text:
WASE WALU
Na Cava na Matanitu ni Kalou?
Na cava e tukuna na iVolatabu me baleta na Matanitu ni Kalou?
Na cava ena cakava na Matanitu ni Kalou?
Gauna cava sa na vakayagataka kina na Kalou na nona Matanitu me mai vakayacora na lomana e vuravura?
DUA na iwiliwili levu ni lewe i vuravura era kila vinaka na Masu ni Turaga. Na masu kilai levu oqo a cavuta sara ga na turaga o Jisu Karisito me ivakaraitaki vei ira na nona imuri. Oqo e dua na masu titobu. Nida dikeva mada ga na imatai ni tolu na ka e cavuta ena nona masu, sa rawa ni na matata cake vei keda e levu tale na ka e vakavuvulitaki ena iVolatabu.
2 Ena itekitekivu ni nona masu, a vakavulici ira kina na rogoci koya o Jisu ena nona kaya: “Dou qai masu…vaka oqo: ‘Tama i keimami mai lomalagi, me vakarokorokotaki na yacamuni, me yaco mai na nomuni matanitu, me caka na lomamuni e vuravura, me vaka sa caka tiko mai lomalagi.’” (Maciu 6:9-13, VV) Na cava na ibalebale ni tolu na ka e cavuta oqo?
3 Levu sara na ka eda sa vulica me baleta na yaca ni Kalou o Jiova. Eda sa tara tale ga mai e so na ka e vauca na inaki ni Kalou, na veika e sa vakayacora oti, kei na veika e se vo me vakayacora ena vukuda na kawatamata. Ia, na cava e vakaibalebaletaka o Jisu ena nona tukuna meda masu vaka oqo: “Me yaco mai na nomuni matanitu”? Na cava na Matanitu ni Kalou? Ena vakaitavi vakacava na Matanitu oqo ena vakarokorokotaki ni yaca ni Kalou? E veisemati vakacava na yaco mai ni Matanitu ni Kalou kei na vakayacori ni loma ni Kalou?
NA MATANITU NI KALOU
4 Na Matanitu ni Kalou e dua dina na matanitu e tauyavutaka sara ga na Kalou o Jiova, e digia tale ga na kena Tui. O cei na Tui ni Matanitu ni Kalou? O Jisu Karisito. Na itutu vakatui i Jisu e uasivia na veiliutaki kece vakatamata, sa rauta me vakatokai me “nodra Tui na tui, kei na nodra Turaga na turaga.” (1 Timoci 6:15) Na kaukaua e tu vua e rawa ni vakayacora kina na ka vinaka ena sega ni vakayacora rawa e dua na iliuliu vakatamata, veitalia na vinaka ni nona sasaga.
5 Ena veiliutaki mai vei na Matanitu ni Kalou? Ena rawarawa noda sauma na taro oqo ke da vakasamataka na vanua e sa tiko kina nikua o Jisu. Eda kila ni a vakamatei ena kau ni rarawa, oti, sa qai vakaturi. Dua na gauna lekaleka e muri sa qai biubiu me lako i lomalagi. (Cakacaka 2:33) O koya gona, oya sara ga na vanua ena veiliutaki mai kina na Matanitu ni Kalou—mai lomalagi. Oya na vuna e vakatoka kina na Matanitu ni Kalou na iVolatabu me “matanitu vakalomalagi.” (2 Timoci 4:18) Ena tiko mai lomalagi na Matanitu ni Kalou, ia ena lewai vuravura mai.—Vakatakila 11:15.
6 Na cava ena Tui uasivi duadua kina o Jisu? Kena imatai mada ga ni na sega ni mate rawa. Ni vakatauvatani Jisu na iVolatabu kei ira na tui vakatamata, e kaya me baleti Jisu ni “sa tu vei koya duaduaga na bula tawa mudu [“sega ni mate rawa,” NW], sa tiko e na rarama sa sega ni torovi rawa.” (1 Timoci 6:16) Kena ibalebale ni veika vinaka kece e vakayacora o Jisu ena tudei. Eda kila tale ga ni na vakayacora o koya e levu sara na ka vinaka vei ira na nona tamata.
7 Vakasamataka mada na parofisai oqo ni iVolatabu me baleti Jisu: “[E]na tiko ga vua na Yalo i Jiova, na Yalo ni vuku kei na lewa dina, na Yalo ni vakavuvuli kei na kaukauwa, na Yalo ni daukila ka kei na rerevaki Jiova. Ena rekitaka sara ko koya na rerevaki Jiova: ena sega ni lewa ko koya me vaka na ka sa rairai walega vua, se vunauca me vaka na ka sa rogoca e daligana: Ena lewai ira vakadodonu ga na dravudravua, ka lewa vakadodonu e na vukudra na yalomalumalumu e vuravura.” (Aisea 11:2-4) E tukuni ena veivosa oqo ni na lewa mai vakayalololoma na kawatamata o Jisu, ena Tui yalododonu tale ga. Sega li nida vinakata me liutaki keda e dua na iliuliu vaka oqo?
8 Oqo tale e dua na itukutuku dina me baleta na Matanitu ni Kalou: Ena sega ni veiliutaki duadua o Jisu. E so era na veiliutaki vata kei koya. Kena ivakaraitaki, a kaya vei Timoci na yapositolo o Paula: “Kevaka eda vosota eda na lewa vata kaya tale ga.” (2 Timoci 2:12, VV) Io, na Kalou e sa lesi Paula, Timoci, kei na so tale na tamata yalodina mera lai veiliutaki vata kei Jisu ena Matanitu vakalomalagi. E vica beka era na lesi ena ilesilesi oqo?
9 Eda sa dikeva ena Wase 7 ni ivola oqo ni a vakavuna na Kalou me raivotutaka na yapositolo o Joni “e dua na Lami [Jisu Karisito] sa tu e na ulu-ni-vanua ko Saioni [nona itutu vakatui mai lomalagi], a sa tu vata kaya e le dua na drau ka vasagavulu ka va na udolu, sa volai e na yadredra na yacana kei na yaca i Tamana.” O cei o ira na lewe 144,000 oqo? E sauma vei keda o Joni: “[O] ira oqo era sa dau muria na Lami e na veivanua kece ga e lakova…era sa voli mai vei ira na tamata me ra i sevu vua na Kalou kei na Lami.” (Vakatakila 14:1, 4, VV) Io, oqo o ira na imuri yalodina i Jisu Karisito era digitaki sara ga mera lai veiliutaki vakatui vata kei koya i lomalagi. Nira sa na vakaturi mai na mate mera lai bula i lomalagi, era sa na qai lai tomani Jisu mera “lewai vuravura mai.” (Vakatakila 5:10, NW) Tekivu mai na nodratou gauna na yapositolo na nona sa digia tiko e so na lotu Vakarisito yalodina na Kalou mera lewena na ilawalawa lewe 144,000.
10 E ituvatuva vakayalololoma na nona digitaki o Jisu kei ira na lewe 144,000 mera lewai keda mai na kawatamata. Ena vuku ni cava? E sega ni vulagi o Jisu ena ivakarau ni bula vakatamata, e sega tale ga ni lecava na rarawa eda dau sotava. E kaya o Paula ni o Jisu e “sega ni…dua ka sega ni lomani keda e na noda malumalumu, ia e dua ga ka dau veretaki e na veitikina kece sara me vakataki keda, ia e a sega sara ni bau i valavala ca ko koya.” (Iperiu 4:15, VV; 5:8) Era a sotava tale ga na veika dredre o ira mera na veiliutaki vata kei koya, ena gauna era se bula voli kina vakatamata. Kena ikuri, era sa vakila kece na dredre ni bula ivalavala ca kei na tauvimate. Sega gona ni vakabekataki ni nodra veiliutaki ena vakilai kina na veinanumi kei na veikauaitaki.
VEIKA ENA VAKAYACORA NA MATANITU NI KALOU
11 Ena gauna e kaya kina o Jisu mera masulaka na nona tisaipeli me yaco mai na Matanitu ni Kalou, a kaya mera masulaka tale ga me caka na lomana “e vuravura.” E tiko mai lomalagi na Kalou, eda kila tale ga nira dau vakayacora na lomana na nona agilosi yalodina. Ia, eda vulica ena Wase 3 ni ivola oqo ni sega ni qai vakayacora na loma ni Kalou e dua na agilosi, lai temaki rau tale ga o Atama kei Ivi me rau ivalavala ca. Eda na qai vulica ena Wase 10 e so tale na ka e tukuna na iVolatabu me baleti koya na agilosi ca oya, eda sa mai kila nikua me o Setani na Tevoro. A vakatarai o Setani kei ira na agilosi era sa digia mera muri koya—era vakatokai mera timoni—mera tiko vakalailai tale mai lomalagi. Kena ibalebale oya ni sega ni o ira kece mai lomalagi ena gauna oya era vakayacora tiko na loma ni Kalou. Ia, a qai veisau ena gauna sa tekivu lewa kina na Matanitu ni Kalou. Sa yavala na Tui lumuti vou, o Jisu Karisito, me rau vala kei Setani.—Vakatakila 12:7-9.
12 Oqo na veika e qai yaco me vaka e parofisaitaki: “Au sa rogoca e dua na domo levu mai lomalagi, sa kaya, Sa qai yaco na bula, kei na kaukauwa, kei na matanitu ni noda Kalou, kei na kaukauwa ni nona Karisito: ni sa biu sobu ko koya sa daubeitaki ira na wekada [Setani], o koya oqo sa beitaki ira tikoga e na mata ni Kalou e na siga kei na bogi.” (Vakatakila 12:10) O raica rawa e rua na ka bibi e tukuni ena tikinivolatabu oqo ni yaco? Kena imatai, sa tekivu lewa na Matanitu ni Kalou ena veiliutaki i Jisu Karisito. Kena ikarua, sa kolotaki sobu mai vuravura o Setani ni sa sega nona tikina mai lomalagi.
13 Na cava e vakilai ena vuku ni rua na ka e yaco oqo? Me baleti lomalagi, eda wilika: “O koya oqo mo reki kina na lomalagi, kei kemudou sa tiko kina.” (Vakatakila 12:12) Io, era reki na agilosi yalodina mai lomalagi ni sa yali mai kea o Setani kei ira nona timoni, sa ra tawani lomalagi ga o ira era yalodina vua na Kalou o Jiova. Era veiyaloni ra qai vakila na vakacegu dina. Sa qai vakayacori na loma ni Kalou mai lomalagi.
14 Vakacava o vuravura? E kaya na iVolatabu: “Dou na ca koi kemudou sa tiko e vuravura kei na wasawasa: ni sa lako sobu vei kemudou na tevoro, a sa cudru vakalevu, ni sa kila ko koya ena sega ni dede na nona gauna.” (Vakatakila 12:12) Dua na ka na cudru nei Setani ni sa kolotaki laivi mai lomalagi, sa lekaleka tale ga na nona gauna. Na levu ni nona cudru e sa mai vakavuna kina e levu sara na “ca” e vuravura. Eda na qai vakadeuca na veika “ca” oqo ena wase e tarava. Ia, me vaka ni sa kolotaki mai vuravura o Setani qai vakavuna e levu sara na “ca,” e rawa nida taroga: Na cava ena vakayacora na Matanitu ni Kalou me qai vakayacori rawa kina na loma ni Kalou e vuravura?
15 Nanuma tiko na inaki taumada ni Kalou me baleta na vuravura. O a vulica oqo ena Wase 3. A vakaraitaka mai Iteni na Kalou ni a nona inaki taumada me parataisi na vuravura oqo, ra qai bula tawamudu kina na tamata yalododonu. E qai vakavuna o Setani me rau ivalavala ca o Atama kei Ivi, oqo e vakaleqa sara ga na vakayacori ni loma ni Kalou e vuravura, ia e sega ga ni vakaseva. Se loma ni Kalou tiko ga mera “na taukena na vanua ko ira na yalododonu, ka tiko kina ka sega ni mudu.” (Same 37:29) Ena vakayacora oqo na Matanitu ni Kalou. Ena sala cava?
16 Vakasamataka mada oqo na parofisai e volai ena Taniela 2:44. E kaya: “E na nodra gauna na tui ko ya ena qai vakatura na Kalou ni lomalagi e dua na matanitu, ena sega sara ni vakarusai rawa: ia na matanitu ko ya ena sega ni biu tu me nodra na tamata tani, ia ena vurumemeataka ga ka vakaotia na veimatanitu oqori, ka na tu ga ka sega ni mudu.” Na cava eda vulica e ke me baleta na Matanitu ni Kalou?
17 Kena imatai, e tukuna vei keda ni na basika na Matanitu ni Kalou “e na nodra gauna na tui ko ya,” se gauna era se veiliutaki voli kina na veimatanitu vakatamata. Kena ikarua, e tukuna vei keda ni Matanitu ni Kalou oqo ena veiliutaki me tawamudu. Ena sega ni vakavuai rawa se me sosomitaki tale. Kena ikatolu, eda raica e ke ni na vala na Matanitu ni Kalou kei na veimatanitu kei vuravura. Ena qaqa na Matanitu ni Kalou. Sa na qai yaco me matanitu duadua ga e lewa mai na kawatamata. Sa na qai vakarurugi na kawatamata ena matanitu vinaka duadua era dau tatadrataka voli.
18 E levu sara na ka e vakamacalataka na iVolatabu me baleta na iotioti ni ivalu oya, me na vakasota kina na Matanitu ni Kalou kei na veimatanitu kei vuravura. Kena ivakaraitaki, e tukuna ni gauna sa na voleka kina na ivakataotioti, era na qai vakatetea na lasu na yalo velavela mera vakacalai ira kina “na tui ni veivanua e vuravura taucoko.” Na cava na nodra inaki? “Me vakasoqoni ira vata ki na i valu e na siga bibi ko ya, na siga ni Kalou Kaukauwa.” Era sa na qai vakasoqoni mai na tui kei vuravura “[e]na vanua sa vakatokai vaka-Iperiu ko Amaketoni.” (Vakatakila 16:14, 16, VV) Ena vuku ni veika e tukuni ena rua na tikinivolatabu oqo, e vakatokai kina na iotioti ni nodrau vakasota na veimatanitu kei vuravura kei na Matanitu ni Kalou me ivalu na Amaketoni.
19 Na ka vinaka cava ena rawata na Matanitu ni Kalou ena ivalu na Amaketoni? Vakasamataka tale mada na loma ni Kalou me baleta na vuravura. E loma ni Kalou me parataisi o vuravura, mera qai tawana ga na tamata uasivi era yalodina ena nodra qaravi koya. Ia, na cava e sega ni yaco tiko kina oya ena gauna sara ga oqo? Kena imatai, eda se bula ivalavala ca tiko na tamata, oya na vuna eda tauvimate kina, da mate yani. Ia, eda vulica ena Wase 5, ni mai mate ena vukuda o Jisu me rawa nida bula tawamudu. De dua o rawa ni nanuma na veivosa e volai ena Kosipeli i Joni. E tukuni kina: “Sa lomani ira na kai vuravura vakaoqo na Kalou, me solia kina na Luvena e dua bauga sa vakatubura, me kakua ni rusa ko ira yadua era sa vakabauti koya, me ra rawata ga na bula tawa mudu.”—Joni 3:16.
20 E dua tale na vuna e sega ni vakayacori tiko kina nikua na loma ni Kalou oya ni levu era sa via cakava ga na ka ca. Era lasu, era veidabui, era vakayacora tale ga na ivalavala vakasisila e vuqa. E sega ni lomadra mera vakayacora na loma ni Kalou. O ira era cakava na veika torosobu vaka oqo era na vakarusai ena ivalu ni Kalou na Amaketoni. (Same 37:10) Ia, e dua tale na vuna e sega ni vakayacori tiko kina e vuravura na loma ni Kalou, oya ena vuku ni ivakarau ni veiliutaki ni matanitu vakatamata. Levu na matanitu e voravora na nodra veiliutaki, so e rui malumalumu na nodra vakatulewa, e so tale e nodra cakacaka ga na veidabui. E tukuna vakamatata na iVolatabu: “Sa lewa…na tamata vua na tamata tani ka sa mani ca kina.”—Dauvunau 8:9.
21 Ni oti na Amaketoni, sa na dua ga na matanitu e liutaka na kawatamata, na Matanitu ni Kalou. Na Matanitu oya ena vakayacora na loma ni Kalou, ena kauta tale ga mai e levu sara na ka ni veivakalougatataki. Dua mada ga oya ni na vakatikitikitaki Setani kei ira na nona timoni. (Vakatakila 20:1-3) Sa na qai yaga vei ira na tamata talairawarawa na isoro i Jisu, sa na sega tale kina ni dua e tauvimate se mate. Sa na rawa ni bula tawamudu na tamata yadua ni sa na veiliutaki na Matanitu ni Kalou. (Vakatakila 22:1-3) Sa na veisautaki o vuravura me parataisi. Ena sala oqo, sa na qarava sara tiko ga kina na Matanitu ni Kalou na vakayacori ni loma ni Kalou e vuravura kei na kena vakarokorokotaki na yaca ni Kalou. Na cava e kena ibalebale oqo? Ena veiliutaki ni Matanitu ni Kalou, ena yaco na gauna mera sa na vakarokorokotaka na yaca i Jiova na tamata kece era bula e dela i vuravura.
GAUNA CAVA SA NA TEKIVU YAVALA KINA NA MATANITU NI KALOU?
22 Na nona tukuna vei ira nona tisaipeli o Jisu mera masuta “me yaco mai na nomuni matanitu” e dusia ni se sega ni tauyavu na Matanitu ni Kalou ena gauna oya. E qai tauyavu beka ena gauna ga e lesu kina i lomalagi o Jisu? Sega, baleta ni rau tukuna ruarua o Pita kei Paula ni a vakayacori vei Jisu na parofisai e cavuti ena Same 110:1 ena gauna e lesu kina i lomalagi. E tukuna na Same oya: “Sa kaya ko Jiova vua na noqu Turaga, Mo tiko e ligaqu i matau, me’u vakamalumalumutaki ira mada na nomu meca mei tutu-ni-yavamu.” (Cakacaka 2:32-35; Iperiu 10:12, 13) Kena ibalebale, e taura toka e dua na gauna me qai tauyavu na Matanitu ni Kalou.
23 E vakacava na balavu ni gauna oya? Ni bera na yabaki 1900, era sa cakacakataka e dua na ilawalawa era dau vulica vagumatua na iVolatabu, ni gauna oya ena cava ena yabaki 1914. (Raica e so tale na kena ivakamacala ena iKuri.) Na veika era yaco e vuravura me tekivu mai na 1914 e vakadeitaka ni a donu vinaka na nodra cakacakataka na gauna na ilawalawa dau vulica vagumatua na iVolatabu oqo. Na yaco ni veiparofisai e so ena iVolatabu e dusia ni sa tekivu veiliutaki vakatui o Karisito ena 1914, sa tekivu veiliutaki tale ga kina mai lomalagi na Matanitu ni Kalou. O koya gona, eda sa bula tiko oqo ena ‘gauna lekaleka’ e se vo vei Setani. (Vakatakila 12:12, VV; Same 110:2) Sa rawa nida tukuna ena nuidei ni dua ga na gauna oqo sa na yavala na Matanitu ni Kalou me mai vakayacora na loma ni Kalou e vuravura. Vakacava, sega beka ni itukutuku rogorogo vinaka oya vei iko? O vakabauta ni dina? O na raica ena wase tarava ni oqo dina na veika e tukuna na iVolatabu.
NA KA E KAYA NA IVOLATABU
- E veiliutaki mai lomalagi na Matanitu ni Kalou, e kena Tui o Jisu Karisito, ena digitaki mai vuravura e lewe 144,000 mera veiliutaki vata kei koya.—Vakatakila 14:1, 4.
- Tekivu veiliutaki na Matanitu ni Kalou ena 1914, yabaki tale ga oya e kolotaki sobu kina mai vuravura o Setani ni sa sega na nona tikina mai lomalagi.—Vakatakila 12:9.
- Sa voleka na gauna me vakarusai ira kina na veimatanitu vakatamata na Matanitu ni Kalou, sa na qai veisautaki o vuravura me parataisi.—Vakatakila 16:14, 16.
Taro ni Vuli
1. Na masu kilai levu cava eda na vakarau dikeva?
2. Na cava e tolu na ka a vakavulica o Jisu me lewe ni nodra masu na nona tisaipeli?
3. Na cava e dodonu meda kila me baleta na Matanitu ni Kalou?
4. Na cava na Matanitu ni Kalou, o cei na kena Tui?
5. Ena veiliutaki mai vei na Matanitu ni Kalou, ena vakilai e vei na kena lewa?
6, 7. Na cava ena uasivi kina na veiliutaki vakatui nei Jisu?
8. O cei ena lai veiliutaki vata kei Jisu?
9. Lewe vica era na lai veiliutaki vata kei Jisu, ena gauna cava sa tekivu digitaki ira kina na Kalou?
10. Na cava eda kaya kina ni dua na ituvatuva vakayalololoma na nona digitaki o Jisu kei ira na lewe 144,000 mera lewa mai na kawatamata?
11. Na cava a kaya o Jisu ni dodonu me ratou masulaka na nona tisaipeli me baleta na loma ni Kalou?
12. Cava e rua na ka bibi a yaco e vakamacalataki ena Vakatakila 12:10?
13. Na cava e sa yaco ena nona sa yali mai lomalagi o Setani?
14. Na cava e sa yaco ni sa kolotaki sobu mai vuravura o Setani?
15. Na cava na loma ni Kalou me baleta na vuravura?
16, 17. Na cava e tukuna vei keda na Taniela 2:44 me baleta na Matanitu ni Kalou?
18. Na cava na yaca ni iotioti ni ivalu me na vakasota kina na Matanitu ni Kalou kei na veimatanitu kei vuravura?
19, 20. Na cava e sega ni vakayacori rawa tiko kina e vuravura ena gauna sara ga oqo na loma ni Kalou?
21. Na cava ena cakava na Matanitu ni Kalou me vakayacori rawa kina e vuravura na loma ni Kalou?
22. Eda kila vakacava ni a se sega ni tauyavu na Matanitu ni Kalou ni se tiko e vuravura o Jisu, se gauna ga e lesu kina i lomalagi?
23. (a) Tekivu veiliutaki ena gauna cava na Matanitu ni Kalou? (b) Na cava ena veivosakitaki ena wase tarava?


c: text/html

text:
Na cava eda gadreva kina na iVola i Momani?
Na iVola i Momani a volai me baleta na noda gauna. E vakadinadinataki Jisu Karisito, tiko kina na taucoko ni Nona kosipeli, ka vakalesuya mai na dina sa mai yali ena Vukitani. E vakavuvulitaka o Josefa Simici ni iVola i Momani na “vatu ivakadei ni noda lotu, ka na toro voleka vua na Kalou na tamata e bulamuria na kena ivakavuvuli, mai na veivola kece tale” (ivakamacala taumada ni iVola i Momani).
Mo vakarautaki iko vakayalo
Ni o vakavakarau, vulica ena masumasu na ivolanikalou kei na ivurevure eso oqo. Na cava e rawa ni o vakayagataka mo vukei ira kina na goneyalewa me ra vulica eso tale na ka me baleta na iVola i Momani?
1 Nifai 13:40; 2 Nifai 3:12; Yavu ni Vakabauta 1:8 (Na iVola i Momani e tokona na iVolatabu, vakalesuya mai na dina talei, ka vakamaduataka na ivunau lasu eso)
2 Nifai 25:23, 26; 33:10–11 (Era vakadinadinataki Jisu Karisito na dauvolavola ni iVola i Momani )
2 Nifai 29:7–11 (E vakaraitaki ena iVola i Momani ni dauvosa vei ira na Luvena ena vuqa na veimatanitu na Kalou)
V&V 20:8–16 (E tu ena iVola i Momani na taucoko ni kosipeli i Jisu Karisito)
iVola i Momani tabana ni ulutaga kei na ivakamacala taumada
Henry B. Eyring, “E Dua na iVakadinadina,” Ensign se Liaona, Nove. 2011, 68–71 (raica talega “Vulica na iVola i Momani”)
Jeffrey R. Holland, “Taqomaki ni Yalo, ” Ensign, se Liaona Nove. 2009, 88–90
Tad R. Callister, “Na iVola i Momani—e dua na iVola mai Vua na Kalou,” Ensign se Liaona, Nove. 2011, 74–76
“Na iToko Kaukamea,” Sere ni Lotu, naba 167
Wasea na veika o sa sotava
Ena itekivu ni veikalasi yadua, sureti ira na goneyalewa me ra wasea, vakavulica, ka vakadinadinataka na veika eso era sa sotava oti mai ena nodra bulataka na veika era vulica ena lesoni ni macawa sa oti. Oqori ena vakauqeta na saumaki ni tamata yadua ka na vukei ira na goneyalewa me ra raica na yaga ni kosipeli ena nodra bula e veisiga.
Vakamacalataka na ivunau
Digidigi mai na veivakasama oqo se nanuma ga eso na nomu mo vakamacalataka kina na lesoni ni macawa oqo:
- Ni tara se droinitaka vakalasi e dua na vatu ivakadei kalove (raica na Vunautaka na Noqu Kosipeli, 103) ka kerei ira na goneyalewa me ra vakamacalataka na vuna e tukuna kina o Josefa Simici ni iVola i Momani e vatu ivakadei ni noda lotu (raica na ivakamacala taumada ni iVola i Momani).
- Kerei ira na goneyalewa me ra vakasamataka na nodra taro na nodra itokani me baleta na iVola i Momani. Me ra sauma vakacava vei ira? Vakasamataka mo lesuva tale na itaviqaravi oqo ni oti na kalasi mo raica na cava era na vakuria ki na nodra isaunitaro.
Vulica vata
Na itaviqaravi yadua e ra e rawa ni vukei ira na goneyalewa me ra vulica kina na bibi ni iVola i Momani. Muria na veivakauqeti ni Yalotabu ena nomu digitaka e dua se sivia ka na ganita na nomu kalasi:
- Sureti ira na goneyalewa me ra vakasaqara na ivolanikalou e vakaturi tiko ena ituvatuva oqo kei na tabana ni ulutaga ni iVola i Momani me ra kunea na isau ni taro “Na cava eda gadreva kina na iVola i Momani?” Wasea na nomu ivakadinadina me baleta na iVola i Momani. Sureti ira na goneyalewa me ra wasea na sala era rawata kina na nodra ivakadinadina.
- Tarogi ira na goneyalewa se cava na vuna e iulutaga lailai vinaka kina ni iVola i Momani na “E Dua Tale na iVakadinadina kei Jisu Karisito.” Sureti ira me ra wasea e dua na ivolanikalou mai na iVola i Momani ka vakavuvulitaka se vakadinadinataki Karisito (me vaka na1 Nifai 10:4–6; Mosaia 3:5–10; 3 Nifai 11:7–11). Sa vaqaqacotaki beka vakacava na nodra ivakadinadina mai na iVola i Momani?
- Vukei ira na goneyalewa me ra tuva e vica na ivunau era a yali se veisautaki ena gauna ni Vukitani, me vaka na dina me baleta na Lewe Tolu Vakalou, na ivakarau ni papitaiso, kei na ituvatuva ni veivakabulai. Vakauqeti ira na goneyalewa me ra raica na ivolanikalou mai na iVola i Momani ka na veivuke ena kena vakamatatataki na dina (raica, me kena ivakaraitaki, 3 Nifai 11:3–11; Moronai 8:4–26; Alama 34:32–35).
- Sureti ira na goneyalewa me ra wasea e dua na ivolanikalou mai na iVola i Momani ka sa vakauqeti ira se vukei ira me ra vakamalumalumutaka e dua na dredre (se wasea e dua na iyaloyalo e vakaibalebale vei iko). Na cava e vakaibalebale kina vei ira? Na veika cava soti era sa sotava e rawa ni ra wasea kina na kena vakauqeti ira na ivolanikalou? Na cava beka era vakavulica vei keda na ivolanikalou oqo me baleta na bibi ni iVola i Momani?
Kerei ira na goneyalewa me ra wasea na veika era sa vulica nikua. Era kila beka na bibi ni iVola i Momani? Na cava era sa bau vakila se vakanananu kina? E tiko beka eso tale na nodra vakatataro? Ena veivuke beka me tauri vakalevu na gauna ena ivunau oqo?
Bulataka na ka eda vulica tiko
Sureti ira na goneyalewa me ra vakasamataka na sala me ra bulataka kina na veika era sa vulica nikua. Me kena ivakaraitaki, e rawa ni ra:
- Cakava e dua na nomu ituvatuva mo wilika na iVola i Momani ka vaqara na isau ni taro “Na cava eda gadreva kina na iVola i Momani?” E rawa ni ra wasea na veika era kunea ena veikalasi mai muri.
- Vakacavara na cakacaka ni yavunilewa ni iValavala Dodonu ena Torocake Yadudua.
- Wasea na nodra ivakadinadina kei na dua na iVola i Momani vua e dua na itokani se lewe ni matavuvale.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
WASE TINIKARUA
Muria na iVakarau ni Bula e Taleitaka na Kalou
Na cava mo cakava mo itokani kina ni Kalou?
O okati vakacava ena vakalelewa nei Setani?
Na itovo vakacava e sega ni taleitaka o Jiova?
Me vakacava na nomu ivakarau ni bula me taleitaki iko kina na Kalou?
NA TAMATA vakacava o na digitaka me nomu itokani? Sega ni vakabekataki ni o na vinakata me nomu itokani e dua e tautauvata na nomudrau rai, na ka drau taleitaka, kei na ka drau vakabibitaka. O na taleitaka tale ga e dua e laurai vua na itovo vinaka me vaka na dau dina kei na yalovinaka.
2 Ena veisenitiuri sa oti, na Kalou e sa dau digitaka e so mera nona itokani voleka. Me kena ivakaraitaki, a kacivi Eparama o Jiova me nona itokani. (Aisea 41:8, NW; Jemesa 2:23, VV) A kaya o Jiova me baleti Tevita ni “tamata e vinaka e lomaqu” baleta ni taleitaka o Jiova na nona itovo. (Cakacaka 13:22, VV) O Taniela tale ga a vakatokai koya o Jiova me “tamata daulomani.”—Taniela 9:23.
3 Na cava e okati Eparama, Tevita, kei Taniela kina o Jiova me ratou nona itokani voleka? Dua na vuna e laurai ena ka e tukuna o koya vei Eparama: “Ko a vakarorogo ki [na] domoqu.” (Vakatekivu 22:18) O koya gona, e toro voleka o Jiova vei ira era vakayacora ena yalomalumalumu na ka e kerea vei ira. A kaya o koya vei ira na Isireli: “Dou vakarorogo ki na noqu vosa, ka’u na qai nomudou Kalou, ia dou na vakabau mo dou noqu tamata.” (Jeremaia 7:23) E rawa tale ga ni yaco mo itokani i Jiova ke o vakarorogo vua!
E TOTAKI IRA NA NONA ITOKANI O JIOVA
4 Vakasamataka mada na yaga ni noda veiwekani kei na Kalou. E vakaraitaka na iVolatabu ni vaka sara ga e veiraiyaki tu o Jiova me vakadikeva na sala e rawa kina ni “totaki ira vakaidina sa dodonu na lomadra vua.” (2 Veigauna 16:9) Cava e dua na sala e rawa ni totaki iko kina o Jiova? Dua na sala e vakamacalataki ena Same 32:8, e tukuni kina: “Au [o Jiova] na vakavulici iko ka vakatakila vei iko na sala mo lako kina: ka’u na rai tiko vei iko ka tuberi iko.”
5 Na vosa veivakacegui oya e dusia vakamatata na nona kauaitaki keda dina o Jiova! Ena vakarautaka vei iko na veidusimaki e yaga, ena taqomaki iko tale ga ni o muria tiko na nona ivakasala. E vinakata na Kalou me vukei iko mo rawa ni vosota na veika dredre kei na veivakatovolei o sotava. (Same 55:22) O koya gona, kevaka o qaravi Jiova ena yalomu taucoko, o na rawa ni yalodei me vakataki koya na daunisame ni a kaya: “Au a raici Jiova ni sa tu e mataqu e na veisiga kecega; ka’u na sega ni yavalati, ni sa tu ko koya e na ligaqu i matau.” (Same 16:8; 63:8) Io, e rawa ni vukei iko o Jiova mo muria na ivakarau ni bula e taleitaka o koya. Ia, me vaka o sa na kila ni tiko na meca ni Kalou ena sega sara ga ni vinakata mo vakayacora na ka vinaka oqori.
VAKALELEWA I SETANI
6 E vakamacalataki ena Wase 11 ni ivola oqo na nona vakalewa na Tevoro o Setani na veiliutaki ni Kalou. E beitaki Jiova o Setani ni daulasulasu. Eda kila tale ga mai na nona veibeitaki ni vaka me tukuna tiko ni sega ni dodonu na ka e cakava na Kalou ena nona sega ni laivi Atama kei Ivi me rau lewa ga vakataki rau na ka e dodonu kei na ka e cala. Ni rau sa ivalavala ca o Atama kei Ivi, sa mai vakasinaiti o vuravura ena nodrau kawa, sa qai vakalewa tale ga o Setani na inaki ni nona qarava na Kalou na tamata yadua. E vaka me tukuna o koya ni nona qaravi Kalou na tamata e sega ni yavutaki ena nona lomana na Kalou. Ke soli vua na gauna me temaki ira kina, ena rawa ni vakamuai ira tani na tamata kece mera kua ni qarava na Kalou. Nida wilika na italanoa kei Jope, eda na qai raica ni oqo na ka a vakabauta o Setani. O cei o Jope, e lai okati vakacava o koya ena vosa ni bolebole nei Setani?
7 A bula o Jope ena rauta ni 3,600 na yabaki sa oti. E turaga vinaka o koya, ni kaya o Jiova: “Sa sega e dua e tautauvata kaya e vuravura, a tamata yalododonu ka daucaka dodonu, ka sa rerevaka na Kalou, ka sega ni torova na ca.” (Jope 1:8) E taleitaka na Kalou na ivakarau ni bula i Jope.
8 E vakalewa o Setani na inaki e qarava tiko kina na Kalou o Jope. E kaya vei Jiova: “Ko ni sa sega beka ni viribaiti koya, kei na nona vale, kei na nona ka kece e na veiyasana kecega? ko ni sa vakalougatataka na cakacaka ni ligana, ka sa tubu kina me ka levu na nonai yau e na vanua. Ia mo dodoka mada na ligamuni, ka tara na nona ka kecega, ena qai vosavakacacataki kemuni ki matamuni.”—Jope 1:10, 11.
9 O koya gona, e vakalewai Jope o Setani ni qarava tiko ga na Kalou ena vuku ni ka ena rawata mai kina. E kaya tale ga ena dokadoka na Tevoro ni na vakanadakuya na Kalou o Jope kevaka e vakatovolei. Na cava e cakava o Jiova ena veibeitaki nei Setani? Me vaka ni vakalewai tiko na inaki e qarava kina na Kalou o Jope, sa mani vakalaiva o Jiova me vakatovolei Jope o Setani. Ena sala oqo ena qai vakadinadinataki votu kina se lomana dina na Kalou o Jope se sega.
VAKATOVOLEI O JOPE
10 Mani vakatovolei Jope o Setani ena levu sara na ka. E butakoci e so na manumanu nei Jope, e so tale era vakamatei. Ra vakamatei tale ga e levu na nona tamata. Oqo e vakaleqa sara ga na nona bula e veisiga. Sa qai ikuri ga ni nona rarawa na nodratou mate ena covulaca na tini na luvena. E tarai koya na veika vakaloloma oqo, ia e “sega ni cala…ko Jope, se kaya ko koya ni sa cala na Kalou.”—Jope 1:22.
11 E sega ni cegu o Setani. E dina ni sa vosota rawa o Jope na yali ni nona iyau, kei na nodra mate na nona tamata cakacaka, kei iratou na luvena, e nanuma o Setani ni sa na qai soro o Jope kevaka e tauvimate. Mani vakalaiva o Jiova me yaviti Jope o Setani ena dua na mate mosi qai vakasisila. Ia, e sega ga ni vakamalumalumutaki Jope vakalailai ena nona vakabauta na Kalou. Kena veibasai ni sa qai kaya ga ena yaloqaqa: “Keu na mani mate, au na yalodina tiko ga.”—Jope 27: 5, NW.
12 E sega ni kila o Jope ni vakavuna tiko na nona leqa o Setani. E sega ni kila o koya na nona sa tusaqata tiko o Setani na veiliutaki cecere i Jiova, oya na vuna e nanuma kina ni nona leqa e vakavuna na Kalou. (Jope 6:4; 16:11-14) Ia, e yalodina tiko ga vei Jiova. Na yalodina i Jope e vakalasui sara ga kina na veibeitaki i Setani ena nona kaya ni qaravi Jiova tiko ga o Jope me rawaka kina!
13 E vakayagataka sara ga o Jiova na yalodina i Jope me isogo ni gusu i Setani, vakauasivi ni sa rui veibeci na nona vakalelewa. E itokani dina ni Kalou o Jope, e qai vakalougatataki koya tale ga na Kalou ena vuku ni nona yalodina.—Jope 42:12-17.
O OKATI TALE GA KINA—ENA SALA CAVA?
14 Sega ni o Jope duadua ga a vakalewa o Setani nona yalodina vua na Kalou. O okati tale ga kina o iko. E matata na tikina oqo nida raica na Vosa Vakaibalebale 27:11, e tukuna kina na Vosa i Jiova: “Mo vuku, na luvequ, ka vakamarautaka na lomaqu, me dua na vosa me’u tauca vua sa beitaki au.” Na volai ni veivosa oqo ni oti e vicanadrau na yabaki mai na mate i Jope e vakaraitaka ni o Setani e se beitaka tiko ga na Kalou, se vakalewai ira tale tiko ga na nona tamata. Nida moica noda bula me salavata kei na ka e vinakata na Kalou, eda sa vakalasuya tiko na veibeitaki nei Setani, oqo ena marau sara ga kina na Kalou. Na cava o nanuma ena vuku ni tikina oqo? Sega li ni ka totoka mo vakaitavi ena vakalasui ni nona veibeitaki na Tevoro, e dina ni na gadrevi kina e so na veisau ena nomu bula?
15 Nanuma ni a kaya o Setani: “Na nona ka kecega ena solia na tamata me bula kina.” (Jope 2:4) Na nona cavuta o Setani “na tamata” e vakaraitaka ni sega ni beitaki Jope wale ga, ia e beitaka na tamata kece. Oqo e dua na ka bibi. E vakalewa o Setani na nomu yalodina vua na Kalou. Ena saga na Tevoro mo na talaidredre vua na Kalou o qai soro koso ni tarai iko na leqa. Ena vakayacora vakacava oqo?
16 Me vaka eda sa raica mai ena Wase 10, e vakayagataka o Setani e levu sara na ivadi me vagolei keda tani kina meda kua ni qarava na Kalou. So na gauna e dau sagai keda “me vaka na laioni sa tagi, a sa vakasaqara eso me tiloma.” (1 Pita 5:8) E rawa gona ni vakilai na veivakamuai i Setani nira saqata na noda itokani, wekada, kei na so tale, na noda vulica na iVolatabu kei na noda saga meda bulataka na ka eda vulica.* (Joni 15:19, 20) Ena yasana kadua, e dau “vakamataliataki koya ko Setani me agilose ni rarama.” (2 Korinica 11:14) E rawa ni vakayagataka na Tevoro e so na ivadi qaseqase me vakacalai iko kina, me bacani iko tale ga mo kua ni muria na ivakarau ni bula e vinakata na Kalou. E rawa tale ga ni vakayalolailaitaki iko, se me vakavuna mo nanuma ni o sa rui tawayaga, se sega ni yaga na nomu saga mo cakava na ka e vinakata na Kalou. (Vosa Vakaibalebale 24:10) O koya gona, e dau veiveisau na iwalewale ni veivakacalai i Setani. So na gauna ena vaka “na laioni sa tagi,” so tale na gauna ena vaka na “agilose ni rarama.” Ia, e dua tiko ga na nona ile: E kaya o koya ni o na muduka nomu qarava na Kalou ni o vakatovolei, se o temaki. Na cava o na cakava mo vakalasuya kina na nona ile, mo vakaraitaka tale ga kina nomu yalodina vua na Kalou me vakataki Jope?
MURIA NA IVAKARO I JIOVA
17 O rawa ni vakalasuya na veibeitaki nei Setani ena nomu muria na ivakarau ni bula e taleitaka na Kalou. Na cava e okati kina? E sauma na iVolatabu: “Mo ni lomani Jiova na nomuni Kalou e na lomamuni taucoko, kei na yalomuni taucoko, kei na nomuni kaukauwa taucoko.” (Vakarua 6:5) Ni tubu cake na nomu lomana na Kalou, ena tubu tale ga na nomu gadreva mo cakava na ka e vinakata. E vola na yapositolo o Joni: “Sa i koya oqo na lomana na Kalou: me da muria na nona i vakaro.” Ke o lomani Jiova ena lomamu taucoko, o na vakadinata ni “sega ni i colacola bibi na nona i vakaro.”—1 Joni 5:3, VV.
18 Na cava e so na ivakaro i Jiova? E so e vauci kina na itovo e dodonu meda cata. Me kena ivakaraitaki, raica na kato ena ulutaga “Cata na Veika e Cata o Jiova.” Era volai koto e kea e so na itovo e vakacala sara ga na iVolatabu. De dua o na nanuma ni so na itovo era volai e kea era sega ni itovo ca sara. Ia, ni o vakasamataka vata kei na kedra veitikinivolatabu, o na rawa ni qai raica ni ka vinaka dina ga meda muria na lawa i Jiova. Na nomu saga mo veisautaka na nomu bula e rawa ni ka dredre duadua mo bau cakava. Ia, na nomu moica nomu bula me salavata kei na loma ni Kalou ena vakacegui iko, ena vakamarautaki iko tale ga. (Aisea 48:17, 18) Oqo e isausau tale ga o rawa ni sauva. Eda kila vakacava?
CATA NA VEIKA E CATA O JIOVA
- Laba.—Lako Yani 20:13; 21: 22, 23.
- Veiyacovi tawadodonu.—Vunau ni Soro 20:10, 13, 15, 16; Roma 1:24, 26, 27, 32; 1 Korinica 6: 9, 10.
- Vakatevoro.—Vakarua 18:9-13; 1 Korinica 10:21, 22; Kalatia 5:20, 21.
- Qaravi matakau.—1 Korinica 10:14.
- Mateni.—1 Korinica 5: 11.
- Butako.—Vunau ni Soro 6:2, 4; Efeso 4:28.
- Lasu.—Vosa Vakaibalebale 6:16, 19; Kolosa 3:9; Vakatakila 22:15.
- Kocokoco.—1 Korinica 5:11.
- iValavala kaukaua.—Same 11:5; Vosa Vakaibalebale 22:24, 25; Malakai 2:16; Kalatia 5:20, 21.
- Vosa dukadukali.—Vunau ni Soro 19:16; Efeso 5:4; Kolosa 3:8.
- Vakayagataki vakatawadodonu ni dra.—Vakatekivu 9:4; Cakacaka 15:20, 28, 29.
- Sega ni qaravi ni vuvale.—1 Timoci 5:8.
- Vakaitavi ena ivalu kei na veileti vakapolitiki ni vuravura oqo.—Aisea 2:4; Joni 6:15; 17:16.
- Kana tavako se vakayagataki ni wainimate gaga.—Marika 15:23; 2 Korinica 7:1.
19 E sega ni namaka vakasivia vei keda na ka o Jiova. (Vakarua 30:11-14) E kila vinaka cake o koya na ka eda rawata kei na ka eda sega ni rawata. (Same 103:14) Kena ikuri, e rawa ni solia vei keda o Jiova na kaukaua eda gadreva meda talairawarawa kina vua. E vola na yapositolo o Paula: “Sa yalo dina na Kalou, ka na sega ni laiva me sivia na nomuni kaukauwa na ka ko ni vakatovolei kina; e na solia ko koya e na gauna ni veivakatovolei na sala mo ni dro bula rawa kina kei na kaukauwa mo ni vosota kina.” (1 Korinica 10:13, VV) Rawa ni vukei iko sara mada ga o Jiova mo vosota ena nona vakarautaka vei iko “na kaukauwa mana levu.” (2 Korinica 4:7) E kaya o Paula, e dua a vosota e levu sara na ka dredre: “Au sa rawata na ka kecega e na vuku i…koya sa vakaukauwataki au.”—Filipai 4:13.
VAKAITOVOTAKI KEDA ENA ITOVO VAKALOU
20 Na nomu vakamarautaki Jiova e sega ni yala ga ena nomu cata na veika e cata. E dodonu tale ga mo vinakata na veika e vinakata o koya. (Roma 12:9) Sega beka ni o dau vinakata mera nomu itokani o ira era duavata tale ga kei iko ena nomu rai, veika o dau taleitaka, kei na veika o dau vakabibitaka? E vaka tale ga oqo o Jiova. O koya gona, vulica mo dau vinakata na veika e vinakata o Jiova. E so na veika oqo e vakamacalataki ena Same 15:1-5, na tikinivolatabu e cavuti kina o ira e okati ira na Kalou mera nona itokani. O ira na itokani i Jiova era vakaraitaka na ka e vakatoka na iVolatabu me “vua ni Yalo Tabu.” Oqo era okati kina “na loloma, na reki, na vakacegu, na vosota vakadede, na yalomalua, na yalololoma, na vakabauta, na yalomalumalumu, nai valavala malua.”—Kalatia 5:22, 23.
21 Ena vakarawarawataka na nomu bulataka na itovo vakalou na nomu dau wilika kei na nomu vulica na iVolatabu. Na nomu dau vulica tale ga na veika e vinakata na Kalou ena vukei iko mo moica nomu vakasama me salavata kei na ivakarau ni vakasama ni Kalou. (Aisea 30:20, 21, NW) Na levu ga ni nomu lomani Jiova na levu tale ga ni nomu na vinakata mo muria na ivakarau ni bula e taleitaka o koya.
22 E sega ni tu tu ga sa salavata na ivakarau ni noda bula kei na veika e vinakata o Jiova. E vinakati kina na sasaga. E vakatauvatana na iVolatabu na noda veisautaka na noda bula kei na noda luvata tani na isulu makawa meda tokara na isulu vou. (Kolosa 3:9, 10, VV) Ia, e vola na daunisame me baleta na ivakaro i Jiova: “Sa levu na kenai sau ni sa vakabauti tiko.” (Same 19:11) O na vakadinata tale ga ni o na vakalougatataki vakalevu kevaka o muria na ivakarau ni bula e taleitaka na Kalou. Ena nomu vakayacora oqo, o sa na vakalasuya tiko kina na vosa ni veibeitaki nei Setani, o sa na vakamarautaka tale tiko ga kina na loma i Jiova!
NA KA E KAYA NA IVOLATABU
- O na itokani ni Kalou ke o talairawarawa vua.—Jemesa 2:23, VV.
- E vakalewa o Setani na noda yalodina na tamata kece.—Jope 1:8, 10, 11; 2:4; Vosa Vakaibalebale 27:11.
- Meda cata na itovo kece e sega ni taleitaka na Kalou.—1 Korinica 6:9, 10.
- Eda na vakamarautaki Jiova kevaka eda cata na ka e cata, da qai vinakata na veika e vinakata.—Roma 12:9.
* Sega ni kena ibalebale oqo ni o ira era saqati iko e vakamuai ira sara tu ga mai o Setani. Ia, o Setani na kalou ni vuravura oqo, na vuravura tale ga e koto ena qeteqete ni ligana. (2 Korinica 4:4; 1 Joni 5:19) Ena malewa gona vei ira e so na noda moica noda bula me salavata kei na ka e vinakata na Kalou, e so era na tusaqati keda kina.
Taro ni Vuli
1, 2. Tukuna e so e okati ira o Jiova mera nona itokani voleka.
3. Na cava e digitaka kina o Jiova e so mera nona itokani?
4, 5. E totaki ira vakacava na nona tamata o Jiova?
6. Na cava na veibeitaki i Setani me baleti keda na tamata?
7, 8. (a) Na cava e kilai tani kina o Jope vei ira era bula ena nona gauna? (b) Sala cava e vakalewa kina o Setani na inaki e qarava kina na Kalou o Jope?
9. Na cava e cakava o Jiova ena veibeitaki nei Setani, ena vuku ni cava?
10. Na veivakatovolei cava e sotava o Jope, ia na cava e cakava ena vuku ni veika oya?
11. (a) Na cava na ikarua ni ka e nanuma o Setani ni na qai soro kina o Jope, na cava e qai cakava o Jiova? (b) Na cava e cakava o Jope ena vuku ni mate e tauvi koya?
12. E vakaraitaka vakacava o Jope ni lasu wale na vakalelewa nei Setani?
13. Na cava e yaco ena vuku ni yalodina i Jope vua na Kalou?
14, 15. Na cava eda kaya kina ni nona beitaki Jope o Setani eda okati kece kina na tamata?
16. (a) Na ivadi cava e dau vakayagataka o Setani ena nona saga me vagolei keda tani meda kua ni qarava na Kalou? (b) E rawa ni vakayagataka vakacava vei iko o Setani na nona ivadi oqo?
17. Na cava na vuna levu meda muria kina na ivakaro i Jiova?
18, 19. (a) Na cava e so na ivakaro i Jiova? (Raica na kato.) (b) Eda kila vakacava ni na sega ni namaka vakasivia vei keda na ka o Jiova?
20. Na itovo cava ni Kalou mo na saga mo vakaitovotaka, na cava e bibi kina oqo?
21. Na cava ena vakarawarawataka na nomu bulataka na itovo vakalou?
22. Na cava na yaga ni nomu muria na ivakarau ni bula e taleitaka na Kalou?


text:
Kaya na jemeni ni nodra soqosoqo na taukei ni bulumakau (Tailevu Dairy Cooperative Association), Josefa Seruilagilagi ni sega madaga ni ra se waraka tikoga e dua na i vakamacala mai na minisitiri ni teitei e na noda vanua.
“Na ka ga keimami rogoca tu o’ya ni mai kau na neimami bulumakau ki na abattoir mai nakaciwa, ra vakamatei ka qai volitaki na lewena.
“O’ya kevaka e laurai vei ira na mate qo na brucellosis, vakacava ko ira na bulumakau e ra sega ni tauvimate? E sa volitaki beka? Ke sa volitaki, ivei na kena i lavo, kevaka e sega, ia sara lako i vei na bulumakau?”
Kaya o Seruilagilagi ni sebera ni dua na i sau e gole vei ira na i taukei ni bulumakau ka ra sa lusi sara tu ga e na gauna oqo.
E taukena tiko na i soqosoqo e rauta ni 200 na bulumakau ia e sa lutu na i wiliwili oqo kin a 150.
“Keitou waraka tikoga na minisitiri se cava sa nodratou lewa mai. E sega ni se dua na ka e tukuni mai ka keitou rerevaka vakalevu de na qa sega tale ni dua na bulumakau e vo.”
Sebera ni dua na i vola i tukutuku mai na minisitiri ni teitei.
Cavuraki e rauta ni $3 na milioni na maruwana
Fiji, UN discuss Iraq mission


text:
Ra vakadeitaka na ovisa ni a mate e dua na turaga yabaki 55 na gauna e coqai koya kina e dua na lori mai na koro ko Naviyago mai Lautoka.
Kaya na gusu ni vosa ni ovisa Suliano Tevita ni a dabe toka ga na turaga oqo e na bati ni gaunisala na gauna e yaco kina na leqa oqo.
Sa vakatarogi tiko na turaga oqo mai vei iratou na ovisa se cava e vu ni leqa.
Mai Tavarau, Ba, e mate e dua na draiva yabaki 50 na gauna e draiva tiko kina ka sega ni lewa rawa na vanua e gole kina na nona lori nib era ni mai coqa.
Na i ka tolu ni mate e yaco mai na koro ko Lawaki, Tailevu na gauna e lade kina e dua na marama yabaki 39 mai na dua na motoka na gauna e toso tiko kina.
Tukuni ni a cicivaki e na valenibula e Korovou ia a mani mai leqa ni oti e dua na bogi baleta ni bibi ni mavoa e uluna.
Sa kerekere tiko na tabana ni ovisa me da qaqarauni vinaka na gauna e da vakayagataka tiki kina na noda gaunisala.
Tekivu na vuli e na ciwa
Tomana na Paraiminisita nona veisiko


text:
E vakalasuya o Commodore Bainimarama na i tukutuku e kaburaka na i liuliu vakacegu ni Katolu ni Mataivalu (3FIR) ko Ratu Tevita Uluilakeba Mara ena nona tiko vaka dro mai Tonga Matanisiga.
E kaya o Mara ni e sega ni tuvatuva ni Matanitu me na yaco na veidigidigi ena 2014.
"Au sa kaya tikoga yani oqo ni na yaco nai tuvatuva ni matanitu oqo ena 2014, ka na sega ni dua na ka ena daro," e kaya o Commodore Bainimarama ena nona veitalanoa kei na FijiLive ena talevoni ena yakavi edai.
"E cava e dou sa rui vakarogoci koya kina (Mara), e sega ni dau rairai o koya me kila na ka me na yaco mai muri, e vaka walega na gone lailai na nonai vukivuki," E kaya o Commodore Bainimarama.
E tiko vakadro ko Mara mai Tonga ni oti na nona vakavodoki ena Waqa ni Mataivalu E Wai ni Tonga ena Ra kei Kadavu ena macawa sa oti.
E rau beitaki tiko ko Mara kei Brigadier General Pita Driti, e dua talega na i vakalesilesi vakacegu e cake ena Mataivalu ni Viti ena nodrau tauca na vosa e vakavuna na tiko yavavala (sedition) kei na 'mutiny'.
E dodonu me na rairai ki na mataveilewai ena 30 ni Vula oqo ko Mara, ko Driti e na rairai tiko ena i matai ni siga ni vula o June.
Vola ko Maciu Bolaitamana
Fiji will go to the polls in 2014: PM
Prison wardens face up to charges in court


text:
Buddha
Sucu ena 563 B.K. mai na dua na Yavusa Hindu e Nepal. A kauwaitaka na veivakararawataki a yaco wavoliti koya tu.
Dro tani mai na vale vakatui nei tamana, vakanadakuya na vuravura, ka bula voli vakadravudravua. Vakasaqara na veivakararamataki, a raica na ka e qai vakatoka me “sala ni veisereki.” Tukuna ni sa yacovi Nirvana, e dua na ituvaki ni bula eda sa sega kina ni kauwaitaki, na mosi, se eda sega ni kilai mai vei ira e taudaku. A yaco me nodra qasenivuli na italatala ni vakabauta vaka-Buda.


text:
Ia, e vakaraitaka na Turaga ni Ovisa Levu ni Valeniveivesu ko Ioane Naivalurua ni na soli ga na veivuke kivei ira na kaivesu ka vinakata dina na veisau.
Kaya ko Naivalurua ni na dikevi vinaka na nodra i tovo na kaivesu ni bera ni vakatarai mera vakayagataka na i lavo ni veivuke ka vakatokai na “rehabilitation grant”.
Kaya na gusu ni vosa ni vale ni veivesu ko Fred Elbourne, ni na vakatau talega na soli ni lavo ena nodra vakatutu ni caka bisinisi na vinakata na veivuke.
$100,000 rehab grant for ex-prisoners
Lausua na veitinani


text:
E kaya o Obama ni ka taleitaki vua na nona vanua na sala ni veiwakeni e tiko kei Viti ka sa nuitaka ni na vuavua e drau na nona vei mataka.
E kaya talega ko Obama ni sa tu vakarau na nona vanua kei na nona veiliutaki me na vakaqaqaco taka na veiwakani oqo.
Era osota na Koroturaga na gonevuli kei na lewenivanua ena nodra maji e na lomai Suva kei na mata bani ni Mataivalu e vanua kei na mataivalu e wai ena kena mai tekivu taki na marautaki ni macawa balavu ni vakacagicagi oqo.
E dolava na Turaga Paraiminista Ko Voreqe Bainimarama na kena marautaki na i ka 40 ni yabaki ni noda tu vakagalala ena mataka edai e na Albert Park.
E a tu vakagalala ko Viti mai vei Preatania ena i ka 10 no Okotova 1970.
Vola ko Maciu Bolaitamana
Obama congratulates Fiji on 40th anniversary
Celebrate Fiji Day with a new vision: PM


text:
WASE LIMA
Na Keda iVoli—Na iLoloma Uasivi ni Kalou
Na cava na keda ivoli?
A vakarautaki vakacava?
Ena yaga vakacava vei iko?
O na vakaraitaka vakacava ni o vakavinavinakataka?
VEI ira kece na iloloma o sa bau ciqoma, na iloloma cava e talei duadua vei iko? Na talei ni dua na iloloma e sega ni vakatau ena kena isau. E dau talei ga vei keda na iloloma e vakamarautaki keda, na iloloma e vakaceguya sara ga na noda gagadre.
2 Vei ira kece na ka totoka e rawa ni soli me iloloma, e tiko e dua e uasivi ira kece. Oqo na iloloma ni Kalou vua na kawatamata. Levu na ka e sa solia vei keda o Jiova, ia na nona iloloma uasivi duadua vei keda na isoro ni veivoli i Luvena, o Jisu Karisito. (Maciu 20:28) Eda na raica ena wase oqo ni keda ivoli e iloloma uasivi duadua e rawa ni soli vei keda, baleta ni na kauta mai na marau e tawavakaiyalayala, ena vakacegui keda tale ga ena ka sara ga eda gadreva tu. Na keda ivoli e ivakaraitaki levu duadua ni nona lomani keda o Jiova.
NA CAVA NA KEDA IVOLI?
3 Oqo na ka e vakarautaka o Jiova me sereki kina na kawatamata mai na ivalavala ca kei na mate. (Efeso 1:7) Ena rawarawa na noda taura na ivakavuvuli vakaivolatabu oqo ke da vakasamataka lesu na ka a yaco mai na were o Iteni. Ena sega ni matata vei keda na dredre ni keda ivoli ke da sega ni kila na ka talei a kau tani vei Atama ena vuku ni nona ivalavala ca.
4 Ni buli Atama o Jiova, a solia vua e dua na ka talei sara—na bula uasivi vakatamata. Kena ibalebale oqo ni a uasivi na yago i Atama kei na nona vakasama ena gauna e buli kina, ena sega ni tauvimate, qase, se mate. Erau a veivolekati sara kei Jiova. E kaya na iVolatabu ni okati o Atama me “luve ni Kalou.” (Luke 3:38) Na veivolekati gona nei Atama kei Jiova a vaka sara ga na veivolekati ni dua na gone kei na tamana dau loloma. A dau veitaratara o Jiova kei na luvena e vuravura, e lesia vei Atama e so na cakacaka marautaki me vakayacora, qai vakamatatataka na veika e namaki vua.—Vakatekivu 1:28-30; 2:16, 17.
5 A buli o Atama me ‘ucuya’ na Kalou. (Vakatekivu 1:26, 27) Sega ni kena ibalebale oqo ni o Atama e ucuya na Kalou ena kena irairai. Eda sa vulica mai na Wase 1 ni ivola oqo ni o Jiova e kabula vakayalo tawarairai. (Joni 4:24) E sega gona ni vakayago o koya me vakalewe se vakadra. Nona buli o Atama me ucuya na Kalou e kena ibalebale ni ucuya na Kalou ena nona loloma, vuku, lewadodonu, kei na kaukaua. E dua tale na sala bibi e ucui Tamana kina o Atama, oya ni galala tu o koya me vakatulewataka na ka ga e via cakava. O koya gona, o Atama e sega ni vaka na misini me cakava ga na ka e sa porokaramutaki tu me cakava. E soli vua na galala me vakatulewa, me digia me cakava na ka e vinaka, se ka e ca. Ke a vakatulewataka me talairawarawa vua na Kalou, ke a bula tawamudu ena Parataisi e vuravura.
6 E macala gona ni itotogi e tau vei Atama ena nona talaidredre vua na Kalou e sega ni itotogi mamada. E kena isau sara ga me na kau laivi na nona bula uasivi, kei na veika totoka e salavata kaya mai. (Vakatekivu 3:17-19) Ka ni rarawa ni a sega ni kau tani wale ga vei Atama na nona bula uasivi, e kau tani tale ga vei ira kece na nona kawa. E kaya na Vosa ni Kalou: “E a curu mai ki vuravura na i valavala ca e na vuku ni dua ga na tamata [o Atama], ia na nona i valavala ca sa kauta vata mai na mate. Sa mani yaco kina me tete na mate ki na tamata kece ga, me vaka ni da sa i valavala ca na tamata kece ga.” (Roma 5:12, VV) Io, o Atama e sa mai vakadewa na ivalavala ca vei keda kece. Sa rauta me kaya na iVolatabu ni sa “volitaki” koya kei ira na nona kawa ina ivalavala ca kei na mate. (Roma 7:14) Sa na sega tale ni dua na ka e rawa ni caka me vakalesui kina vei Atama kei Ivi na nodrau bula, baleta ni rau sa nakita sara ga me rau talaidredre vua na Kalou. Ia, vakacava o ira na nodrau kawa, wili kina o keda?
7 Sa qai takoso mai o Jiova me vakabula na kawatamata ena nona vakarautaka na keda ivoli. Ia, na cava na ivoli? E rua na ibalebale ni vosa oqo ena kena ivakavakayagataki ena iVolatabu. Kena imatai, na ivoli e rawa ni vakaibalebaletaka na ilavo e soli me isere se me vakasukai tale kina e dua na ka. E rawa ni vakatauvatani kei na ilavo e soli me sereki kina e dua era kauta vakavesu beka na batikadi. Kena ikarua, na ivoli e rawa ni vakaibalebaletaki ena ilavo e soli me isau ni dua na ka. E tautauvata kei na ilavo e soli me buluti se sosomitaki kina e dua na ka e vakaleqai. Kena ivakaraitaki, ke dua e bale vua na coqa ni dua na motoka, ena sauma o koya na ilavo e veirauti vinaka kei na ka e vakacacani.
8 Ena buluti rawa vakacava na dinau vakaitamera e mai vakavuna o Atama vei keda kece, me rawa nida sereki mai na ivau ni ivalavala ca kei na mate? Meda dikeva sara mada oqo na ivoli e vakarautaka o Jiova, kei na kena yaga vei keda.
NONA VAKARAUTAKA O JIOVA NA KEDA IVOLI
9 E sega ni dua na tamata ivalavala ca e rawa ni volia lesu na bula uasivi e sa mai kau laivi ena vuku i Atama. (Same 49:7, 8) E rawa ga ni vakalesui tale mai ke vakarautaki e dua na ivoli veirauti. E salavata oqo kei na yavu ni lewadodonu e volai ena Vosa ni Kalou ni kaya: “Mei sau ni mate na mate.” (Vakarua 19:21) O koya gona, na ivoli cava ena veirauti kei na bula uasivi a vakayalia o Atama? Ena dodonu me solia na nona bula e dua tale na tamata uasivi me “keda ivoli veirauti.”—1 Timoci 2:6, NW.
10 E vakarautaka vakacava o Jiova na keda ivoli? A tala mai vuravura e dua vei ira na luvena vakayalo uasivi. A rawa vei Jiova me tala mai e dua ga vei ira na agilosi, ia a sega ni vakayacora vaka kina. E tala mai o koya na luvena vakamareqeti duadua, na luvena e dua bau ga e vakatubura. (1 Joni 4:9, 10) E sega ni ka ni voraki vua na Luve ni Kalou oqo me biuta na nona itikotiko vakalomalagi. (Filipai 2:7, VV) Me vaka eda sa dikeva ena wase sa oti ni ivola oqo, e vakayacora o Jiova e dua na cakamana ena nona tokitaka na bula i Luvena ina katonigone i Meri. Ena veitaqomaki ni yalo tabu ni Kalou, e sucu rawa kina o Jisu me dua na tamata uasivi, qai sega ni vauci o koya ena itotogi mate a tau vei Atama kei ira na nona kawa.—Luke 1:35.
11 E rawa vakacava me lewe dua ga e keda ivoli na tamata kece? Me saumi na taro oqori, vakasamataka mada se tekivu vakacava na noda mai valavala ca na tamata kece. A tekivu vei Atama ena nona sa valavala ca, sa kau tani kina na ka talei a soli taumada vua, na bula uasivi vakatamata. Sa sega kina ni rawa ni vakadewa na bula uasivi vei keda na nona kawa. Sa vakadewa ga mai vei keda na ivalavala ca kei na mate. Ia, na kena veibasai o Jisu, o koya e vakatokai ena iVolatabu me o “Atama sa muri,” e tamata uasivi, e sega na nona ivalavala ca. (1 Korinica 15:45) A lewe dua ga o Atama, sa mai sosomitaki koya tale ga e lewe dua, o Jisu, me rawa ni vakabulai keda kina. Nona tabucala o Jisu kei na nona talairawarawa vua na Kalou ena veibasoga ni nona bula taucoko a sega ni dodonu kina me mate. Ia, e bolea me solia nona bula uasivi oya me isosomi ni bula uasivi e kau tani vei Atama ena vuku ni nona ivalavala ca. Na ka e vakayacora o Jisu e sa vakarautaka kina na inuinui vei keda na kawa i Atama.—Roma 5:19; 1 Korinica 15:21, 22.
12 E vakamacalataka vinaka na iVolatabu na veika rarawa a sotava o Jisu ni bera nona mate. E warumisa na kuita e tau vua, e vako vakararawa, qai dua na ka na nona mosi ni bera ni qai mate ena kau ni rarawa. (Joni 19:1, 16-18, 30; iKuri) Cava me lai sotava sara kina o Jisu e levu na ka rarawa? Eda na qai dikeva ena ivola oqo na vakalelewa i Setani ena nona via vakaraitaka ni o ira na tamata era qaravi Jiova era na sega ni yalodina vua ke ra vakatovolei. Dua na ka na vakalelewa i Setani, ia e isogo sara ga ni gusuna na nona yalodina tiko ga o Jisu e dina ni sotava na veika mosimosi. E vakaraitaka votu o Jisu ni tamata uasivi e soli tu vua na galala ni vakatulewa, e rawa ni yalodina tu ga veitalia na ka ena cakava vua na Tevoro. Sa na wacava nona marautaka o Jiova na yalodina i Luvena lomani!—Vosa Vakaibalebale 27:11.
13 E saumi vakacava na keda ivoli? Ena ika14 ni siga ni nodra vula na Jiu na Naisani, ena yabaki 33 S.K., e vakatara kina na Kalou me vakamatei na Luvena uasivi tawacala. ‘Sa vakacabora kina vakadua’ o Jisu na nona bula vakatamata. (Iperiu 10:10, VV) Ena ikatolu ni siga ni nona mate, sa qai vakaturi koya o Jiova ina bula vakayalo i lomalagi. E kea, e lai cabora kina vei Tamana na bula vakatamata a kau tani vakatawadodonu vua. (Iperiu 9:24) E ciqoma o Jiova, qai vakayagataka me kedra ivoli na kawa i Atama ni oya sara ga na ka e gadrevi me sereki kina na kawatamata mai na ivesu ni ivalavala ca kei na mate.—Roma 3:23, 24, VV.
NA YAGA NI KEDA IVOLI
14 E dina nida sa mai bula ivalavala ca, ia e rawa ni sobuti keda na veivakalougatataki e vu mai na ivoli e vakarautaka o Jiova. Meda dikeva mada e so na ka ni veivakalougatataki eda na vakila ena gauna oqo kei na gauna se bera mai ena vuku ni iloloma uasivi oqo ni Kalou.
15Vosoti ni ivalavala ca. Me vaka nida sa mai bula ivalavala ca, sa na ka ni sasaga dina meda cakava tiko ga na ka vinaka. Eda dau ivalavala ca kece ena vosa, se ka eda cakava. Ia, sa rawa ni “bokoci [“vosoti,” NW] na nodai valavala ca ena vuku ni isoro ni veivoli i Jisu.” (Kolosa 1:13, 14) Sa qai noda itavi meda vakaraitaka na veivutuni dina me rawa ni qai vosoti na noda ivalavala ca. E dodonu tale ga meda torovi Jiova ena yalomalumalumu ena noda masuti koya me vosoti keda ena yavu ni noda vakabauta na isoro ni veivoli i Luvena.—1 Joni 1:8, 9.
16Savasava na noda lewaeloma ena mata ni Kalou. O koya e ca tiko na nona lewaeloma ena nanuma ni tawayaga na ka e cakava, e sega na betena. Ia, na veivosoti e rawati ena vuku ni ivoli e sa vakarawarawataka kina o Jiova noda qaravi koya ena lewaeloma savasava, e dina nida bula ivalavala ca. (Iperiu 9:13, 14, VV) Eda na sega ni madua kina meda torovi Jiova. Sa rawa kina nida doudou meda torovi koya ena masu. (Iperiu 4:14-16) Noda saga me savasava tiko ga noda lewaeloma ena vakaceguya noda vakasama, eda na veiqaravi ena yalo vakacegu, eda na mamarau tale ga.
17iNuinui ni bula tawamudu ena parataisi e vuravura. E kaya na Roma 6:23: “Sa kenai sau ni valavala ca na mate.” Qai tomana: “Ia sai solisoli walega ni Kalou na bula tawa mudu, e na vuku i Jisu Karisito na noda Turaga.” Eda a veivosakitaka ena Wase 3 ni ivola oqo na veivakalougatataki ena yaco ni sa na parataisi na vuravura. (Vakatakila 21:3, 4) Na veivakalougatataki kece oqori, wili kina na bula tawamudu ena ituvaki totoka, e rawa ga ena nona mai mate ena vukuda o Jisu. Me rawa nida vakaivotavota ena ka ni veivakalougatataki oqo, e dodonu meda vakaraitaka nida vakavinavinakataka na iloloma uasivi ni Kalou, na keda ivoli.
O NA VAKARAITAKA VAKACAVA NOMU VAKAVINAVINAKA?
18 Na cava meda vakavinavinaka kina vakalevu vei Jiova ena vuku ni keda ivoli? E talei qai uasivi e dua na iloloma ke o kila ni o koya e solia e sega ni ka rawarawa na nona vakarautaka na iloloma oya. E tarai keda nida raica ni ka e lolomataki e vakavotuya sara ga na nona kauai dina o koya e lolomataka. Na keda ivoli e iloloma uasivi duadua vei ira kece na iloloma, baleta ni nona vakarautaka e vakayacora kina na Kalou na ka dredre duadua me bau cakava. E kaya na Joni 3:16: “Sa lomani ira na kai vuravura vakaoqo na Kalou, me solia kina na Luvena e dua bauga sa vakatubura.” Na vakarautaki ni keda ivoli e sa ivakaraitaki vakasakiti duadua ni nona lomani keda o Jiova. E vakaraitaka tale ga ni lomani keda o Jisu, baleta ni a tu vakarau o koya me solia na nona bula ena vukuda. (Joni 15:13) E dodonu gona meda kila deivaki mai na vakarautaki ni keda ivoli ni iloloma oqo e vakaraitaka vakasigalevu ni rau lomani keda yadua o Jiova kei na Luvena.—Kalatia 2:20.
19 O na vakaraitaka vakacava ni o vakavinavinakataka na ivoli e vakarautaka vakayalololoma na Kalou? Kena imatai, saga mo kilai koya vinaka na Dausolisoli Uasivi, o Jiova. (Joni 17:3) O na kilai koya vinaka ena nomu vulica na iVolatabu ni o vakayagataka sara ga na ivola oqo me nomu idusidusi. Ni toro cake tiko nomu kilai Jiova, ena torocake tale ga na nomu lomani koya. Ni o sa lomani koya, o sa na vinakata sara ga mo vakamarautaki koya.—1 Joni 5:3.
20Vakaraitaka ni o vakabauta na isoro ni veivoli i Jisu. A kaya sara ga o Jisu: “O koya sa vakabauta na Luvena, sa rawata na bula tawa mudu.” (Joni 3:36) Eda na vakaraitaka vakacava nida vakabauti Jisu? Na vakabauta oqo e sega ni vakaraitaki wale ga ena vosa. E kaya na Jemesa 2:26: “Sa mate…na vakabauta ni sa takali na cakacaka.” Io, na vakabauta dina e vakaraitaki ena “cakacaka.” Dua na sala eda vakaraitaka kina nida vakabauti Jisu oya ena noda solia noda vinaka kece meda vakatotomuri koya ena ka sara ga eda cakava, sega ena ka wale ga eda tukuna.—Joni 13:15.
21Dau lakova na iVakananumi ni iVakayakavi ni Turaga. Ena yakavi ni ika14 ni Naisani, 33 S.K., e tauyavutaka kina o Jisu e dua na ivakananumi bibi e vakatokai ena iVolatabu me “vakayakavi ni Turaga.” (1 Korinica 11:20; Maciu 26:26-28) E dau vakatokai tale ga me iVakananumi ni mate i Karisito. E vakarautaka na ivakananumi oqo o Karisito mera kua kina ni guilecava na yapositolo kei ira kece na lotu Vakarisito dina ni nona solia nona bula vakatamata tawacala me mate e rawati kina na keda ivoli. E vakarota o Jisu ena vuku ni ivakananumi oqo: “Dou cakava oqo mo dou vakananumi au kina.” (Luke 22:19) Noda vakananuma na mate i Karisito eda na sega ni guilecava kina na loloma uasivi i Jiova kei Jisu ena vakarautaki ni keda ivoli. Eda na vakaraitaka noda vakavinavinakataka na ivoli ena noda dau tiko ena soqo e veiyabaki e vakananumi kina na mate i Jisu.*
22 Na ivoli e vakarautaka o Jiova e dua dina na iloloma ena sega ni vakatauvatani rawa. (2 Korinica 9:14, 15) Na iloloma vakasakiti oqo e rawa sara mada ga ni yaga vei ira na sa mate. Ena sala cava? Ena vakamacalataki oqo ena Wase 6 kei na 7.
NA KA E KAYA NA IVOLATABU
- Na keda ivoli e vakarautaka na Kalou meda sereki kina mai na ivesu ni ivalavala ca kei na mate.—Efeso 1:7.
- E vakarautaka o Jiova na keda ivoli ena nona tala mai na Luvena e duabau ga e vakatubura, me mai mate ena vukuda.—1 Joni 4:9, 10.
- Ena vuku ni isoro ni veivoli, sa rawa ni vosoti na noda ivalavala ca, savasava na noda lewaeloma, da nuitaka tale ga na bula tawamudu.—1 Joni 1:8, 9.
- Eda vakaraitaka nida vakavinavinakataka na keda ivoli ena noda saga meda kilai Jiova vinaka, noda vakabauta na isoro ni veivoli i Jisu, kei na noda dau tiko ena iVakayakavi ni Turaga.—Joni 3:16.
* Raica na iKuri ni na vakamatatataka na ibalebale ni iVakayakavi ni Turaga.
Taro ni Vuli
1, 2. (a) Na iloloma vakacava e dau talei duadua vei keda? (b) Na cava e rawa ni tukuni kina ni keda ivoli e iloloma uasivi duadua e rawa ni soli vei keda?
3. Na cava na keda ivoli, na cava e bibi meda kila me rawa ni qai matata vei keda na uasivi ni loloma totoka oqo?
4. Na veimaliwai vakacava e vakila voli o Atama ena vuku ni nona bula uasivi?
5. Ni tukuna na iVolatabu ni buli o Atama me ‘ucuya’ na Kalou, na cava na kena ibalebale?
6. Na cava e kau tani vei Atama ena nona talaidredre vua na Kalou, e mai tarai keda vakacava na nona kawa?
7, 8. Na cava na rua na ibalebale ni vosa, na ivoli?
9. Na ivoli vakacava e dodonu me vakarautaki?
10. E vakarautaka vakacava o Jiova na keda ivoli?
11. E rawa vakacava me lewe dua ga e keda ivoli na kawatamata kece?
12. Na cava e vakaraitaka votu o Jisu ena veika rarawa e sotava?
13. E saumi vakacava na keda ivoli?
14, 15. Na cava meda cakava ke da vinakata me “vosoti” na noda ivalavala ca?
16. Na cava e rawa kina vei keda meda qarava na Kalou ena lewaeloma savasava, na cava na yaga ni lewaeloma savasava?
17. Na ka ni veivakalougatataki cava e rawa nida vakaivotavota kina ena vuku ni nona mate ena vukuda o Jisu?
18. Na cava meda vakavinavinaka kina vakalevu vei Jiova ena vuku ni nona vakarautaka na keda ivoli?
19, 20. Sala cava mo vakaraitaka kina ni o vakavinavinakataka na ivoli e vakarautaka vakayalololoma na Kalou?
21, 22. (a) Na cava meda dau tiko kina ena iVakayakavi ni Turaga e veiyabaki? (b) Na cava ena qai vakamacalataki ena Wase 6 kei na 7?


text:
Ena yakavi ea kana sara ga vakalialia na gone qo. Ena gauna erau sa moce kina na veibuni sa qai tuburi gone mai na via valelailai. Sega ni bera sara o gone ni sa kacivi buna:
I Bu ... I Bu ... I Bu
Vuki ga mai o buna ka taro na cava o kaciva tiko?
Galu tu o gone
Moce tale o buinigone
Sa baci kaci tale o gone
I Bu ... I Bu ... I Bu
Sauma tale mai o Buna ka sega ni tu o gone me tukuna ni via valelailai
O gone e vakasamataka tiko na ka me tukuna vei Buna, me vosataka vakabau
Ka tolu ni kaci nei gone sa sega tale ga ni vosota rawa na nona via valelailai.
I Bu ... I Bu ... I Bu
Na cava o kaciva tiko?
I Bu "Sa via na veka"


text:
"O kemuni na Yalewa, ena vuku ni koni a vakatara nai valavalaca, koni sa cudruvi ka koni na kune rarawa ena gauna ni vakasucu gone"
"Ia o kemuni talega na turaga koni na kana mai na buno ni yadremuni ena vuku ni nomuni a vakatara na i valavala ca"
Ra dabe toka vaqo e so nai kumukumu Qauri ka ia cake sara mai e dua vei ira
"Ia o Keitou?"
Sega ni bera sara o Nai talatala
"O kemudou na vakasalewalewa dou na kana mai ena buno ni Socomu Dou"
Ia sara mai e dua vei ira
"Men keitou sa vakaloloma"
Sega ni bera ko nai talatala
"Kevaka ga dou moqe."


text:
Update: 9:41AM E GADREVA me vakamatatataka yani na tabana ni niusiveva oqo na Nai Lalakai ni a sega ni vakavuna na kena cilavi cake na nodra vakadaberi e tolu Nai Talatala mai Beqa e na vula ko Me.
Oqo e baleta na kena a ciqomi e na valenivolavola ni Nai Lalakai eso na qiri mai Beqa ena siga Moniti ena vuku ni lomatarotaro me vakamatatataki yani se o cei e a vakavuna me kilai na nodra vakadaberi na lewe tolu Nai Talatala.
E a vakaraitaka mai e dua na lewe ni vavakoso ka a tiko e na lotu ni Wasewase e Beqa ena mataka ni Siga Tabu sa oti ka vakayacori e na valenilotu e Rukua ni a cauraka e loma ni valenilotu o Nai Talatala Qase Jokatama Rabukuivalu ni a vu mai vua e dua vei iratou na vakailesilesi ni Nai Lalakai na i tukutuku oqori.
E a duatani a vola na i tukutuku ka duatani a cavuti na yacana.
Ia, e gadrevi me vakadeitaki yani ni a dewa mai vei Vunivola Levu ni Lotu Wesele e Viti o Nai Talatala Tevita Nawadra na i tukutuku oqo e na dua na soqo ni Bible Society ka a vulagi dokai kina, me vaka e a tiko talega kina na Nai Lalakai.
Ni oti na soqo a mani tarogi o Talatala Nawadra me baleta na macala ni Bose Vakayabaki ka vakayacori e na Veiwasewase e na vula o Me.
E keri a mani vakaraitaka kina o Talatala Nawadra ni rua ga na i wasewase e rau a sotava na dredre, oya na i Wasewase o Rewa kei na i Wasewase o Beqa.
Mai Beqa, e sega ni vakacavari na bose vakayabaki ena nodratou vakadaberi e tolu na i Talatala, e a kaya o Nawadra.
Eratou sega ni vakamuria na vakatatabu ni gunu yaqona, e kaya ena vula o Me.
E mai vakadaberi iratou o Talatala Qase ni Wasewase o Beqa, e kaya o Talatala Nawadra.
Ia, e sa wali tale na leqa oqori ni oti na nona a gole tale yani ki na valenivolavola ni lotu o Rabukuivalu ni oti na kena tabaki e na niusiveva.
Kuria ka ra vakaraitaka talega e so na i vavakoso na nodra rarawataka na kena a vorolaki na simede ni tutu ni vunau e na loma ni valenilotu e Rukua e na dua na veivakasavasavataki e a vakayacori kina.
Dodonu me dau curuma mai na bose vanua na mataqali cakacaka vaka oqo me vaka nira a ogaoga kina na lewei Naduruvesi e na kena cakacakataki me tara rawa na valenilotu, era kaya eso ka ra soli tukutuku mai.
Ia, e a vakaraitaka o Talatala Nawadra ni dodonu me dau curuma na bose vakalotu ni bera ni vakayacori na mataqali cakacaka vaka oqo.
Ena gauna oqo esa dabe toka na tutu ni vunau ena i mawi e loma ni valenilotu me vaka ni a voroki na simede e lomadonu, e na vanua e dau dabe no taumada kina.


text:
WASE TINIKADUA
Na Cava e Vakalaiva Kina na Kalou me Yaco Tiko ga na Veika Rarawa?
E vakavuna beka na Kalou na veika rarawa sa yaco tu e vuravura?
Na cava e vakalewai ena were o Iteni?
Ena kauta laivi vakacava na Kalou na veika rarawa e sa mai bika voli na kawatamata?
E YACO e dua na veivakamatematei vakaloloma ena dua na matanitu e vakayacori tiko kina na veivaluvaluti. Nira sa bulu vakavudi ena dua ga na ibulubulu vakaitamera e vica vata na udolu na yalewa kei na gone era mai takali ena veivakamatematei oqo, sa qai teki wavoki ena bati ni ibulubulu na kauveilatai lalai. E volai ena kauveilatai yadua na taro oqo: “Ena vuku ni cava?” Oqo e dua na taro e dau tarogi vakalevu ni yaco e so na ka vakaloloma. E levu era dau taroga ena rarawa na taro oqo ni takali e dua na wekadra voleka, rusa na nodra itikotiko, se ra sotava e so tale na ka rarawa ena vuku ni ivalu, leqa tubukoso, tauvimate, se basulawa. Era via kila na vuna e yacovi ira kina na leqa vaka oya.
2 Na cava e vakalaiva kina na Kalou me yaco tiko ga na veika rarawa? Ke Kalou kaukaua duadua o Jiova, dauloloma, vuku, qai dodonu tu ga na nona lewa, na cava ga e sa rui levu kina e vuravura na lewa ca kei na veivakaduiduitaki? O dau vakasamataka beka na veika oqo?
3 E cala beka meda taroga na vuna e vakalaiva tu ga kina na Kalou me yaco na veika rarawa? So era nanuma ni noda taroga na taro vaka oqo e vakaraitaka na noda veibeci se na lailai ni noda vakabauta na Kalou. Ia, ke o dau wilika na iVolatabu, o na vakadinata nira a taroga tale ga na taro oqo na tamata yalodina ni Kalou. Me kena ivakaraitaki, a tarogi Jiova na parofita o Apakuki: “A cava ko ni sa vakatakila kina vei au na ca, ka vakaraitaka talega vei au na ka rarawa? ia na veikove kei na veivakacacani sa tu ga e mataqu, a sa ia tiko na veileti, ka sa tubu mai na veivala.”—Apakuki 1:3.
4 A cudruvi Apakuki beka o Jiova ena nona taroga na taro vaka oya? Sega. Kena veibasai ni qai raica na Kalou me volatukutukutaki ena iVolatabu na taro nei Apakuki, ni a via kila dina na kena isau. E vukei koya tale ga na Kalou me matata vua na isau ni nona taro, me qaqaco tale ga na nona vakabauta. Oqo tale ga na ka e via cakava vei iko o Jiova. Kua ni guilecava ni kaya na iVolatabu ni ‘dau nanumi iko ko koya.’ (1 Pita 5:7) E lailai tale na noda cata o keda na veika ca era sa yaco tu kei na kena revurevu ena noda bula, e levu na nona cata o Jiova. (Aisea 55: 8, 9) Ia, na cava e qai levu ga kina na rarawa e vuravura?
VUNA E SA RUI LEVU KINA NA RARAWA
5 O ira na lewe ni veimatalotu era sa dau taroga vei ira na nodra iliuliu ni lotu kei na nodra ivakavuvuli se cava e sa rui levu kina na rarawa. Vakalevu me dau tukuni vei ira ni veika rarawa e sa inaki ni Kalou, sa lewa oti tale tu ga mai na veika kece me na yaco e vuravura, wili kina na veika rarawa. E levu e tukuni vei ira ni dau cakacaka na Kalou ena so na sala vuni. So na gauna e veivakamatei, e vakamatei ira sara mada ga na gone, baleta mera lako yani vua i lomalagi. Ia, me vaka o sa vulica mai, e sega vakadua ni vakavuna o Jiova na ka ca. E kaya na iVolatabu ni “yawa vua na Kalou, me caka ca: Me yawa talega vua sa Kaukauwa, me sega ni dodonu.”—Jope 34:10.
6 O kila na vuna e dau beitaki wale kina na Kalou ni vakavuna na veika rarawa eda sotava? Vakalevu me vu ni nodra beitaka na Kalou na nodra nanuma ni lewa o koya na veika e yaco tu nikua e vuravura. Era lecava e dua na ivakavuvuli rawarawa sara, ia e ivakavuvuli bibi ena iVolatabu. O sa vulica oti oqo ena Wase 3. O koya e lewa dina na veika e yaco tu e vuravura o Setani na Tevoro.
7 E tukuna vakamatata na iVolatabu: “Sa tu na vuravura taucoko e na kaukauwa ni Vunica.” (1 Joni 5:19, VV) Sa rauta me vakilai ena vuravura na nona itovo na ka bula vakayalo tawarairai oqo, o koya e “sa temaki [“vakacalai,” NW] ira kecega na kai vuravura.” (Vakatakila 12:9) E dau vakavu ca o Setani, e dau veivakaisini, e dau veivakalolomataki. Oya na vuna eda sa raica ga kina vakalevu e vuravura nikua na vakavu ca, na veivakaisini, kei na veivakalolomataki. Oya tale ga e dua na vuna e sa levu kina na rarawa.
8 Na ikarua ni vuna e sa rui levu kina na rarawa e salavata kei na ka sa vakamacalataki ena Wase 3, oya ni sa bula ivalavala ca voli mai na tamata me tekivu mai na veivorati ena were o Iteni. E dau vinakata ga na tamata ivalavala ca me veiliutaki, e sega ni dau via vakarorogo ena lewa. Oya na vuna e dau yaco kina na ivalu, veivakalolomataki, kei na rarawa. (Dauvunau 4:1; 8:9) Na ikatolu ni vuna oya ni dau yacovi keda e so na ka rarawa ena vuku ni “ka e tawanamaki” eda sotava. (Dauvunau 9:11, NW) Nida bula voli ena vuravura e se sega ni veiliutaki kina o Jiova me kena dauveitaqomaki, e rawa ni tarai keda e so na leqa tubukoso ena vuku beka ga ni vakacalaka.
9 Eda marau meda kila ni sega ni vakavuna na Kalou na noda rarawa. E sega tale ga ni bale vua na ivalu, basulawa, vaka tale ga kina na leqa tubukoso e dau vakararawataki ira e levu ena gauna oqo. Ia, eda se via kila tiko ga na vuna e vakalaiva voli kina o Jiova me yaco tiko na veika rarawa. Ke Kalou kaukaua duadua, e dodonu me sa tarova. Ia, na cava e sega ni tarova tiko kina? Eda sa mai kila ni Kalou dauloloma o Jiova, o koya gona, ena tiko na vuna vinaka e se vakalaiva voli kina me yaco tiko na veika rarawa.—1 Joni 4:8.
VAKALEWAI NI VEILIUTAKI
10 E rawa nida qai kila na vuna e vakalaiva voli kina na Kalou me yaco tiko na veika rarawa kevaka eda raica lesu na gauna a tekivu sara ga kina na rarawa. E tekivu vakalewai Jiova o Setani ena gauna e liutaki Atama kina kei Ivi me rau tusaqata na Kalou. A sega ni bolea o Setani na kaukaua i Jiova. E kila vinaka tu o koya ni sega ni vakaiyalayala na kaukaua i Jiova. A vakalewa ga o Setani na veiliutaki ni Kalou. Ena nona kaya o Setani ni dau lasulasu na Kalou, ni bureitaka na ka vinaka vei ira na qaravi koya, e sa beitaki Jiova tiko kina ni iliuliu ca. (Vakatekivu 3:2-5) E via tukuna tiko gona o Setani ni vinaka cake vua na kawatamata me kua ni vakarorogo ena veiliutaki ni Kalou. Oqo e saqati sara ga kina na veiliutaki cecere i Jiova.
11 Erau tusaqati Jiova o Atama kei Ivi. E vaka sara ga me rau sa tukuna tiko: “E sega ni yaga me lewai keirau o Jiova. Sa rawa ni keirau vakatulewataka vakataki keirau na ka vinaka kei na ka ca.” Na cava ena cakava o Jiova me macala kina na dina se lasu ni vakalelewa oqo? Ena vakaraitaka vakacava vei ira na nona ibulibuli vuku kece ni ratou a cala na vorati koya, vaka kina ni vinaka duadua ga na nona veiliutaki? E so era na kaya ni vinaka cake ke a vakarusai iratou totolo na veivorati oya na Kalou, me qai bulia vou tale na tamata. Ia, e sa cavuta oti na Kalou ni nona inaki mera vakatawai vuravura na kawa i Atama kei Ivi, e vinakata tale ga mera na bula ena parataisi e vuravura. (Vakatekivu 1:28) Na veika kece e nakita o Jiova ena yaco ga. (Aisea 55:10, 11) Kena ikuri, ke vakarusai iratou na vorati koya mai Iteni, ena sega ni macala vei ira na kabula vakayalo era a raica tale tu ga na ka e yaco se a dina na vakalewai ni veiliutaki i Jiova se sega.
12 Meda raica mada oqo e dua na kena ivakaraitaki. E dua na qasenivuli e vakamacalataka tiko vei ira na gonevuli na cakacakataki ni dua na fika vereverea. Mani saqati qasenivuli e dua na gone vuku, ia e gone viavialevu, ena nona kaya ni cala na ivakamacala nei qasenivuli me baleta na cakacakataki ni fika vereverea oya. Sa vaka me vakaraitaka o koya na gone viavialevu oqo ni sega ni kila o qasenivuli na nona cakacaka, e kila vinaka cake o koya na cakacakataki ni fika vereverea oya. Eratou nanuma e vica na gonevuli ni dina na gone oqo, sa ratou mani to vata kei koya ena nodratou saqati qasenivuli. Na cava me na cakava o qasenivuli? Kevaka ena vakatalai iratou tani mai na kalasi, na cava e rawa ni yacovi ira na vo ni gone? E rawa nira nanuma ni donu tiko na gone oya kei iratou na nona ilala. Rawa ni yaco mera beci qasenivuli na vo ni gone ena kalasi oya, era na nanuma ni sa vakatalai iratou na ilawalawa oya na qasenivuli de kilai na nona lecaika. Ia, vakacava ke solia na galala na qasenivuli vei koya na gone viavialevu oya me vakadinadinataka kina se kila dina na cakacakataki ni fika vereverea oya se sega?
13 E via vaka sara ga oqo na ka e cakava o Jiova. Nanuma tiko ni so tale era a kila na ka e yaco ena were o Iteni. Era a vakararai tu e vica vata na milioni na agilosi. (Jope 38:7; Taniela 7:10) Na ka ena cakava o Jiova ena vuku ni veivorati oya ena rawa ni cakayaco ena nodra bula na agilosi kece oya kei keda na tamata eda na muri mai. O koya gona, na cava e qai cakava o Jiova? E vakalaivi Setani me lewa na kawatamata. E vakalaivi ira tale ga na tamata mera lewai ira vakataki ira ena veidusimaki i Setani.
14 E kila vinaka o qasenivuli ena noda vosa vakatautauvata ni cala o koya na gone viavialevu kei iratou na nona ilala. E kila tale ga ni na vinaka vei ira na lewenikalasi kece ke soli vei iratou na gauna me ratou vakadinadinataka kina na nodratou ile. Ni ratou sa guce na gone eratou via saqati qasenivuli, sa ra na qai raica na vo ni gonevuli ni o qasenivuli duadua ga e ganita me liutaka na kalasi. Ke mani dua na gauna e muri e vakatalai tani mai na kalasi e so na gonevuli ena vuku ni nodra saqati qasenivuli, era sa na taura rawa na vo ni gonevuli ni dodonu ga me vakayacori vaka kina. E kila tale ga o Jiova ni na yaga sara ga mera raica vakataki ira na tamata kei na agilosi na guce nei Setani kei ira na nona ilala dauveitusaqati, kei na guce ni sasaga ni tamata me liutaki koya ga. Me vakataki Jeremaia, era sa na qai vakadinadinataka na ka dina bibi oqo: “Kemuni Jiova, au sa kila, ni sa sega ni vu mai vua na tamata na nona sala: sa sega ni vu mai vua na tamata sa lako tu me lewa na nonai lakolako.”—Jeremaia 10:23.
NA CAVA E SA RUI DEDE TALE KINA?
15 Na cava e sa rui dede tale kina na nona vakalaiva o Jiova me yaco tiko na veika rarawa? Na cava e sega ni tarova kina na yaco tiko ni veika ca? Meda rawa ni qai sauma na taro oya, vakasamataka mada e rua na ka ena sega ni cakava na qasenivuli ena noda vosa vakatautauvata. Kena imatai, ena sega ni tarovi koya na gone dauveitusaqati. Ena solia vua na gauna me vakadinadinataka kina nona ile. Kena ikarua, na qasenivuli ena sega ni vukei koya na gonevuli vakilakila me vakadinadinataka na nona ile. Ena vakasama vata ga oqo, e rua na ka ena sega sara ga ni via cakava o Jiova. Kena imatai, e sega ni tarovi Setani kei ira na to vata kei koya ena nodra saga mera vakaraitaka nira dina. Veiganiti kina me solia vei ira na gauna. Ena vica vata na udolu na yabaki e bula voli mai kina na tamata, e sa tovolea na mataqali veiliutaki cava ga e bau vakasamataka rawa. E toso cake vakalailai na tamata ena veika vakasaenisi kei na veitabana tale e so, ia e sa qai torosobu ga na ivakatagedegede ni nona lewa ca, bula dravudravua, basulawa, kei na ivalu. E sa vakadinadinataki votu ni tamata e sega ni rawa ni lewai koya ga.
16 Kena ikarua, e sega ni via vukei Setani o Jiova ena liutaki ni vuravura oqo. Ni kevaka e veivuke, ena kena irairai ni tokoni ira na vorati koya. Kaya mada ke dau tarova na basulawa na Kalou. E sega li ni rawa nira lai nanuma cala kina na tamata ni maravu ni bula e vakadinadinataka ni rawa nira lewai ira ga? Ke vakayacora oqo o Jiova, sa na tokona tiko na lasu a tauyavutaki mai na ivakatekivu. Ia, e ‘sega ni rawa ni lasu na Kalou.’—Iperiu 6:18, VV.
17 Ia, vakacava na veika torosobu e sa mai yaco ena loma ni gauna balavu sa mai saqati tiko kina na veiliutaki ni Kalou? E dodonu meda nanuma dei tiko ni Kalou kaukaua duadua o Jiova. O koya gona, ena sega ni dredre vua me kauta laivi na veika rarawa e sa mai bika voli na kawatamata. E dina ni sa vakacacani vakalevu sara na vuravura, ia me vaka eda sa vulica mai, ena qai veisautaki kece oqo ni sa vukici o vuravura me Parataisi. Ena nodra vakabauta na isoro i Jisu na tamata, ena kau laivi kina na revurevu ni ivalavala ca ena nodra bula, ena qai tababokoci tale ga na mate ni sa na vakayacori na veivakaturi. Sa na vakayagataki Jisu na Kalou “me vaqeavutaka na cakacaka ni tevoro.” (1 Joni 3:8) Ena vakayacora kece oqo o Jiova ena kena gauna lokuci. Eda kalougata ni sega ni vakayacora oqo o Jiova ena dua na gauna sa oti, baleta ni nona vosota voli mai e solia vei keda na gauna meda vulica kina na ka dina da qai qaravi koya. (2 Pita 3:9, 10) Ia, na Kalou e sa vakasaqarai ira tiko na via qaravi koya dina, e vukei ira tale ga mera vosota na veika rarawa cava ga era na sota kaya ena vuravura lewalewai dredre oqo.—Joni 4:23; 1 Korinica 10:13.
18 E so era nanuma ni rawa ni a tarovi na rarawa ni kawatamata ke a buli Atama kei Ivi na Kalou me rau kua sara ga ni rawa ni talaidredre. E donu beka na nodra nanuma? Ena matata vei iko oqo ke o vakasamataka e dua na isolisoli talei e solia vei iko o Jiova.
O NA VAKAYAGATAKA VAKACAVA NA ISOLISOLI NI KALOU?
19 Eda vulica mai ena Wase 5 ni a soli vua na tamata na galala ni vakatulewa ena gauna e buli kina. Oqo e dua na isolisoli uasivi! Na manumanu kece e bulia na Kalou e sega ni soli vei ira na galala ni vakatulewa, ni sa lewai ira tu na kila era sucukaya mai. (Vosa Vakaibalebale 30:24, NW) Na matakau livaliva tale ga (robot) era bulia na saenitisi e buli me cakava ga na ka e porokaramutaki me cakava. Eda vinakata beka me buli keda tale ga vaka oya na Kalou? Sega, eda marau ni Kalou e solia vei keda na galala meda vakatulewataka na ka meda cakava, na noda ivakarau ni bula, na veiwekani meda bucina, kei na vuqa tale. Eda marau na tamata ni soli vei keda e so na galala, ia oqori sara ga na loma ni Kalou vei keda.
20 E sega ni taleitaka o Jiova na veiqaravi e caka vakavoraki. (2 Korinica 9:7) Kena ivakaraitaki: Na cava ena marautaka vakalevu cake na itubutubu—na nona vakavinavinaka e dua na gone baleta ni tukuni vua me vakavinavinaka se na nona vakavinavinaka sara ga vakataki koya mai vu ni lomana? Oqo ga na taro mo vakasamataka, O na vakayagataka vakacava na galala ni vakatulewa e sa solia vei iko o Jiova? Eratou a vakayagataka vakatawadodonu o Setani, Atama, kei Ivi, na nodratou galala ni vakatulewa. Eratou vakanadakuya na Kalou o Jiova. Vakacava o iko, na cava o na cakava?
21 Sa soli tu oqo vei iko na galala mo vakayagataka kina na nomu galala ni vakatulewa ena kena ivakavakayagataki vinaka duadua. O na rawa ni tomani ira na vica vata na milioni era sa mai to ena yasa i Jiova. Era vakamarautaka na Kalou ena nodra vakaitavi sara ga ena vakalasui nei Setani, kei na vakavotui ni veilecayaki ni nona veiliutaki. (Vosa Vakaibalebale 27:11) O na rawa ni vakayacora tale ga oqo ena nomu digia na ivakarau ni bula ena marau kina na Kalou. Oqo ena qai vakamatatataki ena wase e tarava.
NA KA E KAYA NA IVOLATABU
- E sega ni vakavuna na Kalou na veika ca e yaco tu e vuravura.—Jope 34:10.
- O Setani e beitaka na Kalou ni daulasulasu, ni bureitaka na ka vinaka vei ira na nona tamata. Ena sala oqo e sa vakalewa tiko kina na veiliutaki i Jiova.—Vakatekivu 3:2-5.
- O Jiova ena qai vakayagataka na Luvena, na Tui ni Matanitu Vakamesaia ni Kalou, me kauta laivi na veika rarawa e sa mai bika voli na kawatamata.—1 Joni 3:8.
Taro ni Vuli
1, 2. Na veika rarawa vakacava era sotava tu e levu nikua, ra taroga kina na taro cava?
3, 4. (a) Eda kila vakacava ni sega ni cala meda taroga vua na Kalou na vuna e vakalaiva kina me yaco tiko ga na veika rarawa? (b) E raica vakacava o Jiova na veika ca kei na veika rarawa eda sotava tiko?
5. Na cava era dau kaya e so ena vuku ni rarawa eda dau sotava, ia na cava e kaya na iVolatabu?
6. E levu era dau beitaka na Kalou ni vakavuna na rarawa e sotavi tu nikua e vuravura. Ena vuku ni cava?
7, 8. (a) E vakilai vakacava e vuravura na nona itovo na kena iliuliu? (b) E kuria vakacava na rarawa ni kawatamata na noda bula ivalavala ca kei na “ka e tawanamaki” eda sotava?
9. Na cava eda vakabauta kina ni tiko na vuna vinaka e se vakalaiva voli kina na Kalou me yaco na veika rarawa?
10. Na cava a vakalewa o Setani, a vakalewa vakacava?
11. Na cava a sega ni vakarusai iratou ga kina na veivorati mai Iteni o Jiova?
12, 13. Na ivakatautauvata cava e dusia na vuna e vakalaivi Setani voli mai kina o Jiova me liutaka na vuravura oqo, e vakalaiva tale tiko ga kina na tamata me lewai koya ga?
14. Na cava beka na yaga ni nona vakalaiva o Jiova me lewai koya ga na tamata?
15, 16. (a) Na cava e sa rui dede kina nona vakalaiva o Jiova na yaco ni veika rarawa? (b) Na cava e sega ni tarova kina o Jiova na veika rerevaki me vaka na basulawa?
17, 18. Na cava ena cakava o Jiova ena veika ca kece e sa mai yaco ena vuku ni veiliutaki vakatamata, kei na veivakamuai nei Setani?
19. Na isolisoli talei cava e solia vei keda o Jiova, na cava meda vakamareqeta kina na isolisoli oya?
20, 21. Na cava na ivakavakayagataki vinaka duadua ni noda galala ni vakatulewa?


text:
APENDIKS
Keristani Taudia ese Tomadiho Karana Dekenai Korosi Idia Gaukaralaia Lasi Ena Badina
TAUNIMANIMA milioni momo ese korosi eiava satauro idia ura henia bona idia matauraia bada. Buka ta (The Encyclopædia Britannica) ia gwau, korosi be “Keristani tomadiho ena toana badana ta.” To, Keristani taudia momokanidia ese tomadiho karana dekenai korosi idia gaukaralaia lasi. Dahaka dainai?
Badina badana be Iesu Keriso be korosi ta dekenai ia mase lasi. “Korosi” be Greek gado herevana stau·ros′ amo idia hahanaia. Ena anina be “ia gini maoromaoro au ta.” Baibel ta (The Companion Bible) ia gwau: “[Stau·ros′] ese au rua, ta be ma ta ataiai idia atoa kau karana ia herevalaia lasi…Idaunega Greek gado ena [Taravatu Matamatana] dekenai, hereva ta ese au rua ia herevalaia lasi.”
Siri haida dekenai, Baibel torea taudia ese Iesu ia mase gauna idia herevalaia neganai, hereva ma ta idia gaukaralaia. Inai Greek herevana xy′lon idia gaukaralaia. (Kara 10:39; Galatia 3:13) Unai hereva ena anina be “au ta.”
Hermann Fulda ese ia torea bukana, (The Cross and the Crucifixion) ai, tau ta hamasea totona au ta idia gaukaralaia ena badina ia gwauraia: “Taunimanima hamasea totona idia makaia gabudia dekenai au idia tubu lasi. Unai dainai tano dekenai au latana ta idia haginia. Unai au dekenai, taravatu idia utua taudia edia imana bona aena idia kokoa bona idia tauadae.”
To, Dirava ena Hereva ese unai ia hamomokania goevagoeva. Aposetolo Paulo ia gwau: “Ita ese Taravatu ena hereva ibounai ita badinaia lasi dainai, ita be kerere davana dika momokani do ita davaria. To ita hamauria totona, Keriso ese inai ladana ia abia: ‘dika momokani tauna,’ bona inai dekena amo ia ese ita ia hoia lou. Bona Buka Helaga ia torea, ia gwau: ‘Au dekenai idia taua dae, idia mase taudia ibounai be Dirava ese dika momokani ia gwauraidia.’ ” (Galatia 3:13) Paulo ese Deuteronomi 21:22, 23 ena hereva ia gwauraia, unai siri ese au ta ia herevalaia, to korosi lasi. Unai bamona idia hamasea taudia idia gwauraia “dika momokani” taudia, unai dainai Keristani taudia ese edia ruma ai Keriso idia hasatauroa laulaudia idia atoa be maoro lasi.
Keriso ia mase bena lagani 300 murinai, gau ta ese ia hamomokania lasi, sibodia idia gwauraia Keristani taudia ese edia tomadiho karana dekenai korosi idia gaukaralaia. To, lagani 300 murina laganidia lalonai, Dirava ia diba lasi Pavapavana, Constantine, ese hereva momokani negea Keristani oreana ia abia dae, bona korosi be unai orea ena toana ai ia halaoa. Herevana Constantine ena lalohadai be dahaka, Iesu Keriso be korosi dekenai ia mase lasi. Korosi gaukaralaia karana be tomadiho koikoi ese idia matamaia. Buka ta (New Catholic Encyclopedia) ia gwau: “Keristani negana ia do mai lasi neganai idia noho taudia bona Keristani lasi tanodia dekenai idia noho taudia ese korosi idia gaukaralaia.” Diba bada taudia haida idia gwau, tanobada ena mauri lasi gaudia tomadiho henia karana bona tomadiho ena kara bodagadia lalonai korosi idia gaukaralaia.
Dahaka dainai haida ese korosi idia gaukaralaia? Idia ura unai dala amo kaivakuku idia tomadiho henia taudia ese Keristani tomadiho koikoina do idia abia dae. Baibel ese korosi tomadiho henia karana ia gwauraia dika. (2 Korinto 6:14-18) Baibel ese kaivakuku tomadiho henia karana ibounai ia taravatua danu. (Esodo 20:4, 5; 1 Korinto 10:14) Unai dainai, Keristani taudia momokanidia ese edia tomadiho karana dekenai korosi idia gaukaralaia lasi.*
* Korosi dekenai diba ma haida oi abia totona, Buka Helaga Herevalaia bukana ena rau 249-53 itaia, Iehova ena Witnes taudia ese idia karaia.


text:
Vakaraitaka na komiti ni toso caka tiko ga na leqa oqo e na 73 na pasede e na loma ni tini na yabaki sa oti.
Tukuna talega na komiti ni sa dua na vakaloloma ni taratara i vale, na maroroi ni benu kei na valelailai.
Vakaraitaki talega ni dina ga ni tiko na nona i tavi na matanitu me ra vakavale taki vinaka na lewe ni vanua, e sega ni kena i balebale ya ni sa ciqomi na nodra mai vakatawana tiko vakailoa na qele kece e tara tu kina vakaveitalia na vale.
Tomana na komiti ka kaya ni tu na veivale e vakarautaka tu na matanitu me ra vakatikotiko kina o ira e ra sega ni rawa ka vakavinaka.
Oqo e sa i ka 16 ni ripote ni komiti ka sa soli oti ki na Bose Yaco.
Mara to replace Vocea at Foreign Affairs
Ex-magistrate to hear cases against workers


text:
Update: 10:15AM ESA koto oqo era nai kuri ni talanoa nei Sainiana Nagunu mai na mataqali o Naivakacuru ena yasavu Natakala e na koro o Verata Wailevu ka vakaraitaka ni veika e talanoataka tiko oqo e i tukutuku ga ni nodratou vuvale ka tiko na kena i vakadinadina bula.
Ni tei wilika sara yani na i talanoa ni nodratou vuvale.
E vakaraitaka o Sainiana Nagunu ni rau a qai mai veiwatini o Tuinona na ulumatua nei Nakumilevu kei Adi Senicakau na luvei Rokomoutu ka rau qai veikau sara vei Buisavulu ena nona tiko vakalailai mai Naloto.
Mai Naloto e rau qai mani gole sara ki Namara ni Vukavuka ka gole cake sara ki Nukurua voleka i Savu Vugalei ka vakaitikotiko kina, e kaya o Nagunu.
E tomana ena nona i talanoa o Nagunu ni matata vinaka tiko e na nodratou vuvale na i talanoa qo ka ni a vakadewataka sobu ga mai o Tuinona ki vua na luvena mai kea ka qai pasitaki sobu mai nai talanoa qo me yacova sara mai na vuvale nei Nagunu ka sega ni talanoa buli se ucu mai duru.
E matata vinaka tu na kena i tukutuku ni a liutaki Vugalei o Tuinona ka Tu Vugalei talega o koya, e kaya o Nagunu.
E sa mai vakayacani tiko e dua na yasa ni neitou koro makawa e Verata Wailevu me ko Namara ni Vukavuka ka sa i bulubulu tiko ena gauna oqo, e kaya o koya.
E tomana e na nona i talanoa o Nagunu ni a qai mai sucu na luvedrau ena 1650 ka yacana o Ratuka se o Ra Tukaqu se Tukaqu oya ga na yaca era dau kacivi ratou kina o ira na kawa nei Lutunasobasoba kei Kubunavanua.
Na yaca oya na tukaqu era dau kacivi keitou kina na kawa nei Lutunasobasoba kei na kawa nei Kubunavanua me yacova mai na siga nikua, e kaya o Nagunu.
E tomana e na nona i talanoa o Nagunu ni matata vinaka tu ni a sega ni gole ki na i valu ki Narauyaba o Tuinona.
E kaya o Nagunu e na gauna esa mai digitaki kina ko Rewa me i karua ni matanitu veiliutaki e na 1650, esa laurai mai na nodra kaukauwa na kawa nei Kubunavanua ka sa kauta talega mai na vakanananu vei Rokomoutu me sa gole ko Buatavatava ki Bua ka vaka kina ko Ro Velasiga ki Rewa.
Ena gauna vata talega oya sa kerei talega kina o Tuinona na Tui Vugalei, na Raralevu se Tui Rara kei na nona mataivalu (batibalavu) me mai tara ka yadrava nai yala kei Verata, e kaya o Nagunu. E tomana e na nona i talanoa o Nagunu ni biu mai na nodra koro mai Nukurua ka ra gole mai ka mai toka e Naqati (Vugalei) ka yaco kina eso na veiba ni veiqati, ka mani wali rawa, oti era sa qai toso mai, ka mani laki tara koro mai Vuso se Navuso, Davuilevu, Nadonumai (Vugalei, Lami), Mua i Vuso (Bilo), Verata Wailevu kei na yasana vaka ki Namata kei na so tale na vanua.
E qai mai tawa ko Verata Wailevu, Naulu (Davuilevu) kei Navuso ni bera na toki ki Namata ena 1650, e kaya o Nagunu.
E kaya o Nagunu ni ra mai tiko vakalailai na nona qase kei ira na lewe ni nona yavusa e Navuso kei Verata Wailevu, ka vakalailai era sa via kana ika ni waitui ka ra toki kina ki Namata ka vakaitikotiko kina, ia era se teitei tikoga e Verata Wailevu kei Navuso.
Ena nodra gole ki Namata ia, era teitei tikoga e Navuso kei Verata Wailevu ni bera ni qai mai kerea o Roro me tara vale e Navuso e na dua na gauna e muri sara oya e na 1830 e na nodra tasere mai Naitasere, Serea (Naitasiri) nai vovo ni lawalawa nei Rokola ka so vei ira era gole sobu sara ki Burebasaga vei Roko Ratu, e kaya o Nagunu.
E vakaraitaka talega o Nagunu ni so talega na kena i wase era qai gole sara i Kuku, ka so vei ira era gole i Nausori, Vunimono ka so era gole ki Naicamaki (Wainawi, Verata Wailevu) ka ra tara vale talega kina.
E kuria o Nagunu e na yabaki 1803 kei na 1805, oqo e dua na yabaki dredre sara mai Bau ni a veivalataki kina nai tutu vakaveiliutaki mai Bau ka rau vala kina ko Naulivou mai na mataqali Vunivalu Tui Kaba kei na lewe 30 na luvei Savou mai Verata mai na mataqali Saunokonoko.
Ena i valu oya e a gole kina e dua na tukai keitou oya ko Celua na Matanivanau (Namata) vei Naulivou ena i valu mai Bau oqo, e kaya o Nagunu.
E a qaqa ko Naulivou ena nodrau i valu na veiwekani oqo ka tara talega kina nai tutu vaka Tui Bau ka sa bale mai kina vakadua na veiliutaki mai Verata kei na kena i sasavu kece ki Bau, e a mai leqa ko Naulivou ena 182, ekaya o Nagunu.
E tomana o Nagunu e na nona i talanoa ena yabaki 1854 esa mai tawa na vanua voleka ki Bau ni sa lotu o Cakobau.
Sa mai tawa ko Nausori,Vunimono, Kuku , ko Naicamaki (Wainawi, Verata), ko Navuso, ko Kasavu (Nukutubu), ko Nakabuta, ko Naciriciri (Korociriciri), ka so na kenai wase era gole sobu ki Burebasaga vei iratou na kawa nei Rokoratu, e kaya o Nagunu.
E tomana o Nagunu eso na kena i wase era qai gole ki Maumi i cake kei na so tale na vanua. E kaya ni sa mai lotu ko ira na mai tawa vanua oqo (mai colo, NAITASERE) ka sa mai vakaitavi sara ena so na i valu ni lotu nei Ratu Cakobau.
Era dau biliraki ka valuti talega vakalevu nai lawalawa nei Rokola oqo ka sa gaunisala mera lomani kina sa i koya na lotu, e kaya o Nagunu.
E tomana o Nagunu ena veisau e kauta mai na lotu, sa ra vulica ka kila kina e liu na wilivola kei na volavola ka ra mai vakayagataki se buli ira kina e so ko Cakobau me ra veiliutaki ena nona Matanitu me yacova tiko mai na gauna qo.
Ena qai tomani tale yani.


text:
Update: 10:28AM ESA vakarau na vanua o Tavua ena kena na tavoci tiko na timi ni Tavua e na rakavi saumie na rara na Garvey park e na Vakarauwai qo.
E na yaca ni timi tiko na Tavua Saints me vaka e vakaraitaka o Tupa Telawa e dua na vakalesilesi ni timi ka ra marautaka sara vakalevu ni a veitokoni e na timi qo na Turaga na Tui Tavua kei na soqosoqo ni rakavi tinikatolu ena noda vanua (Fiji National Rugby League) ka ni sa na vakaitavi e na sotasota ni Vodafone Cup e na yabaki qo.
E kaya o Telawa ni a qitori tiko mai Ra kei Lautoka na rakavi tinikatolu ia ena gauna qo esa na mai vakayacori e Tavua kei Vatukoula.
E vakaraitaka o Lagilagi Golea na i vakalesilesi ni FNRL ni timi ni Saints era lewena na dauqito ka ra gole sara mai na loma ni vanua e Waikubukubu kei Nadala.
E kaya o Golea ni o ira na dauqito qo e ra soli bula me ra na mai qitora na rakavi tinikatolu.
E tomana ni ra a taubaletaka mai e vica vata na maile me rawa ni ra mai vakaukauwa yago e Tavua ka ra qai lesu tale ena bogi ni sa oti na vakaukauwa yago.
E kaya o Telawa ni ra sa vulica tiko na lewenivanua e Tavua na qito qo ka ni na vakayacori na sotasota ni walu na timi e na veta e cake e na Garvey Park.
E tomana ni oqo e sa qai kena i matai ni sotasota vakaoqo me vakayacori e Tavua. Ena qito tale tikoga na timi ni Saints e na matai ni gauna e na matadra na nona dauniveitokoni.
E kaya o Telawa ni sa tuvai talega na veika tale eso me na vakayacori tiko me rawa kina vei ira na veivuvale e Tavua mera na laki marautaka tiko na siga ni qito qo.


text:
Update: 1:52PM E RATOU mai ciqoma e $16,000 na dola na soqosoqo ni rakavi na Nadroga/Navosa Secondary School Rugby Association (NNSSRA) ena mua ni macawa sa oti.
Na soqosoqo qo e ratou lewena tiko e ciwa na koronivuli ka lolomataka vei ratou na otela na Outrigger on the Lagoon Fiji resort.
O ratou na koronivuli lewe ciwa qo oya na Sigatoka Methodist High, Cuvu College, Nadroga-Navosa High, Nadroga Andhra College, Lomawai Secondary, Navosa Central, Sigatoka Andhra Sangam, Nasikawa Vision College kei na Valley High School.
E ratou sa na vakasiqeleti ni qito vou tiko e na veidinadinati qo. E vakavinavinakataka na otela qo o Apenisa Kurisaqila e na veivuke levu qo.
E kaya o Kuruisaqila ni ra cakacaka sara na vakaukauwa na i tubutubu kei ira na qasenivuli me baleta na qito rakavi ka me na laurai ni ra vakaiculutaki vakavinaka ka taucoko o ira na gonevuli.
E tomana o koya na nona vakavinavinaka ki vei Peter Hopgood na manidia liu ni Outrigger on the Lagoon Fiji e na vuku ni solisoli qo.
Na otela qo esa dau veivuke sara vakalevu ena kena tokoni tiko na rakavi e na loma ni yasana o Nadroga/Navosa ka vakauasivi kina so tale na kena veikalavo ni rakavi e na loma ni yasana levu qo.
Ia, e kaya o Hopgood na manidia liu ni tiki tikoga ni nodratou i vakarau na otela qo me ra dau solia ka lesu kina vanua.


text:
[12/11][Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都[206P][Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都 [Minisuka.tv]Keito Kawasaki 川崎渓都
页: [1] 2


text:
Reunion.com > Cynthia Luera - Diane Lusch > Stacey Luke - Shaunna Lukefahr
Classmates from Stacey Luke to Shaunna Lukefahr
Geoffrey Lukeeta Aaron Lukefahr Andrea Lukefahr Anthony Lukefahr Brenda Lukefahr Carl Lukefahr Catherine Lukefahr Cindy Lukefahr Dana Lukefahr Daniel Lukefahr David Lukefahr Dennis Lukefahr Diana Lukefahr Elizabeth Lukefahr James Lukefahr Jason Lukefahr Jeffery Lukefahr Jennifer Lukefahr Jerry Lukefahr Josh Lukefahr Karen Lukefahr Kendra Lukefahr Keo Lukefahr Lauren Lukefahr Luke Lukefahr Marie Lukefahr Mark Lukefahr Mary Lukefahr Misty Lukefahr Patricia Lukefahr Paul Lukefahr Richard Lukefahr Robert Lukefahr Robin Lukefahr Sandra Lukefahr Shaunna Lukefahr Stacey Luke Stacia Luke Stacie Luke Stacy Luke Stan Luke Stanley Luke Stanton Luke Stefan Luke Stella Luke Stephan Luke Stephanie Luke Stephanie Victoria Luke Stephen Luke Stepheny Luke Stephon Luke Sterling Luke Steve Luke Steven Luke Stile Luke Stuart Luke Sue Luke Sulbia Luke Summer Luke Sun Luke Sunobia Luke Susan Luke Susana Luke Susanne Luke Susie Luke Suzanne Luke Suzette Luke Suzi Luke Suzon Luke Sylvia Luke Tabitha Luke Tamara Luke Tameka Luke Tamera Luke Tami Luke Tamira Luke Tammi Luke Tammie Luke Tammy Luke Tanisha Luke Tanya Luke Tara Luke Tarah Luke Tasha Luke Tasma Luke Tauna Luke Tawnya Luke Taylor Luke Ted Luke Tedd Luke Temeshia Luke Tere Luke Teresa Luke Teressa Luke Teri Luke Terrance Luke Terrell Luke Terrence Luke Terri Luke Terrie Luke Terry Luke Thaddeus Luke Thelma Luke Thelton Luke Theodore Luke Theresa Luke Thomas Luke Tiffani Luke Tiffany Luke Tim Luke Timothy Luke Tina Luke Tiral Luke Tish Luke Toby Luke Todd Luke Tom Luke Tommy Luke Tomoe Luke Tonai Luke Tonetta Luke Toni Luke Tony Luke Tonya Luke Tori Luke Tracey Luke Traci Luke Tracie Luke Tracy Luke Trai Luke Travis Luke Trena Luke Treva Luke Trevor Luke Tricia Luke Trina Luke Trisha Luke Trista Luke Troy Luke Trudy Luke Trully Luke Tucker Luke Tunisia Luke Tyler Luke Tyshine Luke Tyson Luke Ulyssee Luke Uncle Luke Undra Luke Vaccaro Luke Valerie Luke Vance Luke Vanessa Luke Velma Luke Vene Luke Veola Luke Vera Luke Vernon Luke Veronica Luke Vetra Luke Vicki Luke Vickie Luke Vicky Luke Victor Luke Victoria Luke Vikki Luke Vin Luke Vincent Luke Viola Luke Violet Luke Virgil Luke Virginia Luke Vivian Luke Vonda Luke Wade Luke Wai Luke Walker Luke Wallace Luke Wally Luke Walter Luke Wanda Luke Warren Luke Wayne Luke Wency Luke Wendell Luke Wendi Luke Wendy Luke Wes Luke Wesley Luke Weston Luke Whitney Luke Wilbert Luke Wilbur Luke Wilburn Luke Will Luke Willard Luke William Luke Willie Luke Willis Luke Wilma Luke Wilmer Luke Wilvina Luke Winifred Luke Winona Luke Winston Luke Woody Luke Wykesha Luke Xavier Luke Yolanda Luke Young Luke Yumiko Luke Yvette Luke Yvonne Luke Zach Luke Zachariah Luke Zachary Luke Zack Luke Zalika Luke Zaneta Luke Zelda Luke Zenda Luke Zucet Luke Amy Luke Busker Roy Luke Ii Harold Luke Iii David Luke Jr Gerald D Luke Jr James Luke Jr Lawrence Luke Jr William Luke Jr Nicola Luke-king Dorothy (Dottie) Luke-leblanc Vickye Luke-yabuki Cindy Lukecart Dan Lukecart Diane Lukecart John Lukecart Valerie Lukecart Wanda Lukecart Bo Lukeduke Brian Lukee Carol Lukee Henry Lukee Lakhmatie Lukee Linda Lukee Michael Lukee Natalie Lukee Ronald Lukee Sondra Lukee Tracy Lukee