text:
Tolu na koula nei Cavuilati
7 May, 2018, 12:50 pm
EDA na sega ni rawa ni valu e na dua na i valu eda sa valutaka oti, ia, na ka ga eda rawa ni cakava me da vakataroga vei ira na tamada na i walewale era cakava ka ra vakairogorogo kina e na dela ni nodra gauna.
Oqori na i vakamacala e cauraka toka e na nodra Lotu ni Vanua na koro ko Natakala, na i Talatala ni Tabacakacaka o Rev. Kolinio Bulivakarua, e na Siga Tabu ni macawa sa oti.
E vakadeitaka o Talatala Bulivakarua ni nodratou tauri koula e lewe tolu na cauravou e na mataqali Vunivaivai e na koro ko Verata Wailevu e na bati ni uciwai na Rewa, e i vakaraitaki ni nodratou vakamuria ga mai na i qasiqasi ni nodratou i tubutubu turaga, me tekivu sara mai vei ira na tukadratou vakavica ka yacovi ira sara nai tabagone e na gauna oqo.
E vakadeitaka o Talatala Bulivakarua ki vei ira na lotu tiko e na lotu ni vanua ko Natakala e na siga oya, ni dodonu vei ira na i tabagone e na gauna oqo, me ra dau tarogi ira na nodra i tubutubu e na i walewale ni valu cava era a dau cakava e na gauna e liu, kecvaka e sega, era na kauta vata na nodra kila ki nai bulubulu.
E osodrigi na valenilotu mai Natakala e na lotu ena Siga Tabu ka vakabibitaka kina na nodra i Talatala ni Tabacakacaka na ulutaga ka nona i usutu tiko e na siga oya. Ia, o iratou na mataqali o Vunivaivai ka taka mai kina na kawa ni Cavuilati, ka ratou kilai e na buturara ni veitaucici kei na qito rakavi e na noda vanua, e ratou a vakarautaka talega e dua na kakana me ratou vakananumi kina na cauravou lewe tolu ka ratou rawata na metali koula e na nodra qito na gonevuli.
E a rawata na metali koula ni tebetaki veleti (discus) o Ratu Amena Cavuilati mai na Marist Brothers High School.
Na metali koula ni viritaki ka bi (shotput) e a taura o Ratu Mua Cavuilati mai na Ratu Kadavulevu School mai Lodoni, kei na veitaucici na 4 x 400 e a liutaka o Rokotora Bulivakarua ka cicivaka na i ka otioti ni wavoki o Ratu Penaia Cavuilati, ka ratou rawata talega kina na metali koula.
E sota vakavinaka na i vunau e na Siga Tabu kei na kanavata e ratou a vakayacora na mataqali o Vunivaivai vei iratou na cauravou. Sa dina ga na i mau, ka ni veika era a cakava mai na nodra qase, e curuma na nodra dra, ka ratou vakairogorogo kina na Cavuilati e na nodratou dui koronivuli e ratou vuli tiko kina.
E vakadinadinataka na i vosavosa oya o Ratu Amena Cavuilati, ka ni a sega ni bau vakaitavi vakadua e na veitaucici, se na viritaki ka bi e na gauna e vuli tiko kina mai na Vunimono High School, mai na fomu 1 ki na fomu 6.
Ia, na nona sa la’ki fomu 7 e na yabaki oqo e na Marist Brothers High School, e se qai matai ni gauna me tebetaki veleti kina, ka rawata sara na metali koula.
Tomana ni gauna ga e raici koya kina na nodratou Principal o Ben Salacakau, sa tukuna sara vua ni raica ga na tabana, ka rogoca na yacana, sa kila sara ga ni dua na taba ni tebetaki veleti vinaka e tiko vua.
E kaya o Ratu Amena ni o ya sara ga na vuna e vakaukauwataki koya me vakaitavi e na tebetaki veleti, kei na i walewale e solia vua o Salacakau, e kidroataka tale o koya ni rawata sara ga kina na metali koula.
E ratou vakavinavinaka sara vakalevu na cauravou e lewe tolu oqo ki na nodratou mataqali e na nodratou nanumi e na dua na kanavata me ratou vakavinavinakataki kina, ka sa tu na nodratou nuinui ni ra na raica tiko na tacidratou, ka na vakayaloqaqataki ira e na kena laveti tiko na qito, na vuli, ka vakabibi na veika vakayalo.


c: text/html

text:
Baqe ni Kenada me ra vakayagataka na blockchain ni rau vakaitikotiko vakadua vakasauri na ivakadei vakaivola
Na “Cakacaka ni Jasper” sa vakaraitaka na veivakatovolei ni blockchain ni veisoliyaki yani na ivola sa mana ena automating na ivakadei vakaivola na veitikotiko ena real-time, me vaka na baqe ni Kenada kei na rua na veitokani ena na “donu na ivakadei vakaivola kei na veivakatarogi ni sausaumi” cakacaka.
Gaetz ni Gerry, Peresitedi kei na CEO ni sausaumi Kenada, a cavuta vakaoqo:
“Oqo e vakaraitaka ni na rawa me sereki kina na sausaumi ena dua na sala sega ni sa caka ni bera ni – mai vei vakadodonu swapping taurivaki e veisiga mai na buyers ki na sellers, yaco kina na veitikotiko totolo.”
Korea isau Upbit raided ena prosecutors
Prosecutors ena ceva kei Korea era a ni raided na isau ni cryptocurrency e levu duadua ena loma ni vanua, UPbit. Vakadikeva tiko na Lotu mai na prosecutors’ Valenivolavola ni Seoul vakasaqara na ulu ni valenivolavola ni rau veisau ena ika 10 ni me.
E kilakasamitaki na veivakaisini ni allegedly volitaki na cryptocurrency vei ira na kasitama ka sa sega sara ga ni lewe ni UPbit, me vaka na ripote.
Na prosecutors’ Valenivolavola ni tukuni: “Eda sa na rawata hard Disi ni TempleReady kei na veivola ni veika vakailavo mai na confiscation. Sa namaki me taura na gauna na vakadidike.”
Huawei e oka kina na app ni baosi ni Bitcoin ena kena sitoa ni app
Ena rawa me lavetaki na wallets ni Bitcoin ena nodra iyaya me baleta na imatai ni gauna me tekivu kina na Vakaraubuka na ira era vakayagataka na talevoni Huawei.
Huawei, koya ka handset na ikatolu na bolebole levu duadua ena buli kei vuravura, sa vagalalataki na baosi ni Bitcoin ni na BTC.com ena kena AppGallery, me vaka na Alejandro de la Torre, IVukevuke ni BTC.com ni Peresitedi ni cicivaki ni bisinisi.
E kaya o koya na AppGallery na vakacurumi taumada ena kece na vou ni talevoni ni Huawei.
Na raica ni sa na levu sara na kena revurevu ena na makete Jaina na na toki, Evei na ivoli ni na talevoni veikauyaki bolebole levu duadua ena levu na Huawei. Na matanitu o Jaina buloko ni talevoni ni Android iMamaroroi ni Google Play kei na eso na iwase ni nona Apple iTunes, yalana na curu ki na apps vakataki nei BTC.com. Ni sa sogota na Jaina sobu cryptocurrency vucesa na yavu, na tamata e rawa ga se Initaneti na KNK.
"Sa ikoya e dua na madigi vinaka me tabaka ki na makete Jaina,"de la Torre kaya ena dua na veivakatarogi ni talevoni. "Na vakayagataki ni cashless na sausaumi ka apps sa levu sara ka sa sega ni tiko na ivakarau ni baqe ena kena ivakarau dodonu, vakakina e dua na kisi ni vakayagataki vinaka me baleta na crypto na sausaumi me tubu kina e kea."

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tarovi Na kucu
19 March, 2018, 12:00 am
ESA veivakauqeti tiko vei ira na lewenivanua ena tikina o Nalawa mai Ra o Josaia Niudamu mai na Tabana ni Veibeitaki ni matanitu ni bibi na kena veitalanoataki ka tokoni na cakacaka me na tarovi kina na kucu kei na nodra dau vakasagai na marama ena noda i tikotiko.
Ena kena vakayacori na vuli ena loma ni tikina, vakaraitaka o Niudamu na vakailesilesi liu ena tabana ni veibeitaki ni matanitu ni ra sa rui kauwai tiko na turaga ni vanua ena kisi ni veivakasagai kei na kucu e sa yaco tiko vakawasoma ena noda veikoro kei na i tikotiko.
Tukuna ni dua na kisi ena yabaki sa oti oya na nodratou kucuva e lewe lima na turaga e dua na marama yabaki 50.
Esa vakabibitaka saraga ena nona vosa vei ira na tiko ena vuli oqo mai Nalawa o Niudamu ni ka bibi na nodra veitalanoa na turaga ena vuku ni ulutaga oqo kei na veika e rawa ni vakayacori me tarovi kina na i tovo lolovira oqo.
Tukuna talega o Niudamu ni sa tiko na nodra i tavi na turaga ni vanua ena kena vunautaki ka me na wali na leqa oqo mai na noda koro kei na i tikotiko me rawa ni veivuke vei iratou na tabana ni matanitu era qarava na kisi ni basu lawa vakaoqo.
Ena nona cau mai ena i tukutuku oqo o Nai Talatala Iliesa Naivalu mai na Fiji Council of Churches, vakaraitaka o Naivalu ni da sa vakawiwimata ena kena yaco veitaravi na kisi ni kucu ka rogoci vakawasoma mai na veitabana ni tukutuku.
?Ena kena kidroataki vakalevu na tubu cake ni kisi ni kucu e Viti, ki na dua na kenai wiliwili ka da vakawiwimata kina vakalevu e na kena sa rui veitaravi, nai valavala ni kena vakayacori e na kena rui rerevaki ka vaka kina ko ira era vakaitavi kina kei ira e vakayacori vei ira.
?Sa voqa tu ga e veigauna na domodratou na Women?s Crisis Centre ena nodratou tutaka vakaukauwa me vakabibitaki nai totogi e tau vei ira na vakayacora na kucu me rawa ni tarovi kina vakadua na kena vakayacori.
?Au a taroga tiko e na vica na macawa sa oti, ni kevaka e sa mani toroi cake nai totogi ni kucu ki na tini se tinikaono na yabaki, e sa na tarova li na levu ni kucu e vakayacori tiko e Viti?
?Au nanuma vinaka tiko, e na vica na yabaki sa oti e vakatauca kina e dua na Turaganilewa nai totogi me yabaki 13 ki valeniveivesu e dua e a beitaki e na kucu. Ia ena yabaki oya ka yaco mai na yabaki nikua, esa qai taratarabewa ga nai wiliwili ni kucu e vakayacori e na veivula e na noda vanua.
?E dua na vakasama au dau tutaka tiko, ni kevaka e kilai taumada na vu ni kena yaco tiko e dua na leqa, o sa walia rawa na veimama ni leqa oya.
?Baleta e vuqa na gauna, e da biuta yani nai wali ni leqa e rogo levu kai sau levu, ia e sega ni lai walia na leqa,? e vakaraitaka o Naivalu.


text:
Voleka ni veimama ni na 26 e kaya tiko vakararaba na baqe e Jaina era deployed na kerekere ni blockchain ena 2017.
Na 12 e oka kina na veisoqosoqo lelevu taukena na itutu tawa vakabisinisi na baqe me vaka na baqe ni Jaina, Baqe ni Taravale ni Jaina kei na baqe ni tabana ni teitei ni Jaina, ka vakakina na tale eso na daulomani vakayacori taudua, oka kina na baqe ni dauveivoli ni Jaina kei na eso tale na veitabana ni ivakatagedegede ni koro.
Na kena bulataki sa vakubeci e tekivu mai na kena vakayagataki na tekinolaji ni blockchain ki na nodra na inivosi kei na dinau mai na kauveilatai na iyalayala ni vanua ki na ID vakayagataka na iwalewale ni kena.


text:
Na iyaya ni oqo ena initaneti galala ena vukei iko mo na itukutuku kece ni matanivola me veisautaki ki na e vosanicuru e tautauvata.
Na veika kece ni ivakatakarakara ena itukutuku ni oti na modifying sa yaco kina me iVola ni bula vakailavo (se na ka e vakatokai me na matanivola levu).
Ivakaraitaki ni saumaki mai ki na vosanicuru ivola: itukutuku ni ivakaraitaki.
Kevaka e rawa na sega vakaoqo na saumaki mai, e sega ni veisau na ivola (ena vakatau ki na matanivola).
Na saumaki mai ki na vosanicuru tiko me baleta walega na ivola, biuta laivi na ivakatakarakara ni vakatautauvatataki na icegu kei na tiko mai na lekutu.
Vakatotolo sara na saumaki mai me levu na ivola ena nomu barausa.
Vakabira na tiki ni vosa me saumaki mai:
kece na ivola
papanivolavola na ivola
imatai ivola ni vosa kecega
imatai ivola kece na iyatuvosa
Converting ...
Itukutuku ni saumaki:
Na sala me saumaki mai e dua na tiki ni vosa me vosanicuru ena initaneti
Vakayagataka na noda galala ena initaneti na itukutuku ni iyaya me veisautaki na ivola ni itukutuku kece mai na yalayala ki na vosanicuru.
Ni oti na vakadewataki ena iwalewale ni matanivola levu itukutuku na me makataki toka. E ra sa na veikalawa ena sala me ra vakayacora oqo ena noda na iyaragi ni galala na kisi na saumaki mai.
Digitaka na itukutuku me baleta na ka o vinakata mo veisautaka na kisi me ivakarau icake, lavetaka e ki na vavanikilipi ka vakabira ki na iwasewase ni itukutuku ni ivurevure.
Ni se bera na itukutuku ni saumaki mai ki na levu na ivola e rawa mo digitaka na digidigi mai na ituvatuva ni yavunibula.
Me kena ivakaraitaki, kevaka o vinakata mo vakadewataka kina na ivola taucoko me vosanicuru (me capitalize kece na matanivola), digitaka na kece na ivola.
Kevaka o gadreva mo veisautaka me vosanicuru na papanivolavola itukutuku ivakatakarakara, digitaka na papanivolavola na ivola digidigi (randomize na revurevu ni bula vakailavo).
na ivola kece — me capitalize kece na ivola.
iVola ni taumada na veika kece na vosa — me capitalize na imatai ni matanivola ni vosa yadua.
iVola ni taumada na veika kece sa iyatuvosa — me capitalize na imatai ni matanivola ni iyatuvosa yadua (kisi ni iyatuvosa).
papanivolavola na ivola — me capitalize na papanivolavola ni matanivola ni itukutuku (papanivolavola na kisi).
Kiliki ki na Konvert bulukau cici ena iwalewale ni saumaki mai.
Ena qai vakacurumi na itukutuku ni saumaki mai ena Itukutuku ni saumaki iwasewase ka makataki tu me baleta na kena vakayagataki ka tarava.
Veisau na kisi ni itukutuku
E rawa ni o veisautaka na na kisi (se matanivola levu) ni dua na itukutuku me ivakarau icake.
Me veisau na kisi ni itukutuku digitaki se e dua na itukutuku ena dua na PC, talevoni vuku, Tebeleti, o rawa ni vakayagataka muria na iwalewale.
Veiveisau na kisi me icake ena dua PC nomu taipa taka na piano livaliva
Vata kei na taipa ni itukutuku mai na piano livaliva sa rawa ni rawata na na volayaca icake ni ivakatakarakara (vosanicuru) na sasaga Shift na idola se oti ni veivakaukauwataki ni CapsLock ivakarau (kapslok).
Ni KapsLock ivakarau rawa kina, na veika kece ena tiko na taipataki na chars mai na piano livaliva ena levu se na kisi levu cake me yacova ni o sa toso tikoga na Caps Lock bulukau ni tale.
O na sega ni rawa me veisau na kisi na chars taipataki oti, sa bokoca rawa walega kena ka taipataka tale ena dodonu na kisi.
E vuqa na processors ni itukutuku kei na vosa, parokaramu kei na scripting na veivosa sa digitaki na ivakaro se cakacaka me ra saumaki mai e dua na itukutuku, na tex se na veiveisau ki na vosanicuru.
Veisautaka na kisi ena dua na talevoni vuku se tebeleti
Ena talevoni vuku era cicivaka kei na peleti vatu na itaba ni ki e tiko e sega ni dua na Caps Lock idola se na Shift idola.
Me capitalize e dua na ivola ena iyaya oqori, toso ena icoga tu na sikirini piano livaliva kei na ivola o gadreva mo na matanivola lelevu.
Era tu talega eso na parokaramu, na plugin se na veika e tokona na noda rawa ni veisau na kisi ni itukutuku ni sa oti sa taipataka.
Saumaki mai e dua na itukutuku me vosanicuru ena initaneti sega ni saumi
Galala na ivakatakarakara ena initaneti dauvakadewataka na vosa mai na ivola lailai me levu na ivola.
Levu na chars ira na generator ni itukutuku me baleta e dua na itukutuku ka sega ni dua na ikuri ni parokaramu vakompiuta se na nona (sega na vakaduri e gadrevi).
Totolo sara na itukutuku na saumaki mai me ivakatakarakara levu.
Na sala me veisautaki ena initaneti na itukutuku ki na matanivola lelevu
Ni da vukica na itukutuku ki na volayaca icake na kisi sa rawa ena veivuke ni na converters ni parokaramu digitaki, na Edita ni tex se na ena initaneti-veiqaravi.
E rawa ni kau na yavutaki ni mataveilawa saumaki ni ivakatakarakara ki na volayaca icake (capslock ena initaneti) ena tabana oqo ena nodra veivuke na barausa ni initaneti ni nomu kompiuta, tebeleti se talevoni vuku.
E yaco na ni iwalewale ni saumaki mai na rejisita ni itukutuku ena veika kece me baleta na rua na sekodi.


text:
Sere Vakaviti Kece
Revised and Reprinted
COURTESY OF US QVS Association - 8/6/2008
SONG LIST
AU SA OCA NI’U MATECA TU
BIAU MAI WASA
BIU KO SUVA NIKUA
BOGI NI LOTULEVU
BUNA! NA ISA LEI BUNA!!
NA LOTU MAI NA YATU LAU
CIRI YAWA TU NA VAKANANU
DARU MAI LULULU E NA BARAVI DOMONI
DAUMAKA DINA ADI NA CILA NI VULA
DIVA LESU TU NA GAUNA
DUA GA NA BOGI NI NANUMA TU
E NA DELA NI WAI SILIVA
E NA RUKU NI VULA VOU DE’U TADRA BEKA
E NA VUKU NI LOLOMA
GAUNA CAVA MADA ME NA QAI OTI
ILAGI E TAWA GUILECAVI
ISA AU DIVA MO KILA MADA DEAR NA LOMAQU
ISA AU TAGI E NA NOQU RARAWA
ISA KABANI SA I IKO NA NOQU SENIROSI
ISA LEI KABANI NA VOSA OQO
ISA LEI KO VITI
ISA LEI LIA
ISA LOMAI – ISA NOQU LOMAI
ISA NA NOQU DAULOMANI
ISA NA TADRA
ISA NA YAKAVI NI KIRISIMASI
ISA NOQU LEWA AU DOMONI IKO
KATINI NI OKOTOVA
KIRISIMASI NAMAKI
KO BAU NA YANUYANU
KO I AU BEKA NA GONE VULAGI
KUA NI TAGICAKI AU, NOQU VITI LOMANI
LAGILAGI E NA TAWA GUILECAVI
LINDEN LEA
LIWAVI AU NA TOKALAU
LOVELY FRANGIPANI I ADORE YOU
LUTU SOBU NA YAKAVI
MANUMANU VUKA
MATAI NI GAUNA DARU A SOTA KINA
MATAISUVA
MEDA MAI TAURA TALE
MUDRE MAI NA CEVA
NA CILA NI VULA DARU YABE NO
NA CILA NI VULA SA DAUMAKA
NA KEQU LEWA SA LAIVI TU
NA MATANICIVA AU A VAKAWALETAKA
NA NOQU DODOMO VEI KEMUNI
NA NOQU SENIKAU DAUDOMONI
NA ROSI NI DELANA
NA SENIKAU TALEI VEI AU
NA SENITOA (Noda soqo ni yabaki)
NASAVUSAVU NA VANUA NI LASA
NATEWA NA NOQU KORO NI VASU
NI LUTU NA TEGU NI MATAKA
NI RUI DEDE KO YALI TU MAI VALE
NODARU GAUNA..ISA! LEI!… MARAMA
NOMU SIGA NI SUCU LEI ADI
NOQU SENIBUA QOROI
RATU NACAGILEVU
REWA AU CIBI TU, E VUKUMUNI
ROGO MAI NA KACI NI NOQU MATANITU
RUI TAWA YALANI NA NOQU DODOMO
SA BALE DUA NA NA DURU
SA I LEVUKA GA
SA LAVETI TU, YACA AU DOKA
SA MOCE LEI SISI
SA SEAVU TIKO YANI VAKAMALUA NA KEMU KAMICA
SALUSALU QOKA KIDAVAKI KINA
SEGA NI’U A TADRA
SENIJIALE, NA SENIJIALE
SENIVAU VULA
SERE KEI NASINU
SERE NI DODOMO VEI KEMUNI
SERETAKA NA VEITALATALA
SOBO MARICA NOMU LAKO
SOQO VINAKA
SURETI KEMUNI LEI ADI
TAGIMAUCIA GA NA SENIKAU TALEI
TALANOATAKA MADA NA NOQU BIUTI NEITOU
TALEI NI NOMU I VAKARAU
TAMAQU SA IKO GA
THREE HUNDRED ISLANDS
TOBU TAWA SINAI
TOU MAI LAVETA NA NODA MARAU
TUBU TIKO NA GAUNA LAGILAGI
TUKUNA NA NOQU I LOLOMA
VAKARAU TUBUNA SA TAKALI
VAKARAUBUKA AU BIUTI SUVA
VAKAYATUYATU NI NOQU DODOMO (MERE SAYABA)
VEIBOGI KECE AU MOCE VAKACA
VEISIGA AU DIVA TU
VEIVANUA AU DAUSOKOTA VOLI
VEIYATU YANUYANU
AU SA OCA NI’U MATECA TU
Au sa oca ni’u mateca tu
Me’u bau gade mada mai
Ki na Vanua domoni talei
Ka ni daukacivi au tu mai.
Noqu tadra au kila tu ga
Ko vanua ni marau
Ukutaki lagilagi matalau
Vanua ni veisenikau.
Isa noqu tadra
Ka ni’u daudiva tu
Me’u bau gade made mai ki vei kemuni
Vanua ni Isa Lei
BIAU MAI WASA
Biau mai wasa,
Rairai vinaka.
Ni’u mai vakasarava
Yanuyanu ciri yawa.
Voleka tu yani ki vanua
Ramase na dela ni nuku vula
Selo e rorogo yadua
Vulagi beka e sara vanua.
Korolevu ni kele na waqa
Osodrigi na matasawa
Lululu ni veitalatala
Vakarau na soko wasa.
E kabu tu mai vakayawa
E loma ni wasawasa
Vatulele na yacana
Sa vanua ga ni lasa.
BOGI NI LOTULEVU
Bogi ni Lotulevu me biu ko Suva
Me’u sokota na loma ni wasa bula
Me’u vodoka na vana rua
Kele Yani ena siga ka dua
Mai Yale na nomuni vanua
Na veiqaravi e liu tau mada
Qaloqalovi sevusevu kece sara
Qoroqoro tu ena’i tovo ni lasa
Mai vei ira kecekece sara
Na Mata timi ni Nabua na yacana
Neimami soqo na ka lagilagi
Salusalu era Taubena yani
Salusalu vono ni ucu i matari
Era taubena tu na vulagi
Kenai divi ni dau lutu na yakavi
Veitalatala na ka rarawa
Ni donumaka na siga ni turaga
Au diva tu ke a sega tara
Ke bau dua na soqo vinaka
Mai Yale na vanua turaga
Ni sa moce mai Yale raraba
Bua ni Nabua e vakalasalasa
Na i loloma levu tawayalani rawa
Vei kemuni kecekece sara
Na mata timi ni Nabua raraba
BIU KO SUVA NIKUA
Biu ko suva nikua
Isa kabani mata lomani
Tiko e na kemu lagilagi
Moce yani kabani, moce yani.
Noqu i tautau vei iko senirosi
Mo nanuma na i yaloyalo oqori
Kua ni biu me karoni
Na sikavu sa mai noqu bula voli.
Mataka lailai me’u yadra
Ko Suva sa kabu yawa sara
Diva na matamu ni ko yadra
Mai voroka wale noqu gacagaca.
Isa na levu ni biau
Wele beka mai Suva ko noqui i tau
Diva ni ko dausiro sobu mai
Voleka me’u lade wale ki wai.
BUNA! NA ISA LEI BUNA!!
Buna na isa lei Buna
Nodaru veidomoni
Tekivu sara yani
Ni ko a se vuli nasi voli
Na matamu au diva
E rui totoka sara vakaoti
Me i cavai tu na bula
Ni ko yali senirosi.
Adi na isa my darling
Na cava beka ko bau nanuma
E na noqu mai tagi
Se’u tu taudua e vanua
Ko yaloyalo tiko mai waqa
Sa gole tu me sa mua
Buna na isa lei Buna
Cava tale ko nanuma.
Taura na nomu i lesilesi
Ko sa lesi yani ki Levuka
Ki na nomu koro dina
Mo la’ki senikau ni valenibula
Bau nanumi au mai
E na noqu tu voli e Suva
Au bolea me’u ova yani ki nomu vanua.
CABE NA LOTU MAI NA YATU LAU
Cabe na Lotu mai na Yatu Lau
Vakaitavi me vakatetei
Ka yalo dina ka vosota mai
Sa yaco rawa, tiko sautu
U-u-u oi au iye!
Malo a vosota
U-u-u ki Vuanirewa
Malo a vosota
Veivanua ciri ka kilai
E veivatu dauvosoti mai
Vanua dina ni bula marau
I Lau lomani, ko na divi tu.
CIRI YAWA TU NA VAKANANU
Ciri yawa tu na vakanananu
Wasawasa e vakalidi maravu
Vuso-ni-ua vulavula e na vatu
Mai cakau.
Macawa e karakarawa
O vulavula era ciri yawa
Sa gole na waqa vakalaca
Ki wasawasa
Ke’u manumanu beka me’u vuka
Vuka sara ki na baravi vula
Ki neitou mata-ni-vale e tuba
Qai rauta.
Tamaqu, Nau drau sa rui yawa
Noqu leqa kece tou saga vata
Me qai rawa ni tou tauca vata
Na vuana.
DARU MAI LULULU E NA BARAVI DOMONI
Daru mai lululu e na baravi domoni
Me’u mokoti iko Adi daru regu me i otioti
Vosa kece ko cavuta vakauqeta na yaloqu
Ni ko na dina vei au vu ni noqu marau.
Yalovinaka Isa Adi
Mo nanumi au tikoga
Me daru na sota tale
E na baravi domoni mai keya
Au na waraka tiko
Na nomu vosa vei au
Vakadinadinataka ni sa iko noqu senikau.
Yalovinaka Isa Adi
Mo nanumi au tikoga
Me daru na sota tale
E na baravi domoni mai keya
Daru mai lululu
E na baravi domoni
Me’u mokoti iko Adi daru regu me i otioti
DAUMAKA DINA ADI NA CILA NI VULA
Daumaka dina Adi na cila ni vula
Ni da dauyabe yarua
Isa Lei! Marama cava tale ko nanuma
E noda koro levu oqo ko Suva.
Isa my dear… mo ni taura na ligaqu!
Dreta noqu vinivo balavu
Au na rai kivita na i cavucavu ni yavamu
Sai iko dear na noqu salusalu.
Daumaka dina na nodra roka na Marama
Vulavula kei karakarawa
Ni da dauraica e boiri na matada
Vuni noqu mai moce tatadra.
Ono na kaloko ni lutu na yakavi
Tokara na i sulu ni yaviyavi
Na i sulu ni yabe cake tu ki Turaki
Dui tubera nona kabani.
Ni suka na vude, meda veitauriliga
Me yaga mada na cila ni vula
So e cabe cake tu ki Kaunikuila
Ka so e sisi sobu ki Draiba.
DIVA LESU TU NA GAUNA
Diva lesu tu na gauna
Kena veilasa kecega
Sega ni na yali vei au
Na totoka ni nomu i vakarau
Totolo mai na gauna
Meda mai veirai
Sa rui dredre, me vosoti
Tu veiyawaki oqo
Sega tale, dua e kila
Noqu daunanumi kemuni
Isa e malumu, matau
Taucoko ni nomu i vakarau.
E na dei tu e lomaqu
Nomu sa vakadonuya tu
Sega sara ni’u taqaya
Au sa na nuidei tu ga.
DUA GA NA BOGI NI NANUMA TU
Dua ga na bogi au nanuma tu
E na nuku ramase, baravi lala
Serau e matamu rarama ni vula
Lutu koto na maravu ni yakavi.
E memela tu na i vakatagi
Koula tu na viavia
Drau ni niu e lumisa
Sa na sega tale bogi au nanuma
Bogi ga daru a sota kina.
Vakavatukana tu noqu tadra
E na nuku ramase baravi lala
Serau e matamu rarama ni vula
Lutu koto na maravu ni yakavi.
E memela tu na i vakatagi
Koula tu na viavia
Drau ni niu e lumisa
Sa na sega tale bogi au nanuma
Bogi ga daru a sota kina.
E NA DELA NI WAI SILIVA
E na dela ni wai siliva
Ciri malua koto ko viwa
Kiuva, Kaba e coka
La’ki Toberua sara
Mai cake Moturiki, Verata
E loma yanuyanu turaga
Ki vanua batiri Namara
Viribaiti mai wai vanua talega
E na dela ni wai siliva.
Solo:
Vula e Bau e mosi ni tukuni
Veiyalovi na kemu i rairai
Taladrodro na i boi ni kau salusalu
“Ra lumisa e na i serau ni vula
Isa Bau, e gadrevi ka domoni
Rui qoroi na kemu i serau
Serau lumisa salusalu kei Bau
E na dela ni wai siliva.
Kemu i rogorogo au cibitaka
Ko vueta noqu viti lomani
Mai na rusa ki na bula
Mai na beci ki na cibi
Na lotu ko dolava na sala
Titobu raba i levu na i tavi
Ko colata e na veiveigauna
Ki Bau lomani veigauna ko daudivi
E na dela ni wai siliva.
E NA RUKU NI VULA VOU DE’U TADRA BEKA
E na ruku ni vula vou de’u tadra beka
Yanaraka tu na bogi na i boi ni senikau
E na ruku ni vula au gaganotaka
Me memela mai na domo au diva tu.
Totoka na i rairai ni dela ni wai
Soro kidikidi tu mai na ua lalai
E na ruku ni vula vou de’u tadra beka
Rui totoka oti dina tu vei au.
E NA VUKU NI LOLOMA
E na sega tale na loloma e sivia
Meda oga e vukudra na wekada.
E na vuku ni loloma
Kau mai kina na Lotu
Ki na veiyanuyanu
Eda taukena tu
Na loloma titobu
Dave kina na dra
Yali na buto
Eda rarama tu.
Duri na Kioniferedi
Eda marautaka tu
Kena veiogaoga
Eda cola vata tu
Keda vukei keda
‘Da na vukei dina ga
Koya ga na Tui
Na noda Kalou.
Cabe mai na Yatu Lau
Tete sara yani
Ubi Viti koto e gauna oqo
Lotu tu ko Viti na loloma ga
Yali na buto eda rarama tu.
GAUNA CAVA MADA ME NA QAI OTI
Gauna cava mada me na qai oti
Ni rogici tiko dua na rorogo
Rogo voli mai rogoci tu oqo
E daurogoci tikotikoga.
E se sega mada ni dua na gauna
Bau mudu kina na rorogo ‘qo
Rogo voli mai rogoci tu oqo.
Na drodro tu ni wai ki na tobu.
Ke sa na qai mudu na rorogo ‘qo
Dua ga na ka sa kilai
Koya ni qai sinai vakadua tu
Qai Sinai vakadua tu na tobu.
E se sega mada ni dua na gauna
Bau mudu kina na rorogo ‘qo
Rogo voli mai rogoci tu oqo.
E sa na daurogoci tikoga.
Veisiga kece dauvotu mai
Ki vu-ni-yaloqu na taro oqo
Au a saga, sagai tu oqo
E na dausagai tikotikoga.
Se gauna cava me na qai mudu
Ni rogoci tiko dua na rorogo
Rogo voli mai rogoci tu oqo
Ni drodro tu ni wai ki na tobu.
ILAGI E TAWA GUILECAVI
Ilagi e na tawa guilecavi
E noda veilasamaki
Dina ni rarawa kabani
A nomu yali vakadua yani
Qai oti beka na veilasamaki
Na lasa domoni kabani.
Obo sa qai oti, ra lasa
‘oni e na veibogi
A domoni e na sega ni oti
Dina ni rarawa kabani
A nomu yali vakadua yani
Qai oti beka na veilasamaki
Na lasa domoni kabani.
ISA AU DIVA MO KILA MADA DEAR NA LOMAQU
Veibogi kece au lasa voli kina
Au dau diva na matamu noqu dear
E rui momosi na yaloqu, dear
Vuni kena seva ni ko sega so ni dina,
Isa au diva mo kila mada, Dear, na lomaqu
E na noqu daumate lo voli e matamu
Loloma e lutu mai dela ni veivatu
Lusi mate wale na i loloma e rui vavaku.
E rui balavu na gauna ko lokuca
Vosa yalayala oti vakavuravura
Sa kena dodonu beka ga me’u vakasuka
Tini ki na mate oti kina vakadua.
ISA! AU TAGI E NA NOQU RARAWA
Isa! Au tagi e na noqu rarawa
Ni sa takali na malawa e na rama ni mataka
Ke ko sa na qai kida mai sa na takali
Vakadua yani ka tawa macala
Isa au diva na kabukabu ni voleka na siga
Caucau ni ulu ni vanua kei na tegu e rukuna
Sa na qai macala malua, moce yani.
Au sa na takali vakadua na malawa ni mataka.
Caucau na noqu senikau ko butakoca vei au
Ka’u sa biu tu mai ka lako e sega ni kilai
Ni’u yadra mai ko sa tawa laurai
Isa caucau na noqu senikau
Mo kauta lesu tale mai vei au.
Au tekiduru ka vakamamasu yani
Caucau, noqu senikau ko kauta yani
Kauta lesu mai vei au.
ISA! KABANI SA I IKO NA NOQU SENIROSI
Isa! kabani sa iko na noqu senirosi
Au daudivi iko voli e na veibogi
Na nomu i tovo e ruimosimosi
Vakavutu yalo ni ko yali voli
Oilei! sobo, nanumi au
Noqu senirosi ni’u tagi voli.
Kequ i katalau e veisiga na wai-ni-mataqu
E na noqu daunanumi iko na noqu salusalu
Ke laurai na uto ni tamata
Ko na raica na utoqu sa kaca
Oilei! sobo, nanuma na utoqu sa kaca
E vukumu lei drasa.
Ko Parataisi sa wawa vei kedaru
Noqu senirosi e cava beka sa bau lomamu
Ke sa lomamu me daru vakamau
Yalovinaka mo tukuna vei au
Oilei sobo, ka Parataisi
E na nodaru ke sa lomamu.
ISA LEI KABANI NA VOSA OQO
Isa lei kabana na vosa oqo
Au nanuma beka ni sa tini vakavo
Au san a lako yani e na kena I vakaro
Bau nanumi ira na wekadaru e so
Chorus:
Sivo wale lei sivo wale lei
Sivo wale au mate vei iko lei gonei
Cava sa e rogo na nona vakadre
Me qai kua soti na kena veisei
Isa na noqu koro isa au diva
Na cabe ni vula kei na dromu ni siga
Mai na nuku vula e na kena baravi
Ai yabeyabe ni noqu senirosi
Na codra ni siga e na rara ko ya
Si I Filipe qori me drau sala vata ga
Sere nei kabana me sa tini ga eke
Me na qai yacova na kena vakaipuipure
ISA LEI KO VITI
Isa Lei ko Viti
Na vanua ni marau
Ko cei beka
Na kena i Taukei?
Ratu Cakobau
Turaga qaqa Tui Sau
Sa nodra dina na Vanua
Ko Viti na Vanua ni marau.
Me’u cavuta mada
Viti Levu sa i matai
Toma-ni-Ivi cere sara
Kei na kena yanuyanu lalai.
Ko Vanua Levu
Taveuni kei Cakau
Yatu Lomai kei Kadavu
Ko Yasawa kei na Yatu Lau.
ISA LEI LIA
Isa Lei Lia!… Isa Lei Lia!
Au na soko wasa yani vei iko… Isa Lei Lia.
Isa Lei Lia!… Isa Lei Lia!
Au na soko wasa yani vei iko… Isa Lei Lia.
Au na qara nomu mataniciva
Me nomu i uku-uku veisiga.
Me nomu i sakisaki
Adi Lia …lei Lia.
Nomu leqa koso mai wai
Ko sega ni lamata rawa mai
Ko sevataki wale kina
Lia…… lei Lia!
ISA LOMAI – ISA NOQU LOMAI
Isa Lomai – Isa noqu Lomai
Noqu veiyanuyanu au daucibitaka
Cava me’u na kaya e na kemu i tuvaki
Noqu veiyanuyanu daulomani,
Ovalau, Moturiki, Batiki, Nairai
Koro, Wakaya, Makogai kei Gau.
Druka, au druka ni’u irovi iko tu
Moce Lomai, moce yani.
Dina ni’u yawa – ia, au voleka
Noqu veisiga e nomu tu ga
Divi ni i tovo ni draki mai noda
Moce Lomai – moce yani.
ISA NA NOQU DAULOMANI
Veigauna au gadi ko yali
Au luvuci ka tagi tu ga
Ni’u qara na matamu lei lewa
Dua bulu sa i iko au qara.
Ke ko yali se lako ki lagi
Me’u saga me’u bau rawa ga
Me’u reguca se lululu wale
Me’u saga moni bau kila.
Isa Iva noqu daulomani
Mai vorata ko sa biuti au
Lusi wale na kemu i buluti
Ko tinamu ni a cati au.
Au gadreva na nomu i loloma
Ka mo bau volavola ga mai
Ke ko bese mo tukuna mada
Me’u galala mo sereki au.
Moce mada na rosi ni bogi
Na guna sa mai tini ca
Au loloma vei kemu i karua
Veivosaki ko vakacala.
ISA NA TADRA
Isa oilei na tadra baleti iko
E sega tale ni dua e kila
Dua walega, e vuravura
Vua walega, o au duadua ga.
Isa oilei na tadra baleti iko
Noqu i yau talei duadua
Dua walega e taukena
Dua walega, o au duadua ga.
Ke’u toka duadua
Votu kecekece mai
Noqu veigagano kece
Baleti iko kei au
Oilei na tadra baleti iko
Sega e kila ‘o au duadua ga.
Isa oilei na tadra baleti iko
Vakavouya taucoko noqu bula
Dua walega, e reki voli
Dua walega, o au duadua ga.
Ia na tadra baleti iko
Noqu i nuinui e veigauna
Dua walega, e nui voli
Dua walega, o au duadua ga.
ISA NA YAKAVI NI KIRISIMASI
Isa na yakavi ni Kirisimai
Voleka ni tawase na yabaki
Keitou nanuma tu na lasa lagilagi
E na veiveijakavi mai Naiqaqi
Chorus
Drau sa moce lei Adi
Kei iko Ranadi
Sa i kemudrau na i taukei ni ki
Drau dauvakavuna neimami ravi e na i bili
Isa na yakavi ni Singa ni Sucu
Au daudivi Suva e na cumu
Cecebuya tu na ono lulu
Vata kei na kena i sulu
E na loma ni nodra dui rumu
Era mai taro tu na bameti
Sa sere dali tu na Foresi
Drau laki Siga ni Sucu vei Meti
Au sauma e na vosa rekireki
Drau waraka na i sau ni beseni.
ISA NOQU LEWA AU DOMONI IKO
Isa noqu lewa au domoni iko
Momosi na mataqu ni’u raici iko
Muria na gaunisala na dodomo dina
Tatadra vuni kece e kunei kina
Vavakoso lotu ra masu ka cuva
Marau ni ko dredre au kavoro kina
Domo ni laga sere au marau kina
AVE MARIA.
Dodomo au rui dodomo
Isa au domoni iko dina
Mo mai watiqu daru vau
Ko iko kei au
Ka mo dina taucoko
E na veiveisiga
Veidomoni wai wale e na dina
Solia na ligamu daru sa na vau
Wilika na vosa ni vakamau
Domo ni laga sere au marau kina
AVE MARIA
KIRISIMASI NAMAKI
Kirisimasi namaki, au gadi sobu yani
Lutu sobu na yakavi, rogo na i vakatagi
Au tarogi kabani, naba cava e daumaki
CLUB Naiqaqi.
Kemudou!! Keitou!! Kemudou dou to
Keitou warai ni dro
Mai na noda soqo, yaqona me vakaoqo
E via veiqati ga.
Naiqaqi au sivita, au rogoca na kaila
Au mani gole kina me’u lako ki raica
Caudre tu na kena cina, vale ga nei Sanaila
Rosi piqi, rosi damu e tiko kina.
Au butuka na wakolo, au rogoca e so na domo
Domo dina ga ni reki qai tinia e na mateni
Sa carubi, sa cabolo, ovisa sa wanono
Na mateni e kavoro se baci kavoro.
KATINI NI OKOTOVA
Nai ka tini ni Okotova
Ko na tawa guilecavi
E nai tukuni ni gauna
Kei Viti daulomani
1874
Na yabaki lagilagi
Mai Levuka soli ko Viti
Vei Vikatoria na Ranadi.
Torocake mai ko Viti
Yabaki ciwa ono sa oti
Bisinisi, vuli kei na lotu
E na bula va-Koloni
Sa dodonu meda kaila
Vinaka Peritania
Sa rawa na i tavi
Au sa tamata bula.
Tucake Viti, ko sa tu galala
Oti na veisusugi ko vakarurugi
E na i tovo ni veinanumi
Yavu cava beka meda digitaka
Veilomani kei na Duavata
Ranadi sau era kaci tale
Vei ira na Turaga Bale
Cabe e tolu na i wasewase
Ki Lodoni se i Bolatagane
Era bosebose ka qaqa
Yavutaki ni lewa
Sa rawa na i naki
Eda sa galala tu.
Ravouvou era tadu
Drotini sa veisau
Vakanaulu tu ko Viti
Ki na vuravura vou
Tataunaki na Vanua
Vei kemuni na veiliutaki
Eda qaqa e na i valu
Kei na qito talega
Bolebole tu na noda i tavi
E na veisau oqo. (repeat chorus)
KO BAU NA YANUYANU
Ko Bau na yanuyanu
Na vanua ni salusalu
Mocelolo na kukuwalu
Lagakali na rosi damu.
Cila ni vula bogi vinaka
Vunikau levu ‘ra soqo vata
Na rosi vula na Heilala (sinukakala)
Sa ira era vakatawana.
Dela ni koro mudre vinaka
Na i tikotiko ni Talatala
Ucu i Naceva au vakatabuya
Ka Sau Tabu ni noqu vanua.
Ni’u dau tu tani ‘u vakanananu
Rai ki Bau na yanuyanu
Noqu koro au sakitaka
Na vanua ga ni lasa.
KO I AU BEKA NA GONE VULAGI
Ko i au beka na gone vulagi
Nodra veilasa me’u tukuna yani
Nodra lasa vata kece na gone tagane
Veigauna, veibogi ni sogo tu na vale.
Era duilakolako vaka kabani
So era cabe ka so ki Naiqaqi
Era veikilayaka Io, na nodra i naki
Au kila, era kila, eda kila kecega.
Merewalesi kei Ema e rau totoka
Sa i rau oqori mai Nukualofa
Ko Nukualofa lei na yaca ni vale-ni-yaqona
Rui totoka, rui maqosa, nodrau qaravi yaqona.
Ko Viti Kau, Maraia kei Laisani
Nodratou vale e toka li mai cake
Vale-ni-yaqona e domoni ka rui lagilagi
Era lasa vata kina na gone tagane.
Nodra i tovo kece a rui kilikili
Me vaka kina ko Sainimili
Vale-ni-yaqona dina mai Lomaiviti
Rui suwiti ni’u diriqi me kena i divi.
KUA NI TAGICAKI AU, NOQU VITI LOMANI
Kua ni tagicaki au, noqu Viti lomani
Au solia noqu bula mo sa kauwaitaki
Talei vei au na noqu i tavi
E nomu rokovi kei nomu qaravi
Ciri koto e loma ni wasaliwa
Ceguvi iko na veibiau liliwa
Rama ni siga kei na cila ni vula
Vanua domoni, Vanua ni bula.
Sa tetevi vuravura na kemu i rogorogo
Rara ni qito, buca ni vala, ko dau sega tu ni soro
Kemu i divi marau na reki
Vakarokoroko nomu i tekiteki.
Au tu yawa, au vakanananu
Kina noqu yanuyanu, nuku vulavula vinaka
Qai baravi balavu, dreti au lesu ki noqu yavu
Soli noqu bula ki Vanua Tabu.
LAGILAGI E NA TAWA GUILECAVI
Lagilagi e na tawa guilecavi
E na noda dauveilasamaki
Ka dina ni rarawa kabani
E na nomu yali vakadua yani
Sa qai oti beka na veilasamaki
Se na lasa domoni kabani.
O sobo sa qai oti na lasa
Domoni e na veibogi
Lasa domoni e na sega ni oti
Ka dina ni rarawa kabani
E na nomu yali vakadua yani
Sa qai oti beka na veilasamaki
Se na lasa domoni kabani.
LINDEN LEA
Within the woodlands flow’ry gladed
By the oak trees messy moot
The shining grass blades, timnber shaded
Now do quiver under foot;
And birds do whistle over head
And waters bubbling in its bed
And there for me, the apple tree
Do lean down low in Linden Lea.
When leaves, that lately were a springing
Now do fade within the corpse,
And painted birds do hush their singing
Up, upon the timber tops
And brown leav’d fruits a turning red
In cloudless sunshine over head
With fruit for me, the apple tree
Do lean down low in Linden Lea.
Let other folks make money faster
In the air of dark-room’d towns
I don’t dread a peevish master
Tho’; no man may heed my frowns
I be free to go abroad
Or take again my homeward road
To where for me the apple tree
Do lean down low in Linden Lea.
LIWAVI AU NA TOKALAU
Liwavi au na tokalau, baravi kei Kadavu
Qera tu na maqo, e na dela ni veivatu
Maliwa ni siga ni sucu kei na tawase ni yabaki
Au lakova tu na baravi lomani.
Lutu sobu na karobo, cabolo mai na serevoli
Tou mai ia tou lako vakoro
Marau tawa yalani ko cei me tukuna
Oqori dina na yanuyanu mai na Sauca.
Maravu na wasawasa, sekavula na cakau
Era nunu na cauravou, ki vanua na kaba dawa
Marau ni yabaki, au mai donuya tu
Ko Kadavu na yanuyanu ni sautu.
LOVELY FRANGIPANI I ADORE YOU
Lovely frangipani I adore you
I’ve admired you from when I was young
You’re pretty on my ear
You’re graceful on my hair
Lovely frangipani I adore you.
I can only wish you knew just how I feel
About your bloom, your every pleasant bloom
Lovely frangipani I adore you.
In all our Fijian celebration
Frangipani, salusalu everywhere
With refreshing sight and scent
In the feast and in the dance
Bring joy and peace to our hearts.
LUTU SOBU NA YAKAVI
Lutu sobu na yakavi
Rogo vinaka dina
Na domo ni vakatagi
Era laga sere voli
E na so na baravi
Nuku vulavula qai dinamati.
Era kaci tu yani
Na domo ni wa ni vakatagi
Laga sere lagilagi e na tawa guilecavi
Sega sara ni yali
Se daro na i naki
E na veiyakavi
Baravi lagilagi tagi tu
Na domodra na wa kece ni vakatagi
Lagilagi tawa guilecavi.
MANUMANU VUKA
Manumanu vuka
Vakamarautaki au
Vakacegu ni’u rogoca na domodra
Vakayadrati au e na veisiga vinaka
Na domodra e botea na rarama.
Era vuka…Era tau…Era ro…..era ro
E memla, na domodra
Mai na veitabanikau.
Lutu na sobusobu se na ua mai cakau
Kauta yawa noqu vakanananu
Domo ni manumanu rui matata matalau
Rai yawa qai totoka na rokadra.
Veisau mai na draki era veitosoyaki
Me ganita nodra bula lagilagi
Ceva, vualiku, tokalau ki na Ra
Gauna cava me ra lesu tale mai.
Manumanu vuka, vakamarautaki au
Vakacegu ni’u rogoca na domodra.
Moce noqu manumanu vuka…..
MATAI NI GAUNA DARU A SOTA KINA
Matai ni gauna daru a sota kina
Nomu i vakarau totoka rui kamica
Susi sa i iko ga, Susi sa i au ga.
Kemu i taba ko solia vei au me’u taura
Me vakadei ni vosa ni yalayala ko tukuna
Susi sa i iko ga, Susi sa i au ga.
Au na daunanumi iko tikoga
Veisiga ni ko yali mai vei au
E rarawa na yaloqu ni’u raica
Kemu i taba Susi e rui kamica
Gusumu e kamica, balumu e damusa
Ko dredre mai vei au
Voleka me’u ciba
Susi sa i iko ga, Susi sa i au ga.
Nomu i sulusulu, nomu yabeyabe
Matamuni serau e na kena wananavu
Susi sa i iko ga, Susi sa i au ga.
MATAISUVA
Rui domoni vei au
Na vadugu ni ua mai cakau
Sekavula na vuso ni biau
Mai matalau vei iko kei au.
Uasivi na kemu i rairai
Mataisuva e rogo ka kilai
Ko sili kina ko la’ki yabe mai
Bulabula dina na kemu i rairai.
Isa au diva!
Na biau siliva
Me daru mai sili kina
Waimakere dina
Me vaka na ka ko a diva
Veiniu baravi qai cagina
Na noqu tatadra sa qai dina
Vei sereki ni vuli
Mataisuva e dua nanumi
Biau lelevu sa kemu i divi
Vakasisisi e dela ni kisi.
Moce Mataisuva
Au na talevi iko take vakadua
Ke balavu na gauna ni bula
Mataisuva uasivi duadua.
MEDA MAI TAURA TALE
Meda mai taura tale
E na bogi butobuto
Era veiciriyaki tu na O
Qai vosa cake mai na qase o Momo
I ragone me daru se mai dro.
Daru mai dro mai dro
Ke tamata na i tavoi oqo me vude no
Daru mai dro mai dro
Ke tamata na i tavoi oqo me vude no.
Vude tiko Nana vude tiko Nana
Au na la’ki Tukutuku vei Tata
Sua mai suaki au…sua mai suaki au
Suaka na saresarequ i matau.
MUDRE MAI NA CEVA
Mudre mai na Ceva
Mai na waitui bula
Tubu cake na ua ni Cakau
Mudre mai na Ceva
Vakacegu na yaloqu
Vakavuna na bula vei au.
Mai na Ceva, mai Kadavu
Ciri koto vakayawa mai wai.
Liwa mai, liwa mai
Cagi mai baba Ceva
Nabukelevu e votu yawa tu
Liwa yani na Ceva
Muaidule Latilevu
Noqu suesue au cegu.
NA CILA NI VULA DARU YABE NO
Na cila na vula daru yabe no
Veitalanoa ni gauna sa vo
Au vakananuma nomu waraki au
Ruku ni vunikau, oilei! noqu i tau
Mokoti au noqu i tau,
Mokoti au…… reguci au, lei.
Mokoti au, reguci au, vula ki na O
Caramaka tu nodrau sala sa vo
E kavoro lei vei iko lei gonei
Tauri au, vauci au, me’u dei,
Tauri au, vauci au, lei!
E ruku ni vula daru yabe no
Veitaratara na sote na vinivo
Taura na ligamu tarogi iko yani
Ko sauma e na tagi, dula kabani.
Dula, Buna, kua ni tagi,
Dula Buna, dula Buna, lei.
Ni dromu na vula, daru lesu ne?
Tukuna noqu i tatau vei Vava kei Nene
Au domoni iko au via vauci iko
Mataka daru vau, oilei noqu i tau
Mataka daru vau noqu i tau
Moce Buna mo tadrai au.
NA CILA NI VULA SA DAUMAKA
Na cila ni vula sa daumaka
Au vakamuria na gaunisala
Keirau sota kei kaivata
Kei ira kece na nona i lawalawa.
Tawa guilecavi rawa ga
Na levu ni lasa ni bogi ko ya
Keitou curu tu ki vale e na rere
Me baleta ga na neitou wede
Vovoleka me keitou sese
Ka ni vakaitaukei tu na qele.
NA KEQU LEWA SA LAIVI TU
Na kequ lewa sa laivi tu
Vei kemuni taudua ga
E rui dredre vei kemuni
Au na kerea tikoga
Sega tale sega sara
Me rawai kemuni
Ko I au ga vei kemuni
Au na kerea tikoga
Sega tale sega sara
Me rawai kemuni
Ko I au ga vei kemuni
Me’u nomuni taudua ga.
Siga kecega au nui tu
Vei kemuni taudua ga
Sega e kila na gagadre oqo
Isa noqu taudua ga.
NA MATANICIVA AU A VAKAWALETAKA
Na mataniciva au a vakawaletaka
Au biuta e matadra na vuaka
Veivutuni ni’u qai yadra cecekala
Sa sega tale ni’u kunea rawa.
Isa Lei gauna moni lesu tale mai.
Me’u mai vuli tale vakalailai
Na domo memela e la’ki rorogo mai
Sa moce na wekaqu yalowai.
Au a vuli tiko e na kena gauna dina
Au a vakawelewele voli kina
Vuki tabataba ni’u sa sivia
Rai vuki sa taura na buina.
NA NOQU DODOMO VEI KEMUNI
Na noqu dodomo vei kemuni
Isa Lei buna e rui bibi
Nomu vuli tiko e ka dredre
Dauvakaleqa na nodaru gade
Isa Salote bau nanumi au
Vakatotolo mai me daru mai vau.
O Isa, Isa Lei, na noqu dodomo
Na nomu yanuyanu totoka lei ko Ono
Mai vakavuna tu Buna, me’u via toso
Me’u qalowasa yani ki na nomuni koro.
Na nodaru sota vakalekaleka
Mai vakavuna tu noqu leqa
Noqu cakacaka e veivakaleqai
Mai vakavuna nodaru veirai
Isa lei buna noqu domoni iko
Au nuitaka ni daru na sota tiko.
Ni nomu i tatau, Isa Lei Adi
Nodaru veidomoni me kua ni guilecavi
Daru bau nanuma la mai muri
Daru tiko Vinaka e vu mai na vuli
Moce Salote na noqu senirosi
Sa i kemuni na noqu daudomoni.
NA NOQU SENIKAU DAUDOMONI
Na noqu senikau daudomoni
Senikau dina mai Lepanoni
Au dau nanumi iko me kemu i divi
Senikau dina mai Parataisi.
Isa Lei kabani, daulomani
Sa cava tu beka sa nomu i naki
Au bolea me’u mai moku sara me’u mate
Ke sa daro na nodaru vakawati.
E na so na gauna ni daru dausota
Ko rai mai ko vakagolegole ko sega ni bau vosa
Ko tawa nanuma na nomu buno vata kei na oca
Mai noqu wale voli na yacamu, tamata vakaloloma.
NA ROSI NI DELANA
Ni rogoca saka mada me’u talanoataka
Keimami lasa vata kei na rosi ni Delana
Nodra i tovo e rui daumaka e na neimani lasa vata
Isa na bula eke me ka ni cava?
Adi na cila ni vula au rui dauvakananuma
Kei na tegu e dauqera tu mai Naikadua
Na matamu au daunanuma, Isa noqu rosi vula
Au bolea me’u mate e vukuna.
Sa voleka na gauna moni takali vakadua
Au sa qai vakaloloma ka tauvi vukavuka
E na noqu biuti Suva au rui dauvakananuma
Lesu mai, au mai bole kuna.
Oi me’u mate (mate sara vakadua)
Se me’u kau (me’u kuna bulabula)
Isa noda lasa e rui daumaka
Kena seva ko iko lei Marama
Mo nanuma noda lasa ni warai na ka waca.
NA SENIKAU TALEI VEI AU
Na senikau talei vei au
Na senitoa ni dauserau
Ni kau rai yawa, rairai vinaka
Dautaleitaki e veiyasana.
Gauna namaki e veiyabaki
Gauna ni marau dina vei au
Ni vakasenuqanuqataki
Na senikau dautaleitaki.
Na senitoa sa serau
Senikau dokai sara e daidai
Ni a daubeci ka i tekiteki
Sega e kaya ni kau Vinaka.
Ni se tu mai sa ka dokai
Ka lagilagi kena i rairai
Ni dauseraka sa ka rai yawa
Ka ravuravu na duirokana.
NA SENITOA
Noda soqo ni yabaki
Soqo dautaleitaki
Soqo ni veilasamaki
Veivakamarautaki
Senitoa lagilagi
Senikau taleitaki
Rogo ki na veivanua
Kena daumarautaki.
Soqo ni noda vanua
Era galeleta mai
Mai veiyasa i vuravura
Ni domoni ka kilai
Senitoa ka daubeci
Sa kau talei e daidai
Kau rai yawa kau domoni
Ni se ga ka yali mai.
Noda bogi na i Taukei
Noda bogi talei e daidai
Ni da sota vata kina
Ka mai veivakalasai
Laga sere kei na meke
Kei na veika vou e so
Noda cau ki noda soqo
Adi bogi ni Taukei.
NASAVUSAVU NA VANUA NI LASA
Nasavusavu na Vanua ni lasa
Levu kina na marau levu kina na sautu
Levu na qito bau talega na siwa
Lisiaceva na ucuna au diva.
Naividamu kei Valeci au tiko kina
Vuniyasawa, Verevere, Qaka kei Vunikavika
Nabauto, Tavutikau vata kei Nakama
Na Yaroi na noda koro ni sota vata.
Cila ni vula qai dauvakaciriloloma
Ni maravu tu na toba ko Nawi e ciri e loma
Delai Navaqiqi qai daurairai totoka
Ko Savusavu Bau au daudomona.
Ratu Viliame Qativi ga na kena buli
Na i liuliu ni siwa matai e na vosa muri
Dauvakalasai ira kecega na vulagi
E na kena i divi e veiyabaki.
Ko Inoke Soqoiwasa kei Torika
Mai na nodrau vale keimami dausoqo kina
Isa Josateki sa maumau dina
Ni a yali keimami daudiva.Nasavusavu na vanua domoni
Ko ira na i taukei keimami veiyaloni
Na nodra koro keimami rekitaki kina
E na qito, cakacaka se mokusiga.
NATEWA NA NOQU KORO NI VASU
Noqu koro ni vasu e rui totoka
Veivale tuvaki vakamaqosa
Nuku vula qai cagicagi vinaka
Matalau ni da rai ki wasawasa.
Natewa na noqu koro ni vasu
Talei vei au na yacamu
Ko salusalu ni utoqu
Tawa guilecavi dina mai yaloqu
Ni moce na wekaqu mai Natewa
Ni vosota ni’u vakasereka
Vakayatuyatu ‘qo e lekaleka
Dua na siga au na qai taleva.
NI LUTU NA TEGU NI MATAKA
Ni lutu na tegu ni mataka
Ka ceguva na veisenikau
Era meke mai na manumanu
E vaka ni ra vosa mai vei au.
Na balumu kabani.
Au via katia!
Ni’u sa lila mai au sa rui diva
E vinaka me’u mate, me’u kua ni raica
Na matamu mai cake Isa na i vola siga.
Ko iko na sucu kei na oni
Na matamu lei na ka e tawa kilai
Ko sa viavia beka ni veibuca
Senikau ni veiuciwai.
NI RUI DEDE KO YALI TU MAI VALE
Ni rui dede ko yali tu mai vale
Yali tu ka yali mate wale
Era taro mai vei au na gone
E vei ko Tamaqu, I Nau e vei?
Ko yaco mai ko vosa bolebole
‘Ra talabusese na gone
Au moku, au tagi, dro na moce
E vei ko Tamaqu, i Nau e vei?
Oti na vula mera duimarau
Au vakaveveku voli ko i au
‘Ra vakaloloma na luvei keirau
Sa ca ra bula sa ca vei au.
Ko qai nanuma mo sa lesu mai
Siga rekitaki e daidai
Era marau kece na luvei keirau
Sa tu ko Tamaqu ka tu ko Nau.
NODARU GAUNA..ISA! LEI!… MARAMA
Nodaru gauna Isa Lei Marama
Au na sega ni guileacava
Noqu bula kece,au yalataka
Me’u sa na nomuni tamata.
Noqu yaco yani ki Vatukoula
Au liwavi cagi tu e tuba
Qau na liliwa, na tau-ni-uca
E vukumu noqu rosi vula.
Isa Lei Adi
Sa mai sevataki
Ko a cibi beka
Nomu drotaki
Sa lai moce riki, moce yani.
Sa qai macala dina na yalomu
Vei keitou na lewe tolu
Sa na qai cegu kina vakadua
Koya ko digia mo taura.
Tawa yaga Adi noqu vakayatuyatu
Ni ra cati au na wekamu
Mo kalougata ka bula balavu
Au sa na lesu ki Kadavu
NOMU SIGA NI SUCU LEI ADI
Nomu siga ni sucu
Nomu siga ni sucu lei Adi
Nomu siga ni sucu
Tawa guilecavi Kabani
Noqu i loloma au na qai vakauta yani.
Yaco na gauna
Mo sa tamata bula lei buna
Mo sa na qai yacova tu
Na lasa kece vakavuravura
Yalovinaka Buna Qai toso ga Vakamalua.
Au a nuitaka vei iko
Na gauna dinamati
Vei iko lei Adi
Mo digia me nomu kabani
Noqu i loloma e na qai
Yaco dina ga yani.
Na i olo-olo ‘qori
Ai vakadeitaki ni loloma
Kerei iko kina mo taura ka mo maroroya
Ke na i kuri tu na veilomani
Kei na Duavata.
NOQU SENIBUA QOROI
Noqu senibua qoroi
Divi e gauna kecega
Noqu i tekiteki, noqu salusalu
Noqu senibua qoroi.
Ke bau rawa mo kila noqu qoroi
Ni ko dau se, ko dausobi tu ga
Noqu senibua qoroi
Noqu senibua qoroi
E na veisoqo ni marau
Sevi se tomi ga e ra
Cori mo taubeni, cori mo tokari
Noqu senibua qoroi.
RATU NACAGILEVU
Sa i divi ni vanua ko Nacolase
Na vei turaga bale era liutaka
Nodra duigauna era dui colata
Rogo tu e dai na yacadra.
Au galala li mai na veiliutaki
Ni noqu vanua na Matanitu
Au galala li mai na noqu lotu
Sega ni’u galala mai vei ira.
Sa duri noda vale ni bose levu
Yacana sau na Ratu Nacagilevu
Na vono vanua me bosei kina
Ni kalougata tikoga.
Na soli keiViti era bau saini
E na koro ko Levuka seda kei Viti
Soli na Vanua sa kena madigi
Vei Vikatoria na Kuini.
REWA AU CIBI TU, E VUKUMUNI
Rewa au cibi tu, e vukumuni
Noqu a susugi mai vei kemuni
Vakacokonaki au ki na bula ‘qo
Noqu Bula dredre
Sa vukei au.
Dina e Vanua ca
Luvu wasoma
Au na dauvosota tu
Me’u colata ga
Vakacokotaki au
Ki na bula ‘qo
Noqu Buca dredre
Sa vukei au
Taki vei yaga tu
Na bula oqo
Na lewena e na gu era gu ki liu
Au na vakataka ga
Ni colata tu
Cibitaka ka doka
Na Buca oqo.
RUI TAWA YALANI NA NOQU DODOMO
Rui tawa yalani na noqu dodomo
Isa noqu uto e mai kavoro
Marau wale ni’u tawa yaco vei kemuni
Tavatukituki noqu uto taucoko
E na kena levu ni noqu dodomo
Bulou, au vosota noqu galili
Ni’u domoni kemuni.
Ni sa i au e dua na ka bula
Tu welewelei e na veiveigauna
Au daunanuma na veidomoni
Uasivi duadua
Au taukena na vo ni nomu bula
So vei keda eda dau mai nanuma
Au marautaka ga ni’u taukena
Noqu matakaka.
So na veika dautawasea voli
Dauvakavuna na mate ni veidomoni
Oqori ga na ka au nanuma
Ni’u sega ni kila
Wai ni dodomo e savasava
Nodaru veidomoni rui lekaleka ga
Na noqu dodomo mai vaka na vale lala
Sega e tawana.
Au tekivutaka tale noqu bula
Ni’u sa kunea na kequ i karau
Noqu daulomani uasivi duadua
Taukena noqu bula
Uciwai drodro malumu ni dodomo
Vula, kalokalo ni bula taucoko
Drokadroka dina vei au na dodomo
Ni’u mai kavoro.
ROGO MAI NA KACI NI NOQU MATANITU
Rogo mai na kaci ni noqu Matanitu
Rogo mai na kaci ki na i valu…. Ai valu
Kaci ni noqu vanua me’u yalogu
Ki na i valu me’u sa bole tu
Noqu koro kei na lasa kecekecega
Veitinani kei noqu i tau talega
Sa biu tu ni kaci mai na noqu turaga
Ki na i valu au na lako ga.
Isa lei koi au me’u nanumi
Masulaki tiko (me’u nanumi tiko)
Me yacova ni’u na lesu mai
Sota e na marau, mai loma i Bau.
Roro mai na gauna me’u sa na lako kina
Sa luluvu na lomaqu ni’u sa kila
Sa voleka me’u na biuta noqu Vanua
Lesu mai ko cei e kila
Na rarawa au na sota kaya mai kea
Leqa kei na mate au na lako ki yaba
Au na sega ni okata me dua na ka
Yaca i Viti me laveti ga.
SA BALE DUA NA DURU
Sa bale dua na duru
Yavu ni i taukei
Dauveituberi loloma
E divi nodra gaunaYaga daudokai
E na kawa bula i taukei
Chorus:
Sa na rawa dina li na vakanuinui
E na tara vale vou kena yavu oqo
Na nodra gauna oqo
Na nodra gauna kece
Nodra veiqaravi
Sa baleti iko kei au.
Era sa tu oqoka
Kedra I sosomi
Eda duavata kei ira
Na nodra bula oca
Eda bula kina
Nida sa vosota tu ga
SA I LEVUKA GA
Sa i Levuka ga: Au nanuma tu;
Na kena veilasa kece
Dauvovotu mai e na veiveigauna
Veisiga kei Levuka.
Vei-Vatuloa ka koro makawa
Seva na veibiau kei Viti e Loma
Dauvadugu tu na kena cakau
Lali ni neirau vakamau.
E makare tu, vei au oqo
Na noqu gauna e Levuka
E na noqu tu ka raica lesu
E rui kamica dina vei au.
SA LAVETI TU, YACA AU DOKA
Sa laveti tu, yaca au doka
Yaca ni vanua, soli mai vua
Ai tavi dei, au sa taubena tu
Sau ni vanua, me laveti tikoga
Laga na sere me dei tu
Na noda i bole Sau
Noqu Kalou, noqu Vanua
Me rokovi tikoga
Ai tavi dei, au sa tubena tu
Sau ni vanua me laveti tikoga.
Au sucu me’u dauveidokai
Cola na Turaga, gauna kecega
Ai tavi dei, au sa taubena tu
Sau ni Vanua, me laveti tikoga.
SA MOCE LEI SISI
Sa moce lei Sisi, sa moce!
Kemu i cavu na nomu i golegole.
Mai vakavuna nodra doce
So vei ira era dauvakote
Sa moce lei Sisi sa moce.
Na balu i Sisi e rui dakoba
Dreu cavu vakadrau ni Tavola
So na gauna nida dausota
So e kavoro vakaca na utona
So e tavuki nona qavokavoka.
Na balu i Sisi e rui dravia
Dreu cavu vakadreu ni kavika
Ni daukala tu na siga
Sisi na kemu i cavu dina
Sa moce lei Sisi sa moce!
So na gauna ni da yaco yani ki keri
So e saini mera masi teveli
Ni qai qiri tu na tini
So era tube i kakasivi
E nodra kavoro vei iko noqu Sisi.
SA SEAVU TIKO YANI VAKAMALUA NA KEMU KAMICA
Sa seavu tiko yani Vakamalua na kemu kamica
Vu ni noqu sesewa ni ko rogo vosa mai vei ira
Kauta vakatani na veivosa kece au cavuti kina
Kerekere vakacegu sa moce mo laiva noqu dina.
Sega soti ni yaga na veivosa ko la’ki rogoca mai
Ko a mai katona e yalomu vu ni nomu mai rawai
Gauna ni veitawasei sa roro tiko mai
Baleti iko ga ni ko sa rui yalowai.
Au nuitaka tu me daru na mai tiko marau
Me vakayacori kina na yalayala me daru mai vau
Mo vakanadakuya kece nomu vosa ni tatau vei au
Ni ko sa luvata tani na nodaru mama ni vakamau.
Sa la’ki moce mada yani, isa, lei tamana
Tini dole na gauna ni ko sa mai vakatawayagataka
Ko la’ki tiko vakacegu me qai nomu na kalougata
Au sa na lesu take ki na noqu veilasa makawa.
SALUSALU QOKA KIDAVAKI KINA
Salusalu qoka kidavaki kina
Salusalu qoka ko qoroi kina
Reki taucoko na yalo e vukumu
Sa i iko au dautadra
Sa i iko au dautadra
Taubena qoka, taubeni au
Se mo taubena noqu yanuyanu
Reki taucoko na yalo e vukumu
Sa i iko au dautadra
Sa i iko au dautadra
With these salusalu, we welcome you
With these salusalu we adore you
Everyone tonight is grateful about you
It’s a moment of wishes come true.
Wear these salusalu you wear our hearts
Wear these salusalu you wear our islands
Everyone tonight is grateful about you
It’s a moment of wishes come true.
SEGA NI’U A TADRA
Sega ni’u a tadra
Se me’u bau vakila
Ni na mai yaco tu
Na lasa oqo
Au rai lesuva tu
Noqu bula voli mai
Veirauti tu kei kemuni
Au na daunanuma tu
Na kalougata oqo
Na yaloqu e serau
E vukumuni
Au sa na veisau
Au sa na veisau
Veirauti tu kei kemuni
Au sa kila oqo
Veileqa kecega
Au na dausotava tu
E na gauna oqo
Au rai lesuva tu
Noqu bula voli mai
Veirauti tu kei kemuni.
SENIJIALE, NA SENIJIALE
Senijiale, na senijiale
Bulabula dina gauna kecega
Kena i boi malumu daumuloci au
Sega tani tale, senijiale.
Dauvesuki au
Na kemu i boi
Siga kei na bogi
Dua tu ga
Senijiale, na senijiale
Sega tani tale, senijiale
Rugurugua ka rui malumu
Kemu i boi kamica daumateca tu
Ke ra tu taucoko na veisenikau
Sega au digia, senijiale.
SERE KEI NASINU
Isa noqu koro
Vakarau me’u biuti iko tu
Rairai beka sa na vakadua
Noqu tiko voli vei iko
Bau nanumi au noqu lako voli
Yacamu au na dauvalataka
Mo nanumi au tikoga ka tawa mudu
Mo na masulaki tikotikoga
Sega ni na yali
Daudivi na kemu i rairai
Veibogi ni daucila na vula
Vagagalu tu ko vuravura.
Dina mai muri
Ke’u sa na mani yaco tale mai
Au sa na wili vakavulagi
Vei iko isa noqu koro
Sa na veisau e vuqa na ka
Muria tu na toso ni gauna
Au na tu voli ka vakararai
Nanuma lesu tale nodaru gauna
Cava me’u na kaya
Sa i tovo ni noda bula oqo
Au na cala ke’u na dreti iko tale
Noqu gauna sa sivi yani.
SENIVAU VULA
Senikau cava tale beka sa vo
Me’u seretaka
Senibua, cevuga, makosoi, lagakali
Dauweroki tu ga
Uci, maba, caucau, viavia,
Rosi damu
Era dauseretaki
Senikau cava tale beka sa vo
Me’u seretaka.
Noqu senivau vula
Isa! Noqu senivau vula
Senikau rai yawa
Rui totoka taligoci tu ga
Au seretaki iko
Mo na divi talega mai muri
Noqu senivau vula
Isa! Noqu senivau vula.
E vakaevei au ni ko vula voli
E na wasa Pasifika
Ka cilavi iko voli na siga
Rugurugua, cagi mudre malua
Mai na kena veidelana kei na
Kena baravi veiniu nuku vula.
Isa, mo vosoti au noqu senivau vula
Ni ko tu taudua.
Noqu senivau vula
Ko bula voli e na kedra maliwa
Na veisenikau duiroka kei na vakanomodi
Era dautukuni koya na manumanu vuka
E memela na domodra
Mai na veitaba ni kau
‘Ra raici iko ni ko galili voli.
SERE NI DODOMO VEI KEMUNI
Sere ni dodomo vei kemuni
Kila ni rui bibi
Sere ni dodomo vei kemuni
Adi e rui ka bibi
Au dodomo, domoni kemuni
Adi e rui kabibi
Kila daulomani e ka dina kece
Au domoni kemuni
Kila daulomani e ka dina kece
Au domoni kemuni.
Veivosa kece mo katona kecega
Kua ni rogoca walega
Vosa kece mo katona kecega
Isa lei matakaka
Au masuta, masuta tikoga
Me yacova na gauna ko ya
Kila daulomani e ka dina kece
Au domoni kemuni
Kila daulomani e ka dina kece
Au domoni kemuni.
SERETAKA NA VEITALATALA
Seretaka na veitalatala
Vakamoce ga mai vei au
Na rarawa au mai sota kaya
Gauna cava mo lesu mai vei au?
Mua yani na waqa me’u sa gole
Au mai duri taudua tu
Yaloyalo vei au e na luluvu
Rui momosi na veitawasei.
Ena sega ni yali mai mataqu
Na momosi ni nomu i vakarau
Kusa mai meda mai veisotari
Au tu voli ka’u rui galili
Au nanumi ga mai e na i vola
Me yacova ni’u raici kemuni.
SOBO MARICA NOMU LAKO
Sobo Marica nomu lako
Mosimosi dina vei au
Tovolea tiko me’u vosota
E na sega beka ni rawa
Yalomu kece au kerea
Ena rawa beka se sega
Daru sota tale vakadua
Nomu sa lako vakadua
Isa e vaka na tadra
E na tawa mudu e yaloqu
Noqu daunanumi iko voli
Noqu masu tu e veisiga
Daru sota tale vakadua
Veitalia se evei
Me daru na sota mada
SOQO VINAKA
Soqo vinaka ni da mai sota vakaturaga
Seavu kina na rarawa ni lomada
Gunu yaqona kei na lasa kaivata
Bau cava tu na gunu ni da sota vakaitabavata
Dina ni da duidui yasana
Me nanumi ga na ruku ni varada
Noda i Soqosoqo se Vanua ni noda gunu vata
Dredre ga mo cegu, Isa Lei, Marama.
Guilecava na rarawa kei na oca
Levu veikeda era bula ocaoca
Sega e sivia ni da gunu ka veitalanoa
Vakasinai me rawa na tasi meda dui qai.
SURETI KEMUNI LEI ADI
Sureti kemuni lei Adi
Moni bau gade mai
Kina noqu koro lagilagi
Au galala tu ko i au
Mo ni mai taukeni au
Mo rosi ni vale digitaki.
Na noqu vosa dina qoka ni’u na dina
Mo Taukei ni vale vakadua
Kua ga ni vakasuka, yalomatau
Ni na yaco dina na gauna.
Na veisureti dina qori
Ka sa rui mosimosi
Mai talevi au daudomoni
Sa i iko ga na noqu rosi
Au gadreva lo voli
Mo mai saluwaki ni bogi.
TAGIMAUCIA GA
Tagimaucia ga na senikau talei
Ni vanua rogo ka kilai levu ko Cakau
Salusalu qoroi kei Ulu-i-qalau
Era lili ka ra sala tu e taba ni kau
E a vu sara mai na dua na turaga
Totoka ka mata vinaka, divi ni yabe mai
E a sa qai lewai mera vakatalai
Nodra yali no suidra ga e a qai laurai
E delana ko ya e nodrava la’ki tu
Era tagi ka ra laiva nodra i loloma dei
Oai kadre cake main a senikau talei
Tagimaucia na nodra i loloma dei
E matalia ga na kena i vakarau
Ka ne rawa me se, ewa na Tui Cakau
Sakisaki e dai ni senikau dokai
Matalau ka totoka tu na kena i rairai
Tagimaucia ga na senikau talei
Ni vanua rogo ka kilai levu ko Cakau
Salusalu qoroi kei Ulu-i-qalau
Era lili ka ra sala tu e tabanikau
E ucui ira tu gone turaga ko ya
Totoka ka mata vinaka, divi ni yabe mai
Qai kadre cake main a senikau talei
Tagimaucia na nodra I loloma dei.
TALANOATAKA MADA NA NOQU BIUTI NEITOU
Talanoataka mada na noqu biuti neitou
Me’u sa gole sobu yani ni Nubukalou
Na levu ni lasa, na kasou kei na qoqolou
E valoloma nodra i vosavosa na Bulou.
Drau sa moca ko Akanisi kei Bale
Na noqu i loloma mo drau biliga walega
Ni ko dauvosa, ko daumata dredre
E vovoleka me mai kavoro noqu i ukalele
Au qai diva na kemudrau munemuneke
Sa wacava me daru mai veikeve.
Vakarauwai ni daulutu na yakavi
Me’u taubale cake yani ki Turaki
Me’u veivuke na tubetube bilikani
Me’u waraka me sogosogo tu na vale.
TALEI NI NOMU I VAKARAU
Talei ni nomu i vakarau
Vukivuki e na kena matau
Yalayala vei iko kei au
Me yacova na siga ni vau.
Dua ga na bogi ni nodaru sota
Nomu veiwali kece au katona
Noqu dina kece ko mai butakoca
Ia, mo la’ki maroroya.
So na gauna ni tavuki na lomaqu
E dauvotu vei au na matamu
Vakaciria noqu vakanananu
Sa i iko noqu salusalu.
Au rarawataka nomu sa takali
Dauvunia e lomaqu noqu tagi
Vovotu e mataqu noqu daulomani
Noqu i loloma moce yani.
TAMAQU SA IKO GA
Tamaqu sa i iko ga na noqu i vakarau
Noqu bula au sakitaki au
Raici au ka’u doka
Kaya ni sa i au ga
Vuravura ni rui vou vei au.
Tamaqu, Isa tamaqu
Au na cibitaka tikoga
Sai kemuni na noqu senikau
Vosoti au kina ni’u sakasaka
Isa tamaqu, tamaqu dua bau.
Na yacamu walega au na maroroya tu
Ka me kua ni ko rogorogo ca
E na nomu i vunau ko a vulica vei au
Rawa kina me’u sauma na dinau.
THREE HUNDRED ISLANDS
Three hundred islands in the sun
With warm climate happy people
Only just waiting to welcome
Step from your ship or plane
Fabulous fishing welcomes you
The sport you’ll never miss
Swimming in the blue lagoon
Blue, Blue, Blue
You will explore all of your dream
In all these islands in the sun
Fiji’s a jungle warm, friendly
Miles of unspoilt nature’s beauty
Lush fresh and green, plains, mountains
In all these islands in the sun.
Fijian dishes welcome you
Prawn in lolo, succulent pork
Fresh tropic fruits, pawpaws, mangoes
In all these islands in the sun.
TOBU TAWA SINAI
Gauna cava mada me na qai oti
Ni rogici tiko, dua na rorogo
Rogo voli mai, rogoci tu oqo
E na daurogoci tikotikoga
E se sega mada ni dua na gauna
Bau mudu kina na rorogo ‘qo
Rogo voli mai, rogoci tu oqo
Na drodro tu ni wai ki na tobu.
Ke sa na qai mudu na rorogo oqo
Dua ga na ka sa kilai
Ka yali qai Sinai vakadua tu
Qai Sinai vakadua tu na tobu
E se sega mada ni dua na gauna
Bau mudu kina na rorogo ‘qo
Rogo voli mai, rogoci tu oqo
E sa na daurorogo tikoga.
Veisiga kece dauvotu mai
Ki vuni yaloqu na taro oqo
Au a saga, sagai tu oqo
E na dausagai tikotikoga
E na gauna cava me na qai mudu
Ni rorogo tiko dua na rorogo
Rogo voli mai rogoci tu oqo
Na drodro tu ni wai ki na tobu
TOU MAI LAVETA NA NODA MARAU
Tou mai laveta na noda marau
Vua na Tui na Vunivalu
Meda Vakamudu…muduo Vua
Ni nona kece….kece na lewa
E na veiyabaki, sa oti tu
Sa sivia kece na noda i gu
Ka sa yacova dina tu
Bogi lockuci, bogi oqo.
Sa ka ni marau dina sara vei au,
Ni yaco na bula vei iko kei au
Na wasa ka tu na wasa balavu
Keirau sokota kei Yalo Tabu
TUBU TIKO NA GAUNA LAGILAGI
Tubu tiko na gauna lagilagi
Kamikamica noda dauveilasamaki
Sa qai yaco me’u biuti kabani
Nuitaka ni’u na lesu bula yani.
Isa Oilelei na noqu seniuci
Noqu bula tu na cagi mai muri
O mai ovici au e na nomu i Tutuvi
Koi au beka na kena i ubi.
Rosi walega na bai kei Marata
Ni cabe mai o vula e dela ni wasa
Vakaloloma na delai Kalekana
Ni’u yabeta tu na rara ni vula.
Vakatawase ni yaco na marau
Au mai moce tu oqo e veikau
La’ki tiko vakacegu marau
Na rarama levu e bikai au.
TUKUNA NA NOQU I LOLOMA
Tukuna na noqu i loloma
Vei iratou kece mai vale
Noqu vakanuinui kece sara
Ni’u na lesuvi kemudou tale.
Tiri mai na wai ni mata ni rarawa vutugu
Buca ni valu au mai butuka tu
Rogo mai na domo e memela
Mai na ulu ni noqu Matanitu.
Rai lesuva na yaloqu ka’u tagi
Veigauna au sivia yani
Au masulaka ki Vua mai Cake
Me tou na sota bula tale mai vale.
So na gauna ni’u dauyalomarau
Nomu i vola e dauyaco mai vei au
Au mai wilika tu oqo e veikau
Me valataka na noda Ranadi Sau.
VAKARAU TUBUNA SA TAKALI
Vakarau tubuna mo sa takali
Kalokalo ni lomalagi era duitagi
Cila ni vula, mudre ni cagi me i saluwaki
Nodaru na veitawasei na Isa daulomani.
Na momosi ni yaloqu e kila ko Nau
Noqu i loloma drau na sala vata ena vuso ni biau
A kerea mo bau la’ki nanumi au
Mo vosota ni’u vakaturuma na wai-ni-matamu.
Mai noqu tu na vakaloloma e matasawa
Vakaraica na vuso ni ua e baba ni waqa
Nomu takali Adi Senirosi ki nomu tebara
Marau, dauvakamosi yalo, mai noqu na rarawa.
VAKARAUBUKA AU BIUTI SUVA
Vakaraubuka au biuti Suva
E luluvu na lomaqu au via butuka
Isa na bula ko cei me tukuna
Ni sa i Nukulau na koro ni kukuna
Isa au tagi ka’u vakananuma
E na noqu tu yawa ka via butuka.
Isa au tagi e na noqu nanumi Suva
Ni’u sa tu yawa au via butuka
Isa Kabani na matamu au nanuma
Nuitaka na noqu bula mo ni taura.
Turaki, Naiqaqi era dautukuna
De mani rawa beka na qalo yani ki Suva
Kua ni guileca ‘o na i ka dua
E na tegu domoni e daulutuka
Hili kei Draiba au qai daudiva
E na suka ni lotu me’u gole yani kina.
Isa na gauna au daunanuma
Mai Nukulau na nuku vulavula
Liwa ni cagi na tau ni uca
E vulici na i valu e na veiveigauna
Na yaci i Viti kemami nanuma
Ko ni wele voli na wekada mai Suva.
VAKAYATUYATU NI NOQU DODOMO
(MERE SAYABA)
Vakayatuyatu ni noqu dodomo,
e na nomu mai biuti au.
Josese mai noqu tagane,
nodrau veivosaki kece ko voroka.
Dina beka ni ko sa biuti au,
Noqu gauna sa mai maumau
Sa baleti iko ga daulomani,
Tawa nanuma nodaru veikilai.
Noqu tagane au sa mai rarawa
E na nomu mai vosa walega
Au kania na wai ni mataqu
Ni’u nanuma na gauna oti yani.
Sa i Mere dina beka na yalewa
Ko nanuma mo na mai taukena
Ena tawa guilecavi na matamu
Kei na vosa kecega ni yalayala.
Au sa na vakamoce lei tukana
Vei iko noqu matavinaka
Au na waraka tiko na gauna
Mo taukeni au kina vakadua.
Au loloma kina nomuni Vanua
Sa i Gau ciri sara vakayawa
Ke na i kuri vei koya ko digitaka
Me i sosomi kei Mere Sayaba.
VEIBOGI KECE AU MOCE VAKACA
Veibogi kece au moce vakaca
Ni’u daunanuma lesu noqu vakasami ca
Au na lesu tale vua de’u qai bera
Ki na nona vanua, vanua ni veisenikau.
Ai divi kei Viti noqu daulomani
Momosi na utoqu vei rosi lomani
Au na lesu tale vua de’u qai bera
Ki na nona vanua, vanua ni veisenikau.
Na noqu biuti koya au leqa vakaca
Oqo sa na lesu vakadua ki vua
Au na lesu tale vua de’u qai bera
Ki na nona vanua, vanua ni veisenikau.
VEISIGA AU DIVA TU
Veisiga au diva tu
Rawa beka mo na vakila
Na lomaqu me baleti iko
Iko taudua walega
Isa bau volavola mai
Mo vola e dua ga na ka
Dua sara mada ga na vosa
Au na masulaka dina ga.
Cava li au vesu kina
E na kemu vakanananu
Rawa li me’u na lewa
Me vakataki au
Isa bau Volavola mai
Mo vola e dua ga na ka
Dua sara mada ga na vosa
Au na masulaka ga.
Ke’u mani ogaoga tu
Se’u lako wale voli ga
E na dua dina na gauna
O na basika mai yaloqu
Isa bau Volavola mai
Mo vola e dua ga na ka
Dua sara mada ga na vosa
Au na masulaka dina ga.
VEIVANUA AU DAUSOKOTA VOLI
Veivanua au dausokota voli
Torocake o Labasa e na soli
Au sobu ki vanua e na bogi
Au sota kei iratou na rosi
Balu dravia ka ra qai mata momosi
Sa dina ni vakaitaukei o Vulovi.
Isa so na siga
Au loloma bibi
Ni’u dautadrai kemuni
Noqu i loloma sobu ki boto ni wavu
O Vulovi na vanua ni salusalu.
Na yacadra au na sega ni tukuna
Au na qai talanoataka vakamalua
De na sese kina noqu vakabauta
E na vuku ni tekiteki vulavula
Senijiale kei na senicevuga
Sa moce, say goodbye
Cila ni vula sobu i Drekeniwai
Taladrodro ki na noqu lomanibai
Sa moce Nani kei Adi Lailai.
VEIYATU YANUYANU
Veiyatu yanuyanu
Domoni talei
Veidelana drokadroka
Kei na kena cakau
Uciwai Savu
Na veisenikau
Noqu Vanua, noqu Vanua
Ni marau.
Dau kacivi ira lesu
Luvemu tu yawa
Me ra lesu tale mai
Ki na Vanua ni tadra
Cegu ni yago
Na yalo talega
Noqu Vanua, noqu Vanua
Ni marau.
Veibogi kei Viti
Gadrevi ka domoni
Nai boi ni salusalu
Ka me i lumu ni bogi
Cegu ni yago
Na yalo talega
Noqu Vanua, noqu Vanua
Ni marau.


text:
Na matabose ni maroroi i lavo
19 March, 2018, 12:00 am
OQO na nona cau ena veimacawa na mata mai Palimedi o Viliame Gavoka ena vuku ni noda vukei na kawa i Taukei ena bula vakailavo kei na bisinisi eso eda rawa ni cakava ena noda vakatoroicaketaki ka toso ki liu. Ni wiliwili sara yani
E dodonu meda kila ni tiko e dua na matabose ni lavo maroroi me baleti keda na kawa iTaukei e Viti kei Rotuma. E vakatokai oqo me iTaukei Trust Fund Board.
Era a tauyavutaka na noda veliutaki ena gauna koya, ka va na kena i naki lelevu.
Ai matai: me vakarabailevutaka, ka tokona na veika kece e gadrevi me dei kina na noda vosa vakaitaukei; meda kila na noda Iitovo ni bula, na keda i tukutuku, kei na veiwekani eda veisemati kina ena Viti raraba.
Ai ka rua: me vakavulici keda, ka tuberi keda ena veiliutaki (management), kei na kila na qaravi bisinisi (entrepreneurial skills).
Ai ka tolu: me vakayacora na vakadidike (research) ki na vei tikina baleta na noda vosa; ki na veika e baleta na noda cakacaka ni liga; na veika baleta na noda i tovo ni bula eda kilai tani kina (meke, sere, tovo vakavanua).
Ai ka va: kei na veigagadre kece e tubu cake mai me vaka na nodratou nanuma na veiliutaki me yaga vei keda.
E talei sara nida kila na veika e tuvana tiko na ITFB, ka dodonu meda vakavinavinaka kivei ira na noda veiliutaki ena gauna koya ena nodra tuvana e dua na i tuvatuva cecere vakaoqo. Era vakailavotaka ena kena i tekitekivu, o ira na noda veiliutaki, ka ratou sa gumatua sara tiko e daidai na liga ni cakacaka me maroroi vakavinaka na kena i yau, vakatuburi, ka vakayagataki me vaka na kena i naki.
E daidai esa taukena tiko na i yau vakaitamera e dua na drau ka va na milioni na dola vakacaca (approx. $104 million). Na i yau kece oqo era wili kina eso na vale e taukena na ITFB, me vakataka na Draiba Complex, se o koya eda dau kila tu me Bose Levu VakaTuraga complex. E vakasea talega na ITFB ena vei kabani lelevu eso e Ositerelia.
E mai vakadikevi na nodratou i vola ni yabaki (annual report) na ITFB e Palimedi, ka marautaki sara na veika eratou vakayacora tiko na liga ni cakacaka. Sa vakayacori talega eso na vakatutu vakaPalimedi, ka dua vei ira, oya, me veiwaseyaki eso na tubu ki na veiyasana me qaravi kina na veitikina eso e dodonu me qaravi.
Ena vinaka me vakayacori na veitalanoa ena dela ni yavu ka tuvani e so na i tuvatuva yaga ka rawa ni dodo liga yani kina na ITFB. Oqo me qai vakadewataki ena vale ni volavola ni yasana me kau cake ki na matabose. E dau dredre na tuvatuva ka ni sega na i lavo, ia, e vinaka oqo ni tiko e dua na tiki ni lavo me vaka na nodra veivakarautaki ena yalomatua o ira na noda veiliutaki ena gauna sa oti.
Ia, me vaka ni noda malumalumu levu tiko na dravudravua vakailavo, ka dua tiko na yavu ni ITFB me vukea na kila vakabisinisi; e dodonu kina meda tuvatuva ka, me vukea na tabana oqo na vakadidike e titobu ka yaga, me kilai ki na se cava e tu vei keda eda rawa ni cakacakataka.
Kivei keimami ena yasayasa vakaRa, ka levu kina na veiotela, ena vinaka me keimami kila se me vakatorocaketaki vakacava eso na veitikina e neimami ka rawa nira taleitaka na saravanua.
Oqo beka eso na qara, eso na drano, se na koro makawa ka rawa ni vakavoui mera sikova na saravanua.
E dua au sarava tiko e vica na kena itaba oya na qara totoka e Yasawa-i-Rara, ka kilai levu tu me Blue Lagoon; e rogo e vuravura ka taleitaki vei ira na saravanua, ka?u vakabauta ni sa vakailavotaki ira tiko na wekada ena yatu Yasawa balabalavu.
Ena tu tale beka eso me vaka oya, me vakadikevi.
Eda rawa ni vakatoka oqo me ?feasibility study?, ka dau vakayacori e liu ni se bera ni tekivutaki edua na veivakatorocaketaki. Ena dolava na matada, ka vukea na i lakolako ni sa matata.
Ena tu na veika kece eso e veiganiti ena noda Vitia, e dodonu meda kila ni tiko e dua na tabana vakaiTaukei ka rawa ni veivuke me tekivutaki kina eso na veivakatoroicaketaki eda gadreva.
E dau dredre me dolavi rawa kivei keda e dua na mata ni katuba, era na qai veitarataravi mai na veitabana tale eso me vukei keda. Au sa dau cauraka vakawasoma meda kila na veika e tu vei keda, ka oqo e dua na tabana ni veiqaravi era vakarautaka vei keda era sa liu, me rawa ni veivukei ena tikina bibi oqo.
Meda veitokoni kina veimatabose vakaiTaukei vakaoqo me vaka na ITFB; era tuvana mai na vuku ena gauna koya, ka dodonu me vakavotukana kivei keda.
Meda veitalanoataka vakayalomatua, ka tuvatuva ka me yaga vei keda.


text:
Tomana o Naholo na qito Otago
16 May, 2018, 8:49 am
ESA mai tosoya tale na nona konitaraki o Waisake Naholo ena timi ni Highlanders ena dua tale na yabaki ni sotasota ni qito ni Super Rugby.
A biubiu mai ena Blues ena 2015 o Naholo ka mai qito vinaka sara ena timi ni Highlanders ka lewena talega na timi ni Niu Siladi ena rakavi tinikalima ka qaqa ena qito levu ni vuravura ena yabaki vata ga oya.
A tabaka rawa e 36 na sikoa ena timi ni Highlanders. E marautaka o Aaron Mauger na dauniveivakatavulici ni timi ni Highlanders ena nona sa mai tiko tale ena timi o Naholo.


text:
Nai vosavosa vaka-Viti
19 March, 2018, 12:00 am
ESA koto oqo e ra nai kuri ni ivosavosa vaka-Viti eda vuli tiko mai kina ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.
Na ivosavosa cava kena ibalebale vosa vinaka, vosa vaka kamikamica ia e ca tiko na lomana.
Kena isau: Kamikamica vaka yate ni sumusumu
Vakamacala: Na sumusumu e dua na mataqali ika levu toka ni cakau, kei na lomaloma; duidui na rokana; vak na irairai ni sokisoki, sega na votona; laukana ena so na vanua; vuce na ketena ni curuma na cagi, e kana vinaka ka kamikamica sara na yatena.
Ia e rawa nida gaga se da mate sara kina ke tuna vaka ca. E kamikamica gona na yate ni sumusumu ia e rawa ni vaka vu leqa. Ni dua gona e dau vosa vinaka ka vosa vaka kamikamica qai ca tiko na lomana ena qai cavuti vua na ivosavosa qo: Kamikamica vakayate ni sumusumu.
Na ivosavosa cava e cavuti vei ira era dau tu ga vakadua e na koro ka ra sega ni dau yasa.
Kena isau: Toa ni koro
Vakamacala: E rua na mataqali toa e tiko e na koro, ka dua e tiko e veikau. Na toa ni koro e dau kilai tani ni dau tu ga vakadua e na koro. E kena ibalebale qo ni o ira e cavuti vei ira na ivosavosa qo sai ira era dau tu ga e na koro ka ra sega ni dau yasa. Era dau tutaka na cakacaka ni koro kei na vanua.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale via taura tiko ga e dua na ka ena vanua o vulagi kina (qo mo lai taukena se taura)
Kena isau: Luvu mai na nomu waqa
Vakamacala: Ni luvu na nomu waqa o sega ni nakita. Ia ni dua e luvu ena lomani, ni sa taukei ga e sa na cakacaka nona sara. O lomani sa mai levu sara na ka o cakava, qai cavuti kina na ivosavosa qo: Luvu mai na nomu waqa.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale dui sota kaya ga na tamata kei na ka e a digitaka.
Kena isau: Dui seva ga na bua a tea
Vakamacala: Na bua e dua na mataqali kau salusalu eso, me vaka na buaniviti, buanivalagi, buasala kei na buatoka. O koya gona ni dua e via seva e dua na bua ena lai seva ga mai na bua ka tea. E dau cavu vakalevu na ivosavosa qo vei ira na yalewa ka ra digitaka cala na tagane me watidra, ka ra kune ka rarawa kina ena gauna ni nodra tiko vakawati.
Na ivosavosa cava e dau tau vua e dua na veitau se rua e veikilai ni sa vakarau me rau veitalatala, ke veitalatala vinaka se ca.
Kena isau: Daru qai laki sota ki vuni gasau leka.
Vakamacala: Na gasau e dua na mataqali co balavu vakatagona, drau babalavu veitava, se vulavula levu matailalai, kune vakalevu ena batinisala, iteitei kei na vanua sigasiga, yaga ena tara vale vakaviti, sole ba, dianimoto se itiqa, cina, ivakada ni uvi &s.
O koya gona ni rau lewe rua e rau sa vakarau veitalatala e rau na qai dui kaya: ?daru qai laki sota ga ki vuni gasau leka?, oya ke rau kila ni rau na sega tale ni sota se veirai vakadua ena nodrau bula qo. Na vuni gasau leka oya e kainaki ni tiko mai Bua ka ra dau laki sota kina na yalo ni sa mate oti na tamata.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale na ka vinaka ka digitaki e dau biu koto mai me kedra na iTaukei ni sa kau na kedra na vulagi.
Kena isau: A i lutua
Vakamacala: Nai lutua na magiti se iyau digitaki, lutu tani ena votavota, vakabibi me kena se nona na turaga: e dau kau iliu na ilutua ni iyau i valelevu, da qai kauta imuri na noda ivota, ka vinaka se talei me itnitini ni soqo, solevu, kana &s: Na ilutua ni solevu qo na kana magiti.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale na dede ni nona tiko sa lai taukei sara.
Kena isau: Ti kina na wakana
Vakamacala: Na ti oya ni tubu sobu (qo na waka ni vunikau). Ni dua na vunikau e tubu tiko ena dua na vanua na dede ni kena tubu tiko ya sa lai titi sobu sara na wakana. O koya gona ni dua e vulagi ka lai tiko ena dua na vanua ena dede ni nona tiko qo sa lai taukei sara qai cavuti kina na ivosavosa qo.
Na ivosavosa cava e cavuti ni o saga mo tarova se qarauna e dua na ka o tiko sara ga kina, ni o wele ga se yali e baci yaco se caka tale.
Kena isau: Sevuka na waikala
Vakamacala: Waikala na wai tu vakadua, robota tu na delana na ka drokadroka yacana na kala. Ni sevuki se wasei na kala ena makare vinaka na wai, ni laveti ga na liga ena sotasota tale. Oqo me vakataki ira na gone ni tukuni se vakatabui e dua na ka mera kua ni cakava, e sega ga ni dede sara cakava tale.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale sa qaravi vakaca na cakacaka ni tau na uca.
Kena isau: Dralabika
Vakamacala: Na Dralabika e vu mai na veiwere; na veiwere na loga ni uvi.
Ni sa dau were oti tu na veiwere me qai tau na uca ena dredre sara ni kama ni sa suasua qai veikabiti na co, gasau, vakabibi qo ena uca ni vulaitubutubu me donumaka na se ni drala.
O koya gona nida via qarava e dua na cakacaka ena gauna e tau kina na uca ena dredre na noda qarava, qai cavuti kina na ivosavosa qo.
Na ivosavosa cava kena ibalebale era tautauvata vinaka sara ga o ira era soqo tiko. Era itovo vata, vakasama vata, itutu ni bula vinaka nodra rawa ka kei na so tale.
Kena isau: Veisoqovi vaka ulu ni Tivoli.
Vakamacala: Ni o keli tivoli ke o dikeva vinaka e dua na lewena ena tautauvata vinaka kece na kedra levu kei na kedra cere, o koya gona e qai cavuti kina na ivosavosa qo.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale tamata e vodi vua na vosa sega ni rogoca se kauwaitaka na veika e vakaroti kina.
Kena isau: Tamata daku ni ga
Vakamacala: Na ga eda sa kila kece ni dravia na vutia. Ia ke o sova na wai e dakuna ena sisi ga, se qalo tu mada ga iwai ena sega ni suasua.
O koya gona nida vosa vua e dua ena maumau wale na noda vosa vua ni sega ni rogoca se kasa vua na ka e tukuni tiko yani vua.
Na ivosavosa cava e dau tukuni vua na tamata vucesa ka kana levu.
Kena isau: Mate e taba, bula e loma
Vakamacala: E dau kilai tani eso na manumanu nira vaka tabadra, ka ra dau vakayagataka na tabadra mera vaqara kedra kakana kina. Ia, ni dua na manumanu e sa mate na tabana, ena qai bula tu ga ena kakana e kau mai vua. O koya gona ni dua na tamata e dau bula tu ga ena kakana e kau mai vua ka vucesa laka na kena cakacakataki ena qai cavuti vua na ivosavosa qo.
Na ivosavosa cava e kena ibalebale e dua sa lako se mate sa qai biuta tu mai na ca kei na nona duka se nona cakacaka.
Kena isau: Sa bale na kau ka vakasorena
Vakamacala: Ni dua na kau vakasorena e bale, ena lutu ga na sorena ka rawa ni bula tale, ia na kau ena mate vakadua. Na kena vinaka kei na kena ca ena qai kilai ga ena sorena ka na tubu tale mai oya. O koya gona ni dua na tamata e sa mate se lako ina dua na vanua qai biuta tu mai na nona cakacaka, ena qai kilai ga na nona vinaka kei na nona ca ena cakacaka e biuta tu mai.
Ena qai tomani tale yani.


text:
Qaqarauni ena vula i cagilaba
16 April, 2018, 11:41 am
ESA vakavakarau tu oqo na vanua o Viti ena vuku ni cagilaba o Keni ena tekivu ni macawa oqo.
Eda raica ni sa yaco veitaravi tiko e Viti na cagilaba kei na veisau ni draki ena vuku ni vula i cagilaba eda donuya tiko ena gauna qo.
Dina ni sa donuya tiko na i karua ni macawa ni vula o Evereli, eda raica ni ra sa tukuna tiko na daunidraki na cava kei na draki suasua, kei na ualuvu eda donumaka tiko.
Ena gauna oqo e ra sotava tiko na dredre na lewenivanua mai na yasayasa vaka- Ra kei na Vualiku ena vuku ni draki suasua kei na cava o Josie ena mua ni macawa ni Siga ni Mate.
E da raica kina ni ra mai leqa kina e vica na wekada ena vuku ni luvu kei na kena takosovi na uciwai kui kaukauwa ena vuku ni draki eda sotava tiko.
Eda raica ni levu na lewenivanua era sa sega ni qai veitosoyaki ena siga Tusiti ena vuku ni vakaro kei na kena rokovi na cagilaba kei na cagi tataba ena tarai Viti mai.
E sa vakanuinui tu o ratou na tabana ni matanitu ni da na vakarautaki keda vakavinaka na lewenivanua ena vuku ni draki eda sotava tiko edai.
Na veika e dodonu me da na vakarautaki keda kina, na kena taqomaki o ira na luveda, na kakana meda na kania, na nodra I sulu, e vei na vanua ni drodro meda na lako kina ni sa yaco e dua na leqa tubu koso.
E ka bibi meda na maroroya talega na i tukutuku bibi me baleti keda me vaka na noda pasipote, na noda i vakadinadina eso me vaka na FNPF Joint Card, na noda Voter ID, na noda i vola vakadinadina eso, me rawa ni vakarawarawataka na noda kere veivuke ena baqe se ena veitabana eso ena gauna e sa oti kina na cagilaba se leqa tubu koso.
Na noda maroroya vinaka na veika eda vakamareqeta me na vakadeitaki tu ka ra vakavulici na luveda na veika e dodonu me ra cakava ni sa yaco e dua na leqa tubu koso.
E na gauna talega oqo, e ka bibi me da rogoca na nodra i vakasala na daunidraki kei ira na tabana ni matanitu.
Kevaka e sa soli na i vakaro me kua na veilakoyaki, se me da gole ki na dua na vanua cecere ni se siga toka, e ka bibi na talairawarawa ena i vakasala.
Na noda talairawarawa kei na noda cakacakataki keda ni se siga toka, ka meda kakua ni vuki bera, ka mai vosavosa tiko ni sa kasova na sucu.
E da sa vakadreti na lewenivanua ni bibi na noda vakarautaki keda vakavinaka ka tu na i tuvatuva ni yaco mai e dua na leqa tubu koso.
Ki na qito, eda sa vakanuinui ni ratou na rawata mai na i matai ni koula mai na Commonwealth Games na noda toa ni vala lewe ya vitu ena mua ni macawa oqo.
Sa rawa mai na koula ena Olympics, sa qai vo qo na koula ena sotasota ni Commonwealth Games.
Sa vakavinavinakataki talega o Eileen Cikamatana ena i sevu ni koula vei ira na noda marama ena sotasota ni Commonwealth Games.
Vinaka vakalevu na gugumatua.


text:
Sai iko lei adi.
Sai iko adi lei lewa.
Mai kuria tu na vakanananu.
Nanumi au lewa.
Au mateca.
Mataniciva dina lei noqui to.
Sai Okaladi. Niusiladi.
Vanua daru sota kina lei daulomani
Au mai tubera (kau taukena)
Na nomuni vosa ko mai galala lewa
Daru mai bucina sara vata tu
Mo sa na mai rosi ni utoqu
Sobo na yaloqu e marau ka vakacegu
I saluwaki, kamica ka talei
Sai vakadei
Sai iko lei adi
Mosimosi dina na matamu
Mai kuria tu na vakanananu
Ena veisiga au diva lo
Mataniciva dina lei noqu i to
Sai Bulileka – Macuata ko mateca
Osobo Raijieli au domoni iko lewa
Vosa kamica ko tukuna mai vuni leqa
Au rai balavu vakananu sobo noqu lewa
O daulomani
Sikalutu dromu sara yani
Kua ni guilecavi yau lei adi
Nai loloma ciri yani mai Waiqanake Lami


text:
Nai Kamanalagi
Bold Statement:
Gumatua mo vinaka sara – Tamata daucakacaka e sega na ka e madua kina.
About ME and My Show:
Sa balavu sara na gauna ni veiqaravi mai na 1987 me yacova tiko mai e daidai. Au vakavinavinaka vakalevu kina FBC ka vakabibi vei kemuni na dau vakarorogo ena Radio Fiji One na veitokoni ena kena cabeti nai tutu lagilagi vaka Adi Walesi. Au marautaka dina na dau qaravi kemuni mai na 10am kina 1 ena veisiga mai na Moniti kina Vakaraubuka kau nuitaka ni ko ni na taleitaka talega na dau vakarorogo mai ena gauna oya.Na vakanananu lesu ena sere makawa qai namaka mai na 12- 1 ena veisigalevu. Au sa sureti kemuni ena veisiga Moniti ena gauna ni Vakekeli mai 2pm – 3pm ena veitalanoa ni ulutaga ka rawa ni vueti kina na vuvale kei na bula vakaitikotiko.
Favorite sounds:
Rogorogo vinaka na sere makawa.
Favorite movie:
Yaloyalo ni vuvale


text:
Ni wilika yani oqo na i toma ni neitou veitalanoa na Nai Lalakai kei na Qase Levu o Talatala Tevita Nawadra ni sa na mai cava tiko ena yabaki oqo na nona i tavi ena i tutu bibi oqo. Ni wiliwili sara yani.
LALAKAI: Esa mai vakarau cava ena Tiseba oqo na i katolu ni yabaki ni nomuni qarava tiko mai na cakacaka ni Qase Levu ena loma ni Lotu Wesele e Viti kei Rotuma. Ni vakamacalataka ga se vakacava sara tu na nomuni rai ena vuku ni veiqaravi ena i tutu bibi oqo?
NAWADRA: Au vakavinavinakataka ni soli vei au e dua na gauna me dua na veitalanoa oqo.
Au se qai lesu sara tikoga mai Bua ena macawa rua sa oti, na i otioti ni lakolako ni veivakatikori vei ira na noda Talatala Qase.
O ira na noda i Talatala Qase era qai dau laki cakava na cakacaka ni veivakatikori vei ira na i Talatala ni veitabacakacaka kei ira na i vakatawa.
Na i otioti ni Talatala Qase mai Biaugunu, au sa laki qarava oti ga mai oqo na nona vakatikori.
LALAKAI: Na cava na veika ko ni raica ni ko ni laki veisiko ena wasewase ni lotu, vakauasivi ena taudaku ni veikoro lelevu?
NAWADRA: Au raica rawa ni se tu vinaka sara tu ga na veiqaravi kei na i tovo vakavanua e kilai tani kina e dua na yasana, se dua na tikina.
Au raica talega ni levu vei ira na wasewase ni lotu, e sa dua na ka na nodra maroroya ka ra dau raici ira tu na i talai ni Kalou, ka ra qarauna sara me ra dau qaravi ira vakavinaka.
Vei au, na noqu dau yaco yani ena dua na i Wasewase ni lotu, au na dau segata talega ena noqu i gu me?u kauti au sobu, ka me?u laki veitalanoa kei ira na lewenilotu.
Kau dau taleitaka me?u rogoca eso na nodra nanuma ena kena tosoi e liu na lotu, eso na nodra vakatataro ena veika e yaco tu ena loma ni lotu, e dau gauna vinaka me ra dau sikovi ka vukei.
LALAKAI: Na veika e sa rawata toka qo na Lotu Wesele ena loma ni tolu na yabaki ni nomuni veiqaravi?
NAWADRA: Vinaka, na ka bibi saraga au raica rawa ni dodonu me na vakavinakataki, oya me na matata vinaka vei keitou i valenivolavola na i tuvatuva kei na lawa eso e tuvalaki kina na neitou cakacaka. Na ka bibi talega e mai qaravi rawa na kena vakadeitaki ka vakavinakataki na Yavu ni Vakavulewa me na cici kina na lotu.
E sega ni tavi rawarawa, ka sa bibi me keimami dau veirogorogoci ka moici toka na lotu me na rawa ni taqoqo tiko na i lakolako.
E dua talega na ka e sa mai rawati, oya na kena sagai me sa cicivaki koya ga na bisinisi ni lotu, oya na Lako Yani Vou.
Ka kena i naki tikoga me na tosoi e liu ka tu vinaka na lotu ena nona veika vakailavo, ka me na qarava kina na cakacaka ni veivuke vakayago vei ira na lewenivanua kece e Viti.
LALAKAI: Dua ga na nomuni tatau?
NAWADRA: E dua ga na noqu i tatau, oya me da sa wilika ka bulataka na veika e vinakata vei keda na Kalou me da na cakava ena nona Vosa.
E dodonu vei keimami kece na i Talatala me na vinaka tiko na neimami veiwekani kei na Kalou, na veika vakayago kei na kena qaravi vakavinaka o ira na lewenisipi.
E sega ni tavi rawarawa, ia eda na kerea tikoga vakalevu na nona veivakaukauwataki na Kalou levu na Yalo Tabu ka me na liutaki keda tiko ena sala e dodonu ka savasava.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Nai vosavosa vaka-Viti
23 April, 2018, 11:06 am
ESA koto oqo e ra na i kuri ni ivosavosa vaka-Viti eda vuli tiko mai kina ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.
Na i vosavosa vakaViti cava e kena ibalebale ena nodrau bole mate e dua na veitau ena kaukaua ni nodrau veidredreti. Me vaka eda rawa ni wilika ena viti lima na italanoa nei Ravouvou ni Vunigasau kei Raluve ni Vunilagi.
Kena isau: “Dabe e ra mo vadra sola. Kau dabe e cake meu sei dora”
Vakamacala: Na vadra e dua na mataqali kau vaka na voivoi, tubu e baravi kei na veitalasiga. Drauna e suluka ni sa madu, na sena na sei e isaluwaki ni waiwai. Vuana e laukana ni dreu, ni sa madu e vakayagataki me barasi ni torotoro.
Kau mai na ivosavosa qo ina vadra nida raica na sena e vaka me taqa i rua toka. O koya gona na taqana e ra na vadra sola se na sei, e se ka vula vinaka ka boi vinaka qo gona o Raluve, ia, na taqana e cake e toka kina na sei dora se sena matailalai qo o Ravouvou. Na levu ni nodrau veidredreti, veilomani vinaka a yaco kina me rau mate vata ga.
Na ivosavosa cava kena i balebale e sa dreve na vosa vei ira na tamata vakaduiduile.
Kena isau: A medra wai na vosa na tamata cidroi
Vakamacala: Na levu ni vosa vinaka e caka vei ira na tamata (cidroi) e sa tawa yaga ga.
Na ivosavosa cava kena ibalebale iyau ni tabisa e rube e tuvuka ni ivana se karikari.
Kena isau: i Loloku ni Laca
Vakamacala: Tabisa (vanua) (ilakolako vakavanua e waqa) cakacaka ni loloku vua na Turaga ni vanua kelevi. E liu a dau bala i wai na laca, nikua e vesuvesu tu na iyau ena ivana, karikari, mera veitautaka mai na tiko mai. vanua.
Na i vosavosa cava kena ibalebale vinakata na ka e dredre ke mani rawa sa vunileqa tale.
Kena isau: Digidigia na taba ni niu e loma
Vakamacala: Eda sa kila kece na vuniniu. Qo keda taya tani mai na tabana e loma ena vuni mate ni vuni niu.
Na ivosavosa cava kena ibalebale tamata se manumanu e sesevaki koya, tatabalebale me vaka na mateni na nona ivakarau.
Kena isau: Vaka na ika duvani
Vakamacala: Na duva e dua na mataqali wa sala toloilevu toka ni baravi veivatu kei na veidogo, drau lumisa lelevu toka, se lalai piqi siawa, vua rabaraba vaka na vua ni walai. Na wakana e tuki me mate kina na ika.
Ni dua na tamata e va qo na nona ivakarau ena qai cavuti vua na ivosavosa qo: vaka na ika duvani baleta ni tatabalebale ka sesevaki koya mai na nona ilakolako.
Na ivosavosa cava kena ibalebale – sa sautu na vanua.
Kena isau: Sa masi yara na qiqi
Vakamacala: Na qiqi e dua na manumanu lailai ka dau kune vakalevu ni veiladeyaki toka ena veitaba ni kau kara tubu tu e veiruka. E rua na kena mataqali. E dua na qiqi senimawa – qo e koto e domona e vica na vuti karakarawa ka qai via damu toka na uluna. Na kena ikarua na qiqi tabanidolou. Na kena qo e dravu na lawena se vutina. Era dau kana vuanikau. E kainaki ni sa vua na vuata, sa vaka me vakatorotoro o Ra Qiqi, me vaka e dua na turaga levu ni sa levu na kena ka sega na leqa. Ni tukuni qo e kena ibalebale ni sa sautu na vanua.
Na ivosavosa cava kena ibalebale toka welewelei ka qai dua e veivakasagai yani, oti ka mani tagi se leqa kina.
Kena isau: Toka mai ka sala yani na qau liga
Vakamacala: (Qo na ibole nei Ra Boila kei Ra Dabea)
Na boila e vaka na duna se bonu, dravu na kena roka. E dau veikata tale ga. Na dabea e dua na mataqali ika ni waitui vaka na duna, dui roka rairai vinaka. E sega ni vaka na vo ni ika tale e so me vaka iriiri me rawa ni qalo kina, e dau coka ga. Rau dau koto ga ena nodrau qara, keda sala liga yani eda na laukata dina ga. E kau mai na ivosavosa qo ina boila kei na dabea baleta ke o sala liga yani ena nodrau qara, o na laukata dina ga. Qo ke dua e toka welewelei toka ga qai dua e veivakasagai yani ka mani tagi se leqa sara kina o koya ya ena qai cavuti kina na ivosavosa qo: “Toka mai ka sala yani na qau liga”.


text:
Na Vunau e Tini
Sa cavuta ko Jiova na vunau e tini.
Na Lako yani 20:1-17; "Koi au ko Jiova na nomu Kalou, ko koya ka kauti iko mai na vanua ko Ijipta, mai na vale ni veivakabobulataki".
- 1. "Me kakua vei iko na Kalou tani, koi au duaduaga"
- 2. "Mo kakua ni cavaka vei iko e dua na matakau ceuceu; se dua nai vakatakarakara ni ka mai lomalagi ecake, se dua na ka e tu e vuravura era, se dua na ka e na wasawasa e na yasa i vuravura".
- 3. "Mo kakua ni cavuta walega na yaca i Jiova na nomu Kalou; ni sega ni vakadonui koya ko Jiova sa cavuta wale na yacana".
- 4. "Mo nanuma na siga ni vakacecegu, mo vakatabuya. E ono na siga mo daucakacaka kina, ka kitaka kina na nomu cakacaka kecega; ia nai kavitu ni siga sa siga ni vakacecegu i Jiova na nomu Kalou".
- 5. "Mo vakarokorokotaki rau na tamamu kei na tinamu; me dede kiina na nomu bula e na vanua sa solia vei iko ki Jiova na nomu Kalou."
- 6. "Mo kakua ni laba"
- 7. "Mo kakua ni ia na veibutakoci"
- 8. "Mo kakua ni butako"
- 9. "Mo kakua ni beitaka vakailasu na kai nomu"
- 10. "Mo kakua ni kovoca na nona vale na kai nomu; mo kakua ni domona na watina na kai nomu, se kocova nona tamata, se nona vada, se nona pulumakau, se nona asa, se dua na ka sa nona na kai nomu".


text:
Ena rawa ni Viti vinaka
16 May, 2018, 9:52 am
KE dua na Viti vinaka eda na gadreva, ia au nanuma ni dodonu me na vakalesui ga mai na veivakanakuitataki vei ira na gone ni ra cala.
Oya na veika e vakaraitaka ko Peni Delaibatiki na vunivola levu ni soqosoqo ni qasenivuli iTaukei (Fijian Teachers Association) ena vuku ni nodratou kauwai tiko ena levu ni nodra dau talaidredre tiko na gonevuli mai koronivuli.
“Na nodra kuita na gone me yavutaki ga mai ena nodra lomani ka me ra vakadodonutaki ni cala, ka sega ni kuita ni cudru,” e kaya o Delaibatiki.
“E levu vei keda nikua eda lako curuma mai na veikanakuitataki, eda sa mai tauca tu kina qo na vuana ena veivanua eda sa veiqaravi tiko kina nikua.
E kaya ni gauna qo sa dredre na veikanakuitataki ni sa vesuki ira na qasenivuli na lawa baleta ni sa tabu na nodra kuita na gone.
“Keitou sa vunautaka vei ira na qasenivuli ena gauna qo ni sa sega na veikuitataki, ka kuita levu duadua ga na nodra vosa tiko vei ira na gonevuli na veika e dodonu me ra cakava.”
E vakaraitaka talega ko Peniasi Yalawai na turaganikoro ena koro vakaturaga o Nairukuruku na nodra itikotiko na Turaga iTaukei ni Waluvu ena yasana o Naitasiri, ni raica saraga o koya na duidui levu ena kena sa mai vakatabui na nodra vakavulici na luveda ena kuita.
“E levu saraga na duidui au sotava ena noqu turaganikoro qo ni’u vakatauvatanitaka na gauna ni’u se gone kina, oya ni keimami se kuita ni dua e cala.
“Na gauna qo sa rawa ga ni vakatikitiki na qase ke rau sota kei na dua na gone ena sala simede e loma ni koro,” e kaya o Yalawai.
E kuria na turaganikoro yabaki 35 qo ni raica o koya na duidui levu ena nodra sa dau vakabebe (talaidredre) na gone. E kaya ni sa bau veivuke toka na Bose Vakoro ena kena sa lewai mai kina me dau nona itavi me vosa vakadodonu vei ira na gone ka la’ki vakaraitaka talega vei ira na nodrai tubutubu ke dua na gone e talaidredre se vakarau ca e loma ni koro.
Ia, e vakaraitaka ko Pastor Joe Talemaitoga na i vukevuke ni Qase Levu ni Lotu i Kavitu, ni nodra vakavulici na luveda e tiki tiko ni nodra vakatavulici oya me ra kanakuita.
“Ena loma ni veivakavulici kei na nona tuberi e dua na gone e dodonu me na kuitataki ke cala ni tukuna tu vakamatata nai Vola Tabu.
“Ena gauna mada iliu e vakayacori na veikanakuitataki ka ra sa rawati ira tu kina e levu na lewenivanua ena gauna qo.
Ia, na kena sega tiko ni vakayacori na veivakavuli ena kuita, e laurai ni sa qai tubu ga kina vakalevu na leqa se na basu lawa.”
E kuria o Talemaitoga ni tukuna na i Vola Tabu me ra kuita na gone ka tiki tikoga ni nodra vakavulici ena bula vakaivakarau.
E kaya ni veitiki ni Vola Tabu era tukuna na kuitalaki ni gone e tiko ena Vosa Vakaibalebale 13: 24- O koya sa sega ni vakanakuitataka na luvena sa cati koya: Ia ko koya sa lomani koya sa vakanakutataka ni sa gone. Vakaibalebale 23:13-Mo kakua ni tarova na kuita mai vua na gone; Ia ni ko sa warolaki koya, ena sega ni mate kina.
14. Mo warolaki koya, Ia ko na vakabula kina na yalona mai eli.


text:
Fiji's Family Network
Matai ni Wasewase
Na cava na matanitu vakatautauvatani se Democracy
Taumada oqo na vosa vaka Kiriti se Greece, dau vosa taka na vosa vaka latini demos. E kena balebale vei ira na lewa ni lewe ni vanua. Ni kua sa vakayagataki vakalevu ena vosa vaka politiki, io sa vakayagataki tiko kina na veidigidigi, me vakaraitaka tiko kina ena delaniwai vaka politiki, na veimatanitu sa digitaki mai vei keda na lewe ni vanua. Ni veiliutaki e dua na timi ni politiki ena lima na yabaki, nodra digitaki sa vakatau mai keda lewe ni vanua se demos.
Na vuna e biu kina na matanitu vakatautauvatani se democracy me vakadewa taki vakaviti, me raici kina vakamatata ni duidui mai na I balebale ni matanitu vakavanua na sala taumada. Na matanitu vanua se vakavanua, e mai tauyavutaki ena gauna vakalotu me rawa ni kena vakaduavatataki kina o Viti. O Viti nona bula galala taumada, era vakatau vei ira na vei Tui ni veivanua. O ira na talai ni Kalou taumada mai Peritania, era a talai sega walega vakalotu ena lewa kaukauwa vakatui talega. Era dau vola e Peritania ka vakatavulica na I bubului era dau cavuta, vaka toka oqo, mo lako yani, ligamu I matau nai volatabu ka ligamu I mawi na nomu dakai, kera sa sega ni veisau ena nomu volatabu, solia vei ira na ligamu mawi me veisautaki ira kina. Oqo na saluwaki ni Koloni me vei Kolonitaki e yasana vaka Amerika, Aferika ka yaco sara yani e Viti. Na cabe ni lotu, ena veiyasana e vuravura taucoko, e vakakotori vata me buli ko vuravura me nei Peritania, ka yaco me ra volitaki e levu na kai Aferika, Idia kei na Jaina me ra bobula ena veiyasana taucoko I vuravura. Na lotu qai vakabibitaka na tamata, ni a bulia se ucia na Kalou, me tarovi kina na veivakabobulataki ka me soli na dodonu me sa tautauvata na dodonu nil ewe ni vanua veitalia na vanua e cavu mai kina. Oqo erau sega ni sema rawa kina na Matanitu vakavanua, baleta vakvanua sa vaka-kalasi se tamata sa sucu kina nonai-tutu vakavanua. Ka ciqomi kina o ira na Turaga sa sucu turaga, baleta main a vale dra tabu vakaturaga, ena gauna ni kua sa sega; sa dodonu me da kila ni da sa tautauvata kece ena lawa kei na lewa ni matanitu.
Karua ni Wase
Democracy se Matanitu Vakatautauvatani e tiko nona kasa ni drua. Oqo na yacana vakaiyautaki se capitalism. Na kena balebale nomu dodonu mo vutuniyau ena vuku ni buno ni yadremu.
Cava toka mada ike Ena qai tomani tale
Views: 8
Comment


text:
Ko Sowakula
23 April, 2018, 10:37 am
E RUA na dauqito e rau sa vakaraitaki rau tiko ena buturara ni sotasota ni Super Rugby ena gauna qo ka sa wanonovi rau tiko ko John McKee na dauniveivakatavulici ni timi ni Fiji Airways Flying Fijians.
Ena nona tekivu vakamuri ira tiko na cauravou ni Viti ka ra qito tiko mai valagi, ena kena vakarautaki tiko na timi ni Viti ki na Qito ni Vuravura mai Japani ena 2019, e marau o McKee ena nona sarava toka na qito nei Pita Gus Sowakula ka qito tiko ena Chiefs kei Manasa Mataele na wigi ni Crusaders.
E tukuna o McKee ni rau cauravou kaukauwa na dauqito e rua ka sa vosa oti talega vei rau ka rau tukuna ni rau marautaka ke rau mai daramaka na siqeleti vulavula ni Viti.
O Sowakula, e a qito tu e liu ena basketball, a qito ena Chiefs ena sota kei Highlanders ena i ka 30 ni Maji.
A mai taura nai covi ni ‘promising player’ o Sowakula ena 2017 ena timi ni Taranaki.
E rua na yabaki na nona qitotaki Viti ena basketball ka rawata kina na siliva ena 2015 Pacific Games. O Mataele e sega walega ni wigi totolo, e tiko talega vua na kaukauwa me cicivaka vakabalavu na polo ena vanua e osooso.
E marautaka o McKee na qito vata kei na timi era vakaitavi tiko ena Six Nations, Sikoteladi kei Varanise ena Noveba qo.
E kuria o McKee ni na dua na vakavakarau vinaka me yacova yani na qito ni vuravura ena 2019 ka na vakayacori mai Japani. E rau na sota tiko o Varanise kei Viti mai Parisi ena i ka 24 ni Noveba.
Na timi ni Varanise e sa qaqa taucoko tiko ena nona sota oti vakaciwa kei Viti, ka qaqa ena 40 kei 15 ena nodrau sota mai Marseille ena va na yabaki sa oti.
Ena Jiune ena sota tiko kina o Viti kei Romania, sota kei Georgia, ka vaka kina kei Toga ena ANZ Stadium e Suva.


text:
Fiji's Family Network
Na bibi ni veidigidigi (the significant of votes)
Sa voleka ni yaco mai edua na yabaki vinaka ni veidigidigi ni noda matanitu, wili kina o keda kece e tiko ena loma ni bai kei Viti (se frontier or border or jurisdiction) kei na lewe ni matanitu e taudaku se vakatikotiko vulagi ena veimatani tani. Na veidigidigi e sui tu (se core) ni matanitu eda sa vakatautauvatani e na lawa kei na lewa ni matanitu (se democracy). Na kena digitaki na matanitu vou, nai vakarau e solia na matanitu na kaukauwa vei ira na lewe ni vanua me vakatulewa, se ocei me digitaki main a galala ni yalodra, me talai se talatala (representatives) ni noda leqa kina matanitu mai na veiyasana (se constitutional). Io na lewe ni vanua e sega ni dau digitaka na I liuliu ni matanitu ni vakatau kina timi ni politiki ( se political party) e qaqa mai na wiliwili ni talai se talatala mai vei wasewase ena sa digitaki, o ira oqo sa qai dau digitaka se vakasivoi ira nai liuliu ni matanitu.
Na ka bibi me da kila, baleti ira eda vinakata me talai se talatala ena matataki keda kin a Palimedi, matai mera na rawa ni rogoca nomu leqa io ka rawa ni kauta nomu leqa vaka lawa (law), vakaiyau (economic) kei na veimaliwai (socialise) kin a timi ni politiki e wili kina, ka me rawa kacivaka ka valataki vakavosa eloma ni bose lawa. Na kenai karua, na Palimedi se vale ni Bose Lawa, na vale vakaturaga ke cecere e viti taucoko, baleta ni ra bulia na lawa ni vanua ko Viti. Ni keda sa toqa na tiki kin a drauniveva ni vei digidigi, nanuma tiko o sa solia nomu veivakadonui kei na nomu lewa veikoya e talai se talatala vematataki kei na timi ni politiki wwili kina. Ni sa oti oqo, sa lailai na lewa mo qai vakalewa e dua na lewe ni matanitu e sa digitaka na lewe levu….Vinaka
Views: 8
Comment