text:
Ena Sautu Vakacava na Vuravura?
Kena iSau Vakaivolatabu
Na matanitu ni Kalou ena kauta mai na sautu e vuravura, ena liutaka o Jisu Karisito, sega ni sasaga vakatamata. Dikeva mada na ka e tukuna na iVolatabu me baleta na inuinui totoka qo.
Ena vakaotia na Kalou “
na ivalu me yacova na iyalayala kei vuravura,” ena vakayacora nona yalayala me “
sautu na vuravura vei ira e vakadonuya!”—Same 46:9; Luke 2:14, Good News Translation.
Na Matanitu ni Kalou e tiko mai lomalagi, qai veiliutaki e vuravura taucoko. (Taniela 7:14) Ena kauta laivi na yalo ni boletaki vanua ni uqeta na veivakaduiduitaki qai vakavuna e levu na leqa.
E vakatokai o Jisu Karisito na iLiuliu ni Matanitu ni Kalou me
Turaga ni Sautu.Ena vakadeitaka ni na
sega ni oti na sautu.—Aisea 9:6, 7.
Era na sega ni vakabulai o ira na vakaitovotaka tiko ga na itovo kaukaua, ni Kalou e
cati ira kece era taleitaka na itovo kaukaua.—Same 11:5; Vosa Vakaibalebale 2:22.
E vakavulici ira na nona tamata o Jiova mera bula veiyaloni. E vakadeitaka qori na ka e tukuna na iVolatabu: ‘
Era na tukitukia na nodra iseleiwau me batinisiviyara kei na nodra moto me isele ni sasamaki. Ena sega ni lave iseleiwau e dua na matanitu ina dua na matanitu, era na sega ni vulica tale na ivalu.’—Aisea 2:3, 4.
Era sa vulica tiko na bula veiyaloni e milioni na iVakadinadina i Jiova e veiyasa i vuravura. (Maciu 5:9) E duidui na vanua keimami cavutu mai kina qai vakaitikotiko ena sivia na 230 na vanua, keimami na sega ni tauri iyaragi mera vakamatei kina na wekai keimami.
Keimami vulica tiko na iVakadinadina i Jiova nikua na veiyaloni
VULICA ESO TALE NA KA
ITUKUTUKU VINAKA MAI VUA NA KALOU!
Na Cava na iTukutuku Vinaka?
Vulica se cava na itukutuku mai vua na Kalou, na cava e bibi kina, kei na cava meda cakava.
O CEI ERA CAKAVA TIKO NIKUA NA LOMA I JIOVA?
Era Tamata Vakacava na iVakadinadina i Jiova?
O kila e dua na iVakadinadina i Jiova? Na cava mada o kila me baleti keimami?


c: text/html

text:
iTukutuku Vei Kemuni na Lewe ni Soqo
Bose Namaki
VEIQARAVI E PECELI O ira na dautukutuku papitaiso mai na yabaki 35 lako sobu era via veiqaravi e Peceli, mera tiko ena kena bose ena yakavi ni Vakaraubuka. Ena kacivaki na vanua kei na gauna ena caka kina na bose.
KORONIVULI NI ITALATALA NI MATANITU O ira na painia yabaki 23 ina 65 era via vakalevutaka nodra cakacaka vakaitalatala, era sureti ena nodra bose na via vakalewe fomu ni Koronivuli ni iTalatala ni Matanitu ena yakavi ni Sigatabu. Ena kacivaki na vanua kei na gauna ena caka kina na bose.
ITUKUTUKU VEI KEMUNI NA LEWE NI SOQO
DAUVEIVUKE Era lesi na dauveivuke mera vukei kemuni. Yalovinaka moni tokoni ira ena nomuni muria na nodra veidusimaki ena vanua me kele kina na motoka, veitosoyaki ena vanua ni soqo, maroroi ni idabedabe kei na so tale.
PAPITAISO Sa vakarautaki nodra idabedabe na vakarau papitaiso ena yatu dabedabe e liu ena mata ni buturara vakavo ke dua na veisau. Mera lai dabe na vakarau papitaiso ena vanua e vakarautaki me baleti ira ni bera ni tekivu na vunau ni papitaiso ena mataka ni Vakarauwai. Mera dui kauta mai na nodra itauelu kei na isulu rakorako ni Papitaiso.
CAU E dua na ilavo levu e saumi me vakarautaki kina na vanua ni soqo, na misini ni vosa, kei na levu tale na tabana ni veiqaravi meda marautaka kina na soqo, me rawa tale ga nida toro voleka vei Jiova. E saumi qo mai na nomuni cau, e tokoni tale ga kina na cakacaka e vuravura raraba. Sa ra vakatakilakilataki tu na kato ni cau qai tu vakarawarawa ena vanua ni soqo. E marautaki na cau kece. E vakavinavinakataka na iLawalawa Dauvakatulewa na nomuni dau tokona na veika e baleta na Matanitu ni Kalou.
VEIQARAVI TAUMADA Me nanumi, qo e baleta WALE GA na LEQA TUBUKOSO.
TABANA NI IYAYA E YALI Me kau mai ina tabana qo na iyaya kece e kune. Ke yali e dua na nomuni iyaya, moni mai taro ena tabana qo. Na gone era yali mera kau mai ina tabana qo. Ia me kua ni nanumi ni qo e vanua ni meimei. Yalovinaka moni raici ira vinaka na luvemuni ena veigauna kece.
IDABEDABE Yalovinaka moni dauveinanumi. Moni maroroya ga na idabedabe me baleti ira oni vodo vata mai, lewe ni nomuni vuvale kei ira nomuni vuli iVolatabu. Yalovinaka moni kua ni taqara na iyaya ena idabedabe e sega ni maroroi.
TABANA NI BOLE CAKACAKA Ke oni bole moni veivuke ena veika e baleta na soqo, sa kerei moni gole yani ina tabana qo.
Vakarautaka na iLawalawa Dauvakatulewa ni iVakadinadina i Jiova

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
O via wilika na ulutaga qo ena vosa %%?
iVolatabu ena Internet | VAKADEWA NI VURAVURA VOU (VAKADEWA VAKAVOUTAKI NI 2013)
A7-A Veika Bibi ena Bula i Jisu e Vuravura—Bera na Cakacaka Vakaitalatala nei Jisu
Veitaravi ni ka e Yaco ena Va na Kosipeli
Tiko na mape ni kato e ra, e vakaraitaka na vanua e lakova o Jisu kei na nona cakacaka vakavunau. Na idusi ena mape e sega ni dusia na gaunisala dina, e dusia ga na vanua. Na matanivola r., e kena ibalebale “rauta.”
Bera na Cakacaka Vakaitalatala nei Jisu
GAUNA
VANUA
KA E YACO
MACIU
MARIKA
LUKE
JONI
3 B.G.V.
Jerusalemi, valenisoro
Parofisaitaka na agilosi o Keperieli na sucu nei Joni vei Sakaraia
1:5-25
r. 2 B.G.V.
Nasareci; Jutia
Parofisaitaka na agilosi o Keperieli na sucu i Jisu vei Meri; sikovi Ilisapeci o Meri
1:26-56
2 B.G.V.
Veidelana kei Jutia
Sucu o Joni na Dauveipapitaisotaki, e vakayacani; Parofisai o Sakaraia; Joni bula ena vanua talasiga
1:57-80
2 B.G.V., r. Okt. 1
Peceliema
Sucu o Jisu; “e mai tamata na Vosa”
1:1-25
2:1-7
1:1-5, 9-14
Volekati Peceliema; Peceliema
Kacivaka na agilosi na itukutuku vinaka vei ira na ivakatawanisipi; era vakacaucautaka na Kalou na agilosi; era sikova na gone na ivakatawanisipi
2:8-20
Peceliema; Jerusalemi
Cili o Jisu (ika8 ni siga); rau kauti koya ina valenisoro na nona itubutubu (oti na ika40 ni siga)
2:21-38
1 B.G.V. se 1 G.V.
Jerusalemi; Peceliema; Ijipita; Nasareci
Ratou lai veisiko na dauraikalokalo; ratou dro i Ijipita na vuvale; vakamatei ira na gonetagane lalai o Eroti; ratou lesu mai Ijipita na vuvale, ratou tiko e Nasareci
2:1-23
2:39, 40
12 G.V., Lakosivia
Jerusalemi
Yabaki tinikarua o Jisu, tiko ena valenisoro ni vakatarogi ira na ivakavuvuli
2:41-50
Nasareci
Lesu i Nasareci; vakarorogo tiko ga vei rau na nona itubutubu; vulica na cakacaka vakamatai; va tale luvena gonetagane o Meri, eso tale na luvena yalewa (
Mac 13:55, 56; Mar 6:3)
2:51, 52
29, vulaitubutubu
Vanua talasiga, Uciwai na Joritani
Tekivu na Cakacaka Vakaitalatala nei Joni na Dauveipapitaisotaki
3:1-12
1:1-8
3:1-18
1:6-8, 15-28
TABAKA
iMeli
iMeli
VAKADEWA NI VURAVURA VOU (VAKADEWA VAKAVOUTAKI NI 2013)
vakaViti
Veika Bibi ena Bula i Jisu e Vuravura—Bera na Cakacaka Vakaitalatala nei Jisu


text: 12 E vosa tale vei ira o Jisu ena vosa vakatautauvata ni kaya: “E dua na turaga e tea e dua na loganivaini,+ e vakabaitaka, e kelia e dua na ikeliniwaini, e tara e dua na valececere,+ e lisitaka vei ira eso na dauteitei, qai lako i vanuatani.+2 Ni sa vulaimatua, e qai tala e dua nona tamata cakacaka me lai kauta mai eso na vuanivaini vei ira na dauteitei.3 Ia era vesuki koya, ra mokulaka, ra qai vakatalai koya me lesu ligalala.4 E tala e dua tale nona tamata cakacaka, ia era mokuta na uluna ra qai vosavakacacataki koya.+5 E qai tala e dua tale, era vakamatei koya tale ga, kei na so tale, eso vei ira qo era mokulaki, so era vakamatei.6 Sa qai vo vua e dua, na luvena tagane lomani.+ E talai koya sara e muri, e kaya, ‘Era na doka na luvequ.’7 Ia era kaya na dauteitei, ‘O koya sara ga qo ena taukena na loganivaini.+ Mai, tou vakamatei koya me nodatou na nona ivotavota.’8 Era kauti koya, ra vakamatea, ra qai kolotaki koya ina taudaku ni loganivaini.+9 Na cava ena cakava na itaukei ni loganivaini? Ena lako mai me vakamatei ira na dauteitei, qai solia na loganivaini vei ira eso tale.+10 Oni a sega ni wilika na tikinivolatabu qo? ‘Na vatu era a cata na matai e sa mai ivakadei ni tutunivale.*+11 Qo e vu mai vei Jiova,* e veivakurabuitaki e matada.’”+12 Era sa qai via vesuki koya nira kila ni nona vosa vakatautauvata e baleti ira sara ga, ia era rerevaki ira na lewenivanua. Era mani biuti koya tu ra lako yani.+13 Oti era talai tale mai eso na Farisi kei ira na ito i Eroti mera mai vakavosaka me rawa ni tauca e dua na vosa mera beitaki koya kina.+14 Nira yaco ga yani era kaya vua: “Qasenivuli, keimami kila ni dau dina na nomuni vosa, oni sega tale ga ni rerevaka e dua, ni oni sega ni kauaitaka na kena irairai e sau, ia oni vakavuvulitaka ga na sala ni Kalou me salavata kei na ka dina. E dodonu me saumi vei Sisa na ivakacavacava se sega?15 Me keimami sauma se kua?” Ni siqema o Jisu na nodra inaki ca, e kaya vei ira: “Na cava oni vakatovolei au kina? Ni kauta mai vei au e dua na dinari* meu raica.”16 Era kauta mai vua e dua, e qai kaya vei ira: “Na mata i cei kei na yaca i cei qo?” Era kaya vua: “Nei Sisa.”17 Mani kaya vei ira o Jisu: “Ni solia vei Sisa na ka e nei Sisa,+ vua na Kalou na ka e nona na Kalou.”+ Dua na ka na nodra qoroi koya.18 Era lako yani vua na Setoki, o ira na sega ni vakabauta na veivakaturi,+ ra qai tarogi koya:+19 “Qasenivuli, a vola vei keda o Mosese ke mate e dua na tagane qai sega na luvena, me vakawati o tacina kei na nona yada me rawa ni bau vakaluveni kina.+20 Eratou le vitu na veitacini tagane. E vakawati na kena imatai qai mate, ia e sega na luvena.21 Erau qai vakawati o nona yada kei na ikarua ni tacina, ia e mate tale ga ni bera ni vakaluveni, e yaco na ka vata ga qo vua na ikatolu ni tacina.22 Eratou sega ni vakaluveni kece na le vitu. E qai mate sara e muri o yalewa.23 Ena gauna ni veivakaturi, o cei vei ratou qo ena watina? Ni ratou a vakawatitaki koya kece na le vitu.”24 E kaya vei ira o Jisu: “Vakacava, e sega ni vu ni nomuni rai cala na nomuni sega ni kila na iVolatabu se na kaukaua ni Kalou?+25 Nira vakaturi mai na mate, era na sega ni vakawati na tagane, era na sega tale ga ni soli na yalewa mera vakawati, era na vakataki ira ga na agilosi mai lomalagi.+26 Ia me baleta na nodra vakaturi na mate, oni sega beka ni wilika na itukutuku ni kau vakavotona ena ivola i Mosese, ni a kaya vua na Kalou: ‘O yau na Kalou i Eparama, na Kalou i Aisake, kei na Kalou i Jekope’?+27 E sega ni nodra Kalou na mate o koya, e nodra Kalou ga na bula. Sa cala sara ga na nomuni rai.”+28 E lako mai e dua na vunivola qai rogoca na nodra veivosaki, e kila ni sauma vinaka o Jisu na nodra vakatataro, mani taroga: “Cava na imatai ni ivunau?”*+29 E sauma o Jisu: “Qo na imatai ni ivakaro, ‘Rogoca, kemuni na Isireli, o Jiova,* na noda Kalou, e dua ga na Jiova,*30 ia mo lomani Jiova* na nomu Kalou ena lomamu taucoko, ena nomu vinaka taucoko, ena nomu vakasama taucoko, kei na nomu kaukaua taucoko.’+31 Qo na kena ikarua, ‘Mo lomana na kainomu me vaka nomu lomani iko.’+ E sega tale ni dua na ivunau e uasivi rau na ivunau qo.”32 E kaya vua na vunivola: “Qasenivuli, e dina na ka oni tukuna, ‘E dua ga o koya, e sega tale ni dua erau le rua,’+33 na noda lomani koya ena lomada taucoko, noda vakasama taucoko, noda kaukaua taucoko, kei na noda lomani ira na kainoda me vaka noda lomani keda, e uasivia na isoro kama kei na isoro kece.”+34 Ni kila o Jisu ni sauma vinaka sara ga na vunivola na taro ya, mani kaya vua: “O sa volekata sara na Matanitu ni Kalou.” Oti ya, e sega tale ni dua e doudou me tarogi koya.+35 E tomana o Jisu nona veivakavulici ena valenisoro ni tukuna: “Era kaya tu vakacava na vunivola ni luvei Tevita o Karisito?+36 Ni o Tevita mada ga e tukuna ena veiuqeti ni yalo tabu,+ ‘E kaya o Jiova* vua na noqu Turaga: “Dabe ena ligaqu imatau meu vakamalumalumutaki ira mada na kemu meca e ruku ni yavamu.”’+37 E vakatokai koya o Tevita me ‘Turaga,’ me qai luvena tu vakacava?”+Era marautaka na ilala levu ya na vakarogoci koya tiko.38 E kuria nona veivakavulici: “Ni qarauni ira na vunivola nira dau via vakaraitaka wavoki nodra isulu balavu, mera kidavaki ena vanua ni veivoli+39 mera dabe tale ga ena idabedabe e liu ena valenilotu kei na idabedabe dokai ena gauna ni vakayakavi.+40 Era dau namuti ira na yada, ra qai masu vakarairai nira masu vakabalavu. O ira qo ena bibi sara na kedra itotogi.”41 E qai dabe o Jisu ena vanua e raici ira mai kina na lewenivanua nira biuta nodra ilavo ena kato ni cau+ e tu e kea, e levu na vutuniyau era mai biuta kina e levu na ilavo.+42 E lako mai e dua na yada dravudravua qai biuta e rua na ilavo lailai sara.*+43 Mani kacivi ratou nona tisaipeli qai kaya vei ratou: “Au tukuna vakadodonu vei kemudou, vei ira kece na mai biu ilavo ena kato ni cau, e levu duadua na kena e biuta na yada dravudravua qo.+44 Nira biuta na ivovo ni nodra ilavo, ia na yada qo e biuta na qavuna e toka vua, na ka sara ga me bula kina.”+


text: 21 Au qai raica na lomalagi vou kei na vuravura vou,+ ni sa takali na lomalagi kei na vuravura a tu e liu,+ sa sega tale ga na wasawasa.+2 Au raica tale ga na koro tabu, o Jerusalemi Vou, ni lako sobu mai vua na Kalou mai lomalagi,+ e vakarautaki me vaka na yalewavou e uku me lako vei watina.+3 Au rogoca sara e dua na domolevu mai na idabedabe vakaturaga ni kaya: “Raica! E sa tiko vei ira na tamata na vale* ni Kalou, ena tiko vata kei ira o koya, era na nona tamata. Na Kalou ena tiko vata kei ira.+4 Ena qusia tani tale ga na wainimata kece mai na matadra,+ sa na sega tale na mate,+ na lolosi, na tagiyaso, kei na mosi.+ Sa oti na veika e dau yaco e liu.”5 E qai kaya o koya e dabe tiko ena idabedabe vakaturaga:+ “Raica! Au sa vakavoutaka na ka kece.”+ E kaya tale ga: “Vola, e donu na vosa qo, e dina tale ga.”6 E qai kaya vei au: “Sa vakayacori! O yau na Alifa kei na Omeka,* na itekitekivu kei na itinitini.+ O koya e karamaca au na solia wale vua na wai mai na ivurevure ni wai ni bula.+7 O koya e qaqa ena soli vua na ka kece qo, au na nona Kalou, ena luvequ o koya.8 Ia o ira na daurere, o ira na sega ni vakabauta,+ o ira na dukadukali kei ira na vakasisila, o ira na daulaba,+ o ira na veiyacovi tawadodonu,*+ o ira na dau qaravi tevoro, o ira na qaravi matakau, kei ira kece na daulasu,+ ena nodra ivotavota na drano e caudre tu ena bukawaqa kei na sulifure.+ Qo e vakaibalebaletaka na ikarua ni mate.”+9 Sa qai basika mai e dua vei ratou na vitu na agilosi eratou taura tu na boulu e sinai ena iotioti ni vitu na ka rarawa,+ e qai kaya vei au: “Mai, au na vakaraitaka vei iko na yalewavou, na wati ni Lami.”+10 E kauti au yani ena kaukaua ni yalo tabu ena dua na ulunivanua levu qai cecere me vakaraitaka vei au na koro tabu o Jerusalemi ni lako sobu mai vua na Kalou mai lomalagi+11 e tu kina na lagilagi ni Kalou.+ E serau me vaka na vatutalei totoka duadua, e vaka na vatu jasipa e tatalivaliva qai savasava me vaka na karisitala.+12 E vakaitamera qai cere na kena lalaga, e 12 na kena matamata, eratou duri tu kina e 12 na agilosi, e ceuti ena matamata na yacadratou na yavusa e 12 ni luvei Isireli.13 E tolu na matamata e toka ena tokalau, e tolu na matamata ena vualiku, e tolu na matamata ena ceva, e tolu na matamata ena ra.+14 Na lalaga ni koro e 12 tale ga na vatu ni kena yavu, e volai kina na yacadratou na 12 na yapositolo+ ni Lami.15 Ia e taura tu o koya a vosa vei au e dua na gasau koula ni ivakarau, me vakarautaka kina na koro, na kena matamata, kei na kena lalaga.+16 E sukuea* na koro, e vakaitamera na kena balavu me vaka ga na kena raba. E qai vakarautaka na koro ena gasau, e 12,000 na sitadia,* e tautauvata na kena balavu, na kena raba, kei na kena cere.17 E vakarautaka tale ga na kena lalaga, e 144 na kiupiti,* me vaka na ivakarau ni tamata, qori e ivakarau tale ga ni agilosi.18 Na lalaga e caka ena jasipa,+ ia na koro e koula dina me vaka na iloilo savasava.19 Na yavu ni lalaga ni koro e ukutaki ena veivatutalei kece: na imatai ni yavu na jasipa, na kena ikarua na sefaia, na kena ikatolu na kalisetoni, na kena ikava na emeralita,20 na kena ikalima na satonikisa, na kena ikaono na satiusa, na kena ikavitu na krisilaite, na kena ikawalu na perili, na kena ikaciwa na topasa, na kena ikatini na karisopiraso, na kena ikatinikadua na eisinici, na kena ikatinikarua na amecisita.21 E yadua tale ga na mataniciva na matamata e 12, na matamata yadua e caka ena dua na mataniciva. Na gaunisala levu tale ga ni koro e caka ena koula dina, e makare sese me vaka na iloilo.22 Au sega ni raica kina e dua na valenisoro, ni kena valenisoro ga o Jiova* na Kalou Kaukaua Duadua+ kei na Lami.23 E sega ni yaga me vakararamataka na koro qo na matanisiga se na vula, ni kena rarama ga na lagilagi ni Kalou,+ qai kena cina na Lami.+24 Era na lako na veimatanitu ena kena rarama,+ era na kauta tale ga kina na tui kei vuravura na nodra lagilagi.25 Ena sega sara ga ni sogo na kena matamata ena siga, ni na sega e kea na bogi.+26 Ena qai kau kina na nodra vakarokoroko kei na nodra lagilagi na veimatanitu.+27 Ia ena sega sara ni curu kina+ e dua na ka e sega ni savasava, se dua e cakava na ka vakasisila, se lasu, o ira ga e volai na yacadra ena nona ivolavivigi ni bula na Lami era na curu kina.+


text:
Na Cava Era Sega ni Tauri Dra Kina na iVakadinadina i Jiova?
Eso na nanuma cala
Ka era tukuna e levu: Era sega ni vakabauta na iVakadinadina i Jiova na veiqaravi vakavuniwai.
Kena dina: Keimami qara na veiqaravi vinaka duadua vakavuniwai. Ni keimami tauvimate, keimami qarai ira na vuniwai era matai ena veisele, ia e sega ni vakayagataki kina na dra. Keimami marautaka ni sa toso sara na iwalewale ni veiqaravi ena tabana ni veiqaravi vakavuniwai. E laurai ni sa yaga raraba na veiqaravi vakavuniwai e sega ni vakayagataki kina na dra. Ena levu na vanua, sa rawa vei ira na tauvimate mera digia na veiqaravi e taqomaki ira mai na leqa e vu mai na tauri ni dra, me vaka na matedewa, vakaleqa na cakacaka ni sotia ni yagoda, kei na cala e dau yaco ena gauna ni veisele.
Ka era tukuna e levu: Era vakabauta na iVakadinadina i Jiova ni na vakabula na tauvimate na vakabauta.
Kena dina: Keimami sega ni dau veivakabulai vakacakamana.
Ka era tukuna e levu: E sau levu na veiqaravi vakavuniwai e sega ni vakayagataki kina na dra.
Kena dina: E yaga qai sega ni sau levu na veiqaravi vakavuniwai e sega ni vakayagataki kina na dra. *
Ka era tukuna e levu: Era mate e veiyabaki e levu na iVakadinadina i Jiova, wili kina o ira na gone nira sega ni tauri dra.
Kena dina: E sega ni dina na itukutuku qori qai sega na kena ivakadinadina. Era sa cakava oti na vuniwai e levu na mataqali veisele e sega ni vakayagataki kina na dra, me vaka na veisele ena uto, sui, kei na gacagaca. * Era dau bulabula vinaka o ira na sega ni tauri dra ni oti na veisele, wili kina o ira na gone, ni vakatauvatani kei ira na tauri dra. * Ia se mani cava na ituvaki, eda sega ni vakadeitaka ni na mate e dua na tauvimate ena vuku ni nona tauri dra se sega ena gauna ni veisele.
Na cava era sega ni tauri dra kina na iVakadinadina i Jiova?
Neimami vakatulewa qo e yavutaki ena ka keimami vakabauta, sega ni ka vakavuniwai. E veivakaroti na Veiyalayalati Makawa kei na Veiyalayalati Vou meda vakatabui keda mai na dra. (Vakatekivu 9:4; Vunau ni Soro 17:10; Vakarua 12:23; Cakacaka 15:28, 29) Kena ikuri, ena mata ni Kalou na dra e vakatakarakarataka na bula. (Vunau ni Soro 17:14) Koya gona, keimami sega ni tauri dra ni keimami talairawarawa vua na Kalou kei na neimami doka ni o koya e solia na bula.
Veisau na rai
Era dau nanuma tu na vuniwai ni rivarivabitaki na veisele e sega ni vakayagataki kina na dra, ia sa veisau na rai ena vica na yabaki sa oti. Kena ivakaraitaki, e tabaki ena dua na ivola vakavuniwai ena 2004 ni “sa na muri ena vica na yabaki mai qo na iwalewale ni veisele e dau vakayacori ga vei ira na iVakadinadina i Jiova.” * E tabaki tale ga ena 2010 ena ivola vakavuniwai na Heart, Lung and Circulation “me kua ni yalani ga vei ira na iVakadinadina i Jiova na ‘veisele e sega ni vakayagataki kina na dra.’”
Nikua, era sa sega ni qai vakayagataka e udolu vakacaca na vuniwai na dra ena so na veisele lelevu, era sa sosomitaka qori ena veiqaravi e vakalevutaki kina nona dra o koya e tauvimate ni bera ni lai sele. Na iwalewale ni veiqaravi qori sa vakayacori tale ga ena veivanua se qai vakatorocaketaki tiko, ra ciqoma tale ga na veiqaravi qori o ira na sega ni iVakadinadina i Jiova.
^ para. 8 Raica na ivola Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, t. 349.
^ para. 10 Raica The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, t. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, t. 563; Basics of Blood Management, t. 2; and Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, t. 39.
^ para. 10 Raica The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, t. 918; kei na Heart, Lung and Circulation, Volume 19, t. 658.
^ para. 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, tabana e 39.
VULICA ESO TALE NA KA
SAUMI NA TARO VAKAIVOLATABU
Cava e Kaya na iVolatabu me Baleta na Tauri Dra?
E kaya na iVolatabu ni vakarota na Kalou ‘me tabu na dra.’ Eda vauci vakacava kina nikua?


text:
WASE 9
Dou Qaravi Jiova Vakavuvale
“Moni qaravi koya . . . e bulia na lomalagi, na vuravura.”—Vakatakila 14:7
O sa vulica mai ena ivola qo ni tiko ena iVolatabu e levu na ivakavuvuli e rawa ni vukei iko kei na nomu vuvale. E vinakata o Jiova mo marau. E yalataka ke o vakaliuca mo qaravi koya, “ena qai vakaikuritaki vei kemudou na ka kece qo.” (Maciu 6:33) E vinakata dina o Jiova mo nona itokani. Saga ena nomu vinaka kece mo drau veitokani. Qori e ka dokai duadua vei keda.—Maciu 22:37, 38.
1 VAQAQACOTAKA NOMU VEIWEKANI KEI JIOVA
NA KA E TUKUNA NA IVOLATABU: “‘Au na qai tamamuni, oni na qai wili moni luvequ tagane, moni luvequ yalewa,’ e kaya o Jiova.” (2 Korinica 6:18) E vinakata na Kalou mo drau veitokani voleka. Dua na sala ena rawati kina qori oya na masu. E sureti iko o Jiova mo “kua ni cegu ena masu.” (1 Cesalonaika 5:17) E taleitaka me rogoca na ka e tu ena nomu vakasama kei na ka o dau lomaleqataka. (Filipai 4:6) Ni o masu kei na nomu vuvale, eratou na raica ni o vakabauta ni bula dina tiko o Jiova.
O na sega ni vosa tiko ga vua na Kalou, ena vinakati tale ga mo rogoci koya. O rawa ni cakava qori ena nomu vulica na nona Vosa kei na ivola vakaivolatabu. (Same 1:1, 2) Vakasamataka vakatitobu na ka o vulica. (Same 77:11, 12) E vinakati tale ga mo dau tiko wasoma ena soqoni vaKarisito.—Same 122:1-4.
Dua tale na sala bibi mo vaqaqacotaka kina nomu veitokani kei Jiova, oya mo dau tukuni koya. Na levu ga ni nomu cakava qori, drau na veivolekati kina vakalevu.—Maciu 28:19, 20.
NA KA O RAWA NI CAKAVA:
Vakatikitikitaka e dua na gauna e veisiga mo wili iVolatabu, mo masu tale ga
Mo dou vakaliuca vakavuvale na veika vakayalo, sega ni ka ni veivakamarautaki kei na qarai ni vakacegu
2 MARAUTAKA NOMU SOKALOU VAKAVUVALE
NA KA E TUKUNA NA IVOLATABU: “Toro voleka vua na Kalou ena qai toro voleka mai vei kemuni o koya.” (Jemesa 4:8) Bibi me tiko e dua na nomudou ituvatuva ni sokalou vakavuvale, me muri tale ga. (Vakatekivu 18:19) Ia sega ni o koya ga qori, me tiki sara ga ni nomudou bula e veisiga o Jiova. Me kaukaua tiko ga na nomudou veiwekani kei na Kalou ena nomudou dau veivosakitaka na veika e baleti koya ‘ni dou dabe ena nomudou vale, ni dou taubale e gaunisala, ni dou davo sobu, ni dou duri cake tale ga.’ (Vakarua 6:6, 7) Saga mo dou vakataki Josua, ena nona kaya: “O yau kei ratou na noqu vuvale, keitou na qaravi Jiova ga.”—Josua 24:15.
NA KA O RAWA NI CAKAVA:
Me dei na nomu ituvatuva ni veivakavulici me baleta na veika eratou gadreva yadua na nomu lewe ni vuvale


text:
IVOLA NI SOQONI–NODA BULA VAKARISITO KEI NA CAKACAKA VAKAITALATALA Tiseba 2016
Vakatutu
Vakatutu ni Yadra! kei na vakavulici ni ka dina me baleta na ka e vakavuna na rarawa. Vakayagataka qo mo bulia kina nomu vakatutu.
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
“Ni lako mai meda lai cabe ina ulunivanua i Jiova”
Vakamacalataka na parofita o Aisea na kena veisautaki na iyaragi me iyaya ni iteitei, vakaibalebaletaka tiko ena nodra qara na veisaututaki na tamata i Jiova na Kalou. (Aisea 2:4)
NODA BULA VAKARISITO
Meda Maqosa Tiko ga Ena Cakacaka Vakaitalatala
—Tara na Loma ni Tamata ni Vakayagataki na ivola “Tiko ga ena Loloma ni Kalou”
Na ivola “Loloma ni Kalou” e vukei gonevuli me raica na yaga ni ivakavuvuli vakaivolatabu ena bula ni veisiga.
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
Vakayacori na Parofisai Vua na Mesaia
E tukuna na parofita o Aisea ni na vunau na Mesaia ena veiyasana e Kalili. E vakayacora o Jisu na parofisai ena nona vunau voli
NODA BULA VAKARISITO
“O Yau Qo! Moni Talai Au!”
Eda na vakatotomuria na nona yalorawarawa kei na nona vakabauta o Aisea? Vuli ena nodratou ivakaraitaki e dua na vuvale eratou toki ina vanua e vinakati kina vakalevu na cakacaka
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
Ena Robota na Vuravura na Kilaka me Baleti Jiova
E vakayacori vakacava na parofisai i Aisea me baleta na parataisi ena gauna makawa, noda gauna kei na gauna se bera mai?
NODA BULA VAKARISITO
Na Vuli vaKalou e Kauta Laivi na Veivakaduiduitaki
Rau sa mai veitacini vakayalo e rua rau dau veimecaki tu—ivakaraitaki ni kaukaua ni vuli vakalou me veivakaduavatataki
IYAU MAI NA VOSA NI KALOU
Kau Tani Noda iTavi Nida Vakayagataka Cala na Noda Lewa
A rawa vakacava ni vakayagataka o Sepina nona lewa? Cava e digi Eliakimi kina o Jiova me sosomitaki Sepina?


text:
Ulutaga Levu | NA RAI NI IVOLATABU ME BALETA NA BULA KEI NA MATE
Taro e Vakavu Veilecayaki
E DUIDUI na nodra rai e levu me baleta na bula kei na mate. Era vakabauta eso nira na bula tale ena gauna era mate kina, de dua era na veisau ina dua tale na kabula se ra lai bula ena dua tale na vanua. Eso era vakabauta nira na sucu tale ena dua na ivakarau ni bula vou. Eso tale era nanuma ni sa itinitini ga ni ka kece na mate.
Na nomu rai me baleta na bula kei na mate ena rairai vakatau ena nomu isususu, se na rai e takalevu ena nomu vanua. Ni duidui vakalevu na rai me baleta na mate, eda na kunea e vei na isau dodonu ni noda vakatataro?
Era vakavulica voli me vica vata na senitiuri na italatala ni tiko vua na tamata e dua na ka e tawamate rawa. Era vakabauta e levu na lotu me vakataki ira na lotu vaKarisito, Idu, lotu vakaJiu, Musolomani, kei na so tale, ni tawamate na yalo. Na yalo qori ena veikalikali kei na yago ni tamata ena gauna e mate kina e dua me lai bula ena dua tale na vuravura ni yalo. Ia era vakabauta na lotu Buda ni nona sucu tale vakavica vata e dua e idewadewa ina ituvaki totoka era vakatoka me Nirvana.
Na ivakavuvuli va qori e vakavuna mera vakabauta e levu nida na lai bula ena dua tale na vuravura ena gauna eda mate kina. Era nanuma ni dodonu me tiki ni noda bula na mate, e inaki tale ga ni Kalou. Ia na cava e kaya na iVolatabu? O na rairai kurabuitaka na ka e kaya na iVolatabu ena ulutaga e tarava.


text:
Qara na iYau Dina
“Dou vakayagataka na iyau tawadodonu me so kina nomudou itokani.”—LUKE 16:9.
1, 2. Na cava era na dravudravua tiko ga kina eso nikua?
SA BAU dredre dina qai sega ni vinaka na bula vakailavo nikua. Era vaqara cakacaka na itabagone, ia e guce nodra sasaga. Era bolea e levu na veika dredre nira toki ena vanua sa vakatorocaketaki tu. Sa tete na dravudravua, sa bau dewa tale ga yani ena veivanua vutuniyau. Sa duidui sara vakalevu nodra bula na vutuniyau kei ira na dravudravua. E tukuni vakacaca ena dua na vakadidike wale tiko ga qo, ke dua mada ga na pasede na iwiliwili ni tamata vutuniyau e vuravura, toso na gauna sa ra na vutuniyau vakalevu ni vakatauvatani kei ira na vo ni lewe i vuravura. E dredre ni vakadeitaki na fika qori, sa vakadinadinataki ga ni vica vata na bilioni era bula dravudravua sara tu ga, ia so tale e veirauti vinaka nodra iyau mera rawa ni bula tiko kina ena dua na gauna balavu. E kila o Jisu na ituvaki vakaloloma qo ni kaya: “Era na tiko ga kei kemudou na dravudravua.” (Mari. 14:7) Na cava e yaco kina na ituvaki va qori?
2 E kila vinaka o Jisu ni na sega ni veisau na bula vakailavo ena gauna qo me yacova ni sa veiliutaki na Matanitu ni Kalou. Na veika vakapolitiki, na lotu kei na caka bisinisi kocokoco e vakatakarakarataka vinaka na “dauveivoli” ena Vakatakila 18:3, era tiki ni vuravura i Setani. Era tawasei ira vakadua na tamata ni Kalou mai na veika vakapolitiki kei na lotu lasu, ia e levu e dredre nodra tawasei ira mai na veika vakabisinisi ni vuravura i Setani.
3. Na taro cava eda na veivosakitaka?
3 Nida lotu vaKarisito, ena vinaka meda dikeva tale mada na ivakarau ni noda rai me baleta na veika vakabisinisi sa tu nikua nida taroga eso na taro va qo: ‘Au rawa ni vakayagataka vakacava na noqu iyau meu vakaraitaka kina noqu yalodina tiko vua na Kalou? Au na vakalailaitaka vakacava noqu vakaitavi ena veika vakabisinisi ni vuravura qo? Na ivakaraitaki cava e vakavotui kina nodra nuitaka vakatabakidua na Kalou na nona tamata nira sotava na veika dredre?’
IVAKATAUTAUVATA NI DAUNIYAU E SEGA NI CAKACAKA VAKADODONU
4, 5. (a) Na cava e yaco vua na dauniyau ena vosa vakatautauvata i Jisu? (b) Na cava e uqeti ira kina nona imuri?
4 Wilika Luke 16:1-9. E vakavure vakasama na ivakatautauvata i Jisu me baleta na dauniyau e sega ni cakacaka vakadodonu. E beitaki ni dau vakasabusabu, oti qai ‘qaseqasetaka’ nona qara eso “nona itokani” mera vukei koya ni sa sega ni dauniyau. * Ia e sega ni uqeti ira tiko nona tisaipeli o Jisu ena ivakatautauvata qori mera cakacaka vakatawadodonu mera bula rawa tiko kina ena vuravura qo. E vakatauvatana nona ivalavala na dauniyau me vaka na “gone ni vuravura qo,” ia e saga tiko me vakavulica e dua na ka bibi.
5 E kila o Jisu nira na vakataki koya na dauniyau na nona imuri ena gauna era sotava kina na veika dredre, nira saga na ka mera bula tiko kina ena vuravura ni caka bisinisi tawadodonu nikua. E uqeti ira gona: “Dou vakayagataka na iyau tawadodonu me so kina nomudou itokani, ni gauna ena tawayaga kina na iyau, era na ciqomi kemudou ina itikotiko e tudei.” Na cava eda vulica ena ivakasala i Jisu?
6. Eda kila vakacava ni a sega ga ni inaki ni Kalou na veika vakabisinisi sa takalevu tu nikua?
6 E sega ni vakamacalataka o Jisu se cava e kaya kina ni “tawadodonu” na iyau, ia e vakamatatataka na iVolatabu ni a sega ga ni inaki ni Kalou meda caka bisinisi. A vuabale na ka e vakarautaka o Jiova vei rau o Atama kei Ivi e Iteni. (Vkte. 2:15, 16) Ni sobuti ira tale ga na lewe ni ivavakoso lumuti na yalo tabu ena imatai ni senitiuri, “e sega ni dua vei ira e kaya ni ka e taukena e nona duadua ga, ia era wasea vata na ka kece.” (Caka. 4:32) A parofisaitaka tale ga o Aisea na gauna eda na marautaka kina na veika buli era tu ena noda vuravura. (Aisea 25:6-9; 65:21, 22) Ia na gauna mada ga qo e vinakati vei ira na imuri i Jisu mera “qaseqase” se yalomatua nira vakayagataka na “iyau tawadodonu” ni vuravura qo mera rawa ni bula tiko kina, salavata kei na nodra vakamarautaka na Kalou.
VAKAYAGATAKI VAKAVUKU NA IYAU TAWADODONU
7. Na cava e veivakasalataki kina na Luke 16:10-13?
7 Wilika Luke 16:10-13. Na dauniyau ena ivakatautauvata i Jisu e qara eso na nona itokani me yaga ga vua. Ia e uqeti ira nona imuri o Jisu mera vakaitokani e lomalagi ra qai kua ni nanumi ira ga. Na tikina ga e tarava e sema tiko ena kena vakayagataki na “iyau tawadodonu” ina noda yalodina vua na Kalou. E tukuna tiko o Jisu nida rawa ni ‘dau dina’ se lewa matau na sala eda vakayagataka kina noda iyau. Eda na cakava vakacava?
8, 9. Tukuna nodra ivakaraitaki eso nira yalodina ena kena vakayagataki na iyau tawadodonu.
8 Dua na sala eda rawa ni cakava kina qori, oya na noda cau ina cakacaka vakavunau e vuravura raraba a parofisaitaka o Jisu. (Maciu 24:14) Dua na goneyalewa lailai e Idia e dau kumuni sede ena nona kato ni ilavo, e sega mada ga ni via volia kina nona iyaya ni vakatatalo. Ni sa sinai, e cautaka sara me vakayagataki ena cakacaka vakavunau. Dua tale na tacida tagane e Idia e vakaloga ni niu, mani cautaka e levu na niu ina valenivolavola ni vakadewa tu yawa ena vosa vakaMalayalam. E kaya ni dau voli niu na valenivolavola, ia ena yaga sara vakalevu nona cautaka na niu ni vakatauvatani kei na nona cau ilavo. E ivakaraitaki vinaka dina ni yalomatua. Era va tale ga qori na mataveitacini e Kirisi nira dau cautaka na waiwai, jisi kei na so tale na kakana ina vuvale e Peceli.
9 Dua na tacida tagane mai Sri Lanka, sa tiko qo e vanuatani, e solia tu nona itikotiko e Sri Lanka me dau vakayacori kina na soqoni kei na soqo vakatabacakacaka, ra vakaicili tale ga kina na dauveiqaravi vakatabakidua. E sega ni rawa ilavo kina, ia e yaga vakalevu vei ira na dautukutuku ena vanua ya ni lailai na ka era taukena. Era solia tale ga nodra vale na tacida me caka kina na soqoni ena vanua e vakatabui tu kina na cakacaka. Era rawa gona ni soqoni kina e levu na painia kei na so tale era sega ni rawati ira, sega tale ga nira lomaleqataka na kena saumi.
10. Eda vakalougatataki vakacava nida dau lomasavu?
10 Na ivakaraitaki eda sa raica mai qori e vakavotui kina nodra dau “dina ena ka lailai” na tamata ni Kalou nira vakayagataka nodra iyau, ia e lailai sara ni vakatauvatani kei na iyau vakayalo. (Luke 16:10) Cava nodra rai na itokani i Jiova nira cakava qori? Era kila ni nodra dau lomasavu era rawata kina na iyau dina se “dodonu.” (Luke 16:11) E vakamacalataka e dua na tacida yalewa na nona vakalougatataki ni dau cau wasoma ina cakacaka ni Matanitu: “E duatani sara ga na ka au vakila ena noqu dau lomasavu ni cau. Na levu ga ni noqu lomasavu na vinaka tale ga ni noqu itovo vei ira na taciqu. Sa qai rawarawa ga noqu vosoti ira, noqu vosovoso, kei na rawarawa ni noqu ciqoma na ka rarawataki e yaco, se ivakasala.” Era vutuniyau vakayalo e levu nira dau lomasavu.—Same 112:5; Vkai. 22:9.
11. (a) E ivakaraitaki vakacava ni “qaseqase” se yalomatua na noda dau lomasavu? (b) E sagai vakacava me tautauvata na veika vakailavo vei ira na tamata ni Kalou? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)
11 E dua na sala eda vakaraitaka kina na “qaseqase” se yalomatua na noda vakayagataka na ka eda taukena meda tokona kina na cakacaka ni Matanitu. Eda rawa sara ga ni vakayagataka kina na ka e tu vei keda meda vukei ira eso tale. O ira na vutuniyau ena vuravura qo era sega ni rawa ni cakacaka vakaitalatala vakatabakidua se toki i vanuatani, era lomavakacegu nira kila nira sa tokona tiko na nodra cakacaka vakaitalatala eso tale ena nodra dau cau vakailavo. (Vkai. 19:17) Na cau e dau vukea na vakau ni ivola, qai tokoni kina na cakacaka vakavunau ena yalava dravudravua e laurai kina na tubu vakayalo. Ena so na vanua me vakataki ira mai Congo, Madagascar, kei Rwanda, sa vica na yabaki nodra dau vakatulewataka tiko na mataveitacini mera volia na kedra na lewenivuvale se mera yadua na iVolatabu, na kena isau ena so na gauna e tautauvata kei na isau ni cakacaka ena dua na macawa se dua na vula. Ia ena vuku ni nodra cau e levu kei na kena sagai me “tautauvata” na veika vakailavo, e vakailavotaka na isoqosoqo i Jiova na kena vakadewataki qai veisoliyaki na iVolatabu vei ira yadua na lewenivuvale, vaka kina o ira na vuli iVolatabu era viakana tu vakayalo. (Wilika 2 Korinica 8:13-15.) Io, e yaga dina vei ira na lomasavu kei ira na ciqoma na veivuke na nodra veitokani kei Jiova.
VAKALAILAITAKA NODA VAKAITAVI ENA “VEIKA VAKABISINISI”
12. E vakaraitaka vakacava o Eparama ni nuitaka na Kalou?
12 Dua tale na sala eda rawa ni veitokani kina kei Jiova oya na noda vakalailaitaka na noda vakaitavi ena veika vakabisinisi ni vuravura qo kei na noda vakayagataka na keda ituvaki meda qara kina na iyau dina se “dodonu.” Dua na turaga dau vakabauta ena gauna makawa o Eparama, e talairawarawa ni biuta na vanua o Uri me vakaitikotiko ga ena valelaca me rawa ni rau veitokani kei Jiova. (Iper. 11:8-10) E dau rai ga vua na Kalou ni iVurevure ni iyau dina, e sega ni saga me rawata e levu na ka ni na sega kina ni nuitaki Jiova. (Vkte. 14:22, 23) E uqeta o Jisu na mataqali vakabauta va qori ni tukuna vua e dua na cauravou vutuniyau: “Ke o vinakata mo vinaka sara, lai volitaka nomu iyau, solia na kena ilavo vei ira na dravudravua, o na qai vakaiyau mai lomalagi, ia mo mai muri au.” (Maciu 19:21) Na cauravou qo e sega vua na vakabauta e tiko vei Eparama, ia eso tale era vakaraitaka na nodra nuitaka vakatabakidua na Kalou.
13. (a) Na cava e uqeti Timoci kina o Paula? (b) Eda na muria vakacava nikua na ivakasala i Paula?
13 E turaga dau vakabauta o Timoci. Ni tukuna oti vua o Paula ni “sotia vinaka i Karisito Jisu” e kaya sara: “E sega ni dua na sotia ena vakaitavitaki koya ena bula ni veika vakabisinisi, me vakadonui koya kina o koya e vakacurumi koya me sotia.” (2 Tim. 2:3, 4) O ira na imuri i Jisu nikua era okati kina e sivia na dua na milioni era veiqaravi tiko vakatabakidua, ra qai muria na ivakasala qori i Paula ke vakatara na kedra ituvaki. Nira vorata tiko na idre ni kacivaki ivoli kei na veitemaki ni vuravura, era dau nanuma tiko na ivakavuvuli qo: “Na daukerekere e bobula vei koya e solia vua na ka.” (Vkai. 22:7) E vinakata tiko ga o Setani nikua meda vakayagataka na noda gauna kece kei na noda kaukaua meda bobula ina veika vakabisinisi ni vuravura qo. So na vakatulewa eda rawa ni vesuki tu kina vakailavo me vica vata na yabaki. Rawa ni vakavuna na lomabibitaki ni ilavo na saumi dinau ni vale, ka ni vuli, motoka kei na vakamau isaulevu. Eda vakaraitaka na qaseqase se yalomatua nida bula rawarawa ga, lailai noda dinau, sega ni sauma e levu na ka, da qai bobula ga vua na Kalou, sega ni veika vakabisini nikua.—1 Tim. 6:10.
14. Na cava meda vakabibitaka? Tukuna eso na kena ivakaraitaki.
14 Ena vinakati ena bula rawarawa me donu na ka eda vakabibitaka. Dua na veiwatini rau vakabisinisi qai toso vinaka sara tiko ga. Ia na nodrau via veiqaravi tale vakatabakidua, rau volitaka kina nodrau bisinisi, waqa kei na so tale na ka rau taukena. Rau bolecakacaka sara ena kena tara na valenivolavola liu e Warwick, mai Niu Yoka. Rau marautaka vakalevu nodrau veiqaravi e Peceli kei na luvedrau yalewa kei watina. So tale ga na macawa rau cakacaka vata kei na itubutubu i tagane, rau a veivuke tiko e Warwick. Dua na tacida yalewa a painia tiko e Colorado, e Merika, qai cakacaka ga vagauna ena dua na baqe. Era taleitaka na iliuliu ni cakacaka na nona veiqaravi mani sureti me cakacaka tudei, me vakatolutaki tale ga na kena isau. Ia ni na sega kina ni vakaitavi vakalevu ena cakacaka vakaitalatala, e vakatulewataka me vakasuka na cakacaka isaulevu qori. Qo e vica ga na ivakaraitaki ni nodra vakuai ira na dauveiqaravi ni Kalou. Na noda saga meda vakaliuca na Matanitu ni Kalou e vakaraitaka nida mareqeta na veitokani kei koya kei na noda vakabibitaka na veika vakayalo, sega ni veika e dulaka tu na vuravura ni caka bisinisi nikua.
SEGA NI YAGA NA IYAU
15. Na cava e veivakacegui dina?
15 Me kua ni nanumi cala ni veivakalougatataki ni Kalou na taukeni ni iyau. Ia o Jiova e dau vakalougatataki ira na “vakaitavi vakalevu ena cakacaka yaga.” (Wilika 1 Timoci 6:17-19.) Kena ivakaraitaki, gauna e kila kina o Lucia * ni vinakati tiko vakalevu e Albania na dautukutuku, e toki kina mai Itali ena 1993, ia e sega tu vua na ka qai nuitaki Jiova ga vakatabakidua. E vulica na vosa vakaAlbania qai vakavulica e 60 vakacaca mera yalayala. Ni sega ni levu na tamata ni Kalou era vunau ena vanua vuavuaivinaka va qori, na ka kece eda cakava meda vukei ira kina eso tale mera rawata na bula, ena guiguilecavi dredre me tawamudu.—Maciu 6:20.
16. (a) Na cava ena yaco ina veika vakabisinisi nikua? (b) Meda raica vakacava na iyau nida sa kila tiko na veika ena yaco kina?
16 E kaya o Jisu: “Ni gauna e tawayaga kina na [iyau tawadodonu],” sega ni ‘ke mani tawayaga.’ (Luke 16:9) Na leqa vakailavo kei na beqaravu ni baqe e lailai sara ni vakatauvatani kei na veika sa voleka ni yaco e vuravura taucoko. Ena tawayaga ga na vuravura ni politiki, lotu kei na veika vakabisinisi i Setani. Erau parofisaitaka o Isikeli kei Sefanaia ni na sega ni yaga na koula kei na siliva e taleitaki tiko vakalevu ena veisenitiuri ena vuravura ni veika vakabisinisi. (Isik. 7:19; Sefa. 1:18) Vakacava ke da railesuva na noda bula ena vuravura qo, da qai dikeva nida a vakawalena na rawati ni iyau dina, ia eda vakaliuca ga na taukeni ni “iyau tawadodonu” ni vuravura qo? Eda na vaka sara ga na turaga e cakacaka ena nona bula taucoko me vakailavo kina, oti qai kila ni ilavo lasulasu ga e kumuna tu. (Vkai. 18:11) Io ena sega dina ga ni yaga na iyau qori, ia eda rawa ni vakayagataka meda ‘vakaitokani kina’ e lomalagi. E veivakavutuniyautaki vakayalo na ka kece eda cakava me tokoni kina na Matanitu i Jiova.
17, 18. Na cava sa waraki ira tu na itokani ni Kalou?
17 Ni yaco mai na Matanitu ni Kalou, sa na sega na rede kei na saumi dinau, ena vuabale na kakana qai sega ni saumi, vaka kina na veiqaravi vakavuniwai. Era na marautaka na vuvale i Jiova na veika vivinaka e vuravura. Sa na iukuuku ga na koula, siliva kei na vatu talei, sega ni ka me rawati kina na ilavo se maroroi. Sa na tu vakarawarawa na kau saulevu, vatu kei na kaukamea me tara kina na vale totoka. Era na taleitaka na noda itokani mera vukei keda wale ga. Eda na qai marau ni wasea vata na veika e vuabale tu kina o vuravura.
18 Qori e tiki wale ga ni ivotavota e sega ni vakatauvatani rawa ena nodra o ira na saga mera veitokani e lomalagi. Ena sega ni vakaiyalayala na nodra marau na dauveiqaravi i Jiova e vuravura nira rogoca na vosa i Jisu: “Ni lako mai, sa vakalougatataki kemuni o Tamaqu moni taukena na matanitu e sa vakarautaki me nomuni mai na ivakatekivu kei vuravura.”—Maciu 25:34.
^ para. 4 E sega ni tukuna o Jisu ni dina nona beitaki se sega. Na vosa “beitaki” e vakamacalataki ena Luke 16:1 e vakadewataki mai ena dua na vosa vaKirisi e tiko kina na vakasama ni a vakaucacataki na dauniyau. Ia e kauaitaka ga o Jisu na ka e qai cakava, sega ni vu ni nona vakacegui.
^ para. 15 Na italanoa ni nona bula o Lucia Moussanett e tiko ena itabataba ni Yadra! ni June 22, 2003, t. 18-22.


text:
Na cava e dodonu me sucu vou tale kina na tamata?
Hendrik Leendert Heijkoop
E da sa raica mai na vu ni kena bibi me ia na sucu vou tale kei na cava na sucu vou tale oqo. Na sucu vou tale vakayalo e gadreva vakatabakidua kivei keda na Kalou. Kevaka sa vosa na Kalou, sai tinitini ni ka kece oya ka sa dodonu me da talairawarawa kina. Sa dodonu me da rokova ka vakayacora na vosa ni Kalou. "Kakua ni vakaoqo, o iko na tamata: ko cei ko iko mo veileti kaya na kalou? Ena kaya beka na ka sa caka vei koya sa cakava, O sa cakavi au vakaoqo ena vuku ni cava? (Roma 9:20). E kaya talega na Cakacaka 17:30 "Ia na gauna ni lialia sa vosota oti na Kalou, a sa vakarota e na gauna edaidai vei ira na tamata kecega me ra veivutuni." Io e sivia ni walusagavulu na tikina ena veiyalayalati makawa ka sivia e vitusagavulu na tikina ena veiyalayalati vou e tukuni koto kina na bibi ni veivutuni.
E tukuna vakamatata tu vei keda na Kalou ena nona vosa na bibi ni vakavoui ni bula ni dua na tamata. "Sa sega ni berabera na Turaga ni vakayacora na nona vosa ni yalayala, me vaka era sa nanuma na tamata eso sa berabera: sa vosoti keda ga vakadede, ni sa sega ni vinakata me rusa e dua, me yacova ga na veivutuni ko ira kecega na tamata" (2 Pita 3:9). Na Cakacaka wase 17 e vakaraitaka vakamatata tu vei keda na vu ni nona vakaroti keda tu na Kalou me da veivutuni baleta "Ni sa lokuca ko koya na siga ena lewai vuravura kina e na lewa dodonu"
E na dua na siga, e da na tu kece kina ena mata ni Kalou me da dui sauma kina na veika eda cakava ena bula oqo. Ia na Kalou O koya ka kila vinaka tu na veika ni bula ni dua na tamata ena cavuta ena siga koya "Ni sai valavala ca ko ira kecega na tamata, ka ra sa sega ni yacova na ka e vakarokorokotaki kina na Kalou" (Roma 3:23). O koya gona e gadreva kina na Kalou me da veivutuni ka ia na veivakavoui beleta ni "vinakata na Kalou me bula na tamata kecega, ka mai kila sara nai vakavuvuli dina" (1 Timoci 2:3-4). Sa rauta me vakarota na Kalou me ia na veivutuni baleta ni ra sa sega ni kilai koya se qaravi koya na tamata, ia era sai valavala ca kecega ka sa kilikili me ia vei ira na veilewai dodonu ni Kalou.
Era sai valavala ca na tamata kecega
Oqo e dua na dina levu ka lewe vuqa sara era sega ni vakadinadinataka ia, era cakitaka ga. E rawa beka ni dina na tamata, me kaya lo e lomana ni sega vua nai valavala ca. Au a rogoca vua e dua na tamata ni tukuna vei au ni tamata dodonu ka dau lomani ira na tamata kecega, ka sega vakadua ni bau cakitaka tu na lomana ni dua na cala e tiko vua. E kunekune dredre na tamata me cavuta na vosa vaka oqo.
Na tamata i valavala ca sai koya sa kitaka oti nai valavala ca. E sega walega ni qai valavala ca na tamata ena gauna e sa qai cakava kina e dua na cala. Ni dua na tamata e sa kitaka nai valavala ca ena dua na gauna ni nona bula, sa okati vua me tamata i valavala ca. Eda sa rawa ni vakadinadinataka taucoko na tikina oqo ni da sa tamata i valavala ca kece sara. Na vakavoui duadua ga ni noda bula sa na rawa ni okati kina vei keda me da tamata vinaka baleta ni sa vakasavasavataki keda na Kalou mai na dra talei Jisu Karisito ka sa raici keda kina na Kalou ena rai ni veivakavoui se sucu vou tale vakayalo.
Na noda lewa-eloma se vakanananu ni lomada
Na tamata yadua e tu na nona lewa-eloma ka sa solia tu vua na Kalou. (Roma 2:15). Na lewa-eloma oqo e na tukuna ki na tamata yadua na gauna e cala kina. E dina ga ni sega ni dau vakakina ena veigauna. Na noda lewa-eloma e dau vakauqeti se yavalati ena draki ni bula cava ga eda sota kaya vakauasivi ena gauna eda cala kina ena dua na ka. E dau kida na noda lewa-eloma ena veigauna kecega eda sa kila kina ni da sa cala ena veika cava ga eda cakava. Na kalou e sa nakita me kida tiko na yalo ni tamata, se ko kila na Kalou se sega, ena veigauna kece eda sa cala kina ka da sa vakadinadinataka kina na cala oya.
Kevaka mo rai lesuva mada na nomu bula, taroga lo mada se vica sara mada nai valavala ca ko sa vakayacora oti? Kaya mada ke ko yabaki tinikawalu. Taura mada ena i matai ni walu na yabaki ni nomu bula e sega vakadua ni beitaki iko vakadua na nomu lewa-eloma. E dina ga ni sega ni dina na vakanananu oqo, baleta na nomu lewa-eloma e sa beitaki iko oti ena dua na gauna makawa ka ko sa rairai guilecava. Kaya mada kevaka ko cala vaka yadua ena veisiga, oqo sa tautauvata ni 365 na cala ko vakayacora ena dua na yabaki.
Ni da raica na vakasama oqo, sa dodonu me sa vakacalai iko makawa na nomu lewa-eloma. E rawa beka ni dua na tamata e valavala ca tu ena veisiga me kaya lo e lomana ni sega ni tamata i valavala ca? Ena rawa beka li me vosota na tamata oya na Kalou? Sa dina ga ni sa kilikili me lewai na tamata kece sara ka me vakadinadinataka talega ena mata ni Kalou ni da sa tamata i valavala ca ka sa kilikili vei keda me da rusa.
Nai valavala ca sa vuni tu
E dua na tikina bibi oqo. Ena okati beka ga mei valavala ca na tamata e caka cala e matanavotu? E dua beka na dauniveibeitaki e tiko me na beitaka na tamata kevaka e kaya na tamata oya ni sega ni kila na lawa? E dua nai vosavosa e vaka koto oqo, "Na tamata lecaika e sega ni vakuai mai na liga ni lawa". Na turaga ni lewa kei ira vata kaya na dau ni veibeitaki e rawa sara talega ni ra cala ka me ra beitaki. Sa sega gona kina e dua e vakauai rawa mai na kena voroki na lawa ena veivanua eda tu voli tu kina. Sa vakakina na lawa ni Kalou, e sega ni dua e vakuai mai ena kena voroki baleta ni da tamata i valavala ca ka talaidredre. Na dina vata vakaoqo e cavuti koto ena I vakaro ni Kalou, "Ia kevaka sa cala e dua na tamata, ni sa kitaka e dua na ka sa vakatabui e na vunau I Jiova, ke sa sega ni kila, ena cudruvi ga ena nona caka cala". (Vunau ni soro 5:17).
E sa matata vakavinaka na vakasama oqo. E sega vakadua ni dua na ka buli e rawa ni vakatulewataka vakai koya ga na nona bula se cala se sega, ka ni tu o koya na dau ni veibuli, o koya e nona na dodonu kei na lewa me vakatulewa kina". Na Kalou duadua ga e tu vua na lewa dodonu, ka sa kilikili ki vua na tamata me rai vua kevaka e via kila na veika dina ka dodonu.
Na cava e a cakava na tamata? E a vakayagataka na nona dodonu kei na galala ka solia vua na Kalou me talaidredre kina kei na kena voroki na nona i vakaro. E a yaco oya mai nai vakatekivu. Ni oti e tolu na udolu na yabaki mai ki muri, sa qai mai vosa na Kalou ka kaya vakaoqo, "Sa rai sobu mai lomalagi ko Jiova kivei ira na tamata, me raica se dua sa kila, se vakasaqara na Kalou. Era sa lesu tani vata kecega, era sa yaco me ra velavela: sa sega e dua sa caka vinaka, sa sega sara e dua" (Same 14:2-3) Ia ni oti tale e dua na udolu na yabaki e muri, sa vosa tale na Kalou ka kaya, "Sa sega e dua sa vakasaqara na Kalou. Era sa lesu tani kecega, era sa yaco vata me sega ni yaga; sa sega e dua sai valavala vinaka, sa sega sara e dua." (Roma 3:11-12). Sa rauta me dodonu vakavinaka na vosa bula ni Kalou ni kaya vakaoqo, "Ni sai valavala ca ko ira kecega na tamata, ka ra sega ni yacova na ka e vakarokorokotaki kina na Kalou". (Roma 3:23).
Na cava nai valavala ca?
Eso beka era na kaya " e dina ni vuqa sara na gauna eda vakayaco i tovo ca kina, ia e sega ni dua na tamata e rawa ni vakuai mai kina. Vakacava o ira na tamata vinaka era tu me vakataki Henri Durant, Albert Schwerzer kei na vuqa tale era solia vakalevu sara nodra gauna e na nodra dau vukei ira era sega ni rawa ka vinaka tu.
Vakacava kevaka au kana seu gunu, seu laki cakacaka se lako ki koronivuli. E okati beka mei valavala ca na ka oqo? Na vakanananu oya ena vakatau ena veika e umani koto kina. Taura mada e dua na kena vakaraitaki. Na kana vuanika e sega ni ca, ia kevaka sa kania na gone na vuanikau ka vakarota ko Tinana me kakua ni kania, sa okati me talaidredre na gone oya ni sa kania na vuanikau. Me da goleva mada na uto ni vakasama. Se cava sara mada nai valavala ca? Na Kalou e bulia na tamata mei tovo vata kaya ka me veiucui vata kaya. Ia ni dua nai tovo se valavala e vakayacori ka sega ni veiucui vata kaya na Kalou, sai valavala ca oya.
Na Kalou e sa vakadavora oti tu eso na lawa me noda i vakaro ka me rawa ni vakamuri tikoga kina na lomana, ia ni lako e taudaku ni vakaro oqo na tamata, sa okati mei valavala ca. (1Joni 3:4) "ni sai valavala ca oqo na talaidredre ki nai vunau." E dua na kena vakaraitaki oqo, kevaka e da kania na ka e sega ni veivakaroti kina na Kalou, oqo e i valavala ca. Na turaga ko Jisu e kania walega na ka e vakaroti koya kina na Kalou ko tamana. (Maciu 4:4 kei na Joni 4:34). E kaya nai Vola Tabu ni veika e vakayacori ena dela ni tawa vakabauta sa okati oqo mei valavala ca. (Roma 14:23).
Na taro oqo e dodonu meda tarogi keda mada kina. Nai tovo cava eda vakayacora e donu vua na Kalou? Na vosa cava e da vosataka e savasava ena mata ni Kalou? Na vakanananu cava eda vakayacora e dodonu e mata ni Kalou? Tarogi iko lo mada. "Turaga na cava sara mada ko ni vinakata meu vakayacora?" E da rawa ni kaya kece ni sega sara ni dua na ka, baleta na veika kecega e sa vakarota oti vei keda na Kalou eda sa talaidredre oti kina. "Sa levu nai valavala ca kecega ni tamata, sa ca walega ena veisiga kecega nai naki kecega kei na nanuma ni lomana" (Vakatekivu 6:5). Sa rauta me kaya na Kalou ni na vakarusai kecega na tamata. O koya gona sa veivakaroti kina na Kalou me veivutuni ka me sucu vou tale na tamata kece sara me rawa ni da vakabulai mai na veilewai cecere ni Kalou o koya sa waraki keda tu mai liu.
Na cava na suce vou tale?
Na cava sara mada nai balebale ni vosa oqo na sucu vou tale? Na sucu vou sai koya na vakavoui ni yaloda kei na noda vakanananu ka yaco oqo ena noda bula eloma. E sala vata koto kei na vosa na veivutuni. E dina ga ni rau sega ni tautauvata, ia na kedrau i naki e tautauvata vinaka sara ga.
Ena 1Cesalonaika 1:9 e koto e kea na vosa "saumaki". Ena nodra bula e liu na kai Cesalonaika, era dau bula voli tu ena qaravi kalou matakau. Ia oqo era sa saumaki mai ka ra sa vakanadakuya na vei kalou matakau. Oqo era sa veisau me ra qarava na Kalou bula ko Jiova. E rawa duaduaga oqo ena kaukauwa ni Kalou.
E so na tikina me vakataka na Cakacaka 2:37-38; 17:30-31, Vakatakila 9:20-21 kei na vuqa tale e dusia koto na vakanananu ni kena saumaki mai na bula ni tamata ki na dua na bula e veivakavoui duaduaga kina na Kalou.
E rawa ni da kaya ni veivakavoui oya sai koya na noda gole vua na Kalou. Na noda dikevi keda ka da qai vakadinadinataka ena mata ni kalou ni da sa tamata talaidredre kai valavala ca.
Na vosa oqo e rabai levu baleta na kena vakacokonakitaki ki na bula ni dua na tamata e gadrevi kina na veivutuni kei na nona liaca na nona bula i valavala ca. Oqo nai tekitekivu ni veivakavoui ka me qai yaco me vakaisulutaki koya enai valavala kei nai tovo vakalou.
Na Kalou e dikeva na yalo, uto, ivi kei na vakanananu kecega ni tamata. E dua na dau kumuna nai vakacavacava e a tagi vua na Kalou vakaoqo, " Kemuni na Kalou, lomani au mai, koi au na tamata i valavala ca." (Luke 18:13). Ia na Kalou o koya ka dikeva na ivi kei na uto kei na yalo kecega ni tamata (Iperiu 4:12) e kila ni qaqa ni masu oya e lako dina mai loma ni sa gadreva dina na nona veivuke. E sega ni vosa eda cavuta, ia na tuvaki dina ni bula mai loma ka raica na Kalou ka sa gadreva dina saraga mai lomana na saumaki kei na nona veivuke na Kalou.
Ia meu taro mada. E vakacava e sa vakavoui beka na nomu bula? Ko sa kerea oti beka vua na Kalou me vueti iko ka vakasavasavataki iko mai na nomu bula i valavala ca? Kua ni waraka na siga ni mataka. E daidai sara ga siga ni bula. De dua na siga ni mataka ena sega ni yaco mai.
Me nomuni na vakacegu.
H. L. Heijkoop
Translted by Sekaia Mara, Nabua, Suva, Fiji Islands
Search the Scriptures, P.O. Box 583, Werribee, VIC 3030 Australia
Bible Distributors, Fountain House, Conduit Mews,
London, SE18 7AP UK, © 2003 - used by permission


text:
Na Masu
Ia ni dou sa masu, kakua ni vosa balabalavu walega, me vakataki ira na tawa lotu; ni ra sa nanuma era na roguci ni ra sa vosa balabalavu.
O koya mo dou qai masu vakaoqo:
- "Tama i keimami mai lomalagi, Me vakarokorokotaki na yacamuni".
- "Me yaco na noumuni lew"
- "Me caka na lomamuni e vuravura me vaka sa caka mai lomalagi"
- "Solia mai vei keimami e na na siga oqo na kakana e yaga vei keimami"
- "Ia kakua ni cudruvi keimami e na vuku ni meimami valavala ca, me vala keimami sa sega ni cudruvi ira era sai valavala ca vei keimami"
- "Ia kakua ni kauti keimami ki na vere, ka mo ni vakabulai keimami mai na ca; Ni sa nomuni na lewa, kei na kaukauwa, kei na vakarokoroko, ka sega ni mudu. Emeni".


text:
VINAKA cake mo tuvana na nomu moli ka vosota na dede ni nomu mai volivolitaki tiko e na makete.
E vakadeitaka tiko mai o Ratu Eroni Katonisau e dua na turaga mai na koro ko Korolevu e na yasana o Navosa, ni vinaka cake vua me mai macawa dua e na makete, ka ca ga ni mai volitaka na nona dramu moli vei ira na dau volia volitaka (middlemen).
E kaya o Katonisau ni $15 na i vodovodo ni basi (dua na tamata) mai na tauni mai Nasigatoka me yaco sara ki nodratou koro.
?Kevaka keirau lako vata kei na noqu lewe ni vale, oya e sa tautauvata me $30 lako ki tauni, ka $30 lesu tale ki nakoro e na dua na siga,? e kaya.
Tomana o Katonisau ni koro levu vinaka toka na nodratou koro, ia, era dau vakayagataka ga vakalevu na ose ni ra gole ki na nodra i teitei.
?Na gauna ni moli keimami na vodo ose cake kei na neimami dramu lala (44 na galoni), lai beti mai na moli, tawa i loma ni dramu, qai dreketa sobu mai na ose ki nakoro.
?Oti ga oya keimami sa vodo sara mai e na keria kei na neimami dramu moli.
?Kevaka e keitou lewe vitu, e sa na jajitaka mai o draiva ni keria e $700 mai Korolevu, vakadua sara ki na makete e Suva, so na keria e dau jajitaki keimami e na $600,? e kaya.
Kuria o Katonisau ni vinaka cake mo mai vosota na nomu tuvana tiko na nomu moli, ka ni tolu na dramu o kauta mai, e na rawa ni ko rawata kina e $1000 vakacaca na dola.
Tomana ni so na gauna era dau volitaka vei ira na (volia, volitaka) e na $200 ki na $250 dua na dramu, ia, oya e sa dua na tamani lusi levu vei ira, ka sa vinaka cake ga mo vosota na wawa, ka ni na batabata vinaka na ligamu ni bera ni ko lesu cake tale ki nakoro.
E kaya na turaga yabaki 59 oqo ni i lavo e dau rawata e na nona volitaki moli e sa veivuke sara ga e na veika e ganiti e vale, ka vakakina na veika e lavaki mai na vanua kei na Lotu.
Sa dau nona i vakasala ga o Katonisau vei ira na tiko mai nakoro mera teitei vakalevu, ka vakakina me ra cuqena na kena bucini na i tei ni moli ni dua na i lavo vinaka era rawata tiko mai kina.
Tinia na nona i talanoa, e na nona kaya ni sega tale ni dua na vanua e Viti, e na sivita na kamikamica ni moli mai Navosa, ka ni levu na gauna e vakasukataki ira tiko kina na moli na katakata ni matanisiga, ka dau kilai tani kina na yasayasa vaka-Ra ko Nadroga/Navosa.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text: 5 Ia qo nida sa okati meda yalododonu ena vuku ni vakabauta,+ meda saga sara meda veiyaloni tiko ga kei na Kalou ena vuku ni noda Turaga o Jisu Karisito.+2 Na noda vakabauti koya tale ga eda rawa ni torova kina na Kalou me sobuti keda na nona loloma soli wale eda sa mai vakila tiko ena gauna qo,+ eda marau tale ga nida nuitaka meda taukena na lagilagi ni Kalou.3 E sega ni o koya ga ya, meda marau tale ga nida vakararawataki,+ nida kila ni na vulici na vosota ena ka rarawa e sotavi,+4 ia na vosota ena qai rawati kina na veivakadonui,+ na veivakadonui ena rawati kina na inuinui,+5 ia na inuinui ena sega ni veivakamaduataki,+ ni sa solia vei keda na Kalou na yalona tabu me vakasinaita na lomada ena nona loloma.+6 Nida se malumalumu tu,+ sa mai mate na Karisito ena kena gauna lokuci ena vuku ni tamata ivalavala ca.7 De na bolea cake e dua me mate ena vuku ni tamata vinaka, sega soti ena vukuna e dua e yalododonu.8 Ia e vakaraitaka na Kalou na nona lomani keda ni mai mate na Karisito ena vukuda nida se ivalavala ca tu.+9 O koya gona, nida sa vakadonui ena nona dra,+ eda sa vakabulai ena vukuna mai na cudru ni Kalou.+10 Eda a veimecaki tu kei na Kalou, eda sa mai veiyaloni kei koya ena mate i Luvena.+ Ia qo nida sa veiyaloni kei na Kalou, eda sa rawa ni nuidei nida na vakabulai, ni sa bula tiko o koya.11 Sega ni o koya ga ya, eda vakacaucautaka tale ga na Kalou ena vuku ni noda Turaga o Jisu Karisito nida mai veiyaloni tale kei na Kalou ena vukuna.+12 O koya gona, ena vuku ni dua ga na tamata e curu kina i vuravura na ivalavala ca, kei na mate ena vuku ni ivalavala ca,+ mani dewa na mate vei ira na tamata kece ga ni sa valavala ca na tamata kece ga+—.13 Sa tu e vuravura na ivalavala ca ni bera na Lawa, ia a sega ni vakacalai e dua me ivalavala ca ni a sega na lawa.+14 Ia e veiliutaki voli o mate me vaka na tui me tekivu vei Atama me yaco vei Mosese, vei ira sara mada ga era a sega ni valavala ca me vaka na ivalavala ca i Atama. Ena so na sala e tautauvata kina o Atama kei koya ena lako mai.+15 Ia na iloloma e duatani mai na ivalavala ca. Baleta na nona ivalavala ca e le dua era mate kina e levu, ia na loloma soli wale ni Kalou kei na nona iloloma, vaka tale ga kina na nona loloma soli wale e le dua na tamata+ o Jisu Karisito, e sega ni tukuni rawa na kena yaga vei ira e levu!+16 E duidui tale ga na ka e yaco ena iloloma mai na ka e yaco ena nona ivalavala ca e le dua.+ Na lewa e tau ena nona ivalavala ca e le dua era tini cudruvi kina e le levu,+ ia na iloloma e vakarautaki me baleta na nodra ivalavala ca e le levu era tini okati kina e le levu mera yalododonu.+17 Ke sa rawa ni veiliutaki me vaka na tui o mate ena vuku ni nona ivalavala ca e le dua ga na tamata,+ me qai dredre vakacava nira bula ra qai veiliutaki vakatui+ e le levu ena vuku ni le dua ga, o Jisu Karisito,+ me salavata kei na levu ni nona yalololoma na Kalou kei na yalododonu e soli wale!+18 O koya gona, e cudruvi na mataqali tamata kece ena vuku ni dua ga na cala,+ ena dua tale ga na ivalavala dodonu e vakadonui kina me bula+ na mataqali tamata kece.+19 Ena nona talaidredre gona e dua ga na tamata e okati kina e levu mera ivalavala ca,+ ia na nona talairawarawa e dua ga na tamata era na okati kina e levu mera yalododonu.+20 Ni curu mai na Lawa e vakavotuya e levu na ivalavala ca.+ Ia ni sa levu na ivalavala ca, sa qai levu sara na loloma soli wale.21 Cava na kena inaki? Me vaka na nona veiliutaki voli vakatui o ivalavala ca kei mate,+ ena veiliutaki tale ga vakatui ena yalododonu na loloma soli wale, me rawati kina na bula tawamudu ena vuku i Jisu Karisito na noda Turaga.+


text:
iSau ni ivalavala ca na mate, ia na iloloma ni Kalou na bula (23)
6 Na cava meda qai kaya? Meda sa valavala ca tiko ga me laurai vakalevu kina na loloma soli wale ni Kalou?2 Me kua sara ni yaco qori! Nida a mate ena ivalavala ca,+ ena rawa vakacava meda bula tiko ga ena ivalavala ca?+3 Se oni sa lecava ni o keda kece eda papitaiso vei Karisito Jisu+ eda papitaisotaki ina nona mate?+4 Eda bulu vata gona kei koya nida papitaisotaki ina nona mate,+ me rawa kina nida qai bula ena dua na ivakarau ni bula vou me vaka ga na nona vakaturi mai na mate na Karisito ena lagilagi nei Tamana.+5 Ke da duavata kei koya ena noda mate me vakataki koya,+ eda na duavata tale ga kei koya ena noda vakaturi me vakataki koya.+6 Nida kila ni noda bula makawa a lauvako vata kei koya ena kau+ me vakamatei kina na yagoda ivalavala ca,+ meda kua tale ni bobula tiko ina ivalavala ca.+7 O koya sa mate sa bokoci* na nona ivalavala ca.8 O koya gona, ke da mate vata kei Karisito, eda vakabauta nida na bula vata tale ga kei koya.9 Eda kila ni sa vakaturi mai na mate na Karisito,+ ena sega tale ni mate.+ Sa sega ni qai lewai koya o mate.10 Ni mate a mate kina, a mate ga vakadua me bokoca na ivalavala ca,+ ia na nona bula, e bula vua na Kalou.11 E vaka tale ga kina o kemuni, ni okati kemuni moni mate ena vuku ni ivalavala ca, ia moni bula moni qarava na Kalou ena vuku i Karisito Jisu.+12 O koya gona, ni kua ni vakalaiva na ivalavala ca me veiliutaki vaka na tui e yagomuni vakatamata,+ moni muria tiko kina na kena gagadre.13 Ni kua tale ga ni solia na yagomuni* ina ivalavala ca me iyaragi ni tawayalododonu, ni soli kemuni ga vua na Kalou ni oni bula mai na mate, ni solia tale ga na yagomuni* vua na Kalou me iyaragi ni yalododonu.+14 E sega ni dodonu me lewai kemuni na ivalavala ca ni oni sega ni vauci ena lawa,+ oni vauci ga ena loloma soli wale.+15 Na cava e kena ibalebale qo? Meda sa valavala ca tiko ga nida sega ni vauci ena lawa, ia eda vauci ena loloma soli wale?+ Me kua sara ni yaco qori!16 E vakaevei, oni kila tiko ke oni soli kemuni vua e dua moni talairawarawa vua, oni sa nona bobula ni oni talairawarawa vua,+ se moni bobula ina ivalavala ca+ qai kena itinitini na mate,+ se moni talairawarawa qai kena itinitini na nomuni okati moni yalododonu?17 Me vakavinavinakataki na Kalou ni oni a bobula ina ivalavala ca, ia oni talairawarawa mai vu ni lomamuni ena ivakarau ni ivakavuvuli oni vakavulici kina.18 Io, ena gauna oni sereki kina mai na ivalavala ca,+ oni sa bobula ina ivalavala dodonu.+19 Au vosa vakatamata ga baleta ni malumalumu na yagomuni: me vaka ga oni a solia na veitikiniyagomuni me bobula ina ivalavala tawasavasava kei na ca me levu kina na ka ca, ia qo moni solia na veitikiniyagomuni me bobula ina ivalavala dodonu moni savasava kina.+20 Ena gauna oni bobula tu kina ina ivalavala ca, oni a galala mai na ivalavala dodonu.21 Na cava soti oni a vuataka ena gauna ya? Na veika oni madualaka ena gauna qo. Na itinitini kece ni veika oya na mate.+22 Ia qo ni oni sa sereki mai na ivalavala ca ena nomuni sa bobula ni Kalou, e sa laurai na vuana ena nomuni sa yalosavasava,+ qai kena itinitini na bula tawamudu.+23 Na isau ni ivalavala ca na mate,+ ia na iloloma ni Kalou na bula tawamudu+ ena vuku i Karisito Jisu na noda Turaga.+


text: 21 “Qo na lewa mo vakadewataka vei ira:+2 “Ke o volia e dua na bobula Iperiu,+ ena veiqaravi vakabobula o koya me ono na yabaki, ia ena ikavitu ni yabaki ena sereki o koya qai sega ni sauma e dua na ka.+3 Ke lako duadua mai o koya, ena lako duadua yani. Ke tagane vakawati, ena lako vata kei koya o watina.4 Ke solia vua o nona turaga e dua na watina qai vakasucuma vua eso na luvena tagane se luvena yalewa, sa na taukeni watina kei ratou na luvena na nona turaga, ia ena lako duadua yani o koya.+5 Ia ke dre ga na bobula qai kaya, ‘Au lomana na noqu turaga, na watiqu kei na luvequ, au sega ni via sereki,’+6 me qai kauti koya na nona turaga ina mata ni Kalou dina. Ena kauti koya me lai duri ravita na katuba se na duru ni katuba, ena qai culabasikata na daligana ena dua na icula na nona turaga, ena qai nona bobula o koya ena nona bula taucoko.7 “Ke dua na tagane e volitaka vakabobula na luvena yalewa, ena sega ni lako ena galala o yalewa me vaka na tagane bobula.8 Ke sega ni taleitaki yalewa na nona turaga qai sega ni lesi koya me dua na watina lailai, ia e laiva me dua tale e voli koya,* ena sega ni tu vua na dodonu me volitaki koya vei ira na kaitani, ni sa vakaisini koya.9 Ke digitaki yalewa o koya me nei luvena tagane, me qai solia vua na dodonu ni dua na luvena yalewa.10 Ke taura o koya e dua tale na yalewa me watina, me kua sara ni vakawaletaki na ka me bula kina na imatai ni yalewa a vakawatitaka, na isulu, kei na itavi ni vakawati e dodonu me vakayacori vua.+11 Ke sega ni vakarautaka vei yalewa o koya na tolu na ka qori, me qai lako ena galala o yalewa, ena sega ni sauma e dua na ilavo.12 “O koya e mokuta* e dua na tamata mani mate kina, me vakamatei sara ga.+13 Ia ke sega ni nakita nona cakava qai vakalaiva na Kalou dina me yaco qori, au na lesia vei iko e dua na vanua e rawa ni dro kina o koya.+14 Ke dua na tamata e katakatataka na kainona qai nakita nona vakamatei koya,+ me vakamatei na tamata qori, veitalia mada ga ke o lai kauti koya mai ena noqu icabocabonisoro.+15 O koya e mokuti* tamana se tinana, me vakamatei sara ga.+16 “Ke dua e kauta vakaukaua e dua na tamata+ qai volitaki koya, se tobo ni tauri koya voli,+ me vakamatei sara ga.+17 “O koya e vosavakacacataka* na tamana se tinana, me vakamatei sara ga.+18 “Qo na ka me caka ke ra veiba na tagane qai dua vei ira e mokuta na kainona ena vatu se na ivacu* qai sega ni mate o koya, ia sa davo tu ga vakadua ena nona loga:19 Ke rawa ni duri cake qai veilakoyaki e tautuba ni vakaititoko voli, me kua ni totogitaki o koya e veimoku. Ena sauma ga vua e mavoa na gauna e vakayalia mai na nona cakacaka me yacova ni sa bula vinaka sara.20 “Ke dua na tamata e mokuta na nona tagane bobula se yalewa bobula ena kau, mani mate kina e ligana, me caka na veisausaumi ena vuku ni bobula.+21 Ia ke bula tiko me dua se rua na siga, me kua ni caka na veisausaumi, ni a voli ga o koya ena nona ilavo na kena itaukei.22 “Ke ra veimulomulo na tagane, ra qai vakamavoataka e dua na yalewa bukete, mani vakasucudole* o koya,+ ia e sega ni vakavumate* na mavoa e yaco, me qai sauma o koya e cala na ka e lavaka vua na wati yalewa, ia me sauma me vaka na nodra lewa na turaganilewa.+23 Ia ke vakavumate na mavoa e yaco, me qai isau ni bula na bula,+24 me isau ni mata na mata, me isau ni bati na bati, me isau ni liga na liga, me isau ni yava na yava,+25 me isau ni kama na kama, me isau ni mavoa na mavoa, me isau ni moku na moku.26 “Ke dua na tamata e mokuta* na matana na nona tagane bobula se na matana na nona yalewa bobula, qai vakacacana, me laiva na bobula me lako ena galala me isau ni matana.+27 Ke vaqera na bati nona tagane bobula se nona yalewa bobula, me qai laiva na bobula me lako ena galala me isau ni batina.28 “Ke dua na bulumakau tagane e cumuta e dua na tagane se dua na yalewa qai mate kina, me vakaviriki ena vatu na bulumakau tagane me mate,+ me kua tale ga ni laukana na lewena, ia ena galala mai na itotogi na itaukei ni bulumakau tagane.29 Ke sa dau veicumu tiko na bulumakau tagane qai vakasalataki kina na kena itaukei, ia e sega ni qarauna o koya, qai vakamatea e dua na tagane se dua na yalewa, me vakaviriki ena vatu na bulumakau tagane, me vakamatei tale ga na kena itaukei.30 Ke lavaki vua e dua na ivoli,* me solia o koya na ka kece e lavaki vua me ivoli ni veisereki ni nona bula.31 Se mani cumuta e dua na gonetagane se goneyalewa, me caka vua na itaukei ni bulumakau tagane me vaka ga na lewa qo.32 Ke cumuta e dua na tagane bobula se yalewa bobula na bulumakau tagane, ena solia o koya me kena isau e 30 na sikeli* vua na nona turaga na tamata oya, ena qai vakaviriki mate ena vatu na bulumakau tagane.33 “Ke dua na tamata e kauta laivi na isogo ni qara, se kelia e dua na qara qai sega ni sogota, mani lutu kina e dua na bulumakau tagane se dua na asa,34 me sauma qori o itaukei ni qara.+ Me sauma na ilavo vua na itaukei ni bulumakau, ena qai nona na manumanu sa mate tu.35 Ke vakamavoataka e dua tale na bulumakau tagane na nona bulumakau tagane e dua, mani mate kina, me rau volitaka na bulumakau tagane bula, rau wasea na kena ilavo, rau wasea tale ga na manumanu mate.36 Se, ke sa kilai tu ni dau veicumu voli na bulumakau tagane qori qai sega ni qarauna na kena itaukei, me solia o koya e dua na bulumakau tagane me isosomi ni bulumakau tagane oya, ena qai nona na ka mate.


text:
LESONI 1
Na Cava na iTukutuku Vinaka?
1. Na cava na itukutuku mai vua na Kalou?
E vinakata na Kalou me marautaka na kawatamata na bula e vuravura. A bulia na vuravura kei na ka kece e tu kina ni lomani keda. Sa vakarau yavala na Kalou meda rawa ni marautaka na kawatamata na veika totoka ena veigauna se bera mai. Ena vakaotia na veika e vakavuna tiko na rarawa ni kawatamata.—Wilika Jeremaia 29:11.
E se sega ni dua na matanitu e vakaotia na ivalavala voravora, tauvimate kei na mate. Ia e tiko na itukutuku vinaka. Na Kalou sa vakarau sosomitaki ira kece na matanitu vakatamata ena nona matanitu. O ira na talairawarawa ena matanitu ni Kalou era na vakacegu ra qai bulabula vinaka.—Wilika Aisea 25:8; 33:24; Taniela 2:44.
2. Na cava e bibi kina nikua na itukutuku vinaka?
Ena qai oti ga na rarawa ni sa kauti ira laivi mai vuravura na tamata ca na Kalou. (Sefanaia 2:3) Ena yaco ninaica qori? E sa parofisaitaki tu ena Vosa ni Kalou na ituvaki e vakaleqa tiko na kawatamata nikua. Na leqa era yaco tu nikua e vuravura e dusia ni sa vakarau yavala na Kalou.—Wilika 2 Timoci 3:1-5.
3. Na cava meda cakava?
E bibi meda vulica na ka me baleta na Kalou ena nona Vosa na iVolatabu. Na ivola qori e vaka na nona ivola e dua na tama dauloloma vei keda. E tukuna na sala meda marautaka kina na bula ena gauna qo kei na bula tawamudu e vuravura ena gauna se bera mai. E macala ga nira na sega ni taleitaka eso na nomu vukei mo kila na iVolatabu. Ia me kua ni vakataotaka qori na noda vulica na yalayala ni Kalou me baleta na veika totoka eda rawa ni marautaka ena gauna se bera mai.—Wilika Vosa Vakaibalebale 29:25; Vakatakila 14:6, 7.
VULICA ESO TALE NA KA
POROKARAMU NI VULI IVOLATABU
Vuna mo Vulica Kina na iVolatabu
Na iVolatabu e sa vakacegui ira e milioni e veiyasa i vuravura ena veika era dau lomatarotarotaka tu me baleta na bula. O via vakacegui tale ga ena nomu lomatarotaro?


text: 3 O kemuni tale ga na yalewa vakawati, ni vakamalumalumu vei ira na dui watimuni,+ ke ra sega ni talairawarawa ina vosa ni Kalou, ena rawa ni veisautaki ira na nomuni itovo, ke oni sega mada ga ni tukuna e dua na ka,+2 nira na raica ga na nomuni itovo savasava+ kei na nomuni veidokai dina.3 Me kua ni kemuni idivi na veika e sau—na tali drauniulu, na vakaiukuuku koula+ se na tokari ni isulu saulevu—4 me kemuni idivi ga na tamata e loma, e tokara na isulu e sega ni rusa rawa, oya na yalomalumalumu kei na yalomalua,+ e talei sara ena mata ni Kalou.5 Era dau sauni ira tale ga va qo na yalewa yalosavasava era nuitaka na Kalou ena gauna e liu, nira vakamalumalumu vei ira na watidra,6 me vaka na nona dau talairawarawa vei Eparama o Sera, ni kacivi koya turaga.+ Oni luvena tale ga ke oni caka vinaka tiko ga, oni qai sega ni rerevaka e dua na ka e dau veivakarerei.+7 Kemuni tale ga na tagane vakawati, moni kilai* ira vinaka tiko ga na watimuni ena nomuni bula vata, ni rokovi ira+ nira ka malumalumu sara vei kemuni, nira yalewa, ni oni taukena vata+ na bula e rawati ena loloma soli wale ni Kalou, me kua ni tarovi na nomuni masu.8 Kena ilutua, moni duavata kece ena nomuni rai,*+ ni kauaitaki ira na vakaleqai, ni veilomani vakaveitacini, ni veinanumi,+ ni yalomalumalumu.+9 Ni kua ni sauma na ca ena ca+ se na veivakasewasewani ena veivakasewasewani,+ moni sauma ena vosa ni veivakalougatataki,+ ni oni a kacivi ena sala qo, me nomuni kina na kalougata.10 Ni “o koya e via marautaka na bula qai raica na siga vinaka, e dodonu me tarova na yamena mai na ka ca+ kei na tebenigusuna mai na veivakaisini.11 Me gole tani mai na ka ca+ qai caka vinaka,+ me qara na veiyaloni, me gumatua sara kina.+12 E wanonovi ira tiko na yalododonu na mata i Jiova,* e vakarorogo tu na daligana ina nodra vakamamasu,+ ia e cati ira na daucaka ca na mata i Jiova.”*+13 O koya gona, o cei me na vakaleqai kemuni ke oni gumatua ena nomuni cakava na ka vinaka?+14 Ke oni vakararawataki mada ga ena vuku ni ka dodonu, oni na marau ga.+ Ni kua ni rerevaka na ka era rerevaka* eso tale, ni kua tale ga ni lomaleqa kina.+15 Moni dokai Karisito ga e lomamuni me vaka ni Turaga, moni qai vakarau tu ena gauna kece moni vakamacalataka nomuni inuinui vei ira kece era taroga, moni vakayacora qo ena yalomalua+ kei na veidokai dina.+16 Me vinaka tiko ga na nomuni lewaeloma,+ mera madua kina+ o ira na beitaki kemuni ra qai vakadiloya na nomuni itovo vinaka ni oni imuri i Karisito.+17 Ni vinaka cake moni vakararawataki ena nomuni cakava na ka e vinaka,+ ke vakatara na loma ni Kalou, e ca moni vakararawataki ena nomuni cakava na ka ca.+18 Ni mate ga vakadua o Karisito me baleta na ivalavala ca,+ na tamata yalododonu ena vukudra na sega ni yalododonu,+ me tuberi kemuni kina vua na Kalou.+ E vakamatei o koya ena yago vakayago,+ ia e qai vakabulai ena yago vakayalo.+19 Ena ituvaki qo e lako tale ga kina me lai vunau vei ira na kabula vakayalo ena valeniveivesu,+20 era a talaidredre ena gauna a wawa voli kina ena vosota na Kalou ena siga i Noa,+ ni ta tiko na waqa+ era vakabulai kina ena waluvu e le vica ga, eratou le walu.+21 Na ka e yaco ya e tiko na kena ivakatakarakara ena vakabulai kemuni tale ga, ya na papitaiso (sega ni kena vakanadakui wale ga na dukadukali ni yago, ia na noda kerea vua na Kalou me savasava na noda lewaeloma),+ e rawati ga ena nona vakaturi o Jisu Karisito.22 E sa tiko o koya ena ligaimatau ni Kalou,+ ni gole i lomalagi, era sa vakamalumalumutaki kece vua na agilosi, na veiliutaki, kei na lewa.+


text:
RA TAROGA NA ITABAGONE
Au sa Rawa ni Vakawati?
E bibi mo kilai iko vinaka mada mo qai sauma na taro qori. Me kena ivakaraitaki, vakasamataka mada na vica na tikina qo:
Veimaliwai
E dau vakacava nomu veimaliwai kei rau na nomu itubutubu, kei ratou na tacimu? Ni o vakaraitaka nomu nanuma, vakacava o dau yalototolo ni o tauca na vosa kaukaua se vakalewai ratou? Na cava eratou na tukuna me baleti iko? Na ivakarau ni nomu veimaliwai kei ratou na nomu vuvale ena laurai tale ga ena nomu veimaliwai kei watimu.
Rai
Vakacava, o dau raica ga na veika vinaka se o dau raica tu ga na veika ca? O dau yalorawarawa, se o vinakata ga me rogoci nomu nanuma? O dau tauri iko vakamalua ena gauna dredre? O dau vosovoso? Ni o bulataka rawa ena gauna qo na vua ni yalo tabu, ena vakarautaki iko mo dua na tagane se yalewa vakawati vinaka.
iLavo
Vakacava o dau maroroi ilavo? O dau dinau vakalevu? E dau dei na nomu cakacaka? Ke sega, cava na vuna? Vakacava, e sega ni vinaka na cakacaka? Na itaukei ni cakacaka? Se tiko eso na itovo mo vakavinakataka? Ke o sega mada ga ni maroroya rawa na nomu ilavo, ena qai rawa vakacava ni o sa vakavuvale?
Bula vakayalo
Ke o iVakadinadina i Jiova, na cava o sa cakava tiko me dei kina nomu veiwekani kei na Kalou? O dau sasagataka mo wilika na Vosa ni Kalou, mo lako ena cakacaka vakavunau, mo vakaitavi tale ga ena soqoni vaKarisito? O koya me watimu ena vinakata e dua e kaukaua vakayalo.
Na levu ga ni nomu kilai iko vinaka, ena rawarawa tale ga nomu raica e dua ena mai vakataucokotaka na itovo vinaka sa tiko rawa.


text:
LESONI 10
Vakarorogo tu ga o Jisu
Vakacava e dau rawarawa mo vakarorogo vei rau nomu itubutubu?— De dua ena dredre qori ena so na gauna. O bau kila ni a vakarorogo o Jisu vei Jiova kei rau nona itubutubu?— Ena vukei iko nona ivakaraitaki mo vakarorogo vei rau nomu itubutubu ke dredre mada ga ena so na gauna. Meda dikeva mada qori.
Ni bera ni mai bula e vuravura o Jisu, a bula tu mai lomalagi kei na Tamana o Jiova. Ia rau tiko tale ga na itubutubu i Jisu e vuravura, o Josefa kei Meri. O kila na ka e yaco e rawa kina me rau nona itubutubu?—
A tokitaka vakacakamana o Jiova ina katonigone i Meri na bula vakalomalagi i Jisu me rawa ni sucu qai bula e vuravura. A tubu tiko ena ketei Meri o Jisu me vakataki ira ga na vo ni gone, sa qai sucu ni oti e vula ciwa. Na ka e yaco qori e rawa kina vei rau o Meri kei Josefa me rau itubutubu i Jisu e vuravura.
Dua na ka e cakava o Jisu ni se qai yabaki 12 e laurai kina na levu ni nona lomani Tamana, o Jiova. A yaco qori ni ratou gole vakavuvale i Jerusalemi me ratou lai tiko ena kanavata ni Lakosivia. Ena nodratou ilakolako lesu i vale, rau sega ni raici Jisu o Josefa kei Meri. O kila a tiko e vei?—
Cava e tiko kina ena valenisoro o Jisu?
Erau lesu totolo i Jerusalemi o Josefa kei Meri rau qai vaqarai Jisu e veivanua. Dua na ka nodrau lomaleqa ni rau sega ni raici koya. Ia rau qai kunei koya ena valenisoro ni sa oti e tolu na siga! O kila na vuna a tiko kina ena valenisoro o Jisu?— Qori na vanua ena vulica kina na veika me baleti Tamana, o Jiova. E lomani Jiova qai via kila na sala me vakamarautaki koya kina. Ni tubu cake tiko me uabula, a dau vakarorogo vei Jiova o Jisu. Ke dredre mada ga se sotava kina na rarawa, e vakarorogo tiko ga. Vakacava e vakarorogo tale ga o Jisu vei rau o Josefa kei Meri?— Io, e tukuni qori ena iVolatabu.
Cava o vulica vei Jisu?— Ke dredre mada ga ena so na gauna, e bibi mo vakarorogo vei rau nomu itubutubu. Vakacava o na cakava qori?—


text:
‘Na Vosa ni Kalou e Kaukaua’
“E bula na vosa ni Kalou qai kaukaua.”—IPER. 4:12.
1. Na cava eda kaya kina ni kaukaua na Vosa ni Kalou? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)
EDA vakabauta na dauveiqaravi i Jiova ni ‘bula qai kaukaua’ na nona itukutuku na Kalou ena iVolatabu. (Iper. 4:12) Levu era vakadinadinataka ni rawa ni veisautaka na bula na kaukaua ni Vosa ni Kalou. Eso na tacida era daubutako e liu, bobula ina waigaga ni veivakamatenitaki se veiyacovi tawadodonu. So tale era rawaka ena vuravura qo, ia era liaca nira sega ni marau. (Dauv. 2:3-11) So tale era rairai veilecayaki qai sega tu nodra inuinui, ia na kaukaua ni Vosa ni Kalou e vukei ira mera muria na sala ni bula. De dua o sa dau wilika qai marautaka e levu na italanoa ena Vale ni Vakatawa ena ulutaga “E Veisautaka na Bula na iVolatabu.” O na raica ni gauna era ciqoma kina na ka dina e levu, era na vakavinakataka tiko ga na nodra bula vakayalo ena veivuke ni iVolatabu.
2. E kaukaua vakacava na Vosa ni Kalou ena imatai ni senitiuri?
2 Vakacava meda kurabuitaka nodra cakava na veisau e levu nikua nira vulica na iVolatabu? Sega! Eda lai nanumi ira kina na tacida ena imatai ni senitiuri e nodra inuinui na bula i lomalagi. (Wilika 1 Korinica 6:9-11.) Ni cavuta o Paula na mataqali tamata era na sega ni rawata na Matanitu ni Kalou, e kaya tale: “Eso sara ga vei kemuni oni a va tu ya.” Era veisau ena veiuqeti ni Vosa ni Kalou kei na yalo tabu. Nira sa ciqoma tale ga na ka dina, ena vinakati mera valuta eso na ka ena vakaleqa nodra bula vakayalo. E cavuti ena iVolatabu e dua na lotu vaKarisito lumuti ena imatai ni senitiuri a vakasivoi, e muri e qai vakalesui tale ina ivavakoso. (1 Kor. 5:1-5; 2 Kor. 2:5-8) E veiuqeti dina noda raica na duidui ituvaki era sotava na tacida ra qai valuta ena kaukaua ni Vosa ni Kalou.
3. Na cava ena veivosakitaki ena ulutaga qo?
3 Ni iyaragi kaukaua na Vosa ni Kalou qai tu vakarawarawa, e bibi gona meda vakayagataka sara vakavinaka. (2 Tim. 2:15) Ena veivosakitaki ena ulutaga qo na sala meda vakayagataka vinaka kina na kaukaua ni Vosa ni Kalou (1) ena noda bula, (2) ena noda cakacaka vakaitalatala, kei na (3) nida vunau ena buturara. Ena uqeti keda qori meda lomana na Tamada vakalomalagi da qai vakavinavinakataki koya, ni vakavulici keda meda vinaka kina.—Aisea 48:17.
ENA NODA BULA
4. (a) Na cava meda cakava me uqeti keda kina na Vosa ni Kalou? (b) Gauna cava o dau wili iVolatabu kina?
4 Me rawa ni uqeti keda na Vosa ni Kalou, ena vinakati meda wilika wasoma e veisiga ke rawa. (Josua 1:8) Macala ga nida dau osooso. Ia eda sega ni vinakata me vakaleqa noda ituvatuva ni wili iVolatabu eso na ka, se itavi bibi mada ga. (Wilika Efeso 5:15, 16.) Levu era veisautaka nodra ituvatuva me rawa nira wili iVolatabu kina e veisiga, eso ena mataka, so tale ena sigalevu se yakavi. Era duavata kei na ka e vola na daunisame: “Dua na ka noqu taleitaka na nomuni lawa! Au vakasamataka vakabibi ena siga taucoko.”—Same 119:97.
5, 6. (a) Na cava e bibi kina na vakasama vakatitobu? (b) Cava meda cakava me yaga kina na vakasama vakatitobu? (c) E yaga vakacava vei iko na wili iVolatabu kei na vakasama vakatitobu?
5 Me ikuri ni wili iVolatabu, e bibi tale ga meda vakasamataka vakatitobu na ka eda wilika. (Same 1:1-3) Eda na rawa ni vakasamataka na duidui ituvaki meda muria kina na kena ivakasala vuku. Se da mani wilika na Vosa ni Kalou ena kena e tabaki se iyaya vakalivaliva, me noda isausau me tara na lomada.
6 Na cava meda cakava me yaga kina noda vakasama vakatitobu? Levu era raica ni yaga nodra cegu nira wilika oti e dua na tikinivolatabu ra qai taroga eso na taro va qo: ‘Na cava au vulica eke me baleti Jiova? Au sa muria tiko vakacava nikua na ivakavuvuli vakaivolatabu qo? Cava au rawa ni vakavinakataka?’ Nida masu qai vakasamataka vakatitobu na Vosa ni Kalou, ena gu na lomada meda muria vinaka na kena ivakasala. Io, sa rawa nida vakayagataka vinaka na kaukaua ni Vosa ni Kalou ena noda bula.—2 Kor. 10:4, 5.
ENA CAKACAKA VAKAITALATALA
7. Eda na vakayagataka vinaka vakacava na Vosa ni Kalou ena cakacaka vakaitalatala?
7 Eda na vakayagataka vinaka vakacava na Vosa ni Kalou ena cakacaka vakaitalatala? Meda vakayagataka sara ga nida vunau qai veivakavulici. E tukuna e dua na tacida tagane me baleta na tikina qori, “Ke drau cakacaka vata kei Jiova ena vunau e veivale, vakacava o na vosa tu ga se vosa tale ga o koya?” Qo na tikina bibi: Nida wilika na Vosa ni Kalou ena cakacaka vakaitalatala, sa vosa sara tiko ga o Jiova vei itaukeinivale. Na tikinivolatabu e digitaki vinaka ena kaukaua sara ni vakatauvatani kei na ka eda tukuna. (1 Ces. 2:13) Mo taroga, ‘Au dau wilika e dua na tikinivolatabu vei ira kece au vunau kina?’
8. Na cava eda na sega ni wilika wale ga kina na tikinivolatabu?
8 E macala nida na sega ni wilika wale ga na tikinivolatabu vei ira eda veivosaki. Na vuna? Levu e lailai na ka era kila se sega sara ga nira kila na iVolatabu. E dina qori nikua me vaka ga ena imatai ni senitiuri. (Roma 10:2) Meda kua ni nanuma ni sa rawa ni kilai na tikina bibi ena gauna ga e wiliki kina. Ena vinakati meda vakavotuya na tikina bibi, de dua me wiliki tale na matavosa bibi da qai vakamacalataka na kena ibalebale. Nida cakava qori, ena tara na lomana kei na nona vakasama na Vosa ni Kalou.—Wilika Luke 24:32.
9. Eda na uqeta vakacava me dokai na iVolatabu? Tukuna e dua na kena ivakaraitaki.
9 Eda na vakamacalataka tale ga na iVolatabu ena sala mera doka kina na vakarorogo. Kena ivakaraitaki, eda rawa ni kaya, “Meda raica mada na ka e tukuna na Dauveibuli ena tikina qo.” Nida veivosaki tiko kei na dua e sega ni lotu vaKarisito, eda rawa ni kaya, “Rogoca mada na ka e tukuna na iVolatabu.” Se nida vunau vua e dua e sega ni lotu, eda rawa ni kaya, “O sa bau rogoca na vosa vakaibalebale qo e volai ena gauna makawa?” E bibi meda vakasamataki ira yadudua na vakarorogo da qai veisautaka noda ivakamacala me ganiti ira.—1 Kor. 9:22, 23.
10. (a) Tukuna na ka e cakava e dua na tacida. (b) O vakadinata vakacava ni kaukaua na Vosa ni Kalou ena nomu cakacaka vakaitalatala?
10 Levu era vakadinata ni yaga vakalevu na nodra vakayagataka na Vosa ni Kalou ena cakacaka vakaitalatala. Kena ivakaraitaki. Dua na tacida tagane e sikova e dua na turaga itabaqase, sa vica na yabaki nona dau wilika na noda mekesini. A sega ni solia na tacida qo na itabataba vou ni Vale ni Vakatawa, e nanuma me wilika mada ga na tikinivolatabu e tiko kina. E wilika na 2 Korinica 1:3, 4, e tukuni kina: “Na Tama ni yalololoma, na Kalou e dau vakacegui keda ena ka kece, e vakacegui keda ena veika dredre kece eda sotava.” E tarai koya sara ga na itaukeinivale, mani kerea me wilika tale na tacida na tikinivolatabu ya. E tukuna ni rau vinakata vakaveiwatini me rau vakacegui, e taleitaka na itukutuku vakaivolatabu. Vakacava o vakabauta ni Vosa ni Kalou e kaukaua ena noda cakacaka vakaitalatala?—Caka. 19:20.
VEIVAKAVULICI ENA BUTURARA
11. Na cava mera vakadeitaka na tacida tagane era veivakavulici ena buturara?
11 Eda dau marautaka na soqoni vaKarisito, soqo ni tabacakacaka kei na soqo ni veiwasewase. Na inaki bibi ni noda tiko ena soqo va qori meda sokaloutaki Jiova. E yaga tale ga vakalevu na veidusimaki vakayalo eda rogoca kina. E ka dokai dina vei ira na tacida tagane mera vakaitavi ena buturara. Era kila tale ga ni bibi nodra itavi. (Jeme. 3:1) Mera vakadeitaka ni ka era vakavulica e yavutaki ena Vosa ni Kalou. Ke o lesi mo veivakavulici ena buturara, o na vakayagataka vakacava na kaukaua ni Vosa ni Kalou?
12. Ena vakadeitaka vakacava o koya e vunau ni yavutaki ena iVolatabu nona veivakavulici?
12 Mo vakadeitaka me yavu ni nomu veivakavulici na iVolatabu. (Joni 7:16) Cava e okati kina? Mo qarauna na irogo, vosa vakatautauvata, se ivakarau ni nomu veivakavulici me kua ni buawa kina se sega ni vakaibalebale na tikinivolatabu o wilika. Nanuma tale ga na vinaka ni nomu veivakavulici e sega ni vakatau ena levu ni tikinivolatabu o wilika. Ena sega ni kasa ena nodra vakasama na vakarorogo ke levu wale tu ga na tikinivolatabu e wiliki. Mo digia vinaka na tikinivolatabu veiganiti, wilika, vakamacalataka, vakayagataka na vosa vakatautauvata qai tukuna na sala me vakayagataki kina. (Niem. 8:8) Ke yavutaki nomu itavi ena suinivunau e vakarautaka na isoqosoqo, mo vulica vinaka, wilika tale ga na kena tikinivolatabu. Mo vakadeitaka se veisemati vakacava na suinivunau kei na tikinivolatabu era sega ni lavetaki. Oti mo digia vinaka na tikinivolatabu o na vakayagataka mo vakabibitaka kina na tikina mai na suinivunau. (Me ikuri ni ivakamacala, raica na ivola Me Yaga Nomu Curu ena Koronivuli ni Vuli Vunau ena lesoni 21 ina 23.) Koya e bibi sara, kerea na veivuke i Jiova mo wasea kina na itukutuku talei qo mai na nona Vosa.—Wilika Esera 7:10; Vosa Vakaibalebale 3:13, 14.
13. (a) E yaga vakacava vua e dua na tacida yalewa na tikinivolatabu e vakayagataki ena soqoni? (b) E bau yaga vei iko e dua na tikinivolatabu e vakayagataki ena noda soqoni?
13 E uqeta sara ga e dua na tacida yalewa mai Ositerelia na vakayagataki ni tikinivolatabu ena soqoni vaKarisito. E dau vakalolomataki ni se gone, ia e ciqoma na ka dina mai na Vosa ni Kalou qai yalataka nona bula vei Jiova. E dredre tiko ga me vakabauta ni lomani koya o Jiova. Toso na gauna e qai vakadeitaka ni lomani koya dina na Kalou. Na cava e vakabauta kina qori? Dua na gauna, a vakasamataka vakatitobu na tikinivolatabu e vakayagataki ena soqoni qai sema kei na vo ni tikinivolatabu. * Vakacava o vakadinata tale ga na kaukaua ni Vosa ni Kalou ena soqoni, soqo ni tabacakacaka kei na soqo ni veiwasewase?—Niem. 8:12.
14. Eda na vakavinavinakataka vakacava na Vosa i Jiova?
14 Eda vakavinavinakataki Jiova ena vuku ni nona Vosa na iVolatabu. E vakarautaka vakayalololoma qai dina ena nona yalayala ni na dei tu ga. (1 Pita 1:24, 25) Koya gona, ena yaga meda wilika wasoma na Vosa ni Kalou, vakayagataka ena noda bula, da qai vukea kina eso tale. Nida cakava qori, eda vakaraitaka tiko nida doka na iyau talei vakalou, da qai vakavinavinakataki Jiova o koya e vakavuna.
^ para. 13 Raica na kato “ Sa Qai Veisau Noqu Rai.”


text:
NA RAI NI IVOLATABU
Na Kauveilatai
Era nanuma e levu ni ivakatakarakara ni lotu vaKarisito na kauveilatai. Ia eso tale era nanuma ni sega ni dodonu me taubeni na kauveilatai se vakaliligi e loma ni vale se valenilotu.
Vakacava a mate o Jisu ena kauveilatai?
KA ERA TUKUNA ESO
Era vakamatei Jisu na kai Roma ena kauveilatai, e vakayagataki kina e rua na tiki ni kau.
KA E KAYA NA IVOLATABU
A vakamatei o Jisu “ni vakaliligi ena dua na vunikau.” (Cakacaka 5:30, The New Jerusalem Bible) Na vosa ruarua era vakayagataka na dauvola iVolatabu me vakamacalataka na sala e vakamatei kina o Jisu, e vakaraitaka ni a vakayagataki ga e dua na kau, sega ni rua. E kaya na ivola na Crucifixion in Antiquity ni vosa vaKirisi na stau·rosʹ, e vakaibalebaletaka ga “e dua na kau balavu. E duidui na ‘kauveilatai.’” Na vosa na xyʹlon e vakayagataki ena Cakacaka 5:30, e dusia “e dua ga na tolonikau dodonu se kau balavu momoto era dau vakoti ira kina era cala na kai Roma.” *
E tautauvata kei na dua na lawa a soli vei ira na Isireli na ka e kaya na iVolatabu me baleta na sala a vakamatei kina o Jisu. A tukuni ena lawa: “Ke dua e valavala ca qai kena itotogi na mate, sa vakamatei o koya qai vakaliligi ena kau, . . . o koya e vakaliligi ena kau e cudruvi vua na Kalou.” (Vakarua 21:22, 23) A vakaibalebaletaka tiko na lawa qori na yapositolo o Paula ni kaya me baleti Jisu: “A cudruvi ena vukuda, ni volai: ‘E cudruvi o koya e vakaliligi ena kau [xyʹlon].’” (Kalatia 3:13) A kaya tiko e keri o Paula ni a vakamatei o Jisu ena kau, dua ga na tolonikau.
“Era vakamatei koya nira vakaliligi koya ena dua na vunikau.”
—Cakacaka 10:39, The New Jerusalem Bible.
Eratou vakayagataka beka ena nodratou sokalou na tisaipeli i Jisu na kauveilatai? Eratou vakabauta ni ivakatakarakara ni lotu vaKarisito?
KA E KAYA NA IVOLATABU
Sega vakadua ni tukuni ena iVolatabu nira vakabauta na lotu vaKarisito taumada ni ivakatakarakara ni lotu vaKarisito na kauveilatai. Era dau vakayagataka ga na kai Roma na kauveilatai me ivakatakarakara ni nodra kalou. Oti e rauta ni 300 na yabaki na mate i Jisu, a vakayagataka na empara ni Roma o Constantine na kauveilatai me ivakatakarakara ni nona mataivalu. Sega ni dede sa vakabauti tale ga me ivakatakarakara ni lotu “vaKarisito.”
Era vakayagataka na lotu butobuto na kauveilatai ena nodra sokalou, ia era sega ni cakava qori na tisaipeli i Jisu. Era kila ni se vakarota makawa sara na Kalou me kua ni vakayagataki ena sokalou “na ivakatakarakara,” mera “dro tani mai na qaravi matakau” na lotu vaKarisito. (Vakarua 4:15-19; 1 Korinica 10:14) “E yalo na Kalou,” e sega nida raici koya rawa na tamata. Qori na vuna era sega ni vakayagataka kina na ivakatakarakara na lotu vaKarisito taumada mera toro voleka kina vua na Kalou. Era sokalou ga “vakayalo” ni dusimaki ira na yalo tabu, qai yavutaki ena “dina” nodra sokalou me salavata kei na loma ni Kalou ena iVolatabu.—Joni 4:24.
‘Era na sokalou vakayalo o ira era sokalou dina, ena yavutaki tale ga ena dina nodra sokalou.’—Joni 4:23.
Mera vakaraitaka vakacava na lotu vaKarisito nira dokai Jisu?
KA ERA TUKUNA ESO
“E dodonu me dokai qai sokaloutaki na ivakatakarakara ena rawati kina na bula. . . . O koya e sokaloutaka na ivakatakarakara, sa sokaloutaki koya tiko e vakatakarakarataka.”
KA E KAYA NA IVOLATABU
E yaga dina vei ira na lotu vaKarisito na mate i Jisu, e rawa nira torova kina na Kalou, vosoti nodra ivalavala ca, qai nuitaka na bula tawamudu. (Joni 3:16; Iperiu 10:19-22) Ia e sega ni tukuni mera rokovi Jisu ena nodra bulia e dua na kena ivakatakarakara. E sega tale ga ni rauta mera kaya nira vakabauti koya. Na vuna? “Na vakabauta . . . ena mate ke sega na cakacaka.” (Jemesa 2:17) E bibi mera cakacakataka na lotu vaKarisito na nodra vakabauti Jisu. Era na cakava vakacava qori?
E kaya na iVolatabu: “Ni uqeti keitou na loloma i Karisito, e va kina qo na neitou lewa, e mate e le dua ena vukuda kece . . . mera kua kina ni bula ena vukudra ga o ira era bula tiko, mera bula ga ena vuku i koya e mate ena vukudra, qai vakaturi cake.” (2 Korinica 5:14, 15) Na ivakaraitaki vakasakiti ni loloma i Jisu e uqeti ira na lotu vaKarisito mera veisautaka nodra ivakarau ni bula qai muria nona ivakaraitaki. Nodra cakava qori mera dokai Jisu kina e vakaibalebale cake mai na nodra vakayagataka e dua na ivakatakarakara.
“Qo na loma i Tamaqu, me bula tawamudu o koya yadua e raica na Luvena qai vakaraitaka ni vakabauti koya.”
—Joni 6:40.
^ para. 8 A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament, ika11 ni iTabataba, vola o Ethelbert W. Bullinger, tabana e 818-819.


text:
ULUTAGA LEVU | IVAKASALA YAGA ME BALETA NA TAUVIMATE
iTataqomaki ni Tauvimate
E DAU itataqomaki ni koro ena gauna e liu na bai. Ia ke ra botea mada ga vakalailai na meca e dua na yasa ni bai, e rawarawa sara na kena vakarusai e dua na koro taucoko. Eda vaka tale tiko ga na bai qori, na noda tauvimate se sega e rawa ni vakatau vakalevu ena ka eda cakava meda taqomaki keda kina. Dikeva mada e lima na sala e rawa ni dewa kina na mate, kei na sala meda taqomaki keda kina.
1 WAI
ITUVAKI LEQATAKI: E rawa nira curu ina yagoda na manumanu somidi ke duka na wai eda gunuva.
ITATAQOMAKI: Na sala vinaka duadua oya nomu qarauna me kua ni duka na wai o gunuva. Ke o nanuma ni duka na wai, cakava e dua na ka me savasava kina. * Me ubi se maroroi vinaka na wainigunu. Kua ni tara na wai savasava e sa maroroi tu, vakayagataka e dua na ka savasava mo takia kina. Me kua ni benuci na vanua e kau mai kina na wainigunu, kua tale ga ni tara voleka kina na valelailai.
2 KAKANA
ITUVAKI LEQATAKI: E tu tale ga ena kakana na manumanu somidi.
ITATAQOMAKI: E rawa ni veivakacalai eso na irairai ni kakana, meda lai nanuma kina ni vinaka tu qai bulabula. E bibi me sava vinaka na vuata kei na kakana draudrau. Na iyayanikana o vakayagataka kei na vanua o vakasaqa kina me savasava, me savasava tale ga na ligamu ni o vakarau kakana. E tiko na ivakarau ni katakata me vakabutari kina eso na kakana me rawa ni vakamatea na manumanu somidi. Qarauna na kakana sa via duatani toka na kena irairai kei na iboi se sa bulasi. Qori e rawa ni ivakatakilakila ni tiko ena kakana na manumanu somidi. Me maroroi ena katoniwaililiwa na kakana e sega ni vakayagataki. Kua ni vakarautaka na kakana ni o tauvimate. *
3 MANUMANU LALAI
ITUVAKI LEQATAKI: E rawa nira veivakaleqai tale ga eso na manumanu lalai.
ITATAQOMAKI: Yadrava tiko na gauna e loma ni yabaki era dau levu kina na manumanu lalai e rawa ni vakadewa na mate. Dara na isulu ena taqomaki iko, me vaka na isulu liga balavu se tarausese balavu. Vakayagataka na taunamu ni o moce se boroya e yagomu eso na ka me kua ni kati iko kina na manumanu lalai. Me kau laivi na ka kece e rawa ni tawa kina na wai ra qai vakasucu kina na namu. *
4 MANUMANU
ITUVAKI LEQATAKI: Eso na manumanu somidi ena rairai sega ni vakaleqai ira na manumanu, ia e rawa ni vakaleqai keda na tamata. Kua gona ni wele ke kati iko se kadruvi iko e dua na manumanu, ke o tara se butuka nona valelailai.
ITATAQOMAKI: Eso era vakamanumanu era sega ni vakatara mera curu e vale na nodra manumanu. Ke o tara e dua na manumanu, savata na ligamu. Kua sara ni o volekata e dua na manumanu kila. Ke kati iko se kadruvi iko e dua na manumanu, savata vinaka sara na mavoa qai taro ivakasala vua e dua na vuniwai. *
5 TAMATA
ITUVAKI LEQATAKI: Na nona vu se suru e dua e rawa ni vakadewa vei keda na manumanu ni mate. E rawa ni dewa ena gauna o mokota kina e dua se lululu vua. E tu tale ga na manumanu somidi ena itautauri ni katuba, talevoni, remote control, se na kompiuta kei na kena keyboard.
ITATAQOMAKI: Vakayagataka taudua ga na nomu itoro, barasinibati, se tauwelu. Taqomaki iko mai na weli, suasua, buno, se dra ni manumanu kei na tamata. Me dau sava vinaka na liga, me sava wasoma tale ga. Qori e rairai sala vinaka duadua me tarovi kina na dewa ni mate.
E vinaka mo tiko ga e vale ni o tauvimate. E vakatututaka e dua na tabana ni vakadidike e cakacaka vata kei na taba ni bula mai Merika, mo kua ni sogota na gusumu ena ligamu ni o vu se suru, vakayagataka na tavoi se na liga ni nomu isulu.
Dua na ivakasala qo a se volai makawa sara: “O koya e yalomatua e raica na ca qai vunitaki koya.” (Vosa Vakaibalebale 22:3) Na ivakasala qori e yaga sara ena gauna qo ni veitauvi tu kina e levu na mate rerevaki! E vinaka mo dau taro ivakasala ina tabana ni bula ena veika e vauca na tiko bulabula. Ke o cakava qori, o na vunitaki iko mai na ca se o na sega ni tauvimate ni o sa taqomaki iko vinaka toka.
^ para. 6 E vakatututaka na World Health Organization e vica na sala e rawa ni vakasavasavataki kina na wai ena noda itikotiko. Kena ivakaraitaki, e rawa ni vakawainimatetaki, biu ena dua na vanua me cilava na siga, tauvuloni, se vakasaqari.
^ para. 9 Ena ikuri ni ivakamacala me baleta na kena taqomaki vinaka na kakana, raica na ilavelave ni Yadra! ni June 2012, tabana e 3-9.
^ para. 12 Eso na ka me kilai me baleta na malaria e vakamacalataki ena Yadra! ni Julai 2015, tabana e 14-15.
^ para. 15 Eso na manumanu e dau gaga na nodra ikati, qai vinakati kina vakatotolo na veiqaravi vakavuniwai.