararawataki levu] se sega ni bau vakilai ena gauna e tauyavu kina na matanitu me yacova na gauna oya. Era na dro ena gauna oya na kainomu, o ira kece e laurai nira volai tu ena ivola.” (Tani. 12:1) Na ka e cakava qo o Jisu na nona mata na Kalou e vakamacalataki tale ga ena Vakatakila 19:11-21.
O cei o “Koki kei Mekoki” e cavuti ena Vakatakila 20:8? Ena iotioti ni veivakatovolei ni sa cava na 1,000 na yabaki, o ira na talaidredre vei Jiova era na vakaraitaka na mataqali yalo vata ga ni daulaba e vakaraitaka o ‘Koki mai Mekoki,’ oya o ira na veimatanitu era saga mera ravuti ira na tamata ni Kalou ena icavacava ni veivakararawataki levu. Ena tautauvata ga na kedrau itinitini na ilawalawa qo, oya na rusa tawamudu! (Vkta. 19:20, 21; 20:9) E veiganiti gona kina ni o ira kece na talaidredre ni cava na Duanaudolu na yabaki mera vakatokai ena yaca “Koki kei Mekoki.”
Nida gonevuli gugumatua ni iVolatabu, eda na waraka na gauna me vakatakilai kina se o cei dina na “tui ni vualiku.” Se mani o cei ena liutaka nodra vakaduavatataki na veimatanitu, eda vakadeitaka ga e rua na ka: (1) ena druka o Koki mai Mekoki kei na nona mataivalu ra qai vakarusai; kei na (2) ena vakabulai ira na dauveiqaravi ni Kalou na noda Tui o Jisu Karisito sa veiliutaki tiko ena gauna qo, qai liutaki ira yani ina vuravura vou ni vakacegu kei na sautu dina.


text:
2017 Ripote ni Yabaki Vakacakacaka
Valenivolavola ni Tabana: 90
Levu ni Vanua e Volatukutukutaki: 240
iVavakoso: 120,053
Tiko ena iVakananumi: 20,175,477
Vakayagataka na Madrai kei na Waini: 18,564
Dautukutuku *: 8,457,107
iVakatautauvata ni Dautukutuku Era Vunau e Veivula: 8,248,982
Tubu Mai na 2016: 1.4
Papitaiso *: 284,212
iVakatautauvata ni Painia Veivuke e Veivula: 1,249,946
iVakatautauvata ni Dautukutuku Era Painia * e Veivula: 439,571
Aua ni Cakacaka Vakavunau: 2,046,000,202
iVakatautauvata ni Vuli iVolatabu * e Veivula: 10,071,524
Ena yabaki vakacakacaka ni isoqosoqo ni 2017, * e vakayagataka na iVakadinadina i Jiova e sivia e $202 na milioni mera qaravi kina na painia lavotaki, daukaulotu, kei ira na ivakatawa ni tabacakacaka ena nodra ilesilesi ni cakacaka vakavunau. Era le 19,730 era veiqaravi ena valenivolavola ni tabana e veiyasa i vuravura. O ira kece qori era veiqaravi vakaitalatala vakatabakidua.
^ para. 7 Na dautukutuku oya e dua e dau vakaitavi vakawasoma ena kena kacivaki se vunautaki na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. (Maciu 24:14) Me ikuri ni ivakamacala matailalai me baleta na kena rawati na fika qori, raica na ulutaga ena jw.org “Era le Vica na iVakadinadina i Jiova e Veiyasa i Vuravura?”
^ para. 10 Me ikuri ni ivakamacala me baleta na sala mo rawa ni papitaiso kina mo dua na iVakadinadina i Jiova, raica na ulutaga ena jw.org “Cava Meu Cakava Meu Dua Kina na iVakadinadina i Jiova?”
^ para. 12 Na painia oya e dua na iVakadinadina i Jiova e papitaiso, e ivakaraitaki vinaka qai tu vakarau me vakayagataka na levu ni aua e lavaki e veivula ena nona vunautaka na itukutuku vinaka.
^ para. 14 Me ikuri ni ivakamacala, raica na ulutaga vakavalagi ni “What Is a Bible Study?” ena jw.org.
^ para. 15 Na yabaki vakacakacaka ni 2017 e tekivu ena Seviteba 1, 2016 me yaco ina Okosita 31, 2017.


text:
Qarai na Bula Tawamudu
“Au sa raica na cakacaka e lesia na Kalou vua na luve ni tamata mera vakaogai ira kina. E cakava na ka kece me rairai vinaka ena kena gauna. E biuta mada ga e lomadra na gauna e sega ni mudu.”—Dauvunau 3:10, 11.
NA KA e kaya qori na Tui vuku o Solomoni e vakaraitaka na noda rai me baleta na bula. Ni lekaleka qai yalani na noda bula, eda lai vaqaqa kina ena veisenitiuri sa sivi ke rawa nida bula balavu. E laurai ena ivolatukutuku makawa e levu na italanoa se itukuni me baleta noda vaqara tiko vakadede na sala meda bula balavu kina.
Kena ivakaraitaki, o Gilgamesh e dua na tui mai Samaria. E levu na italanoa buli me baleta nona bula. E tukuni ena dua na serekali na Epic of Gilgamesh ni bolea e dua na ilakolako vakarerevaki me vaqara kina na iwali ni mate, ia e qai sega ni kunea.
E saga e dua na saenitisi mai Jaina ena ikava ni senitiuri B.G.V. me bulia na “wai ni bula tawamudu,” e nanumi ni na vakabalavutaki kina na bula. Na wainimate qori e waki vata kei na dua na wai e vakatokai na mercury kei na poisoni e kilai me arsenic. E qai vakavuna tale nodra mate e vica na empara ni Jaina. Ia ena veiyabaki ni 500-1500 B.G.V., era saga eso na saenitisi e Urope mera bulia na koula me laukana. E nanumi ni na vakabalavutaka na bula ni tamata na koula, ni sega ni yavu rawa.
Nikua era saga na dau dikeva na veika bula kei na manumanu somidi ni yago mera kila na vuna eda qase kina. Me vaka na kena sagai me kilai na “wainimate ni bula balavu,” e laurai kina nodra vinakata ra qai nuitaka e levu me dua na iwali ni bula vaqase kei na mate. Cava gona sa macala ena nodra vaqaqara?
NA KALOU “E BIUTA MADA GA E LOMADRA NA GAUNA E SEGA NI MUDU.”—DAUVUNAU 3:10, 11
SAGAI ME KILAI NA VU NI NODA QASE
Ena nodra vakadidike na saenitisi me baleta na noda sela, era kumuna rawa kina e sivia e 300 na ivakamacala me baleta na vu ni noda qase kei na noda mate. Ena veiyabaki sa sivi, era saga na daudikeva na veikabuli somidi mera vakavoutaka tale na manumanu somidi ni yago. E vakatovolei e dua na wainimate vei ira na manumanu era dau dikevi vakasaenisi kei na sela ni tamata, me laurai ke rawa ni vakabalavutaka na bula. Era uqeti kina eso na lewenivanua vutuniyau mera vakailavotaka na kena qarai na “iwali ni mate.” Na cava gona e rawati kina?
Vakabalavutaki na noda bula. Era kaya eso na dau dikeva na veika bula ni vuna levu eda qase tiko kina, oya ni tiko ena bele ni wa yadua ni itukutuku ni keda ibulibuli (DNA) na ka e vakatokai na telomeres. E kena inaki me taqomaka na itukutuku era tu ena noda sela nira tekivu wasewasei. Na gauna kece e wasewasei kina na sela, ena lekaleka na telomeres. Qori e vakavunanoda qase e dredre tale ga me wasewasei na sela.
A taura ena 2009 o Elizabeth Blackburn na icovi ni Nobel, qai dikeva rawa kei na nona timi ni tiko na ka e vakavuna na lekaleka ni telomeres, oya na vuna eda qase tiko kina. Ia ratou vakadinata ena nodratou ripote ni “sega ni vakabalavutaka vakacakamana noda bula na telomeres, eda na yacova ga na yabaki ni bula sa yalataki tu vei keda.”
Dua tale na ka era saga me wali kina na bula vaqase oya me vakavoutaki na sela ni yago. Nida sa qase ena malumalumu noda sela e dau veitaqomaki, e vakavuna na vuvuce kei na momosi ni yago, vaka kina na mate veitauvi. Ena dua tiko ga na gauna qo, era saga mera vakavoutaka na saenitisi e Varanise na nodra sela na itabaqase, eso sa sivia na 100 na yabaki. E liutaka na vakadidike qori o parofesa Jean-Marc Lemaître, qai kaya ni cakacaka qo e “rawa ni gonegone tu ga kina na yabaki ni bula” ni sela.
RAWA NI VAKABALAVUTAKA NODA BULA NA KA VAKASAENISI?
E levu na saenitisi era vakadinata ni levu na sasaga me valuti kina na bula vaqase, ia e laurai ni sega ni veivuke ena vakabalavutaki ni bula. Me tekivu ena ika19 ni senitiuri e levu e dede nodra yabaki ni bula, nira sa vulica na tiko bulabula, muria eso na iwalewale me tarova na matedewa, kei na vakayagataki ni wainimate, ra cula tale ga. Era vakabauta na dau dikeva na sela ni yago, ni levu era sa yacova ga na yabaki ni bula e yalataki vei keda.
E kaya kina na dauvola iVolatabu o Mosese ena 3,500 na yabaki sa oti: “Na balavu ni neimami bula e 70 na yabaki, se 80 ke kaukaua sara e dua. Ia era vakasinaiti ena leqa kei na rarawa, e totolo ga na kena tasiri, keimami qai vuka yani.” (Same 90:10) Se mani vakacava sara na nodra sasaga na tamata me vakabalavutaki na bula, e se dina tiko ga na ka e vakamacalataka qori o Mosese.
Ia na veika bula ni waitui me vaka na cawaki damudamu se na kai, e rawa ni sivia e 200 na yabaki na dede ni nodra bula. Dua tale ga na mataqali paini na giant sequoia e rawa ni bula me vica na udolu na yabaki. Ni vakatauvatani kei na noda yabaki ni bula, eda lai taroga kina, ‘E nakiti me 70 se 80 ga na yabaki ni noda bula?’


text:
NA RAI NI IVOLATABU
Vakalutu
E muduki dole e veiyabaki nodra bula e tini vakacaca na milioni na gone era se buketetaki tiko, qori e sivia na kedra iwiliwili na lewenivanua ena levu na matanitu.
E bibi na nona digidigi e dua se na kena vakayacori na ka e dodonu?
KA ERA TUKUNA ESO
Era dau vakalutu e levu na yalewa ena vuku ni leqa vakailavo, leqa vakavuvale, cakacaka, era via galala mera tomana nodra vuli, se ra sega ni vinakata mera itubutubu le dua. Eso tale era vakabauta ni cala na vakalutu, qai vakaraitaka kina e dua na yalewa bukete na veidabui.
KA E KAYA NA IVOLATABU
E ka talei vua na Kalou na bula, vakabibi na noda bula na tamata. (Vakatekivu 9:6; Same 36:9) Na ivakavuvuli qori e baleti ira na gone era se tiko ena katonigone, e inaki ni Kalou mera karoni e keri me yacova nodra sucu. E kaya e dua na dauvola iVolatabu: “Oni sogolati au ena katonigone i tinaqu. Na matamuni mada ga e raici au niu se kunekunetaki tiko, sa volai tu ena nomuni ivola na veisiga era buli tiko kina na veitikiqu kece.”—Same 139:13, 16.
E laurai tale ga na rai ni Kalou me baleta na gone e se bera ni sucu ena Lawa a soli vei ira na Isireli kei na noda lewaeloma soli vakalou. E tukuni ena Lawa me isau ni bula na bula. Ena totogi mate o koya e vakamavoataka na yalewa bukete qai mate na gone e se bera ni sucu. (Lako Yani 21:22, 23) Ia era na dikeva e liu na turaganilewa na inaki kei na ituvaki e yaco kina na leqa.—Tiko Voli Mai na Lekutu 35:22-24, 31.
E soli tale ga vei keda na tamata na lewaeloma. Ni muria e dua na yalewa na ka e tukuna nona lewaeloma qai rokova na bula i luvena e se bera ni sucu, ena savasava nona lewaeloma. * Ia ke sega ni muria, ena rawa ni vakaleqai koya se beitaki koya tale nona lewaeloma. (Roma 2:14, 15) E laurai ena levu na vakadidike ni o ira na yalewa era vakalutu e rawarawa mera nuiqawaqawa qai lomaocaoca.
Vakacava ke sega ni namaka e dua na yalewa me bukete qai leqataka me susuga vakacava na luvena? E yalataka na Kalou vei ira na yalodina ni muria nona ivakatagedegede: “Oni na yalodina vei koya e yalodina, ena tabucala na nomuni valavala vua na tamata e tabucala.” (Same 18:25) E kaya tale ga na iVolatabu: “Ni taleitaka na lewadodonu o Jiova, ena sega ni biuti ira na nona tamata yalodina.”—Same 37:28.
“E vakadinadina vei ira na nodra lewaeloma, na veika tale ga era vakananuma e beitaki ira se vakadonui ira.”
—Roma 2:15.
Vakacava ke o vakalutu ena dua na gauna sa oti?
KA ERA TUKUNA ESO
E kaya o Ruci e dua na itubutubu le dua: “Au sega ni rawa ni qarava tale e dua na gone, ni sa tolu tu na luvequ. Ia na gauna au vakalutu kina, au kila niu cakava e dua na ka vakadomobula.” * Vakacava ena vosoti Ruci na Kalou ena ka e cakava?
KA E KAYA NA IVOLATABU
E vakatotomuria o Jisu na rai ni Kalou ni a kaya: “Au sega ni lako mai meu kacivi ira na yalododonu, meu kacivi ira ga na ivalavala ca mera veivutuni.” (Luke 5:32) Ke da cala bibi mada ga, ena tu vakarau na Kalou me veivosoti ke da rarawataka dina na noda cala qai veivutuni se kerea nona veivosoti. (Aisea 1:18) E kaya na Same 51:17: “Na uto e kavoro qai bibivoro, kemuni na Kalou, oni na sega ni cata.”
Ke masu ena yalomalumalumu vua na Kalou o koya e veivutuni, ena savasava nona lewaeloma qai vakila na vakacegu ni vakasama. E kaya na Filipai 4:6, 7: “Na ka kece me vakaraitaki vua na Kalou ena masu kei na kerekere salavata kei na vakavinavinaka, ena qai taqomaka na lomamuni kei na nomuni vakasama na vakacegu ni Kalou e uasivia na vakasama kece.” * E vakila na vakacegu o Ruci ni vulica na iVolatabu qai talaucaka na lomana vua na Kalou. E kila tale ga ni tu vua na Kalou “na veivosoti dina.”
“E sega ni totogitaki keda [na Kalou] me vaka na noda ivalavala ca, se me sauma vei keda na ka e dodonu me isau ni noda cala.”
—Same 103:10.
^ para. 8 Ke rivarivabitaki mada ga na bula nei tina se o gone, sega ni ulubale ya ni kena vakayagataki na wainimate se so tale na veiqaravi vakavuniwai me muduki dole kina na bula ni gone se buketetaki tiko. Ia ke yaco e dua na leqa ena gauna ni vakasucu qai vinakati me vakatulewataki me bula o tina se o gone, rau na vakatulewa sara ga ena ituvaki qori na veiwatini. E tu tu yadua me qai caka na vakatulewa va qori ni sa totoka na veiqaravi vakavuniwai ena levu na vanua.
^ para. 12 Sa veisau eso na yaca.
^ para. 14 Ena veivakacegui tale ga na inuinui ni veivakaturi. Raica na ulutaga “Taro na Dauwiliwili” ena Vale ni Vakatawa 15 Epereli, 2009, e vakamacalataki kina eso na ivakavuvuli vakaivolatabu me baleta nona vakaturi na gone e mate ni bera ni sucu.


text:
2 Tui
Chapter 9
Sa kaciva o Ilaisa e dua vei ira na luve ni parofita, ka tukuna vei koya, "Mo vakarautaki iko, mo kauta na tavaya waiwai oqo e ligamu, ka lakoi Ramoci Kiliati.
2 "Ni o sa yaco yani keya, mo vaqarai Jeu na luve i Jiosafati, na luve i Nimisai, mo curu i loma ka vakaduri koya cake mai vei ira nona i tokani, ka kauti koya yani kina dua na rumu e loma sara.
3 "Mo qai taura na tavaya waiwai ka sova yani ki uluna ka tukuna, 'Sa tukuna vakaoqo o Jiova; "Au sa lumuti iko mo tui e Isireli.'" Ni oti o ya, mo dolava na katuba ka dro yani, mo kakua ni vakaberabera."
4 Ia na cauravou, nona dauveiqaravi na parofita sa tekivu sara yani nona i lakolakoi Ramoci Kiliati.
5 Ni sa yaco yani o koya, era sa dabe toka na kavetani ni valu; sa tukuna sara yani, "E tiko vei au oqo e dua na nomu i tukutuku, I Liuliu Ni Mataivalu" Sa vosa mai o Jeu ka vaka, "O cei vei keirau?" Sa tukuna yani o koya, "E baleti iko, Na i Liuliu Ni Mataivalu."
6 Sa tucake sara o koya ka curu yani i vale. Sa sova sara yani na waiwai ki uluna, ka tukuna vua, "Sa vosa vakaoqo o Jiova na Kalou nei Isireli: 'Au sa lumuti iko mo nodra tui na tamata i Jiova, e Isireli.
7 'Mo basuraka sobu na vuvale i Eapi na nomu turaga, Me'u na sauma kina na nodra dra na Noqu tamata na parofita, kei na nodra dra kecega na tamata i Jiova, e na liga i Jesepeli.
8 'Ni na qeavu taucoko na vuvale i Eapi; Ka'u na tamusuki ira taucoko na sucu tagane mai vei Eapi kei Isireli, o ira era bobula kei ira era galala.
9 'Au na cakava kina na vuvale i Eapi me vakataka na vuvale i Jeropoami na luve i Nepati, me vaka talega na vuvale i Basa na luve i Aija.
10 'Era na kani Jesepeli na koli ena dua na i uma qele ni vanua e Jesirieli, e na sega talega ni dua e buluti koya.'" Sa qai dolava na katuba o koya ka dro yani.
11 Sa qai curu mai tuba o Jeu vei ira na dauveiqaravi ni nona turaga, ka mani vosa sara yani vei koya e dua vei ira, "E daumaka tiko beka na ka kece? Na cava e lako mai kina vei iko na tamata sese oqo?" Sa tukuna yani o koya vei ira, "O ni sa kilai koya ni tamata madila ka karaki vosa."
12 Era sa mani tukuna, "Na lasu! Tukuna sara ga vei keimami oqo." Sa mani tukuna o koya, "Oqo kei na ka oqo e tukuna vei au o koya 'Sa tukuna vakaoqo o Jiova: "Au sa lumuti iko mo nodra tui na Isireli."'"
13 Era sa taura vakusakusa na nodra i sulu na tamata yadudua ka tevuka e vukuna e na dela ni kabakaba; ka ra sa uvu davui yani, ka vaka, "Sa tui o Jeu!"
14 Qai bukiveretaki Jorami o Jeu na luve i Jiosafati, na luve i Nimisai. (Ia o Jorami e taqomaki Ramoci Kiliati tiko kei Isireli taucoko mai vei Asaeli na tui Siria.
15 Ia sa lesu tale tiko o Jorami ki Jesirieli me rawa ni mavo mada mai na nona mavoa ka ra a vakamavoataki koya kina na kai Siria e na nona a vala vata kei Asaeli na tui Siria). Sa qai tukuna o Jeu, "Kevaka mo dou vakasamataka, me kakua ni dua me dro bula mai na koro me la'ki tukutuku ki Jesirieli."
16 Sa qai vodoka e dua na qiqi ni valu o Jeu ka lako yani ki Jesirieli, ni sa davo tiko mai keya o Jorami; ka sa lako sobu talega mai o Asaia na tui Juta me mai sikovi Jorami.
17 Sa duri tu e dua na i vakatawa ka yadrava tiko na vale cecere e na vanua o Jesirieli, ka sa raici ira na i lawalawa i Jeu ni ra sa lako tiko mai, ka tukuna, "Au sa raica e dua na i lawalawa tamata." Sa tukuna sara o Jorami, "Mo tala e dua na dau vodo ose ka tukuna vua me la'ki tavaki ira, ka me tukuna vei ira, 'Dou mai veisaututaki?'"
18 Sa mani cici sara yani na dau vodo ose me tavaki koya, ka tukuna, "Sa tukuna mai oqo na tui: 'Dou mai veisaututaki?'" Sa qai tukuna o Jeu, "Na cava tiko mada vei kemudou na veisaututaki? Vuki ka muri au mai." Sa mai tukutuku sara o na i vakatawa, "E ya sa lako vei ira o koya e talai, ia sa sega ni qai lesu tale mai."
19 Sa qai talai yani na i karua ni tamata dauvodo ose kivei ira, ka tukuna, "Sa tukuna oqo na tui: 'E ka ni veisaututaki?'" Sa sauma yani o Jeu, "Na cava tiko mada vei kemudou na veisaututaki? Saumaki ka muri au mai."
20 Sa qai tukutuku sara o koya na i vakatawa ka vaka, "A sa lako cake vei ira o koya, ia sa sega ni qai lesu tale mai; ia o koya e draiva tiko e vaka sara ga e dau draiva o Jeu na luve i Nimisai, ni dau draiva o koya vakacudrucudru!"
21 Sa tukuna sara o Jorami, "Dou vakavakarau," Sa vakarautaki sara na nona qiqi ni valu. E rau sa qai curu vata yani i tuba o Jorami na tui Isireli kei Asaia na tui Juta kina nodra dui loma ni qiqi sara; a rau sa lako sara yani me sota kei Jeu, ka ra la'ki sota sara kei koya e na i tikotikoi Nepoci na kai Jesirieli.
22 Sa qai yaco, ni sa raici Jeu o Jorami sa tukuna sara yani, "O mai veisaututaki, Jeu?" Sa sauma yani o koya, "Na veisaututaki cava, ni sa rui sivia na dautagane kei na vakadraunikau i tinamu o Jesepeli?"
23 Sa saumaki o Jorami ka dro yani, ka tukuna yani vei Asaia "Na verevuni, Asaia!"
24 Sa qai taura cake na nona dakai titi o Jeu e na nona i gu taucoko ka vanai Jiorami kina e na rukuruku ni tabana; ka curu basikataka sara na utona, ka mani lutu sobu sara o koya e na loma ni nona qiqi ni valu.
25 Sa qai tukuna o Jeu vei Pitikari na nona kavetani, "Keveti koya cake, ka kolotaki koya yani kina sala ni were i Nepoci na kai Jesirieli; ka nanuma, e na gauna e daru a vodo vata tiko kina e na daku i Eapi na tamana, sa vakatauca o Jiova na i colacola oqo vei koya:
26 'E dina au a raica vakaidina sara ga e nanoa na dra i Nepoci kei na nodratou dra na luvena,' sa tukuna o Jiova, 'Ia Au sa na sauma lesu tale vei iko e na buki vere oqo,' sa tukuna o Jiova. Ia oqo, mo tauri koya ka kolotaki koya yani kina i uma qele, me vaka na vosa i Jiova."
27 Ia ni sa raica na veika oqo o Asaia na tui Juta, sa dro yani e na sala i Peci Aqani. Sa qai cicimuri koya yani o Jeu, ka tukuna, "Vanai koya talega e loma ni nona qiqi ni valu." E ratou sa vanai koya e na i cabecabe e Quri, e na vanua vaka Apiliame. Sa mani dro yani o koya i Mekito, ka la'ki mate sara kina.
28 Era sa kauti koya yani na nona i tokani e na qiqi ni valu ki Jerusalemi, ka buluti koya vata kei ira na nona qase e nona i bulubulu e na Koro i Tevita.
29 E nai ka tinikadua ni yabaki i Jorami na luve i Eapi, sa qai yaco me tui Juta o Asaia.
30 Sa qai yaco mai Jesirieli o Jeu, sa rogoca sara mai o Jesepeli; a sa boroya na matana ka ukutaka na uluna, ka rai sobu sara mai katuba leka.
31 Ni se qai curu ga yani o Jeu e matamata, sa tukuna mai o koya, "E i lakolako vinaka, Simiri, na daulaba ni nomu turaga?"
32 Sa qai dagava cake yani na katuba leka o koya, ka tukuna, "O cei e to vata kei au? O cei?" E rau sa raici koya sobu mai e lewe rua se tolu na euniki (matanivanua).
33 Sa qai tukuna yani o koya, "Kolotaki koya sobu mai." E ratou sa qai kolotaki koya sobu, ka sa sikava yani na lalaga kei na ose na nona dra; a sa butuki koya sobu e na yavana.
34 Ia ni sa curu yani i loma, sa la'ki kana sara ka gunu. Sa qai tukuna, "Dou lako oqo ka la'ki raica na yalewa sa cudruvi oqo, ka buluti koya, ni sa luve ni tui o koya."
35 Era sa la'ki buluti koya, ka ra sa sega ni kunea na i tuvaki dina ni dagona ka so ga na i vovo ni qavokavoka, na yavana, kei na qeteqete ni ligana.
36 E ratou sa mani lesu tale mai ka tukuna vua, Sa qai tukuna o koya, "Sa i koya oqo na vosa i Jiova, ka a cavuta vua na Nona tamata o Ilaijia na kai Tisipa, ka vaka, 'E na i uma qele ni vanua e Jesirieli era na kania kina na yago i Jesepeli na koli;
37 'Ia na yago mate i Jesepeli e na vaka na i sovasova ni benue na dela ni vanua, e nai uma qele e Jesirieli, ka ra na sega kina ni tukuna rawa, "E davo no e ke o Jesepeli."'"


text:
VEI IRA NA ITABAGONE
12: iSausau
CAVA E OKATI KINA?
Na isausau e sega wale ga ni tatadrataki, e dua na ka o vinakata me yaco dina. E okati kina na inakinaki, yalorawarawa, kei na sasaga.
Eso na isausau e lekaleka ga na gauna e rawati kina (vica ga na siga se macawa), eso ena via balavu toka (vakavula), so tale ena taura toka e dua na gauna (dua na yabaki se sivia). E dau sasagataki e liu na isausau lalai, oti sa qai sasagataki na isausau lelevu.
VUNA E BIBI KINA NA ISAUSAU
Ni o rawata na nomu isausau, o na nuidei, marau vakalevu, ena qaqaco tale ga nomu veitokani.
Kua ni beci iko: Ni o tekia qai sauva na isausau lalai, o na nuidei mo sauva na isausau lelevu. O na nuidei tale ga ni o sotava na veika dredre e veisiga. Kena ivakaraitaki, o na sega ni vakamalumalumu ena nodra veivakamuai eso tale mo cakava na ka ca.
Veitokani: E dau marautaki na veimaliwai kei ira e tiko nodra isausau. O ira qori era kila na ka era vinakata, ra qai yalorawarawa mera cakacakataka na ka era vinakata. Na sala vinaka duadua me vaqaqacotaki kina na veitokani, oya mo cakacaka vata kei na dua e tautauvata nomudrau isausau.
Marau: Ni o tekia qai sauva nomu isausau, o na marautaka na nomu rawaka.
“E dau vakamarautaki au na noqu isausau. Au sega kina ni vakalusi gauna, qai uqeti au meu sasaga tiko ga. Ni o sauva nomu isausau, o na vakila na marau, o na rairai kaya, ‘Au sega sara ga ni tadra niu na rawata na noqu isausau.’”—Christopher.
IVAKAVUVULI VAKAIVOLATABU: “Ke o waraka sara na gauna e donu kina vei iko na cagi kei na draki, o na sega ni teitei, sega tale ga ni tatamusuki.”—Dauvunau 11:4, Today’s English Version.
KA O RAWA NI CAKAVA
Muria na vakatutu qo mo tekia qai sauva kina nomu isausau.
Dikeva nomu isausau. Cakava e dua na lisi, qai tuvani ira me tekivu sara ga mai na kena e bibi duadua. Digia na isausau mo na sauva duadua e liu, kena ikarua, ikatolu, ra qai veitaravi yani na kena vo.
Lalawa. Cakava qo ena nomu isausau yadua:
-
Lokuca e dua na gauna me rawati kina nomu isausau.
-
Lalawataka na ka mo cakava.
-
Vakasamataka na veika dredre e rawa ni yaco, kei na sala mo walia kina.
Tekivu sara. Kua ni waraka me tu kece na itukutuku matailalai ni ka mo cakava mo qai tekivu. E vinaka mo taroga, ‘Na cava na imatai ni ka meu cakava meu sauva kina noqu isausau?’ Cakava sara qori. Vola na ka o rawata ni o sasagataka tiko nomu isausau.
IVAKAVUVULI VAKAIVOLATABU: “Na lalawa ni tamata gumatua ena tini vinaka ga.”—Vosa Vakaibalebale 21:5.


text:
NA VALE NI VAKATAWA (ITABATABA E VULICI) Noveba 2018
E tiko ena itabataba qo na ulutaga e vulici ena Tiseba 31, 2018 ina Feperueri 3, 2019.
“Volia na ka Dina Mo Kua ni Volitaka”
Na cava na ibalebale ni noda volia na ka dina? Eda na taura dei vakacava na ka dina eda sa volia?
“Au na Lako ena Nomuni Dina”
Na cava meda cakava meda taura dei na ka dina e vakavulici keda kina o Jiova?
Nuitaki Jiova Meda Bula!
Na ivola i Apakuki e uqeti keda meda lomavakacegu ni yaco na veika dredre.
O Cei e Lewa Tiko Nomu Rai?
Na cava mo cakava mo muria kina na rai i Jiova, sega ni tamata?
O Vakatotomuria Tiko na Rai i Jiova?
Cava na kena ibalebale me ‘vakavoui na noda vakasama’? Eda na cakava vakacava?
Yalololoma—Vakaraitaki ena Vosa kei na ka Eda Cakava
Na yalololoma e okati ena vua ni yalo tabu ni Kalou. Eda na bucina vakacava na itovo totoka qo?
Taro na Dauwiliwili
O cei o ira na daucakavinaka e tukuna o Jisu ena bogi ni bera nona mate, na cava era vakatokai kina ena cavuti qori?
Na iLoloma Cava o Rawa ni Solia Vei Jiova?
Na “iyau” cava e tukuni ena Vosa Vakaibalebale 3:9, eda na vakayagataka vakacava meda tokona kina na sokalou dina?


text:
Vakaraitaka na Nomu Vakabauta na Yalayala i Jiova
‘Na vakabauta oya na noda vakadeitaka ni na yaco dina na ka e sega ni laurai.’—IPER. 11:1.
SERE: 54, 125
1. Eda na vakamacalataka vakacava na vakabauta vaKarisito?
E DUA na itovo talei na vakabauta vaKarisito. E sega nida taukena kece na itovo qori. (2 Ces. 3:2) Ia e solia o Jiova vei ira kece na nona dauveiqaravi e dua “na ivakarau ni vakabauta.” (Roma 12:3; Kala. 5:22) Ke tiko vei keda na vakabauta, e dodonu meda vakavinavinaka kina vakalevu.
2, 3. (a) Ena vakalougatataki vakacava o koya e vakabauta? (b) Na taro cava ena veivosakitaki?
2 E kaya o Jisu ni vagolei ira mai na tamata na tamana vakalomalagi ena vuku i Luvena. (Joni 6:44, 65) Na noda vakabauti Jisu gona ena rawa ni vosoti kina na noda ivalavala ca. Eda na marautaka tale ga na veiwekani tawamudu kei Jiova. (Roma 6:23) Vakacava e ganiti keda na veivakalougatataki qori? Nida ivalavala ca, sa ganiti keda ga meda mate. (Same 103:10) Ia e raica o Jiova na veika eda vinaka kina. Ena nona loloma soliwale e dolava kina na lomada meda taleitaka na itukutuku vinaka. Eda vakaraitaka sara na noda vakabauti Jisu nida vakanamata ina bula tawamudu.—Wilika 1 Joni 4:9, 10.
3 Na cava na vakabauta? E yalani ga ena noda vakasamataka tu na veivakalougatataki ni Kalou vei keda? Koya e bibi sara, meda vakaraitaka vakacava na noda vakabauta?
“VAKARAITAKA TALE GA NA VAKABAUTA E LOMAMU”
4. Vakamacalataka na vuna e sega ni yalani ga kina na noda vakabauta ena ka eda kila.
4 Na vakabauta e sega ni yalani ga ena noda kila vinaka na inaki ni Kalou. Na kaukaua ni vakabauta ena uqeta e dua me cakava na loma ni Kalou. Ena veiuqeti tale ga me tukuni na itukutuku vinaka ni veivakabulai e vakarautaka na Kalou. E kaya na yapositolo o Paula: “Ke o tukuna yani e gusumu ni Turaga o Jisu, o vakaraitaka tale ga na vakabauta e lomamu ni vakaturi koya mai na mate na Kalou, o na vakabulai. Na nona okati e dua me yalododonu e vakatau ena ka e vakabauta e lomana, ia na nona vakabulai e vakatau ena ka e tusanaka raraba ena gusuna.”—Roma 10:9, 10; 2 Kor. 4:13.
5. Na cava e bibi kina na vakabauta? Vakamacalataka na sala eda na vaqaqacotaka tiko ga kina?
5 Ke da via bula tawamudu ena vuravura vou ni Kalou, ena bibi na vakabauta kei na noda vaqaqacotaka tiko ga. Na qaqaco ni noda vakabauta e rawa ni vakatauvatani ina kau e gadreva na wai. Na kau bula ena veiveisau tiko ni sega ni vaka na kau e bulia ga na tamata. Ena mate ke sega ni veirauti na wai e sui tiko kina, se tubu bulabula ke sui wasoma. Ke sega ni sui tiko, ena mate. E va tale ga qori noda vakabauta. Ke da sega ni kauaitaka, ena luluqa, tini mate sara. (Luke 22:32; Iper. 3:12) Ia nida kauaitaka noda “vakabauta,” ena bulabula, “tubu” tiko ga, qai “dei.”—2 Ces. 1:3; Taito 2:2.
KENA IVAKAMACALA ENA IVOLATABU
6. Cava na rua na sala e vakamacalataki kina na vakabauta ena Iperiu 11:1?
6 E vakamacalataka na iVolatabu na ibalebale ni vakabauta ena Iperiu 11:1. (Wilika.) E vakabibitaki kina e rua na ka eda sega ni raica: (1) “Na ka eda nuitaka”—qo e okati kina na veika e se bera ni yaco ia sa yalataki tu ni na yaco, me vaka na kena vakaoti vakadua na ivakarau ca kece kei na vuravura vou sa voleka. (2) ‘Yaco ni ka e sega ni laurai.’ Ena ivakamacala qo na vosa vaKirisi e vakadewataki me ‘vakaraitaki ni tiko dina’ e vakaibalebaletaki ina ‘ivakadinadina e vakadeitaki’ ena ka e sega ni laurai, me vaka na nona bula dina tiko na Kalou o Jiova, o Jisu Karisito, ira na agilosi, kei na ka e cakava na Matanitu vakalomalagi. (Iper. 11:3) Eda vakadeitaka vakacava ni dina na veika eda nuitaka, eda vakabauta tale ga na veika e sega ni laurai era vakamacalataki tu ena iVolatabu? Ena noda vosa kei na ka eda cakava—ni na vakataucokotaki kina noda vakabauta.
7. E yaga vakacava na ivakaraitaki i Noa meda kila kina na ibalebale ni vakabauta? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)
7 E tukuni ena Iperiu 11:7 na vakabauta i Noa, “ni vakasalataki koya na Kalou ena ka e se sega ni laurai, a vakaraitaka nona doka na Kalou ni taya na waqa me bula kina nona vuvale.” E vakaraitaka o Noa na nona vakabauta ni taya na waqa vakaitamera. Sega ni vakabekataki nira na vaqaqa na vu ni nona taya tiko e dua na waqa vakaitamera. Vakacava a galu tiko ga o Noa, qai tukuna mera lewa ga nodra bula? Sega! E uqeti koya na nona vakabauta me yaloqaqa ni vakasalataki ira ena nona vakarau vakataulewa vei ira na Kalou. E rairai cavuqaqataka sara ga na ka e tukuna vua o Jiova: “Au sa lewa me rusa na tamata kece, ni sa sinai o vuravura ena nodra itovo kaukaua . . . au na vakavuna me waluvu o vuravura me rusa kina na kabula kece e tiko vei ira na icegu ni bula e ruku i lomalagi. Ena mate na ka kece e vuravura.” E cavuta tale ga o Noa na ivakaro ni Kalou mera bula kina: “Mo vodo i waqa.” E vakaraitaka tale e keri o Noa na nona vakabauta ni “dauvunautaka na ka dodonu.”—Vkte. 6:13, 17, 18; 2 Pita 2:5.
8. Na cava e vakamacalataka o Jemesa me baleta na ibalebale ni vakabauta dina vaKarisito?
8 A rairai volai na ivola i Jemesa ni oti toka ga nona uqeti vakalou o Paula me vola na veika me baleta na vakabauta. Me vakataki Paula, e vakamacalataka o Jemesa ni vakabauta vaKarisito, e sega ni okati ga kina nomu vakabauta e dua na ka, ia mo vakaraitaka sara ga. E vola o Jemesa: “Vakaraitaka vei au na nomu vakabauta o sega ni cakacakataka, au na qai vakaraitaka vei iko na noqu vakabauta au cakacakataka.” (Jeme. 2:18) E vakamatatataka tale ga o Jemesa na kedrau duidui o koya e vakabauta wale, kei koya e vakaraitaka na nona vakabauta. Era vakabauta na timoni ni bula tiko na Kalou, ia e sega ga vei ira na vakabauta dina. Ia na ka era cakava e saqati kina na inaki ni Kalou. (Jeme. 2:19, 20) Me kena veibasai e tukuna o Jemesa e dua na turaga vakabauta a bula ena dua na gauna makawa, qai taroga: “Vakacava, a sega ni okati me yalododonu ena nona cakacaka na tamada o Eparama ni a cabori Aisake na luvena ena icabocabonisoro? O raica ni salavata na nona vakabauta kei na nona cakacaka, e vakataucokotaki na nona vakabauta ena nona cakacaka.” Sa qai vakamacalataka ni dodonu me vakaraitaki na noda vakabauta ena ka eda cakava, ni kaya tale: “O koya gona, e mate na yago ni sega na icegu, ena mate tale ga na vakabauta e sega ni cakacakataki.”—Jeme. 2:21-23, 26.
9, 10. E vakamacalataka vakacava na yapositolo o Joni na bibi ni noda vakaraitaka na noda vakabauta?
9 Ni oti tale e 30 na yabaki, e vola na yapositolo o Joni na nona Kosipeli kei na tolu na ivola. Vakacava e tokona o koya na ibalebale ni vakabauta dina vaKarisito me vaka era uqeti kina eso tale mera vakamacalataka? Vei ira kece na dauvola iVolatabu, e vakayagataka sara ga o Joni na vosa vaKirisi e dau vakadewataki ena so na gauna me ‘vakaraitaka na vakabauta.’
10 Kena ivakaraitaki e vakamacalataka o Joni: “Ena bula tawamudu o koya e vakaraitaka ni vakabauta na Luvena, o koya e talaidredre vua na Luvena ena sega ni vakabulai, ena tiko ga vua na cudru ni Kalou.” (Joni 3:36) E okati na vakabauta vaKarisito na noda talairawarawa ina ivakaro i Jisu. E dau cavuqaqataka na vosa i Jisu o Joni me vakaraitaka ni dodonu me vakaraitaki tiko ga na noda vakabauta.—Joni 3:16; 6:29, 40; 11:25, 26; 14:1, 12.
11. Eda na vakavinavinakataka vakacava na noda kila na ka dina?
11 Eda vakavinavinaka ni vakayagataka o Jiova na yalona tabu me vakavotuya mai na ka dina meda vakaraitaka kina na noda vakabauta na itukutuku vinaka! (Wilika Luke 10:21.) Meda vakavinavinakataka tiko ga na nona vagolei keda mai na Kalou ena vuku i Luvena, “na noda iLiuliu Levu, o koya e Vakataucokotaka noda vakabauta.” (Iper. 12:2) Meda vakavinavinakataka gona na iloloma soli wale qori nida vaqaqacotaka noda vakabauta ena noda dau masu kei na noda vulica na Vosa ni Kalou.—Efeso 6:18; 1 Pita 2:2.
12. Eda na vakaraitaka vakacava na noda vakabauta?
12 Meda vakaraitaka tiko ga na noda vakabauta na yalayala i Jiova. Me laurai votu tale ga ena noda bula. Kena ivakaraitaki, meda tomana tiko ga noda vunautaka na Matanitu ni Kalou kei na noda veivakatisaipelitaki. Meda “caka vinaka [tiko ga] vei ira na tamata kece, vakauasivi vei ira eda vakabauta vata.” (Kala. 6:10) Meda saga tale ga meda “luvata tani na tamata makawa kei na kena ivalavala,” da taqomaki keda tale ga mai na veika eda na malumu kina vakayalo.—Kolo. 3:5, 8-10.
ME NODA YAVU NA VAKABAUTA NA KALOU
13. Na cava e bibi kina na “vakabauta na Kalou?” E vakatauvatani ina cava? Na vuna?
13 E kaya na iVolatabu: “Ke sega na vakabauta eda na sega ni vakamarautaka rawa na Kalou, ni o koya e torova na Kalou e dodonu me vakabauta ni bula dina tiko o koya, ni na vakaicovitaki ira tale ga era vakasaqarai koya ena yalogu” (Iper. 11:6) E vakamacalataka na Vosa ni Kalou ni bibi na “vakabauta na Kalou” me “yavu” ni noda dua na lotu vaKarisito dina, meda dei tale ga kina. (Iper. 6:1) Na yavu sara ga qo ena “vakaikuritaka” kina na lotu vaKarisito “na [nona] vakabauta” ena so tale na itovo vinaka me “tiko ga [kina] ena loloma ni Kalou.”—Wilika 2 Pita 1:5-7; Juta 20, 21.
14, 15. E bibi vakacava na loloma ni vakatauvatani kei na vakabauta?
14 Era vakabibitaka na dauvola iVolatabu lotu vaKarisito na vakabauta nira cavuta vakalevu. E sega ni dua tale na itovo vaKarisito me cavuti vakalevu va qori. Vakacava, kena ibalebale ni qo na itovo bibi duadua me bulataka na lotu vaKarisito?
15 Ni cavuta na vakabauta kei na loloma e kaya kina o Paula: “Ke tu tale ga vei au na vakabauta meu tosoya kina na veiulunivanua qai sega vei au na loloma, au sa sega ni dua na ka.” (1 Kor. 13:2) E vakamatatataka o Jisu na bibi ni noda lomana na Kalou ni sauma na taro qo: “Na cava na ivunau levu duadua ena Lawa?” (Maciu 22:35-40) Na loloma e umani ena levu tale na itovo vaKarisito, okati kina na vakabauta. Na “loloma” e kaya na iVolatabu ni “ubia na ka kece.” E vakabauta na veika e tukuna na Kalou ena nona Vosa dina.—1 Kor. 13:4, 7.
16, 17. Erau vakamacalataki vakacava na vakabauta kei na loloma ena iVolatabu? O cei vei rau e uasivi duadua? Na vuna?
16 Ni bibi na vakabauta kei na loloma, era cavuta vata na itovo qori na dauvola iVolatabu ena vica vata na gauna, vakalevu ena dua ga na iyatuvosa se matavosa. E uqeti ira na mataveitacini o Paula mera “dara me isasabai ni sereda na vakabauta kei na loloma.” (1 Ces. 5:8) E vola o Pita: “Oni se sega ni raici koya [Jisu], ia oni lomani koya. Oni se sega ni raici koya ena gauna qo, ia oni vakaraitaka ni oni vakabauti koya.” (1 Pita 1:8) E tarogi ira na tacina lumuti o Jemesa: “Na Kalou e digitaki ira na dravudravua ena ka ni vuravura qo mera vutuniyau ena vakabauta, mera itaukei ni Matanitu a yalataka vei ira na lomani koya, se sega?” (Jeme. 2:5) E vola o Joni: “Qo sara ga na nona ivunau [na Kalou]: meda vakabauta na yaca i Luvena o Jisu Karisito da qai veilomani.”—1 Joni 3:23.
17 E bibi na loloma, ia ena oti na itovo qo ena gauna eda sa raica kina na kena vakayacori na veika e yalataka tu na Kalou, da qai vakila sara ga na dina ni noda inuinui vaKarisito. Ena sega ni seavu na noda lomana na Kalou kei ira na wekada. E vola kina o Paula: “Na vakabauta, na inuinui, na loloma, ia e uasivi duadua vei ratou qo na loloma.”—1 Kor. 13:13.
IVAKARAITAKI VAKASAKITI NI VAKABAUTA
18, 19. Era vakaraitaka vakacava nikua na tamata i Jiova na nodra vakabauta? O cei me vakacaucautaki kina?
18 Era vakaraitaka tiko nikua na tamata i Jiova na nodra vakabauta na Matanitu ni Kalou sa tauyavutaki oti. E rawati kina e dua na parataisi vakayalo e vuravura raraba era lewena e sivia na walu na milioni. E kune kina vakalevu na itovo era umani ena vua ni yalo tabu ni Kalou. (Kala. 5:22, 23) Sa dua dina na ivakaraitaki vakasakiti ni vakabauta kei na loloma dina vaKarisito!
19 Sega ni dua vei keda e vakavuna qori, na noda Kalou ga. Na cakacaka totoka qo “ena rogo kina na yaca i Jiova, ena sega ni oti rawa.” (Aisea 55:13) E “isolisoli ga ni Kalou” meda ‘vakabulai kina ena vuku ni vakabauta.’ (Efeso 2:8) Ena tubu qai bulabula tiko ga na noda parataisi vakayalo me yacova nira sa roboti vuravura na kawatamata uasivi, yalododonu, mamarau mera vakacaucautaka na yaca i Jiova me tawamudu. Meda vakaraitaka tiko mada ga na noda vakabauta na yalayala i Jiova!


text:
Tuberi Luvemu iTabagone me Qaravi Jiova
“E tubu cake tiko ga o Jisu, e toso cake nona vuku, e taleitaki koya tale ga na Kalou kei ira na tamata.”
SERE: 41, 89
1, 2. (a) Na cava era leqataka na itubutubu nira sa itabagone na luvedra? (b) Na cava mera cakava na gone ena gauna vakaitabagone?
DUA na gauna marautaki vei ira na itubutubu vaKarisito, nodra papitaiso na luvedra. E tukuna kina o Berenice sa papitaiso e va na luvena ni bera ni ratou yabaki 14: “Qo e dua dina na gauna marautaki vei keirau. Keirau marautaka ni ratou taleitaka na gone me ratou qaravi Jiova. Keirau kila ni na levu tale ga na ituvaki dredre eratou na sotava ni ratou sa itabagone.” O na kila vinaka na ka e tukuna o Berenice ke sa itabagone na luvemu se sa volekata tiko na yabaki ni bula qori.
2 E tukuna e dua na dau dikeva na veisau ena nodra bula na gone, ni gauna vakaitabagone e gauna dredre vei ira na itubutubu kei na luvedra, ia mera kua ni nanuma na itubutubu nira se yalowai na luvedra itabagone. E tukuna na dauvakadidike qo ni levu na ka e rawa nira cakava na itabagone, sa titobu na ivakarau ni lomadra, era dau vinakata tale ga mera veimaliwai kei na nodra itokani. Nira sa itabagone na luvemu, e rawa nira veiwekani voleka kei Jiova me vakataki Jisu ni se gone. (Wilika Luke 2:52.) E gauna vinaka tale ga mera vakavinakataka kina nodra cakacaka vakaitalatala, qai vu mai lomadra nodra vakaogai ira ena veiqaravi tabu. E rawa nira vakatulewa vakataki ira, kena ivakaraitaki mera yalataki ira vei Jiova ra qai talairawarawa vua. Ra itubutubu, na cava o na cakava mo tuberi luvemu me qaravi Jiova? O rawa ni vulica na sala e tuberi ira kina nona tisaipeli o Jisu. E cakava qori ena loloma, yalomalumalumu kei na yalomatua.
LOMANI LUVEMU
3. Era kila vakacava na yapositolo ni nodra itokani o Jisu?
3 O Jisu e itokani dauloloma qai yalodina. (Wilika Joni 15:15.) Ena gauna vakaivolatabu, na turaga e sega ni dau talaucaka na lomana vei ira na nona dauveiqaravi. Ia o Jisu e nodra turaga na nona yapositolo yalodina, e nodra itokani tale ga. E dau solia nona gauna vei ratou, e vakaraitaka na lomana qai dau vakarorogo ni ratou talaucaka na lomadratou. (Mari. 6:
4. Ra itubutubu, o na veitokani vakacava kei luvemu? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)
4 E tukuna o Michael e dua na tama e rua na luvena: “Eda sega ni tabavata kei ira na luveda, eda rawa ga ni nodra itokani.” Levu na gauna era veimaliwai na veitokani. Masulaka mo rawa ni veisautaka na nomu gauna ni cakacaka me levu kina na nomu gauna kei ira na luvemu. E dau tautauvata na ka era taleitaka na veitokani. Tovolea mo taleitaka na ka e taleitaka na luvemu itabagone me vaka na ivakatagi, iyaloyalo se qito. E tukuna o Ilaria mai Itali, “Erau dau kauaitaka na noqu itubutubu na ivakatagi au rogoca. E yaco sara ga me noqu itokani vinaka duadua o tamaqu, qai rawarawa me keirau veivosakitaka eso na ulutaga bibi.” Ni o veitokani kei na luvemu itabagone o qai vukei koya me “veitokani voleka kei Jiova,” e sega ni kena ibalebale qo ni o sa vakayalia kina nomu lewa vakaitubutubu. (Same 25:14) Nomu cakava qori o vakaraitaka kina ni o lomana qai dokai luvemu, o na torovi rawarawa tale ga. Ena rawa sara ga ni tukuna vei iko o luvemu na ka e lomaleqataka.
5. Na cava mera cakava na tisaipeli mera marautaka kina nodra qaravi Jiova?
5 E kila o Jisu nira na marau na nona tisaipeli ke ra gumatua ni qaravi Jiova ra qai vakaitavi vakalevu ena cakacaka vakavunau. E uqeti ira gona mera gumatua ena veivakatisaipelitaki. E yalataka tale ga ni na vukei ira.
6, 7. Na cava e ka vakayalololoma kina vei ira na itubutubu mera dei ena nodra ituvatuva vakayalo vakavuvale?
6 O na vinakata mera kaukaua tiko ga vakayalo na luvemu itabagone. E vinakata tale ga na Kalou mo tuberi ira “ena ivakavuvuli kei na ivakasala i Jiova.” (Efeso 6:4) Vakayagataka gona na nomu itavi soli vakalou me dua kina na nomu ituvatuva dei vakayalo. Kena ivakaraitaki: O na uqeti ira na luvemu mera lai vuli ni bibi vei ira qo, o vinakata tale ga mera taleitaka na vuli. Era vinakata tale ga na itubutubu dauloloma me yaga vei ira na luvedra “na ivakasala i Jiova” ena gauna ni soqoni kei na porokaramu vakayalo tale eso. Me vaka ni bibi na vuli vakalou, o na saga mo tugana ena loma i luvemu me taleitaka na veika vakayalo, me vuku tale ga. (Vkai. 24:14) Me vaka ga nona vukei ratou nona tisaipeli o Jisu, o na saga tale ga me yaga nona cakacaka vakaitalatala na luvemu ni o vukei koya me taleitaka na veivakavulici ena iVolatabu, me dei tale ga ena dua na ituvatuva vinaka ni cakacaka vakavunau.
7 Ena vukei ira vakacava na itabagonena ituvatuva vakayalo e caka wasoma? E tukuna vakadodonu o Erin mai Sauca Aferika: “Keitou dau vakabesebese qai vakaiulubale ena gauna ni neitou vuli, soqoni kei na cakacaka vakavunau. So na gauna keitou dau nakita me cegu na neitou vuli vakavuvale. Rau sega ga ni soro na neitou itubutubu.” E tomana tale: “E vakavulici au qori meu yalovosovoso. Ena gauna qo ke dau tao na noqu ituvatuva vakayalo, ena gauna totolo duadua au dau saga meu muria tale. Au kila ke rau a sega ni dei na noqu itubutubu ena neitou ituvatuva vakayalo keu a sega ni cakava rawa qo. Ke rau a soro koso, ena rawa sara ga meu calata na soqoni se so tale na ituvatuva vakayalo.”
VAKAVULICA NA YALOMALUMALUMU ENA NOMU IVAKARAITAKI
8. (a) E vakaraitaka vakacava o Jisu ni vakaiyalayala ga na ka e rawata? (b) E yaga vakacava vei ratou na nona tisaipeli na nona yalomalumalumu?
8 E uasivi o Jisu, ia e yalomalumalumu qai vakararavi vei Jiova ni kila ni vakaiyalayala ga na ka e rawata. (Wilika Joni 5:19.) Vakacava nona yalomalumalumu qori o Jisu e mai luluqa kina na nodratou dokai koya nona tisaipeli? Sega sara. Na levu ga ni nona vakararavi vei Jiova, na levu tale ga ni nodratou nuitaki koya na nona tisaipeli. Emuri eratou qai vakatotomuria nona yalomalumalumu.
9. Ena yaga vakacava vei ira na luvemu itabagone ke o dau kere veivosoti qai tukuna vakadodonu nomu cala?
9 Eda sega ni tautauvata kei Jisu nida sega ni uasivi, eda dau cala qai vakaiyalayala ga na ka eda rawa ni cakava. Meda dau vakaraitaka vakadodonu na ka eda sega ni rawa ni cakava kei na noda cala. (1 Joni 1:8) O cei mada o na doka vakalevu? Na boso ni cakacaka e vakaraitaka vakadodonu na nona cala se o koya e sega ni dau kere veivosoti? Ni rogoca na luvemu itabagone nomu kere veivosoti ena rawa sara ga ni dokai iko vakalevu. Ena vulica tale ga kina me dau tukuna vakadodonu nona cala. E tukuna o Rosemary e dua na tina e tolu na luvena itabagone: “Keirau dau tukuna vakadodonu na neirau cala, qori na ka e uqeti ratou na gone me ratou vakaraitaka vakadodonu vei keirau na nodratou leqa. Keirau kila tale ga na ka keirau sega ni cakava rawa, keirau mani dusimaki ratou ena vanua vinaka duadua me ratou kunea kina na iwali ni nodratou leqa. Ni ratou gadreva na veivuke, keirau dau dusimaki ratou ena noda ivola vakaivolatabu, keirau masu vata tale ga kei ratou.”
10. E vakaraitaka vakacava o Jisu nona yalomalumalumu ni veivakaroti?
10 A tu vei Jisu na lewa me vakaroti ratou na nona imuri. Ni yalomalumalumu, e dau vakaraitaka na vuna e veivakaroti kina. Kena ivakaraitaki, e sega ni tukuna wale ga vei ratou na nona imuri me ratou vakaliuca na Matanitu ni Kalou kei na nona yalododonu, e kaya tale ga: “Ena qai vakaikuritaki vei kemudou na ka kece qo.” Ni tukuna oti o Jisu, “Dou kua ni dau vakalelewa,” e vakamacalataka sara na vuna: “De dou lewai, na lewa dou tauca dou na lewai kina.”
11. Ni o dua na itubutubu, na cava e vukutaki kina mo vakamacalataka na vakatulewa o cakava?
11 Mo vakamacalataka na vuna o tauca kina eso na lawa se nomu vakatulewa ena gauna veiganiti. Ke raica rawa na luvemu na ka o vakaibalebaletaka, ena vu mai lomana nona talairawarawa. E tukuna o Barry e dua na tama e va na luvena, “Era na nuitaki iko na luvemu itabagone ke o dau vakamacalataka vei ira na vuna o veivakasalataki kina.” Era na raica ni vakatulewa se lawa o biuta e sega ni baleta ni nomu dodonu, ia ni Roma 12:1) E vakamacalataka o Barry: “Mera vulica na itabagone na vakatulewa e yavutaki vinaka, sega ena ka ga era vinakata.” (Same 119:34) Ni o vakamacalataka ena yalomalumalumu na ka o vakatulewataka, ena vakila na luvemu ni o sa raica tiko na nona matua, ena vulica tale ga me vakayagataka na nona “vakasama” ni vakatulewa.tiko e dua na vuna vinaka. Era na matua na itabagone nira vakayagataka ga nodra “vakasama.” (
YALOMATUA QAI KILAI LUVEMU VINAKA
12. E vakaraitaka vakacava o Jisu na yalomatua me vukei Pita?
12 E vakaraitaka o Jisu na yalomatua qai kila na ka me ratou vukei kina na nona tisaipeli. Kena ivakaraitaki, a sega ni ca na nona inaki o Pita ni tukuna vei Jisu me kua ni lako de na qai vakamatei. Ia e kila o Jisu ni cala nona rai o Pita. Mani veivakasalataki vakayalololoma me vukei Pita kei ratou na vo ni tisaipeli. E vakamacalataka na ka e rawa ni yaco ke da dau nanumi keda ga, e tukuna tale ga na veivakalougatataki eda na vakila ke da dau vakuai keda. (Maciu 16:
13, 14. (a) O na kila vakacava ni sa luluqa tiko na vakabauta i luvemu? (b) O na vakayagataka vakacava na yalomatua mo kilai luvemu vinaka kina?
13 Masulaka vei Jiova me solia vei iko na yalomatua mo kila kina na ka e gadreva o luvemu itabagone. (Same 32:8) Kena ivakaraitaki, na cava e vakaraitaka ni sa luluqa tiko nona vakabauta o luvemu? De dua sa sega ni mamarau me vaka e liu se sa vakalewai ira na mataveitacini. Se o rairai nanuma ni vunitaka tiko vei iko eso na ka. Kua ni totolo nomu nanuma ni cakava lo tiko o luvemu e dua na cala bibi. * Ena yasana adua, kua ni vakalecalecava na ituvaki e sotava tiko, se mo nanuma ni na wali ni toso na gauna. De dua ena vinakati mo vukei koya me vaqaqacotaka nona vakabauta.
14 Me vakataki Jisu ga, mo taroga vakayalololoma eso na taro qai cakava ena dela ni veidokai. Me kua ni vaka nomu taki wai mai vakatotolo ena toevu. Nomu cakava qori ena tasova kina na wai. Ena va tale ga qori ke o sega ni lewai iko vinaka o qai vakasaurarataki luvemu me sauma Vosa Vakaibalebale 20:5.) E nanuma lesu o Ilaria na gauna e se itabagone kina. E vinakata me veimaliwai vakalevu kei ira nona icaba e koronivuli, ia e kila tiko ni cala qori. Rau siqema na nona itubutubu ni dua na ka e lomaleqataka tiko. E kaya o Ilaria: “Dua na yakavi, rau tukuna ni rau siqema niu yalobibi, rau via kila se cava e leqa. Au tagi sara ga qai vakamacalataka vei rau na kequ ituvaki, au kerea tale ga me rau vukei au. Rau mokoti au qai tukuna ni rau kila na kequ ituvaki, rau yalataka tale ga ni rau na vukei au.” Erau yalataka na nona itubutubu me rau vukei koya me digitaka na nona ilala vinaka ena ivavakoso.nomu taro, o na vakalusia na gauna vinaka mo kila kina na nona nanuma kei na inaki ni lomana. (Wilika
15. E vakaraitaka vakacava o Jisu na yalomatua ena nona veimaliwai?
15 E yalomatua tale ga o Jisu me kila na ka me vukei ratou kina na nona tisaipeli, e kila tale ga na ka eratou vinaka kina. Kena ivakaraitaki, ni rogoca o Nacanieli ni kai Nasareci o Jisu e tukuna sara: “Ena bau kune e dua na ka vinaka mai Nasareci?” (Joni 1:46) Na cava na nomu rai ena ka e tukuna ya o Nacanieli? O na tukuna ni vakalelewa? E veivakaduiduitaki? Se, sega vua na vakabauta? Ni yalomatua o Jisu, e raica ga na ka e vinaka kina o Nacanieli. E vakatokai koya o Jisu me “kai Isireli dina, e sega ni dau lawaki.” (Joni 1:47) E kila o Jisu na loma ni tamata, e vakayagataka qori me raica na ka era vinaka kina.
16. O na vukei luvemu vakacava me tomana tiko ga na veika vinaka sa cakava rawa?
16 O sega ni raica rawa na loma ni tamata, e rawa ga ni vukei iko na Kalou mo yalomatua. Vakacava, o na vakayagataka qori mo raica kina na ka e vinaka kina na luvemu itabagone? E sega ni dua e vinakata me vakatokai me dau “vakatubu ca.” Kua ni vakasamataka se tukuna ni gone “daube” se “gone ca” o luvemu. Me kila o luvemu ni o kauaitaka nona sasaga ni via cakava na ka e dodonu. Vakacaucautaki koya ena toso sa cakava tiko. Vukei koya me tomana tiko ga na veika vinaka sa cakava rawa ni o solia vua e levu tale na itavi. Qori na ka e cakava o Jisu vei ratou na nona tisaipeli. Ni sotavi Nacanieli (e vakatokai tale ga me o Pacolomiu), ni oti tale e dua veimama na yabaki a digitaki koya o Jisu me dua vei ratou na yapositolo. E vakadinadinataka o Nacanieli ni dua tale ga na lotu vaKarisito gugumatua. (Luke 6:
NA VEITUBERI E VAKAVU MARAU
17, 18. Na cava ena yaco ni o gumatua tiko ga ni tuberi luvemu me qaravi Jiova?
17 Ni o susugi luvemu, de dua o na vakila na ka vata ga e vakila na yapositolo o Paula ni levu era raici koya me tamadra vakayalo. E ‘rarawa qai vusolo na lomana’ ni “lomani” ira dina na luvena vakayalo e Korinica. (2 Kor. 2:4; 1 Kor. 4:15) E tukuna o Victor e dua na tama e rua na luvena tagane kei na dua na yalewa: “E sega ni rawarawa na gauna vakaitabagone. E lailai sara na ituvaki dredre ni vakatauvatani kei na veika vinaka keitou dau marautaka vata. Na veivuke ga i Jiova keitou veivolekati kina vakaveitamani.”
18 Kua ni soro ni tuberi luvemu me qaravi Jiova. Na levu ga ni nomu lomani koya, na levu tale ga ni nomu marautaka nona toso mai na dina, ena dua vei ira na gone vakayalo era “muria tiko na ka dina.”
^ para. 13 Era rawa ni raica na itubutubu na ivola Questions Young People Ask


text:
ITALANOA 28
Nona Vakabulai na Gone o Mosese
RAICA mada na gonelailai e tagi tiko oqori, e tara tiko na iqaqalo ni liga i koya na yalewa. Oqo o Mosese. O kilai koya na yalewa rairai vinaka oqori? Oqori na luve i Fero, e raluve ni Ijipita.
E vula tolu nona vunitaki Mosese tiko na tinana, ni sega ni vinakata mera vakamatei koya na kai Ijipita. Ia e kila tiko ni na rawa ni kune o Mosese, sa qai cakava na ka me vakabulai koya kina.
A cakava sara vakavinaka e dua na kato me kua ni curuma na wai. E vakadavori Mosese e loma qai biuta na kato ena veico babalavu ena bati ni Uciwai na Naile. A tukuni vei Miriama na gane i Mosese me vakaraica tiko na cava ena yaco.
Sega ni dede sa lako yani na luve i Fero me lai sili ena Uciwai na Naile, qai kunea sara na kato. A kaci yani vua e dua na nona yalewa dauveiqaravi: ‘Lai kauta mai vei au na kato oya.’ Ni dolava na kato na raluve, e raica ni sa tagi tiko na gone rairai vinaka o Mosese, qai lomani koya sara vakalevu. E sega ni vinakata me vakamatei.
O raica rawa ni mai vosa tiko vei luve i Fero o Miriama? E taroga: ‘Meu lai kauta beka mai e dua na yalewa ni Isireli me susuga vei iko na gone?’
E kaya na raluve, ‘yalovinaka lai kauti koya mai.’
A cici yani vakatotolo o Miriama me lai tukuna vei tinana. Ni yaco mai na tina i Mosese, e kaya vua na raluve: ‘Kauta na gone, lai susuga me noqu, au na saumi iko.’
Sa qai lai susugi Mosese ga o tinana. Ni sa qase cake mai, a kau tale yani vei luve i Fero, me lai susuga me vaka e luvena dina. Oqo na vuna e lai susu tu mai kina o Mosese ena vale i Fero.


text:
Taro na Dauwiliwili
Eda kila vakacava ni lekaleka ga na kena ravuti na koro makawa o Jeriko?
E tukuni ena Josua 6:
Ena gauna makawa, era na wavokita na meca na koro e vakabai vinaka ni bera nira ravuta. Se mani vakacava na balavu ni ravuravu, eda kila ga ni na yauta o koya e qaqa na itokinivalu kei na so tale na ka. Ia e laurai ena irusarusa kei Jeriko e dua na iwase levu ni kakana. E tukuna kina na ivola na Biblical Archaeology Review: “E kune vakalevu ena irusarusa na ka kece e tuli kei na witi. . . . Qo e duatani duadua ena itukutuku ni veigauna ena vakadidike kei Palesitaina. Levu na gauna e dau kune e dua ga se rua na saqa witi, ia e sega ni vakabauti me kune e dua na iwase levu ni witi va qo.”
Me vaka e volatukutukutaki ena iVolatabu, e tiko na vuna vinaka era sega ni yauta kina na Isireli na kedra witi na kai Jeriko. A vakaroti ira sara ga o Jiova mera kua ni tara. (Josua 6:


text: 22 E vosa tale vei au o Jiova, e kaya:2 “O iko na luve ni tamata, o sa tu vakarau mo tauca na kena itotogi* na koro dauvakadavedra,+ mo tukuna vua na nona itovo sevaki kece?+3 Mo kaya, ‘Qo na ka e kaya na Turaga Cecere Duadua o Jiova: “O iko na koro dauvakadavedra,+ sa yaco mai na nomu gauna,+ o bulia na matakau vakasisila* mo dukadukali kina,+4 o cala ni o vakadavedra,+ o dukadukali ena nomu matakau vakasisila.+ O vakatotolotaka na icavacava ni nomu gauna, sa voleka ni cava na nomu yabaki. Oya na vuna au na soli iko kina mera vosabeci iko na veimatanitu, mera vakalialiai iko na veivanua kece.+5 Era na vakalialiai iko na veivanua voleka kei na veivanua yawa,+ o iko e rogo ca na yacamu, e levu nomu maue.6 Raica! Era vakayagataka na nodra lewa na turaga ni Isireli era tiko vei iko Jerusalemi mera vakadavedra kina.+7 Era beci tamadra kei tinadra na lewenivanua.+ Era dabuya na vulagi, era vakasaurarataka na gone e sega na tamana* kei na yada.”’”+8 “‘O beca na noqu veivanua tabu, o vakawaletaka na noqu siga ni vakacecegu.+9 Era tiko vei iko na dauvakaucaca e nodra inaki mera vakadavedra.+ Era tiko vei iko o ira na kania na isoro ena veiulunivanua, ra qai vakayacora tiko kina na ivalavala torosobu.+10 Era tiko vei iko o ira na beca na imocemoce nei tamadra,*+ era vakacacana na yalewa e sega ni savasava ni matenivula.+11 E tiko vei iko o koya e vakayacora na itovo vakasevaki kei na watina na kainona,+ e vakadukadukalitaki vugona e dua ena ivalavala torosobu,+ e dua tale e vakacacana na ganena, oya na luvei tamana.+12 Era tiko vei iko o ira na vaqumi mera vakadavedra.+ O soli dinau ena tubu+ se mo rawatubu kina, o kovea na nodra ilavo na kainomu.+ Io, o sa guilecavi au vakadua,’ e kaya na Turaga Cecere Duadua o Jiova.13 “‘Raica! au vakasausau e ligaqu niu sega ni taleitaka na nomu rawaka vakailawaki kei na nomu vakadavedra.14 O na yaloqaqa tiko ga, ena kaukaua tiko ga na ligamu ena gauna au na totogitaki iko kina?+ O yau o Jiova au tukuna, au na vakayacora.15 Au na vakasavi iko ina veimatanitu, au na cemuri iko ina veivanua,+ au na muduka tale ga na nomu dukadukali.+16 O na beci e matadra na veimatanitu, o na qai kila ni o yau o Jiova.’”+17 E vosa tale vei au o Jiova, e kaya:18 “O iko na luve ni tamata, na vuvale ni Isireli e vaka na denikaukamea tawayaga vei au. O ira kece era kopa, era tini, era kaukamea, era uma ena loma ni lovo. Era denisiliva.+19 “Ia qo na ka e tukuna na Turaga Cecere Duadua o Jiova: ‘Ni oni denikaukamea tawayaga kece,+ au na soqoni kemuni yani e loma i Jerusalemi.20 Me vaka ni kumuni vata na siliva, na kopa, na kaukamea, na uma, kei na tini ena loma ni lovo me uvuci na buka e rukuna me waicala, au na soqoni kemuni tale ga ena noqu cudru kei na noqu cudru levu, au na uvuci kemuni moni waicala.+21 Au na kauti kemuni vata mai meu uvuca vei kemuni na bukawaqa ni noqu cudru waqawaqa,+ oni na waicala e loma.+22 Me vaka ni vakawaicalataki na siliva ena loma ni lovo, oni na vakawaicalataki vaka kina e loma i Jerusalemi, oni na qai kila ni o yau o Jiova au sova na noqu cudru levu vei kemuni.’”23 E vosa tale vei au o Jiova, e kaya:24 “O iko na luve ni tamata mo kaya vua, ‘O iko na vanua o na sega ni vakasavasavataki se tauci uca ena siga ni cudru.25 Era bukivere e loma na nona parofita+ me vaka na laione e tagi ni basuraka na kena.+ Era vakamate tamata. Era yauta tiko na iyau kei na ka talei. Era vakalevutaka na nona yada.26 Era beca na noqu lawa na nona bete,+ era vakadukadukalitaka tiko na noqu veivanua tabu.+ Era sega ni vakaduiduitaka na ka tabu kei na ka e sega ni tabu,+ era sega ni tukuna na ka savasava kei na ka e sega ni savasava,+ era sega ni via doka na noqu siga ni vakacecegu, era beci au.27 O ira na nona turaga era vaka na olifa era basuraka na kedra, era vakadavedra, era veivakamatei mera rawaka kina vakailawaki.+28 Ia era ubia na nodra itovo ca na nona parofita ena iboro vulavula. E lasu na nodra raivotu,+ e lasu na nodra rairai, era kaya: “Qo na ka e kaya na Turaga Cecere Duadua o Jiova,” ia e sega ni tukuna o Jiova.29 Era veidabui na lewenivanua, era butako,+ era vakasaurarataka na vakaloloma kei na dravudravua, era dabuya na vulagi, era sega ni lewai koya vakadodonu.’30 “‘Au vakaraica tiko e dua vei ira me vakavinakataka na baivatu, se duri ena qaraqara ni bai e mataqu ena vuku ni vanua me kua ni vakarusai,+ ia au sega ni raica e dua.31 Au na sova gona vei ira na noqu cudru, meu vakarusai ira ena bukawaqa ni noqu cudru waqawaqa. Au na sauma vei ira* na nodra ivalavala,’ e kaya na Turaga Cecere Duadua o Jiova.”


text:
Okosita 19-25
IPERIU 1-3
Sere 35 kei na Masu
iTekivu ni iVakamacala (Me kua ni sivia na 3 na miniti)
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
“Vinakata na iValavala Dodonu, Cata ni Beci na Lawa”: (10 min.)
[Me saravi na vidio iKau ni iVola na Iperiu.]
Ipe 1:8—E veiliutaki o Jisu ena “ititoko ni yalododonu” (w14 15/2 5 ¶8)
Ipe 1:9—E vinakata o Jisu na ivalavala dodonu, e cata tale ga ni beci na lawa (w14 15/2 4-5 ¶7)
-
Vakekeli ena Vosa ni Kalou: (8 min.)
Ipe 1:3—E vakaraitaka tu ga o Jisu ni ucui Tamana vinaka sara ga? (it-1 1185 ¶1)
Ipe 1:10-12—Na cava e vakaibalebaletaka kina na yapositolo o Paula na Same 102:25-27 vei Jisu Karisito? (it-1 1063 ¶7)
Na cava o vulica me baleti Jiova ena wili iVolatabu ni macawa qo?
Na cava eso tale na iyau vakayalo o raica ena wili iVolatabu ni macawa qo?
-
Wili iVolatabu: (Me kua ni sivia na 4 na miniti) Ipe 1:1-14 (th lesoni 10)
GUMATUA ENA CAKACAKA VAKAITALATALA
Vidio ni iMatai ni Veisikovi Lesu: (5 min.) Me saravi na vidio qai veivosakitaki.
iMatai ni Veisikovi Lesu: (Me kua ni sivia na 3 na miniti) Vakayagataka na vakatutu ni veivosaki. (th lesoni 4)
iMatai ni Veisikovi Lesu: (Me kua ni sivia na 5 na miniti) Tekivu ni o vakayagataka na vakatutu ni veivosaki. Solia vei itaukeinivale na ivola ni veisureti ni soqoni qai tukuna vua na vidio Na Cava e Caka ena Vale ni Soqoni? (me kua ni saravi) (th lesoni 11)
NODA BULA VAKARISITO
Veika e Gadrevi ena iVavakoso : (15 min.)
Vuli iVolatabu ni iVavakoso: (30 min.) jy wase 80
Railesuvi na ka e vulici qai vakamacalataka vakalekaleka na ka ena vulici ena macawa tarava (3 min.)
Sere 101 kei na Masu


text:
Lavetaki ni komipiuta ni app
Ivakasala:Kevaka e sega ni rawa ni o lavetaka na faile iMamaroroi ni, Tovolea mo vakayagataka eso tale na browers.
Indicators, EAs, VeivolaIvakarau ni vakatovotovo walega, EAs, Veivola ena liveforexsignal.com ena nomu akaude ni demo.
Ivakatakilakila ni Forex vutina
Forex Duality ni lavelavetaki
TrendProfiteer lavetaki
IWasewase
- Binary digidigi
- Forex taumada
- Forex Brokers
- Forex kila
- Forex ni ivakatakilakila
- Forex ivakatakilakila ni sikinala
- Forex na vakadidike vakamisini
- Forex vutina saikolaji
- Parokaramu ni Forex vutina
- Forex vutina ni ivakarau
- MT4 Forex ivakatakilakila, EAs, Scprits
- MT5 Forex ivakatakilakila, EAs, Scprits
- Ivakatakilakila ni saumi & Veiqaravi ena initaneti
IvakatakilakilaATR ivakatakilakila Binary digidigi Bollinger ivau Bollinger ivau ivakatakilakila CCI ivakatakilakila ilavo vutina demo akaude divergence ivakatakilakila EA Kenadau dauvakasala maqusa Veisau tani makete ni veisau tani forex forex broker Forex Brokers makete forex forex itukutuku forex robot Forex ni ivakatakilakila forex Initaneti forex ni iwalewale forex trader forex traders forex vutina forex vutina ni ivakatakilakila Parokaramu ni Forex vutina forex na iwalewale vutina Forex vutina ni ivakarau forex vutina Ivakatakilakila e cake MACD ivakatakilakila MA ivakatakilakila Tosoi ni ivakatakilakila vakatautauvata MT4 isau ivakatakilakila RSI ivakatakilakila Vakatetei ni ivakatakilakila Stochastic ivakatakilakila makete ni ivotavota tarova na yali vaqara vakadidike vakamisini vutina IVola ivakatakilakila ZigZag ivakatakilakila
1000pip dautaravale lavetaka
Vakasaqara na noda mata
Vakadewa
Ivakamacala
Digitaka na Veivakarautaki ni Veivakarautaki ni Forex
Akaivi ni itoka: Forex vutina ni ivakarau
Na Cava na Forex Gauna Divergence
Me rawarawa tu ga na veika kece me rawa kina ni o qarava vakavinaka na veika kece baleta ni so na gauna era volia na tamata e dua na ivakarau dredre ni veivoli ni itikotiko me ra kakua ni kila vakavinaka. You need to see all the trends very properly and your gains and profits must be listed where you can see them easily. Keep above mentioned things in mind and always use bullish divergence indicator according to the situation. Tomana tiko na wiliwili
Na iWalewale ni Kena Vakatorocaketaki na Nomu iVakarau ni Veivoli Ni Vakayagataki iLavo
Me vaka ni o dua na dauvolitaki rawa-ka gugumatua mo na kila na nomu makete. Me da rawa tubu vakalevu kei na vakatulewa dredre eso, e dodonu mo kila na veiyasa kece sara ni nomu makete ka vakasaqara mo vakayagataka na kila ka me baleta na makete o ya ena nomu vakatulewa. E gadrevi talega mo cakacaka me vaka e dua na kena gauna vinaka baleta ni gauna e rawa ni ka bibi sara ena so na gauna. E dodonu mo kila na mataqali tamata volitaki o vinakata ka vakakina ena yavu o ya, e dodonu me tiko vei iko e dua na kena gauna ni veisoqaqaravi ni icaqe. Oqo na ikalawa e rawa ni muataki iko ki na nomu rawata e dua na iwalewale ni volitaki ilavo ena gauna totolo duadua. Tomana tiko na wiliwili
Biu ena Forex vutina ni ivakarau Vakalutuki Forex vutina ni ivakarau Biuta e dua na vakasama
Na iVakarau ni Volitaki iYau ni Forex ena Vukei Iko mo Dua na Dausaqaravi Dina ni Forex
Ena vukei iko na gacagaca oqo mo dikeva rawa na kena veigacagaca ena nomu toboka rawa na itukutuku e gadrevi ka veiganiti ki na nomu inakinaki ena lomanibai oqo. You will also have access to potential opportunities that you can wish to invest on. It may be true that a human can also perform and give you similar results. But it will be more efficient if you will hand out the task to something that is created specifically for such job.
Tomana tiko na wiliwili
Biu ena Forex vutina ni ivakarau Vakalutuki forex trader, Forex vutina ni ivakarau Biuta e dua na vakasama
E Dua na Ka Me Baleta na iVakarau ni Volivolitaki Ni Forex
E vuqa na ivakarau e rawa ni soli kina na yaga ni dua na gauna balavu, na nodra sega ni vakaosoosotaki mai vakatotolo e rawa ni ivurevure ni yalolailai. Kevaka o se bera ni vakarau mo ciqoma e dua na 50% dreta sobu, then you are not ready for this kind of career.
Tomana tiko na wiliwili
Digitaka na iVakarau Dodonu ni Volitaki iYauqaqa Me Baleti Iko
Me vaka e dua na dausaqase, ena sega sara ga ni rawa ni o digitaka na imatai e vesuka nomu vakasama. You have to find out in depth information about the tool to be sure that you will be investing your money on the kinds of tools where you will benefit more. You may be a conventional trader who refuses such ideas like forex robots and the likes. You want to rely on the services of professionals to help you strategize on your trading schemes.
Tomana tiko na wiliwili
iWalewale ni Kena Sotavi Vakavuku na Veidinadinati ni Forex
E sega ni dua na ivakarau ni veisoqaqaravi e taucoko sara. Kena dina, e tiko e vica na ivakarau duidui ka ra cakacaka tiko vei ira na ilawalawa duidui ni dauvakacakacaka. Ni bera ni o volia e dua na ivakarau, nanuma mo vakasamataka na veigacagaca oqo: Tomana tiko na wiliwili
Biu ena Forex taumada Vakalutuki Veisau tani, makete forex, Forex vutina ni ivakarau Biuta e dua na vakasama
Na Sala Mo Digitaka Kina na iVakarau Vinaka Duadua ni Veivoli ena Initaneti?
Ni o sa vakaitavi ena dua na ivakarau ni veidinadinamaki ni Forex, sa rawa ni o tekivu volia na ivoli ka solia na nomu ilavo ki na veikabani eso e vuravura raraba. Ena nomu solia vakavuku na nomu ilavo ena dua na ivakarau ni volivolitaki ni Forex, you can maximize your profits and make great money. Choosing a good Forex trading system will make a big difference in how much money you make with online trades and other investments. Tomana tiko na wiliwili
Na Sikinala ni Cakacaka ni Mataqito ni Mataqie ni Gone
Na noqu veivoli e dau vakavuna vei keda 300% , 500% ka vakakina e cake mai na 1000% lesu mai ni oti ga e vica na macawa. iRogorogo sega ni rawa? Vinaka, e sega ni, kau na vakaraitaka vei iko e dua na ivakadinadina. Tomana tiko na wiliwili
Veika Bibi e Semati Ki Na iVakarau Ni Veidinadina Vakayagataki ni Forex
Kevaka o na dolava e dua na akaude ni forex ena initaneti se ena dua na katuba, e rawa ni o ciqoma e dua na gacagaca gacagaca vakakoya. Tomana tiko na wiliwili
E dua na iVakarau ni Vakayagataki iMatai ni iSauvou ka VakaivolaTAKI NA KENA IVAKADINADINA!
E dua na iVakarau ni Vakayagataki iMatai ni iSauvou ka VakaivolaTAKI NA KENA IVAKADINADINA! … e dua na ivakarau ka rawa ni yacova na $1,000 ki na $1,000,000 ena 24 Veivula. Tomana tiko na wiliwili


text:
Lavetaki ni komipiuta ni app
Ivakasala:Kevaka e sega ni rawa ni o lavetaka na faile iMamaroroi ni, Tovolea mo vakayagataka eso tale na browers.
Indicators, EAs, VeivolaIvakarau ni vakatovotovo walega, EAs, Veivola ena liveforexsignal.com ena nomu akaude ni demo.
Ivakatakilakila ni Forex vutina
Forex Duality ni lavelavetaki
TrendProfiteer lavetaki
IWasewase
- Binary digidigi
- Forex taumada
- Forex Brokers
- Forex kila
- Forex ni ivakatakilakila
- Forex ivakatakilakila ni sikinala
- Forex na vakadidike vakamisini
- Forex vutina saikolaji
- Parokaramu ni Forex vutina
- Forex vutina ni ivakarau
- MT4 Forex ivakatakilakila, EAs, Scprits
- MT5 Forex ivakatakilakila, EAs, Scprits
- Ivakatakilakila ni saumi & Veiqaravi ena initaneti
IvakatakilakilaATR ivakatakilakila Binary digidigi Bollinger ivau Bollinger ivau ivakatakilakila CCI ivakatakilakila ilavo vutina demo akaude divergence ivakatakilakila EA Kenadau dauvakasala maqusa Veisau tani makete ni veisau tani forex forex broker Forex Brokers makete forex forex itukutuku forex robot Forex ni ivakatakilakila forex Initaneti forex ni iwalewale forex trader forex traders forex vutina forex vutina ni ivakatakilakila Parokaramu ni Forex vutina forex na iwalewale vutina Forex vutina ni ivakarau forex vutina Ivakatakilakila e cake MACD ivakatakilakila MA ivakatakilakila Tosoi ni ivakatakilakila vakatautauvata MT4 isau ivakatakilakila RSI ivakatakilakila Vakatetei ni ivakatakilakila Stochastic ivakatakilakila makete ni ivotavota tarova na yali vaqara vakadidike vakamisini vutina IVola ivakatakilakila ZigZag ivakatakilakila
1000pip dautaravale lavetaka
Vakasaqara na noda mata
Vakadewa
Ivakamacala
Digitaka na Veivakarautaki ni Veivakarautaki ni Forex
Akaivi ni itoka: vakadidike vakamisini
How To Trade With Forex Trading Charts?
Many forex traders will use both the fundamental and the technical analysis. They do chart the historical trends but still pay close attention to cultural, political and economic indicators of a region. They at times use charts and other techniques in checking the relation between currency fluctuations and political climate. Ia, even the most erudite technical analysis software has limitations. Any trader must get ready to take the risks involved and invest their money for a long term basis. Tomana tiko na wiliwili
Biu ena Forex kila Vakalutuki Forex Trading Charts, vakadidike taumada, vakadidike vakamisini Biuta e dua na vakasama
Vulica mo Rawa ilavo ena Bisinisi ni Forex
Taumada, e rua tiko na iwalewale – yavutaki ena lawa kei na tamata cakacaka. Na kena e liu e veiqaravi vei ira na dausaqaqara kila ka vinaka duadua. O ira na dauvolivoli sega ni ra kila era sa vinaka cake ena nodra vakayagataka na veitaratara ni tamata yadua, me rawa kina ni yaga vua e dua na dauvakasala. Tomana tiko na wiliwili
Biu ena Forex taumada Vakalutuki Bisinisi ni Forex, vakadidike vakamisini Biuta e dua na vakasama
Laurai na Veika Vuni ki na Rawa-Ka ena iSolisoli ni iSolisoli
O ira yadua era vakayagataka na vakadidike vakamisini era vakamuria na vakasama e lekaleka ruarua- kei na ivakarau ni veigauna balavu e rawa ni vakadeitaki ka vakayaco-ka me veivuke ena vakatulewa me baleta na icurucuru kei na veituvatuva ni curu. Tomana tiko na wiliwili
Vakadinadina ni Veisoli Maketi o Vladimir – iTukutuku ni Forex
Sarava e dua na Forex Pro Qaqa Ena Solia Vei Iko na "iYau Taukeni Vakaitaukei" Forex, Commodities and Inter-Market Analysis Complete With KEY Trade Calls and Specific Targets Tomana tiko na wiliwili


text:
ITALANOA 59
Na Vuna e Dro Kina o Tevita
NI VAKAMATEI Kolaiaci oti o Tevita, sa qai kauti koya yani vei Saula na turaganivalu ni Isireli o Apineri. E marautaki Tevita vakalevu o Saula mani lesi koya me dua na turaganivalu ni nona mataivalu. E kauti koya tale ga me lai tiko ena vale ni tui.
Dua na gauna emuri nira lesu mai na valuti ira na kai Filisitia, era seretaka sara na yalewa: ‘Sa mokuta e lewe udolu o Saula, ia e tini na udolu o Tevita.’ Oqo e vakavuna me vuvu kina o Saula, ni sa dokai vakalevu o Tevita qai vakalailai ga o koya. Ia e sega ni bau vuvu na luve i Saula o Jonacani. Erau dau veilomani vakalevu kei Tevita. Erau sa qai veiyalayalati ni rau na veitokani tiko ga.
O Tevita e matai sara ena qiri api, qai dau taleitaka o Saula na ivakatagi e dau qiria. Ia dua na siga e cakava o Saula e dua na ivakarau torosobu. E vu tiko ga mai na nona vuvutaki Tevita. Ena gauna e qiri api tiko kina o Tevita, a qai taura mai na nona moto o Saula qai cokai koya yani. E kaya: ‘Au na cokai Tevita me coba ena lalaga!’ Ia e leve o Tevita qai calati koya. Dua tale na gauna emuri a calati Tevita tale ga na moto i Saula. Sa kila sara ga o koya me na qaqarauni.
O nanuma na yalayala i Saula ni na soli luvena yalewa me wati koya e vakamatei Kolaiaci? A qai tukuna tale vei Tevita ni na rawa ga ni vakawatitaki Maikali na luvena, ke vakamatei ira mada e liu e 100 na kai Filisitia. Vakasamataka mada oqori! E nuitaka o Saula nira na vakamatei Tevita na kai Filisitia, ia e dreve nona inaki. Sa qai soli luvena yalewa o Saula me wati Tevita.
Ena dua na siga sa kaya o Saula vei Jonacani kei ira kece na nona dauveiqaravi ni vinakata me na vakamatei Tevita. E mani kaya vei tamana o Jonacani: ‘Kua ni vakamavoataki koya, e sega ni cakava vei iko e dua na ka ca, e dau vukei iko ga. O a marautaka mada ga nona bole mate me vakamatei Kolaiaci.’
E rogoci luvena o Saula, qai yalataka ni na sega ni vakamatei Tevita. A lesu tale mai o Tevita me mai veiqaravi ena vale i Saula. Ena dua tale na siga ni vakatagi tiko o Tevita, se baci cokataka na nona moto o Saula. A leve ga o Tevita qai coba na moto i lalaga. Oqo sa ikatolu ni gauna! Sa kila sara ga e keri o Tevita ni dodonu me dro!
Ena bogi tiko ga oya, a lesu o Tevita i nona vale. Ia a talai ira yani e so na tagane o Saula mera vakamatei koya. Ni kila o Maikali na inaki i tamana sa qai kaya vei watina: ‘Ke o sega ni dro ena bogi nikua, o na mate.’ Ena bogi tiko ga oya a vukei Tevita sara me curu ina dua na katubaleka me dro kina. E rauta ni vitu na yabaki nona veidroyaki voli o Tevita mai vei Saula.