text:
ERA TAQAYA NA GONE ENA VUKU NI MATE – UNEUNE – AFGHAN
Written by Atu Kurumudu on June 24, 2022
Vakaraitaka e dua na vuniwai mai Afghanistan ni levu na gone era mai leqa ena uneune ena siga vukelulu eda sa qai mai vakanadakuya.
Rauta ni 1,000 vakacaca na lewenivanua era mai leqa ena uneune ka salavata kei na tau bi ni uca. Levu era mai leqa , e buluti ira ga na qele kei na vale ena uneune kaukauwa oqo ka rauta 6.1 na magnititude.
Vakaraitaka e dua na marama mai valenibula mai na yasana o Paktika ni sa mai vakayalia e 19 na leweni nona vuvale ni ratou mai leqa talega.
Tukuna nai soqosoqo na Taliban ni se tomani tiko ga qo na kena vakasokomuni na kedra i wiliwili kei na nodra vukei na lewenivanua.
Vakaraitaka na gusu ni vosa ni Taliban ni dredre tiko na nodra yacova e so na vanua mai kea ena kena sega ni vakadrodroi vinaka tiko nodra gaunisala ni veitaratara ena mona livaliva.
E mai vakacacani na nodra valenibula ka ratou vakarautaka na United Nations na kakana kei na veivuke vei ira na lewenivanua.
Source :BBC


c: text/html

text:
VAKATOTOMURIA NODRA VAKABAUTA | TIMOCI
“Luvequ Lomani Qai Gone Yalodina ena Turaga”
E TAUBALE yani vakamalua e gaunisala o Timoci ni sa biubiu mai vale, e rai vakanamata ena cakacaka sa tu e matana. E rau liu toka vua na nona itokani, rau qai muria na vanua e kila vinaka o Timoci. Sa biu mai na koro o Lisitira, e toka ena dua na delana lailai ena buca. E matadredredre o Timoci ni vakananumi tinana kei buna, erau sakitaki koya rau qai sega ni via vakaraitaka nodrau luluvu ni rau vakaraici koya tiko mai. Vakacava, ena rai lesu me yaloyalo vei rau ena iotioti ni gauna?
E raikivi wasoma o Paula vei Timoci, e matadredredre vua me vakayaloqaqataki koya kina. E kila ni se madua tiko o Timoci, ia e marau ni raica na gu ni lomana. Se itabagone ga o Timoci, de dua se qai sivi toka na yabaki ruasagavulu, qai dau dokai Paula e lomani koya tale ga vakalevu. E muria tiko na turaga yaloqaqa qai yalodina qo o Timoci ena dua na ilakolako balavu ena yawa sara mai vale. Rau na taubale, vodo waqa, levu tale ga na veika dredre rau na sotava. E sega ni kila o Timoci se na raica tale nona vale se sega.
Na cava e via cakava kina na cakacaka qo na cauravou gone o Timoci? Ena vakalougatataki vakacava ena nona vakuai koya? Ena rawa ni uqeta vakacava na noda vakabauta na ivakaraitaki ni nona vakabauta o Timoci?
“NI O SE GONE DRAMIDRAMI”
Kaya mada nida a tiko ena gauna oya ena rua se tolu na yabaki ni se bera ni gole o Timoci—ni tiko ena tauni o Lisitira. E tauni lailai makawa qai tu vagalala, ra qai to na wai ena kena veibuca. De ra kila na vosa vaKirisi na tiko e kea, ia era vosataka na vosa ni vanua e kilai me Likeonia. Dua na siga e ue na tauni qo o Lisitira. Rau tadu yani kina e rua na lotu vaKarisito daukaulotu, o Paula kei na nona itokani o Panapasa ni rau biubiu mai Ikoniona, e dua na koro levu e toka voleka ga. Ni rau vunau tiko ena vanua era tu kina vakalevu na lewenivanua, e raica sara o Paula e dua na turaga lokiloki e laurai vua na vakabauta dina. E cakamana o Paula qai vakabulai koya!—Cakacaka 14:5-10.
E levu na lewe i Lisitira era dau vakabauta na itukuni ena vanua qori me baleti ira na kalou era dau lakovi ira yani ena veiyabaki sa sivi, nira vakalecaleca ra qai vukici ira mera tamata. Era kilalecavi Paula gona me o Eremesi kei Panapasa me o Seusi! E dredre dina vei rau na turaga yalomalumalumu qo me rau tarovi ira na lewenivanua mera kua ni vakacaboisoro vei rau.—Cakacaka 14:11-18.
Ia eso era sega ni vakabauta ni rau kalou me vaka e dau rogoci tu ena itukuni, era vakabauta ni rau lako dina yani ena dua na inaki. Dua vei ira o Unaisi na marama Jiu e watina e dua na turaga ni Kirisi * e sega ni vakabauta, vaka kina na tinana o Loi. Rau taleitaka na vakarorogo vei Paula kei Panapasa na veitinani qo. Sa qai yaco mai na itukutuku era rai vakanamata tiko kina na Jiu yalodina—nona tadu mai na Mesaia kei na nona vakayacora e levu na parofisai e volai me baleti koya ena iVolatabu!
Vakasamataka mada nona uqeti o Timoci ena veisiko i Paula. A vakavulici o Timoci ni “se gone dramidrami” me taleitaka na Vosa ni Kalou ena iVolatabu vakaIperiu. (2 Timoci 3:15) Me vakataki tinana ga kei buna, e raica ni rau tukuna tiko na ka dina me baleta na Mesaia o Paula kei Panapasa. Vakasamataka tale ga na turaga lokiloki e vakabula o Paula. Ni tubu cake tiko o Timoci, levu na gauna e rairai raica na turaga qori ena gaunisala e Lisitira. Ia qo sa raica sara ga e matana o Timoci ena imatai ni gauna ni sa taubale na turaga qori! Sa rauta ga me ratou lotu vaKarisito kina o Unaisi, o Loi kei Timoci. E levu na ka era rawa ni vulica nikua vei Loi kei Unaisi na itubutubu, vaka kina na tukadra kei na budra na lalai. Vakacava, o rawa ni ivakaraitaki vinaka mo veiuqeti vei ira?
“VAKARARAWATAKI MADA VAKALEVU”
Era rairai marau o ira na qai tisaipeli lotu vaKarisito e Lisitira nira vulica na inuinui e vakalougatataki ira kina o Jisu. Ia era vulica tale ga ni sega ni ka rawarawa nodra mai tisaipeli. Era gole yani i tauni na Jiu dauveitusaqati kaukaua ni Ikoniona kei Anitioki, ra qai uqeti ira na lewe i Lisitira mera saqati Paula kei Panapasa. Sega ni dede, era lakovi Paula sara yani e dua na ilala voravora ra qai vakaviriki koya. E lau vakavica vua na vatu, mani lutu kina. Ra qai yarataki koya ena taudaku ni koro me biu matemate tu kina.—Cakacaka 14:19.
Ia era lako yani vei Paula na tisaipeli e Lisitira ra qai yavokiti koya. Dua na ka nodra marau ni yavala, e duri qai lesu tale yani ena doudou e Lisitira! Rau biubiu ena siga tarava kei Panapasa ina tauni o Tapi me rau tomana kina na vunau. Ni rau veivakatisaipelitaki oti e kea, rau doudou ni bolea na veika vakarerevaki me rau lesu i Lisitira. Na kena inaki? Me rau “vakayaloqaqataki ira na tisaipeli,” volaitukutukutaki tale ga ni rau “vakauqeti ira mera dei tiko ga ena vakabauta.” Vakasamataka na nona vakarorogo vinaka tiko na cauravou o Timoci, e waqa na matana ni rogoca nodrau vakavulica o Paula kei Panapasa vei ira na lotu vaKarisito ni talei cake na veika se bera mai ni vakatauvatani kei na ka dredre e sotavi tiko ena gauna oya. Erau kaya kina: “Eda na vakararawataki mada vakalevu, eda na qai curu ina Matanitu ni Kalou.”—Cakacaka 14:20-22.
E raica sara ga o Timoci na veika e tukuni qori ena bula i Paula, ni vosota ena yaloqaqa na veivakacacani me vunautaka ga kina na itukutuku vinaka. E kila o Timoci ke vakatotomuria na ivakaraitaki i Paula era na saqati koya na lewe i Lisitira, wili kina o tamana. Ia e sega ni vakalaiva qori o Timoci me vakalatilati ena nona vakatulewa me qarava na Kalou. Levu na itabagone nikua era vakataki Timoci. Era yalomatua nira qara na itokani e dei nodra vakabauta, era vu ni veiuqeti, ra qai dau veivakayaloqaqataki. Era sega ni vakalaiva na veitusaqati me vagolei ira tani mai na qarava na Kalou!
“E ROGO VINAKA O KOYA VEI IRA NA VEITACINI”
Me vaka sa tukuni oti mai, e qai veisiko tale yani o Paula ni oti e rua se tolu na yabaki. Raitayaloyalotaka mada nodratou marau na vuvale i Timoci ena nona sa yaco yani, tomani koya tiko yani ena gauna qori o Sailasa. E dua tale ga na gauna marautaki vei Paula. E raica na veika sa yaco ena sore ni ka dina a tea e Lisitira. Rau yalewa lotu vaKarisito yalodina o Loi kei luvena, e dokai rau tale ga o Paula ni ‘sega ni veivakaisini nodrau vakabauta.’ (2 Timoci 1:5) Ia vakacava o Timoci?
E mai kila o Paula ni sa matua sara o Timoci mai na gauna a veisiko yani kina e liu. E “rogo vinaka o koya vei ira na veitacini,” e Lisitira vaka kina e Ikoniona, rauta ni 32 na kilomita ena vuaicake. (Cakacaka 16:2) Cava e rogo vinaka kina o Timoci?
E vakavulici Timoci ena “iVolatabu” o tinana kei buna ni se “gone dramidrami,” ra qai okati kina na ivakasala yaga e momona me baleti ira na itabagone. (2 Timoci 3:15) Qo e dua na kena ivakaraitaki: “Mo nanuma na Dauveibuli Cecere ena nomu gauna vakaitabagone.” (Dauvunau 12:1) Na gauna sa lotu vaKarisito kina o Timoci e raica vakabibi na vosa qori. E kila ni sala uasivi ga me nanuma kina na Dauveibuli Cecere oya me vunautaka na itukutuku vinaka me baleta na Luve ni Kalou, o Karisito. E vulica tale ga o Timoci me kua ni dau mamadua ni dau vakavuna nona sega ni doudou na tukuna vei ira eso tale na itukutuku vinaka me baleti Jisu Karisito.
Era raica tale ga na tagane era veiliutaki tiko ena ivavakoso na toso nei Timoci. Era taleitaka nona toso kei na nona dau veiuqeti vei ira na kena vo. E bibi sara ni raici Timoci tiko mai o Jiova. E uqeta na Kalou eso na parofisai me volai baleti koya—de okati kina na itavi ena colata ena dua na siga ena levu na ivavakoso. Ni veisiko gona yani o Paula e raica ni rawa ni dua na itokani vinaka me rau salavata tu ena cakacaka vakadaukaulotu o Timoci. Era duavata kina na ilawalawa qase e Lisitira. Era tabaki koya gona e ligadra, me vakaraitaka ni sa lesi ena dua na itavi bibi vua na Kalou, o Jiova.—1 Timoci 1:18; 4:14.
Ena rairai qoroqoro qai yalomalumalumu o Timoci ena itavi levu e nuitaki qo vua. E tu vakarau me gole kina. * E sega ni vakabauta o tamana, ia na cava na nona rai me baleta na ilesilesi vou qo i luvena me daukaulotu? A rairai duatani na ka e lalawataka vua ena veisiga se bera mai. Vakacava o tinana kei buna? Erau na sakitaki koya, rau qai sega ni via vakaraitaka ni rau kauaitaka tale ga nona bula? Qori na ka ga e dau yaco.
Na ka ga e vakadeitaki oya ni qai lako o Timoci. Na mataka e vakamacalataki mai ena itekitekivu ni ulutaga qo e baleta sara tiko ga nona sa gole vata kei Paula ena cakacaka vakadaukaulotu. Ni sa biubiu mai Lisitira, na rorogo kece ni qereqere kei na veikarasi e butuka e kila kina o koya ni sa gole tiko ena dua na ilakolako e vou vua, sa na yawa tale ga mai vale. Dede toka nodratou taubale, ratou qai yaco e Ikoniona na le tolu qo. E vakaraica matua o Timoci nodrau vakasavuya o Paula kei Sailasa na vakatulewa vou mai na ilawalawa dauvakatulewa e Jerusalemi, rau qai saga me rau uqeta na nodra vakabauta na lotu vaKarisito e Ikoniona. (Cakacaka 16:4, 5) Ia se qai kena itekitekivu ga qori.
Ni ratou sikova oti na ivavakoso era tiko e Kalatia, ratou biuta sara na gaunisala rabailevu era taya na kai Roma me ratou taubaletaka e vica vata na drau na kilomita me ratou takosova na vanua rabaraba kei Firijia, me ratou liu ina vualiku oti qai dewa yani ena yasayasa vakara. Ni ratou muria tiko ga na veidusimaki ni yalo tabu ratou lako sara i Tiroa, ratou vodo waqa me ratou soko i Masitonia. (Cakacaka 16:6-12) Ena gauna qori sa raica votu o Paula na yaga kei Timoci. E biuti koya sara kei Sailasa me rau tiko e Peria. (Cakacaka 17:14) A talai Timoci duadua mada ga e Cesalonaika. E vakatotomuria ga o Timoci na ivakaraitaki a dau vakadikeva matua me uqeti ira kina na lotu vaKarisito yalodina e kea.—1 Cesalonaika 3:1-3.
A qai vola o Paula me baleti Timoci: “Niu sega tale ni kila e dua ena qarava vinaka na ka e baleti kemuni me vakataki koya.” (Filipai 2:20) E sega ni vakasauri ga e tukuni na veika qori baleti Timoci. E gumatuataka nona cakacaka, e yalomalumalumu ni qarava nona itavi qai yalodina ni vosota na ituvaki dredre. E dua dina na ivakaraitaki vakasakiti vei ira na itabagone nikua! Kua vakadua ni guilecava ni na vakatau sara tiko ga na kemu irogorogo ena ka o cakava. Ke o se itabagone, e rawa ni vinaka na kemu irogorogo ni o vakaliuci Jiova na Kalou, o dau yalovinaka qai veidokai.
“SAGA SARA MO YACO TOTOLO MAI VEI AU”
E sivia na 14 na yabaki nona cakacaka tiko o Timoci kei na nona itokani na yapositolo o Paula. E levu na veika dredre rau sotava, rau marautaka vata tale ga e levu na ka. (2 Korinica 11:24-27) Dua mada ga na gauna a vesu o Timoci ena vuku ni nona vakabauta. (Iperiu 13:23) E lomani ira qai kauaitaki ira na mataveitacini era lotu vaKarisito o Timoci me vakataki Paula ga. E vola kina vua o Paula: “Niu nanuma mai na wainimatamu.” (2 Timoci 1:4) Kena irairai ni dau “tagi vata kei ira era tagi” o Timoci me vaka ga e dau cakava o Paula, me vakaraitaka nona kauai mera rawa ni uqeti ra qai vakacegui. (Roma 12:15) Meda dau cakava tale mada ga qori!
E qai dua na ivakatawa vaKarisito gugumatua e ivakaraitaki vinaka o Timoci. E lesi koya o Paula me sikovi ira na ivavakoso, me uqeti ira qai veivakayaloqaqataki. E vakacolati koya tale ga ena itavi me lesi ira na tagane era rawata na ivakatagedegede mera qase ni ivavakoso se dauveiqaravi.—1 Timoci 5:22.
E taleitaki Timoci vakalevu o Paula, e vakasalataka na cauravou qo, e uqeti koya tale ga vakayalololoma me vaka ga e cakava e dua na tama vua na luvena. E uqeti Timoci me vakayagataka vinaka na nona isolisoli vakayalo, me toso qai tubu tiko ga vakayalo. (1 Timoci 4:15, 16) E vakasalataki koya me kua ni vakalaiva nona bula vakaitabagone se nona dau mamadua me tarova nona dei ena ka dina. (1 Timoci 1:3; 4:6, 7, 11, 12) Bau vakasalataki koya sara ga o Paula ena veika me baleta na nona tauvimate, kena rairai ni dau mosimosi na ketena.—1 Timoci 5:23.
Yaco na gauna me kila o Paula ni sa vakarau cava nona bula, ni na vakamatei. E qai vakauta vei Timoci na iotioti ni nona ivola uqeti vakalou. E veiuqeti dina na ka e tukuna: “Saga sara mo yaco totolo mai vei au.” (2 Timoci 4:9) E dau lomani Timoci o Paula; e tukuna “ni luvequ lomani qai gone yalodina ena Turaga.” (1 Korinica 4:17) Sa rauta me vinakata o Paula me tiko e yasana na nona itokani ena gauna e vakarau mate kina! Eda na rawa ni taroga, ‘Vakacava o yau, era dau qarai au na tamata nira vinakata na veivakacegui ena gauna era sotava kina na veika dredre?’
Vakacava, rau qai sota o Paula kei Timoci? Eda sega ni kila na kena isau. Na ka ga eda kila ni dau veivakacegui, veivakayaloqaqataki vei Paula kei ira na so tale. E laurai sara ga ena bula i Timoci na ibalebale ni yacana, “Koya e Rokova na Kalou.” E vakasakiti dina na nona ivakaraitaki ni vakabauta, e yaga meda muria kece na gone kei na qase.
^ para. 9 Raica na ulutaga “O Bau Kila” ena ilavelave qo.
^ para. 20 A tu vakarau mada ga o Timoci me cili ke vinakata o Paula. E sega ni kena inaki qo ni dodonu ga me cili ni sa mai lotu vaKarisito, ia e sega ni vinakata o Paula ni gauna me rau vunau kina ra qai vakalewa na Jiu ni o Timoci e sega ni Jiu na tamana.—Cakacaka 16:3.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rawa ni Qaravi Vakavuniwai na Lotu vaKarisito?
Me Download
Kena iSau Vakaivolatabu
Io. E tukuna o Jisu ni rawa nira qara na nona imuri na veiqaravi vakavuniwai ena gauna e cavuta kina “e sega ni yaga na vuniwai vei ira na bula vinaka, e yaga ga vei ira na tauvimate.” (Maciu 9:12) Na iVolatabu e sega ni ivola vakavuniwai, ia na kena ivakavuvuli e yaga vei ira na via vakamarautaka na Kalou.
Qo e vica na taro mo vaqaqa
1. Vakacava, au kila na veiqaravi vakavuniwai e vakaturi? E veivakasalataki na iVolatabu meda qara na itukutuku nuitaki, meda kua ni “na vosa kece.”—Vosa Vakaibalebale 14:15.
2. Vakacava, meu taroga tale e rua se tolu na vuniwai? E yaga dina ni “levu na daunivakasala,” vakabibi ke leqataki na kemu ituvaki.—Vosa Vakaibalebale 15:22.
3. Vakacava na veiqaravi qo, ena beci kina na ivakaro vakaiVolatabu “me tabu . . . na dra”?—Cakacaka 15:20.
4. E vauci ena veiqaravi qo na qaravi tevoro? E vakacala na iVolatabu na “qaravi tevoro.” (Kalatia 5:19-21) Mo kila ke vauci kina na qaravi tevoro, vakasamataka mada e vica na taro qo:
Vakacava o koya e veiqaravi, e kilai me dau vakatevoro?
Vakacava, e yavutaki na ka e cakava ena kena vakabauti ni qori e mate baubau, se vu ena nodra cudru na qase (se kalou vu), se vu mai na vakadraunikau?
Vakacava na kena vakarautaki na wainimate kei na kena vakayagataki, e cabori eso na kena isoro, cavuti eso na vosa me vakamanamanataki kina, se so tale na ka va ya?
5. Au leqataka vakasivia na kequ mate? E veivakasalataki na iVolatabu: “Me kilai na nomuni yalorawarawa vei ira na tamata kece ga.” (Filipai 4:5) Ni o yalorawarawa o na vakasamataka “na veika era bibi sara,” me vaka na veika vakayalo.—Filipai 1:10; Maciu 5:3.


text:
3
1 Sa vinariperai pa varikorapaedia ri koari pu toka nia sa tatamana te Saula, meke koari pu toka nia sa tatamana te Devita si gelenaena hola. Totoso ṉiṉira lalanana sa kalina te Devita, si malohoro lalanana tugo sa kalina te Saula.
Sari na Tuna e Devita
2 Sipu koa pa Heboroni se Devita si ari ka onomo sari na tuna koreo, Amanoni si na tuna koreo kenuna, sapu va podo nia sa koe Ahinoami sa barikaleqe pa Zezireli. 3 Vina rua si Sileabi, sa tuna e Abiqeli, sa nabokona e Nebalo pa Kameli. Abusalamu d si vina ṉeta sa tuna e Ma'aka, sa tuna vineki e Talamai sa baṉara pa popoa Qesura. 4 Adonaeza si vina made sapu sa tuna e Haqiti, meke e Sepatia, si vina lima, sa tuna e Abitali. 5 Vina onomo si Itureami, tinana sa si e Eqala.
Karovo La pa Kalina te Devita se Abana
6 Sipu korapa la sa vinaripera pa varikorapadi ri kalina te Devita meke sa qeto minate sapu toka nia sa tutina e Saula, si ṉiṉira lalanana se Abana holani sari na tie varitokae pa binaṉara te Saula.
7
Keke rane si va potu nia Isiboseti sa tuna e Saula koe Abana sapu puta turaṉia*
sa sa barikaleqe pinausu tanisa tamana, pozana e Rizipa tuna vineki e Aia. 8
Ta ṉaziri sisigiti se Abana meke zama, “Balabala ia goi sapu osonia rau se Saula, gua? Na lopu e Ziuda si toka nia rau. Tatasana gua tu podalae luli va hitehitekia rau se Saula sa tamamu, meke sari tasina koreo, na nana baere. Meke ele toka nigo rau pude lopu va kilasigo e Devita, ba pa rane ṉinoroi si va potu nau goi sa barikaleqe sana! 9-10
Ele va tatara nia tu e Zihova koe Devita sapu kaqu vagi pania sa sa binaṉara koe Saula meke sari na tutina, meke kaqu tava baṉara hobe se Devita koari na butubutu pa popoa Izireli meke pa Ziuda, podalae pa keke kali kukuru popoa, meke kamo la gua pa vinabetona.*
Ego, mani seke va mate pani au e Tamasa si rau, be lopu va gorevura ia rau sapu gua asa!” 11 Matagutu hola nia Isiboseti se Abana, ke namu lopu kulu si asa.
12 Garunu la tie palepaleke inavoso koe Devita se Abana, sapu korapa koatu pa Heboroni pa totoso asa, pude tozi va avoso nia, “Esei si kote baṉara nia sa popoa hie? Mada tavetia sa vinariva egoi, meke kote toka nigo rau pude vagi karovia sa doduruna sa popoa Izireli pa mua kinopu.”
13
“Leana!” gua se Devita. “Kote tavetia rau sa vinariva egoi pa keke ginugua mo. Kaqu turaṉa pule mae nia goi se Maekolo sa tuna vineki e Saula, totoso mae dogorau goi.” 14
Meke garunu lani tugo e Devita sari nana tie paleke inavoso koe Isiboseti pude tozi nia sapu guahe, “Va pule mae ia se Maekolo sa qua barikaleqe. Holu nia keke gogoto kapu tie Pilisitia rau si asa meke haba ia!”* 15
Ke turaṉa taloa nia e Isiboseti se Maekolo koe Palitieli sa nana palabatu sapu sa tuna e Laisi. 16
Kabo ene lulia Palitieli se Maekolo meke kamo la gua tu pa vasileana pa popoa Bahurimi. Ba sipu zama ia e Abana pude pule gua, si kekere pule pa popoa si asa.
17 La koari na tie tuturaṉa tadi na tie Izireli se Abana meke zama koarini si asa, “Ele seunae hola sapu aqania gamu se Devita pude na mia baṉara. 18 Kamahire mo sa totoso. Balabala ia gua sapu zama nia e Zihova, ‘Kaqu tavetavete nia Rau sa qua nabulu sapu se Devita, pude harupi sari na tie Izireli koari na tie Pilisitia, meke koari doduru dia votivotiki kana pule!’ ” 19 Zama tugo koari tiena sa butubutu te Benisimane se Abana meke tiqe hola la tozi nia sa se Devita pa Heboroni gua sapu va egoa rina tie pa popoa Izireli meke pa butubutu te Benisimane pude tavetia.
20 Sipu kamo mae pa Heboroni koe Devita se Abana meke sari ka hiokona puta nana tie, si tavete poni inevaṉa e Devita si arini. 21 Tozi nia Abana se Devita, “Maqu la mo kamahire meke la varigara maeni koa goi na qua baṉara sari doduru butubutu Izireli. Kote va egoa mo rini pude na dia baṉara si goi, meke tiqe kote boka evaṉia goi gua sapu mizia goi, meke kote kopu beto nia goi sa doduruna sa popoa.” Va egoa Devita meke tiqe va sarea sa se Abana meke garunu pule nia sa si asa pa binule.
Tava Mate se Abana
22 Lopu seunae si kamo pule mae pa vinaripera se Zoabi meke sari kaiqa tie varipera te Devita, moatadi sari likakalae sapu paleke pule maeni rini koari na dia kana. Ele taluarae koe Devita pa Heboroni se Abana, sina ele va sarea sa meke garunu pule nia sa pa binule si asa. 23 Sipu mae kamo se Zoabi meke sari na tie varipera te Devita, si avoso nia rini sapu mae koe baṉara Devita se Abana, meke ele tava sare meke ta garunu pule pa binule si asa. 24 Ke la zama koasa baṉara si asa, “Na sa si tavetia goi? Mae se Abana koa goi, venagua ke va pule gunia tu goi sana sia? 25 Sapu mae nia sa si pude mae sekesekei nigo meke hata vurani sari doduru ginugua pu taveti goi meke sari doduru mua rinizu.”
26 Sipu taluarae se Zoabi koe Devita si garunu tie paleke inavoso si asa pude la turaṉa pule mae nia se Abana, kamoa rini koasa berukehe pa Saera meke turaṉa pule mae nia rini, ba lopu hite gilania Devita sapu gua asa. 27 Sipu kamo pule mae pa Heboroni se Abana, si turaṉa vata kale la gua nia Zoabi koasa sasada bara, pude mani vivinei koasa telena gua, ba sipu ene tata mae se Abana si hovaia sa tiana. Ke tava mate se Abana sina va matea sa se Asahele sa tasina, gua. 28 Meke sipu avoso nia e Devita sapu mate se Abana, si zama si asa, “Gilania Nana e Zihova sapu sa qua binaṉara meke arau si via koasa vina matena e Abana. 29 Mani ta gorei nia e Zoabi meke sari doduru nana tatamana sa vina kilasana. Koari doduru sinage kaiqa rina tie koasa nana tatamana si kaqu razai na tubu, popoqu, meke koele, babe mate pa vinaripera, na loke gedi ginani na gua.” 30 Koasa linipuna mo sapu va matea e Abana pa vinaripera pa Qibione se Asahele, si va matea ri Zoabi e Abisai se Abana.
Ta Pomunae se Abana
31 Ke zama ia Devita se Zoabi meke sari nana tie varipera pude sira rikati dia poko, va sage poko baika, meke pude kaboa se Abana totoso ene va kenue ri kasa koasa vinaripomunae. Meke e Devita sa baṉara si ene lulia mudina sa tomate. 32 Ta pomunae pa Heboroni se Abana, meke kabo va ululae pa lovu sa baṉara, meke gua tugo sari doduru tie. 33 Kera nia e Devita sa kinera lukalukana hie la koe Abana,
“Na venagua tu ke mate guana tie duviduvili se Abana?
34 Lopu ta pusi sari limana,
lopu ta pusi sari nenena,
mate guana keke tie sapu tava mate hoboro koasa tie kaleana.”
Meke kabo pule tugo sari na tie.
35 Beto sapu gua asa si mae ososo nia rina tie se Devita pude hena ginani sipu korapa rane nana sa popoa, ba vekoa sa si keke vina tatara ṉiṉirana, “Mani va mate au e Tamasa si rau be hena ia rau si keke vasi ginani sipu lopu ele hokoto sa rane!” 36 Avosia ri doduru tie sapu gua asa meke qetu nia rini. Doduru ginugua sapu taveti sa baṉara si qetu betoni rini. 37 Doduru tie te Devita, meke sari doduru tie pa popoa Izireli si va hinokara betoa rini sapu lopu somana nia e Devita sa vina matena e Abana. 38 Zamai sa baṉara sari nana tie nomadi, “Gilania gamu sapu koasa rane hie si mate si keke koimata ṉiṉirana pa Izireli? 39 Ta vizataqu tu koe Tamasa si rau pude na baṉara, ba lopu ṉiṉira koasa rane ṉinoroi. Ṉiṉira hola nau ri tuna koreo e Zeruia si rau. Lopu boka hukatia rau sa dia tinavete kaleana hie. Mani va kilasi e Zihova sari tie kaleadi hire.”


text:
WASE RUASAGAVULUKATOLU
E Vulica Vua na Turaga me Dauveivosoti
1. Na cava na gauna ca duadua vei Pita?
ENA sega ni guilecava rawa o Pita na gauna a raici Jisu kina. E raica beka ni rarawataka se cati koya o Jisu ena ka e cakava? Eda sega ni vakadeitaka qori, na ka ga e tukuna na iVolatabu ni a “vuki na Turaga qai rai yani vei Pita.” (Luke 22:61) Na rai oya, e kidava kina o Pita na nona cala. E cakava sara ga na ka a parofisaitaka o Jisu ni na cakitaka nona Turaga, a bataka qori o Pita ni na sega ni cakava. Qo e dua na malumalumu levu a cakava o Pita, rairai e gauna ca duadua ena nona bula.
2. Na cava e vulica o Pita, ena yaga vakacava vei keda qori?
2 Na ituvaki e yaco oya e sega ni yalolailai kina o Pita. Ni turaga vakabauta, se tiko na gauna me vakavinakataka kina nona bula vakayalo qai vulica na veivosoti a vakatavulica o Jisu. Ena yaga tale ga meda vulica qori, meda raica mada se vulica vakacava o Pita na ivakavuvuli bibi qo.
Levu na ka me Vulica
3, 4. (a) Na cava e taroga vei Jisu o Pita, na cava e rairai nanuma o Pita? (b) E vakaraitaka vakacava o Jisu ni sa tiko vei Pita na mataqali yalo sa takalevu tu ena gauna oya?
3 Ena ono na vula yani eliu ena taoni o Kapenaumi, e torovi Jisu o Pita qai taroga: “Turaga, me valavala ca vakavica vei au na taciqu meu na vosoti koya tiko ga? Me vakavitu?” E nanuma o Pita ni sa donu tiko na ka e cakava. Nira vakavulica na iliuliu ni lotu ena gauna oya mera veivosoti ga vakatolu! Ia e sauma o Jisu: “Me kua ni vakavitu, ia me vakavitusagavulukavitu.”—Maciu 18:21, 22.
4 E tukuna tiko o Jisu me wilika o Pita na levu ni cala e caka vua? Sega. Ni tukuna me 77 na vitu e kena ibalebale ni sega ni yalani noda rawa ni veivosoti. (1 Kor. 13:4, 5) E vakaraitaka o Jisu ni sa tiko vei Pita na domoqa kei na yalo e sega ni veivosoti sa takalevu ena gauna ya, e vaka mera vola tiko ena dua na ivola na cala kece e caka vei ira. Ia e rabailevu na veivosoti vakalou.—Wilika 1 Joni 1:7-9.
5. Na gauna cava eda qai kila kina na bibi ni veivosoti?
5 E sega ni veiba kei Jisu o Pita. Vakacava, e tara na lomana na ivakavuvuli i Jisu? Ena so na gauna eda qai kila na bibi ni veivosoti nida gadreva dina meda vosoti. Meda raica tale mada na veika e yaco ni bera na mate i Jisu. Ena gauna dredre qori, levu na ka e cakava o Pita e vinakati kina na veivosoti ni nona Turaga.
Gadrevi Vakalevu na Veivosoti
6. Na cava e cakava o Pita ni via vakavulici ratou nona tisaipeli o Jisu ena yalomalumalumu, na cava e qai cakava o Jisu?
6 Na yakavi bibi duadua—na iotioti ni bogi ni nona bula e vuravura o Jisu. Ia se levu tale na ka e via vakatavulica o Jisu vei ratou nona yapositolo me vaka na yalomalumalumu. E vakaraitaka qori ni vuya na yavadratou nona yapositolo, na cakacaka lolovira ni bobula. E lomatarotarotaka mada ga o Pita na ka e cakava o Jisu. E sega tale ga ni vinakata me vui na yavana. E qai kaya vei Jisu me kua ni vuya ga na yavana me vuya tale ga na ligana kei na uluna! A sega ni cudru o Jisu, e vakamacalataka ga na bibi ni ka e cakava kei na kena ibalebale.—Joni 13:1-17.
7, 8. (a) E vakatovolea vakacava o Pita na yalovosovoso i Jisu? (b) E vakaraitaka tiko ga vakacava o Jisu na yalovinaka kei yalo ni veivosoti?
7 Sega ni dede mai na gauna qori baci vakatovolea o Pita na yalovosovoso i Jisu. Eratou tekivu veibataka na nona yapositolo se o cei e levu duadua vei ratou. E laurai tale ga vei Pita na ivalavala vakamadua e dau matau vei keda, na dokadoka. Ia a vakadodonutaki ratou vakayalololoma o Jisu, qai vakacaucautaka na ka vinaka ratou cakava, ena nodratou yalodina tiko ga vua na nodratou Turaga. E parofisaitaka tale ga ni ratou na biuti koya. E kaya o Pita ni na tiko ga kei Jisu veitalia ke rau mate vata. Ia a parofisaitaka o Jisu ni na cakitaki nona Turaga vakatolu o Pita ena bogi tiko ga ya ni bera ni tagi vakarua na toa. E sega wale ga ni vakalasuya na ka e tukuna o Jisu, a sakitaka ni na yalodina tiko ga ke ratou mani tarabe na vo ni tisaipeli!—Maciu 26:31-35; Mari. 14:27-31; Luke 22:24-28; Joni 13:36-38.
8 Vakacava, e cudruvi Pita o Jisu? Ena gauna dredre kece qori e raica tiko ga na ka vinaka ratou cakava nona yapositolo. E kila ni na cakitaki koya o Pita, ia e tukuna: “Au sa masulaki iko oti me kua ni malumalumu nomu vakabauta; o iko, ni o sa veivutuni, mo vakaukauataki ira na tacimu.” (Luke 22:32) E nuitaki Pita o Jisu ni na vinaka tale nona bula vakayalo qai tomana nona veiqaravi ena yalodina. Sa bau ivakaraitaki vinaka dina ni veivosoti!
9, 10. (a) Na cava me vakadodonutaki kina o Pita ena were o Kecisemani? (b) Na cava eda vakasamataka ena ka e cakava o Pita?
9 Ena were o Kecisemani e gadrevi me vakadodonutaki vakavica o Pita. A kerei Pita, Jemesa, kei Joni o Jisu me ratou yadra tiko ni lai masu. E rarawa na lomai Jisu qai gadreva na veitokoni, ia eratou moce tiko ga o Pita kei na vo ni tisaipeli. E tukuna o Jisu na vosa qo ena nona veinanumi kei na nona veivosoti: “E gu na yalo, ia e malumalumu na yago.”—Mari. 14:32-41.
10 Sega ni dede, e basika sara e dua na ilala levu era tauri cina, era vakaiyaragi tale ga ena iseleiwau kei na iwau. E vinakati sara ga eke me ratou qaqarauni qai lewamatau. Ia baci yalototolo o Pita, e ucuna nona iseleiwau qai taya na daligai Maliko, na nona dauveiqaravi na bete levu. E vakadodonutaki Pita vakamalua o Jisu, tara na daligai Maliko mani vinaka tale, qai vakamacalataka e dua na ivakavuvuli era muria tiko na nona imuri me yacova mai nikua, ena nodra sega ni valavala kaukaua. (Maciu 26:47-55; Luke 22:47-51; Joni 18:10, 11) Levu sara na cala e cakava o Pita ena gadrevi kina na veivosoti ni nona Turaga. Eda na rairai nanuma ena ka e cakava ya o Pita nida “dau tarabe kece.” (Wilika Jemesa 3:2.) O cei e sega ni gadreva na veivosoti ni Kalou e veisiga? E sega ni oti ga e keri na ka e cakava o Pita, e ca sara na ka e qai cakava emuri.
Malumalumu Levu i Pita
11, 12. (a) E vakaraitaka vakacava o Pita na yaloqaqa ni sa vesu o Jisu? (b) E sega vakacava ni dina o Pita ena ka e yalataka ni na vakayacora?
11 E tukuna o Jisu vei ira na ilala levu era vaqaqara yani, ke oni vaqarai au ni laivi ira noqu tisaipeli mera lako. E sega ni cakava rawa e dua na ka o Pita nira sa vesuki Jisu na ilala oya. Mani dro o Pita kei ratou na vo ni yapositolo.
12 Kena rairai ni rau a lai cegu o Pita kei Joni volekata na vale nei Ananaiasa na Bete Levu eliu, na imatai ni vanua e lai vakatarogi kina o Jisu. Ni sa kau tale o Jisu rau muri “koya tiko ga yani vakayawa” o Pita kei Joni. (Maciu 26:58; Joni 18:12, 13) E sega ni rerere o Pita. E vinakati vua me yaloqaqa ni muri ira na ilala qori nira vakaiyaragi tu. A vakamavoataka e dua vei ira. Ena ituvaki kece qori e sega ga ni vakaraitaka o Pita na mataqali loloma e tukuna voli, oya me mate vata kei na nona Turaga.—Mari. 14:31.
13. Na cava na sala vinaka duadua meda muri Karisito kina?
13 E levu tale ga nikua era vakataki Pita era muri Karisito toka ga “vakayawa” mera kua ni kilai. E muri a qai vola o Pita, ni rawa ga nida imuri i Karisito ke da muri koya sara vakavoleka, vakadamurimuria na ka kece e cakava, se mani cava e yacovi keda.—Wilika 1 Pita 2:21.
14. Na cava e cakava tiko o Pita ena bogi ni veilewai tiko o Jisu?
14 Na nona lako vunivuni o Pita e yaco sara yani ena dua na matamata ni dua na vale vakaitamera e Jerusalemi. Oya na vale i Kaiafa na bete levu, e vutuniyau qai rogo. Na vale va qori e vakabai wavoki, e vakamatamata tale ga. Ni yaco yani e matamata o Pita, e sega ni vakatarai me curu i loma. Sa tiko rawa e loma o Joni qai kerea na ivakatawa ni matamata me vakacurumi Pita. Kena irairai ni sega ni tiko vata kei Joni o Pita, se saga me curu i loma me lai duri vata kei na nona Turaga. E tiko ga kei ira na dauveiqaravi ena raranivale, ra tatalai toka ena buka, ra qai vakaraici ira na beitaki Jisu, eso era lasutaka na ka baleti koya e lomanivale.—Mari. 14:54-57; Joni 18:15, 16, 18.
15, 16. Vakamacalataka se a vakayacori vakacava na parofisai i Jisu me baleta nona cakitaki vakatolu.
15 Ena rarama ni buka e qai raici Pita vinaka na yalewa e vakacurumi koya mai loma. E kilai koya, qai tukuna: “O iko tale ga o dau tiko vata kei Jisu na kai Kalili!” Ena nona kidacala, e tukuna o Pita ni sega ni kilai Jisu—se na ka e tukuna tiko na yalewa ya. E lai duri ena yasa ni matamata ni saga me kua ni kilai, ia a raici koya e dua tale na yalewa qai tukuna: “Na tamata qo e dau tiko vata kei Jisu na kai Nasareci.” E bubului o Pita: “Au sega ni kilai koya!” (Maciu 26:69-72; Mari. 14:66-68) Kena irairai a rogoca na tagi ni toa o Pita ena ikarua ni nona cakitaki Jisu, ia ena levu ni ka e yaco wavoliti koya e sega ni kidava totolo kina na vosa i Jisu ena vica ga na aua sa oti.
16 Ni oti ga vakalailai, se baci via vunitaki koya tale o Pita. E torovi Pita sara e dua na ilala era duri tu ena rara, dua vei ira qori na wekai Maliko na dauveiqaravi a vakamavoataka o Pita. E kaya: “Au raici iko sara ga mai na iteitei seu lasu?” E saga vakaukaua o Pita me vakacalai ira. E bubului qai bolea me totogitaki ke lasu. Ni tukuna oti ga na vosa qori, a tagi sara na toa —na ikarua ni gauna e rogoca kina o Pita na tagi ni toa.—Joni 18:26, 27; Mari. 14:71, 72.
17, 18. (a) Na cava e yacovi Pita ni kila na torosobu ni cala e cakava vua na nona Turaga? (b) Na cava e rairai vakasamataka o Pita?
17 Se qai curu yani na varada e vakanamata ina rara o Jisu. Ena gauna vata qori e sota sara na matana kei Pita. E kila kina o Pita na torosobu ni cala e cakava vua nona Turaga. E biubiu sara ga o Pita ena ca ni lomana. E muria yani na gaunisala ena siti ena rarama ni dromu ni vula. Ena levu ni nona luluvu e tonawanawa na matana, qai tabalaka na tagi ena levu ni nona rarawa.—Mari. 14:72; Luke 22:61, 62.
18 Ni dua e vakasamataka na bibi ni cala e cakava, e rawarawa sara me nanuma ni na sega ni vosoti. E rairai vakasamataka tale ga qori o Pita. Vakacava ena vosoti o koya?
E Vosoti o Pita?
19. Na cava e rairai vakasamataka o Pita ena cala a cakava, eda kila vakacava ni sega ni yalolailai o koya?
19 Eda sega ni kila rawa na levu ni nona rarawa o Pita ni kida na mataka kei na veika e yaco ena siga oya. Sa na wacava nona via vakadodonutaka na ka e cakava ni sa mate o Jisu! Dua na ka na nona rarawa ni vakasamataka na ka e cakava vua nona Turaga ena iotioti ni nona bula e vuravura. E dina ni rarawa vakalevu, ia a sega ni yalolailai. Eda kila qori ni tukuni ena kena itukutuku ni sega ni dede sa soqoni vata tale kei ira nona itokani. (Luke 24:33) Sa macala ga ni ratou a veivutunitaka kece na yapositolo na ka e yaco ena iotioti ni bogi oya, ia eratou veivakayaloqaqataki ga.
20. Na cava eda vulica vei Pita ena nona vakatulewa vakayalomatua?
20 Eda rawa ni kaya, ni a vakatulewa vakayalomatua o Pita. Ni bale e dua na dauveiqaravi ni Kalou se sikalutu, me kua ni vakayalolailaitaki koya na nona cala, ia e bibi duadua me vakadodonutaka tale na nona sala. (Wilika Vosa Vakaibalebale 24:16.) Ni lomabibi o Pita e vakaraitaka tiko ga na vakabauta dina ni sosoqoni vata kei ira na tacina vakayalo. Ni dua e rarawa se veivutunitaka na ka e cakava ena rerevaki ke tawasei koya tani vei ira tale eso. (Vkai. 18:1) E ka vakayalomatua me veimaliwai tiko ga kei ira na nona itokani era vakabauta vata me rawa ni qarava tiko ga kina na Kalou.—Iper. 10:24, 25.
21. Na itukutuku cava a rogoca o Pita ni tiko vata kei ira na tacina vakayalo?
21 Ni tiko vata kei ira na tacina vakayalo, a rogoca kina o Pita na itukutuku vakurabui ni sa yali na yagoi Jisu mai na ibulubulu. Rau cici kei Joni ena vanua a bulu kina o Jisu. E yaco i liu o Joni ni gone vei rau. A raica ni dola tu na ibulubulu, ia e lomalomarua. Ia o Pita, ena levu ni nona wacegucegu e curu ga i loma qai raica ni sa lala na ibulubulu!—Joni 20:3-9.
22. E seavu vakacava na rarawa kei na vakatitiqa i Pita?
22 E vakabauta o Pita ni sa vakaturi o Jisu? Sega. Nira tukuna mada ga na yalewa ni a rairai vei ira na agilosi ra qai tukuna ni sa vakaturi o Jisu, a sega tiko ga ni vakabauta. (Luke 23:55–24:11) Ni oti na siga oya, sa seavu na rarawa kei na vakatitiqa i Pita. Sa dua na kabula kaukaua vakayalo o Jisu! A rairai vei ratou nona yapositolo. Ia ni bera ya a cakava taumada e dua na ka. Eratou tukuna na yapositolo ena siga oya: “Sa vakaturi dina na Turaga, a vakaraitaki koya vei Saimoni!” (Luke 24:34) E vola tale ga na yapositolo o Paula na veika vakasakiti a yaco ni “rairai [o Jisu] vei Kifa qai tarava vei iratou na le tinikarua.” (1 Kor. 15:5) E rua na yaca e kacivi kina o Pita, Kifa, kei Saimoni. Ena gauna e tiko taudua kina o Pita, a rairai vua o Jisu.
Levu na ka e cakava o Pita e vinakati kina na veivosoti ni nona Turaga, ia o cei e sega ni gadreva na veivosoti e veisiga?
23. Na cava mera vakasamataki Pita kina na lotu vaKarisito nikua era rawai ena ivalavala ca bibi?
23 E sega ni tukuna na iVolatabu na ka e yaco ena nodrau sota ya. E rawa ga nida vakasamataka na marau i Pita ni sa bula tale nona Turaga, a rawa vua me vakaraitaka nona lomabibi kei na nona veivutuni. E sega tale ni dua na ka e vinakata o Pita, me vosoti ga. Sega ni vakabekataki ni a vosoti koya vakayalololoma o Jisu. Ke dua na lotu vaKarisito nikua e rawai ena ivalavala ca, e vinaka me vakasamataka na ivakaraitaki i Pita. Me kua ni nanuma ni sa sega ni vosoti koya rawa na Kalou. E vakadamurimuri Tamana vinaka o Jisu ni ‘dau veivosoti vakalevu.’—Aisea 55:7.
So Tale na iVakadinadina ni Veivosoti
24, 25. (a) Vakamacalataka na ituvaki ena bogi e siwa kina o Pita ena Wasa o Kalili. (b) E tarai Pita vakacava na cakamana i Jisu?
24 E tukuna vei ratou nona yapositolo o Jisu me ratou waraki koya mai Kalili. Nira yaco e kea, a vakatulewataka sara o Pita me lai qoli ena Wasa o Kalili. Mani ratou tomani koya eso tale. Sa tu tale qo o Pita ena wasawasa e dau qoli kina eliu. E sega ni vou vua na sodrega ni waqa, veitubuyaki ni ua kei na lawa e taura tiko. E drava nodratou qoli ena bogi oya.—Maciu 26:32; Joni 21:1-3.
25 Ni sa kida na mataka, eratou rogoca e dua e kacivaka mai matasawa me ratou balata nodratou lawa ena yasa ni waqa adua. Ni ratou yavia nodratou lawa e coko tu kina e 153 na ika! E kila sara ga o Pita na domoi cei ya. E lade i wai qai qalo i vanua. E tavuna tu eso na ika e matasawa o Jisu qai solia vei ratou. Ia e kauaitaki Pita vakalevu.—Joni 21:4-14.
26, 27. (a) Na cava e via vakadeitaka vakatolu o Jisu vei Pita? (b) E vakadinadinataka vakacava o Jisu ni sa vosoti Pita?
26 E tarogi Pita se lomani cei, na nona Turaga ‘se na ka era tu ya’—e dusia tiko o Jisu na ika. Na cava ena lomana cake o Pita, na qoli se o Jisu? Ni cakitaki nona Turaga vakatolu o Pita, e tarogi koya vakatolu o Jisu e matadra nona itokani me ivakadei ni nona lomani koya. Sa qai tukuna vua o Jisu me vakaraitaka na loloma ya ena nona vakaliuca na veiqaravi tabu me vakania qai vakatawa na qelenisipi i Karisito, o ira nona imuri yalodina.—Luke 22:32; Joni 21:15-17.
27 E vakadeitaka o Jisu ni se yaga tiko ga vua kei Tamana nona veiqaravi o Pita. Ena vakaitavi o Pita ena dua na ilesilesi bibi ena ivavakoso e liutaka o Karisito. Qori na ivakadinadina levu ni nona veivosoti o Jisu! Na yalololoma qori e uqeti Pita vakalevu, e veisautaki koya tale ga.
28. E vakaraitaka vakacava o Pita ni toka donu vua na yaca oya?
28 E qarava ena yalodina nona itavi o Pita ena vicavata na yabaki. E muria na ivakaro i Jisu ni bera ni mate, me vakaukauataki ira na tacina. A cakacaka ena yalololoma kei na vosota o Pita ena nodra vakatawani kei na nodra vakani vakayalo na imuri i Jisu. E toka donu sara ga vua na turaga o Saimoni na yaca a vakatokai koya kina o Jisu—Pita se Vatu—ena nona dei, kaukaua, kei na nona dau uqeta na caka vinaka ena ivavakoso. E kune e levu na ivakadinadina ni nona veivakauqeti qori ena rua na ivola i Pita ena iVolatabu. E laurai ena ivola qori ni sega ni guilecava o Pita na lesoni a vakavulica o Jisu me baleta na veivosoti.—Wilika 1 Pita 3:8, 9; 4:8.
29. Eda na vakadamurimuria vakacava na vakabauta i Pita kei na yalololoma ni nona Turaga?
29 Meda vulica tale ga qori. Ena levu ni noda cala, vakacava eda dau kerea e veisiga na veivosoti ni Kalou? Eda ciqoma na veivosoti qori qai vakabauta ni rawa ni vakavinakataki keda? Eda dau vosoti ira tale ga eda veimaliwai vata? Ke vakakina, eda na vakadamurimuria na vakabauta i Pita—kei na yalololoma ni nona Turaga.


text:
Soniwai
Na soniwai kena tiko e dua na yago wai ka drodro tu e dela ni wai ena loma ni imocemoce kei na baqe ni dua na vakayagataka. Na drodro ni dua na soniwai e liutaki mai na tolu na wai ivakasala e dela, subdelena na wai kei na qelewai. Na wai ni subdelena kei na wai sa dau veiveisau vakalevu ena loma ni ucalutu. Na qelewai, ena yasana kadua, e tiko kina e dua na cau tudei ka dau lewai vakalevu cake ena ivakarau balavu ni suasua. E kovuta tu na vu ni vosa, subdelena kei na qelewai vakayagataki ka sauma na geological, geomorphological, hydrological kei na.


text:
Akeai
2 Ena ikavitu ni vula ena ika21 ni siga ni vula, e vosa o Jiova vei Akeai+ na parofita, e kaya, 2 “Yalovinaka, mo tarogi Serupepeli+ na luvei Salacieli na kovana e Juta,+ o Josua+ na luvei Jiosataki+ na bete levu, kei ira na vo ni lewenivanua: 3 ‘O cei vei kemuni na vo tiko qo e raica na lagilagi ni vale* qo e liu?+ E vakacava na kena irairai vei kemuni ena gauna qo? E ka wale e matamuni ni vakatauvatani kei na kena e liu?’+
4 “‘Ia qo mo kaukaua Serupepeli,’ e kaya o Jiova, ‘mo kaukaua Josua na luvei Jiosataki na bete levu.’
“‘Moni kaukaua tale ga na lewenivanua kece,’+ e kaya o Jiova, ‘moni cakacaka.’
“‘Niu tiko vata kei kemuni,’+ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.* 5 ‘Moni nanuma na ka au yalataka vei kemuni ena gauna oni biuti Ijipita+ mai kina, ni tiko vata kei kemuni na yaloqu.*+ Ni kua ni rere.’”+
6 “Qo na ka e tukuna o Jiova ni lewe vuqa, ‘Ia vakadua tale, sa voleka sara, au na kurea na lomalagi, na vuravura, na wasawasa kei na vanua mamaca.’+
7 “‘Au na kurea na veimatanitu kece, era na qai yaco mai+ na veika talei* ni veimatanitu kece, au na vakasinaita na vale qo ena lagilagi,’+ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.
8 “‘E noqu na siliva, e noqu na koula,’ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.
9 “‘Ena levu sara na lagilagi ni vale qo mai na kena e liu,’+ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.
“‘Au na solia na vakacegu ena vanua qo,’+ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.”
10 Ena ika24 ni siga ena ikaciwa ni vula, ena ikarua ni yabaki nei Taraiasi, e vosa o Jiova vei Akeai+ na parofita, e kaya: 11 “Qo na ka e kaya o Jiova ni lewe vuqa, ‘Yalovinaka, tarogi ira na bete me baleta na lawa:+ 12 “Ke dua e kauta tiko na lewe ni manumanu me isoro tabu ena ilobi ni nona isulu qai tara na nona isulu na madrai se sitiu se waini se waiwai se dua tale na mataqali kakana, ena savasava tiko ga?”’”
Era sauma na bete: “Sega!”
13 E taroga tale o Akeai: “Ke dua e sega ni savasava ni tara na yago* mate qai tara na ka kece qo, ena sega ni savasava?”+
Era sauma na bete: “Ena sega ni savasava.”
14 E mani kaya o Akeai: “‘Era va tu qori na tamata qo, e va tale ga qori na matanitu qo e mataqu,’ e kaya o Jiova, ‘e va tu qori na cakacaka kece ni ligadra, na ka kece era cabora e kea e sega ni savasava.’
15 “‘Yalovinaka, moni tugana e lomamuni* na ka qo nikua me lako yani: Ni bera ni veitaqataqai na vatu ena valenisoro i Jiova,+ 16 a vakacava tu ena gauna oya? Ni lako yani e dua ina ibinibini covuata e dodonu me 20 na kena ivakarau, sa 10 ga, ni lako tale ga yani e dua ina ikeliniwaini me takiva e 50 na kena ivakarau, sa 20 ga.+ 17 Au yaviti kemuni, oya na cakacaka kece ni ligamuni, ena cagi katakata, ena malai ni kau,+ kei na ucaqereqere ia e sega ni dua vei kemuni me golevi au mai,’ e kaya o Jiova.
18 “‘Yalovinaka, moni tugana e lomamuni na ka qo nikua me lako yani, ena ika24 ni siga ena ikaciwa ni vula, mai na siga e vakadavori kina na yavu ni valenisoro i Jiova,+ moni tugana e lomamuni* na ka qo: 19 Se vo na sorenikau ena lololo?*+ Se bera ni vua na vaini, na vunilolo, na vunipomekaraneti, kei na vuniolive? Tekivu nikua au na vakalougatataki kemuni.’”+
20 E vosa vei Akeai o Jiova ena ikarua ni gauna ena ika24 ni siga ni vula,+ e kaya: 21 “Mo tukuna vei Serupepeli na kovana e Juta, ‘Au na kurea na lomalagi kei na vuravura.+ 22 Au na vakatoboicutaka na idabedabe vakaturaga ni veimatanitu, au na vakawabokotaka na nodra kaukaua na matanitu ena veivanua,+ au na vukica na nodra qiqi kei ira na vodoka, era na bale na ose kei ira na vodoka, o ira yadua ena iseleiwau nei tacidra.’”+
23 “‘Ena siga oya,’ e kaya o Jiova ni lewe vuqa, ‘au na kauti iko Serupepeli+ na noqu dauveiqaravi na luvei Salacieli,’+ e kaya o Jiova, ‘au na lesi iko mo vaka na mama ivakadei, ni o iko ga au digitaka,’ e kaya o Jiova ni lewe vuqa.”


text: 12 Mo nanuma na Dauveibuli Cecere ena nomu gauna vakaitabagone,+ ni bera ni yaco na gauna rarawa+ se toro mai na veiyabaki o na kaya kina: “Au sa sega ni taleitaka na ka qo,”2 ni bera ni buto na matanisiga, na rarama, na vula, kei na kalokalo,+ ni lesu mai na o ni bisa oti* na uca,3 ena siga era sautaninini kina na ivakatawa ni vale, era vakalairoro na tamata kaukaua, era sega ni qaqaqi na yalewa nira le vica ga, e buawa na matadra na marama era rai tiko e katubaleka,+4 ni sa sogo na katuba donuya na gaunisala, ni sa rogo lailai na iqaqi, ni vakayadrata e dua na tagi ni manumanuvuka qai rogo malumu na domodra na goneyalewa kece era lagasere.+5 E rerevaka tale ga o koya na vanua cecere, e rerevaka na gaunisala. Sa se na vuniamodi,+ sa yarataki koya na vodre, sa kacabote na vuata e vakavuna na viakana* ni lako tiko na tamata ina nona vale tudei,+ era veilakoyaki e gaunisala na dau tagiyaso,+6 ni bera ni tasere na dali siliva, me vurumemea na boulu koula, me kavoro na saqa ena mataniwai, me vurumemea na qiqi ni wai ena toevu.7 Sa qai suka ina qele na kuvuniqele+ me vaka e liu, e suka na icegu* vua na Kalou dina o koya e solia.+8 “E ka wale sara!” e kaya na dauvunau.+ “E ka wale na ka kece.”+9 E vuku na dauvunau, ia e vakavulici ira tiko ga na tamata ena ka e kila,+ e vakasamataka qai vaqaqa vakamatailalai me biuta vata* e levu na vosa vakaibalebale.+10 E saga na dauvunau me raica na vosa rogo vinaka,+ me vola tale ga na vosa donu, e dina.11 Na nodra vosa na vuku e vaka na matanimoto+ kei na nodra vosa kumuni e vaka na ivako e tuki vakavinaka, e solia mai e dua na ivakatawa.12 Ia e dua tale na ka mo nanuma tiko luvequ: E sega ni oti rawa na volai ni levu na ivola, e vakaoca na yago na levu ni gauna kei na igu e vakayagataki kina.+13 Qo na itinitini ni ka kece eda rogoca: Mo doka* na Kalou dina,+ mo muria nona ivakaro,+ ni qo na itavi taucoko ni tamata.+14 Ni na lewa na Kalou dina na cakacaka kece, wili kina na ka kece e caka lo, e vinaka se ca.+


text:
KUNEI E DUA TALE NA “VARIANT” VOU NI COVID-19 MAI AFERIKA.
Written by Maria Solomone on November 27, 2021
Nicola Sturgeon-I sevu ni Minisita mai Sikoteladi:photocredit:bbc
E Vakaraitakan o Nicole Sturgeon na i sevu ni minisita e Sikoteladi,ni sega ni dodonu me da kurabuitaka na kena sa laurai tale qo e dua na variant vou ni covid-19.
Na variant vou qo na B.1.1.529 strain e kainaki ni kaukauwa sara na gauna e tekivu mai kina,ia,e se sega sara ni kilai vakalevu sara.
Ia, ena gauna qo esa vakilai vakalevu sara tiko mai Aferika,ka ono na vanua mai Sauca Aferika sa ra vakasalataki kina mai Peritania me ra kua ni sikova,ka sa biu tale eso na lawa vou ni tauri vakatikitiki.
Eratou sa vakatoka na WOLRD HEALTH ORGANISATION na yaca ni variant vou qo na Omicron.
Ena gauna qo e levu sara na kisi e laurai mai Sauca Aferika,vaka kina mai Hong Kong,Botswana,Namibia,Israel ka vaka tale ga kina mai Belgium.
Vakarorogo tiko ga mai ena Vitifm 92fm,92.2fm,92.6fm
source:bbc


text:
Na Fiji Pine Limited a tauyavutaka noda Matanitu me sala ni vakatubu bisinisi ena noda delaniyavu, me vakayagataki talega kina na veitalasiga ena tei paini ni Karipea.
Na veipaini sa tauyavutaka na Fiji Pine ena veitalasiga e Vitilevu kei Vanualevu sa yacova na 23,866.7 na ekatea ena ika31 ni Tiseba 2017. Sa inaki ni Fiji Pine me na toso tikoga na tei paini, me dei tuga kina na cakacaka ni tei paini e noda vanua mai muri. E kena inaki talega me taqomaka na veivanua mareqeti (cultural sites), salavata kedra vueti na veivanua sa vakacacani.
Sa rawata na kabani na icovi ni Veikau Qaravi Vinaka (Well Managed Forest) ena ika28 ni Okotoba 2013. Na icovi qo na ivakadinadina ni sa yacova kece na kena itagede me vaka na maroroya na veikabula, yaga ena bula raraba, qai rawailavo.


text:
E VEISAUTAKA NA BULA NA IVOLATABU
Au Sikalutu ena Levu na Gauna, ia Au Sega ni Soro
SUCU: 1953
VANUA: OSITERELIA
KA E KILAI KINA: BOBULA INA IYALOYALO VAKASISILA
NOQU BULA E LIU:
A biubiu mai Jamani o tamaqu ena 1949 me toki i Ositerelia. E lai vaqara cakacaka e Victoria, dua na yasa i Ositerelia. Rau sota e kea kei tinaqu, rau vakamau sara. Au qai sucu ena 1953.
Oti ga e vica na yabaki, a vulica na iVolatabu kei ira na iVakadinadina i Jiova o tinaqu. Levu gona na ivakavuvuli vakaivolatabu au se kila ga mai na gauna au se gone kina. Ia e sevaka na lotu o tamaqu. Toso na gauna, sa rerevaki koya o noqu Na ena vuku ni nona itovo voravora kei na nona dau veivakarerei. A vulica tiko ga na iVolatabu o Na, qai marautaka vakalevu na ka e vulica. A qai dua tale na ganequ, e dau vakamacala vei keirau o Na ena gauna e yali kina mai vale o Ta. E dau vakamacalataka vei keirau na parataisi, kei na yaga ni neirau muria na ivakatagedegede ena iVolatabu.—Same 37:10, 29; Aisea 48:17.
Au biubiu mai vale niu yabaki 18 ni sa rui voravora o Ta. Au vakabauta na veika e vakavulici au kina o Na ena iVolatabu. Ia e sega ni tara na lomaqu, au sega ni muria kina. Au lai cakacaka ena dua na vanua ni keli koala, au vakamau tale ga niu yabaki 20. Gauna e sucu kina na imatai ni luvei keirau, au vakasamataka tale se cava sara mada e bibi ena noqu bula. Au kila ni na yaga ena neitou vuvale na ivakavuvuli vakaivolatabu, au mani vuli iVolatabu kei na dua na iVakadinadina i Jiova. Ia e sega ni taleitaka qori o watiqu. Dua na gauna niu vakarau gole ina nodra soqoni ni lotu na iVakadinadina i Jiova, sa vakamatatataka sara ga vei au o watiqu meu muduka noqu vuli iVolatabu seu biubiu mai vale. Au sega ni kila na cava meu cakava, au sa mani vakamalumalumu ga ina ka e vinakata. Au veivutunitaka na ka au cakava ya niu kila ni cala.
Na noqu bobula ina iyaloyalo vakasisila a tekivu mai vanua ni cakacaka. Au taleitaka na ka au dau raica, ena yasana adua e vakasisila tale vei au. Dua na ka na ora ni lomaqu. Au kila mai na veika au vulica ena dua na gauna ena iVolatabu ni cala na ka au cakava tiko. De dua ena totogitaki au kina na Kalou. Ia au sega ni muduka rawa na noqu sara iyaloyalo vakasisila ni sa tiki sara ga ni noqu bula. Au sa bobula kina.
Dua na gauna balavu e buawa tu kina vei au na ivakatagedegede a vakavulica o tinaqu. Na mawe ni veika ca au dau vakasamataka sa laurai sara ga ena noqu itovo. Au dau vosavosa ca, au taleitaka tale ga na veiwali ca. Au raica vakamamada na veiyacovi. Au se vakamau tu, ia au veibutakoci tale tiko ga. Toso na gauna, au sa sevaka qai vakasisilataka na veika au cakava voli.
A qai kavoro noqu bula vakawati, qori e gauna veilecayaki sara ga vei au. Au mani masu vei Jiova mai vu ni lomaqu. Oti e ruasagavulu na yabaki, au qai vulica tale na iVolatabu. Sa takali ena gauna qori o tamaqu, sa papitaiso tale ga o tinaqu me dua na iVakadinadina i Jiova.
VEISAUTAKI AU NA IVOLATABU:
Na noqu ivakarau ni bula sa veicalati sara ga kei na ivakatagedegede savasava ena iVolatabu. Au sa qai vakadeitaka meu cakava na veiveisau e gadrevi meu vakila kina na lomavakacegu e yalataki ena iVolatabu. Au muduka na noqu vosavosa ca, au saga tale ga meu lewa vinaka noqu cudru. Sa biu vakatikitiki noqu ivakarau ni bula vakasisila, au muduka na veimauilavo, na gunu sivia, kei na butako.
Era sega ni taura rawa na noqu itokani vakacakacaka na vuna au cakava kina na veiveisau levu ya. Tolu na yabaki nodra saga toka meu lesuva noqu ivakarau ni bula makawa. So na gauna au sikalutu tale ina veiba katakata kei na vosa ca. Era dau marau sara ga noqu itokani vakacakacaka ni yaco qori ra qai kaya: “Oi, nanumi ga sa veisau o Joe.” E mosimosi qai veivakayalolailaitaki dina na vosa va qori!
E sega ni caka rawa na iyaloyalo vakasisila ena noqu vanua ni cakacaka, na kena e laurai ena iyaya vakalivaliva kei na kena e tabaki. Era dau vakauta wavoki na noqu itokani vakacakacaka na itaba vakasisila ena kompiuta, me vaka ga au dau cakava tu e liu. Era vakadredretaka sara ga na noqu itokani vakacakacaka na noqu sasaga meu valuta noqu malumalumu. Au mani kere veivuke vua e vakavulici au tiko ena iVolatabu. E vakarogoci au vinaka niu talaucaka na lomaqu. Oti sa qai vakaraitaka vei au eso na tikinivolatabu ena vukei au. E uqeti au tale ga meu kerea tiko ga na veivuke i Jiova ena masu.—Same 119:37.
Au kerei ira na noqu itokani vakacakacaka ena dua na siga me keimami veivosaki mada. E le rua e nodrau malumalumu tiko na alakaolo, au mani tukuna me soli vei rau na bia. Era vosavosa na kena vo ra qai kaya ni sega ni dodonu ya baleta erau saga tiko na le rua me rau valuta na nodrau malumalumu. Au sa qai kaya vei ira ni ituvaki vata sara ga ya au tiko kina. Era sa qai kila ena siga ya noqu itokani vakacakacaka niu saga tiko meu valuta na noqu malumalumu. Era sega tale ni vakasaurarataki au meu lesuva noqu bula makawa.
Toso na gauna, au valuta rawa noqu malumalumu ena veivuke i Jiova. Au papitaiso ena 1999 meu dua na iVakadinadina i Jiova. Dua na ka noqu vakavinavinaka niu a vakayacora na veiveisau, au mai marautaka tu kina nikua na bula.
Au sa qai kila na vuna e sevaka kina o Jiova na veika au dau taleitaka tu e liu. Ni Tama dauloloma, a taqomaki au o Jiova mai na leqa au rawa ni sotava ena sara iyaloyalo vakasisila. Au vakadinadinataka na ka e tukuni ena Vosa Vakaibalebale 3:5, 6: “Mo nuitaki Jiova ena lomamu taucoko, mo kua ni vakararavi ena nomu yalomatua. Mo nanumi koya ena ka kece o cakava, ena vakadodonutaka na nomu ilakolako o koya.” E itataqomaki vei au na ivakatagedegede ena iVolatabu, e vuavuaivinaka tale ga kina na ka kece au cakava.—Same 1:1-3.
KENA YAGA:
Au dau beci au tu e liu ena vuku ni noqu ivakarau ni bula. Ia qo au sa lomavakacegu, au marautaka na bula niu kila sa vosoti au o Jiova qai tokoni au. Au vakamautaki Karolin ena yabaki 2000, e tautauvata na ka keirau vakabauta, e lomani Jiova tale ga. Sa vakilai ena neirau vuvale na vakacegu. Keirau kalougata dina ni keirau lewena e dua na vuvale era cavutu mai na veiyasa i vuravura na lewena, e savasava nodra itovo ra qai dau veilomani.


text:
RA TAROGA NA ITABAGONE
Bulibuli se Bula Vakaidewadewa?—Wase 3: Cava Meu Vakabauta Kina na Bulibuli?
“Ke o vakabauta na bulibuli, era na nanuma eso ni o lialia baleta ni o kabita tiko ga na vakabauta vagonegonea rau vakavulica nomu itubutubu, se vesumonataki iko o lotu.”—Jeanette.
O duavata kei na ka e vakamacalataka o Jeanette? Ke o duavata kina, o sa lomalomaruataka nomu vakabauta na bulibuli. E sega ni dua e vinakata me nanumi ni lialia. Na cava ena vukei iko?
Saqati na ka o vakabauta
1. Ke o vakabauta na bulibuli, era na nanuma eso ni o saqata na ka vakasaenisi.
“E kaya o noqu qasenivuli nira vucesa o ira na vakabauta na bulibuli nira sega ni vakamacalataka rawa na veika me baleta na vuravura.”—Maria.
Ka mo kila: O ira na tukuna qori era sega ni kila na kena dina. Rau vakabauta mada ga na Dauveibuli na saenitisi rogo o Galileo kei Isaac Newton. E sega ni veisaqasaqa na ka rau vakabauta kei na nodrau taleitaka na saenisi. Era vakadinadinataka tale ga qori eso na saenitisi nikua.
Tovolea qo: Taipataka na vosa “vakamacalataka na nona vakabauta” (kei na komalili) ena vanua vakarautaki ena Vale ni Vakatawa LAIBRI ENA INTERNET, o na raica kina na yacadra na vuniwai kei na saenitisi era vakabauta na bulibuli. Wilika na ka e vukei ira.
Ka e macala: Ni o vakabauta na bulibuli e sega ni kena ibalebale ni o saqata na ka vakasaenisi. Ia ni o vulica na kabuli e tu e vuravura ena vaqaqacotaka nomu vakabauta na bulibuli.—Roma 1:20.
2. Ke o vakabauta na itukutuku ni bulibuli ena iVolatabu, era na nanuma eso ni o viavia lotu.
“Levu era nanuma ni ka ni veiwali na kena vakabauti na bulibuli. Era nanuma ni italanoa na itukutuku ni bulibuli ena Vakatekivu.”—Jasmine.
Ka mo kila: Levu e dau cala nodra rai me baleta na bulibuli e volai ena iVolatabu. Kena ivakaraitaki, era tukuna eso era dau veibataka na bulibuli ni se qai buli wale ga qo na vuravura, se dua na siga ni bulibuli e 24 na aua. E sega ni duavata na iVolatabu na rai qori.
E kaya na Vakatekivu 1:1: “Ena ivakatekivu, e bulia na lomalagi kei na vuravura na Kalou.” E tokona qori na ivakadinadina vakasaenisi ni sa vica vata na bilioni na dede ni kena tu na vuravura.
Na vosa “siga” ena Vakatekivu e rawa ni dusia e dua na gauna balavu. Ena Vakatekivu 2:4, na vosa “siga” e dusia na ono na siga ni bulibuli.
Ka e macala: Na itukutuku ni bulibuli ena iVolatabu e lakolako vata kei na veika vakasaenisi.
Vakasamataka na ka o vakabauta
Nida vakabauta na bulibuli, e sega ni kena ibalebale nida “vakabauta vakamataboko.” E tiko na vuna vinaka eda vakabauta kina. Vakasamataka qo:
Na ka kece e wavoliti iko, e tiko o koya e bulia. Ni o raica na itaba, na waqavuka, se vale, o na kaya ni dua e bulia se tara. Na cava mo vakalecalecava kina qori ni o vakasamataka na yalokanimatada, na manumanuvuka ena maliwalala, se na Vuravura qo?
Vakasamataka mada: Era vakamurimuria na idinia na veikabula mera vakatorocaketaka na ka era bulia, ra qai vinakata meda vakacerecerea na ka era cakava. Vakacava, e donu meda vakacerecerea na tamata kei na nona cakacaka da qai vakalecalecava na Dauveibuli kei na ka e bulia?
iYaya ni vakekeli
O na rawa ni vaqaqacotaka nomu vakabauta na bulibuli ni o dikeva na veikabula.
Tovolea qo: Taipataka na vosa “bula vakaidewadewa se buli” (kei na komalili) ena vanua vakarautaki ena Vale ni Vakatawa LAIBRI ENA INTERNET. Digia eso na ulutaga o taleitaka ena Yadra! ena “Bula Vakaidewadewa se Buli?” Ena ulutaga yadua, vakamacalataka na ka o taleitaka ena kabula e volai kina. O vakadinadinataka vakacava ni tiko na Dauveibuli?
Vakekeli: Vakayagataka na brochure qo mo dikeva kina na ivakadinadina ni bulibuli.
Donu vinaka na vanua e toka kina na vuravura qai rawa kina na bula.—Raica na tabana e 4-10.
Levu na ka e bulia na tamata era raica mai na veikabula.—Raica na tabana e 11-17.
Na itukutuku ni bulibuli ena iVolatabu e lakolako vata kei na ka vakasaenisi.—Raica na tabana e 24-28.
-
The Origin of Life—Five Questions Worth Asking
Sega ni tekivu rawa na bula mai na dua na ka mate.—Raica na tabana e 4-7.
Rui vereverea na veikabula, sega ni rawa ni basika vakacalaka.—Raica na tabana e 8-12.
Na levu ni itukutuku me maroroi ena noda sela somidi (genetic code) e uasivia na misini vovou ni gauna qo.—Raica na tabana e 13-21.
Na kabula kece e sega ni vu mai na dua ga na ka. Na ka e kune ena kelikeli e vakaraitaka na nodra basika na veimataqali manumanu lelevu, sega ni nodra bula vakaidewadewa.—Raica na tabana e 22-29.
-
“Au vakabauta ni bula dina na Kalou niu raica na veikabula, na manumanu era tu e vuravura kei na tuvani vinaka ni kabuli mai lomalagi.”—Thomas.


text:
TOSO YAWA TIKO MAI NODA VANUA O TC CODY…IA MEDA KUA NI WELE NI NA VAKILAI TIKOGA NA TAU BI NI UCA KEI UALUVU ENA VICA NA SIGA QO.
Written by Maikeli Radua on January 10, 2022
Vakaraitaka na Acting Director ni Fiji Metereological Services o Terry Atalifo meda se qaqarauni tikoga ena gauna qo me baleta na tau bi ni uca kei na ualuvu.
Dodonu meda se qaqarauni tikoga ena gauna qo, tutuku marautaki ni sa via daumaka sara mai na draki ena so na vanua e Viti ka sa tekivu laurai mai o Adi Matanisiga ia meda kua sara ni wele ena gauna qo baleta na ualuvu kei na bi ni uca.
Vakaraitaka talega o Atalifo mo ni na namaka na voravora ni noda vei wasawasa veikemuni na dau soko.
Tukutuku marautakai ni sa toso yawa sara tiko mai ena noda vanua o TC CODY.
Kena i tukutuku matata rogoca mai ena Vitifm 92.2FM/92.6FM/92.0FM


text:
14 veiqaravi ni vakasaqaqara bisinisi ni waqavuka ena Gulfstream V, leqa tubukoso se iotioti ni miniti sa lala tu na yava me lisitaki ki na kabani ni veilakoyaki volekata ni macawa ena nomu lako ki na https://www.wysluxury.com/Location mo raica e loma na iyaloyalo.
Tale eso ni veiqaravi eda solia ni sa gauna ni nodra veilakoyaki na veiqaravi ni sala ni veilakoyaki ni cagi
Mid vakaitaukei ni levu ni jeti Charter
Bibi vakaitaukei jeti Charter vuka
Turboprop vakaitaukei jeti Charter
Lala yavaqu vakaitaukei jeti Charter
Isau ni vakaitaukei jeti Charter
Gulfstream V – Raici Vakararaba ni Kau Tani


text: 25 Qo tale ga na vosa vakaibalebale i Solomoni+ era lavetaka* na tamata nei Esekaia+ na tui Juta:2 E rogo na Kalou ni vunia na ka,+Era rogo na tui nira vaqaqa na ka.3 Me vaka na cecere ni lomalagi kei na titobu ni vuravura,E sega ni kilai vaka kina na lomadra na tui.4 Kauta tani na denikaukamea mai na siliva,Ena qai savasava vakadua.+5 Kauta tani na tamata ca e matana na tui,Ena qai vakataudeitaki na nona idabedabe vakaturaga ena ivalavala dodonu.+6 Mo kua ni dokai iko e matana na tui,+Mo kua ni tu ena nodra tikina na turaga,+7 E vinaka me tukuna vei iko, “Lako mai cake qo,”E ca ni vakamaduataki iko e matana na turaga.+8 Mo kua ni vakusakusa ni veilewai,Na cava o na cakava ena dua na gauna e muri ke vakamaduataki iko na wekamu?+9 Mo drau veivosakitaka kei na wekamu na nomu kisi,+Ia mo kua ni vakacila na itukutuku vuni e tukuni vei iko,*+10 Ena sega kina ni vakamaduataki iko o koya e vakarorogo tiko,O qai tukuna na itukutuku ca* ena sega ni vakasukai rawa mai.11 E vaka na yapolo koula ena iyaya* ceuti ena silivaNa vosa e tau ena gauna donu.+12 E vaka na saunidaliga koula kei na iukuuku koula savasavaNa veivunauci vuku vua na daliga rogo.+13 E vaka na batabata ni ucacevata ena siga ni tatamusukiNa italai e yalodina vei ira na talai koya,Ni vakaceguya na nona turaga.+14 E vaka na o kei na cagi e sega na kena ucaNa tamata e sakitaka na iloloma e sega ni soli vua.*+15 Na vosota e rawai kina na komada,Kei na yame malumu* e rawa ni musuka na sui.+16 Ke o raica na denioni, kania ga na ka e rauti iko,Ke o kania vakasivia, o na luaraka mai.+17 Mo kua ni lako wasoma ina vale ni kainomu,De o vakasosani koya qai cati iko.18 E vaka na iwau, na iseleiwau, kei na gasau gataNa ivakadinadina lasu e beitaka na wekana.+19 E vaka na bati ramusu se yavageraNa vakanuinui vua na tamata sega ni nuitaki* ena gauna ni leqa.20 Me vaka e dua e luvata na nona isulu ena siga batabataE vaka tale ga na viniqa e livi ena sotaO koya e lagasere vua e lomabibi.+21 Ke viakana na kemu meca,* solia vua na madrai me kania,Ke karamaca solia vua na wai me gunuva,+22 O sa binia tiko na qilaiso waqa e uluna,*+Ena saumi iko o Jiova.23 Na cagi na vualiku e kauta mai na uca bi,Kei na yame daukakase e vakavuna na matacudrucudru.+24 E vinaka na tiko ena tutu ni dokanivaleE ca na tiko kei na yalewa vakawati dauveiba* ena dua ga na vale.+25 E vaka na waibatabata vua* e ocaNa irogo vinaka mai na vanua yawa.+26 E vaka na mataniwai vuvu kei na toevu caNa tamata yalododonu e vakamalumalumu vua* na tamata ca.27 E sega ni vinaka me laukana vakalevu na denioni,+E sega tale ga ni vinaka na viavia rogo.+28 E vaka na koro e botei ni sega na kena bai,Na tamata e sega ni lewa vinaka na nona cudru.*+


text:
A1
Yavu ni Vakadewa iVolatabu
E volai taumada na iVolatabu ena vosa makawa vakaIperiu, vakaArame, kei na vosa vaKirisi. Nikua e vakarautaki taucoko se vakatikina ena sivia na 3,000 na vosa. Levu era wilika na iVolatabu era sega ni kila na vosa taumada e volai kina, era na qai kila nira wilika e dua na kena ivakadewa. Na yavu cava me muri ni vakadewataki na iVolatabu, e muri vakacava qo ena kena vakadewataki na Vakadewa ni Vuravura Vou?
Era kaya eso ni vakadewa vosa yadua ena rawarawa vua e wiliwili me kila vinaka na ibalebale ni ka e volai ena vosa taumada. Ia e sega ni dina ena levu na gauna. Qo eso na vuna:
Ena sega ni tautauvata na lawa ni rua na vosa, na iwiliwili ni vosa, kei na ituvatuva ni iyatuvosa. E vola e dua na parofesa ni vosa vakaIperiu, o S. R. Driver, ni “sega ni duidui wale ga na kena ituvatuva kei na kena yavu, e duidui tale ga . . . na ivakarau e buli kina na vakasama ena dua na iyatuvosa.” Ni duidui na vosa, e duidui tale ga na ivakarau ni vakasama. E tomana o Parofesa Driver, “E sega gona ni tautauvata na tuvai ni iyatuvosa ena dui vosa.”
E sega ni dua na vosa ena gauna qo me tautauvata vinaka sara kei na iwiliwili ni vosa kei na ituvatuva ni vosa vakaIperiu, vakaArame kei na vaKirisi e volai kina na iVolatabu. O koya gona, na vakadewa vosa yadua ni iVolatabu ena buawa, se na vakadewataka cala na kena ibalebale ena so na gauna.
Ena duidui na ibalebale ni vosa se matavosa ni laurai na ikotokoto e vakayagataki kina.
O koya e vakadewa e rawa ni vakadewataka yadua na vosa taumada ena so na vanua, ia me vakasamataki vakavinaka qo.
Qo eso na ivakaraitaki ni kena tauri cala na vakasama ena vakadewa vosa yadua:
E volai ena iVolatabu na vosa “moce” kei na “sa qai moce” me Maciu 28:13; Cakacaka 7:60, ivakamacala e ra) Ni volai na matavosa va qo ena ikotokoto e dusia na mate, era vakayagataka na dauvakadewa iVolatabu na vosa me vaka na ‘moce ni mate,’ mera kua ni veilecayaki kina na dauwiliwili ena gauna qo.—1 Korinica 7:39; 1 Cesalonaika 4:13; 2 Pita 3:4.dusia ruarua na moce kei na moce ni sa mate. (
E cavuta na yapositolo o Paula e dua na matavosa ena Efeso 4:14 e rawa ni vakadewataki ga vakadodonu me “viritaki na daisi ni tamata.” Na ivosavosa makawa qo e vakaibalebaletaka na nodra dau lawakitaki eso ni vakayagataki na daisi. Ena levu na vosa, e sega ni vakaibalebale ni vakadewataki vakadodonu na matavosa qo. E matata sara ni vakadewataki ga me “ilawaki ni tamata.”
Ena Roma 12:11 e volai kina e dua na matavosa vaKirisi, ni vakadewataki vakadodonu e kena ibalebale “me buebue na yalo.” Ia e sega ni vakavotuya na kena ibalebale e tiko ena vakavalagi, e vakadewataki gona ena iVolatabu qo me “uqeti kemuni ga na yalo tabu.”
Ena iVunau rogo nei Jisu ena Ulunivanua e tukuna kina e dua na matavosa e dau vakadewataki me “Sa kalougata ko ira sa yalomalumalumu.” (Maciu 5:3, Ai Volatabu) Ia ena levu na vosa, e buawa ni vakadewataki vakadodonu na matavosa qo. Ena so na gauna ni vakadewataki na vosa yadua, “ko ira sa yalomalumalumu” e rawa ni kena ibalebale ni sega ni tu vinaka nodra vakasama, se ra sega ni bulabula, era gogo. Ia e vakavulici ira na lewenivanua o Jisu ni vakatau nodra marau nira muria na veidusimaki ni Kalou, sega ni nodra vakaceguya na ka era gadreva vakayago. (Luke 6:20) Na matavosa me vaka “o ira na kauaitaka nodra bula vakayalo” se “o ira na kila ni bibi me dusimaki ira na Kalou” e dusia na ibalebale donu ni matavosa taumada.—Maciu 5:3; The New Testament in Modern English.
Ena levu na tikinivolatabu, na vosa vakaIperiu e vakadewataki me “vuvu” e salavata kei na ibalebale ni vosa vakavalagi, oya na nona cudruvaka e dua ni sega ni dina e dua erau veivolekati, se vuvutaka na ka era taukena eso. (Vosa Vakaibalebale 6:34; Aisea 11:13) Ia na vosa vakaIperiu vata ga qori e dusia tale ga na ka vinaka. Me kena ivakaraitaki, e rawa ni vakadewataki me “yalogu” i Jiova se nona gumatua me taqomaki ira nona dauveiqaravi, se ni vinakata “me qaravi duadua ga.” (Lako Yani 34:14; 2 Tui 19:31; Isikeli 5:13; Sakaraia 8:2) Rawa tale ga ni dusia nodra “yalogu” na dauveiqaravi yalodina ni Kalou kei na nodra sokalou, se nira ‘sega ni vakalaiva na itovo veibeci’ me caka vua.—Same 69:9; 119:139; Tiko Voli Mai na Lekutu 25:11.
Na vosa vakaIperiu e dau vakaibalebale ina liga ni tamata e levu tu na kena ibalebale. Ni vakatau ena ka e vakamacalataki tiko, e rawa ni vakadewataki me “lewa,” “lomasoli,” se “kaukaua.” (2 Samuela 8:3; 1 Tui 10:13; Vosa Vakaibalebale 18:21) E 40 vakacaca na ivakadewa ni vosa qo ena iVolatabu vakavalagi na Vakadewa ni Vuravura Vou.
Ni vakasamataki na tikina qo, e levu na ka e vauci ena vakadewa iVolatabu, e sega ni vakadewataki na vosa taumada ina dua ga na vosa ena gauna kece e basika kina. Me lewa vinaka o koya e vakadewa na vosa e digia me vakavotuya vinaka na vakasama ena vosa taumada. E vinakati tale ga me tuvana vinaka na iyatuvosa me muria na lawa ni vosa e vakadewa kina, me rawarawa na wilika.
Ia me kua ni sivia tale na kena vakamacalataki na ka e vakadewataki. Na daunivakadewa e vakalekalekataka nona vakadewa ni iVolatabu me salavata kei na ka ga e nanuma e rawa ni vakadewataka cala na kena ibalebale. Ena sala cava? O koya e vakadewa e rawa ni biuta nona vakasama me baleta na ka e nanuma ni ibalebale ni vosa taumada, se vakalutuka eso na tikina bibi e tiko ena vosa taumada. De rawarawa ni wiliki na iVolatabu e vakadewataki vakalekaleka, ia ena so na gauna ena dredre ni kila o koya e wiliwili na itukutuku dina.
E rawarawa sara ni moica nona cakacaka na daunivakadewa na ivakavuvuli e vakabauta. Me kena ivakaraitaki, e kaya na Maciu 7:13 ni “galala na sala e basika ina rusa.” Eso na daunivakadewa era vakayagataka na vosa “eli,” era sega ni vakayagataka na vosa vaKirisi e kena ibalebale dina na “rusa.” E rairai uqeti ira na ivakavuvuli era vakabauta.
Me vakasamataka tale ga o koya e vakadewa ni volai na iVolatabu ena vosa rawarawa, nodra vosa ni veisiga na lewenivanua, me vakataki ira na dauteitei, na ivakatawanisipi, kei ira na dauqoli. (Niemaia 8:8, 12; Cakacaka 4:13) O koya gona, na ivakadewa vinaka ni iVolatabu e matata na kena itukutuku vei ira na lewenivanua yalomalumalumu, se mani vakacava nodra isususu. E vakayagataki vakalevu na vosa e matata, e kilai levu, e kilai rawarawa tale ga, sega so na vosa e vakavudua nodra vakayagataka na lewenivanua.
Levu na dauvakadewa iVolatabu era bokoca vakatawadodonu na yaca ni Kalou o Jiova ena levu na ivakadewa ni gauna qo, ia e volai na yaca qori ena ivolavivigi makawa ni iVolatabu. (Raica na iKuri A4.) E levu na vakadewa e sosomitaka na yaca qori ena icavuti, me vaka “Turaga,” eso mada ga era saga me kua ni kilai ni tiko na yaca ni Kalou. Me kena ivakaraitaki, ena so na vakadewa, e volai na masu nei Jisu ena Joni 17:26: “Au vakatakilai kemuni vei iratou,” kei na Joni 17:6, “Au vakatakilai kemuni vei iratou oni solia vei au.” Ia na vakadewa donu ni masu nei Jisu me va qo: “Au sa vakatakila vei ratou na yacamuni” kei na “Au sa vakatakila na yacamuni vei ratou oni solia vei au.”
E volai ena ivakamacala taumada ni imatai ni iVolatabu vakavalagi ni Vakadewa ni Vuravura Vou: “Keitou sega ni vakadewataka vakalekaleka na iVolatabu. Neitou sasaga me vakadewataki vakavoleka na vosa taumada ke rogo matau ena vosa vakavalagi ni gauna qo, ia me kua ni lai buawa kina na vakasama e vakavotui.” E saga gona na Komiti ni Vakadewa iVolatabu na Vuravura Vou me lewa vinaka nona vakayagataka na vosa kei na matavosa e vakadewataka donu na vosa taumada, ia e sega ni vakayagataka na vosa ena dredre me wiliki se buawa kina na vakasama e sagai me vakavotui. Io, ena rawarawa ni wiliki na iVolatabu qai nuidei o koya e wilika ni vakadewataki donu na itukutuku e uqeta na Kalou.—1 Cesalonaika 2:13.


text:
E levu tu na mataqali cakacaka ena tabana ni ta kau, oka kina na kena eda yavala kina vakayago kei na kena e vakasamataki. Se o via cakacaka e tuba ena soveataki qele se tei kau, se vakayagataki mape ni kompiuta mo yadrava tiko na veikau, se o vakaitavi ena kena qarauni na lawa ni veikabula, bokobuka ni kama na veikau se tarova na kena kama, se vakauqeta tiko na tokoni ni lawa eso me taqomaki kina na veikabula, e tu na sala vakacakacaka ni tei kau mo muria e ganita nomu taledi kei na nomu gagadre.
Ke o makutu medatou mai veiqaravi vata, e kerei mo vakalewena na fomu ni kere cakacaka e ra qori.


text:
YADRA! June 2014 | O Cei na iTokani Dina?
Ka ni rarawa era lewe lailai ga era itokani dina. Na cava na vuna? Na cava e vinakati me rawa ni dei na veitokani? Dikeva mada na ivakavuvuli vakaivolatabu.
Veiyasa i Vuravura
Veivosakitaki kina: nodra veilecayaki na valenibula mai Kenada e vakamautaki kina na yaloka, na isosomi vinaka ni lewenimanumanu, kei na nodra iwalewale vou ni caka vakamau mai Ailadi na sega ni vakabauta na Kalou.
ULUTAGA LEVU
O Cei na iTokani Dina?
Levu era vakadinata ni yaga na itokani vinaka. Rawa vakacava mo itokani vinaka? E vakamacalataki ena ulutaga qo e va na ivakavuvuli vakaivolatabu e rawa ni dusimaki iko.
NA RAI NI IVOLATABU
Mate
Cava e yaco nida mate? E rawa nida sotavi ira tale na wekada lomani era sa takali? Raica ena iVolatabu na isau veivakacegui ni taro me baleta na mate.
ITUKUTUKU MAKAWA
Joseph Priestley
Na veika e vola o Joseph Priestley e laurai kina ni cata o koya na veika vakasaenisi se vakalotu e sega ni vakadinadinataki. Wilika se sala cava e vakamuai ira kina e levu na ka e dikeva se vola.
Mate ni Gadro
—O Taqomaki Iko Tiko?
Na mate ni gadro e dua na mate ni gusu e kilai levu e vuravura. Na cava e vakavuna? O na kila vakacava ni tauvi iko tiko? O na taqomaki iko vakacava mai na mate qo?
IVAKASALA INA VUVALE
Qarauna na Vakayagataki iLavo
Me kua ni oti sara nomu ilavo o qai kida. Vulica mo dau vakayagataki ilavo vakavuku.
BULA VAKAIDEWADEWA SE BULI?
Nona iDusidusi ni Veitosoyaki na Burogo
Na cava na idusidusi ni veitosoyaki ni burogo? Na cava eda rawa ni vulica kina?
So Tale na Ka
Ka Era Kaya na iTabagone me Baleta na Mobail
Era kila e levu na itabagone ni tiko tale ga ena mobail e levu na sala ni veikilai. Na cava na kena vinaka kei na kena ca?


text:
Era Yalorawarawa Mera Gole—i Rusia
ERA marau vakalevu na iVakadinadina i Jiova mai Rusia ena 1991 ni sa laveti na vakatatabu me baleta na nodra cakacaka, era sa vakadonui tale ga vakalawa. Ena gauna qori, e dredre mera vakasamataka eso ni na vakatinitaki na iwiliwili ni iVakadinadina i Jiova, nikua era sa le 170,000! Era wili tiko kei ira na dauvunau gugumatua ni Matanitu ni Kalou o ira na gole mai vanuatani, era toki i Rusia mera veivuke ena tatamusuki vakayalo. (Maciu 9:37, 38) Meda kilai ira mada eso vei ira qo.
TACIDA TAGANE ERA YALORAWARAWA MERA VAKAUKAUATAKA NA IVAVAKOSO
Na yabaki e laveti kina na vakatatabu e Rusia e yabaki 28 kina o Matthew mai Peritania. Ena dua na soqo ni tikina ena yabaki qori, e vakabibitaki ena dua na ivunau ni vinakati na veivuke ena ivavakoso era tu ena Tokalau kei Urope. E vakamacalataka o koya e dua na ivavakoso ena korolevu o St. Petersburg, e Rusia. E dua ga na kena dauveiqaravi, e sega na qase ni ivavakoso. Ia e vica na drau nodra vuli iVolatabu na mataveitacini ena ivavakoso qori! E kaya o Matthew: “Ni oti na vunau oya, sa tu ga ena noqu vakasama o Rusia, au masulaka vei Jiova niu vinakata meu toki e kea.” E maroroi ilavo, e volitaka e levu nona iyaya qai toki i Rusia ena 1992. Na cava e qai yaco?
E kaya o Matthew: “E dredre toka na kena vosa. E sega ni rawa meu veivosakitaka na veika vakayalo.” Dua tale na ka dredre oya na vanua me tiko kina. “Au sa guilecava na levu ni gauna meu toki kina ina dua na vale ena gauna lekaleka.” Qo eso na ituvaki dredre e sotava ni gole yani, ia e kaya o Matthew: “Qo na vakatulewa vinaka duadua meu toki e Rusia.” E tomana: “Au vulica ena noqu mai veiqaravi e ke meu vakararavi vakalevu vei Jiova, au qai vakila nona veidusimaki ena levu na ituvaki.” E mani lesi o Matthew me qase ni ivavakoso, me painia tale ga. Ena gauna qo sa veiqaravi tiko ena valenivolavola ni tabana volekata na korolevu o St. Petersburg.
Ena 1999 e tuvaitutu ena Koronivuli ni Vuli Veiqaravi Vakaitalatala o Hiroo mai Japani ni sa yabaki 25. E uqeti koya e dua na qasenivuli me veiqaravi ena vanuatani. E rogoca o Hiroo ni vinakati vakalevu na veivuke e Rusia, e tekivu vulica sara na vosa vakaRusia. Dua tale na ka e cakava. E kaya: “Au lako i Rusia me ono na vula. Ni dau batabata sara na vulaililiwa e kea, au gole ena Noveba meu tovolea ke rawa niu vosota na vulaililiwa.” Ni oti na vulaililiwa e lesu i Japani qai bula rawarawa ga, e maroroi ilavo me lesu tale i Rusia—ena gauna qo me lako vakadua.
Sa 12 na yabaki nona tiko o Hiroo mai Rusia, e veiqaravi tale ga ena vica na ivavakoso. Me vaka ni qase ni ivavakoso, ena so na gauna e dau qarava taudua e 100 vakacaca na dautukutuku. Ena dua na ivavakoso, e veimacawa e dau qarava e levu na itavi ena Soqoni ni Cakacaka, e taura na Koronivuli ni Vuli Vunau, na vulici ni Vale ni Vakatawa, kei na lima na vanua e vakayacori kina na Vulivola ni iVavakoso. E dau veivakatawani tale ga vakalevu. Ni raica lesu na gauna oya, e kaya o Hiroo: “Au marau vakalevu niu vukei ira na mataveitacini mera kaukaua vakayalo.” E vukei koya vakacava nona veiqaravi ena vanua e vinakati kina vakalevu na veivuke? E kaya: “Ni bera niu gole i Rusia, au a qase tu ni ivavakoso au painia tale ga. Ia au vakila niu bucina e dua na veiwekani vou kei Jiova niu gole mai ke. Au vulica meu nuitaki Jiova vakalevu ena noqu bula taucoko.” Ena 2005, e vakamautaki Svetlana o Hiroo, rau sa veiqaravi tiko vakapainia.
Rau cauravou ni Kenada o Matthew, yabaki 34, kei tacina o Michael, yabaki 28. Rau gade i Rusia rau qai kurabuitaka na levu ni tataleitaki era tiko ena soqoni, ia e sega ni levu na tacida era tu mera caka vuli iVolatabu. E kaya o Matthew: “Na ivavakoso au lai soqoni tiko kina era dau tiko ena soqoni e le 200, ia e dau liutaka na soqoni e dua na qase ni ivavakoso sa itabaqase sara kei na dua na dauveiqaravi gone. E uqeti au sara ga na ituvaki qo meu toki e kea meu tokoni ira na mataveitacini.” E toki i Rusia ena 2002.
Oti tale e va na yabaki, e toki i Rusia o Michael, e raica ni se vinakati tiko ga na veivuke. Ni dua na dauveiqaravi ni ivavakoso, e lesi me qarava na akaude, ivola, kei na yalava ni ivavakoso. E kerei tale ga me qarava eso na itavi e dau qarava na vunivola ni ivavakoso, me vunau ena ivavakoso, me veivuke ena tuvanaki ni soqo ni tabacakacaka, kei na tara ni Vale ni Soqoni. Ena gauna mada ga qo, se vinakati tiko ga na veivuke ena levu na ivavakoso. E cakacaka levu toka na kena qaravi e vica vata na itavi, ia e kaya o Michael sa qase ni ivavakoso tiko ena gauna qo: “Au lomavakacegu niu vukei ira tiko na mataveitacini. Qo e sala vinaka duadua au vakayagataka kina na noqu bula!”
E mani vakawatitaki Marina o Matthew, e vakawatitaki Olga o Michael. Rau tomana tiko na veiwatini qo kei na so tale na kena vukei na ivavakoso e tubu tiko.
ERA VEIVUKE NA TACIDA YALEWA ENA TATAMUSUKI
Ena 1994 e yabaki 16 kina o Tatyana, ratou lai veiqaravi ena ivavakoso e tiko kina e Ukraine e ono na painia lavotaki mai Czech Republic, Poladi, kei Slovakia. E sega ni guilecavi ratou, e kaya: “Eratou painia gugumatua, e rawarawa na veimaliwai kei ratou, ratou yalovinaka, ratou kila vinaka tale ga na iVolatabu.” E raica o koya nona vakalougatataki ratou o Jiova, e nanuma kina, ‘Au via vakataki ratou tale ga.’
E uqeti Tatyana na nodratou ivakaraitaki na painia, e vakayagataka kina na sereki ni vuli me gade kei na so tale ina vanua tuyawa e Ukraine kei Belarus. Na veivanua qori e se sega ni vunau kina e dua na iVakadinadina i Jiova. Dua na ka nona marautaka na vunau ena veivanua qori ni lalawataka sara me vakalevutaka nona cakacaka vakavunau me toki i Rusia. iMatai, e gole ga vakalekaleka me sikova e dua na tacida yalewa e toki e kea mai vanuatani, e lai vaqara cakacaka e kea me rawa ni tokona nona painia. Ena yabaki 2000 e toki i Rusia. Vakacava, e dredre na veisau qo?
E kaya o Tatyana: “Au sega ni sauma rawa e dua na vale, au mani redetaka na rumu ena so na vale. Sega ni rawarawa na ituvaki qo. So na gauna au via lesu i vale. Ia e vukei au o Jiova meu raica na yaga ni noqu tomana tiko ga noqu veiqaravi.” Nikua sa veiqaravi tiko vakadaukaulotu o Tatyana e Rusia. E tinia: “Na yabaki kece au sega ni tu kina ena noqu vanua au sotava kina e levu na ituvaki guiguilecavi dredre, e levu tale ga kina noqu itokani. Koya e bibi sara, e vakadeitaka noqu vakabauta.”
O Masako mai Japani e yabaki 50 vakacaca ena gauna qo, e nona isausau voli me daukaulotu, ia e sega ni rawarawa qori ni dau tautauvimate. Ni sa bula vinaka, e vakatulewataka sara me toki i Rusia me veivuke ena cakacaka ni tatamusuki. E dredre me kunea na cakacaka kei na vale me tiko kina. E mani kunea na cakacaka ni sasamaki qai veivakavulici ena vosa vakaJapani me tokona nona painia. Na cava e vukei koya me tomana tiko ga nona cakacaka vakaitalatala?
Ni raica lesu na 14 na yabaki e veiqaravi tiko kina e Rusia, e kaya o Masako: “Na marau au vakila ena cakacaka vakaitalatala e levu sara ni vakatauvatani kei na dredre au dau sotava. Na vunau ena yalava e vinakati kina vakalevu na dautukutuku ni Matanitu ni Kalou e vakavu marau da qai ogaoga kina.” E tomana: “Au rawa ni kaya ni qo na cakamana ena gauna qo niu vakadinadinataka sara ga nona vakarautaka o Jiova me vica vata na yabaki na kakana, isulu, kei na vale.” E sega ni veiqaravi ga e Rusia o Masako, e veitokoni tale ga ena cakacaka ni tatamusuki i Kyrgyzstan. Kena ikuri, e tokona na iwasewase lailai ni vosa vakaPeritania, vakaJaina, kei na vosa vakaUighur. Ena gauna qo e painia tiko ena korolevu o St. Petersburg.
VEITOKONI NA VUVALE QAI VAKALOUGATATAKI
Ena vuku ni dredre vakailavo e levu na vuvale era toki i vanuatani mera vakavinakataka nodra bula vakayago. Ia me vakataki Eparama kei Sera ena gauna makawa, eso na vuvale era toki i vanuatani mera sauva na isausau vakayalo. (Vkte. 12:1-9) Vakasamataki rau mada na veiwatini o Mikhail kei Inga mai Ukraine, erau toki i Rusia ena 2003. Sega ni dede rau vunau vei ira na vaqara tiko na ka dina ena iVolatabu.
E kaya o Mikhail: “Dua na gauna keirau vunau ena vanua e se bera ni tarai vakadua. E dolava na nona katuba e dua na turaga itabaqase, e taroga, ‘Kemudrau dauvunau?’ Ni keirau vakaio, e kaya: ‘Au kila ni drau na gole mai ena dua na siga. Sa dina ga na vosa i Jisu.’ E wiligusutaka sara na turaga qo na Maciu 24:14.” E tomana o Mikhail: “Ena yalava vata qori, keirau vosa vei ira e tini na marama lotu Baptist, era vaqara sara tiko ga na ka dina. A tiko vei ira na ivola Bula Tawamudu ra qai dau vulica ena muanimacawa. E vica vata na aua na neirau sauma tiko nodratou taro, keitou lagata vata na sere ni Matanitu ni Kalou, keitou qai vakayakavi vata. Qori e dua na veisiko guiguilecavi dredre.” Rau vakila o Mikhail kei Inga ni rau volekata na Kalou ni rau veiqaravi ena vanua e vinakati vakalevu kina na dautukutuku ni Matanitu ni Kalou, dua na ka nodrau lomani ira na lewenivanua, rau kalougata tale ga ni vakainaki nodra bula. Ena gauna qo, rau veiqaravi tiko vakaivakatawa ni tabacakacaka.
Ena 2007, ratou gade ina valenivolavola ni tabana e Rusia o rau na veiwatini o Yury kei Oksana, mai Ukraine, rau yabaki 30 vakacaca ena gauna qo, kei na luvedrau o Aleksey, yabaki 13. Ratou raica kina na mape kei Rusia, kei na yalava levu e se bera ni tarai tu. E kaya o Oksana: “Ni keitou raica oti na mape qori, keitou kila ni vinakati sara ga e levu na dautukutuku ni Matanitu ni Kalou. E uqeti keitou qori me keitou vakatulewataka na toki i Rusia.” Na cava tale e vukei ratou? E kaya o Yury: “Yaga sara neitou wilika eso na ulutaga ena noda ivola me vaka ‘Sa Rawa li Mo Veiqaravi e Vanuatani? * Keitou gole ena vanua e Rusia e vakatututaka na valenivolavola me keitou toki kina, keitou vaqara cakacaka kei na vale.” Ratou toki i Rusia ena 2008.
E dredre toka na vaqara cakacaka, ni levu na gauna keitou toki kina. E kaya o Yury: “Keitou dau masu me keitou kua ni yalolailai, oti keitou vunau tiko ga, keitou nuitaka na veitokoni i Jiova. Keitou vakadinata na veitokoni i Jiova ni keitou vakaliuca na nona Matanitu. Na veiqaravi qo e vakaduavatataki keitou vakavuvale.” (Maciu 6:22, 33) E yaga vakacava na veiqaravi va qo vei Aleksey? E kaya o Oksana: “E yaga sara vakalevu vua. E yalataki koya vei Jiova qai papitaiso ni sa yabaki ciwa. Nona raica ni vinakati vakalevu na veivuke e uqeti koya me painia veivuke ni sereki na vuli. Keirau marau vakalevu ni keirau raica nona taleitaka qai gugumatua ena cakacaka vakaitalatala.” Rau veiqaravi tiko vakapainia lavotaki ena gauna qo o Yury kei Oksana.
“AU VEIVUTUNITAKA”
E matata ena ka era tukuna o ira na dautatamusuki qo ni vinakati meda nuitaki Jiova vakatabakidua nida toki ena so tale na vanua meda vakalevutaka kina noda cakacaka vakaitalatala. Io era donuya eso na dredre ena nodra yalava vou o ira na veiqaravi ena vanua e vinakati vakalevu kina na veivuke, ia era marau tale ga vakalevu nira wasea na itukutuku vinaka vei ira na via rogoca na itukutuku ni Matanitu ni Kalou. O na via veivuke ena tatamusuki ena vanua se vinakati tiko ga kina na dautukutuku ni Matanitu ni Kalou? Ke o nanuma mo cakava qori, o na duavata kei na ka e tukuna o Yury, e kaya me baleta nona vakatulewa me veiqaravi ena vanua e vinakati kina na veivuke: “Au veivutunitaka ga niu sega ni cakava totolo.”
^ para. 20 Raica Na Vale ni Vakatawa, Okotova 15, 1999, tabana e 23-27.


text:
IVAKASALA INA VUVALE | VAKAWATI
Qarauna na Vakayagataki iLavo
ITUVAKI DREDRE
Ni o raica nomu itukutuku vakailavo, o kidava ni oti totolo nomu ilavo me vaka ga na seavu ni tegu ni cabe na matanisiga. O se qai vakawati ga, ia e sivia na nomu sausaumi. Vakacava mo beitaki watimu? Sega! O na vakasamataka ga eso na sala mo drau cakacaka vata kina me wali na veika e vakavuna na ituvaki dredre qori. *
VUNA E YACO KINA
Veiveisau. De dua o tiko kei nomu itubutubu ni bera ni o vakawati, ena rairai vou vei iko na levu ni ka me saumi se na nomu wasea vata kei watimu na kena dau voli na ka. Ena rairai duidui tale ga nomudrau rai me baleta na vakayagataki ilavo. Kena ivakaraitaki, ena rairai matau vei dua na isa ni vakawati me maroroi ilavo dua ena sega. Ena taura toka na gauna vei rau na veiwatini me tautauvata na nodrau rai me baleta na vakayagataki ilavo.
Lokuyara. E tukuna o Timoci e dua na daunibisinisi, ni a vakaleqai vakailavo ena gauna se qai vakawati kina ni sega na tuvanaka vinaka na ka me saumi. E kaya: “Na bera ni noqu saumi bili e vakavuna me keirau sauma vakaveiwatini e vica vata na udolu na ilavo. Mani oti kece na neirau ilavo.”
Sega ni raici na lako ni ilavo. O na vakayagataka vakasivia na ilavo ke o sega ni raica ni sa lako tani tiko mai nomu bausi. Dau yaco qori ni o vakayagataka na card ni baqe se volivoli ena internet. Ni vakarawarawataki na dinau vei ira na veiwatini vou, era na rawai mera volivoli vakalevu.
Se mani cava e vakavuna, e rawa ni vakaleqa na bula vakawati na vakayagataki ilavo. E kaya na ivola Fighting for Your Marriage: “Levu na veiwatini e nodra leqa na vakayagataki ilavo, se mani vakacava na levu ni ilavo e tu vei ira. E dau vakavu veileti tale ga.”
KA O RAWA NI CAKAVA
Cakacaka vata. Mai na nomudrau veidusi, saga mo drau cakacaka vata me vakavinakataki kina na nomudrau vakayagataki ilavo. Drau veivosakitaka me kua ni tawasei kemudrau na leqa vakailavo.—iVakavuvuli vakaivolatabu: Efeso 4:32.
Dua na ituvatuva ni vakayagataki ilavo. Vakavola na ka kece o volia ena dua na vula. Ena vukei iko qori mo kila na vanua e lako kina na nomu ilavo, kei na veika e sega ni bibi o vakalusia kina nomu ilavo. E kaya o Timoci sa cavuti oti mai: ‘Mo lewa vinaka na nomu dau vakayagataki ilavo.’
Vakavola na veika bibi e dodonu me voli, okati kina na kakana, isulu, rede, sausaumi ni motoka kei na so tale. Vola tale ga na kedra isau qai raica se vakacava na levu ni ilavo o na vakayagataka kina e veivula.—iVakavuvuli vakaivolatabu: Luke 14:28.
“Sa veiqaravi ko koya sa kere ka vua sa soli ka vua.”
Biuta vakatikitiki e veivula na isau ni kakana, rede, waiwai kei na so tale na ka. Eso era dau vakayacora qori ena nodra wasewasea na ilavo ena dui waqanivola. * Ke ra raica ni lailai na ilavo ena dua na waqanivola, era na sega ni vakayagataka na vo ni ilavo, ia era na lai kauta mai na ilavo ena dua tale na waqanivola.
Veisautaka nomu rai me baleta na iyau. Na marau e sega ni vakatau ena ka vovou o taukena. O Jisu li a kaya “ni sega ni vakatau na bula ni tamata ena levu ni ka e tu vua.” (Luke 12:15) Koya gona, na nomu vakabauta na vosa qori ena laurai ena nomu dau vakayagataki ilavo.—iVakavuvuli vakaivolatabu: 1 Timoci 6:8.
So na ka mo cakava. E kaya o Eroni sa rua na yabaki nona vakawati, “O na rairai nanuma ni rawarawa na saumi ni bili ni retioyaloyalo, kana e vale ni kana kei na so tale. Ia ni toso na gauna ena vakaleqa nomu bula vakailavo. Keirau vulica me keirau vakuai keirau ena so na ka me rawa ni keirau bula ga ena ilavo keirau rawata.”
^ para. 4 Na ulutaga qo e baleti ira na se qai vakawati ga, ia e yaga tale ga vei ira sa dede nodra vakawati.
^ para. 14 Ke o dau vakayagataka na card ni baqe, o na sega beka ni maroroya na ilavo ena waqanivola, na kena risiti ga.


text:
WASE TINIKALIMA
Na Sokalou e Vakadonuya na Kalou
1. O cei ga e rawa ni vakaraitaka vei keda na ivalavala ni sokalou e vakadonuya na Kalou?
ERA kaya e levu na lotu nira vakavulica na ka dina me baleta na Kalou. Ia e sega ni dina qori ni duidui na ka era vakavulica na veimatalotu me baleta na Kalou kei na sala me sokaloutaki kina. Eda na kila vakacava na ivalavala ni sokalou e vakadonuya na Kalou? O Jiova ga e rawa ni vakaraitaka vei keda na sala meda sokaloutaki koya kina.
2. Eda na vulica e vei na ivalavala ni sokalou e vakadonuya na Kalou?
2 E vakarautaka o Jiova vei keda na iVolatabu meda vulica kina na ivalavala ni sokalou e vakadonuya. E kauaitaki iko dina o Jiova, e bibi gona mo vulica na iVolatabu me rawa ni dusimaki iko ena nona ivakavuvuli.—Aisea 48:17.
3. Na cava e vinakata na Kalou meda cakava?
3 Era kaya eso ni na vakadonuya na lotu kece na Kalou. Ia qori e veisaqasaqa kei na nona kaya o Jisu: “Era na sega ni curu kece ina Matanitu vakalomalagi o ira era tukuna vei au, ‘Turaga, Turaga,’ o koya ga e cakava na loma i Tamaqu.” Io, e bibi meda vulica na loma ni Kalou da qai cakava sara. Me kua ni raici vakamamada qori ni kaya o Jisu ni o ira na sega ni talairawarawa vua na Kalou era vakataki ira na daubasulawa, era “daucaka ca.”—Maciu 7:21-23.
4. Na cava e kaya o Jisu me baleta na noda cakava na loma ni Kalou?
4 Sa tukuna rawa o Jisu ni na sega ni rawarawa na noda cakava na loma ni Kalou. A kaya: “Dou curu ina mata mata qiqo, ni rabalevu na matamata qai galala na sala e basika ina rusa, e le levu tale ga era muria tiko, ia e qiqo na matamata qai rabalailai na sala e basika ina bula, e le lailai tale ga era kunea.” (Maciu 7:13, 14) Na sala rabalailai se na ivalavala ni sokalou e vakadonuya na Kalou e kena itinitini na bula tawamudu. Na sala rabalevu se na ivalavala ni sokalou e cata na Kalou e kena itinitini na mate. Ia ni sega ni vinakata o Jiova me mate e dua, e solia tiko kina na gauna vei ira e levu tale mera vulica na veika me baleti koya.—2 Pita 3:9.
IVALAVALA NI SOKALOU E VAKADONUYA NA KALOU
5. O na kilai ira vakacava e vakadonui na nodra ivalavala ni sokalou?
5 E kaya o Jisu nida na kilai ira e vakadonui nodra ivalavala ni sokalou nida dikeva na ka era vakabauta kei na ka era cakava. A kaya: “Dou na kilai ira ena vuadra,” qai tomana “ena vuataka ga na vua vinaka na kau vinaka.” (Maciu 7:16, 17) E sega ni kena ibalebale qori nira uasivi o ira era qarava na Kalou. Ia era saga e veigauna na tamata ni Kalou mera cakava na ka e dodonu. Meda raica mada na sala eda na kilai ira kina era qarava tiko na Kalou ena sala e vakadonuya.
6, 7. Na cava e yavutaki kina ena iVolatabu na ivakavuvuli e muri ena sokalou dina? Na cava eda vulica ena ivakaraitaki i Jisu?
6 Me yavutaki ena iVolatabu na noda sokalou. E kaya na iVolatabu: “E vakavuna na Kalou na iVolatabu kece, e yaga me veivakavulici, me veivunauci, me veivakadodonutaki, me veidusimaki ena ka e dodonu, me vakarautaki vinaka kina na tamata ni Kalou, me tu vakarau tale ga me vakayacora na cakacaka vinaka kece.” (2 Timoci 3:16, 17) A vola na yapositolo o Paula vei ira na tacina vaKarisito: “Gauna oni ciqoma kina na vosa ni Kalou oni rogoca vei keitou, oni sega ni raica me vosa ni tamata, ia oni vakabauta ni vosa dina ni Kalou.” (1 Cesalonaika 2:13) Na ivakavuvuli e muri ena sokalou dina e yavutaki ga ena Vosa ni Kalou, na iVolatabu. E sega ni yavutaki ena dua tale na ka, me vaka na vakasama vakatamata kei na itovo vakavanua.
7 E yavutaki ena Vosa ni Kalou na ka kece e vakavulica o Jisu. (Wilika Joni 17:17.) E dau cavuqaqataka tale ga vakalevu na veitikinivolatabu. (Maciu 4:4, 7, 10) Era muria na ivakaraitaki i Jisu na tamata ni Kalou, nira yavutaka ena iVolatabu na ka kece era vakavulica.
8. Na cava e kaya o Jisu me baleta na noda sokaloutaki Jiova?
8 Meda sokaloutaki Jiova duadua ga. E kaya na Same 83:18: “Na yacamuni ga o Jiova, o kemuni ga oni Cecere Duadua e vuravura taucoko.” E vinakata o Jisu mera kila na Kalou dina na lewenivanua, e vakavulica tale ga na yaca ni Kalou. (Wilika Joni 17:6.) E kaya o Jisu: “E dodonu mo sokalou vei Jiova na nomu Kalou, me vakatabakidua vua na nomu veiqaravi tabu.” (Maciu 4:10) Eda muria gona na ivakaraitaki i Jisu na tamata ni Kalou. Eda sokaloutaki Jiova duadua ga, eda vakayagataka na yacana qai vakavulici ira eso tale ena yaca qori kei na veika ena cakava ena vukuda.
9, 10. Eda vakaraitaka vakacava nida veilomani?
9 Me laurai ena keda maliwa na loloma dina. A vakavulici ratou na nona tisaipeli o Jisu me ratou dau veilomani. (Wilika Joni 13:35.) Se mani vanua cava eda cavutu mai kina, noda itovo vakavanua, vutuniyau se dravudravua, na loloma e vakaduavatataki keda vakamataveitacini. (Kolosa 3:14) Qori na vuna eda sega ni vakaitavi kina ena ivalu meda lai veivakamatematei. E kaya na iVolatabu: “Na ka qo era na kilai kina na luve ni Kalou kei ira na luve ni Tevoro: O koya e sega ni cakava tiko na ka dodonu e sega ni tovata kei na Kalou, e vaka kina o koya e sega ni lomani tacina . . . meda veilomani, meda kua ni vakataki Keni, o koya e tovata kei na vunica, ni labati tacina.”—1 Joni 3:10-12; 4:20, 21.
10 Eda vakayagataka na noda gauna, noda igu, kei na noda iyau meda veivukei qai veivakayaloqaqataki. (Iperiu 10:24, 25) Eda “caka vinaka vei ira na tamata kece.”—Kalatia 6:10.
11. Na cava eda vakabauta kina ni rawa ga na bula ena vuku i Jisu?
11 Meda vakabauta ni rawa ga na bula ena vuku i Jisu Karisito. E kaya na iVolatabu: “E sega tale ni dua ena veivakabulai, ni sega tale ni dua na yaca e ruku i lomalagi e soli vei keda meda vakabulai kina.” (Cakacaka 4:12) A vakamacalataki ena Wase 5 ni a talai Jisu mai o Jiova me solia na nona bula me kedra ivoli na tamata talairawarawa. (Maciu 20:28) Sa digitaki Jisu o Jiova me Tui ena lewa na vuravura. Qori na vuna e tukuni kina ena iVolatabu meda talairawarawa vei Jisu ke da via bula tawamudu.—Wilika Joni 3:36.
12. Na cava eda sega ni siova kina na veika vakapolitiki?
12 Meda kua ni siova na veika vakapolitiki. A sega ni vakaitavi o Jisu ena politiki. Ena gauna e lewai kina, a kaya vei Pailato na iliuliu ni Roma: “E sega ni vakavuravura na noqu Matanitu.” (Wilika Joni 18:36.) Eda muria na ivakaraitaki i Jisu meda yalodina ina Matanitu vakalomalagi ni Kalou. Oya na vuna eda sega ni siova kina na veika vakapolitiki, se mani vanua cava eda tiko kina. Ia e vakaroti keda na iVolatabu meda talairawarawa “vei ira na iliuliu cecere,” se na matanitu vakatamata. (Roma 13:1) Eda na muria na lawa ni vanua eda tiko kina. Ia ke veisaqasaqa kei na lawa ni Kalou na lawa vakatamata, eda na muria na nodratou ivakaraitaki na yapositolo ni ratou kaya: “E dodonu me keitou talairawarawa ga vua na Kalou ni iliuliu, sega vua na tamata.”—Cakacaka 5:29; Marika 12:17.
13. Na cava eda dau vunautaka me baleta na Matanitu ni Kalou?
13 Meda vakabauta ni iwali duadua ga ni leqa e vuravura na Matanitu ni Kalou. E kaya o Jisu ni na vunautaki e veiyasa i vuravura na “itukutuku vinaka . . . ni Matanitu ni Kalou.” (Wilika Maciu 24:14.) E sega ni cakava rawa na matanitu vakatamata na ka ena cakava ena vukuda na Matanitu ni Kalou. (Same 146:3) A vakavulici keda o Jisu meda masulaka na Matanitu ni Kalou ni kaya: “Me yaco mai na nomuni Matanitu. Me caka na lomamuni e vuravura me vaka e caka tiko mai lomalagi.” (Maciu 6:10) E tukuni ena iVolatabu ni na vakarusa na matanitu kece vakatamata na Matanitu ni Kalou, qai “tu ga me tawamudu.”—Taniela 2:44.
14. O cei o nanuma nira qarava tiko na Kalou ena sala e vakadonuya?
14 Ni o vakasamataka na veika eda se qai dikeva oti, e bibi mo taroga: ‘Na lotu cava e yavutaka na kena ivakavuvuli ena iVolatabu? O cei era dau vunautaka na yaca ni Kalou? O cei era dau veilomani dina ra qai vakabauta ni talai Jisu mai na Kalou me vakabulai keda? O cei era sega ni siova na veika vakapolitiki? O cei era vunautaka tiko ni iwali duadua ga ni noda leqa na Matanitu ni Kalou? Sega tale ni dua, o ira ga na iVakadinadina i Jiova.—Aisea 43:10-12.
NA CAVA O NA CAKAVA?
15. Na cava meda cakava me vakadonuya kina na Kalou na noda sokalou?
15 E sega ni rauta meda vakabauta ga ni bula tiko na Kalou. O ira mada ga na timoni era vakabauta ni bula tiko na Kalou, ia era sega ni talairawarawa vua. (Jemesa 2:19) Ke da vinakata me vakadonuya na Kalou na noda sokalou, meda kua wale ga ni vakabauta ni bula tiko, ia meda cakava tale ga na ka e tukuna.
16. Na cava meda cata kina na lotu lasu?
16 E bibi meda cata na lotu lasu me rawa ni vakadonuya na Kalou na noda sokalou. E vola na parofita o Aisea: “Ni lako tani mai vua, moni savasava tiko ga.” (Aisea 52:11; 2 Korinica 6:17) Io, e bibi meda cata na ka kece e sema ina lotu lasu.
17, 18. O cei o “Papiloni na Ka Levu”? Na cava meda vagalalataki keda totolo kina mai vua?
17 O cei o lotu lasu? Qori na lotu cava ga e vakavulica na ivalavala ni sokalou e veisaqasaqa kei na Vosa ni Kalou. Era vakatokai ena iVolatabu na lotu lasu kece me o “Papiloni na Ka Levu.” (Vakatakila 17:5) E veiganiti na yaca qori baleta e levu na ivakavuvuli lasu e basika ni oti na Waluvu, e tekivu sara ga mai Papiloni. Sa ra qai tete na ivakavuvuli lasu qori e veiyasa i vuravura. Kena ivakaraitaki, e takalevu e Papiloni na ivakavuvuli ni letoluvakalou. E levu tale ga na lotu nikua era vakavulica na letoluvakalou, ia e vakamatatataka na iVolatabu ni dua ga na Kalou dina, o Jiova, e Luvena o Jisu. (Joni 17:3) Era vakabauta tale ga na kai Papiloni ni gauna e mate kina na tamata, e bula tiko e dua tale na ka e nanumi ni yalona qai rawa ni lai vakararawataki i eli. Ia e sega ni dina qori.—Raica na iKuri ni iVakamacala 14, 17, kei na 18.
18 E parofisaitaka na Kalou nira sa vakarau vakarusai na lotu lasu kece. (Vakatakila 18:8) O sa raica rawa na vuna e bibi kina vua e dua me vagalalataki koya mai vei lotu lasu? E vinakata na Kalou o Jiova mo cakava qori ni se soli tiko na gauna, de o bera.—Vakatakila 18:4.
19. Ena karoni iko vakacava o Jiova ni o vakatulewataka mo qaravi koya?
19 Ke o vakatulewataka mo biubiu mai na lotu lasu mo qaravi Jiova, era na rairai lomatarotarotaka nomu vakatulewa eso na nomu itokani se wekamu. E rawa sara ga nira tusaqati iko. Ia ena karoni iko o Jiova ni o na mai lewena e dua na vuvale e veiyasa i vuravura era dau veilomani dina. E rawa ni o vakanuinui tale ga mo bula tawamudu ena vuravura vou ni Kalou. (Marika 10:28-30) O cei e kila, de dua era na qai vulica na iVolatabu na nomu itokani se wekamu era tusaqati iko ni o vakatulewataka mo qaravi Jiova.
20. Na cava e bibi kina mo qarava na Kalou ena kena ivalavala e vakadonuya?
20 Sa voleka sara ni muduka na Kalou na ka ca kece, me qai lewa na vuravura na nona Matanitu. (2 Pita 3:9, 13) Sa na dua dina na gauna totoka ya! O ira kece na bula era na sokaloutaki Jiova ena kena ivalavala e vakadonuya. E bibi gona mo vakatulewataka sara ga ena gauna qo mo qarava na Kalou ena kena ivalavala e vakadonuya.