text:
18
Sari na Tinavete tadi na Hiama meke sari na Tie Livaeti
1 Zama la koe Eroni se Zihova, “Agoi, meke sari na tumu koreo, meke sari na tie Livae, si kaqu tava kilasa nia sa sinea, koari na tinavetavete pa kenuqu Rau pa korapa Ipi Hope; ba agoi mo meke sari na tumu koreo, si kaqu tava kilasa nia sa sinea koasa tinavete tana hiama. 2 Kaqu va somani goi pa tinavete sari na mua butubutu Livae, pude toka nigo meke sari na tumu pa tinavete pa korapa Ipi Hopena te Zihova. 3 Kaqu totolini goi si arini meke kaqu taveti rini sari na dia tinavete pude toka nigo pa korapa Ipi Hopena te Zihova, ba lopu kaqu tata la i rini sari na tiṉitoṉa madidi pa korapana sa vasina hope ba be koasa hope. Be lopu gua, si agoi meke arini si kaqu tava mate beto. 4 Kaqu somana tavetavete toka nigo rini, pude kopu nia na va tanai sari doduru dia tinavete ninabulu koasa Ipi Hopena te Zihova, ba loke votiki tie si kaqu tata mae vasina. 5 Agoi meke sari na tumu koreo mo, si kaqu taveti sari na tinavete tana vasina hopena meke sa tinavete koasa hope, pude lopu kaqu bugoro puleni Rau sari na tinoni Izireli. 6 Arau mo ele vizati sari na tie Livae turaṉamu koari na butubutu Izireli, guana keke vinariponi koa gamu. Ele tava madi koa Rau si arini, pude madi taveti rini sari na dia tinavete pa korapana sa Ipi Hopena te Zihova. 7 Ba agoi mo meke sari na tumu koreo, si kaqu taveti sari doduru tinavete tana hiama koasa hope, meke pa korapana tugo sa Lose Hopena pa Hopena. Ura sari na tinavete tana hiama si ele ponini gamu Rau. Ari na tie hoborodi saripu tata mae koari na tiṉitoṉa hopedi, si kaqu tava mate.”
Sari na Vinariponi tadi na Hiama
8 Zama koe Eroni se Zihova, “Ele va madi gamu Rau pude kopuni sari doduru vina vukivukihi na vinariponi koa Rau. Meke sari doduru vina vukivukihi na vinariponi saripu lopu tava uqudi pa nika si ponigamu Rau meke sari na tumia. Kaqu na hinia tamugamu meke sari na tudia ri na tumu ninae rane ka rane. 9 Sari na vinariponi na vina vukivukihi hopedi hola si tamugamu, sari kukurudi sapu lopu tava uqu koasa hope: sari na vinariponi huiti, sari na vina vukivukihi tana sinea na vukivukihi tinaleosae. Doduru vinariponi hopedi arini saripu ta poni mae koa Rau si tamugamu meke tadi na tumia koreo. 10 Kaqu hopedi si arini, meke kaqu henai gamu meke sari na tumia koreo si arini koasa vasina hopena.
11 Meke gua pule he: kaiqa vinariponi arilaedi saripu vekoi ri na tinoni Izireli pude ovulu sageni pude Taqarau, si kaqu tamugamu. Kaqu tamugamu meke sari na tumia koreo na vineki doduru totoso vugo repere. Doduru gamu koasa mia tatamana saripu ele via koasa hahanana vina via, si kaqu henai si arini.
12 Doduru vua kenudi sapu sari na vinariponi arilaedi hola saripu poni Nau ri na tinoni Izireli koari hopeke vuaheni, si ponini gamu Rau: na oela olive, vaeni, meke na huiti. 13 Doduru arini si tamugamu, meke sari doduru tudia rina mia tatamana, saripu ele via koasa hahanana vina via si kaqu henai si arini.
14 Doduru tiṉitoṉa saripu ele tava madidi koe Zihova si tamugamu.* Liv 27:28
15 Doduru koburu podo kenudi babe na kurukuru ṉame podo kenudi, sina vinariponi tadi na tinoni Izireli koa Rau. Arini si tamugamu, ba kaqu vagi gamu tinabaradi, pude holu puleni ri na tie sari doduru koburu podo kenudi, meke kaqu gua tugo sari na tinabaradi ri na kurukuru ṉame bonidi saripu podo kenudi. 16 Sari na koburu keke sidaradi pododi gua, si kaqu ta holu pule koari ka lima poata siliva padana sa hinoluna pa keke. Kaqu ta pada sa poata siliva koasa mamatana sapu hoke pada nia pa keke poata sapu ta pozae sekeli mamatana pa tinavete koasa Ipi Hopena. 17 Ba saripu podo kenudi koari na bulumakao, sipi, na qoti, si lopu kaqu ta holu vagi pule; na Taqarau mo si arini meke kaqu tava madi si arini pude va vukivukihini. Sa eharadi si kaqu ta siburu la koasa hope meke sari na deanadi si kaqu tava uqu koasa hope, meke sari na hibidi si qetu nia Rau. 18 Sari na masadi si tamugamu gua tugo sa raqaraqa meke sa pudapuda nene kali matao sapu ta veko koasa vinariponi arilaena.
19 Sari na vinariponi madidi saripu ta veko koari na tie Izireli, si Arau Zihova poni atuni koa gamu meke koari na tumia koreo na vineki pude na mia hinia, meke lopu kaqu makudo doduru totoso vugo na repere. Asa sa vina tatara nabuna sapu tavetia Rau koa gamu meke koari na tudia ri na tumia.”
20 Zama la koe Eroni se Zihova, “Loke tinago si kaqu tagoa gamu, meke loke pepeso pa Izireli si kaqu tagoa gamu. Arau Zihova mo si tamugamu. Loketoṉa pule.”
Sapu tadi na Tie Livae
21 Zama se Zihova, “Ele poni nia Rau koari na tie Livae sari doduru keke pa manege. Saripu vekoi ri na tie Izireli koa Rau. Arini si na tinabaradi ri na dia tinavete ninabulu pa kenuqu Rau koasa Ipi Hopena. 22 Kaiqa tie Izireli pule si lopu kaqu tata la koasa Ipi Hope; be ene tata si arini si va tasuna puleni meke garo pude mate si arini. 23 Sari na tie Livae mo si kaqu kopu nia sa Ipi Hopena te Zihova meke taveti sari doduru tinavete, podalae kamahire meke kaqu ta kopue tugo sa tinarae hie koari na tudia ri na tudia. Sari na tie Livae si kaqu loke dia tinago soti pa popoa Izireli, 24 sina Arau ele poni sa keke pa manege koa rini. Arini sari na vinariponi madidi pu vekoi ri na tie Izireli koa Rau. Asa gua, ke zama si Rau sapu lopu kaqu tago sotia rini si keke vasi tinago pa popoa Izireli.”
Keke pa Manege tadi na Tie Livae
25 Zamaia Zihova se Mosese, 26 pude tozini sari na tie Livae, “Totoso vagia gamu sa keke pa manege koari na tie, sa vinariponi asa si na vinariponi te Zihova koa gamu, pude toania. Kaqu ponia gamu sa keke pa manege koari na vinariponi arilaedi arini, pude na mia vinariponi pule la koe Zihova. 27 Kaqu qetu ni Rau sari na vinariponi arini, gua puta tugo saripu vekoi rina tie sari na vua kenudi gua puta tugo sari na huiti na vaeni vaqura pu vekoi ri na tie uma. 28 Gua puta tugo asa si kaqu ponia gamu koe Zihova sa vinariponi madina, sapu gua vagi gamu koari na keke pa manege koari na tie Izireli. Kaqu vala i gamu sari na vinariponi madidi te Zihova hire koe Eroni sa hiama. 29 Mu ponia sapu arilaena hola koari na mua vinagi. 30 Pana ponia gamu sapu arilaena hola, mamu kopuni saripu koa hola tamugoi, gua puta tugo sari na tie uma pu kopuni saripu koa hola pa mudina sa dia vinariponi vua kenudi na keke pa manege. 31 Boka hena ia gamu meke sa mua tatamana pa keke vasina sapu hiva nia gamu pa sadadi rina vasidi hopena, sina asa sa tinabaradi rina mia tinavete ninabulu koasa Ipi Hopena te Zihova. 32 Lopu kaqu garo pude tava kilasa koe Zihova si gamu pana henai gamu si arini, sina ele valani koe Zihova sari na mia vinariponi arilaedi mae guadi koasa vinagi koe Zihova. Ba mi balau nia pude lopu henai sari na ginani arini sipu lopu ele valani gamu sari na mia vinariponi arilaedi; be lopu gua, si kaqu tava mate si gamu.”


c: text/html

text: 40 E vosa vei Jeremaia o Jiova ni sereki koya oti mai Rama+ o Nipusaretani+ na iliuliu ni yadra. A kauti koya i kea ni vesu ena iqamuniliga ni maliwai ira kece na Juta kei ira e Jerusalemi era vesu mera kau i Papiloni.2 E qai kauti Jeremaia na iliuliu ni yadra, e kaya vua: “Sa tukuna oti o Jiova na nomu Kalou me yaco na ka ca qo ina vanua qo,3 e qai vakayacora dina o Jiova na ka e tukuna, ni oni valavala ca vei Jiova oni sega ni muria na nona vosa. Oya na vuna e yacovi kemuni kina na ka qo.+4 Ia au sereki iko nikua mai na iqamuniliga e vesu tu kina na ligamu. Ke o via lako vata kei au i Papiloni, me daru lako, au na raici iko vinaka. Ke o sega ni via lako vata kei au i Papiloni, kua ni lako. Raica! Sa tu e matamu na vanua taucoko. Mo lako ina vanua o vinakata.”+5 Ni bera ni lesu o Jeremaia, e kaya vua o Nipusaretani: “Mo lesu vei Kitalaia+ na luvei Eikami+ na luvei Safani+ e lesia o tui Papiloni me lewa na koro kece e Juta, mo tiko vata kei koya kei ira na tamata, se mo lako ena vanua o vinakata.”E solia sara vua na iliuliu ni yadra eso na kakana kei na iloloma qai tukuna me lako.6 E mani lako o Jeremaia vei Kitalaia na luvei Eikami e Misipa,+ e tiko vata kei koya kei ira na tamata era vo ena vanua.7 Era qai rogoca kece na iliuliu ni mataivalu era tiko ena vanua kei na nodra tamata, ni lesi Kitalaia na luvei Eikami o tui Papiloni me lewa na vanua, e lesi koya tale ga me lewai ira na tagane, na yalewa, kei ira na gone vei ira na dravudravua ena vanua era sega ni kau i Papiloni.+8 Era lako sara vei Kitalaia e Misipa.+ Qo o Isimeli+ na luvei Necanaia, o Joenani+ kei Jonacani o rau na luvei Karea, o Siraia na luvei Tanumeci, o ira na luvei Efei na kai Nitofa, o Jisanaia+ e dua na luvei Meaka, kei na nodra tamata.9 E bubului vei ira kei na nodra tamata o Kitalaia na luvei Eikami na luvei Safani, e kaya: “Moni kua ni rere ni qaravi ira na Kalitia. Moni tiko ena vanua moni qarava na tui Papiloni, oni na vinaka kina.+10 O yau au na tiko ga e Misipa meu matataki kemuni vei ira* na Kalitia era lako mai vei keda. Ia o kemuni moni kumuna na waini, na vuata ni vulaikatakata, kei na waiwai, moni biuta ena nomuni saqa, moni tiko ga ena koro oni taura me nomuni.”+11 O ira kece na Jiu era tiko e Moapi, e Amoni, kei Itomi, kei ira na tiko ena veivanua kece, era rogoca tale ga ni vakavoca eso o tui Papiloni mera tiko e Juta qai lesi Kitalaia na luvei Eikami na luvei Safani me lewai ira.12 Era mani lesu na Jiu kece mai na veivanua era vakasavi kina, era lako yani ena vanua o Juta vei Kitalaia e Misipa. Era kumuna vakalevu na waini kei na vuata ni vulaikatakata.13 Ia e lako yani vei Kitalaia e Misipa o Joenani na luvei Karea kei ira kece na iliuliu ni mataivalu era tiko ena vanua.14 Era kaya vua: “O sega ni kila ni o Pealisi na nodra tui na Amoni+ e talai Isimeli mai na luvei Necanaia me vakamatei iko?”+ Ia e sega ni vakabauti ira o Kitalaia na luvei Eikami.15 E kaya lo o Joenani na luvei Karea vei Kitalaia e Misipa: “Au via lako meu vakamatei Isimeli na luvei Necanaia, ena sega ni dua e kila. Na cava me vakamatei iko kina, na cava mera vakasavi kina o ira kece na Juta era soqoni mai vei iko, mera rusa tale ga na ivovo ni Juta?”16 Ia e kaya o Kitalaia+ na luvei Eikami vei Joenani na luvei Karea: “Mo kua ni vakayacora qo, ni lasutaki na ka o tukuna me baleti Isimeli.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Veivosakitaki Na Ilavo Ena Bose Mai Ra
Ena Bose ni Yasana o Ra ena lotulevu mai Nanukuloa, ena veivosakitaki ga kina na veika vakailavo.
Na itukutuku oqo e vakadeitaka mai ki na Siga Vou na Roko Tui Ra o Paula Delaivuna.
“Na bose oqo ena bose ga ni ilavo,” e tukuna na Roko Tui Ra.
Oqo talega e sa qai matai ni nona bose me vaka ni a Roko Tui Lau mai ena vica na yabaki.
O koya talega e dua vei rau na Roko ka wili kina o Mosese Nakoroi, e lesi ena veilesi ni Tabana iTaukei ena mua ni yabaki sa oti. E lesi o Nakoroi mai Ra ki Tailevu ka lesi o Deivuna mai Lau ki Ra.
Na Bose ni Yasana o Ra esa qai karua ni bose ni yasana ena yabaki oqo ka kena imatai na Bose ni Yasana o Nadroga/Navosa, ka vakayacori ena vula ko Janueri mai na koro o Nasigatoka. E tukuna o Roko Tui ni na veivosakitaki mada e liu na ituvatuva ni lavo ni 2019 – 2020.
Na ilavo, e dua na kena iwase e tukuna e gole ki na Valenivolavola ni Yasana (Provincial Council Office). Oqo ena wili kina na kedra isau ko ira era cakacaka kina, na kena vo ena gole ena cakacaka ni veiqaravi e vakayacora na valenivolavola.
E dua talega na kena iwase e gole ki na veivakatorocaketaki ena loma ni (awards) yasana. Na matanitu, e tukuna, ena gadreva me vakamatatataki na veika e vakayagataki.
Ni na oti na kena veivosakitaki, e tukuna o Delaivuna, era sa qai veivosakitaka na ituvatuva ni lavo ni yabaki 2021 – 2022.
Ena bose bibi, ka ra na gadrevi kina na lewe ni bose mera soli vakasama, ena kena vakayagataki vakamaqosa na ilavo me laveti cake kina na bula ni lewenivanua.
Na bose, e vakadeitaka mai na Roko Tui Ra, ni na siga dua ga.
Feedback: maikab@fijisun.com.fj


text:
2 Tui
Chapter 7
Sa qai tukuna o Ilaisa, "Rogoca na vosa i Jiova. Sa tukuna vakaoqo o Jiova: 'Ena gauna vakaoqo ni mataka e na volitaki e dua na i luku valawa makare me dua na dola, kei na rua na i luku na witi me dua na dola, e na matamata mai Samaria.'"
2 Sa dua na turaga i liuliu ka ravi tu e ligana o koya na tui sa sauma yani vua na tamata ni Kalou ka tukuna, "Raica, kevaka e dau cakava na Kalou eso na katuba leka kei lomalagi, ena yaco rawa vakaidina beka na veika oqo?" A sa tukuna o koya, "O na raica dina ga e matamu, ia o na sega ga ni kania."
3 Ena matamata ni koro e ratou sa dabe tiko kina e lewe va na turaga vukavuka, ka ratou sa veitukutukunitaka, "Na cava e datou dabe tikoga kina eke, medatou mate?
4 "Kevaka edatou tukuna, 'Keitou na curuma yani na koro,' na dausiga kei na viakana e tiko kina, ka datou na mate e keya. Ia kevaka e datou na dabe dagese tikoga e ke, e datou na mate tale ga. Ia, sa na vakaoqo, tou lako me datou sa la'ki soro kina nodra mataivalu na kai Siria. Kevaka era na vakabulai kedatou, e datou na bula; ia kevaka era na vakamatei kedatou, edatou sa na mate vakaidina."
5 E ratou sa yadra e na mataka me ratou lako yani kina nodra i tikotiko ni valu na kai Siria; ia ni ratou sa yaco mai kina i bili ni nodra i tikotiko na kai Siria, e ratou sa kidroa ni sega sara ga ni dua e tu e keya.
6 Ni sa vakavuna o Jiova mera rogoca na mataivalu na domo ni qiqi ni valu kei na domo ni ose O na i rorogo ni dua na mataivalu levu; era sa qai veitukuniyaka, "Raica, o tui Isireli sa saumi ira na nodra tui na Itaiti kei na nodra tui na kai Ijipita mera valuti keda!"
7 Era sa qai tucake mera dro e na mataka lailai, ka ra biuta tu ga mai e na nodra i tikotiko ni valu O na nodra vale laca, nodra ose, kei na nodra asa Oka ra sa dro totolo yani mera bula.
8 Ni ratou sa yaco mai kina i bili ni nodra i tikotiko na lewe va na vukavuka oqo, e ratou sa curu yani kina dua na loma ni vale laca ka kana ka gunu, ka ratou sa yauta mai na siliva, koula, kei na i sulu ka la'ki vunitaki ira; e ratou sa lesu tale ka curuma tale e dua na vale laca, ka kauta talega mai eso e keya ka la'ki vunitaka.
9 E ratou sa qai veitukuniyaka, "E sega ni dodonu na ka edatou cakava oqo. Na siga oqo sai koya na siga ni tukutuku vinaka, ia e datou sa galuvaka ga. Kevaka edatou wawa tiko me yacova na kida ni mataka, e na tau vei kedatou eso na i totogi. Sa dodonu kina medatou lako yani ka la'ki tukuna kina vale ni tui."
10 E ratou sa lako yani ka kacivi ira na yadrava tiko na matamata ni koro, e ratou sa vosa ka tukuna, "Keitou a lako kina nodra i tikotiko na kai Siria, ka keitou kurabui ni sega sara ga ni dua e tu e keya, sega mada ga ni rorogo e dua na tamata O era vesu vinaka tu ga na ose kei na asa ka tuvaki vinaka tu na vale laca."
11 E ratou sa kaci mai na dauyadrava na matamata, ka sa lako sara na kena i tukutuku kina loma ni vale ni tui.
12 Sa tucake e na bogi na tui ka tukuna vei ira na nona tamata "Me'u tukuna mada vei kemuni oqo na ka era sa cakava vei keda na kai Siria. Era sa kila tiko ni da sa waloloi e na viakana oya era sa biuta na nodra i tikotiko me ra la'ki vunitaki ira ki veikau, ka tukuna, 'E na gauna ga era na curu kina mai ki tuba mai na koro, eda na vesuki ira bulabula, ka curu yani kina loma ni koro.'"
13 Sa qai vosa mai e dua na nona tamata ka tukuna, "Au kerea me lewe vica na turaga me ratou taura na vo ni lima na ose e na loma ni koro. Raica, e rawa ni ratou yaco me vaka na lewe oba vaka oba ni lewe vuqa ni Isireli era se vo tiko kina; io, kevaka e sega, au tukuna, e rawa ni ratou vakataki ira na oba vaka oba ni Isireli era vo tiko mai vei ira era sa vakamatei; medatou talai iratou mada yani ka raica."
14 Era sa qai kauta e rua na qiqi ni valu kei na ose; ka sa talai iratou yani na tui kina vanua e donuya na nodra mataivalu na kai Siria, ka tukuna, "Lako dou la'ki raica."
15 Era sa cicimuri yani kina Joritani; ka ra sa sinai walega na gaunisala e na i sulu kei na i yaragi era sa kolotaka laivi tu mai na kai Siria e na nodra sa dro bula me vakatotolo. Sa lesu tale mai o koya e ya talai me mai tukutuku vua na tui.
16 Era sa lako yani na tamata ka ra la'ki koveraka na nodra vale laca na kai Siria. A sa volitaki e dua na i luku valawa me dua na dola kei na rua na i taki witi me dua na dola me vaka na vosa i Jiova.
17 Ia na tui sa digitaki koya na turaga i liuliu ka dau ravi e tabana me vakatawana na matamata. Era sa butubutuki koya na tamata e na matamata, ka mani mate sara kina, me vaka sa tukuna oti na tamata ni Kalou, ka vosa e na nona lako sobu mai na tui vei koya.
18 A sa yaco me vaka na ka e tukuna na tamata ni Kalou vua na tui, ka tukuna, "Rua na i luku valawa me dua na dola, kei na dua na i lulu na witi me dua na dola, e na volitaki ni mataka e na gauna vata oqo e na matamata ni koro o Samaria."
19 Na turaga i liuliu o ya sa sauma yani na tamata ni Kalou, ka tukuna, "Mo ni raica oqo, "Kevaka me cakava o Jiova eso na katuba leka e lomalagi, e na yaco dina beka na veika oqo?" Sa tukuna oti o koya, "O na raica walega e matamu, ia o na sega ga ni kania."
20 Sa qai yaco dina vei koya, ni ra sa butubutuki koya na tamata e na matamata, ka mani mate sara kina.


text:
Lewe ni vanua o Raka mai Varanise
28 November, 2018, 11:24 am
ESA na rawa ni lewenivanua tiko mai Varanise o Alivereti Raka ena Vakarauwai mai oqo ka kena i balebale oya ni sa na rawa ni vakayagataki koya o Varanise me na lewena na timi ena sotasota ni Six Nations ena 2019.
A laurai na yacai Raka ena wiliwili ni yaca ka tabaki ena Journal Officiel na pepa ni matanitu ka dau taba kina na veika ni matanitu o Varanise.
Esa galala talega me na lewena na timi ni Les Bleus ka waraki tu mai vei Bernard Laporte na peresitedi ni unioni ni rakavi e Varanise.
Na nona rawa ni lewenivanua e kena i balebale ni a tiko voli e Varanise ena lima na yabaki, ka matanataka na vosa kei na volavola vaka-Varanise ka kila talega na veitukutuku makawa kei na i tovo ni vanua o Varanise.
Ena gauna a lewena kina na timi ni Clermont Academy ena Noveba ni 2014, a vakamautaka o Raka e dua na goneyalewa ni Varanise ka rau vakaluveni ka vakavuna na kena lutu mai na veika e gadrevi vei koya me dua ga na yabaki.
Ia, e dodonu me na pasitaka na nona vosa vaka-Varanise ena nona na vakatovolei me rawa kina ni lewenivanua ka me dua na nona i vola tara ni curu vanua ni Varanise.
A tabaka rawa o Raka e 29 na sikoa ena nona qitotaka vakatolusagavulu ka walu na timi ni Clermont, me tekivu mai na nona i matai ni qito ena Seviteba, 2015.
Ena sotasota se qai oti qo e tabaka rawa e 13 na sikoa mai na nona qito vakatinikadua ni bera ni qai mai mavoa ena Tiseba ni 2017.


text:
WASE 89
Veivakavulici e Peria
-
IVAKASALA ME BALETA NA VEIVAKATARABETAKI
-
VEIVOSOTI KEI NA VAKABAUTA
Sa bau dede nona tiko voli o Jisu e Peria, ena “tai ni Joritani.” (Joni 10:40) Qo sa gole vaka ina ceva, i Jerusalemi.
Eratou tomani Jisu na nona tisaipeli, o ira na “ilala levu,” na daukumuni ivakacavacava kei ira na ivalavala ca. (Luke 14:25; 15:1) Era gole tale ga na Farisi kei na vunivola era dau vakalewai Jisu. E levu na ka mera vakasamataka nira rogoca na vosa vakatautauvata i Jisu me baleta na sipi kei na gonetagane e yali, na tagane vutuniyau kei Lasarusa.—Luke 15:2; 16:14.
Se rairai nanuma vinaka tu o Jisu na nodra vakalelewa na dauveitusaqati kei na nodra veivakalialiai, mani vakamacalataka vei ratou na tisaipeli eso na ivakavuvuli a cavuta mai Kalili.
Kena ivakaraitaki, a tukuna o koya: “Ena dredre me sega ni yaco eso na ka ni veivakatarabetaki. Ia e kalouca o koya e vakavuna! . . . Mo qarauni iko. Ke valavala ca na tacimu, vunauci koya, ke veivutuni, vosoti koya. Ke valavala ca mada ga vakavitu vei iko ena dua na siga qai lesu mai vakavitu vei iko me kaya, ‘Au sa veivutuni,’ e dodonu mo vosoti koya.” (Luke 17:1-4) De dua na iotioti ni yatuvosa qori e rairai nanuma lesu kina o Pita na nona taro me baleta na veivosoti vakavitu.—Maciu 18:21.
Vakacava eratou na muria na tisaipeli na vosa i Jisu? Ni ratou kaya vei Jisu, “Ni vakalevutaka mada na neitou vakabauta,” e vakadeitaka vei ratou: “Ke mani vaka na levu ni sore ni musita na nomudou vakabauta, dou rawa ni kaya ina vunikau levu qo, ‘Mo tacavu mo lai tei i wasawasa!’ ena talairawarawa vei kemudou.” (Luke 17:5, 6) Io, e levu na ka ena rawati ke lailai mada ga na vakabauta.
Sa qai vakamacalataka o Jisu na bibi ni yalomalumalumu kei na rai donu, e kaya vei ratou na yapositolo: “O cei vei kemudou ena kaya vua na nona tamata cakacaka e dau siviyara se vakatawa manumanu ni lesu mai na iteitei, ‘Lako sara mai na teveli mo kana’? Sega, ena kaya ga, ‘Vakarautaka mai na kequ ivakayakavi, dara mai nomu isulu ni vakarau kakana mo qaravi au. Oti noqu kana kei na noqu gunu, mo qai kana o iko, mo gunu tale ga.’ Ena sega ni vakavinavinaka vua na tamata cakacaka ya ni cakava na ka ga e lesi me cakava, se vakacava? O kemudou tale ga, ni dou sa cakava na ka kece e lesi vei kemudou, mo dou qai kaya: ‘Keitou dauveiqaravi tawayaga. Na ka keitou cakava e dodonu ga me keitou cakava.’”—Luke 17:7-10.
E bibi vei ira na dauveiqaravi i Jiova mera vakaliuca na loma ni Kalou. Mera nanuma tale ga ni ka dokai nodra qarava na Kalou nira lewe ni nona vuvale.
Ni oti ga qori, erau vakauitukutuku mai o Meri kei Marica, erau ganei Lasarusa, ratou vakaitikotiko e Pecani mai Jutia. Erau kaya: “Turaga, e tauvimate na nomuni itokani dredre.”—Joni 11:1-3.
E sega ni rarawa vakasivia o Jisu ni rogoca ni tauvimate levu nona itokani o Lasarusa, ia e kaya: “Ena sega ni tini ena mate na tauvimate qo, ia ena vakalagilagi kina na Kalou. Me vakalagilagi tale ga kina na Luve ni Kalou.” Ni oti e rua na siga nodratou tiko e kea, sa qai tukuna vei ratou na tisaipeli: “Me datou lako tale i Jutia.” Ia eratou kaya vua: “Rapai, era se qai via vakaviriki iko mada ga ena vatu na kai Jutia, oni via lako tale kina?”—Joni 11:4, 7, 8.
E sauma o Jisu: “Vakacava, e sega ni 12 na aua ena dua na siga? Ke dua e taubale ena siga ena sega ni coqa e dua na ka ni raica tiko na rarama ni vuravura. Ia ke dua e taubale ena bogi, ena tarabe ni sega vua na rarama.” (Joni 11:9, 10) E vakaibalebaletaka tiko ni se sega ni gauna lokuci ni Kalou me vakacavara kina o Jisu nona cakacaka vakaitalatala. E bibi gona me vakayagataka vinaka o Jisu na gauna lekaleka se vo.
E tomana o Jisu: “Sa moce na nodatou itokani o Lasarusa, ia au sa lako qo meu lai vakayadrati koya.” Ratou nanuma na tisaipeli ni moce tiko o Lasarusa me vakacegu, ratou kaya sara: “Turaga, ke moce dina o koya, ena bula vinaka mai.” Sa qai tukuna vakamatata o Jisu: ‘Sa mate o Lasarusa, ia tou lako mada ga vua.’—Joni 11:11-15.
Ni kila o Tomasi ni rawa ni vakamatei mai Jutia o Jisu, e vakaraitaka sara nona veitokoni ena nona uqeti ratou na vo ni tisaipeli: “Me datou lako tale ga me datou mate vata kei koya.”—Joni 11:16.


text:
Maji 21-27
JOPE 6-10
Sere 68 kei na Masu
iTekivu ni iVakamacala (Me kua ni sivia na 3 na miniti)
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
“Rarawa na Turaga Yalodina o Jope”: (10 min.)
Jop 6:1-3, 9, 10, 26; 7:11, 16
—Ni dua e vosa vakalialia, ena rairai sega ni nakita na ka e cavuta (w13 15/8 19 ¶7; w13 15/5 22 ¶13)
Jop 9:20-22
—E cala nona nanuma o Jope ni sega ni kauaitaka na Kalou nona yalodina (w15 1/7 12 ¶2)
Jop 10:12
—Ni vakatovolei vakaca o Jope, e tukuna tiko ga na veika vinaka me baleti Jiova (w09 15/4 7 ¶18; w09 15/4 10 ¶13)
-
Vakekeli ena Vosa ni Kalou: (8 min.)
Jop 6:14
—E vakaraitaka vakacava o Jope na bibi ni loloma e dei? (w10 15/11 32 ¶20)
Jop 7:9, 10; 10:21
—Ke vakabauta o Jope na veivakaturi, na cava e cavuta kina na ka e tukuni ena tikinivolatabu qo? (w06 15/3 14 ¶11)
Na cava au vulica me baleti Jiova ena wili iVolatabu ni macawa qo?
Na tikina cava au rawa ni vakayagataka ena cakacaka vakaitalatala?
-
Wili iVolatabu: Jop 9:1-21 (Me kua ni sivia na 4 na miniti)
GUMATUA ENA CAKACAKA VAKAITALATALA
iMatai ni Veisiko: wp16.2 16
—Tukuna na ituvatuva ni cau (Me kua ni sivia na 2 na miniti)
Veisikovi Lesu: wp16.2 16
—Me dua na yavu ni veisiko e tarava. (Me kua ni sivia na 4 na miniti)
Vuli iVolatabu: fg lesoni 2 ¶6-8 (Me kua ni sivia na 6 na miniti)
NODA BULA VAKARISITO
Sere 114
Mo Yalomatua ni o Veivakacegui: (15 min.) Mera vakaitavi na vakarorogo. Me saravi na vidio era sarava na qase ni ivavakoso ena Koronivuli ni Cakacaka Vakaitalatala sa oti. Sureti ira na vakarorogo mera vakamacalataka nodrau ivakaraitaki vinaka na rua na tacida tagane ni rau vakaceguya e dua e rarawataka na takali ni wekana lomani.
Vuli iVolatabu ni iVavakoso: ia wase 11 ¶12-20, railesuvi ena t. 98 (30 min.)
Railesuvi na ka e vulici qai vakamacalataka vakalekaleka na ka ena vulici ena macawa tarava (3 min.)
Sere 27 kei na Masu


text:
Totolo ni rarama
Na totolo ni rarama ena lala, tukuna wasoma c, e na raraba vakayago tudei bibi ena vuqa na vanua ni fisiki. Na kena yaga e vakamacalataki me 299792458 mita ikarua ni (e rauta ni 300000 km/s (186000 mi/s [Note 1]). E matata baleta na veidinadinati ena veiyasai vuravura e sa vakamacalataki tiko ni sa ru metre na ilakolako ena rarama ena lala ena gauna ni gauna ni 1⁄299792458 sekodi.[Note 2][2] According to digitaki vakaveimaliwaitaki, c sa na yalani toka ga kina na totolo ni kena rawa ni yaco na veika kei na itukutuku veilakoyaki. E dina ga ni totolo sara na kena rawa ni yaco oqo ena rarama, sa kena totolo talega na veika kece tubululuqa tikitiki kei na vanua perturbation veilakoyaki ena lala, oka kina electromagnetic vutinisipi mataqalirarama ka lomalagi ua. Kila veika na ilakolako kei na ua ena c se cava ga na kena toso na ivurevure se na inertial na tiki ni e e daudidigo. Tikitiki ena nonsaiva vo tubu rawa ni goleva c, Ia ena sega ni rawa ni yacova. Ena ni digitaki raraba kei na tikitiki, c veiwekani na loma kei gauna, ka na basika talega ena equation kilai levu ni tubu–igu vakatawani E = mc2.[3]
VeitikinaEdit
- ↑ "Base unit definitions: Second". physics.nist.gov. Retrieved 7 April 2018.
- ↑ Penrose, R (2004). The Road to Reality: A Complete Guide to the Laws of the Universe. Vintage Books. pp. 410–11. ISBN 978-0-679-77631-4.
... na ivakatagedegede dodonu duadua me baleta na metre e conveniently sa vakamacalatakitu ni ra sa 299,792,458 tiko na tamata ki na ilakolako vakayawa ena rarama ena dua na kena ikarua, ka solia e dua na ka me baleta na metre e tautauvata kei na vakadodonu na kena veidonui ena gauna oqo vakadeitaka vakavinaka metre na lawa mai Parisi.
- ↑ Uzan, J-P; Leclercq, B (2008). The Natural Laws of the Universe: Understanding Fundamental Constants. Springer. pp. 43–44. ISBN 978-0-387-73454-5.
Cite error:
tags exist for a group named "Note", but no corresponding
tag was found


text:
Na iSoro e “iSolisoli Uasivi” ni Kalou
‘Na iloloma vinaka kece kei na isolisoli uasivi kece e vu mai vua na Tamada.’
1. Na veivakalougatataki cava e rawati ena vuku ni isoro?
EDA vakalougatataki vakalevu ena vuku ni isoro ni veivoli i Jisu Karisito. Kena ivakaraitaki eda rawa ni lewena na vuvale ni Kalou ke da taleitaka na yalododonu. E rawa tale ga nida bula mamarau me tawamudu. Ia e tiko eso tale na ka e yaga kina na isoro i Karisito. Na nona yalorawarawa o Jisu me mate me tokona na yalododonu i Jiova e vakavotui kina na ka e bibi duadua e lomalagi kei na vuravura.
2. (a) Ena masu i Jisu, na cava e bibi duadua e lomalagi kei na vuravura? (Raica na imatai ni iyaloyalo.) (b) Na cava eda na vulica ena ulutaga qo?
2 Ni vo e rua na yabaki me mate o Jisu me vakarautaka na isoro ni veivoli, e vakavulici ratou nona tisaipeli me ratou masuta: “Tamai keimami mai lomalagi, me vakarokorokotaki na yacamuni. Me yaco mai na nomuni Matanitu. Me caka na lomamuni e vuravura me vaka e caka tiko mai lomalagi.” (Maciu 6:9, 10) Me rawa nida vakavinavinakataka vakalevu na isoro, meda dikeva mada na sala e tokona kina na vakarokorokotaki ni yaca ni Kalou, na veiliutaki ni Matanitu ni Kalou kei na vakayacori ni nona inaki.
“ME VAKAROKOROKOTAKI NA YACAMUNI”
3. Na cava e vakavotui ena yaca i Jiova? E vakaucacataka vakacava o Setani na yaca tabu qori?
3 Na imatai ni ka e cavuta o Jisu ena nona masu me vakarokorokotaki na yaca ni Kalou. Na yaca i Jiova e vakavotuya vinaka na nona cecere, lagilagi kei na savasava. Ena dua tale na nona masu, e cavuta vei Jiova o Jisu me “Tamaqu yalosavasava.” (Joni 17:11) Ni savasava o Jiova, na ivakavuvuli kei na lawa kece e vakarautaka e ka savasava se ka tabu. Ia e sega ni kauaitaka qori o Setani, e qaseqase ni taroga na dodonu e tu vua na Kalou me lewa na ivakatagedegede me muria na tamata. E lasutaka o Setani na ka me baleti Jiova, e vakaucacataka na yaca tabu ni Kalou.
4. E vakaitavi vakacava o Jisu ena rokovi ni yaca ni Kalou?
4 Ia e duidui o Jisu, e lomana dina na yaca i Jiova. (Joni 17:25, 26) E vakaitavi mada ga ena rokovi ni yaca ni Kalou. (Wilika Same 40:8-10.) Ni uasivi nona bula e vuravura, e vakadinadinataka o Jisu ni ka vakayalomatua qai dodonu ga me lewa o Jiova na ivakatagedegede mera muria nona ibulibuli vuku. A vakavuna o Setani me mate vakararawa o Jisu, ia e yalodina tiko ga vua na Tamana vakalomalagi. Ni yalodina o Jisu, e vakadeitaka kina ni rawa vua na tamata uasivi me talairawarawa ina ivakatagedegede savasava ni Kalou.
5. Eda na vakaitavi vakacava ena rokovi ni yaca ni Kalou?
5 Eda na vakaraitaka vakacava nida lomana na yaca i Jiova? Ena noda itovo. E vinakata o Jiova meda savasava. (Wilika 1 Pita 1:15, 16.) Kena ibalebale eda na sokalou duadua ga vei Jiova, eda na talairawarawa vua mai vu ni lomada. Ke da mani vakararawataki, eda na saga ena noda vinaka taucoko meda muria na ivakavuvuli dodonu kei na lawa ni Kalou. Ni dodonu na noda ivalavala, eda sa vakacila rarama tiko, ena vakalagilagi tale ga kina na yaca i Jiova. (Maciu 5:14-16) Nida savasava, ena kilai mai na noda ivakarau ni bula ni vinaka na lawa i Jiova, ni lasu na veibeitaki i Setani. Ke da mani cala nida sega ni uasivi, eda na veivutuni dina qai biuta na ivalavala e beci kina o Jiova.
6. Eda sega ni uasivi, ia rawa vakacava ni okati keda o Jiova meda yalododonu?
6 Ena vuku ni isoro i Karisito, o Jiova ena vosota na nodra cala o ira na vakaraitaka nodra vakabauta. Ena okati ira na yalayala vua mera lewe ni nona vuvale. E okati ira na lotu vaKarisito lumuti mera yalododonu nira luvena, na “so tale na sipi” era yalododonu mera nona itokani. (Joni 10:16; Roma 5:1, 2; Jeme. 2:21-25) Ena gauna mada ga qo, ena vuku ni isoro e rawa kina meda yalododonu vua na Tamada, meda vakaitavi tale ga ena vakarokorokotaki ni yacana.
“ME YACO MAI NA NOMUNI MATANITU”
7. Ena vuku ni isoro, na veivakalougatataki cava ni Matanitu ni Kalou eda na marautaka?
7 Ena masu e vakavulica o Jisu, e kerei Tamana: “Me yaco mai na nomuni Matanitu.” E sema vakacava na isoro ina Matanitu ni Kalou? Ena vuku ni isoro, e Vkta. 5:9, 10; 14:1) O Jisu kei ira na itokani lumuti era veiliutaki ena Matanitu ni Kalou, era na raica me yaga vei keda na talairawarawa na isoro ena loma ni duanaudolu na yabaki. Ena veisau na vuravura me parataisi, eda na uasivi na tamata yalodina kece, sa na taucoko noda duavata na vuvale ni Kalou e vuravura kei lomalagi. (Vkta. 5:13; 20:6) Ena qaqia na ulu ni gata o Jisu, ena bokoca laivi e vuravura kei lomalagi na revurevu kece ni veivorati i Setani.
8. (a) E vukei ratou vakacava nona tisaipeli o Jisu me ratou raica vakabibi na Matanitu ni Kalou? (b) Eda tokona vakacava na Matanitu ni Kalou nikua?
8 Ni tiko e vuravura o Jisu, e vukei ratou nona tisaipeli me ratou raica vakabibi na Matanitu ni Kalou. Ni papitaiso oti ga, e kacivaka sara o Jisu “na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou” ena veivanua kece. (Luke 4:43) Ena iotioti ni nona vosa vei ratou nona tisaipeli ni bera ni gole i lomalagi, e vakasalataki ratou me ratou tukuni koya ena “veivanua yawa sara kei vuravura.” (Caka. 1:6-8) Ena cakacaka gona vakavunau, levu mai na veiyasa i vuravura e rawa nira mai kila na isoro, me liutaki ira tale ga na Matanitu ni Kalou. Nikua, eda tokona na Matanitu ni Kalou nida vukei ira na taci Karisito nida vakayacora na noda itavi meda vunautaka na itukutuku vinaka ni Matanitu e vuravura.
“ME CAKA NA LOMAMUNI”
9. Na cava eda nuidei kina ni na vakayacora o Jiova nona inaki me baleti keda?
9 Na cava e vakaibalebaletaka o Jisu ni cavuta: “Me caka na lomamuni”? E Dauveibuli o Jiova. Ni yalataka e dua na ka, e vaka ga sa vakayacora oti. (Aisea 55:11) Ena sega ni vakatara na veivorati i Setani me vakaseva na nona inaki vei keda. Ena ivakatekivu, a inaki i Jiova mera tawana na vuravura na luvei Atama kei Ivi era uasivi. (Vkte. 1:28) Ke rau sega ni vakaluveni o Atama kei Ivi, ena sega ni yaco na inaki taumada ni Kalou me baleta na vuravura. Ni rau valavala ca oti, e vakatara o Jiova me rau vakaluveni. Ena vuku ni isoro, e rawa kina vua na Kalou me solia vei ira na vakabauta na bula uasivi, kei na bula tawamudu ena parataisi e vuravura. E lomani keda o Jiova, e nona inaki tale ga mera bula na talairawarawa me salavata kei na ka e vinakata.
10. E yaga vakacava na isoro vei ira na sa takali?
10 Ia vakacava o ira na lewe bilioni era sega ni bau kilai Jiova se qaravi koya era sa takali? E rawa na veivakaturi ena vuku ni isoro. Ena vakaturi ira na tamada vakalomalagi dauloloma, mera vulica na nona inaki mera bula tawamudu. (Caka. 24:15) E vinakata o Jiova meda bula, meda kua ni mate. Ni vurevure ni bula na Kalou, ena qai Tamadra o ira kece na vakaturi. (Same 36:9) Sa rauta me vakavulici keda o Jisu meda masuta: “Tamai keimami mai lomalagi.” (Maciu 6:9) O Jiova e lesia vei Jisu na itavi dokai me vakaturi ira na mate. (Joni 6:40, 44) Ena Parataisi, ena vakayacora o Jisu nona itavi me “veivakaturi” qai ‘veivakabulai.’
11. Na cava na inaki ni Kalou vei ira na “isoqosoqo levu”?
11 Na lomasavu i Jiova e sega ni yalani ga vei ira na le vica, ni tukuna o Jisu: “O Mari. 3:35) E inaki ni Kalou mera lewena nona vuvale na “isoqosoqo levu” e sega ni wiliki rawa mai na veimatanitu, veiyavusa kei na duivosavosa. O ira na vakabauta na isoro i Karisito ra qai cakava na loma ni Kalou, era na kailavaka tale ga: “E vakabulai keimami na neimami Kalou e dabe tiko ena idabedabe vakaturaga, na Lami tale ga.”
12. E vakavotui vakacava ena masu e vakavulica o Jisu na inaki i Jiova vei keda na talairawarawa?
12 E macala mai na masu e vakavulica o Jisu na inaki ni Kalou vei keda. Me salavata kei na masu qori, eda na saga ena noda vinaka kece meda vakarokorokotaka na yaca i Jiova, se raica me ka tabu. (Aisea 8:13) Na yaca mada ga i Jisu e vakaibalebaletaka “Veivakabulai o Jiova.” Na noda vakabulai tale ga ena vuku ni isoro, ena vakarokorokotaki qai vakalagilagi kina na yaca i Jiova. Ena vakavotui ena Matanitu ni Kalou na yaga ni isoro vei ira na talairawarawa. Io, na masu e vakavulica o Jisu e vakadeitaka ni sega ni dua ena vakaseva na inaki ni Kalou.
VAKAVINAVINAKATAKA NA ISORO
13. Na cava e dusia nida papitaiso?
13 Dua na sala eda na vakavinavinakataka kina na isoro, oya meda ciqoma na veisureti meda lewe ni vuvale i Jiova. Qori ena noda yalataki keda vua nida vakabauta na isoro, da qai papitaiso. Noda papitaiso e dusia nida “nei Jiova.” (Roma 14:8) E vakatayaloyalotaka noda kerea vua na Kalou na lewaeloma e savasava. (1 Pita 3:21) Ena rogoca noda kerekere o Jiova ni vakayagataka na dra ni isoro i Karisito me veivakasavasavataki. Eda nuidei ni na solia o Jiova na ka kece e yalataka vei keda.
14. Na cava eda vakaroti kina meda lomani ira na kainoda?
14 Na cava e dua tale na sala eda vakavinavinakataka kina na isoro? Na ka kece e cakava o Jiova e yavutaki ena loloma. E nona inaki gona mera vakaraitaka vakalevu na nona lewenivuvale na loloma. (1 Joni 4:8-11) Nida lomani ira na kainoda, eda sa vakaraitaka tiko nida vinakata meda ‘luvei Tamada e tiko mai lomalagi.’ (Maciu 5:43-48) Na ivunau meda lomani ira na kainoda, e tarava ga na ivunau levu duadua meda lomani Jiova. (Maciu 22:37-40) Dua na sala eda lomani ira kina na kainoda, oya noda talairawarawa ina ivunau meda vunautaka na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. Nida dauloloma, eda sa vakavotuya tiko na lagilagi ni Kalou. E ‘taucoko sara na noda vakaraitaka’ na loloma ni Kalou nida talairawarawa ina ivunau meda dauveilomani, vakabibi vei ira na tacida.
NA ISORO E BALETA NA “GAUNA NI VEIVAKABULABULATAKI” I JIOVA
15. (a) E vakalougatataki keda vakacava o Jiova? (b) Na veivakalougatataki cava eda vakanamata kina?
15 Sa rawa nida vosoti vakadua ke da vakaraitaka nida vakabauta na isoro. E vakadeitaka na Vosa ni Kalou ni rawa ni “bokoci” noda ivalavala ca. (Wilika Cakacaka 3:19-21.) Eda sa dikeva mai ni susugi ira na lumuti o Jiova mera luvena ena vuku ni isoro. (Roma 8:15-17) Me baleti keda na “so tale na sipi,” e vaka ga e vakalewena o Jiova na ivola ni veisusu qai biuta kina na yacada. Gauna eda sa uasivi kina, da qai bula sivita na iotioti ni veivakatovolei, ena vaka ga e sainitaka na fomu qori me okati keda meda luvena lomani e vuravura. (Roma 8:20, 21; Vkta. 20:7-9) E tawamudu nona lomani keda o Jiova nida ka talei vua. E tawamudu na yaga ni isoro. (Iper. 9:12) Ena sega vakadua ni seavu na yaga ni iloloma qori. Ena sega tale ga ni dua me kauta laivi vei keda.
16. E sereki keda vakacava na isoro?
16 E sega ni dua na ka e rawa ni cakava na Tevoro me tarovi ira na veivutuni dina era via lewena na vuvale i Jiova. E gole mai vuravura o Jisu me mate ‘ga vakadua’ ena vukuda. Sa sega tale kina nida dinau tiko. (Iper. 9:24-26) E bokoca sara ga vakadua na itotogi e vakadewa mai o Atama. Eda vakavinavinaka ena vuku ni isoro i Karisito, eda sa sereki mai na veivakabobulataki ni vuravura i Setani, eda sega tale ga ni rerevaka na mate.
17. E vakaibalebale vakacava vei iko na loloma i Jiova?
17 E nuitaki vakaoti na yalayala ni Kalou. Me vaka ga na dei ni nona lawa me baleta nona ibulibuli, ena dina tale ga vei keda. E sega vakadua ni veisau. (Mala. 3:6) E solia o Jiova na isolisoli ni bula, e lomani keda tale ga. “Keitou sa mai kila, keitou vakabauta tale ga na nona lomani keitou na Kalou.” (1 Joni 4:16) Ena marautaki ni sa parataisi na vuravura taucoko, era na vakavotuya kece na loloma ni Kalou o ira na bula kina. Meda duavata mada ga kei ira na kabula vakayalo mai lomalagi ena noda kaya: “Me vakacaucautaki mada ga me tawamudu na noda Kalou, me vakalagilagi, me vakarokorokotaki, me vakavinavinakataki, ni o koya ga e vuku, e kaukaua, e qaqa. Emeni.”


text: 48 Qo na ka e tukuna o Jiova ni lewe vuqa,* na Kalou ni Isireli me baleti Moapi:+“E rarawa o Nipo+ ni vakarusai!E vakamaduataki o Kiriaceimi,+ e ravuti.E vakamaduataki na idrodro tudei,* e basuraki.+2 Era na sega ni vakacaucautaki Moapi tale.Era nakita mai Esiponi+ mera vakamalumalumutaki koya:‘Moni lako mai meda muduki koya me kua ni dua na matanitu.’O iko tale ga Matimeni mo tiko lo,Ni muri iko tiko na iseleiwau.3 E rogo na tagi mai Oroneimi,+Na vakacaca kei na veivakarusai levu.4 Sa vakarusai o Moapi.Era tagi na nona lalai.5 Ena icabecabe i Luici era tagi tiko ga nira cabe.Ena isirosiro sobu mai Oroneimi, era rogoca na tagi ni rarawa ena vuku ni leqa levu.+6 Dro moni bula!Moni vaka na vunijunipa ni vanua talasiga.7 Ni oni nuitaka na nomuni cakacaka kei na nomuni iyau,Oni na valuti tale ga.Ena kau vakavesu o Kimosi,+Kei ira na nona bete kei na nona turaga.8 Na dauvakacaca ena lako mai ina koro kece,Ena sega ni bula e dua na koro.+Ena rusa na buca,Ena vaqeavutaki na vanua tautauvata,* me vaka e kaya o Jiova.9 Moni biuta na ivakatakilakila me muria o Moapi,Ni vakarusai ena dro kina.Ena domobulataki na nona koro,Me kua ni dua e tiko kina.+10 Me cudruvi o koya e vakawalena na ilesilesi e lesia o Jiova!Me cudruvi o koya e tarova na nona iseleiwau me kua ni vakadavedra!11 Era bula vakacegu na Moapi mai na gauna era se gone kina,Me vaka na waini e tu ena kena soko, e sega ni yavalati.E sega ni livi mai na dua na saqa ina dua tale,Era sega vakadua ni kau vakavesu.Oya na vuna e dua tu ga kina na kedra igunugunu,E sega ni veisau na kedra iboi.12 “‘Ia raica! sa roro mai na siga,’ e kaya o Jiova, ‘au na tala eso na tamata mera vukica. Era na vukica mera vakalala na nodra saqa, era na vorolaka vakamatailalai tale ga na nodra saqa lelevu.13 Era na maduataki Kimosi na Moapi me vaka ga nira maduataki Peceli na vuvale ni Isireli, na nodra inuinui.+14 Oni kaya vakacava: “Keimami tamata qaqa, keimami sa vakarau ina ivalu”?’+15 ‘Sa vakarusai o Moapi,Sa curumi na nona koro,+Era vakamatei na nona cauravou digitaki,’+E kaya na Tui, na yacana o Jiova ni lewe vuqa.+16 Sa voleka mai na rarawa ena yacovi Moapi,Sa totolo sara mai na nodra ca.+17 O ira kece na tiko volekati ira ena lomani ira,O ira kece na kila na yacadra.Moni kaya, ‘Sa ramusu na kau kaukaua, na ititoko totoka!’18 Mo siro mai ena nomu itutu lagilagi,Mo dabe e ra ena karamaca,* o iko na goneyalewa o tiko e Taiponi,+Ni mai valuti iko o koya e vakacacani Moapi,Ena vakarusa o koya na nomu vanua vakabai.+19 Mo tu e gaunisala mo vakararai, o iko na goneyalewa o tiko e Aroeri.+Mo taroga na tagane kei na yalewa e dro tiko, ‘Na cava e yaco?’20 Sa vakamaduataki o Moapi, e domobula.Mo qolou, mo tagi.Moni tukuna e Arinoni+ ni sa vakarusai o Moapi.21 “Sa lewai na vanua tautauvata,*+ o Oloni, o Jeasa,+ o Mefeaci,+22 o Taiponi,+ o Nipo,+ o Pecitipilaceimi,23 o Kiriaceimi,+ o Pecikamuli, o Pecimioni,+24 o Kirioci+ kei Posira, kei na koro kece ena vanua o Moapi, e yawa se voleka.25 ‘Sa musuki na kaukaua* nei Moapi,Sa ramusu na ligana,’ e kaya o Jiova.26 ‘Moni vakamatenitaki koya+ ni vakalevulevui koya vei Jiova.+E veiqiqiyaki o Moapi ena nona lua,E dredrevaki tale ga o koya.27 O dau dredrevaki Isireli?+E bau laurai ni maliwai ira na daubutako,Mo kurea kina na ulumu, mo vosabeci koya?28 Moni biuta na koro o kemuni na lewe i Moapi moni lai tiko ena vatu,Me vaka na ruve e vakasova ena yasa ni barinivatu.’”29 “Keimami rogoca na dokadoka nei Moapi, e qaciqaciataka vakalevu,Na nona dokadoka, na nona sakitaki koya, na nona qaciqacia, kei na viavialevu ni lomana.”+30 “‘Au kila vinaka na nona cudru katakata,’ e kaya o Jiova,‘Ia ena sega ni yaco na tukutukuni koya.Ena sega ni dina.31 Oya na vuna au na qolou kina ena vuku i Moapi,Niu na tagicaki Moapi taucoko,Au na tagicaki ira na lewe i Kirieresi.+32 Ena lailai na noqu tagicaki Jaseri,+Au na tagicaki iko, na vunivaini ni Sipima.+E teteva na wasawasa na tabamu vuavuaivinaka.E yaco sara ina wasawasa e Jaseri.Na nomu vuata ni vulaikatakata kei na nomu vuanivaini o kumunaE vakacacana na dauvakacaca.+33 Sa kau tani na marau kei na reki mai na loga ni kauvuataKei na vanua o Moapi.+Au tarova na drodro ni waini mai na ikeliniwaini.Ena sega ni dua e butuka me kaikaila tiko.Ena duatani na kaikaila qori.’”+34 “‘E rogo tiko na kaila mai Esiponi+ me yaco i Elale.+Era tabalaka na domodra me rogo i Jeasa,+Mai Soa me yaco i Oroneimi+ me yaco i Ekilaci-selisia,Ena maca mada ga na wai ni Nimirimi.+35 Au na muduka mai Moapi,’ e kaya o Jiova,‘Na tamata e kauta tiko yani na isoro ena vanua cecereKei koya e vakacaboisoro vua na nona kalou.36 Oya na vuna ena tagicaki Moapi kina na lomaqu me vaka na bitunivakatagi,*+Ena tagicaki ira tale ga na lewe i Kirieresi na lomaqu me vaka na bitunivakatagi.*Ni na rusa na iyau e rawata o koya.37 E cou kece na uludra,+E koti kece na kumidra.E tavatavalaki kece na ligadra,+E toka tale ga e tolodra na isulutaga!’”+38 “‘Ena delanivale kece e MoapiKei na kena rara kece,Era tagilagalaga tiko.Niu vorolaki MoapiMe vaka na saqa e biu tani,’ e kaya o Jiova.39 ‘E domobula o koya! Moni qolou!Sa vakanadaku ena madua o Moapi!E dredrevaki o Moapi,Era domobulataka kece na tiko volekati koya.’”40 “Ni qo na ka e kaya o Jiova:‘Raica! Me vaka ga na ikeli e co sobu,+Ena tevuka na tabana me toqovi Moapi.+41 Ena ravuti na tauni,Ena vakamalumalumutaki na nona koro kaukaua.Ena siga oya na yalodra na tamata qaqa ni MoapiEna vaka na yalo ni yalewa taratara.’”42 “‘Ena vakarusai o Moapi me kua ni dua na matanitu,+Ni vakalevulevui koya vei Jiova.+43 Na domobula, na qara, kei na dai sa tu e matamuni,Kemuni na lewe i Moapi,’ e kaya o Jiova.44 ‘O koya e dro ni domobula ena lutu ina qara,O koya e lako cake mai ena qara ena tacori ena dai.’‘Au na vakayacora vei Moapi na yabaki me cudruvi kina,’ e kaya o Jiova.45 ‘Era lai tu vakadua ena iyaloyalo kei Esiponi o ira na dro tiko ni sega na nodra kaukaua.Ni na lako mai Esiponi na bukawaqaKei na yameyame e loma i Sioni.+Ena yameca na yadre i MoapiKei na nodra qavokavoka na luve ni tiko yavavala.’+46 ‘O sa kalouca Moapi!Era sa rusa na tamata nei Kimosi.+Era kau vakabobula na luvemu tagane,Era kau vakavesu na luvemu yalewa.+47 Ia au na soqoni ira mai na Moapi era kau vakabobula ena veisiga mai muri,’ e kaya o Jiova.‘Sa cava eke na itukutuku ni lewa e tau vei Moapi.’”+


text:
ULUTAGA NI VULI 32
Me Vakalevutaki na Noda Loloma
“Au dau masulaka me tubu vakalevu na nomuni loloma.”—FPAI. 1:9.
SERE 106 Bucina na Loloma
KA ENA VULICI *
1. A tauyavu vakacava na ivavakoso e Filipai?
NI RATOU yaco i Filipai na vanua qali vakaRoma na yapositolo o Paula, Sailasa, Luke, kei Timoci, eratou sotava e levu era taleitaka na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. Eratou cakacaka vata na tagane gumatua qo me tauyavu e dua na ivavakoso. Era tekivu soqoni sara na tisaipeli kece, de dua ena vale nei Litia, na marama lomasavu e mai vakabauta tale ga.—Caka. 16:40.
2. Na ituvaki dredre cava e qai sotava na ivavakoso?
2 E qai sotava na ivavakoso vou qori e dua na ituvaki dredre. E uqeti ira na cata na ka dina o Setani mera saqata vakaukaua na cakacaka vakavunau i Paula kei ratou na nona itokani. Erau mani vesu o Paula kei Sailasa, rau mokulaki ena kau, rau biu e valeniveivesu. Ni rau sere mai, rau sikovi ira na tisaipeli vou me rau vakayaloqaqataki ira. Oti erau biuta na koro kei Timoci, e rairai tiko ga yani o Luke. Ia vakacava o ira na lewe ni ivavakoso vou, na cava era cakava? Ena veivuke ni yalo tabu i Jiova, era gumatua tiko ga ena nodra veiqaravi. (Fpai. 2:12) E macala ni marautaka vakalevu qori o Paula!
3. Na cava e tukuna o Paula ena Filipai 1:9-11 ni dau masulaka?
3 Oti e rauta ni tini na yabaki, e volavola o Paula ina ivavakoso e Filipai. Ni o wilika na nona ivola, o na kila na levu ni nona lomani ira na tacina. E vola: “[Au] diva meu raici kemuni kece me vaka ga na nona lomani kemuni o Karisito Jisu.” (Fpai. 1:8) E vola ni dau masulaki ira. E kerei Jiova mera veilomani vakalevu, mera vakadeitaka na veika e bibi sara, mera kua ni vakamelei ena dua na ka, mera kua ni vakatarabetaka e dua, mera vuataka tiko ga na vua ni yalododonu. Ena yaga tale ga vakalevu vei keda nikua na vosa veiuqeti i Paula. Meda wilika mada na ka e vola vei ira e Filipai. (Wilika Filipai 1:9-11.) Eda na qai veivosakitaka na veitikina bibi e vakamacalataka kei na sala meda muria kina.
MEDA VEILOMANI VAKALEVU
4. (a) Me vaka e tukuni ena 1 Joni 4:9, 10, e vakaraitaka vakacava o Jiova nona lomani keda? (b) Me vakacava na levu ni noda lomana na Kalou?
4 E vakaraitaka o Jiova na levu ni nona lomani keda ni tala mai na Luvena i vuravura me mate ena vuku ni noda ivalavala ca. (Wilika 1 Joni 4:9, 10.) Na loloma i Jiova e uqeti keda meda lomani koya tale ga. (Roma 5:8) Ia me vakacava na levu ni noda lomani koya? E saumi na taro qori ena ka e tukuna o Jisu vua e dua na Farisi: “Mo lomani Jiova na nomu Kalou ena lomamu taucoko, ena nomu vinaka taucoko, kei na nomu vakasama taucoko.” (Maciu 22:36, 37) Eda sega ni vinakata me wase rua na noda lomani Jiova. Eda vinakata ga meda vakalevutaka noda lomani Jiova e veisiga. E tukuna o Paula vei ira e Filipai ni dodonu “me tubu vakalevu na [nodra] loloma.” Eda na vakalevutaka vakacava na noda lomana na Kalou?
5. Eda na vakalevutaka vakacava na noda loloma?
5 Meda lomana na Kalou, e vinakati meda kilai koya vinaka. E kaya na iVolatabu: “O koya e sega ni dau loloma e sega ni kila na Kalou, baleta ni Kalou ga na loloma.” (1 Joni 4:8) E vakaraitaka na yapositolo o Paula ni na vakalevutaki noda lomana na Kalou nida ‘kila na veika dina, kei na noda kila vinaka na loma ni Kalou.’ (Fpai. 1:9) Nida tekivu vulica na iVolatabu, eda bucina meda lomani Jiova ni se lailai mada ga na ka eda kila me baleti koya. Nida vakalevutaka tiko na noda kilaka, eda na qai lomani koya ga vakalevu. Oya na vuna e bibi kina meda vulica wasoma na iVolatabu da qai vakasamataka vakatitobu!—Fpai. 2:16.
6. Me vaka e tukuni ena 1 Joni 4:11, 20, 21, eda na vakalevutaka vakacava noda veilomani?
6 Nida vakasamataka na levu ni nona lomani keda na Kalou, ena uqeti keda meda lomani ira na tacida. (Wilika 1 Joni 4:11, 20, 21.) Eda na rairai nanuma ni rawarawa sara meda veilomani, nida qaravi Jiova vata da qai saga meda muria na nona itovo vinaka. Eda dau vakatotomuria tale ga na loloma levu i Jisu ni solia nona bula ena vukuda. Ia eda rawa ni vakadinata ni dredre toka ena so na gauna meda muria na ivakaro meda veilomani. Dikeva mada e dua na kena ivakaraitaki ena ivavakoso e Filipai.
7. Na cava eda vulica ena ivakasala i Paula vei Uotia kei Sainitiki?
7 E rua na yalewa lotu vaKarisito gugumatua o Uotia kei Sainitiki, erau dau “tokoni” Paula. Ia e rairai tawasea na nodrau veitokani na duiyaloyalo. Ni volavola o Paula ina ivavakoso rau lewena, e cavuta sara ga na yacadrau o Uotia kei Sainitiki qai vakasalataki rau me “duavata na nodrau rai.” (Fpai. 4:2, 3) E raica o Paula ni veiganiti mera vakasalataki na lewe ni ivavakoso, e kaya: “Ena gauna kece, na ka oni cakava me kua ni caka ena vosakudrukudru kei na veiba.” (Fpai. 2:14) E macala ni nona veivakasalataki vakadodonu o Paula e uqeti rau na yalewa yalodina qori kei na lewe ni ivavakoso taucoko mera vaqaqacotaka na ivau ni nodra veilomani.
8. Na cava ena vakadredretaka noda veilomani? Cava meda vakasamataka ke yaco qori?
“NA VEIKA ERA BIBI SARA”
9. Na cava e okati ena “veika era bibi sara” e cavuta o Paula ena nona ivola vei ira e Filipai?
9 E uqeti Paula na yalo tabu me vakasalataki ira e Filipai kei keda kece na lotu vaKarisito meda “vakadeitaka . . . na veika era bibi sara.” (Fpai. 1:10) Qori e okati kina na vakarokorokotaki ni yaca i Jiova, na vakayacori ni nona inaki, noda veiyaloni tale ga kei na duavata ena ivavakoso. (Maciu 6:9, 10; Joni 13:35) Nida raica kece qori me bibi ena noda bula, eda vakaraitaka tiko nida lomani Jiova.
10. Na cava meda cakava meda kua kina ni vakamelei ena dua na ka?
10 E tukuna tale ga o Paula ni bibi meda “kua ni vakamelei ena dua na ka.” Sega ni kena ibalebale qori meda uasivi. Na noda sega ni vakamelei ena dua na ka ena sega ni tautauvata sara kei Jiova. Ia eda na sega ni vakamelei vei Jiova nida vakalevutaka noda loloma, nida vakadeitaka tale ga na veika era bibi sara. Dua na sala eda vakaraitaka kina noda loloma nida qarauna meda kua ni veivakatarabetaki.
11. Na cava meda kua ni vakatarabetaka kina e dua?
11 Meda kua ni vakatarabetaka e dua. Qori e dua dina na ivakasala bibi. Eda na rawa ni vakatarabetaka vakacava e dua? De dua ena ka ni veivakamarautaki eda digia, noda isulusulu, se cakacaka mada ga. Ena rairai sega ni cala na ka eda cakava. Ia ke vakaleqa na nona lewaeloma e dua tale lai tarabe sara kina, ya e cala. E kaya o Jisu ni vinaka cake me vesu i domoda e dua na vatu levu meda kolotaki i wasawasa, e ca nida vakaleqa nona veiwekani kei Jiova e dua!—Maciu 18:6.
12. Na cava eda vulica vei rau na veiwatini painia?
12 Dikeva na sala erau muria kina e dua na veiwatini painia na ivakasala nei Jisu. E tiko ena nodrau ivavakoso e dua na veiwatini rau se qai papitaiso ga, erau susugi ruarua ena vuvale e dau vakatabui kina e levu na ka. Erau vakabauta na veiwatini qori ni sega ni dodonu vei keda na lotu vaKarisito meda gole i vale ni iyaloyalo se sarava mada ga na iyaloyalo vinaka. Erau kidroa ni rau tukuna na veiwatini painia ni rau sa sara iyaloyalo oti. Rau mani sega tale ni sara iyaloyalo na veiwatini painia me yacova ni sa vakavulici na nodrau lewaeloma na veiwatini papitaiso vou, me rau kila na ka e donu kei na ka e cala. (Iper. 5:14) Ena nodrau veinanumi na veiwatini painia qo, erau vakaraitaka ni rau lomani rau dina na veiwatini papitaiso vou ena ka erau cakava, sega ni ka ga erau tukuna.—Roma 14:19-21; 1 Joni 3:18.
13. Eda na rawa ni temaka vakacava e dua me valavala ca?
13 E dua tale na sala eda rawa ni vakatarabetaka kina e dua, oya nida temaki koya me valavala ca. E rawa ni yaco vakacava qori? Vakasamataka mada na ituvaki qo. Dua na gauna balavu nona sasaga e dua na vuli iVolatabu me lewa vinaka nona dau gunu. E nanuma me sa kua tale ni qai gunu. E toso sara vakayalo qai papitaiso. Dua na gauna, e sureti koya kei na so tale na mataveitacini e dua na tacida qai uqeta na tacida vou me gunu, e kaya: “O sa lotu vaKarisito, e tiko vei iko na yalo tabu i Jiova. E dua na itovo e okati ena vua ni yalo tabu na lewai keda vinaka. Ke o lewai iko vinaka, o na gunu ga vakarauta.” Ena vakaloloma dina na tacida vou ke rogoca na ivakasala ca qori me lai tini bobula tale ena gunu!
14. E uqeti keda vakacava na soqoni vaKarisito meda muria na ivakasala ena Filipai 1:10?
14 Na soqoni vaKarisito e uqeti keda ena vica na sala qo meda muria kina na ivakasala ena Filipai 1:10. Kena imatai, eda vulica na veika e okata o Jiova mera ka bibi. Kena ikarua, eda rogoca na sala meda muria kina na ka eda vulica, meda kua ni vakamelei ena dua na ka. Kena ikatolu, eda veivakauqeti “ena loloma kei na cakacaka vinaka.” (Iper. 10:24, 25) Na levu ga ni noda vakayaloqaqataki ena soqoni, na levu tale ga ni noda lomani Jiova kei ira na tacida. Nida lomani Jiova kei ira na tacida, eda na saga vagumatua meda kua ni vakatarabetaka e dua.
“VAKASINAITI” TIKO GA ENA “VUA NI YALODODONU”
15. Na cava na ibalebale ni “vakasinaiti ena vua ni yalododonu”?
15 E dau masulaki ira e Filipai o Paula mera “vakasinaiti ena vua ni yalododonu.” (Fpai. 1:11) E macala ni okati me “vua ni yalododonu” na nodra lomani Jiova kei ira nona tamata. E okati tale ga kina nodra wasea nodra vakabauta me baleti Jisu kei na nodra inuinui totoka. E vakayagataki tale ga ena Filipai 2:15 e dua na vosa vakatautauvata, oya mera “rarama tiko yani me vaka na cina” ena “vuravura qo.” Eda nanuma kina nona vakatokai ira nona imuri o Jisu mera “rarama kei vuravura.” (Maciu 5:14-16) E vakaroti ira tale ga nona imuri mera ‘veivakatisaipelitaki,’ mera ivakadinadina ena “veivanua yawa sara kei vuravura.” (Maciu 28:18-20; Caka. 1:8) Eda vuataka gona na “vua ni yalododonu” nida vakaitavi vakalevu ena cakacaka bibi qori.
16. Eda kila vakacava ena Filipai 1:12-14 ni rawa nida rarama tiko yani me vaka na cina nida sotava na ituvaki dredre? (Raica na iyaloyalo ena waqana.)
16 Se mani vakacava na keda ituvaki, eda rawa ni rarama tiko yani me vaka na cina. Eso na ituvaki e vakadredretaka noda vunau, ia ena rairai gauna vinaka meda vunau kina. Kena ivakaraitaki o Paula, a volavola vei ira e Filipai ena gauna e vesu tiko kina ena dua na vale e Roma. Ia qori e sega ni tarova nona vunau vei ira na yadra kei ira na sikovi koya yani. Nona gumatua o Paula me vunau ena ituvaki qori e vakanuideitaki ira na mataveitacini, e vakayaloqaqataki ira tale ga mera “tukuna na vosa ni Kalou ena doudou.”—Wilika Filipai 1:12-14; 4:22.
17. Era vunau tiko ga vakacava eso na tacida ni dredre na ituvaki?
Maciu 10:16-20) Ena dua na vanua, e vakatura e dua na ivakatawa ni tabacakacaka mera vunau ga na dautukutuku vei ira na wekadra, vei ira na tiko veitikivi, vuli vata, cakacaka vata kei na nodra veikilai, mera okata qori me nodra yalava. Ena loma ga ni rua na yabaki, e tauyavu e levu na ivavakoso vou ena tabacakacaka qori. De dua e sega ni vakadredretaki noda cakacaka ena vanua eda tiko kina. Ia eda vulica e dua na ka ena nodra qaseqase na tacida qori: Nida qara na sala meda vunau kina, ena solia vei keda o Jiova na kaukaua meda vunau tiko ga se mani vakacava na kena dredre.—Fpai. 2:13.17 Levu na tacida era vakatotomuria na yaloqaqa nei Paula. Era tiko ena veivanua e sega ni rawa kina na vunau e matanalevu se veivale, era muria gona eso tale na iwalewale mera wasea kina na itukutuku vinaka. (
18. Na cava meda vakadeitaka?
18 Sa qai bibi ga ena gauna qo meda muria na ivakasala vei ira e Filipai. Meda vakadeitaka mada ga na veika era bibi sara, meda kua ni vakamelei ena dua na ka, kua ni veivakatarabetaki, meda vuataka tale ga na vua ni yalododonu. Nida cakava qori, ena vakalevutaki na noda loloma, ena vakarokorokotaki tale ga o Jiova.
SERE 17 “Au Vinakata”
^ para. 5 Sa qai bibi ga ena gauna qo meda vaqaqacotaka na ivau ni noda veilomani vakaveitacini. Eda na vulica ena ivola i Paula vei ira e Filipai na sala meda lomani ira kina vakalevu na tacida nida sotava mada ga na veika dredre.
^ para. 54 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: Ni samaki tiko na Vale ni Soqoni, e cegu na sasamaki o Jo me veitalanoa kei na dua na tacida kei luvena tagane. E cudru sara ga o Mika, na tacida e sasamaki tiko. E tukuna e lomana, ‘Dodonu me sasamaki o Jo, me kua ni veitalanoa tiko.’ Oti vakalailai, e raici Jo ni vukea tiko e dua na tacida itabaqase. Qori e uqeti koya me dau vakasamataka ga na veika vinaka me baleti tacina.
^ para. 58 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: Ena dua na vanua e sega ni rawa kina na vunau e matanalevu, e qaseqasetaka e dua na tacida nona wasea na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou vua e dua rau veikilai. Dua tale na gauna, e vunau tale ga vua rau cakacaka vata ena gauna ni cegu.


text:
Parofisai Era Yaco Dina
Eda sa raica oti mai na itukuni ni nona vakacalai Croesus na bete mai Delphi, mani ravuti koya na tui Perisia. Ia e volai tu ena iVolatabu e dua na parofisai vakatubuqoroqoro me baleti tui Perisia, qai vakayacori vakamatailalai na parofisai qori.
Ni se vo e 200 na yabaki me qai sucu na tui, sa cavuti Sairusi rawa na parofita o Aisea, kei na sala ena vakabalea kina na koro qaqa o Papiloni.
Aisea 44:24, 27, 28: “Qo na ka e tukuna o Jiova, . . . ‘o koya e tukuna ina wasa titobu, “Mo maca mai, au na vakamacara na nomu uciwai kece,” o koya e tukuna me baleti Sairusi, “E noqu ivakatawa o koya, ena vakayacora taucoko na ka kece au vinakata,” o koya e tukuna me baleti Jerusalemi, “Ena tara tale,” kei na valenisoro, “Ena vakadavori na kemu yavu.”’”
E kaya na daunitukutuku makawa ni Kirisi o Herodotus, ni vakadavea tani na mataivalu i Sairusi na uciwai na Uferetisi e drodro tu ena koro o Papiloni. E yaga sara ya nira rawa ni muri uciwai tu ga na mataivalu me yaco ina koro. Ni vakarusa oti o Sairusi na koro, e sereki ira na Jiu era vesu tu e Papiloni. E vakasukai ira i Jerusalemi mera lai tara tale na koro ni oti e 70 na yabaki na kena rusa tu.
Aisea 45:1: “Qo na ka e kaya o Jiova vua na nona lumuti, vei Sairusi, na ligana imatau au taura meu vakamalumalumutaka vua na veimatanitu, meu kauta tani na nodra iyaragi na tui, meu dolava vua na katuba e rua, me kua ni sogo na matamata.”
Era curuma yani na koro na kai Perisia ni dola tu vakasakasaka na kena katuba ruarua. Ke ra kila rawa na kai Papiloni na inaki i Sairusi, de dua era na sogota na matamata kece volekata na uciwai. Ia era sega ni cakava rawa e dua na ka me taqomaki kina na koro.
Qo e dua wale ga na parofisai vakatubuqoroqoro ni vakatauvatani kei na levu tale e yaco dina era volai tu ena iVolatabu. * Na vatavatairalago ni tamata e vu mai vei ira na nodra kalou lasu, ia na parofisai ena iVolatabu e vu mai vua e kaya: “Mai na ivakatekivu au tukuna na kena itinitini mai na gauna makawa au tukuna na ka se bera ni yaco.”—Aisea 46:10.
E rawa ga vua na Kalou dina na yacana o Jiova me tukuna na veika qori. Na yacana e kena ibalebale “O Koya e Vakavuna me Yaco.” E vakaraitaka qori ni kila o koya na veika ena yaco ena gauna se bera mai, e rawa tale ga ni veisautaka na ituvaki me salavata kei na nona inaki. E vakadeitaka vei keda ni na vakayacora dina nona yalayala kece.
PAROFISAI ERA VAKAYACORI NIKUA
O via kila na ka e parofisaitaka na iVolatabu me baleta na gauna se bera mai? Rauta na 2,000 na yabaki sa oti, e parofisaitaka na iVolatabu ni na ‘vakilai e levu na ka dredre ena iotioti ni veisiga.’ Na cava na ibalebale ni iotioti ni veisiga? E sega ni vakaibalebaletaki ina vuravura se tamata, e dusia ga na veivala, veivakalolomataki kei na rarawa e vakila voli mai na kawatamata ena dua na gauna balavu. Meda dikeva mada e vica na parofisai ena yaco ena “iotioti ni veisiga.”
2 Timoci 3:1-5: “[E]na iotioti ni veisiga . . . , [e]ra na dau lomani ira ga na tamata, era na lomana na ilavo, era na dau tukutukuni ira, era na qaciqacia, era na dau veibeci, era na talaidredre vei ira nodra itubutubu, era na sega ni dau vakavinavinaka, era na sega ni yalodina, sa na yali vei ira na veilomani vakaveiwekani, era na sega ni via okati ena dua na veiyalayalati, era na dau vakauvosa, era na sega ni lewa vinaka na yalodra, era na voravora, era na sega ni vinakata na ka e dodonu, era na dau veiliumuritaki, era na domoqa, era na dokadoka, era na lomana ga na marau era sega ni lomana na Kalou, e vakarairai ga na nodra qarava na Kalou, e sega na kena dina.”
Vakacava o vakadinata ni sa laurai tiko vei ira e levu nikua na itovo qori? O vakadinadinataka nida bula maliwai ira era dau lomani ira ga, lomana na ilavo, qai dokadoka? O raica nira dau namaka vakasivia na ka, ra qai nanuma nira donu ga o ira? De dua o vakadinadinataka tale ga nira talaidredre e levu na gone vei ira na itubutubu, e levu era lomana ga na marau era sega ni lomana na Kalou. Sa qai torosobu tiko ga e veisiga na ivakarau ni bula.
Maciu 24:6, 7: “Dou na rogoca na ivalu kei na itukutuku ni ivalu. . . . Era na veivaluvaluti na veivanua kei na veimatanitu.”
Era kaya eso ni sivia na 100 na milioni era mate ena ivalu kei na veiraravui me tekivu mai na 1914, qori e sivia tale na iwiliwili ni lewenivanua ena levu na matanitu. Sa wacava nodra tagi, lolosi, kei na nodra rarawa na lewenivuvale. Vakacava era bau kauai na veimatanitu ra qai saga mera vakaotia na ivalu?
Maciu 24:7: “Ena vakilai na leqa ni kakana.”
E kaya na isoqosoqo na World Food Programme: “Keimami vakarautaka na kakana mera vakani kece kina na le 815 na milioni, ia rauta ni dua mai na veiya ciwa na lewenivanua era moce lolo, qai rauta ni dua mai na veiya tolu era kana vakaca. E tukuni ni rauta na tolu na milioni na gone era mate e veiyabaki nira sega ni kana.”
Luke 21:11: “Era na yaco na uneune kaukaua.”
E rauta ni 50,000 na uneune e yaco e veiyabaki. E rauta ni 100 na uneune e vakacacana na vale, qai voleka ni veiyabaki ena yaco e dua na uneune kaukaua. E laurai ena dua na vakadidike ena maliwa ni 1975 kei na 2000 ni le 471,000 era mate ena uneune.
Maciu 24:14: “Ena vunautaki mada na itukutuku vinaka qo ni Matanitu ni Kalou ena veiyasa i vuravura me ivakadinadina ina veimatanitu kece, sa na qai yaco na icavacava.”
E sivia na walu na milioni na iVakadinadina i Jiova era vunautaka tiko na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou, ra qai gumatua ni cakava qori e veiyasa i vuravura ena rauta na 240 na vanua. Era vunautaka na itukutuku vinaka ena siti, vanua ribayawa, veikau, kei na veiulunivanua. Ke raica na Kalou ni sa rauta na kena vunautaki na itukutuku vinaka, “sa na qai yaco na icavacava” me vaka ga e parofisaitaki. Kena ibalebale sa na oti na veiliutaki vakatamata, sa na tekivu veiliutaki na Matanitu ni Kalou. Na yalayala cava ena vakayacora na Matanitu ni Kalou? Ena vakamacalataki qori ena dua tale na ulutaga.
^ para. 8 Raica na ulutaga “iVakadinadina ni Donu na Parofisai.”


text:
Joni
Chapter 5
Ni sa oti oqo, sa dua na nodra Solevu na kai Jutia, sa lako cake kina o Jisu ki Jerusalemi.
2 Mai Jerusalemi ena Matamata ni Sipi, sa tiko kina na tobu o "Pecisaita", ena vosa vaka Iperiu ka sa lima na kena varada.
3 Era sa dau davo tu kina na tauvimate, na mataboko, na paralase, na malumalumu, ni ra sa dau waraka tu na vakayavalati ni wai.
4 Sa dau lako sobu mai na agilosi ena so na gauna me vakayavalata na wai; o koya ga sa liu ki na wai ni sa vakayavalati oti, sa dau vakabulai mai na kena mate.
5 Sa dua na tamata sa tiko e kea, sa tolusagavulu ka walu na yabaki ni nona tauvi mate.
6 Ni sa raici koya o Jisu ni sa davo tiko e kea ka kila ni sa tauvi mate vaka dede tiko, sa tukuna sara vua, "O sa vinakata mo vakabulai?"
7 Sa sauma vei Jisu na tamata tauvi mate, "Kemuni, sa sega ni dua me biuti au ki na tobu ni sa vakayavalati; ni'u sa sasaga tiko yani, sa dua sara sa liu vei au."
8 Sa tukuna vua o Jisu, "Raica, tucake, taura na nomu i yaya ni moce ka lako."
9 Vakasauri sa bula vinaka na tamata, sa taura cake na nona i yaya ni moce, ka sa lako. Sa siga ni vakacecegu na siga o ya.
10 Era sa vosa vua o ira na Jiu ka vaka; "Sa siga ni vakacecegu oqo; sa sega ni tara vei iko mo colata tiko na nomu i mocemoce."
11 Sa sauma vei ira, o Koya sa vakabulai au sa tukuna, "Taura cake na nomu i mocemoce ka lako."
12 O cei oqo sa tukuna vei iko, "Mo taura cake na nomui mocemoce ka lako?"
13 O koya sa vakabulai, sa sega ni kila se o cei oqo sa veivakabulai sa yali yani o Jisu ni ra sa veidrigidrigi mai na tamata ena vanua o ya.
14 Ni sa oti oqo, sa raici koya sara o Jisu ena vale ni soro ka tukuna vua, "Raica o sa bula vinaka, kua ni valavala ca tale, de qai yaco mo ca vakalevu sara.
15 Sa lako yani na tamata oqo ka tukuna vei ira na Jiu ni sai Jisu ga sa vakabulai koya.
16 Ena vuku ni ka oqo, era sa vakacacani Jisu kina ka via vakamatei Koya, baleta ni sa caka na veika oqo ena siga ni vakacecegu.
17 Sa sauma vei ira o Jisu ka vaka, "Sa cakacaka tiko o Tamaqu me yacova mai oqo, Au sa cakacaka tale tiko ga oqo."
18 Era sa qai sasaga vakaukauwa tikoga na Jiu me ra vakamatei Koya, sega ni Nona voroka nai vunau ni siga ni vakacecegu, baleta talega ni sa tukuna o Koya ni sa Tamana na Kalou, ka cakava me rau tautauvata kei na Kalou.
19 Sa sauma o Jisu ka tukuna vei ira, "Sa dina sara, Au sa tukuna vei kemuni, na luvena sa sega ni rawa ni cakava e dua na ka vakataki Koya ga, na veika ga sa raica mai vei Tamana ni cakava tiko; na veika ga sa cakava o Tamana sa cakava talega o Koya.
20 "Sa lomana na Luvena o Tamana, sa vakatakila talega Vua na veika sa dau cakava o Koya. O Tamana ena vakaraitaka vua na Luvena na veika lelevu mo ni kurabui kina.
21 "Me vaka sa vakatura cake tale na mate o Tamana o solia vei ira na bula, ena solia vaka kina na bula na Luvena vua sa vinakata ga o Koya.
22 "Sa sega ni lewa e dua o Tamana, sa solia kecega na vakatulewa vua na Luvena.
23 "Me ra doka kina na Luvena, me vaka era sa doka na Tomana. O Koya sa sega ni doka na Luvena, sa sega talega ni doka na Tamana ni o koya ga sa tala mai na Luvena.
24 "Sa dina sara, Ni'u sa tukuna vei kemuni, o koya sa rogoca na vosa ka vakabauti Koya sa talai Au mai, sa tu vua na bula sega ni mudu, ka na sega ni lewai, ena lako mai na mate ki na bula.
25 "Sa dina sara, Au sa tukuna vei kemuni, sa yaco mai na gauna ka sa tu sara ga oqo, era na rogoca na domo i koya na Luve ni Kalou na mate; o ira sa rogoca, era na bula.
26 "Me vaka ga ni sa tu vua na Tamana na bula, sa solia kina o Tamana na bula vua na Luvena, me tu na bula vua ga na luvena,
27 "sa solia talega Vua na kaukauwa ni lewa me vakatulewa kina, baleta ni sa Luve ni Tamata talega o Koya.
28 "Mo ni kua ni kidroa ena veika oqo, sa lako tiko mai na gauna ni o ira kece sa tu ena i bulubulu, era na rogoca na Domona,
29 "era na lako mai, vei ira sa caka vinaka ki na vakaturi cake tale ni bula, kei ira sa caka ca, ki na nodra vakaturi cake tale na vakararawataki.
30 "Au na sega ni cakava rawa e dua na ka. Au na rogoca, Au na vakatulewa vakadodonu baleta Ni'u sa sega ni lewa ena lomaqu ga, ena lomai Tamaqu ga, o Koya sa talai Au mai.
31 "Kevaka Au sa vakadinadinataki Au ga, na Noqu i vakadinadina sa sega ni dina.
32 "Sa dua tale sa vakadinadina vei Au, Au sa kila, ni Nonai vakadinadina sa dina.
33 "O ni sa talai Joni mai, sa solia o koya na i vakadinadina e dina.
34 "Au sa sega ni ciqoma nai vakadinadina vakatamata, Au sa tukuna yani oqo mo ni vakabulai kina.
35 "Sai Koya na cina sa waqa caucaudre tiko, ni kemuni sa vinakata ena dua na gauna lekaleka me reki tiko ena Nona rarama.
36 "Ia, sa dua tale nai vakadinadina e uasivita na nei Joni; ena vuku ni cakacaka sa solia vei Au o Tamaqu Me'u vakaotia – na cakacaka sara ga Au sa cakava tiko – sa vakadinadinataki Au, ni sa talai Au mai o Tamaqu.
37 "Na Tamaqu vakataki Koya, sa vakatalai Au mai, sa dautukuni Au, o ni sa sega ni rogoca na Domona ena dua na gauna, se raici Koya:
38 "Ia, sa sega ni tu vei kemuni na Nona vosa, baleti Koya sa talai mai, o Koya kemuni sa sega ni vakabauta.
39 "O ni sa vakasaqara nai Vola Tabu, ena nanuma ni kemuni na rawata kina na bula Sega ni mudu; na i Vola Tabu sa tukuni Au (Jisu) ga.
40 "O ni sa sega ni vinakata me lako mai vei Au mo ni mai rawata kina na bula,
41 "Au sa sega ni ciqoma na veidokai vakatamata
42 "Au sa kilai kemuni, ni sa sega ni tu vei kemuni na lomana na Kalou,
43 "Au sa lako mai ena Yaca i Tamaqu, ia, o ni sa sega ni ciqomi Au; kevaka e dua sa lako mai ena yacana ga, o ni na ciqomi koya.
44 Mo ni vakabauta vakacava, na tamata era sa veidokadokai wale tu ga, ka ni kemuni sa sega ni vinakata na dokai, e lako ga mai vua na Kalou?
45 "Mo ni kua ni nanuma Ni'u sa beitaki kemuni tiko vua na Kalou na Tamada; e dua sa beitaki kemuni tiko – o Mosese ga o ni sa kila tiko.
46 "Kevaka, kemuni sa vakabauti Mosese – e dodonu mo ni vakabauti Au talega, ni sa vola o Mosese na veika me baleti Au.
47 "Kevaka, o ni sa sega ni vakabauta na veika sa vola, mo ni na qai vakabauta vakacava na Noqu vosa?"


text:
WASE 7
O Vakamareqeta na Bula me Vakataki Jiova?
“E tu vei kemuni na ivurevure ni bula.”—SAME 36:9.
1, 2. Na isolisoli talei cava e solia vei keda o Jiova?
O JIOVA e solia tu vei keda e dua na iloloma talei. Qori na isolisoli ni bula. (Vakatekivu 1:27) E vinakata meda rawata na bula vinaka duadua. E vakarautaka kina na ivakavuvuli meda vakatulewa vinaka. Meda vakayagataka na ivakavuvuli qori me rawa nida “vakaduiduitaka na ka e donu mai na ka e cala.” (Iperiu 5:14) Nida cakava qori, eda sa vakalaivi Jiova tiko me vakavulici keda meda vakasama vakavinaka. Ena vinaka noda bula, eda na vakila tale ga na kena talei nida muria na ivakavuvuli i Jiova.
2 E dau dredre na bula ena so na gauna. E dau basika na ituvaki e sega ni matata na kena lawa ena iVolatabu. Me kena ivakaraitaki, de vinakati meda vakatulewataka na veiqaravi vakavuniwai me baleta na dra. E rawa vakacava ni vakamarautaki Jiova noda vakatulewa? E tu ena iVolatabu na ivakavuvuli eda vulica kina na rai i Jiova me baleta na bula kei na dra. Nida kila na kena ivakavuvuli, eda na vakatulewa vakayalomatua qai savasava noda lewaeloma. (Vosa Vakaibalebale 2:6-11) Meda dikeva mada qo eso na ivakavuvuli.
RAI NI KALOU ME BALETA NA BULA KEI NA DRA
3, 4. (a) E kilai vakacava na rai ni Kalou me baleta na dra? (b) Na cava e dusia na dra?
3 Na iVolatabu e vakavulica ni ka tabu na dra, e dusia na bula. E ka talei tale ga vei Jiova na bula. Ni labata oti na tacina o Keni, e qai tukuna vua o Jiova: “Sa tagici au mai na qele na dra i tacimu.” (Vakatekivu 4:10) Na dra i Epeli e dusia nona bula; ni vakamatei koya o Keni, e kauta laivi kina nona bula.
4 Ni oti na waluvu ena siga i Noa, e qai vakaraitaka na Kalou ni sa rawa ni laukana na lewenimanumanu. Ia e qai kaya vakamatata: ‘Na lewe e tiko kina na bula—na kena dra—dou kua ni kania.’ (Vakatekivu 9:4) Na ivakaro qo e baleti ira kece na kawa i Noa, okati kina o keda. Koya gona, o Jiova e raica ni dra e dusia na bula. Me va tale ga qori noda rai.—Same 36:9.
5, 6. E vakaraitaka vakacava na Lawa e soli vei Mosese na rai i Jiova me baleta na bula kei na dra?
5 E tukuni ena Lawa a solia o Jiova vei Mosese: “Ke dua na tagane . . . e kania na dra cava ga, ena duatani sara ga na mataqu vei koya e kania na dra, au na muduki koya laivi vei ira na kainona. Ni tiko ena dra na bula ni dua na kabula.”—Vunau ni Soro 17:10, 11.
6 E tukuni ena Lawa e soli vei Mosese, ke dua e vakamatea na manumanu me kakana, me livia na kena dra ina qele. E dusia qori ni sa lesu tale na bula ni manumanu vua na Dauveibuli o Jiova. (Vakarua 12:16; Isikeli 18:4) E sega ni namaka o Jiova me levu tale na ka era cakava na Isireli ena kena vakadrodroi tani na dra ni manumanu. Mera cakava ga ena nodra vinaka taucoko, mera kania kina na lewenimanumanu ena lewaeloma e savasava. Nira doka na dra ni manumanu, era vakaraitaka kina na veidokai vei koya e solia na bula, o Jiova. Era vakaroti tale ga na Isireli ena Lawa mera cabora na manumanu me vosoti kina nodra ivalavala ca.—Raica na iKuri ni iVakamacala 19 kei na 20.
7. E doka vakacava o Tevita na dra?
7 Eda rawa ni raica na bibi ni dra ena ka e cakava o Tevita ni vala kei ira na kai Filisitia. Era raica nona tamata ni karamaca, ra bolea mera lai taki wai mai ena nodra vanua na meca. Ia nira kauta vei Tevita, e sega ni via gunuva, mani ‘livia yani vei Jiova.’ E kaya o Tevita: “Kemuni Jiova, e sega ni donu vei au meu cakava na ka qo! Meu gunuva na nodratou dra na tagane eratou a bolemate?” E kila o Tevita na kena bibi vei Jiova na bula kei na dra.—2 Samuela 23:15-17.
8, 9. Meda raica vakacava na lotu vaKarisito nikua na dra?
8 Ena nodra gauna na lotu vaKarisito taumada, sa sega tale nira dau cabora na manumanu na tamata ni Kalou. Ia e vinakati me donu tiko ga nodra rai me baleta na dra. Dua vei ira na lawa a vinakata o Jiova mera nanuma oya na ‘vakatabui ni dra.’ Na bibi ni kena vakatabui e vaka ga na kena cati na veika vakasisila kei na qaravi matakau.—Cakacaka 15:28, 29.
9 E va tale ga qori nikua. Eda kila na lotu vaKarisito ni o Jiova e iVurevure ni bula, e nona tale ga. Eda kila ni ka tabu na dra, e dusia na bula. E bibi gona meda dikeva na ivakavuvuli vakaivolatabu ni caka na veiqaravi vakavuniwai e vauca na dra.
VAKAYAGATAKI NI DRA ENA VEIQARAVI VAKAVUNIWAI
10, 11. (a) Era raica vakacava na iVakadinadina i Jiova na tauri dra se na va na kena iwasewase lelevu? (b) Na cava mera na dui vakatulewataka na lotu vaKarisito?
10 Era kila na iVakadinadina i Jiova ni kena ‘vakatabui na dra,’ e sega ni okati ga kina nodra kania se gunuva. Kena ibalebale, era na sega ni tauri dra, soli dra se maroroi na nodra dra. Era na sega tale ga ni taura na va na iwasewase lelevu ni dra—red cell, white cell, platelet, kei na plasma.
11 Ena vidavidai na va na iwasewase lelevu ni dra ina kena iwasewase lalai. Ena dui vakatulewa na lotu vaKarisito ke vinakata me taura se sega na iwasewase lalai ni dra. Ena vakatulewataka tale ga na veiqaravi vakavuniwai ena vakayagataki ga kina na nona dra. Ena vakatulewataka yadua na sala ena vakayagataki kina na nona dra ena gauna ni veisele, se so tale na veiqaravi vakavuniwai.—Raica na iKuri ni iVakamacala 21.
12. (a) E bibi vakacava vei Jiova noda vakatulewa e yavutaki ena noda lewaeloma? (b) Eda na vakatulewa vakayalomatua vakacava ena veiqaravi vakavuniwai?
12 Vakacava e kauaitaka o Jiova na vakatulewa e vauca na lewaeloma? Io. E kauaitaka na noda nanuma kei na inaki ni lomada. (Wilika Vosa Vakaibalebale 17:3; 24:12.) Meda masulaka gona nona veidusimaki da qai vakekeli nida vakatulewa ena ka e vauca na veiqaravi vakavuniwai. Da qai vakatulewa nida vakayagataka noda lewaeloma e vakavulici vakaivolatabu. Meda kua ni tarogi ira eso tale ena ka era na cakava ena ituvaki qori, se mera vakatulewa ena vukuda. “Nida na dui colata ga na noda icolacola” na lotu vaKarisito yadua.—Kalatia 6:5; Roma 14:12.
NA LAWA I JIOVA E VAKARAITAKA NONA LOMANI KEDA
13. Na cava eda vulica me baleti Jiova mai na nona lawa kei na ivakavuvuli me baleta na dra?
13 E yaga vei keda na ka kece e tukuna o Jiova, e ivakaraitaki tale ga ni nona loloma. (Same 19:7-11) Eda sega ni talairawarawa ga vua ni yaga vei keda na nona ivakaro. Eda talairawarawa nida lomani koya. Na noda lomani Jiova e uqeti keda meda kua ni tauri dra. (Cakacaka 15:20) E taqomaki tale ga kina noda bula. Levu nikua era kila na ca ni tauri dra, era vakabauta tale ga e levu na vuniwai ni vinaka cake na nodra veiqaravi ni sega ni vakayagataki na dra. Macala ga ni ka vakayalomatua qai ka vakayalololoma na sala i Jiova.—Wilika Aisea 55:9; Joni 14:21, 23.
14, 15. (a) Na lawa cava e solia o Jiova mera taqomaki kina nona tamata? (b) O na muria vakacava na kena ivakavuvuli?
14 E dau vinaka tu ga na lawa ni Kalou vei ira na nona dauveiqaravi. O Jiova e vakarautaka vei ira na Isireli makawa na lawa me taqomaki ira ena vakacalaka bibi. Me kena ivakaraitaki, e vinakati vei ira na itaukeinivale mera viribaita na delanivale me kua ni dua e lutu mai kina. (Vakarua 22:8) Dua tale na lawa e baleti ira na manumanu. Ke dua e tiko nona bulumakau tagane kila, e dodonu me qarauna me kua ni veivakamavoataki se veivakamatei. (Lako Yani 21:28, 29) Ke dua na Isireli e sega ni muria na lawa qori, ena bale vua nona mate e dua.
15 Eda dikeva ena lawa qori ni ka talei vei Jiova na bula. Ena yaga vakacava na noda kila qori? Eda doka na bula ena sala eda maroroya kina noda vale se na noda motoka, na ivakarau ni noda draiva, kei na ka ni veivakamarautaki eda digia. Era nanuma e levu na itabagone ni sega ni dua na ka ena vakaleqai ira, era vakalecalecava kina na ka vakarerevaki ena rawa ni yaco. Ia qori e sega ni vinakata o Jiova meda muria. E vinakata meda raica ni bibi na bula kece—na noda kei ira eso tale.—Dauvunau 11:9, 10.
16. Na cava na rai i Jiova me baleta na vakalutu?
16 E bibi vei Jiova na bula ni tamata. E talei mada ga vua na gone e se kunekunetaki tiko. Ena Lawa e soli vei Mosese, ke vakamavoataki vakacalaka e dua na yalewa bukete qai mate o tina se o gone, o Jiova ena okati koya e veivakamavoataki me daulaba. E dina ni yaco qo vakacalaka, sa mate kina e dua qai vinakati me saumi lesu na bula ya. (Wilika Lako Yani 21:22, 23.) E okata na Kalou na gone e kunekunetaki tiko me tamata bula. E raica gona vakacava na Kalou na vakalutu? Na cava nomu nanuma ni raica o koya nodra vakamatei e milioni vakacaca na gone ena veiyabaki?
17. Na cava e rawa ni vakaceguya na yalewa e vakalutu ni se bera ni kilai Jiova?
17 Vakacava ke vakalutu e dua na yalewa ni se bera ni kila na nona rai o Jiova? Ena rawa ni vakadeitaka vosoti koya o Jiova ena yavu ni soro i Jisu. (Luke 5:32; Efeso 1:7) Ke dua na yalewa e veivutuni dina, me kua ni vakaleqai koya tale tiko na nona cala makawa. “O Jiova sa yalololoma qai dauveinanumi . . . Me vaka na yawa ni icabecabe ni siga mai na idromudromu ni siga, sa biuta vakayawa vei keda o koya na noda cala.”—Same 103:8-14.ni na
KUA NI YALOCA
18. Na cava meda saga kina ena noda vinaka taucoko meda kua ni sevaka e dua?
18 E tekivu mai lomada na noda rokova na isolisoli ni Kalou na bula. E okati kina na ivakarau ni noda rai me baleti ira eso tale. E vola kina na yapositolo o Joni: “O ira kece era cata na tacidra era daulaba.” (1 Joni 3:15) So na gauna eda sega ni dau vakasamataka ni rawa ni tini ena yaloca na noda sega ni taleitaka e dua. Noda yaloca e rawa ni vakavuna na sega ni veidokai, na veibeitaki vakailasu, se noda diva me mate sara ga e dua. E kila vinaka o Jiova na ivakarau ni noda raici ira eso tale. (Vunau ni Soro 19:16; Vakarua 19:18-21; Maciu 5:22) Ke da sevaka tiko e dua, meda saga meda cavuraka laivi na mataqali rai va qori.—Jemesa 1:14, 15; 4:1-3.
19. Ena yaga vakacava vei keda na nona rai o Jiova me baleta na itovo kaukaua?
19 E tiko e dua tale na sala meda vakamareqeta kina na bula. Same 11:5 ni o Jiova e “cati ira kece era taleitaka na itovo kaukaua.” Ke da digia na ka ni veivakamarautaki e laurai kina na itovo kaukaua, eda vakaraitaka tiko nida taleitaka na itovo qori. Na cava meda lai vakatawana kina ena noda vakasama? Eda vinakata ga meda vakasamataka na veika e savasava kei na ka ena kauta mai na vakacegu.—Wilika Filipai 4:8, 9.Eda vulica ena
TAWASEI IKO MAI NA ISOQOSOQO E SEGA NI DOKA NA BULA
20-22. (a) E raica vakacava o Jiova na vuravura i Setani? (b) Era na vakaraitaka vakacava na tamata ni Kalou nira “sega ni vakavuravura”?
20 Na vuravura i Setani e sega ni doka na bula, e raica o Jiova me dau vakadavedra, oya ni dau laba. Era vakavuna na veiliutaki vakapolitiki ena veisenitiuri sa oti na nodra mate e milioni vakacaca, okati kina o ira na dauveiqaravi i Jiova. E vakamacalataki ena iVolatabu ni o ira na veiliutaki se na veimatanitu qo era manumanu kila qai vakadomobula. (Taniela 8:3, 4, 20-22; Vakatakila 13:1, 2, 7, 8) Ena vuravura nikua sa dua na ivurevure ni bisinisi lelevu na volitaki iyaragi. Era rawa ilavo vakalevu eso ena volitaki iyaragi vakadomobula. Macala gona ni, “lewa tiko na vunica na vuravura taucoko.”—1 Joni 5:19.
21 Ia na lotu vaKarisito dina ena “sega ni vakavuravura.” Era tawaveitovaki na tamata i Jiova ena veika vakapolitiki kei na ivalu. Me vaka ga nira sega ni veivakamatei, era na sega ni tokona na isoqosoqo e dauveivakamatei. (Joni 15:19; 17:16) Nira vakararawataki na lotu vaKarisito, era na sega ni sauma ena itovo kaukaua. E vakavulica o Jisu meda lomani ira mada ga na keda meca.—Maciu 5:44; Roma 12:17-21.
22 E bukana sara tiko ga o lotu na nodra mate na le Papiloni na ka Levu na iVolatabu, na isoqosoqo ni lotu lasu kece kei vuravura e kaya: “E laurai vua na nodra dra na parofita, o ira na yalosavasava, kei ira kece era vakamatei e vuravura.” O raica rawa na vuna e vakarota kina o Jiova: “Kemuni na noqu tamata, ni lako tani vua”? O ira kece na sokaloutaki Jiova era sega ni tiki kei lotu lasu.—Vakatakila 17:6; 18:2, 4, 24.milioni vakacaca. Ni vakamacalataki
23. Na cava e okati ena noda “lako tani” vei Papiloni na ka Levu?
23 E okati ena noda “lako tani” vei Papiloni na ka Levu na noda vakamatatataka nida sa sega tale ni tiki kei lotu lasu. Me kena ivakaraitaki, de vinakati meda vakadeitaka ni sa bokoci na yacada mai na lotu eda lewena tu. Ia e levu tale na ka e okati kina. E vinakati tale ga meda cata qai yawaka na ka ca e dau cakava o lotu lasu. E vakatara qai uqeta o lotu lasu na itovo vakasisila, veika vakapolitiki kei na kocokoco. (Wilika Same 97:10; Vakatakila 18:7, 9, 11-17) Vica vata na milioni era vakayalia kina nodra bula ena vica vata na yabaki sa oti.
24, 25. Nida mai kilai Jiova, eda vakila vakacava na vakacegu qai vinaka noda lewaeloma?
24 Ni bera noda kilai Jiova, eda dau tokona na veika ca ni vuravura i Setani. Eda sa veisau ena gauna qo. Eda sa ciqoma na ivoli da qai yalataka noda bula vua na Kalou. Eda vakila ni “kauta mai o Jiova na gauna ni veivakabulabulataki.” Eda kunea na vakacegu, e vinaka tale ga noda lewaeloma nida kila nida vakamarautaka tiko na Kalou.—Cakacaka 3:19; Aisea 1:18.
25 Ke da dau lewena tu na isoqosoqo e sega ni dokai kina na bula, e se rawa tiko ga ni vosoti keda o Jiova 2 Korinica 6:1, 2.ena yavu ni isoro ni veivoli. Eda vakamareqeta dina na isolisoli ni Kalou na bula. Eda na vakavinavinakataka nida solia na noda vinaka taucoko meda vukei ira eso tale mera mai kilai Jiova, ra biuta na vuravura i Setani, mera marautaka tale ga na veiwekani vinaka kei na Kalou.—
VAKASAVUYA NA ITUKUTUKU NI MATANITU
26-28. (a) Na itavi bibi cava e lesia o Jiova vei Isikeli? (b) Na cava e vinakata vei keda nikua o Jiova?
26 E Isireli makawa, a tukuna o Jiova vua na parofita o Isikeli me vakasalataki ira na tamata ni sa vakarau vakarusai o Jerusalemi, me vakavulica tale ga na ka mera cakava mera na bula kina. Ke sega ni vakasalataki ira o Isikeli, ena taroga vei koya o Jiova na nodra bula. (Isikeli 33:7-9) E vakaraitaka o Isikeli ni vakamareqeta na bula ni solia kina na nona vinaka kece me vakasavuya na itukutuku bibi ya.
27 E lesi keda o Jiova meda vakasalataki ira na tamata ni sa vakarau vakarusai na vuravura i Setani, meda vukei ira tale ga mera mai kilai Jiova mera bula kina ena vuravura vou. (Aisea 61:2; Maciu 24:14) Eda via solia na noda vinaka kece meda wasea na itukutuku ya vei so tale. Eda nuitaka meda cavuta na veivosa i Paula ni kaya: “Niu sa galala mai na nodra dra na tamata kece ga, niu a tukuna kece vei kemuni na ivakaro ni Kalou, e sega ni dua na ka au vunia.”—Cakacaka 20:26, 27.
28 E tiko eso tale na ituvaki meda savasava kina. Eda na dikeva qo ena wase tarava.


text:
39 na ikaciwa ni yabaki i Tui Setekaia e Juta, ena ikatini ni vula, e lako i Jerusalemi o Tui Nepukanesa* e Papiloni kei na nona mataivalu kece mera viribaita.+2 Ena ika11 ni yabaki i Setekaia, ena ikava ni vula, ena ikaciwa ni siga ni vula, era botea na bai ni koro.+3 Era curu i loma na turaga nei tui Papiloni, era dabe ena Matamata e Loma,+ oya o Nakali-sarisa na Samikari, o Nipu-sasikimi na Rapisarisi,* o Nakali-sarisa na Rapimaki,* kei ira kece na vo ni turaga nei tui Papiloni.4 Ni raici ira ga o Tui Setekaia e Juta kei ira kece na sotia, era dro,+ era biuta na koro ena bogi nira muria na sala ina nona basenikau na tui, ena matamata ena maliwa ni bai ruarua, era muria tiko ga na gaunisala ina Arapa.+5 Ia e cicimuri ira na nodra mataivalu na Kalitia, era toboki Setekaia ena buca dravuisiga mai Jeriko.+ Era vesuki koya ra qai kauti koya vei Tui Nepukanesa* e Papiloni mai Ripila+ ena vanua o Emaci,+ e lewai koya e kea.6 E vakamatei ratou na luvei Setekaia o tui Papiloni e Ripila ni rai tu o koya, e vakamatei+ ira tale ga na turaga kece ni Juta.7 E qai vakamatabokotaki Setekaia, oti e vesuki koya ena ivesu kopa me kauti koya i Papiloni.+8 Era vakama na Kalitia na valenitui kei na nodra vale na lewenivanua,+ era basuka tale ga na bai e Jerusalemi.+9 Ia o Nipusaretani+ na iliuliu ni yadra e kauti ira vakavesu i Papiloni na tamata era vo tiko ena koro, o ira na dro mera to vua, kei ira na kena vo.10 E biuta tu mai ena vanua o Juta o Nipusaretani na iliuliu ni yadra eso na lewenivanua era dravudravua sara, e sega vei ira na ka. E solia tale ga vei ira ena siga oya na loganivaini kei na were mera qarava.+11 Ia e tukuna na ivakaro qo o Tui Nepukanesa* e Papiloni vei Nipusaretani na iliuliu ni yadra me baleti Jeremaia:12 “Mo kauti koya mo vakaraici koya vinaka, mo kua ni cakava vua e dua na ka ca, mo cakava na ka ga e tukuna vei iko.”+13 E mani talai o Nipusaretani na iliuliu ni yadra, o Nipusasipani na Rapisarisi,* o Nakali-sarisa na Rapimaki,* kei ira kece na vakailesilesi liu nei tui Papiloni,14 mera kauti Jeremaia mai na Raranivale ni Yadra+ mera soli koya vei Kitalaia,+ na luvei Eikami,+ na luvei Safani,+ me kauti koya ina nona vale. E mani tiko vata kei ira na lewenivanua o koya.15 Ni vesu tiko o Jeremaia ena Raranivale ni Yadra+ e vosa vua o Jiova, e kaya:16 “Mo lai tukuna vei Epetimeleki+ na turaga ni Iciopea, ‘Qo na ka e kaya o Jiova ni lewe vuqa,* na Kalou ni Isireli: “Au na vakayacora na noqu vosa ina koro qo me ca, ena sega ni vinaka, o na raica ni yaco ena siga oya.”’17 “‘Ia au na vakabulai iko ena siga oya,’ e kaya o Jiova, ‘o na sega ni soli vei ira na tamata o rerevaka.’18 “‘Niu na vakarautaka na vanua mo dro kina, o na sega ni bale ena iseleiwau. Na nomu bula ga ena nomu itokinivalu*+ ni o vakararavi vei au,’+ e kaya o Jiova.”
iVakamacala e ra
^ Ipe., “Nepukatiresa,” e dua tale na kena ivolavolai.
^ Se dua tale na kena wasewasei na vosa vakaIperiu, “Nakali-sarisa, o Samikari-nipu, o Sasikimi, o Rapisarisi.”


text:
VAKATAROGI | O YAN-DER HSUUW
Vakamacalataka Nona Vakabauta e Dua e Dau Dikeva Nodra Kunekunetaki na Gone
O PAROFESA Yan-Der Hsuuw e dairekita ni tabana e qarava na vakadidike ni nodra kunekunetaki na gone ena National Pingtung University of Science and Technology mai Taiwan. A dau vakabauta tu na ivakavuvuli ni bula vakaidewadewa, ia a qai veisau nona rai ni sa lai daunivakadidike ena veika vakasaenisi. E vakamacalataka ena Yadra! na vuna e veisau kina.
Yalovinaka vakamacalataki iko mada.
Au sucu ena 1966, qai susu mai Taiwan. Rau muria na ivakavuvuli ni lotu Taoisi kei na lotu Buda na noqu itubutubu. Keimami dau sokaloutaki ira na neimami qase, keimami dau masu tale ga vei ira na matakau, ia keimami sega vakadua ni vakabauta ni dua dina na Dauveibuli.
Cava o vulica kina na veika bula se biology?
Au dau taleitaka na qaravi ira na manumanu niu se gone. Au qai vinakata meu kila na sala meu vukei ira kina kei na sala meda kua kina ni rarawa. Au vulica toka ena dua na gauna nodra qaravi vakavuniwai na manumanu, oti au lai vulica tale ga na tabana e dau dikeva na nodra kunekunetaki na gone—qori na ka au nanuma ni na vukei au meu kila kina na itekitekivu ni bula.
Cava o vakabauta kina e liu na ivakavuvuli ni bula vakaidewadewa?
Au vakabauta nodra ivakavuvuli na parofesa ena univesiti nira tukuna ni tiko na ivakadinadina ni bula vakaidewadewa.
Na cava o qai wilika kina na iVolatabu?
E rua na vuna. Kena imatai, niu vakasamataka na levu ni kalou sa ra sokaloutaki tu, ena dua ga vei ira e cecere duadua. Ia o cei vei ira qori e cecere duadua? Kena ikarua, au via vulica e levu tale na ka me baleta na iVolatabu niu kila ni dokai vakalevu.
Niu tekivu vuli ena Catholic University of Leuven mai Belgium ena 1992, au gole sara ena dua na valenilotu ni Katolika meu kerea nona veivuke na bete meu kila vinaka na iVolatabu, ia e sega ni vakadonuya.
A qai saumi ga vakacava nomu lomatarotaro?
Ni oti e rua na yabaki noqu vakadidike tiko vakasaenisi e Belgium, au sotavi Ruth e dua na yalewa ni Poladi, e iVakadinadina i Jiova. A vulica na vosa vakaJaina me vukei ira kina na gonevuli ena univesiti era via kila na Kalou. Qori sara ga na ka au masulaka tiko, au marautaka gona niu sotavi koya.
E vakaraitaka vei au o Ruth ni sega ni ivola vakasaenisi na iVolatabu, ia e salavata kei na veika vakasaenisi. Kena ivakaraitaki, e masulaka o Tevita na dauvola iVolatabu vua na Kalou: “Na matamuni mada ga e raici au niu se kunekunetaki tiko, sa volai tu ena nomuni ivola na veisiga era buli tiko kina na veitikiqu kece, ni se bera ni basika e dua vei ira.” (Same 139:16) E volavola tiko vakaserekali o Tevita, ia e donu na ka e vola! Ni bera mada ga nira qai buli taucoko na yagoda, sa tu rawa na kedra ivakaro mera buli kina. Na donu ni ka e tu ena iVolatabu e vakadeitaka vei au ni Vosa dina ni Kalou. Au sa qai kila tale ga kina ni Kalou dina duadua ga o Jiova. 1
O vakadeitaka vakacava ni dauveibuli na Kalou?
Na inaki ni vakadidike vakasaenisi me kilai na ka dina, sega ni tokoni ga ena so na ka e raici se rogoci. E veisau noqu rai niu dikeva na kena kunekunetaki na gone, au raica kina nida buli. Kena ivakaraitaki, era bulia na idinia na tikitiki ni yaya me rawa nira veisemati vinaka, me caka qo ena sala kei na ivakarau donu. E via va tale ga qori na kena kunekunetaki tiko e dua na gone, ia e vereverea sara.
Vakacava e tekivu kece qori ena dua ga na sela lailai e kunekunetaki?
Io. Ena qai tawase na sela qori, tekivu vidavidai sara. E rawa ni vakaruataki na iwiliwili ni sela ena veiya 12 ina 24 na aua. Era sa tekivu buli totolo tale ga eke na sela era vakatokai na stem cells. 2 O ira na sela qori era rawa ni bulia e 200 se sivia na veimataqali sela e vinakati me buli taucoko kina e dua na gone, me vaka na sela ni dra, na sela ni sui, sela ni nave, kei na so tale.
E veisau noqu rai niu dikeva na kena kunekunetaki na gone, au raica kina nida buli
Me buli na sela veiganiti, e vinakati na iwalewale kei na vanua donu me caka kina. Era na tekivu bulicaki ira na sela me buli kina na viciko, oti era na lai yaco sara mera tikiniyago, mera isema ni yago tale ga. Na idinia cava ena diva tu me vola na ivakaro ni cakacaka va qori? Ia na ivakaro me baleta na noda lai kunekunetaki e kune ga ena vanua e dau maroroi kina na keda itukutuku ena sela, na DNA. Niu vakasamataka na totoka ni ka kece qori, au vakabauta kina ni buli keda ga na Kalou.
Na cava o veisau kina mo iVakadinadina i Jiova?
Dua ga na ka au rawa ni tukuna, na loloma. E kaya o Jisu Karisito: “Na ka qo era na kila kece kina ni dou noqu tisaipeli, ke dou veilomani.” (Joni 13:35) E sega ni veivakaduiduitaki na loloma qori. E sega ni vakatau ena vanua e cavutu mai kina e dua, nona ivakarau vakavanua se na roka ni kuli ni yagona. Niu tekivu veimaliwai kei ira na iVakadinadina, au raica sara ga kina na loloma qori, au vakila tale ga.
^ 2. Sa sega ni vakayagataka o Parofesa Yan-Der Hsuuw na noda sela era vakatokai me stem cells me kunekunetaki kina e dua. E cakava qori ena vuku ni nona vakabauta vaKarisito.


text:
Tekivutaki na sotasota sigatolu ni Tabadamu 7’s.
Written by Atu Kurumudu on August 25, 2022
Era sa maqusa na veitimi kara qito tiko ena sotasota levu ni 1st Fiji Bitter Tabadamu Rugby 7’s. Ena tolu tiko na siga ni sotasota oqo ka sa mai tekivutaki tiko ena mataka nikua , tomani ni mataka – Vakaraubuka kana laki vakacavari tiko ena siga Vakarauwai.
Levu sara na veitimi rogo ena noda vanua era mai vakasota tiko ena sotasota oqo me vaka na Police Blue, Fiji Bitter Tabadamu , Waimanu Rugby , Wardens Gold , Police White kei na vuqa tale. Tiko talega na vetimi kara na solia tiko na veiqati vinaka vei ira na timi lelevu me vaka na Fiji Bitter Mokani, Western Force , Samurai Barracudas, AJ Pallets Ba River kei na Tuva Youth.
E 48 kece na timi ni tagane era na veiqati, 12 na timi ni marama kei na 24 na timi ni under 21. Era na vakaitavi talega na goneyalewa ena qito netball ka 16 na timi levu kei na 6 na timi ni mixed netball se na timi veicurumaki.
Vei kemuni na via laki sara qito , nai curucuru vei kemuni na qase e 5 na dola gone e 3 na dola.
Vakaraubuka ni mataka curucuru vei kemuni na qase , 5 na dola , gone e 3 na dola kei na Vakarauwai sa veisau me 10 na dola na qase ka 3 na dola na gone.
Sema tikoga mai ena Vitifm ena macala ni qito ka sarava talega na itaba ena facebook page ni Vitifm.
source:Vitifm


text:
VAKACALAKA ENA YASA NI GAUNISALA MAI WAINUNU BUA ENA MATAKA EDAI.
Written by Maikeli Radua on November 17, 2021
Picture credit: George Sanegar
Sa dina sara ni da sa sega ni dau kila tu na noda veisiga yadudua.Rau a wawa basi toka ena mataka edai erua na turaga ni koro o Nabuiniikadamu Wainunu Bua sa sotavi rau na vakacalaka ena bustop e batini gaunisala.
Ra tukuna na i tukutuku qo mai WAINUNU ni ratou mateni tiko na ilala ka vodo tiko mai na lori wili talega kina o draiva, ka ratou sirova mai edua na i sirosiro voleka mai na busstop sa tekivu me sa sega ni lewa vakavinaka o draiva na nona vakauta tiko mai na lori, ka tekivu me sa ceba tani mai gaunisala ka vaka dododnutaka na bustop ka rau wawa lori toka kina na turaga e rua.
Tukuna o George Sanegar ni vakadomobula na ka e yaco.Ni keimami wele sara tu ga i nakoro na wawa i katalau ena mataka edai rauta na 6:30am sa yaco na vakacalaka qo e batini ni gaunisala.
Tukuna talega o Sanegar, ni rau qai via dro na lewerua  ni rau raica na lori ni sa vakadodonu mai ena busstop sa bera ka qai tao tale na yavadrau ena i dabedabe ni busstop ka rau qai davo ira. Ratou mani sobu na lewe 5 ka vodo tiko mai na lori qo sagai na lori me cici tale i gaunisala, ka ratou dro yani ka rau davo tu mai na lewe rua kei na mavoa sa tarai rau tu ena busstop..
Vakaraitaka talega o George Sanegar ratou sa kalougata na veicoqa ni keimami qai yaco yani na lewewnikoro ratou sa yali na i lala ratou veicoqa kevaka me keimami yaco yani ratou se tiko, ya sa duatani tale na veitalanoa.
Ratou sa vesu tiko vei ira na ovisa na i lala ka veicoqa qo ka rau sa qaravi tiko e valenibula na lewe rua ka rau mavoa qo.
Kena i tukutuku matata o na rogoca ena Vitifm 92.2FM/92.6FM/92.0FM