text:
Kidavaki na Turaga Paraiminisita Digitaki-Hon Qarase
Ni bula vinaka mai Turaga Prime Minister Qarase. Ni vosota tiko mada ga vakalailai….Ena oti mai na ca ka ni nona tikoga na Kalou na qaqa kei na i Valu.
Please permit me to just remind you again of your message which was personally passed on to you by one of God’s Chosen on the 28th of November in Parliament last year and I quote:
” Io na Luvequ, sa sega ni vakayago na i lakolako. E sa vakayalo. Ko i au ko Jiova na nomudou Kalou. Sa sega li niu a vakavuna na nomu qaqa ena veidigidigi?. Sa sega li niu a cakacaka ena i toqa me ra vakadonuya na nomu veiliutaki ena Matanitu?. Mo rogoca sara vakavinaka. Kakua ni ko dou vakalailaitaki au.
Au sa valuta oti na veiyavu cala kecega ena loma ni Mataivalu. Au sa takosova oti na nodra veiliutaki. Ena sega ni yaco na lomadra. Ko i au ko Jiova na nomu Kalou au sa cakacaka kau na vakayacora na lomaqu. Sa i au ko Jiova ka sa noqu na i valu. E sega ni nomudou na i valu, e noqu. Mo dou kakua ni veisosomitaka na ca. O i au ko Jiova kau sa cakacaka kau na sauma talega.
Mo wilika tiko na Jemesa Wase 1 ka sa tiko kina na noqu i tukutuku ni Dau vosota kei na vosota ni ko sa vakatovolei. Dou na sarava na ligaqu niu sa cakacaka tiko ena vukumudou. Mo kakua sara ni vakalailaitaki au. Dou vakatusa tikoga mai vei au na nomudou gagadre ka vagolea mai vei au na yalomudou niu sa nomudou Kalou kau na vala ena vukumudou. Mo nanuma sara vakavinaka ni sa segai ena Kaukauwa, se na Qaqa, ena Yaloqu ga sa kaya ko Jiova na nomu Kalou. Mo lako tikoga ena vakacegu. Na Yaloqu sa tiko vata kei kemudou. Mo lako tikoga ena Yaloqu. Koi au ko Jiova na nomu Kalou…END OF Message.
Turaga Prime Minister Qarase, God Bless You and Leba and your family and May He Bless Fiji….We are praying for you..
Taukei…..


c: text/html

text:
Kemuni na taciqu, dau vakarua e veiyabaki me sinai vutuvutu na Vale ni Koniferedi mai vei ira na matabete ni Kalou ni da soqoni vata me da rogoca na itukutuku eso ni veivakauqeti. E dua na yalo vakasakiti e dau robota na soqoni raraba ni matabete ena Lotu. Na yalo oqori e dau cila yani mai na Vale ni Koniferedi ka curuma na veivale era soqoni kina na luvena tagane na Kalou. Eda sa vakila dina na yalo oqori ena bogi nikua.
Ena vica na yabaki sa oti, ni se bera ni tara na Vale ni Koniferedi totoka oqo, a tiko e dua na vulagi sarasara ena Lomanibai ni Valetabu e Salt Lake ena dua na soqoni ni Koniferedi Raraba ena Valecavu. A rogoca na nodra itukutuku na Veitacini iLiuliu. A vakarorogo ki na masu. A rogoca na ivakatagi kei na nodra sere totoka na Matasere ni Valecavu. E qoroqoro ena vakasakiti ni irogorogo ni oqani ni Valecavu. Ni sa tini na soqoni a rogoci na nona tukuna, “Au na solia na veika kece au taukena kevaka au kila ni dina na veika era tukuna na vosa nikua.” Ena dua tale na kena vosa, “e tukuna tiko o koya au diva ga me a dua na noqu ivakadinadina ni kosipeli.”
E sega tale ni dua na ka ena vuravura oqo me na solia vakalevu cake na vakacegu kei na marau mai na ivakadinadina ni ka dina. E dina ni duidui na kena ivakatagedegede, ia au vakabauta ni turaga kece se gonetagane e tiko oqo ena bogi nikua e tiko e dua na nona ivakadinadina. Kevaka o nanuma ni se bera ni tiko vei iko na titobu ni ivakadinadina o gadreva, au vakauqeti kemuni mo ni cakacaka mo ni rawata na ivakadinadina vaqori. Kevaka sa kaukauwa ka titobu tiko, cakacakataka me vaka tu ga kina. Sa dua na veivakalougatataki levu e noda ni da kila tu na dina.
Na noqu itukutuku ena bogi nikua kemuni na taciqu, oya ni ra sega ni wili rawa na tamata ka lailai se sega sara tu ga na nodra ivakadinadina ena gauna oqo, era na rawa ni ra rawata talega na ivakadinadina vakaoqori kevaka eda tu vakarau me da wasea na noda me vukei ira me ra veisau. Ena so na gauna e rawa ni da vakarautaka na vakasama ni veisau. Au a tukuna e liu o ira era sa lewenilotu tu ia era se bera ni soli ira taucoko sara ki na kosipeli ena gauna oqo.
Ena vuqa na yabaki sa oti, ena dua na koniferedi ni iwasewase ka a vakayacori mai Helsinki e Finland, au a rogoca e dua na itukutuku qaqa, sega ni guilecavi rawa ka a tukuni ena dua na soqoni ni tina kei na luvena yalewa. Au sega ni guilecava rawa na itukutuku oqori, e dina ni sa oti e 40 na yabaki mai na gauna au a rogoca kina. Ena maliwa ni dina e vuqa a cavuta o koya e vosa tiko, e kaya ni dau gadreva e dua na marama me tukuni vua ni marama totoka. E gadreva me dau tukuni vua na bibi ni kena yaga. Ena gadreva me tukuni vua ni da sa kalougata ni mai tiko vata kei keda.
Kemuni na taciqu, au kila ni o keda na turaga eda tautauvata sara ga kei ira na marama ena tikina oqo. Eda gadreva me dau tukuni vei keda ni tu na keda yaga bibi, ni da tamata nuitaki ka veivakalougatataki na noda tiko voli. Eda gadreva me soli vei keda na galala me da veiqaravi. Ena vukudra na lewenilotu era sa luluqa yani vakalotu se o ira era dau lokuyara ka lomalomarua voli, e rawa ni da vaqara na sala me da yacovi ira yani kina. Na nodra kerei me ra veiqaravi ena so na vanua e rawa ni o koya sara ga na veisureti era gadreva me ra bulabula tale mai kina vakalotu. Ia o ira na iliuliu e rawa ni ra veivuke ena gauna vaqo era dau vakataratutu ena so na gauna. E dodonu me da nanuma tiko ni rawa ni veisau na tamata. E rawa ni ra vakanadakuya na itovo ca. E rawa ni ra veivutuni mai na ivalavala ca. E rawa ni ra taura ena bula kilikili na matabete. Ka rawa ni ra qarava vagumatua na Turaga. Meu tukuna mada eso na kena ivakaraitaki.
Niu se qai lewena na Kuoramu ni iApositolo Le Tinikarua ena imatai ni gauna, a donumaki au na madigi meu tomani Peresitedi N. Eldon Tanner, e dua na daunivakasala nei Peresitedi David O. McKay, ki na dua na koniferedi ni iteki mai Alberta e Canada. Ena gauna ni soqoni, a wilika na peresitedi ni iteki na yacadra e va na turaga ka sa ganita me ra tabaki me italatala qase. E kilai iratou na turaga oqo o Peresitedi Tanner, ni a dau tu voli e kea ena dua na gauna. Ia e kilai iratou o Peresitedi Tanner ena ituvaki ni nodratou bula e liu ka sega ni kila ni ratou sa veisautaka na nodratou bula ka sa ganita kina me ratou italatala qase.
A wilika o peresitedi ni iteki na yacana na imatai ni turaga ka kerea me tucake. E vakasolokakana mai vei au o Peresitedi Tanner, “Raici koya. Au sega sara ni nanuma me na rawata.” E wilika o peresitedi ni iteki na yacana na ikarua, ka tucake. E cuqeni au tale o Peresitedi Tanner ka tukuna na nona kurabui. E vakakina vei iratou kece na turaga e va oqori.
Ni oti na soqoni, a donui keirau kei Peresitedi Tanner na madigi me keirau vakacaucautaki ira na le va na turaga oqo. Era a vakaraitaka ni rawa ni veisau na tamata.
Ena yabaki 1940 vakacaca kei na 1950 vakacaca, e dua na ivakatawa ni kaivesu mai Amerika, o Clinton Duffy, a kilai levu sara ena nona dau saga me vakacokotaki ira na turaga ena nona valeniveivesu. A kaya vaqo e dua na dauveivakadiloi, “O sega beka ni kila ni sega ni rawa vua na leopate me veisautaka na rokana?”
Sauma vaqo o iVakatawa Duffy, “E dodonu mo kila niu sega ni cakacaka vata kei ira na leopate. Au cakacaka vata kei ira na tamata, ka ra dau veisau e veisiga na tamata.”1
Ena vuqa na yabaki sa oti a noqu na madigi meu veiqaravi vakaperesitedi ni Tabana ni Kaulotu mai Kenada. E tiko e kea e dua na tabana ka lailai sara na kena matabete. E dau vakatulewa voli ga ena tabana oqo ena veigauna e dua na daukaulotu. Au a ciqoma e dua na veivakauqeti kaukauwa ni gadrevi me dua na lewenilotu me vakatulewa ena tabana oya.
E a tiko e dua na lewenilotu itabaqase dikoni ena Matabete i Eroni, ia a sega ni dau lako mai vakalevu se vakaitavi me rawa ni vakatorocaketaki kina na nona matabete. Au a vakauqeti meu kacivi koya me peresitedi ni tabana. Au na dau nanuma tu ga na siga au a vakatarogi koya kina. Au tukuna vua ni vakauqeti au na Turaga meu kacivi koya me peresitedi ni tabana. Ni oti na nona vosakudrukudru sara vakalevu, kei na nona veivakayaloqaqataki vakalevu na watina, sa qai tukuna ni sa na veiqaravi. Au mani tabaki koya me bete.
Sa itekivu ni dua na siga vou vua na turaga oya. A vakadodonutaki vakatotolo na nona bula, ka vakadeitaka vei au ni sa na bulataka na ivakaro me vaka e namaki vua. Ena loma ni vica na vula a tabaki me italatala qase. Mani yaco na gauna me rau lako ki na valetabu kei na watina kei na nona matavuvale ka ratou vauci vata. Eratou laki kaulotu na luvedrau ka vakamau ena vale ni Turaga.
Ena so na gauna na nodra kila na tacida ni ra gadrevi ka tu na kedra yaga e rawa ni vukei ira me ra kalawa yani ka soli ira ka ra bulabula vakalotu. E rawa ni dina oqo vei ira na matabete veitalia na nodra yabaki. Sa noda itavi me da solia vei ira na madigi me ra bula me vaka na kena ivakarau. E rawa ni da vukei ira me ra lako sivita na nodra malumalumu. Me da tara cake na taledi ni nodra raici na turaga, sega ena kedra ituvaki ena gauna oqo ia na kedra ituvaki ena vanua e rawa ni ra yacova yani ni ra sa rawata na nodra ivakadinadina ni kosipeli i Karisito.
Au a tiko ena dua na soqoni mai Leadville e Colorado. E tu o Leadville ena dua na vanua ka sivia ni 10,000 na fiti (3,000 m) mai delaniwai. Au nanuma toka na soqoni oya baleta na kena rewaicake, ia au nanuma talega na veika a yaco ena bogi oya. E vica walega na matabete era a tiko rawa. Me vaka na tabana ni Kaulotu e Kenada, e vakatulewa tiko ena tabana oya e dua na daukaulotu ka a dau vaka tu ga kina.
A dua na soqoni vinaka ena bogi oya, ia ni laga tiko na sere ni suka, a yaco mai vei au na veivakauqeti ni dodonu me dua ga na kai vanua oya me peresitedi ni tabana. Au vuki vei peresitedi ni daukaulotu ka taroga, “E sega beka ni dua eke e rawa ni vakatulewa—e dua na kai vanua qo?”
E sauma, “Au sega ni kila e dua.”
Ni lagati tiko na sere oya au a raici iratou matua toka na turaga eratou dabe toka ena imatai ni tolu na iyatu dabedabe e liu. E vaka me gole tiko na mataqu vua e dua vei iratou. Au kaya vua na peresitedi ni kaulotu, “E rawa ni veiqaravi o koya vakaperesitedi ni tabana?”
E sauma, “Au sega ni kila. De rawa beka.”
Au kaya “Peresitedi, au na kauti koya ki na rumu kadua ka vakatarogi koya. Mo vosa tiko ni oti na sere ni suka me yacova ni keirau lesu mai.”
A tinia o peresitedi ni kaulotu na nona ivakadinadina ni keirau a lesu tale yani ki na rumu. Au mani kacivaka na yacana na baraca oya me peresitedi vou ni tabana. Mai na siga oya, sa liutaka kina na tabanilotu mai Leadville e Colorado e dua ga na lewenilotu mai kea.
Na ivakavuvuli vata oqo, kemuni na taciqu, e baleti ira talega era se bera ni lewenilotu. Sa dodonu veikeda meda dau raici ira na tamata sega ni me vaka ga na kedra ituvaki ena gauna oqo ia me vaka na ka era rawa ni na yacova yani., ni ra sa lewe ni Lotu, ni sa dua na nodra ivakadinadina ni kosipeli, ka ra sa bulataka na kena ivakavuvuli.
Ena yabaki 1961 a vakayacori e dua na koniferedi ni vuravura raraba me baleti ira na peresitedi ni kaulotu, ka ra kau mai na peresitedi kece sara ni kaulotu ki Salt Lake City me baleta na soqoni oqori. Au a lako ki Salt Lake City mai na noqu tabana ni kaulotu e Toronto, Kenada.
Ena dua vei ira na soqoni oqori, se qai lesu wale mai kina ena nona vakatulewa voli ena veitabana ni kaulotu mai Peritania kei na ra kei Iurope o N. Eldon Tanner, ka iVukevuke ena Kuoramu ni Le Tinikarua ena gauna oya. A tukuna na veika me baleta e dua na daukaulotu qaqa duadua au a bau sotava ena gauna oya mai na veivakatarogi e dau vakayacora. E kaya ni ena gauna e vakataroga kina na daukaulotu oya, a kaya vua, “Au vakabauta ni o ira kece na tamata o papitaisotaka era a curu mai ki na Lotu ni a soli mai na yacadra.”
E sauma na cauravou, “Sega, keirau kunei ira ena neirau vaqaqara voli.”
E tarogi koya o Baraca Tanner se cava e duatani ena nona ivakarau ni golevi ira—na cava e rui qaqa kina vaqo ka sega o ira na kena vo. E kaya na cauravou ni dau tovolea me papitaisotaki ira kece na tamata e sotava. E kaya ni kevaka e tukituki ena dua na katuba ka raica e dua na turaga ni vakatavako ka vakaisulu makawa tu ka vaka me sega ni taleitaka e dua na ka—vakauasivi na lotu—ena raitayaloyalotaka ena nona vakasama na daukaulotu se na vakacava na kena irairai na turaga oqo ena dua tale na ituvaki ni bula duidui. Ena nona vakasama ena raici koya ni toro tu vakavinaka ka vakasote vulavula kei na tarausese vulavula. Ka rawa ni raici koya na daukaulotu ni sa tuberi yani na turaga oqori ki na wai ni veipapitaisotaki. E kaya, “Niu raica vaqori e dua na tamata, sa dau rawa vei au meu wasea vua na noqu ivakadinadina ena ivakarau ka rawa ni tara na yalona.”
Sa noda itavi me da raici ira na noda itokani, noda icaba, ira eda tiko veivolekati ena ivakarau oqo. Vakadua tale, sa noda itavi me da raici ira na tamata yadua sega ena kedra ituvaki ena gauna oqo ia ena kedra ituvaki era na rawa ni na yacova yani. Au vakatakekere vei kemuni mo ni vakasamataki ira ena rai oqo.
Kemuni na taciqu, sa tukuna vei keda na Turaga e dua na ka me baleta na bibi ni matabete eda taura tu oqo. E tukuna vei keda o Koya ni da a ciqoma vata kei na dua na bubului kei na veiyalayalati. Sa solia vei keda o Koya na ivakaro ni sa dodonu me da yalodina ka dinata na veika kece eda ciqoma, ka sa noda itavi me da rokova na veiyalayalati oqo me yacova na ivakataotioti. Ia na veika kecega e tu vei Tamada ena soli vei keda.2
Na yaloqaqa sa ikoya na vosa eda gadreva me da taura voleka ki utoda—na yaloqaqa me da vakanadakuya na veitemaki, na yaloqaqa me da laveta cake na domoda ena ivakadinadina vei ira kece eda sota kaya, ka nanuma tiko ni tamata kece sara e dodonu me dua na nona madigi ni rogoca na itukutuku. E sega ni dau rawarawa vei ira e lewevuqa me ra cakava oqo. Ia e rawa ni yaco me da vakabauta na vosa nei Paula vei Timoci:
“Ni sa sega ni solia mai vei keda na Kalou na yalo ni rere; a yalo ni kaukauwa ga, kei na yalololoma, kei na yalomatua.
“O koya mo qai kakua ni maduataka na kena itukutuku ni noda Turaga.”3
Ena Me ni 1974 au a tiko kei Baraca John H. Groberg mai na Yatu Yanuyanu e Toga. A dua na iloku me keirau sikova na tui Toga, keirau sota vata kei koya ena dua na soqoni vakamatanitu. Keitou veikidavaki me vaka na kena ivakarau. Ia, ni bera ni keirau biubiu, a tukuna o John Groberg e dua na ka ka a sega ni namaki. E kaya vaqo, “Kemuni na tui, e dodonu mo ni vaka na Momani vata kei ira talega na nomuni tamata, qori ena wali kina e dua na iwase levu ni nomuni leqa kei na nodra leqa.”
A matadredre na tui ka sauma, “John Groberg, o na rairai dina beka.”
Au nanuma na iApositolo o Paula e matai Akaripa. Au nanuma na veika a tukuna o Akaripa ena vuku ni ivakadinadina nei Paula: “Sa vo e lailai mo rawai au meu lotu Vakarisito.”4 A yaloqaqa o Baraca Groberg me wasea na nona ivakadinadina vua e dua na tui.
Ena bogi nikua e vica vata na udolu ni keda iwiliwili era qarava tudei tiko na Turaga vaka Nona Daukaulotu. Me isau ni dua na veikacivi, era sa biuta tu mai na vale, matavuvale, itokani, kei na koronivuli ka lako yani me veiqaravi. O ira era sega ni kila era na taroga: “Na cava era sa rui dau vakaio kina vakarawarawa ka lomasoli vakalevu?”
E rawa ni ra sauma na noda daukaulotu ena vosa nei Paula, na daukaulotu era tautauvata ena dua na gauna e liu: “Ia kevaka kau sa vunautaka na itukutuku vinaka, sa sega na ka meu dokai au kina: ni kau sa vakasaurarataki; io, sa ca sara vei au, kevaka kau sa sega ni vunautaka na itukutuku vinaka!”5
E sega tale ni dua na itukutuku e tautauvata cake ka tiko ena ivolanikalou, sega ni dua na itavi e veivauci cake, e sega ni dua na ivakaro e dodonu cake mai na idusidusi a solia na Turaga sa vakaturi cake tale ena Nona rairai mai Kaleli vei iratou na tisaipeli e tinikadua. E kaya o Koya:
“Sa soli mai vei au na lewa kecega mai lomalagi kei vuravura.
“O koya mo dou qai lako ka vakalotutaki ira na lewe ni veivanua kecega, ka papitaisotaki ira ena yaca ni Tamamudou, kei na Luvena, kei na Yalo Tabu:
“Vakavulici ira me ra vakabauta na ka kece kau a vosa kina vei kemudou: ka mo dou kila au sa tiko vata kei kemudou ena veisiga kecega, ka yacova na ivakataotioti kei vuravura.”6
Na ivakaro vakalou oqo, kei na kena yalayala lagilagi, sa noda ibole nikua, me vaka ena gauna ni nona bula vakayago. Na cakacaka ni kaulotu sa dua na ivakatakilakila ni Lotu i Jisu Karisito ni Yalododonu Edaidai. A dau vaka-tu ga mai kina; ka na vaka-tu ga kina. Me vaka e tukuna na Parofita o Josefa Simici: “Mai na veika kece sara sa tukuni oti, sa itavi ka bibi duadua oya na kaburaki ni Kosipeli.”7
Ena loma ga ni rua na yabaki lekaleka, era sa na vakacavara kina o ira kece sara na daukaulotu tudei era veiqaravi tiko ena gauna oqo ena mataivalu vakaturaga ni Kalou oqo na nodra itavi ka ra sa na lesu ki na nodra veivale kei na nodra daulomani. Era sa kunei na kedra isosomi ena bogi nikua mai vei ira na Matabete i Eroni ni Lotu. Kemuni na cauravou, ko ni sa vakarau tu li mo ni rogoca? O ni sa tu vakarau mo ni cakacaka? O ni sa vakarau tu beka mo ni veiqaravi?
A tukuna o Peresitedi John Taylor na isoqoni ni veika e gadrevi: “Na mataqali tamata eda vinakata me ra kauta na itukutuku ni kosipeli oqo sai ira na tamata e tu vei ira na vakabauta na Kalou; na tamata era vakabauta na nodra lotu; na tamata era dau rokova na nodra matabete; … na tamata era vakasinaiti tu ena Yalo Tabu kei na kaukauwa ni Kalou … na tamata rokovi ka dokai, bula dodonu, ka savasava.”8
Kemuni na taciqu, sa noda yadua na ilesilesi me da wasea na kosipeli i Karisito. Ni sala vata na noda bula kei na Nona ivakatagedegede na Kalou vakataki Koya, o ira era vakarurugi ena noda veiqaravi era na sega ni cavuta na lele, “Sa oti yani na vula i matua, sa oti na vula i katakata, eda sa sega ni vakabulai.”9
O Koya na iVakatawa sa uasivi sara, na daukaulotu ka a sureta na kawatamata, sa solia vei keda na Nona veivakadeitaki vakalou:
“Ia kevaka drau sa vunau tiko ena nomudrau bula taucoko ka sa saumaki mai kina e dua na tamata, sa na vuabale sara na nomudrau marau ena matanitu i Tamaqu!
“Ia kevaka sa vuabale na nomudrau marau ni drau sa vakabula mai e dua ki na matanitu i Tamaqu, sa na uasivi sara na nomudrau marau kevaka drau sa vakabula rawa e lewevuqa!”10
Ena Vukuna o koya e cavuta na veimalanivosa oqo, au cavuta kina na noqu ivakadinadina. O Koya na luve ni Kalou, na noda Dauniveisereki, ka noda iVakabula.
Au masuta ni na tiko vei keda na yaloqaqa me da dodoka yani na liga ni veitokani, na yalodina me da tovolea ka tovolea tale, kei na yalomalumalumu e gadrevi me da kerea kina na Nona veituberi na Tamada ena noda vakayacora na noda ilesilesi me da wasea na kosipeli. E noda na itavi oqori, kemuni na taciqu. Ena yaca i Jisu Karisito, emeni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
E SA na tara vou tale na makete mai Rakiraki ka rauta ni $5.84 na milioni na kena i sau.
Ena nona laki vakasobu duru na I liuliu ni matanitu, kaya o Voreqe Bainimarama ni solia e $2.64 na milioni na matanitu o Viti ka qai veivuketaka na vo ni sau ni makete na matanitu o Ositerelia kei na UN Women.
E kaya o Bainimarama ni oqo e dua na veivakatoroicaketaki levu ka veivuke kina na tabana ni Matabose kei Vuravura na UN Women e Viti. E na taura ga e dua vinaka na yabaki na balavu ni gauna me na tara kina na makete oqo, E kaya talega o Bainimarama ni o Rakiraki e dua vei ira na taoni e vakila na vakacaca ni cagilaba kaukauwa o Winston.
E na rauta ni 307 na turaga kei na marama era na rawa ni vakateveli ena makete oqo. E na tiko kina e dua na nona valenivolavola na manidia ni makete, ka vakarautaki na vanua ni vakacegu kei na sisili nodra na mai basa kei ira na lewenivanua. E na vakarautaki talega na nodra vanua ni moce na marama, kevaka era mai basa me vica na siga.
E kaya o Bainimarama ni veika e qaravi oqo ena vakabulabulataka na vakacicivaki bisinisi ena taoni o Rakiraki ka vakavure ilavo vei ira na veikoro kei na tikina era na vakayagataka na makete oqo ena veigauna kece.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Tuesday, 14 June 2011
Veiwekani - NADUADUA kei NALOTO (Wainibuka, Tailevu)
In between Nailega and Naibita there is a small stream called Namatavurai (vurai is a certain type of yam), on their long trip from Ra they rested at that stream and had their lunch (they named the stream after that yam). You can have a drink if you managed to go through our village and check it out its better then Fiji water [pure water & cool].
In between Nailega and Naibita there is a small Island called Nodra Koro na Mo, the island is no longer now; It was said, that a High Chief from Verata reside on it. Theres two stone in the Wainibuka river, a small one located just at Naibita and a big one located at Bucalevu...anyone coming down the river must take off all marks of hostilities (qumu loa)on their face and all must sit on their ride otherwise they would disappear.
Nailega village bears the name for all the Nailega people consisted of five (5) village, Nabulini, Manu, Naibita, Nailega and Wailevu. The head of Nailega District resides in Naibita and his title is "Naduadua na Turaga na Vunivalu".
Now from stories told, that the Tabua that normally comes from Bau asking for assistance normally comes through Naloto and reachs our old folks.
The special relationship between Nailega and Naloto can be seen if there is a feast, Nailega people will eat fish and everything edible at sea and also Lolo, whislt the Naloto people forbids themselves from the two even to the extent of that deep respect also forbids themselves from eating salt since its from the sea. The Nailega people will forbid themselves from eating pork because thats the food allocated for the Chiefly Naloto people. The tradition of having taboo for certain food was introduced by Ratu Cakobau to acknowlege and maintain that special respect and bond between Vanua and its allies.
The tabua (dritabua) i was told also reachs my old folks and together we all managed to weaken Verata and transfer the leadership and head of governemt to Bau.
If there is a special link between Nailega [Fulton] and Nailega Wainibuka...what it was I am not so sure, is it may be due to the Old man from Verata that reside at the small Island locate between Naibita and Nailega [Nodra Koro Na Mo]not sure.
30th June 2010
___________________________________________________________________________________________________________
Apisai Naisarani Turaga,
Vuvale- Nayalovia
Naibita, Wainibuka, Tailevu.
E na noqu vakawilika tiko na i tukutuku e so e na monalivaliva, au a takosova kina e dua na i tukutuku me baleta na veiekani ni vanua ko Naloto kei Naduadua. Ko i au e dua na gone mai na vuvale ko Nayalovia, e Naibita. Oqo na vuvale e gole mai kina na Vunivalu kei Naduadua, ka nona vale talega ko Daivalu, na turaga ka a ciqoma na i sulu ni lotu mai Bau me lotu kina na vanua ko Nailega.
Au via vakaraitaka yani i ke ni levu tu na i tukutuku makawa me baleta na vanua e rua oqo, me tekivu ga mai i Nakauvadra. E na veigauna kece ni dau gadrevi Bau me kaba na mataivalu vaka Waimaro, e sa qai dau muria mai na veisala e so na tabua. Ko Nailega e umani talega ki na i kumuni tamata vaka Waimaro. Ko ira na kai Waimaro e ra mataivalu qaqa, ka ra tu ga vakai-ira e na rukudra na nodra dui turaga, ka levu na gauna e ra dau vala tiko ga vakai ira. Ia e lailai na i tukutuku e dusia ni dua tale na vanua mai tuba me kabai Waimaro levulevu mai, ka wili kina ko Bau kei Verata.
Na tabua kece ni i valu, ka vaka kina na tabua ni lotu wesele, e na kena vakadewataki ki Naduadua, e na gole mai i Vale-levu mai bau, ki Vunitavola, ka dewa sara mai ki Naloto. E na kena dewa mai vua na turaga mai Naloto vua na Turaga e Nailega, e na curutaki mai e na dua na katuba, ka sa tawana tiko ni kua ko taukei-navunimolikana e na loma ni koro ko Naibita.
Nailega.
Na veiwekani nei Naduadua ki Nailega, Waimaro, e se tekivu mai Nakauvadra. E rau dua tiko ga na yavusa. Oqo e wili tale ga kina na nailega ka ra tiko mai Vatukarasa, Tailevu kei ira na kai Naibalebale, mai Vanua Levu. E dua na turaga mai Nailega, Waimaro e rawa ni vakamacalataka na i sema oqo ko Turaganiovisa vakacegu Suliasi Daunitutu. Ni'u a se yabaki lima, au a bau gole talega e na cara sala ki Waimaro e na dua na gauna ni Siganisucu. Keitou veiwekani voleka sara tiko.
Verata.
Au a wilika tiko ni a kabai Verata ko Naloto. E dua na tabua e ya vakadewataki mai Bau kivei Naloto, ka a yaco sara mai ki Naduadua. Oqo me na kabai kina ko Verata. E na gauna koya e a se liu tiko kina ko ratou na Vesikula. Ko ratou mai na koro ko Naloto, Verata e ratou yadrava na vanua ko Ucunivanua, ka tiko vei ratou e dua na vuni vesi na Vesitagitagi. E tiko na vesi oqo e na ucuna veibasai kei Naloto. E dua na nodratou kalou ni i valu mai Naduadua e yacana ko Diliwa se ko Diliwa-ni-i-valu. na vu oqo e qai solia na draunikau ni moce ka qai laki kaburaki vua na vesi tagitagi. e na nodratou qai kawa yani na kai Nailega, e sa sega ni tagi na vu-ni-vesi ka ni sa moce koto na kena i vakatawa. E ra qai vakama na koro mai Verata na kai Nailega. E sa qai vakamai tale ga na bure nei Vesikula, ka sa qai soli na veiliutaki vua na qase ka sa ratu tiko nikua na nona kawa. E na gauna e dau gole kina ki Nayalovia e dua mai vei iratou na Vesikula, e na qai dau laki kaya,"issa! na cava na neitou cala vei kemudou na kai Nailega? Ni keitou se moce tu sa keitou moku!" Sa qai dau tukuna lesu na tukaqu ko Rt Semi Kubunavanua, " O sobo! Au sega ni mai kila e dua na! Qori na nodra cala na qase i liu!"
Lovoni.
Na mataivalu e a kabai Lovoni e nodra kece na kai Waimaro. E ra a laki kabai Bureta e liu ni bera ni kabai ko Lovoni. E dua ga na i golegole e rau kabai ruarua kina ko Bureta kei Lovoni. Oqori me sa vakaliuci ga kina ko Tui Levuka, ka me solia na vanua ko Ovalau me sa tara kina na koro e liu. e rau veilomani tiko ko Cakabau kei Tui Levuka. Na vatu tale ga ka dau qiqi sobu mai e a caka kina na drauni kau ni moce. Koya na vuna e a sega ni qiqi cake lesu kina na vatu, ka sa qiqi sobu ga mai ka sa laki lutu sobu sara tiko i baba. Ni sa oti ga na vatu mai na bai ni valu nei Lovoni, sa ra qai cici cake yani na kai Waimaro levulevu ka qai yavi na vanua ko Lovoni.
E tiko e so na i talanoa me baleta na vanua e rua ko Naloto kei Nailega au a dau rogoca mai vua na tukaqu ni a se bula kina. Au kerekere ke o ni rawa ni ko ni vakacuruma e so na i tukutuku oqori a cake ki na i tabana ko ni biuta tiko na "Veiwekani kei Naloto kei Naduadua." E tukuni ni ratou vanua qaqa kece na vanua ka sa wili tiko oqo me Wainibuka, ka ratou dui turaga ga vaka i ratou. E kena i vakadinadina ni sega ni vakayaca vei dua vei i ratou na tikina makawa na vanua ko Wainibuka, ka sa qai vakayaca ki na wai ka takosovi ratou tiko. Na vanua ko Naloto, Wailotua, Nasautoka, Nayavu kei Nailega e ratou vanua qaqa taucoko. Ni dau cavuti ko Bau e Wainibuka, e na rogo ga ko Naloto kei Nailega baleta no ko Nayavu e sa veiwekani voleka tiko kei Bau, ko Wailotua e sa voleka rawa tiko vei Naloto, ka vaka me galele vaka levu ki Naitasiri ko Nasautoka. Ko Nailega na i otioti ni vanua vaka Waimaro ka tiko e na i yala ni vanua. E a ciqoma na vanua ko Nalawa na i sulu ni lotu mai vei Viwa. E a qai via kabai nailega mai e na dua na i valu ni lotu ko Nalawa ka qai suka ga ni sa malumalumu na nona mataivalu. E a via solia tale ga mai vei na Nailega na i sulu ni lotu na Taukei ni Waluvu, na i sulu mai Viwa. E sa qai cicivaka cake mai ki Delavatulevu ko Cakobau na nona i sulu ni lotu ka ratou kauta tiko mai na turaga ni Naloto. E a ciqomi na i sulu oqori e na vuku ni veiwekani vaka Waimaro.
Au sa vakanuinui vinaka ki na nomudou veiqaravi, ka vakabibi e na nomudou wasea volina keda i tukutuku makawa na kawa i taukei. mo dou kalougata tiko. Dou moce.
Au via wasea yani e dua tale na i vakamacala me baleta na yaca na Matavurai.
E na gauna e liu ni sa bera ni ta na gaunisala na Kings Highway, na mata ni wai oqo na Matavurai e tiko e na dua na qakilo lailai ka savu toka yani kina na wai. E qai toka e rukuni savu e dua na tobu lailai ka dau kalovaki kina na mena wai ni yaqona ko Daivalu, na Tui kei Nailega, ka tiko na nona yavu e Delavatulevu, e na tai ni wai veibasai kei matavurai, ka toso cake tale vakalailai.
Na vanua e toka kina na mataniwai koya e lala tu, ka sega ni dua na tamata e takoso e na vanua koya. E na gauna nikua, ni sa ta oti na gaunisala levu, ka sa oti talega na i valu, e sa qai tara na koro ko Nailega.
E na i tovo ni vanua ko Nailega, ke vaka me sa lose e dua na yaqona ni vanua, e sa qai talai e dua me laki kalovaka mai na wai ni yaqona e na vanua koya, ka kauta lesu ki Delavatulevu. E na cicivaka mai na dau kalo wai na i wau, ka mai tobudromuca e na tobu e Matavurai. E dau vakatawana tiko na tobu e dua na Vu ka raica tiko na kena takivi na wai. Ni sa tonia ga na i wau na i talai koya e sa na qai mata cake mai ka cuva sobu tiko ga. Oti me sa na qai vu vaka dua, ka me sa na qai rai cake mai ni bera ni cicivaka lesu na i wau ki Delavatulevu. E na nona takosova lesu na Wainibuka, me kakua ni tonia na nona i wau i wailevu. Ni sa yaco e na bure, sa na qai dodoka sobu na i wau ki loma ni tanoa ka sa na qai tasova mai kina na wai me sa lose kina na yaqona.
E tabu tale ni dua me gunu mai se me laurai e na matani wai e Matavurai. E tiko ga na tamata e dodonu me takica na wai ni yaqona ka sega ni dau digitaki vakaveitalia baleta ni marroroi tiko na turaga mai na naki ca. Ke sega ni vakamuri na i cakacaka ni kalowai, e sa qai dau mokuta na i vakatawa ni wai na tamata e kalo wai tiko.
E na siga ni kua, ko na kila na dua tani ni i gunugunu ni wai oqo kevaka ko tovolea. e makare vinaka ka batabata. E wai gunu vinaka talega. Ia, sa i koya oqori na mena wai ni yaqona na turaga i Nailega.
Sa i koya tale ga oqori na i balebale ni yaca na Mata-vu-rai.
4th April, 2011
1 comment:


text:
Update: 11:05AM Ni na lako yani mai Saioni na i Vunau kei na Vosa i Jiova mai Jerusalemi. For out of Zion shall go forth the Law and the Word of the Lord from Jerusalem.
Ki Mitzion Tetzei Tora Udivar Adonai Mirushlayim.
Ni sa bula vinaka tale mai na wekaqu lomani mai na veiyasai Viti kei vuravura.
Au kidavaki kemuni tale tiko yani oqo ena yaca talei ni goneturaga ko Jisu Karisito.
Ni sa bula vinaka tale mai.
Sa ara na yadra.
Joni 6: 35
Koi au na madrai ni bula.
O koya vakayadua sa lako mai vei au ena sega ni via kana, kei koya sa vakabauti au.
Ena sega ni via gunu.
Nikua eda sa yacova tale kina na i ka 13 ni siga ni Tiseba.
Esa vo ga oqo e vica ga na siga me da satadu yani ki Peceliema ena vale ni madrai, o koya e a sucu kina na goneturaga o Jisu Karisito na noda i Vakabula.
Esa oso drigi sara tikoga oqo ko Peceliema mai vei ira na saravanua (tourists) mai na veiyasai vuravura.
Era sega ni dau lako wale i kea (Peceliema) era dai laki solia saraga na nodra ka ni loloma ki na vanua e dau soli kina na ka ni loloma.
Era dau laki tekiduru ka cuva saraga ena nodra dau masu ena vakavinavinaka ki vua na Tamada sa cecere sara ena nodra sa mai tara na mawe ni vako ena nodra sa mai vakadinadinataka saraga na vanua ka a sucu taumada kina na nodra i Vakabula.
E sa dau kena i vakarau tu vei ira na pilgrimage se vei ira na saravanua mai na veiyasai vuravura me se vo tiko e rua na vula, ni Siganisucu, era sa dau lako rawa tiko mai ki na Holy Land Tour. Era na wavokita kece na vanua vakai Vola Tabu rawa ni ra tekivu mai Ijipita, Lepanoni, Joritani, vanua kece vaka- Isireli.
Ka ra dau qai laki vakatinitini sara i Peceliema ena Siganisucu.
Me vaka ga au a sa tukuna rawa tiko ni ra lako tiko mai oqo, era sega ni lako wale tiko mai.
Era lako vata sara tiko mai kei na nodra ka ni loloma me ra dau mai solia ki Peceliema ka ra sa vakarautaki ira sara tiko mai ki na nodra mai lagalagasere ki Bethlehem Square.
Era dau mai vakaitavi eke o ira na matasere mai na veiyasai vuravura.
Ena yabaki sa oti, era a bau mai lagalagasere talega i Peceliema o ira na noda e Viti.
Nai sevu ni matasere ni Viti me vakaitavi ena lagalagasere ena Square e Peceliema, kau kalougata meu bau laki lewena talega na matasere oqo.
A donuya na gauna au a tiko kina mai kea ena i lakolako ni veitaqomaki mai na 1984 ki na 1985.
E a kauta tiko se a liutaka tiko na matasere oqo o Major Manoa Masi na daunivulisere ni matasere o Kadavu ena gauna oya.
Esa dua dina na gauna lagilagi vei keimami na luvei Viti.
Na noda i ulutaga tiko ena veimacawa : Mo vakadeitaka na nomu Vakabauta.�
Ni da na dau vakadeitaka na noda vakabauta, ena dau vakadeitaka tikoga na noda bula ni vakabauta ena veigauna kecega, veitalia sara ni da dau sotava na dredre cavaga, ke o mani laki temaki sara vakacava ena i dre ni vuravura oqo, ko a qai vakadeitaki iko tikoga kivua.
Ko na qai dau kune vakacegu tikoga mai vua, ena veigauna kecega.
Ena Sere Levu na 198- Tudei, tudei vei Jisu.
Koi keda kecega.
Tukuni koya voli me sa rokovi ga.
Sa na tuberi keda.
Meda sa dau qaqa, na nona meca kece me bale mate ga
Tudei, tudei vei Jisu
Vakarorogo mai
ka lako ena i valu, ena gauna edaidai
Me da veivala tiko, kakua ni da dro
Sa noda i vau kaukauwa, na luve ni Kalou
Tudei, tudei vei Jisu
Ena kaukauwa ga
Sa na solia ko koya, vei keda kecega
Me taurivaki kece, yaragi ni Kalou
Kakua ni da rere, ni laki vala tu
Tudei, tudei vei Jisu
Vosota tiko ga. Yabaki vica wale, qai cegu mai kea.
Ni oti tu na i valu, ka ra sa cuva no, tamata kecekece
Kivei Karisito.
Ni mositi Aisea na parofita, na nona vanua o Isireli, e qai vakataudeitaka tikoga na nona vakabauta, e qai tukuna ko koya na nona vosa en Aisea 62: 1-7.
�Ena vuku i Saioni, au na sega ni tiko lo, ena vukui Jerusalemi au na sega ni na vakacegu rawa.
Kemuni na wekaqu mai na veiyasai Viti kei vuravura, me da dau kakua ni vakacegu rawa, me da dau masu tikoga ena veigauna kecega.
Me vaka ka a vosa vakabibi talega kina na Daunisame ko Tevita ena Same 81: 10.
Dou dalaga vakalevu, au na qai vakamamautaki kemudou.�
Na leqa levu se leqa lailai cavaga e dau takoso mai matamu, nai wali ni leqa oqori ena koto ga vua na goneturaga ko Jisu Karisito.
Ena qai kuri tale yani.
Ena vosa vaka- Iperiu me da na vulica�
i) welcome- barukh haba
ii) well and good- tor veyafe
iii) what elese?- uma od?
iv) why?-lama?
Mobile: 9204915/ 9590439/7598788
E levu na veisolisoli cecere e qai solia se veivakarautaki kina vua na noda Kalou bula ko Jiova.
Tekivu na nona volavola ena pepa mai na 16 ni Seviteba 2015 ki na yabaki ka tarava, 2016, e sa vakila o Lawenitoakula ni sa tiko vua na i solisoli ni veimasulaki.
Ni mai yacova oqo na i karua ni yabaki ni veiqaravi, e sa soli sara vua e dua na lori ena i sau e sau rawarawa.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
NA NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na kena dola na gaunisala vou e Tovata.
Ni tei wilika sara na i tukutuku ka a tabaki koto e na yabaki 1964:
Sa dua na i matai ni ka talei ni da tiko e na nodra veiqaravi vakavanua na turaga ni veiyasana ka ra vakaitikotiko e na vanua mai Kalabu, na Tovata, me vaka ka a caka vua na turaga na Talai Veivuke e Loma e na yakavi ni Lotulevu sa oti.
E a tubera kina na i qaloqalovi e dua na turaga ni Kalabu, vakacabora na i sevusevue dua na turaga ni Kadavu, ra meketaki yaqona na turaga ni Naitasiri, ka vakacabora na nodra i takitaki na marama e dua na turaga ni Lau.
A vakayacori na veiqaravi vakavanua o ya mai na nona i tikotiko e dua na turaga ni Lau, ko Tiko Pacolo.
E tubera na i qaloqalovi ko Ifereimi Kubukawa na i Liuliu ni Yavusa ko Matanikorovatu mai Kalabu, na yavusa ka taukena na veitiki ni qele era sa la?ki vakoro ka teitei tiko kina o ya na turaga ni Veiyasana mai Tovata.
E vakavinavinakataka ko Kubukawa na kena dola na sala ni veivoli vei ira na wekana vou oqori.
A kainaka talega vua na Talai Veivuke ni sa ka ka ni marau sara vei ira na nodra qase mai Kalabu me ra bau veivuke tu e na nodra vakatikori e na qele ko ira na turaga ni veiyasana.
Ena nodra ciqoma na tabua na Turaga Talai Veivuke, era a kaya, me sinai madaga na i tei kei na vuata e na i tikotiko vou. A vakacabora sara na i sevusevu, e dua na vu ni yaqona levu, ko Jale Daveta mai Kadavu, ka sorova e na vosa ni nona vanua na vakayatuyatu ni vakacabo i sevusevu.
Era a meketaki yaqona na turaga ni Matakorovatu, e na kena i valavala dina vaka Naitasiri, ka tu yaqona ko Sunia Malewa.
Na i Wase ni Yaqona vakaturaga, e a vakacabora ko Sakiasi Bai mai Kalabu.
Oqo e dua na tama ni vuaka e sa vakaiyadina, ka kena i coi e rua na sova dalo vavi lelevu.
Tarava oqori na nodra takitaki na marama ni veiyasana kece.
Era lewe 35 taucoko na marama era yatuni mai, ka vakaraitaki ira mai na nodra vakayadra, ?Mai-na vakaduwei!?
A kacivaka na marama ka liutaka mai na nodra takitaki oqo. Sa totoka dina na lewe ni i lalakai, qai veimataqali, ka ni ra i coi mosamosa tiko mai. E a la?ki vakacabora na nodra i takitaki ko Vilisoni Tuiketei mai Kabara, Lau, ka rogo vinaka dina na vesau Vakanatuicake ka a vakadrodroya ko Vilisoni, qai kena i divi koto na i sulusulu ni vakarokoroko e tokara, na taovala Vakatoga.
Ni tara ka vakamaluataka oti ga ko Sailasa Devo, na nodra matanivanua na Talai Veivuke, sa qai tau na vosa vakaturaga.
Era a vakacaucautaka na turaga ko Ratu E T Cakobau na nodra loma soli na Qaranivalu kei iratou na turaga ni Matanikorovatu e na nodratou dau solia na qele me ra tiko kina na turaga ni veiyasana era sa leqa mai e na qele.
Era a vakacaucautaki koya talega na District Officer, Suva o Ratu Samuela Vunivalu, e na cakacaka bibi ni veivuke kei na dolavi ni vakasama kei na veivosaki me rawa kina na sala vou ka sa dola oqo.
Era a kainaka ni ra sa soqoni tiko vakasausauvou, ka sa yacadra na sausauvou, ko ira na Veiyasana era vaqele e kea.
Oti era sa qai kaya me ra guilecava na nodra Veiyasana, ni ra sa mai toka vata, ra sa umani vata, ra to vata ka ra na ogatakavata na tei i voli kei na vuata. Na veika kece ka ra vakayatuyatu kina na Turaga na Talai Veivuke, a vakayaloqaqataki ira na tiko e kea kei ira era kalougata ni ra na vukei e muri me ra vakaitikotiko rawa mai kea.
A qai uliva na vosa vakaturaga ko Ifereimi Kubukawa. Tarava sara ga oqori na kena ucu mai e dua na mata vakamalolo rairai totoka ni Kadavu, ka nodra i kaukau ki na vakatunuloa e dua na i binibini dalo levu.
Ni sa caka tiko na meke, ka talo tiko na yaqona, era sa qai tabe keke mai, kei na ti, ko ira na marama mai Natuicake, ka ra vakaserautaka na kala ni matanisiga e na yakavi ko ya.
E dua walega na ka e vakaciriloloma koto e na soqo oqo, ni sa yali e dua na turaga ni Nasavusavu, Cakaudrove, ka a duruvatu ni nodra sasaga na turaga kei na marama ni Veiyasana e Tovata mai Kalabu, o ya ko Asaeli Mata ka sa liu e na vanua eda na muria kece na vo ni bula.
Qo e dua vei ira ka cuqena tu mai na cakacaka ni dola ni vanua kei na sala, ka ra veirogoci domo kei iratou mai Kalabu, me yacova na nona ciba, ia, ka sa sega ni raica me betia na vua ni nona buno e na siga Lotulevu sa oti.
Oi rau na kena bai na kena i vakarurugu levu ko Ratu Ravuama Vunivalu, na D.O. Suva, kei na nona i vukevuke, ko Ratu George Mataika.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Na i vosavosa e dau cavuti ni cakacaka taki oti e dua na ka dredre ena dua na gauna balavu. E ra dau cavuta vakawasoma o ira e ra qase cake vei keda se ko ira era sa cakava oti na veika dredre ka ra kila na kena dredre ni rawati e dua na ka. E dau tukuni vei ira e ra se qai tovoleya vakadua ka dau caka me vakayaloqaqataki ira me ra rawata tale ga.
Vakayagataka na ka e taleitaka me vakagarogaroi kina e dua na tamata. E dau vakayagataki vakalevu na baca kuita vei ira na ika, baleta ni dau yavavala e loma ni wai ka sega ni toka vakamalua. E ra dau totolo sara na nodra ciqoma na ika na baca ka ra mani coko sara kina. E vaka kina o ira e ra sega ni dau yalomatua me ra dau vakarogoca nai vakasala mai vale, ka ra dau lai coko ena nodrai vakavuvuli na tani ka mani yaco vei ira e muri na leqa.
Ni dua e dau nanumi koso ga ena dua na ka ni sa vo tu. Na Balolo e kakana ni yabaki ka dau lako ga mai vakadua ena loma ni yabaki. Ni sa vakayagataki oti e da dau qai mai vakananuma toka yani me yacova tale na yabaki ka tarava. E dau qai vakayagataki kina na i vosavosa oqo e na noda nanuma e dua na wekada ni sa vo tu na magiti se kakana.


text:
Na i Ukuuku
E duidui na i ukuuku nu meke ka duidui vaka kina na veika e vakayagataki ena meke me vaka na: i wau, moto, iri, na i ula kei na meke liga. Ni uku e dua na gone tagane se yalewa ena vaka oqo na i ukuuku e vakayagataka:
Tiki ni Yago
Ulu: Ulu mate, Bena (Vakamira), Vuso ni Kuka, Lawe, i TekitekiMata: Wasekaseka, Buli, Buli, Salusalu, Civa Vonovono Domo: Civa Vonovono, SalusaluSere: Lumu Dara, A i moko Masi
Tolo: Tui ni Malo, A i Sulu, Sekaseka, Wa i Sulu, A i tiniyara, Liku Vasili se Vau
Liga: Vesa Yava: Vesa
Na Masi Kuvui
Na masi Kuvui ga e dau vakayagataki e na nodra i ukuuku na Turaga se Marama. Na Turaga e dau vakawasekaseka na Marama e dau vakalawe. E caka tale ga na meke vakavanua e ra dau viriviri na Marama (viritaki tabua). E ra sega sara ni dau viriviri na yalewa tauvanua vakavo ke dua e vasu levu
Na Kena Sovasova se i Kaukau
Ni dua na meke levu, e rawa ni dau caka na kena Sovasova, o ya me ra dau vaka i kaukau na marama ka wili kina na veika oqo; uvi, dalo kei na i yau me vaka na ibe, masi, se na masima. E ra dau sega ni vaka i kaukau na turaga.
Na Vakatara
E rawa ni da kaya ni tolu ga na domo ena vakatara: O koya e laga, o koya e tagica kei ira na droku. E na so tale na gauna e rawa ni dua e laga muria se camana. E na vakayagataki na lali me vakatautaki kina na kena gedei kei na kena totolo na i lagalaga ni meke, muria yani na derua kei na i cobo me lutu bi vinaka kina na kena i rogorogo ni vakatara. E rawa tale ga me curu mai e so na rorogo me vaka na sau me dua toka ga kei na dua na tiki ni bitu se kau me rau veiqiriti toka. Na veilutuki ni lali ka vaka kina na kena laki totolo se berabera, laki mudu vakasauri tu mada ka lako vata tiko kei na cobo kei na derua ena kuria tiko na lutu bi ni domo ni vakatara ka vakavotuya na memela vinaka ni domo ni laga.
Na i Kau se Ucu ni Meke
Oqo na qaqa ni meke ka dau lagati wale mada ga ka so na gauna me dau matanataki ka me dua tiko ga na kena matamatana me rawa kina ni vakamatautaki kina na nodra ucu mai kin a vanua ni meke na mata ni meke. E sega ni dau vakaucu na meke ni yaqona se veimeke tale e so, ia e dau vakaucu ga na meke ni solevu.
Na Vakavinavinaka ena Gauna ni Meke
E dau veivakauqeti vei ira na lewe ni meke ka kena vakavinavinakataki tiko na meke e na gauna ka caka tiko ga kina na meke se na gauna e sa laki tini kina na tikina. E dau kacivaki ga na vakavinavinaka me vaka:
Vinaka, vinaka saka na Meke ……………(Matana)
Vinaka na Lali …………………………...(Lali)
Vinaka i Sau! Vinaka i Loma…………….(Matana)
Mai Noqu na Lali se Laga ……………….(Vakatara)
Mai noqu I Sau se i Loma………………...(Matana)
E dodonu me lako tiko ga na meke ka lako tale tiko ga na vakavinavinaka.
Na Veivakamarautaki e na Meke
E wili vata eke na veivakubuti, veivakataubeni, tibivuru ka ra dau caka na veika oqo ena nodra vakaraitaka na nodra vakavinavinaka ka vakavuqa ga na nodra vakairatitaka na nodra marau ki vei koya e caka vua na veika oqo. E vakatoka oqo na veika e dau soli:
Veivakubuti ---------------------- i lavo
Veivakataubeni ------------------- salusalu, i sulu, i taube
Veivakatekitekitaki -------------- i lavo pepa
Tibu Vuru ------------------------ tavako me waqa rawa
Veilumu ------------------------- vakayagataki na waiwai boi vinaka kei na pauta
Veiregu -------------------------- e dau yaco ni ra sota na veitabani se veitauvutaki
Na Vakaorei se Veimoku
E dau vakavu na veivakatotogitaki vaka oqori mai na kau ka cavuti ka vakayagataki me i ukuuku se me lali. E dau vakaoqo na kena i lakolako; ke ra laki meke e dua na mata meke ki na dua na vanua ka nodra kau na vesi ka ra vakayagataka na lali vesi, na daru ni vesi me vesa, na tabani vesi me nodra i wau, e ra sa na bolea tiko yani na laki meke me ra vakaorei mai se laumoku. E dau kenai tinitini me caka e dua na veilewai vakavanua ka tau mai kina na kedra i totogi. Na vu ni nodra bolea baleta ni ra veitabani se veitauvutaki ka vakayacori me ka ni lasa vakabibi ena marau ni vakatawase kei na gauna ni marau tale e so.
Na meketi ni Vulagi
E na so na gauna ni ra yaco main a vulagi, era dau qai meke na yalewa ena koro. E dau ke na i vakarau me dau caka e dua nai vakatale na i lavo se i sulu se tabua. E dau kenai vkarau talega me dau cabo na i vakatale.
Na Suqe Vucu
Oqo e dua na i vakarau makawa ni vaqara meke ka vaqarai na tevoro me vagunuvi me solia mai na meke. E na bogi butobuto e ra dau qai lako na tamat bula e na koro ka ra lako galugalu kina veivanua tawa. E ra na uku kece ka kau yaqona. Ni ra yaco yani sa na cabo sara na yaqona ka ra na wawa toka ia e na vosavosa toka ko koya na nodrai liuliu me kere meke. E na dau kerea sara ga na meke e vinakati me yacova sara ni sa rawa na meke e vaqarai tiko.
E na qai vakuri tale yani....Fijituwawa.com Research Team


text:
“Ni sa kena bula ni yago na dra.” – Vunau ni Soro 17:11
Na dra ka drodro e noda veisala ni dra, sai koya na ka e vauci keda me da tautauvata kece na tamata. E na dra ga, e rawa kina me da bula vakayago na tamata.
E na yabaki 1628, e a tabaka kina e dua na ivola na vuniwai ka kena dau ni vakadidiketaki ni yago, ko Dr William Harvey, ka yaca ni ivola na “On The Circulation of the Blood” (Na Drodro ni Dra). E a vakatura kina na turaga oqo, ni sa tiko ga e na dra na bula. Na kena vakadidiketaki ka vulici na drodro ni dra e yagoda, e sa rairai ka ni vuli bibi duadua me vulica na tamata e na ikatinikavitu ni senitiuri. Na vuli oqo e a gadrevi vakabibi, me da kila kina vakavinaka na cakacaka ni gacagaca yadua, ka vakakina na kena qaravi na mate ni yago.
Ia, na dina bibi oqo, ni sa vakatau e na dra, na bula ni veitiki ni yago kece, e a sa volai tu e na iVola Tabu e na vica na udolu na yabaki eliu. E a kaya na Kalou vei Noa e na Veiyalayalati Makawa,
“A ka bula kecega sa lako rawa sa na kemudou kakana; me vaka na kau drokadroka, ka’u sa solia vei kemudou na ka kecega: ia na lewena ga sa tiko kina na vu ni bula, io na kena dra, mo dou kakua ni kania. Ia ka’u na taroga vakaidina na nomudou dra na vu ni nomudou bula; au na taroga kina na manumanu kecega, kei na liga ni tamata; ia au na taroga na mate ni tamata yadua mai vua na tamata kadua: ko koya sa vakadavea na dra ni tamata, ena vakadavea talega na nona dra ko ira na tamata: ni sa bulia na tamata na Kalou me sai tovo vata kaya.” (Vakatekivu 9:3-6)
NA IVAKAMACALA KEI NA CAKACAKA NI DRA
Na veimataqali yaya lalai ni bulibuli ka ra tiki ni kena buli na dra, era cakacaka e na dua na sala ka se sega ni yacova na noda vakasama, dina ga ni sa rabailevu sara na noda kila ka e na gauna oqo. Na dra ni tamata kei na kena cakacaka e na yagoda, e sa dua na iulutaga ka sa rui vereverea, ka sa buli kina e dua taucoko na tabana ni vuli me vakatabakidua ga e na kena vulici.
Na wai veivakurabuitaki oqo, e drodro wavolita na yago taucoko, e na veiya-ruasagavulu-ka-tolu na sekodi. E sega ni cegu na kena cakacaka, ka drodro wavoli tiko e loma ni uto, sala ni dra lelevu, ka me curu talega e na veisala ni dra matailalai sara.
Na (icegu ni) bula, o koya na ka e se sega ni dua na tamata vuku (scientist) e se bau vakamacalataka rawa, se kila na kena cakacaka, e kaya na Kalou ni tiko e na dra ni lewe, ka na sega ni rawa ni dua na bula kevaka e sega na dra.
E na yagoda na tamata, e sinai kina na veimataqali yaya ni cakacaka lalai ni yago (tissues). Eda vakatokai ira me ra viciko, nave, uro, gacagaca, sui kei na lewe etc. Na veiyaya lalai ni yago oqo, era tautauvata kece e na dua na sala, o ya ni ra dui tu vakadua ga e na dua na vanua, era ka matailalai sara me ra sega ni laurai rawa e matada, e tabakidua ka qiqo talega na cakacaka era dui cakava.
Ia na dra, e sega ni tautauvata kei ira na veiyaya lalai oqo, ka ni sega ni tu vakadua, ia e drodrova na loma ni yago taucoko, ka kauta na kakana vei ira kece na veiyaya lalai ni yago ka ra cavuti koto e cake, me ra vakani kina, ka qai soqona talega na nodra benu, me kauta tani yani.
Na tamata yadua, e tiko e yagona e 10 na paidi na dra. Oqo e rauta ni 7 na pasede ni bibi ni yagona e dua. Na dra, e buli mai na lewe ni sui (marrow), ka cowiritaki ka vakasavasavataki koya tikoga vakai koya, me vakavica na drau e na dua na siga. E drodrova na yago taucoko ni pamutaki mai na uto, ka qai ceguvi e na cagi ni bula mai na yatevuso (lungs). Na dra, e veivotayaka na kakana kei na cagi ni bula, ka vaka kina na veimataqali yaya ni cakacaka lalai (hormones), kei na vuqa tale na ka, kivei ira kece na veitiki ni gacagaca ni yago, ka qai sosoqona na nodra dui benu kei na cagi ca, me kauta laivi yani. Na sotia lalai ni yago ka ra bini tu e na noda dra, era vakasasataka ka ra vakarusa na veimataqali yamata ni mate-ni-yago era dau kabakoro mai.
Eda raica rawa e ke, ni solia vei keda na kaukauwa, na dra. E vakatara na tubu me yaco. E isasabai ni yago. E valuta na mate veitauvi kei na mate ni gacagaca. E sa iyatu eliu ni sasabai mai na kabakoro ni manumanu lalai ni mate. E solia e dua na ituvatuva dei ni vorati ni veika kece e vakavu leqa ki na yago. E qarava e dua na itavi bibi ka yaga e na cakacaka ni kena vorata na yago na leqa kece mai taudaku, ka vukea na vakataudeitaki ni katakata ni yago. E na Ivakaraitaki tiko ni bula vinaka kei na bulabula ni yago.
Na kena soli na dra bulabula, e sa dua na solisoli ni loloma levu vei ira na tauvi mate. E rauta e tolusagavulu-karua na udolu na paidi dra, e vakayagataki e Amerika e na veisiga yadua ni dua na yabaki, E kaya na isoqosoqo ni Red Cross, ni na gadreva e dua na kai Amerika me soli vua na dra, e na veiya rua na sekodi kece. Na soli dra e gadrevi e na veisele, e na nodra qaravi na mavoa e na vakacalaka, ka vakakina vei ira era tauvi mate. E sega ni rawa na bula vinaka mai na dra matemate, ka sa vakabulai tiko e udolu vakaudolu na tamata e na veiyabaki e na vuku ni soli ni dra.
NA DRA E “UCIWAI NI BULA”
Na Kalou duadua ga e rawa ni bulia e dua na wai veivakurabuitaki me vaka na dra. Na veitabana ni vuli cecere kei ira na dauvakadidike, era se sega ni kila vinaka sara na veisala duidui ni kena cakacaka na dra, ia e sa matata tu vakasigalevu, ni na mudu na bula kevaka e sega na dra. E dua na kena i vakaraitaki oqo: kevaka e dua na viciko ni yago e sa sega ni cakacaka, e se rawa ga ni ra cakacaka na vo ni yago; ia, kevaka e sa sega ni cakacaka na dra, sa na mate na yago taucoko. E tiko e na dra e dua na ka, ka sega ni kilai vakavinaka rawa, o koya ka solia na bula ki na veitiki ni yago taucoko.
Na iVola tabu e vakatakila na bibi ni “uciwai ni bula” talei oqo, ka drodro tiko e na veisala ni dra e yagoda. E sa lesia ki na “wai ni bula” oqo na Kalou, e dua na itavi tabu, ka yaco kina na bula e na sala e so eda sega ni kila na tamata. E kaya Nona Vosa:
A ka oqo sa kenai lesilesi ka tawa mudu e na nomudou veitabatamata e na nomudoui tikotiko kecega, mo dou kakua ni kania e dua na uro se na dra. (Vunau ni Soro 3:17)
Ia mo ni raica vinaka mo ni kakua ni kania na dra: ni sa kena bula na dra; a sa tabu mo ni kania vata na kena bula kei na lewena. Mo ni kakua ni kania; mo ni livia ki na qele me vaka na wai. Mo ni kakua ni kania: me yacovi kemuni kina na ka vinaka, kei ira na luvemuni era sa muri kemuni, ni ko sa caka dodonu e na mata i Jiova. (Nai Vakarua 12:23 – 25)
NA KENA VAKACACANI NA DRA NI TAMATA
Na dra e ka mareqeti ka bibi ki na bula, ia na dra ka tu vei keda edaidai, e sega ni dra vata ka a solia taumada vei keda na Kalou. E na gauna ka a talaidredre kina na tamata vua na Kalou, e a qai vakatanitaki na nona bula, ka vakadukadukalitaki na nona dra. Na nona vakamacala e dua na turaga lotu kilai levu, e kaya,
“Na ivalavala ca nei Atama…..e kauta mai na ivalavala ca kei na mate ki na dra ni tamata. Ke a sega ni valavala ca ko Atama, ke a sega ni mate. Ia, mai na nona ivalavala ca, e a sureti “mate” kina, me curu mai ki na vuvale vakatamata. Sa qai yaco me ilesilesi ni yago na vuca, ka yaco me noda ilesilesi na tamata na mate.”
E dua tale na turaga dauvola ivola kilai levu, e duavata kei na vakadidike oqori, e kaya:
“Ni sa tu e na dra na BULA, me vaka e kaya na iVola Tabu, ka sa isau ni ivalavala ca na mate, e a vakaleqa na dra nei Atama na nona ivalavala ca, ka vakavuna kina me mate. Me vaka ni da vu kece na tamata mai vei Atama, na dra ni tamata kece e sa vakaivotavota talega e na ivalavala ca nei Atama, ka sa rawa ga ni vakasavasavataki kevaka e savai e na dra tawa cala, baleta na dra ga e rawa me ivoli ni bula.
NA IMATAI NI DAVE NI DRA
Eda dau nanuma tu beka ni a imatai ni vakadave dra e a yaco, o ya e na nona vakamatei Epeli ko Keni. Ia, e a dua tale na vakadave dra ka a yaco eliu, ka vakamatatataka vei keda na kena gadrevi na isoro dra me isau ni valavala ca kei na vakadave dra.
Na imatai ni kena a caka na vakadave dra, o ya mai na were ko Iteni, ni a vakamatea na manumanu na Kalou, me vakasuluma kina na luvawale ni tamata. Ni rau a talaidredre vua na Kalou ko Ivi kei Atama, ka rau saga me rau sa bula vakatikitiki mai Vua, e qai kaya na iVola Tabu, “A sa qai yadra na matadrau, a rau sa kila ni rau sa luvawale: a rau sa cula vata na drau ni lolo, ka cakava na nodrau liku” (Vakatekivu 3:7).
Ia, eda kila ni a sega ni ubia vinaka sara na yagodrau na isulu draunikau o ya, baleta ni kaya na iVola Tabu, “Ia na Kalou ko Jiova, sa cakava vei Atama kei na watina nai sulu kuli ni manumanu, a sa vakaisulutaki rau” (Vakatekivu 3:21).
E a basika mai vei na kuli ni manumanu o ya? E a gadrevi me vakamatei na manumanu, me rawa ni caka kina na isulu kuli ni manumanu me vakasulumi kina na nodrau luvawale ko Atama kei Ivi. Na vakadave dra oqo, e a sega ni baleta walega me rau ubi kina vakayago, ia e a nakiti me rau ubi talega kina vakayalo. Na liku draunikau, e na rairai rauta beka me ubi rau vakayago, ia e na sega ni veirauti me isau ni valavala ca, se me vakatara na tamata me veimaliwai tale kina kei na dua na Kalou tawa cala.
E na Vakatekivu 4:3-5, e na gauna e rau a kauta mai kina na nodrau imadrali na luvei Atama kei Ivi, ko Keni kei Epeli, me rau cabora vua na Kalou, eda raica ni a ciqoma na Kalou na imadrali manumanu, ka cata na imadrali vuata. Oqo e sega ni baleta ni cakacaka dokai cake na susu manumanu, mai na teitei. E rau cakacaka dokai ruarua oqori. Ia, kevaka me rau donu e mata ni Kalou ko Keni kei Epeli, e dodonu me vakasavasavataki na nodrau ivalavala ca, ka na rawa duadua ga qori e na dave ni dra.
E kaya na ivola vei ira na kai Iperiu, “Ni sa vakabauta sa vakacabora ko Epeli na isoro sa vinaka vua na Kalou ka ca na nei Keni, ka sa rawata kina na ivakadinadina ni sa yalododonu, ni sa vakatakila na Kalou ni sa vinakata na nonai madrali” (Iperiu 11:4). E na vosa ka sega ni balebale rua, e kaya vakamatata na iVola Tabu, “Ia kevaka sa sega ni vakadavei na dra, sa sega ni bokoci nai valavala ca” (Iperiu 9:22).
Me tekivu mai na gauna ni nodrau talaidredre ko Atama kei Ivi, e sa gadrevi na imadrali mate me isau ni ivalavala ca ni tamata, me rawa ni saumi kina na dinau ni valavala ca ni tamata, ka me rawa ni veitokani tale kina na tamata vata kei na Kalou tawa cala. E a gadrevi na dra tawa cala me vakacabori e na vuku ni valavala ca ni tamata – e ke, e vakaibalebaletaki tiko ki na dra ni manumanu. Ia, na imadrali oqo, e a sega ni iwali tudei ni valavala ca. E raitayaloyalotaki tikoga kina na imadrali dina duadua, o ya ko Jisu Karisito – e dua ka sega nona ivalavala ca – me mai vakacabori e na vuku ni valavala ca kei vuravura.
NA IMATAI NI LABA
E tasereki tale tiko vei keda na veika talei me baleta na dra, e na noda wilika na italanoa ni keda itekitekivu na tamata. Baleta ni sa ka tabu na dra, e sa na laurai me ka bibi dina na kena vakadavei vakatawadodonu. E ka ni rarawa ni a vakavotukanataki na vakadave dra vakaoqo, ni a se sega ni dede na noda bula vakatamata e vuravura. E a kani Keni na cudru e na gauna e sega ni ciqomi kina na nona imadrali vuata. Dina ga ni a vakasalataki Keni na Kalou ni na rawa ni vakavuna na ivalavala ca na nona cudru, e a vakanadakuya na ivakasala oqori ko Keni, ka labati tacina e na nona yalo veiqati – o ya na imatai ni laba ka a vakayacori e vuravura.
E qai tarogi Keni na Kalou,
“A cava ko sa kitaka? A dra nei tacimu sa tagi vei au mai na qele: ia oqo, ko sa qai cudruvi e na vanua oqo, o koya sa gunuva na dra nei tacimu ko sa vakamatea.” (Vakatekivu 4:10-11)
Na italanoa oqo e vakamatatataka na kena bibi na dra ni tamata. Na laba kei na kena vakadavei na nona dra e dua, e sa cakacaka e rui vakadomobula ka vakarerevaki, ka ni gauna e dave kina na dra i Epeli, e a qai “tagi … mai na qele” vua na Kalou me kerea na tau ni lewa.
E a kaya vei Mosese na Turaga, e na gauna e solia kina vua na ivunau,
“Ia mo dou kakua ni vakadukadukalitaka na vanua dou sa tiko kina: ni sa vakadukadukalitaka na vanua na laba: a sa sega ni sorovaki rawa na vanua e na vuku ni dra ka vakadavea.” (Tiko Voli Mai na Lekutu 35:33).
Me vaka ni tiko na bula e na dra, na dra duadua ga e rawa ni sauma na kau laivi ni bula. E a kaya vei ira na Isireli na Kalou,
“Ni sa kena bula ni yago na dra: ia ka’u sa solia vei kemudou me sorovaka na yalomudou e na dela ni cabocabo-ni-soro: ia sa rawa mei soro na dra, ni sai koya na bula. Ni sa kena bula ni yago kecega na dra sa tu e na yagona: o koya ka’u sa kaya kina vei ira na Isireli, Mo dou kakua ni kania na dra ni dua na manumanu, ni sa kena bula ni yago kecega na dra sa tu e na manumanu kecega: ko ira kecega sa kania e na muduki tani” (Vunau ni Soro 17:11,14)..
E ka ni rarawa, ni tekivu mai na gauna nei Keni me yacova mai edaidai, era sa ia tu mai na tamata e na vakadave dra, ka ra vakarusai ira kina na tamata ka buli me ucuya na Kalou, ka ra sa guilecava ni ka mareqeti na bula, ka sega ni voli rawarawa. Ko Maika, na parofita mai na Veiyalayalti Makawa, e vakamacalataka na itutu veilecayaki ni bula vakatamata, e na nona kaya:
“Sa yali sara mai na vanua na tamata yalololoma: ia na tamata yalododonu sa sega ga vei ira na tamata: o ira kece era lawavaka ga na dra; era dui vakasava na wekana ki na lawa. Me ra qacoya sara ki na ligadra ruarua na nodra caka ca. Sa taroga ko koya sa turaga, kei koya talega na turaga ni lewa, na kedraui sau; ia ko koya sa turaga levu cake sa tukuna sara na gagadre ca ni yalona, ka ra sa bukia vata vakakina. O koya sa uasivi sara vei ira e na vinaka, sa vaka ga na soni: o koya sa yalododonu sara vei ira, sa bai wa vakavotona.” (Maika 7:2-4).
E sa bale tu na bula ni tamata. E dina beka ni wiliwili levu ni tamata, era sega ni daulaba, ia eda sa vakaraitaka kece na noda bula bale, ni da sa calata kece na isausau. Eda sa ivalavala ca kece, e na veisala duidui. E sega ni dua vei keda e bulataka na bula savasava vakaoti. Veitalia mada ga ke da dau yalovinaka, se da dauloloma, ia e se tiko ga na veigauna eda dau lomadredre se veiqati kina. Ka kena ikuri, ni laurai vakamatata talega na kena sa bale tu na vuravura oqo, e na levu ni dredre kei na rarawa era sotava tu na tamata. E sa sega ni dua na ka e dodonu e na noda bula yadua, ka vakakina e na vuku ni vuravura raraba.
Sa sega walega ni beci na bula ni tamata e matadra e lewe vuqa, ia e sa vakatanitaki talega na noda raica kei na noda kila na veika e tabu me baleta na dra. Na dra e ceuraka cake mai na veika duidui ena vakasama ni tamata: e rawa ni vakavuna na vakasisila se na gagadre. E vuqa e tuburi ira na rere kei na taqaya ni ra raica na dra, ka so e dreta na yalodra ka ra taleitaka na irairai ni dra kei na vakatakilakila e vuqa ni dra.
E vuqa era tovolea me ra vakilakila na vuna e rui veidreti kina na kaukauwa vuni ni dra. Ko ira na daubuli yaloyalo yavala e Hollywood, era kila vinaka na kaukauwa vuni ni dra kei na kena veidreti na vakadave dra. Ko ira na dau vakadraunikau kei ira na vakaluveniwai talega, era dau vakayagataka na dra me itakele ni nodra qarava na nodra lotu lasulasu. Na veika oqo e veidreti ki na yalodra na tamata tawalotu. Na kena dina oqo: ni o Setani e kila dei tu na veika e vakatabui me baleta na dra, ka dau vakauqeta na yalo ni tamata me vakayagataka vakatani me vakayacora kina na nona inaki ca.
E na gauna e a bale kina na tamata, e a tubu me levu sara na ca kei na vakadave dra e vuravura. A qai vakavuna me vakarusa na Kalou na tamata era bula e vuravura – me qai vakavo ga ko Noa kei ratou na nona matavuvale, o ratou ka raica na Kalou ni ratou yalododonu e Matana. E kaya na iVola Tabu,
A sa raica ko Jiova ni sa ka levu nai valavala ca ni tamata e vuravura, io sa ca walega e na veisiga kecega nai naki kecega ni lomana. A sa veivutuni ko Jiova ni sa bulia na tamata e vuravura, a sa rarawa kina na lomana. (Vakatekivu 6:5-6)
NA VALUTI NI YALOYALO VAKALOU
E na veivakaro ka a solia vei Noa na Kalou ni sa oti na waluvu levu, eda kila cake kina vakavinaka na ivakamacala me baleta na tabu ni dra kei na vuna e sa rui mareqeti kina. E na i Vakatekivu 9:6, e a vakamacalataka kina na Kalou vei Noa kei ratou na lewe ni nona matavuvale, ni sa ka tabu ka sega nai sau e rawa ni volia, na bula kei na dra ni tamata, baleta ni da sa buli na tamata e na iyaloyalo vakalou: “Ko koya sa vakadavea na dra ni tamata, e na vakadavea talega na nona dra ko ira na tamata: ni sa bulia na tamata na Kalou me sai tovo vata kaya.” Na nodra bula mada ga na tamata tawalotu, e ka tabu e Mata ni Kalou, baleta ni da a buli kece e na iyaloyalo vakalou, ka ra na tarogi kece ko ira era vakarusa na bula.
E GADREVI NA VEIVAKAMEAUTAKI
Na cava na nomu nanuma: e rau a kila beka ko Atama kei Ivi, ni na vakavuna na i tekivu ni vakadave dra e vuravura na nodrau talaidredre vua na Kalou? E sega sega sara, ia oqori na ka e a yaco e na nodrau vakanadakui Koya kei na Nona ivakaro. Eda sa curuma mai e udolu na veiyabaki ni vakadave dra mai na veivaluvaluti, kei na nodra labati e vuqa na kawatamata, me baleta ga na imatai ni talaidredre o ya. E sega walega ni vu ni leqa na vakadave dra; ia na noda talaidredre ga vua na Kalou, e vu levu ni noda leqa, ka dodonu me vakameautaki. Me vaka e a kaya vei keda ko Jisu,
Dou sa rogoca ni sa kainaki vei ira eliu, Mo kakua ni laba; ia ko koya e na laba, ena cudruvi koya na mataveilewai; ia koi au, ka’u sa kaya vei kemudou, O koya yadua sa cudru walega vua na wekana, e na cudruvi koya na mataveilewai levu: ia ko koya e na rurulialiataki koya, e na cudruvi e na bukawaqa mai eli. (Maciu 5:21-22).
Na ivalavala ca taucoko, ka wili kina na laba, e na tini e na mate vakayalo, ka na rawa ga ni vakameautaki e na imadrali dra. E levu na kena ivoli, ka sa gadrevi me saumi. E dodonu me vakameautaki na ivalavala ca. Na vakadave dra e sa dodonu me saumi talega e na dra. E na veiudolu na yabaki sa sivi, e a kilai vakamatata tu na veika oqo e na parofisai kei na vakacabo isoro ni Veiyalayalati Makawa. Na vakacabo isoro oqo e a sala ni Nona vakaraitaka vei keda na Kalou, na veika e na vakayacora na dave ni dra nei Jisu, me vakaduavatataki keda kina vua na Kalou, ka me solia talega kina vei keda na bula tawamudu.
Ni qai sikova talega na website oqo:
http://kaukauwavuni.com/dranilami/


text:
Califica la calidad de esta letra
Puntaje:
5,00/5. Total votos:
1
zanes zanes zanes
con los ROMPE DISKOTEKAS
TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!TU MAMA CALATA CTMDRE!!Tomado de AlbumCancionYLetra.com
TRATARATARATARATAARRAA TRATARATARATARATAARRAA TRATARATARATARATAARRAA TRATARATARATARATAARRAA TRATARATARATARATAARRAA TRATARATARATARATAARRAA


text:
E kau tubu balavu ka dau se vulavula ka ra lilili tu. Ni se oti ga sa toka sara na vuana ka ra lili tu e na kena i tui. E dau kilai ni sa matua ni sa loa mai na vuana se ra sa misika na beka ka lulutu mai ki ra. E so na vutu ni sa matua sivia e dau gaga.
Vutu Kata
Na vutu oqo e ra dau vakamareqeta na qase baleta ni vutu lelevu ka rawarawa ni da katia na qana. E ra dau kaya na qase ni tabu ni taya na vutu oqo ni dau katakata dredre kina.
Vutu Damu
Oqo e damudamu na kulina ka via balavu toka me vaka na vutu kata. E quruquruta vinaka ni da kania.
Vutu Buli
E vutu mokimokiti vinaka ka vakalewe. E vutu kana vinaka ka rawa talega ni saqa.
Vutu Matanigasau
E vua lalai na kena oqo ka tubu tu vakalevu e na veiruka. Oqo tale ga e rawa ni saqa.
E na qai vajuri tale yani .................... Fijituwawa.com Research Team


text:
Fiji's Family Network
Views: 76419
Muduooooooooooo au sa qasi saraga yani qoka kei noqu ka ni Sevusevu lol...rawa na tiko seu sa qai tale?hahahahahahaha isaaaaaaa au sa missed taka na TLB,au sauma oti ga noqui vola mai cake au qai sori mai sa tu tale naisosomi kei TLB sa yawaaaaaaaa o koko wahahahaa.
Vinaka Tavalequ,sa vinaka niko sa vakaduria tale mai na VUNI TAVOLA meda mai dredre tiko kina,eh ka me vaka mamada taka tu la kina... na veiqaravi ena veisiga se vaka cava kemudou na gang,eh.... Mix sara mada mai vei au dua na bilo wainimoli Tavalequ plis ... meu gunu mada me oti noqu karamaca mai hihihihihihihi.
taki ga garu sawa
boooooooooooooogiiiiiiiiiiii!!!!Se qai yaco tiko mai qo nai qaiqai mai na viwaicevata!!!Dua la na ka lailai au kauta voli mai me mai vakaoso tu ga ni usundratou na TAUUUUUUUUUU...wAIKAAAAAAAAAAAAAAUUUUUUUUUUUUUU!!!
..NI BULA SAKA....
Au ma kida saraga ni u sa warai ni qai raice na drauni veva oa...lol!!
MIAU BULA REEEEE!!!LULULU WAVOKI KAU SA REGU SARA.....HAHAHAHAHAAH!!!HAHAHAAH!!!WARAI NI TEBE NI GUSU..SA..MO DU LUCKY NA TAUSSSSSSSSSS!!!HIHIHIHHIHIHI!!!
Ni sa yadra ni bula vinaka kece sara na lewe ni soqo2 e Vunitavola.Sa vakarautaki tu qori ena dela ni tepeli nai coi ni ji topoi,sikoni,purini,babakau,roti lolo,parile,bani lolo kei na saparaki.Na waikatakata sa boela tu ka sa kerei me mai vakayagataki.Vinaka vakalevu Tau Kona ena nomuni sa mai digitaki mo ni feature member ni vula qoka.
ME NODA VATA TIKO NA BULA GALALA KEI NA VAKACEGU NI SIGA VINAKA NI KUA.


text:
E LEVU na dredre era sotava na dauniveiqaravi ena Tabana ni Bula, ka dua na nasi mai Bureta mai Ovalau e vakaraitaka ni so vei ira na tauvi mate ni suka ena i tikotiko e veiqaravi kina, era sa sega ni via taura na medra vuanikau e lavaki mai valenibula.
E kaya na Minisita ni Bula, o Rosy Akbar ni dua na i tukutuku matanidavui oqo, ka kaya ni saga na nona i gu na matanitu mera soli wale na vuanikau vakaoqo, ia e tu ga eso era sega ni kauwaitaka na nodra bula.
E vakadeitaka o Akbar ni ka bibi na nodra cakacaka vata na lewenivanua era laki laurai yani kei ira na i vakailesilesi ni Tabana ni Bula me rawa ni wali ka bulabula vinaka na lewenivanua e Viti.
Vakadeitaka o Akbar ni sa qarava tiko na nona i tavi na matanitu, ia e sa tiko talega na vakanuinui vei ira na lewenivanua me ra na dau vakamuria na veika e sa dau tukuni vei ira ena vuku ni mate e tauvi ira.
E kaya o Akbar ni sega ni daumaka na i talanoa oqo mai Ovalau, baleta ni gunuvi ni vuanikau e ra solia na vuniwai e na rawa ni vakamaluataka na kakana ni mate ni suka ki na bula nei koya e tauvimate tiko, ka rawa ni veivuke ena nodra marautaka na nodra bula ena veisiga.
E wasea tiko na i talanoa oqo o Akbar ena dua na vuli ni tabana ni bula.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.


text:
Mai vei Anonymous
Yadra…
Au kerekere if you can put this as a separate posting. Au ‘cut’ and ‘paste’ taka mai vua e dua na yacana o’Feejee’ mai na WFC blog. It’s something to do with the proposed charter by the interim. Au vakabauta na ka e via tukuna tiko e dodonu me vakamatatataki kei keda taucoko na kawa i taukei baleta na noda qele.
Au sa nuitaka…
Feeje says
‘Me kua ni dua e duavata ena Charters oqori bale ni sa thru qori e sa na veisautaki vakadua kina na property owners kece wili kina na QELE..Oqori e sa na tu kina yaca ni taukei ni qele yadudua ka levu e sa na rawa ni veisautaki tu e na sega tu ni kilai..
Nanuma tiko ni sa pasitaki na charters kenai balebale na veiveisau kece e caka without knowledge of rightful owners become legal..
au kerekere e levu vei keda na kaiviti sega ni kila dina tiko na kena i balebale ..O Naivalu e sa na kila baleta ni vuli..
Nanuma tiko e so na veisau tutkuni ni se sign-taki mai vei ira na qase e liu mai na 1910 kaya mada…e rawa ni lasutaki ka na veisau oya e rawa ni cakava tu ga e dua qai biu ga kina na date oya me kilai ni se caka makawa tu..Oya eso na ka ena rawa ni yaco..
au sa kerekere bale au taroga tale e dua na professor au tiko vata eke ka tukuna o koya ni “Most things under charters have been tempered with but are later made legal”
Oya beka ga nai vakasala au rawa ni tukuna yani kau kila ni sa na vakavure vakasama yani vei keda mai viti..Me tukuni yani bale ke sega o ira na tiko mai nakoro era sega tu ni kila nai balebale dina ni charters..De ratou sa na via vukica sara me rawa kina na buli lawa au sega ni kila na ka ga au kila “It has to do something with ownership and Property Titles”
au sa nuitaka ni na vakadewataki nai tukutuku oqo..
Moce mada


text:
This
Fijian article was put together by some very concerned Itaukei on the
actions and programmes of the current military regime in Fiji as it
relates to their place as indigenous peoples, their institutions in
government, protection of their land and other natural resources, and
culture since the military coup of December 2006.
Ni da raica lesu na veika e sa vakayacora na Matanitu
Tu Vakawawa nei Bainimarama mai na Tiseba, 2006 ka yacova mai na gauna oqo, sa
matata vakasigalevu vei keda ni sa vakamalumalumutaki na veika eda vakamareqeta
na itaukei. Sa volai ena tiki ni pepa oqo na veika e sa vakayacori tiko mai me
yacova mai na gauna oqo.
NA
VEITIKINA EDA VAKAMALUMALUTAKI KINA ENA YAVU NI VAKAVULEWA VAKATURI NI MATANITU
1.0 Na Kena
ikau
1.0 Ni da
wilika ka vakasamataka na Yavu ni Vakavulewa vakaturi eratou sa kacivaka ka
tabaka na Matanitu Tu Vakawawa, sa matata vakasigalevu ni sa sega tale ni dua
na ka sa qai vo ena kena taqomaki na veika eda dau vakamareqeta okati kina na
noda yaubula kei na noda vei Matabose.
1.1 Sa kau laivi na Lawa Taqomaki (Entrenched
legislations)
1.1.1 Sa kau laivi mai na Yavu ni Vakavulewa
vakaturi ni Matanitu Tu Vakawawa, na “nodra taqomaki” (entrenched legislations).
Oqo e dua na tiki ni lawa ka rui bibi sara vei vei keda ka vakadeitaki tu mai
ena Yavu ni Vakavulewa ni 1970 ni Soli na Tu Galala vei Viti, ena
1990 ka vaka kina ena 1997. Sa kena ibalebale ni sana rawa vua na Palimedi vou
me veisautaka na Lawa Taqomaki me sotava na inaki cava ga e gadreva na Matanitu
veiliutaki ena noda vanua ni sa kau tani na “tataqomaki” ka kunei ena vei Yavu
Vakavulewa e liu, ko ya, ni sega ni rawa ni vakadonui na “veisautaki” ni Lawa
taqomaki, ka vakavo duadua ga kevaka era vakadonuya e lewe levu (3/4) na lewe
ni Seneti ka digitaki main a Bose Levu Vakaturaga.
1.2 Sa
kau laivi na Law aka kovuta na Maroroi ni Tovo kei na ivakarau vakavanua
1.2.2. Sa yali tale ga na lawa ka kovuta na maroroi ni
noda itovo kei na ivakarau vakavanua (customary laws) ka kunei ena Yavu ni
Vakavulewa ni 1997 ka vaka kina na vakatutu nei Professor Yash Ghai.
1.3 Sega na lawa me baleta na noda ivotavota
dodonu (equitable share)
1.3.1 E sega tale ga ni volai e dua na tiki ni lawa
me taqomaki kina na noda dodonu na itaukei ni qele me dau soli vei keda e dua
na ivotavota dodonu (equitable share) ni “royalty” se na ilavo ni
vakavinavinaka ena vakasaqarai ni yau talei (mineral exploitation).
1.4 Sega ni taqomaki na maroroi kei na
vaqaqacotaki ni tavi ni marama
1.4.1 E sega tale ga ni dua na lawa e kovuta na
veika e baleta na nodra maroroi ka vaqaqacotaki ni tavi na marama me vaka e volai ena Yavu ni Vakavulewa ni
1997 ka vakatura tale ga o Professor Yash Ghai ena 2012 (vakavo ga ni vakatabui
na veivakaduiduitaki ni tagane kei na yalewa).
1.5 Soli na Kaukauwa levu kin a tolu na Vale
ni Volavola
1.5.1 Na Yavu ni Vakavulewa vakaturi e solianakaukauwa
levu ki na tolu na Vale ni Volavola ko ya na Paraiminisita, na Vu ni Lawa
(Attorney General) kei na Vosa Vakadua (Chief Justice).
1.6 Sa Commander in Chief na Paraiminisita
.6.1 Sa kau laivi mai vua na Peresitedi na itutu ni
Commander in Chief ni noda Mataivalu ka sana soli vua na Paraiminisita. Ni sa
liuliu levu ni Mataivalu na Paraiminisita sa kena ibalebale ni na vakarorogo
vua na Commander ni Mataivalu, ia, e vakaturi tale ga me digitaka taudua ga na
Commander ni Mataivalu na Paraiminisita. Oqo e dua na tikina vakarerevaki ni
sana vakarorogo sara ga na Mataivalu kivua na Paraiminisita. Ena veiyasai
vuravura tale eso, na Mataivalu e tiki ga ni gacagaca ni veitaqomaki ni
Matanitu ka me maroroya ka taqomaki na vanua raraba (state). Ni sa vakarorogo
vua na Paraiminisita na Mataivalu sa kena I rairai vei keda ni sana sema
vakavoleka na Mataivalu ki na veiqaravi ni Matanitu ka sega ni vakabibitaka na
nona I tavi kin a Vanua raraba (state).
1.7 Vakadeitaki ni Dikiri eratou bulia
1.7.1.Na
Yavu ni Vakavulewa vakaturi e vakadeitaka na nodra vakabulai tiko ga na veidikiri
(ka vakavo ga e lima ka volai ena s 160), eratou sa kacivaka oti ka sa
taurivaki tiko vei keda na leweni vanua e Viti ena gauna oqo. Eso na dikiri
oqo, eda vakuwai kina na lewenivanua ena noda rawa ni taura na gaunisala
vakalawa meda vakataroga ka vaqaqa na dina ka vaka kina na noda vakadeitaka na
noda dodonu.
1.8 Vakoti
ena Yavu ni Vakavulewa na Veivakagalalataki (Immunity)
1.8.1 Na Yavu ni Vakavulewa oqo e vakadeitaka na
veivakagalalataki (immunity) ena veicala ni vuaviri sa vakayacori oti. Na tikina
oqo ena vakabulabulataka tiko ga na vakayacori ni Vuaviri e Viti ni vakabulai
tiko ga na vakasama ni ‘veivakagalalataki’. Eda sa kila kece na dredre levu e
kauta mai vei keda na vuaviri kece e vakayacori ena noda vanua.
1.9 Sa bokoci vakadua na Bose Levu Vakaturaga
1.9.1 Oqo na ulu ni noda matabose na kawa itaukei,
ka ra dau vakasamataka na vakatutu ni Matanitu ka tara se yavalata na veika eda
vakamareqeta na itaukei. NI sa bokoci vakadua, sa kena ibalebale ni sega tale
ni qai rogoci na domoda se na noda rai me vaka ni da itaukei dina ni vanua oqo,
ka taukena na qele keina iqoliqoli ena veika e via vakayacora na Matanitu. Sa
ka bibi me vakabulai tiko na Matabose bibi oqo, ni oqo ga na vanua eda kilai
kina na kawatamata itaukei ni da I taukei ni vanua oqo ka dodonu me rogoci tiko
na domoda ena liutaki ni vanua oqo ka vakauasivi ena veilawa vakaturi se yavu
ni cakacaka ka na tara yani na veika eda vakatoka ni noda ka okati kina na noda
qele kei na I qoliqoli ka vaka tale ga kina na kunei ni yautalei ena noda qele
se ena noda iqoliqoli kei na uciwai.
1.10 Sa bau wadrega me qai veisautaki na Yavu ni
Vakavulewa
1.10.1 Sa dodonu tale ga meda kila, ni sa vakadonui na Yavu ni Vakavulewa
vakaturi ni Matanitu Tu Vakawawa, sana bau wadrega sara me na
veisautaki rawa e dua na tiki ni lawa (Amendment of the Constitution) baleta ni
sana dredre sara me na vakadonui na veisautaki ni Yavu ni Vakavulewa ena veika
e sa vakaturi ena s157, ka volai oqo e ra:
i)
Me na vakadonui vakatolu na
‘veisau’ ni Yavu ni Vakavulewa ena loma ni Palimedi, ia ena rua na veivakadonui oqori me ra na vakadonua e 75% na lewe ni
Palimedi;
ii)
Ni sa rawati na veika e volai ena
i) e cake, sana qai vakayacori tale e dua na ‘referendum’ (meda tukuna na
lewenivanua na noda nanuma) ka me 75%
ni dauveidigidigi (voters) mena vakadonui na veisau vakaturi.
2.0 Kena iSoqoni
2.1 Ni sa
vaka tu oqo na veika e sa volai ena Yavu ni Vakavulewa vakaturi ni Matantu Tu
Vakawawa, sa dodonu meda vakasamataka sara vakatitobu na revurevu ni Lawa Tu ni
noda Vanua vei keda na taba tamata oqo ka vakauasivi vei ira na luveda kei ira
na luvedra ena veigauna mai muri.
2.2 Oqo na
veivakalolomataki levu sa vakayacora tiko oqo na Matanitu nei Bainimarama ena
nona sasaga me sa vakarusai vakadua na veika bibi ka da dau maroroya, taukena
ka vakamareqeta ka da dau kilai tani kina na kawa tamata i taukei:
1.
Na Bose Levu Vakaturaga
i)
Mai vakarubeci na Bose Levu
Vakaturaga (BLV) mai na Evereli 2007 ka mai bokoci vakadua na BLV ena 2012. Oqo
na matabose bibi duadua vei keda na itaukei baleta ni ulu ni veimatabose kece
ni taukei. Oqo na matabose ka soli Viti ki Peritania, na Matabose ka maroroi
Viti tu mai, maroroi keda tu mai na kawa itaukei kei ira na dui kaikai ka da sa
mai bula vata tu nikua ena loma ni dua na drau vasagavulu vakacaca na yabaki sa
oti (140+ years).
ii)
Kau tani vakadua vei keda na
itaukei na itikotiko ni BLV mai Draiba kei na kena iyau, Suva. Oqo e dua na
tatadra ni BLV ena 70+ na yabaki sa oti, me bau dua na ka eda bau kilai tani
kina na itaukei ni vanua oqo.
iii)
Sa vakuwai na BLV ena I tavi me digitaka na Peresitedi ni noda
vanua kei na nona ivukevuke.
iv)
Sa vakuwai na BLV ena nodra dau dikeva na veilawa
vakaturi kece ka tara yani na veika e baleti keda na itaukei ka oka kina na
noda iyaubula. Sa sega ni qai vakayacori
tale na veivosaki kei na rogoci ni rai kei na vakatulewa ni BLV ena veika bibi
me vaka oqo.
v)
Sa mai kautani na ulu ni Ranadi ena
noda ilavo ni Viti ka sega ni qai rogoci kina na nodra rai kei na vakatulewa na
lewe ni BLV. E se sega ni vakasukai mai vakavanua na veibuli vakavanua era a
vakayacora na turaga bale kei Viti ki na kawa vaka-tui mai Peritania me sa taura
na itutu vaka Tui Viti. Na I otioti ni veibuli oqo e a vakayacori ena 1937.
vi)
Sa kacivaka tale ga na Matanitu me
sa veisautaka na kuila ni noda vanua, ka sega tale ga ni rogoci taumada na
nodra nanuma na turaga kei na marama bale ni noda vanua me vaka na kena
ivakarau.
vii)
Sa kau tani mai vakatawadodonu mai
na BLV na lewai ni nona iuma ilavo levu
ka vakatokai na Fijians Trust Fund.
viii)
E rogo vakawasoma na vosa ni
veibeci, na vosa ni veivakalolomataki kei na vosa ni veivakasesewani vei ira na
noda turaga bale kei na noda marama bale ka vaka kina vei ira na noda iliuliu
vakavanua.
ix)
Sa vakamatanitutaki na yaca na
“Fijian” me sa yacada raraba e Viti (se o kai Idia, Javani, Rusia se kai vei
ga). Sa sega mada ga ni bau rogoci kina na domodra na BLV se domoda raraba na
itaukei ni vanua ko Viti.
2. Na Vakalolomataki kei na Biliraki
ni Lotu Wesele e Viti kei Rotuma
i) Tekivu na veiliutaki ni Matanitu
nei Bainimarama sa tekivuvata mai na nona vakalolomataka, vakasesewana kei na
nona vosavakacacataka na Lotu Wesele. Sa guilecava sara ga na Matanitu na
cakacakalevu ni veivakararamataki, veimaroroi, veisusugi, veituberi, veivakasulutaki
kei na veikauwaitaki sa cakava na Lotu Wesele vei Viti kei ira na kena kawa
tamata. E vuqa vei ira na qase ni lotu mai vanua tani kei ira na itaukei era
solia na nodra bula ka ra bale mate koto me bula ko Viti kei na kiena kawa
tamata.
ii)
Vakatabuya na Lotu Wesele mai na
nona dau qarava na Bose Ko Viti mai na 2009 ki na 2011 ka vaka kina na kena mai
vakadrakidrakitaki na Bose ko Viti ena 2012.
iii)
Vakatabui na soqo kei na kumuni
lavo ni lotu.
iv)
Era veilewaitaki na italatala ni
Lotu Wesele
v)
Era bau curuma tale ga na Vale ni
Veilewai ena nodra via maroroya na Lotu Wesele.
vi)
Era sa curuma na veibose ni Lotu na
Tabana ni Ovisa kei na Mataivalu me rawa ni yalani kina na veika era bosea.
3. Matabose ni Qele Maroroi
i)
Sa veisautaki na yaca na Native
Land Trust Board ki na – iTaukei Land Trust Board.
ii)
Sa bokoci na nodra ivotavota ni
lavo ni lisi na Turaga I Taukei, Turaga ni Qali, Turaga ni Yavusa kei na Turaga
ni Mataqali. Ena gauna oqo, sa tautauvata ga na nodra ivotavota na Turaga I
Taukei kei na dua na gone e se qai sucu, veitalia ga se tiko mai Viti se mai
vanuatani.
iii)
Sa sega tale ni qai rogoci na nodra
rai kei na nodra vakasama momona ka titobu na noda lewe ni BLV me baleta na
cicivaki kei na vakatulewa ni Matabose ni Qele Maroroi. Sa digitaka ga o
Bainimarama na lewe ni Matabose ni Qele Maroroi ka ra dau digitaki e liu mai na BLV.
iv)
Sa tauyavutaka na Matanitu e dua
tale na tabana ni Qele ka vakatokai na Land Bank k asana rawa ni
vakamalumalumutaka sara na itavi ni Matabose ni Qele Maroroi.
v)
Veisautaki e levu na gacagaca ni
veiqaravi ni Matabose ka sa vakatulewa ga kina na Matabose
ka digitaka ko Bainimarama.
vi)
Bokoci laivi na musuki ni soli ni
yasana mai na ilavo ni lisi me vaka e dau vakayacori tu mai liu, e.g. Ba
Provincee, ka sa vakavuna na medre kei na dredre levu sara ena cicivaki ni
Yasana levu oqo.
vii)
Tubu cake vakalevu na cakacaka
vaka-butobuto ena loma ni Matabose me vaka eda sarava tiko ena TV ka da wilika
tale tiko ga ena niusiveva.
4. Matabose ni Yasana
i)
Sa imatai ni Yasana me vakatabuya
na Matanitu na dabe kei na nona qarava na nona itavi na Bose ni Tikina kei na
Bose ni Yasana ‘o Rewa. E sega ni dua na ka me tarova na nona vakayacora na
vakatatabu oqo vei ira tale na vo ni Yasana.
ii)
Sa mai kacivaka raraba ena walesi
ko Kanala Apakuki Kurusiga ena Siga Tabu na I ka 24 ni Maji 2013 ni sa matabose
vaka-matanitu na vei matabose kece vakoro, Bose ni Tikina kei na Bose ni
Yasana. Sa kena ibalebale oya vei keda ni sana lewa ga na Matanitu na
veiulutaga me bosei kei na ka me qarava na vei Matabose oqo.
iii)
Ena gauna tale ga oqo,sa digitaka
ga mai na Matanitu o cei e vinakata me iLiuliu ni Bose ni Yasana, se lewe ni
bose digitaki se sega.Sa vakaraitaka tale ga o Kurusiga ena walesi ni sana
digitaka ga na Matanitu e dua e rawarawa ni rau cakacaka vata.
iv)
Sa sega ni veirauti na ilavo e
solia mai na Matanitu me cicivaki kina na Bose ni Yasana ka sa sega sara tale
ga ni da vakila na kedra yaga na vakailesilei me vaka eda da kila e liu.
v)
Sa levu na ituvatuva ni Matanitu sa
sega ni qai rogoci kina na Roko Tui kei na Vale ni Volavola ni Yasana.
vi)
Sa rairai guilecava tiko beka na
Matanitu ni dua na ilavo e cicivaki tiko kina na Vale ni Volavola ni Yasana eda
solia na lewe ni Yasana.
5. Na Matabose ni Veika Vakaitaukei
i) Sa veisautaki na yaca ni Matabose
mai na Fijian Affairs Board kina iTaukei
Affairs Board.
ii) Nikua, sa matabose ga nei
Bainimarama na matabose oqo baleta ni sa digitaki ira kecega na lewena ko koya.
E liu era dau lewe 9 na lewe ni Matabose era dau digitaki mai na BLV.
iii)
Sa lailai sara na ilavo ni
veiqaravi
iv)
Sega ni vakilai na yaga ni Matabose
ni sa lailai na ilavo ni veiqaravi..e.g. Na Vuli ni Veiliutaki eratou sa laki
lili toka vei iratou na Tabana mai USP ka veituberi ena Bibi ni Maroroi kei na
Vakayagataki Vakayalomatua ni noda Yaubula kei na Veikabula.
v) Sega ni matata na itukutuku ni Lavo
Maroroi me vaka na iLavo ni Vakacacani ni Wai ni Qoliqoli
vi) Sega ni dua na itukutuku matata ni
Lavo ni Bisinisi se na Small Business Loan vakauasivi na “ilavo soqoni mai na
saumi ni dinau” ka sa dodonu me sauma lesu kina Matanitu levu.
vii) Na itavi levu ni Matabose ni Veika
Vakaitaukei me cakacakataka na lewa ni BLV, ia ni sa mai bokoci na BLV, sa sega
ni da kila na cava eratou bosea me maroroi kina na veika e baleti keda na kawa
itaukei. Eda sa kila ga ni sa talaraki yarayara ga na veika e baleti keda na
itaukei ni vanua oqo.
6. Na Matabose ni Tobu ni Lavo Maroroi
ni Taukei (Fijians Trust Fud)
i) Sa digitaka ga o Bainimarama o ira
na lewe ni Matabose bibi oqo. E dau vakaitavi na BLV ena nodra digitaki na
lewelevu era lewe ni Matabose bibi oqo, ia, sa qarava ga o Bainimarama na itavi
bibi oqo.
ii)
Era sa sega ni vakatulewataka na
noda Turaga kei na Marama na lewe ni BLV na Budget ni Matabose oqo, na
Tuvatuva-ka (Strategic Plan) kei na Tukutuku Vakayabaki.
iii)
Eratou sega ni raica vakatautauvata
na vei kerekere kece ni veika vakailavo me maroroi kina na veika eda
vakamareqeta na itaukei, e.g. e kena I rairai ni dau biliraki na nodratou kerekere na iSoqosoqo
ni Qasenvuli iTaukei vakaceguka kovuta na vakadikevi kei na vakasokumuni ni
“kila-ka kei na vuku vakaitaukei”,
iv)
Vakamalumalumutaki ni taukeni ni
yau – sa vuki na sea e 10na milioni ena FHL ka solia vakailoloma na Matanitu
ena vuku ni veivakadonui ni BLV, me sea ka dinautaki mai na Matanitu. Sa kena
ibalebale ni sana sauma taumada na Matabose ni Tobu ni Lavo Maroroi ni Taukei
na isau ni sea oqo kina Matanitu. Ia, e a tauyavutaki na Matabose ni lavo oqo
me vakatubuilavo me rawa ni cakacakataka kina na veika e baleti keda na kawa
itaukei ka okati kina na qaravi ni BLV.
7. Yasana Holdings Ltd.
i) Vakamalumalumutaki na Kabani
cokovata ni Taukei me sa laki vakarurugi tale kina Fijian Holdings – ia, e a
tauyavutaki taumada na YHL me vukea na FHL ena vakarabailevutaki ni taukeni
bisinisi kei na noda rawa-i-lavo mai na buturara ni bisinisi.
ii) Sega ni matata vakavinaka vei keda
na “tubu” e rawa mai na veivoli oqo kei na “veisau” ni tubu (dividend) eda na
namaka ena veivoli oqo.
8. Fijian Holdings Ltd
i)
Vakamalumalumutaki na bisinisi ni
taukei ka cicivaka na FHL me vaka na bisinisi ni buli simede, ni sa tauyavutaka
tale na Matanitu e dua tale na bisinisi ni buli simede ka rau wasea vata kei na
Standard Industries na bisinisi ni simede e Viti kei na wasa Pasifika.
ii)
Sega ni dokai na vakatulewa ni BLV
me tokona na YHL na taukeni ni yau vakabisinisi ni Taukei me vaka sa tekivutaka
main a FHL. Sa volia tale naFHL na Kabani ga ka tauyavutaki me vukea na FHL ena
noda taukeni bisinisi kei na taukeni yau ni kawa tamata itaukei.
9. Na Maroroi ni Dodonu ni Taukei me
baleta na Nona Yaubula
i)
Sa sega ni vakayacori na veirogoci
ena veisau kece ni Lawa e kovuta na noda yabula. Sa ka bibi me rogoci na domoda
na I taukei ni yaubula mai vei ira na noda Turaga kei na Marama Bale ena veika
eda dau vakamareqeta na itaukei.
ii)
Na “kaukauwa levu” e sa tu vua na
Vunilawa ni Matanitu ena ruku ni Surfing Decree.
10. Na Dodonu ni noda Vakatulewataka na
noda Liutaki keda vakataki keda na itaukei ni Vanua
i)
Vakamalumalumutaki na noda dodonu
meda vakatulewataka ga na veika e baleta na noda liutaki me vaka e volai
vakamatata ena Lawa ni Matabose kei Vuravura, na United Nations kei na
veidusidusi tale eso mai na veimatabose levu kei Vuravura. i.e. na Bokoci ni
BLV, na nona digitaka ga na Matanitu na iLiuliu ni Bose ni Yasana, etc.
11. Na Yavu ni Vakavulewa Vakaturi
i)
Sega ni qai Rogoci na domoda na
iTaukei (through the BLV) ena vakatulewataki ni Yavu ni Vakavulewa ni noda
Vanua.
ii)
Sa
sega ni qai dua na ka e koto ena Yavu ni Vakavulewa vakaturi ni Matanitu me qai
maroroi keda na itaukei baleta na noda itovo, ivakarau, noda qele, noda
iqoliqoli, noda iyaubula kei na veika eda dau vakamareqeta.
iii)
Ni
sa vakadonui na Lawa Vakaturi oqo, e sana bau wadrega me veisautaki e dua na
tikina ni sa vakadredretaki ena ruku ni lawa vakaturi oqo.
12. Na Revurevu ni Veiliutaki ni
Matanitu nei Bainimarama
i)
Eda sa tautauvata ga nikua na itaukei
kei ira na kai idia, na kai Jaina kei na vei kawa tamata tale eso ena noda
vanua dina me vaka ni sa sega tale ni dua na tiki ni Yav ni Vakavulewa
vakaturi, me maroroi kina na veika e baleti keda na itaukei ni vanua oqo.
ii)
Sa bokoci vakadua na domoda na kawa
itaukei – oya na BLV.
iii)
Sa qai levu ga na ivakarau kei na
vosa vakaviavialevu eda sa raica, rogoca ka sotava ka sarava tu nikua.
iv)
Sa qai levu ga na kucu kei na
cakacaka vakabutobuto ena noda Vanua.
v)
Sa da ririko ka domobula ena levu
ni dinau sa cakava tu oqo na Matanitu ko Viti.
Sa sega ni qai veiraurau na veika eda rawata kei na
veika eda sa vakayagataka. Na taro levu meda taroga na lewe iViti, “Se o cei
ena qai sauma na dinau levu oqo?” Sega li ni ko ira na luveda kei ira na
makubuda?
vi)
Sa bokoci na ‘quota system’ ena
veika vakavuli me vaka na iwiliwili e dau vakadeitaki vei keda na kawa itaukei
ena vuli Vuniwai etc.
vii)
Nikua sa voli sara vakalevu na dina
ni taukei ena nodra vukei vakailavo
viii)
Sa dolavi ga vakaveitalia na noda
veiwekani (diplomatic relations) kei na veimatanitu rerevaki eso me vaka na Non
Aligned countries.
ix)
Kevaka eda sereka na veika lelevu,
ka rerevaki sa tarai Viti tu nikua, e sana ka ni veitalanoa ena siga kei na
bogi, e-ticketing, one child one computer, etc.
3.0 Sa itavi ni
Matanitu me Vakatorocaketaki keda kece na lewenivanua
3.1 Me da nanuma tudei tiko ni sa itavi ni
Matanitu cava ga e veiliutaki me vakatorocaketaki keda taucoko na lewenivanua
ka dodonu me cakacaka ena yavu e dina, dodon ka savasava. Meda kakua ni
volitaka na noda itutu vaka taukei ni vanua oqo
kei na noda dina ki na cakacaka ni veivakatorocaketaki sa cakacakataka
vei keda na Matanitu Tu Vakawawa oqo.
Sa
nona I TAVI ga, meda rai ga ki liu ka taqomaka na veika e noda, ka da kilai
tani kina na kawa tamata itaukei.
Click Links to Find Out!
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


text:
Telecharger ni SERE me SERE na iyaloyalo
Lavetaki ni SERE me SERE 2017 Iyaloyalo taucoko
Tikinisiga ni vakacegu mai : 12 Julai 2017
Ni : Malick ni Terrence
Na mataqali : Na drama, Veidomoni, Ivakatagi
Duikaikai : Amerika
Na sere me sere ni lavetaki 2017 Vakacavara na VF
Na iyaloyalo Na sere me sere ni lavetaki offre Full HD, ena Varanise. Vidio era tiko ena ilavelave ni neitou mataveilawa. Na iyaloyalo oqo e sa rawa me katoni ena ituvatuva ni MP4 kei na AVI. Eda cabora yani kina na iyaloyalo yavala vou ena HD kei na HD taucoko. Keitou sureti iko mo raica ka vakadikeva na noda mataveilawa. Ni na mataqali ni vakatasuasua,Veidomoni, Ivakatagi. Nous vous remercions de visiter notre site et nous vous invitons à réutiliser nos services.
itukutuku yaga sara me baleta na iyaloyalo, Kiliki eke
Synopsis
Na iyaloyalo sa ikoya e dua na italanoa me baleta na oya na veika, vakavica kei na dela ni uluvatu kei ivolaniyaca, Ia mai na veika kece sa ikoya e dua na italanoa ni ’ tauyavu na vata ni loloma ki na nodra vakacokotaki ena qai ’ mai dakuna na vakadave ni sere kei na ivakatagi ena mai Austin, Texas. Sa na vakanamata na rua na veika, na nodra bula vakasauri na vakavoleka tiko vakai – na sasaga me baleta na kilai ni na ’ vola na sere ni Faye (Mara ni Rooney) kei na BV (Ryan Gosling), ka na cakava me ra ’ bisinisi ni vuravura ni ivakatagi Cooku (Michael Fassbender) kei na seduced na waitress (Portman ni ligana o Natalie ).
Na sere me sere ni lavetaki sa ikoya e dua na italanoa ni ’ itukutuku na loloma ena vuravura Bohemian ni sere kei na ivakatagi. BV (Gosling) kei na Faye (Mara) sa madly ena loloma kei na dreamers. Me ikuri ni nona na ’ loloma, ni ra wasea na gagadre ni ’ tiko ena vuravura ni sere kei na ivakatagi. E dina ga ni na katuba ki na dua na cakacaka e rawa ni dolava na mogul ni sere kei na ivakatagi ni Cook (Fassbender), e dua na tamata ni ’ e sega ni matata sara ga kina na inaki ni veidabui ni bisinisi. Era ni vakadredretaki veika ni tututolu na loloma ena duavata kei na nona muse vou (Portman) “.
Iyaya ni
-
- Na sere me sere ni lavetaki,
- Na sere me sere telecharger en français
- Sinai tu ena iyaloyalo na sere me sere 2017,
- na iyaloyalo 2017 Na sere me iyaya ni sere ,
- Drame na sere me sere ni telecharger,
- Na sere me sere telecharger francais gratuit,
- telecharger Song to song 2017 ,
- Na sere me sere iyaloyalo ni iyaya ni vf,
- telecharger 2017 Na sere me sere,
- telecharger na sere me sere ni 1fichier,
- Na sere me sere ni téléchargement ni iwasewase,
- Télécharger na sere me sere iyaloyalo ni Francais.


text:
“i Solomone na luvequ mo tagane mada”
Oqo nai tautau nei Tevita, na Tui kei Isireli. Ai tautau nei dua na tamata qaqa ka sotava, sarava, ka bau donumaka e dua na gauna voravora ena gauna vaka matanitu nei Isireli. E dua na tamata ka cavuta na Kalou vakai koya ni “volekata na Yalona”.
Nikua sa vasaqarai tiko kina eso na Tevita. O Viti ena gauna edai e gadrevi ga kina o ira na Tevita, tamata era yate vaka laione, sega tale ni dua era wilika. Ena kena i vosavosataki vakavavalagi ” Small David Big Heart”. O Koliaci na tuwawa a dua ga na kena i naki. Ena nona a mai bolei ira tiko kina na Isireli, na tamata ni Kalou, e a vinakati walega me laurai kina ko Tevita, na i liuliu vou. A sa lokuci oti tu na siga ko ya. A sa macala oti tu o cei ena nona na qaqa. Na nodrau vala ena siga o ya, a dolavi kina na katuba kina siga vou nei Isireli. Nikua sa dolavi tale tiko ga na katuba ki na siga vou nei Viti.
De sai iko beka o ya na wekaqu, na Tevita e vakasaqarai tiko. Au kila ke a dua ga na Tevita, ena gauna o ya mai Isireli, au vakabauta ni o Viti e rawa ni solia e dua na drau na Tevita. O Viti e rawa ni solia e dua na udolu na Tevita. O Viti e rawa ni solia e dua na drau na udolu na Tevita. Tamata era yate vaka laione.


text:
Update: 10:46AM E la�ki vakatarogi ena Tabana ni Ovisa mai Labasa e dua na lewe ni palimedi, o Parmod Chand ena vuku ni tukutuku ni veivakacacani.
E laki vakatarogi talega o Chand ka lewena tiko na i soqosoqo na National Federation Party ena so na vosa e cauraka tu e Palimedi ka veivakacacani, ka sa vakatarogi oti vei iratou na tabana ni veivaqaqai mai Labasa ena Vakaraubuka sa oti.
Kaya o Naisoro ni sega ni rawa ni tukuna e dua na ka se na gauna cava se cava e a tukuna e Palimedi o Chand ka vakavuna na nona laki vaqaqai oqo e na tabana ni ovisa mai Labasa.
Ia, ena nona vakatarogi o Chand, tukuna ni a dua na lewenivanua e laki solia e dua na nona ripote ena vuku ni veika e cauraka o Chand ena dua na soqo.
O Chand e taura na i tutu oqo e Palimedi, ni oti na nona vakadaberi o Tupou Draunidalo me yacova na gauna ena qai tekivutaki kina e dua na Palimedi vou.
Esa vosa vakabibi talega na i liuliu ni matanitu ni rawa ni na vaqaqacotaki eso na ka me baleta na i tukutuku kei na vosa ni veivakacacani e sa carubi tu ena social media ena noda vanua.
E kauwai sara tiko o Voreqe Bainimarama ena vuku ni tukutuku ni veivakacacani e vuqa e sa tu oqo e Viti.
E vakadeitaka na valenivolavola ni veibeitaki ni matanitu ni sa tiko eso na kisi ni veivakasewasewani vakamatatamata esa tiko ena nodratou valenivolavola ka ratou sa vaqaqa tiko ena gauna oqo.
Tukuna na veika oqo o Christopher Pryde ena Attorney General�s Conference e Natadola ena siga Vakarauwai sa oti.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.