text:
KALANSEN TAN NI SABANAN
Ala be niin jati cogo min na
Ala be niin jati cogo di?
Ala be kɔnɔtiɲɛ jati cogo di?
An b’a yira cogo di ko an be bonya la niin kan?
KIRA Zeremi y’a fɔ ko: ‘Matigi [Jehova] ye Ala sɛbɛ ye, Ala ɲɛnama lo.’ (Zeremi 10:10, ABM). Ale lo fana ye fɛɛn ɲɛnamanw bɛɛ Danbaga ye. Mɛlɛkɛw y’a fɔ a ye ko: “E le ye fɛɛn bɛɛ dan, a diyara i ye, e y’u bɛɛ dan.” (Yirali 4:11). Masacɛ Dawuda ye tandoli dɔnkili dɔ la Ala ye ko: “Mɔgɔ be nii na ele le sababu la.” (Zaburuw 36:10). O b’a yira ko niin ye Ala ka nilifɛn ye.
2 Jehova b’an niin ladon fana (Kɛwaliw 17:28). An be fɛɛn minw dumu, an be jii min min, an be fɔɲɔ min sama ani an be dugukolo min kan, ale lo be u di an ma (Kɛwaliw 14:15-17). Jehova ye o bɛɛ kɛ cogo dɔ la walisa ɲɛnamaya ka diya. Nka, walisa ka ɲɛnamaya diya bɔ bɛrɛbɛrɛ fɔɔ an ka Ala ka sariyaw lɔn ani k’u sira tagama.—Ezayi 48:17, 18.
AN KA BONYA LA NIIN KAN
3 Ala b’a fɛ an ka bonya la niin kan, an yɛrɛ ta ani mɔgɔ wɛrɛ ta. An k’a filɛ min kɛra Adama ni Awa tile la: U dencɛ Kayɛn dimina kosɔbɛ a dɔgɔcɛ Abɛli kɔrɔ. Jehova ye Kayɛn lasɔmi ko a ka dimi be se k’a to a ka jurumuba kɛ. Kayɛn ma sɔn o lasɔmini na. A ‘wilila a dɔgɔcɛ Abɛli kama k’a faga.’ (Zɛnɛzi 4:3-8). Jehova ye Kayɛn ɲangi a dɔgɔcɛ fagari kosɔn.—Zɛnɛzi 4:9-11.
4 Saan waa caaman o kɔ, Jehova ye sariyaw di Israɛldenw ma walisa k’u dɛmɛ u ka baara kɛ ale ye cogo bɛnnen na. Komi Ala tɛmɛna kira Musa lo fɛ k’o sariyaw di, o kama, tuma dɔw la u be weele ko Musa ka Sariya. Musa ka Sariya yɔrɔ dɔ la, a fɔra ko: “Aw kana mɔgɔ faga.” (Deteronɔmu 5:17). O tun b’a yira Israɛldenw na ko Ala be adamaden niin jati fɛɛnba ye ani ko adamadenw fana ka kan k’u mɔgɔɲɔgɔn niin jati fɛɛnba ye.
5 Nka, deen min be a baa kɔnɔ do, ale niin be jati cogo di? Ka kɛɲɛ ni Musa ka Sariya ye, ka kɛ sababu ye denɲɛnin ka sa a baa kɔnɔ, o tun ye koo jugu ye. Tiɲɛn na, hali o niin ɲɔgɔn ye fɛɛnba ye Jehova fɛ (Ekizɔdi 21:22, 23; Zaburuw 127:3). O kɔrɔ ko kɔnɔtiɲɛ man ɲi.
6 Ka bonya la niin kan, o kɔrɔ ko k’i mɔgɔɲɔgɔnw jati cogo ɲuman na. Bibulu b’a fɔ ko: “Mɔgɔ o mɔgɔ bɛ a balima koniya, o ye mɔgɔfagala de ye. Aw y’a dɔn ko ɲɛnamaya banbali tolen tɛ mɔgɔfagala si kɔnɔ abada.” (1 Zan 3:15, ABM). N’an be ɲɛnamaya banbali fɛ, an ka kan k’an mɔgɔɲɔgɔn kɔniyali bɔ an dusu la pewu sabu kɔniya lo be na ni fariyako caaman ye (1 Zan 3:11, 12). A kɔrɔtalen lo an k’a degi ka ɲɔgɔnw kanu.
AN B’A YIRA KO AN BE BONYA LA NIIN KAN:
- n’an tɛ kɔnɔ tiɲɛ
- n’an be delinanko juguw dabila
- n’an b’an mɔgɔɲɔgɔn kɔniyali bɔ an dusu la
7 An be bonya la an yɛrɛ niin kan cogo di? Koow sira fɛ, mɔgɔ si t’a fɛ ka sa, nka dɔw b’u niin bila farati la diyanye kosɔn. Ɲɛyirali fɛ, mɔgɔ caaman be sigarɛti wala saramugu min, wala u be dɔrɔgi ta diyanye dɔrɔn kosɔn. O fɛɛnw be farikolo tiɲɛ ani tuma caaman na u be mɔgɔ faga. Mɔgɔ min b’o fɛɛnw kɛ a delinanko ye, o tigi tɛ niin jati fɛɛn senuman ye. O kɛcogow nɔgɔlen lo Ala ɲɛɛ kɔrɔ (Ɔrɔmukaw 6:19; 12:1; 2 Korɛntikaw 7:1). N’an b’a fɛ ka baara kɛ Ala ye cogo bɛnnen na, fɔɔ an k’o fɛɛnw dabila. Hali n’a be se ka gwɛlɛya kosɔbɛ k’u dabila, Jehova be se ka fanga di an ma k’o kɛ. An be jijali minw kɛ k’an niin minɛ i ko nilifɛn nafamanba, ale ye min di an ma, o ka di a ye.
8 N’an be bonya la niin kan, an bena an janto farati kana kɛ an ka koo si la. An tɛna tulon kɛ ni faratikow ye diyanye dama kosɔn. An bena an ɲɛmalɔ n’an be bolifɛn kan. Fariya ni farati be farikoloɲanagwɛ minw na, an fana tɛna an seen don u la (Zaburuw 11:5). Galen, Ala tun ye sariya di Israɛl siya ma ko: “N’i ye boon lɔ, i ka kogow wili sanbon kan, janko ni mɔgɔ dɔ bɔr’a sanfɛ ka ben ka sa, i ka boon kana jati mɔgɔ fagayɔrɔ ye.” (Deteronɔmu 22:8). Ka kɛɲɛ n’o sariya nin ka miiriya ye, fɛɛn minw be i ka boon kɔnɔ i n’a fɔ yɛlɛyɛlɛnan, i k’u ladon ka ɲɛ walisa mɔgɔ kana talon, ka ben ani k’a yɛrɛ mandimi kosɔbɛ. Ni bolifɛn b’i fɛ, i k’a filɛ ni farati foyi t’a la. I kana a to i ka soo wala i ka bolifɛn ka kɛ farati sababu ye i fɛ wala mɔgɔ wɛrɛ fɛ.
9 Bɛgɛn niin do? O fana ye fɛɛn senuman ye Danbaga fɛ. Ala be sɔn an ka bɛgɛnw faga walisa k’u dumu, k’an yɛrɛ fɛɛrɛbɔ wala k’an yɛrɛ tanga farati ma (Zɛnɛzi 3:21; 9:3; Ekizɔdi 21:28). Nka, ka bɛgɛnw niin tɔɔrɔ wala k’u faga tulonkɛ dɔrɔn kama, o man ɲi. O b’a yira k’o tigi tɛ niin jati fɛɛn senuman ye.—Talenw 12:10.
AN KA BONYA LA JOLI KAN
10 A dɔgɔcɛ Abɛli fagari kɔ, Jehova y’a fɔ Kayɛn ye ko: “K’i dɔgɔcɛ joli to duguma, a kulekan sera ne ma.” (Zɛnɛzi 4:10). Ala kumatɔ Abɛli joli koo la, a tun be kumana a niin koo lo la. Kayɛn tun ye Abɛli niin bɔ ani sisan, a tun ka kan ni ɲangili ye. A tun be komi Abɛli joli wala a niin tun be kulera Jehova nɔfɛ walisa kiti ka tigɛ. Tufaniji tɛmɛni kɔ Nuhun tile la, Ala y’a yira tugun ko niin ani joli be taga ɲɔgɔn fɛ. Sanni o sanjiba ka na, mɔgɔw tun be yiridenw ni nankɔfɛnw ni sumankisɛw dɔrɔn lo dumu. Tufaniji tɛmɛni kɔ, Jehova y’a fɔ Nuhun n’a dencɛw ye ko: “Nimanfɛn o fɛɛn be dugukolo kan, olu bena kɛ aw ka dumufɛn ye. Ne b’u bɛɛ di aw ma, i n’a fɔ ne tun ye biin di aw ma cogo min na.” Nka, Ala tun ye sariya nin sigi ko: “Nga aw kana sogo dumu n’a joli b’a la, min sababu la a be nii na.” (Zɛnɛzi 1:29; 9:3, 4). A gwɛnen lo ko Jehova y’a yira ko danfɛnw niin n’u joli be taga ɲɔgɔn fɛ.
11 An b’a yira ko an be bonya la joli kan n’an t’a dumu. A ka Sariya kɔnɔ, Jehova tun ye cikan di Israɛldenw ma ko: “Ni…dɔ ye sogo, walima kɔnɔ sɔrɔ yaalayɔrɔ la, min be dumu, a k’o fɛɛn joli bɔn duguma ka buguri kɛ k’a datugu… . Ne y’a fɔ Isirayɛlidenw ye k’u kana fɛɛn si joli dumu.” (Levitiki 17:13, 14). Saan 800 ɲɔgɔn ka kɔn o ɲɛ, Ala tun kɔnna ka cikan min di Nuhun ma ko a kana joli dumu, o cikan tun be sen kan hali bele. Jehova ka miiriya tun gwɛnen lo: a sagokɛlaw tun be se ka bɛgɛnw sogo dumu, nka u tun man kan k’a joli dumu. U tun ka kan k’a bɔn duguma, k’a kɛ komi u be o bɛgɛn niin segi Ala ma.
12 Kerecɛnw fana y’o cikan ɲɔgɔn sɔrɔ. Saan kɛmɛkulu fɔlɔ la, Yezu ka cidenw n’a ka kalandenw ɲɛmɔgɔ wɛrɛw y’u lajɛn walisa k’a latigɛ kerecɛnw ka kafodenw bɛɛ ka kan ka cikan minw bato. A laban, u y’a latigɛ ko: “Anw ka ŋaniya, ani Nii Senuman ta bɛɛ bɛnna kelen ma ko an tena koo gwɛlɛman ɲini aw fɛ, fɔɔ ni min ye wajibi ye. Ayiwa, aw kana josɔnsogo ɲimi, aw kana sogo joli dumu, sogo min kaan ma tigɛ [o kɔrɔ, a joli ma bɔn], aw kana o ɲimi, aw k’aw yɛrɛ tanga kakalaya ma.” (Kɛwaliw 15:28, 29; 21:25). O la, an ka kan k’an yɛrɛ tanga joli ma. Ala fɛ, k’i yɛrɛ tanga joli ma o koo kɔrɔtalen lo i ko k’i yɛrɛ tanga boli batoli ni kakalaya ma.
13 K’i yɛrɛ tanga joli ma, yala o kɔrɔ ko i man kan k’a don i fari la wa? Ɔnhɔn kɛ. An ka ɲɛyirali dɔ ta: Ni dɔgɔtɔrɔ y’a fɔ i ye ko i k’i yɛrɛ tanga dɔlɔ ma, yala o kɔrɔ ko i man kan k’a min dɔrɔn nka i be se k’a don i fari la jolisiraw fɛ wa? Ayi dɛ! O cogo kelen na, k’i yɛrɛ tanga joli ma, o kɔrɔ ko i kana a don i fari la cogo si la. O la, cikan min dira an ma ko an k’an yɛrɛ tanga joli ma, o kɔrɔ ko an kana a to mɔgɔ si k’a don an fari la jolisiraw fɛ.
14 Nka, ni kerecɛn dɔ mandimina kosɔbɛ wala n’a ka kan ka operasɔnba dɔ kɛ do? A be se ka kɛ ko dɔgɔtɔrɔw b’a fɔ a ye ko a bena sa n’a ma sɔn joli ka don a fari la. Ayiwa kerecɛn kɔni tɛ saya fɛ. Niin ye Ala ka nilifɛn nafamanba ye. Walisa k’o mara, o kerecɛn bena furakɛcogo wɛrɛw ɲini baara jugu tɛ kɛ ni joli ye minw na. A bena furakɛcogo dɔw ɲini minw be se ka sɔrɔ ani a bena sɔn u dɔw ma minw be kɛ joli nɔɔ na.
15 Yala kerecɛn be sɔn ka Ala ka sariya tiɲɛ walisa ka dɔɔni dɔrɔn fara a sii kan bi duniɲa nin kɔnɔ wa? Yezu y’a fɔ ko: “Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ k’a nii tanga, o tigi bena bɔnɔ a la. Nga ni mɔgɔ min bɔnɔna a nii la ne kosɔn, o tigi bena tila k’a sɔrɔ.” (Matiyo 16:25). An tɛ saya fɛ. Nka, n’an be Ala ka sariya tiɲɛ walisa k’a ɲini k’an niin kisi bi duniɲa kɔnɔ, an ka teli ka bɔnɛ ɲɛnamaya banbali la. A ka fisa an k’an jigi la Ala ka sariya kan. An ka la a la ko, koo o koo mana a to an sara, an niin Dibaga bena a hakili to an na sukununi loon na. Ani, a bena segi ka niin di an ma o min ye nilifɛn nafamanba ye.—Zan 5:28, 29; Eburuw 11:6.
16 Bi, Ala sagokɛla kantigimanw b’u cɛsiri ka Ala ka cikanw bato joli koo la. U tɛ sɔn k’a dumu cogo si la. U fana tɛ sɔn k’u yɛrɛ fura kɛ ni joli ye.* U lanen b’a la ko Ala min ye joli dan, ale b’a lɔn min ka fisa u ma. E fana lanen b’o la wa?
JOLI DAGALEN LO KOO KELENPE MIN NA
17 Musa ka sariya tun b’a yira joli dagalen lo koo kelenpe min na. Ka ɲɛsin batoli koo ma, Jehova tun ye cikan nin di Israɛldenw ma galen: “Danfɛn bɛɛ nii b’a joli la. Ne y’o di aw ma janko aw ka se ka hakɛ yafa daali n’o ye sarakabɔyɔrɔ kan, bari joli ye nii ye. O le kosɔn, a be se k’a kɛ hakɛ be yafa.” (Levitiki 17:11). Israɛldenw tun mana jurumu kɛ, u tun be se ka jurumu yafa sɔrɔ u kɛtɔ ka bɛgɛn dɔ saraka ani k’a joli seri sarakabɔlan kan faniso kɔnɔ. Kɔfɛ, o sarakabɔlan nana kɛ Alabatosoba kɔnɔ. K’o saraka ɲɔgɔnw dɔrɔn niin bɔ a la, a tun dagalen tɛ ka baara wɛrɛ kɛ ni joli ye.
18 Kerecɛn sɔbɛw tɛ Musa ka Sariya kɔrɔ tugun. O kama, u tɛ bɛgɛnw saraka k’u joli seri sarakabɔlan kan (Eburuw 10:1). Nka, baara min tun be kɛ ni joli ye sarakabɔlan kan Israɛl siya la galen, o tun ye tagamasiɲɛ ye min be Ala Dencɛ Yezu Krista ka saraka nafamanba bisigi yira. An y’a ye gafe nin kalansen 5nan na ko Yezu y’a ka adamadenya niin di an kosɔn: a sɔnna ko a joli ka bɔn ka kɛ saraka ye. O kɔ, a yɛlɛla sankolo la ani a y’a ka joli bɔnni nafa yira Ala la siɲɛ kelenpe (Eburuw 9:11, 12). O kɛra sababu ye an be se ka jurumu yafa sɔrɔ ani o fana ye ɲɛnamaya banbali jigiya di an ma (Matiyo 20:28; Zan 3:16). O baara min kɛra ni Yezu joli ye, a kɔrɔtalen lo kosɔbɛ-kosɔbɛ! (1 Piyɛri 1:18, 19). An tɛ se ka kisili sɔrɔ n’an ma limaniya Yezu ka joli bɔnni nafa la.
19 Jehova ye an kanu ka niin di an ma. An ka kan k’a waleɲuman lɔn kosɔbɛ! Yala o man kan k’an lasun k’a fɔ mɔgɔ wɛrɛw ye k’u be se ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ u kɛtɔ ka limaniya Yezu ka saraka la wa? An bena o kɛ ni kisɛya ye n’an b’an janto an mɔgɔɲɔgɔn niin koo la i ko Ala b’a kɛ cogo min na (Ezekiyɛli 3:17-21). N’an b’an jija k’o kunkanbaara dafa, an bena se k’a fɔ i ko ciden Pol y’a fɔ cogo min na ko: “Mɔgɔ si joli hakɛ tɛ ne kan, k’a masɔrɔ ne ye Ala sago bɛɛ fɔ aw ye, ne ma foyi dogo aw la.” (Kɛwaliw 20:26, 27, ABM). An b’a yira ko an be niin ani joli jati fɛɛn nafamanbaw ye n’an be kuma mɔgɔw fɛ Ala n’a sagonataw koo la.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Niin ye Ala ka nilifɛn ye.—Zaburuw 36:10; Yirali 4:11.
- Kɔnɔtiɲɛ man ɲi, sabu deen min b’a baa kɔnɔ, a niin ye fɛɛnba ye Ala fɛ.—Ekizɔdi 21:22, 23; Zaburuw 127:3.
- An b’a yira ko an be bonya la niin kan n’an t’a bila farati la ani n’an tɛ joli dumu.—Deteronɔmu 5:17; Kɛwaliw 15:28, 29.
* N’i be kunnafoniw fɛ furakɛcogo dɔw kan minw be kɛ joli nɔɔ na, a filɛ sɛbɛ nin ɲɛɛ 13-17 kan: Comment le sang peut-il vous sauver la vie ? Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.
Kalan ka ɲiningaliw
1. Jɔn lo ye fɛɛn ɲɛnamanw bɛɛ dan?
2. Ala be mun lo kɛ walisa k’an niin ladon?
3. Ala ye Abɛli fagari koo jati cogo di?
4. Musa ka Sariya kɔnɔ Ala y’a fɔ ka gwɛlɛya ko an ka kan ka niin jati cogo di?
5. An ka kan ka kɔnɔtiɲɛ jati cogo di?
6. Mun na an man kan k’an mɔgɔɲɔgɔn kɔniya?
7. Kɛcogo jumanw b’a yira ko an tɛ bonya la niin kan?
8. Mun na an man kan ka tulon kɛ ni faratikow ye?
9. N’an be bonya la niin kan, an bena bɛgɛnw minɛ cogo di?
10. Ala y’a yira cogo di ko niin ani joli be taga ɲɔgɔn fɛ?
11. Kabi Nuhun wagati la, Ala tɛ sɔn mɔgɔ ka mun lo kɛ ni joli ye?
12. Hakili senu ye cikan juman di joli koo la saan kɛmɛkulu fɔlɔ la ni o bele be sen kan bi?
13. Cikan min ko an k’an yɛrɛ tanga joli ma, a ɲɛyira k’o ɲɛsinna jolidon ma an fari la fana.
14, 15. Ni dɔgɔtɔrɔw ko joli ka kan ka don kerecɛn dɔ fari la, a bena mun lo kɛ, ani mun na do?
16. Ala sagokɛla kantigimanw cɛsirinen lo ka mun lo kɛ joli koo la?
17. Jehova tun be sɔn baara kelenpe juman ka kɛ ni joli ye Israɛl siya la galen?
18. An be se ka nafa ni duga jumanw sɔrɔ Yezu ka joli bɔnni na?
19. An ka kan ka mun lo kɛ walisa “mɔgɔ si joli hakɛ” kana kɛ an kan?


c: text/html

text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Kiti Loon ye mun ye?
E BE Kiti Loon koo miiri cogo di? Mɔgɔ caaman b’a miiri ko mɔgɔ salen miliyari caaman bena lɔ Ala ka masasigilan ɲɛɛ fɛ, ani kiti bena tigɛ bɛɛ kelen-kelen kan. Dɔw ka sara bena kɛ hɛɛrɛ ye Ala fɛ sankolo la ani jalaki bena ben tɔɔw kan, olu bena tɔɔrɔ banbali sɔrɔ. Nka, Bibulu be kɔrɔ wɛrɛ di Kiti Loon ma. Ala ka Kuma b’a yira ko jatigɛ wagati tɛ, nka jigiya wagati lo min na adamadenya bena kɔsegi dafalenya la.
Ciden Zan be Kiti Loon lakali ten Yirali 20:11, 12 (ABM) kɔnɔ ko: “Ne ye masasigilan belebeleba jɛman ye, ani min sigilen bɛ a kan. Dugukolo ni sankolo bolila ka bɔ o ɲɛ kɔrɔ, u ma ye tun. Ne ye suw bɛɛ ye, kunbabaw ni dɔgɔmanninw, u jɔlen bɛ masasigilan ɲɛ kɔrɔ. Kitabuw dayɛlɛla, kitabu wɛrɛ dayɛlɛla, o ye ɲɛnamaya kitabu ye. Kiri tigɛra suw kan ka kɛɲɛ ni u ka kɛwalew ye, olu minnu sɛbɛnna o kitabuw kɔnɔ.” Kititigɛla min kofɔra yan, o ye jɔn lo ye?
Jehova Ala lo ye adamadenw ka Kititigɛla kɔrɔtalenba ye. Nka, a ye kiti baara yɛrɛyɛrɛ kalifa mɔgɔ wɛrɛ ma. Ka kɛɲɛ ni Kɛwaliw 17:31 (ABM) ye, ciden Pol y’a fɔ ko Ala “ye don dɔ sigi, a na kiri tigɛ diɲɛ bɛɛ kan ni tilennenya ye a ka cɛ ɲɛnatɔmɔlen bolo.” O Kititigɛla ɲɛnatɔmɔlen ye Yezu Krista ye a ye min lakunu ka bɔ saya la (Zan 5:22). Nka, Kiti Loon bena daminɛ tuma juman, ani a bena mɛn fɔɔ wagati joli?
Yirali ka kitabu b’a yira ko Kiti Loon bena daminɛ Arimagedɔn kɛlɛ tɛmɛni kɔ tuma min na Sutana ka duniɲa bena halaki ka bɔ yen dugukolo kan.* (Yirali 16:14, 16; 19:19-20:3; ABM). Arimagedɔn kɛlɛ tɛmɛni kɔ, Sutana n’a ka jinaw bena datugu kaso la digɛndunba dɔ kɔnɔ fɔɔ saan waa kelen. O wagati la, mɔgɔ 144 000 minw ye ciyɛntaɲɔgɔnw ye sankolo la, u bena kɛ kititigɛlaw ye ani u bena kuntigiya kɛ ka ‘sigi ni Krista ye masaya la saan waa kelen.’ (Yirali 14:1-3; 20:1-4; Ɔrɔmukaw 8:17; ABM). Kiti Loon tɛna kɛ tile kelen walima lɛri 24 dɔrɔn koo ye. A bena mɛn fɔɔ saan waa kelen.
O saan waa kelen wagati la, Yezu Krista bena “kiri tigɛ mɔgɔ ɲɛnamaw ni suw kan.” (2 Timote 4:1, ABM). “Mɔgɔ ɲɛnamaw” ye “jamaba” ye min bena kisi Arimagedɔn loon na (Yirali 7:9-17). Ciden Zan fana ye suuw ye, u lɔnen be kititigɛyɔrɔ la masasigilan ɲɛ kɔrɔ. Yezu ye layidu ta ko suu kununni sababu fɛ, “minnu bɛ kaburuw kɔnɔ, olu n’a [Krista] kan mɛn. U na bɔ yen.” (Zan 5:28, 29; Kɛwaliw 24:15, ABM). Nka, kiti bena tigɛ bɛɛ kan ka kɛɲɛ ni mun lo ye?
Ka kɛɲɛ ni ciden Zan ka yeli ye, “kitabuw dayɛlɛla,” ani “kiri tigɛra suw kan ka kɛɲɛ ni u ka kɛwalew ye, olu minnu sɛbɛnna o kitabuw kɔnɔ.” Yala mɔgɔw ka kɛwali tɛmɛnenw lo be sɔrɔ o kitabuw kɔnɔ wa? Ayi, kiti tɛna tigɛ mɔgɔw kan ka kɛɲɛ n’u ka kɛwaliw ye u ye minw kɛ ka sɔrɔ ka sa. An b’o lɔn cogo di? Bibulu b’a fɔ ko: “Min sara, o hɔrɔnyara jurumu ma.” (Ɔrɔmukaw 6:7, ABM). O cogo la, minw be lakunu ka bɔ saya la, u ka jurumu tɛmɛnenw si tɛ jati u kun tugun. Siga t’a la, Ala ka sarati kuraw lo bena kɛ o kitabuw kɔnɔ. N’u b’a fɛ ka ɲɛnamaya kɛ fɔɔ abada, minw kisira Arimagedɔn ma ani minw lakununa ka bɔ saya la, u ka kan ka Ala ka cikanw bato. Jehova bena sarati kura o sarati kura minw sigi saan waa kelen tuma na, u ka kan k’olu fana dafa. O cogo la, kiti bena tigɛ mɔgɔw kan ka kɛɲɛ n’u ka kɛwaliw ye u ye minw kɛ Kiti Loon tuma na.
Kiti Loon tuma na, a bena kɛ siɲɛ fɔlɔ ye mɔgɔ miliyari caaman fɛ ka sababu sɔrɔ ka Ala sago lɔn ani k’u tagamacogo bɛn a ma. O kɔrɔ ko baaraba dɔ bena kɛ walisa ka mɔgɔw kalan. Tiɲɛn na, “diɲɛ mɔgɔw ben’a daminɛ ka kotilennin [degi].” (Ezayi 26:9). Nka, bɛɛ tɛna sɔn k’u ka tagamacogo bɛn ni Ala sago ye. Ezayi 26:10 (ABM) b’a fɔ ko: “Hali ni makari kɛra mɔgɔ jugu la, a tɛna tilennenya dege. Ka a to jamana tilennen na, a bɛ to ka ko jugu kɛ, a tɛna Matigi bonyali jate.” O mɔgɔ juguw bena halaki pewu-pewu Kiti Loon na.—Ezayi 65:20.
Kiti Loon bantuma na, adamaden minw kisira, u bena ɲɛnamaya yɛrɛyɛrɛ la i ko mɔgɔ dafalenw (Yirali 20:5, NW). O cogo la, Kiti Loon tuma na, adamadenya bena kɔsegi dafalenya la i ko a daminɛ tuma na (1 Korɛntikaw 15:24-28). O kɔ, kɔrɔbɔli laban dɔ bena kɛ. Sutana bena bɔ a ka kaso la ani sira bena di a ma a k’a seko laban kɛ k’a ɲini ka adamadenw lafili (Yirali 20:3, 7-10). Minw bena see sɔrɔ a kan, Bibulu ka layidu nin bena dafa bɛrɛbɛrɛ olu koo la: “Dugukolo na kɛ mɔgɔ tilennenw ciyɛn ye. U na sigi a kan badaa.” (Zaburuw 37:29, ABM). Tiɲɛn na, Kiti Loon bena kɛ dugaw sababu ye adamaden kantigimanw bɛɛ fɛ!
* Ka ɲɛsin Arimagedɔn koo ma, i k’a filɛ gafe nunu kɔnɔ: Étude perspicace des Écritures, kitabu fɔlɔ, ɲɛɛ 1073-1075; kitabu 2nan ɲɛɛ 63-64 ani gafe A’ ye to ɲɛɛ na!, ɲɛɛ 12-19. Jehova Seerew lo ye u sɛbɛ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Sheol ni Hadɛsi ye mun ye?
BIBULU kɔnna ka sɛbɛ heburukan ni gɛrɛkikan na. Sheol ye heburukan kumaden ye. A bɔɲɔgɔnko ye Hadɛsi ye gɛrɛkikan na. O kumaden fila be sɔrɔ siɲɛ 70 ni kɔ Bibulu kɔnɔ. U ɲɛsinna saya koo ma. Bibulu dɔw kɔnɔ o kumadenw bayɛlɛma ko “lahara,” “sudonyɔrɔ” wala “kaburu.” An ka Bibulu yɔrɔ dɔw lajɛ k’a filɛ kɔrɔ min be di u ma.
Waajulikɛla 9:10 b’a fɔ ko: “Lahara [Sheol] min ye i taayɔrɔ ye, baarako, ni jatiminɛ, ni lɔnniya, ani hakilitigiya te o yɔrɔ la.” Yala o kɔrɔ ko Sheol ye kaburu tigitigi dɔ ye min kɔnɔ an ye an diyanye mɔgɔ dɔ suu don wa? Ayi. Yɔrɔ minw na Bibulu be kuma kaburu tigitigi dɔ koo la, heburukan ni gɛrɛkikan kumaden wɛrɛw lo be sɔrɔ yen minw tɛ Sheol ni Hadɛsi ye (Zɛnɛzi 23:7-9; Matiyo 28:1). Bibulu fana t’a fɔ Sheol, n’a be kumana denbaya kelen ka kaburu koo la wala kaburu min kɔnɔ mɔgɔ caaman suu donna.—Zɛnɛzi 49:30, 31.
Sheol do ye yɔrɔ sifa juman ye sa? Ala ka Kuma b’a yira ko Sheol wala Hadɛsi ɲɛsinna fɛɛn wɛrɛ ma min ka bon ni kaburuba ye mɔgɔ caaman suu donna min kɔnɔ. Ɲɛyirali fɛ Ezayi 5:14 b’a fɔ ko: “Lahara [Sheol] daa yɛlɛnin lo belebeleba! A kɔnɔ wagara!” Hali k’a sɔrɔ Sheol ye suu caaman-caaman kunu ka ban, a be komi a bele be dɔw fɛ hali bi (Talenw 30:15, 16). Kaburu yɛrɛyɛrɛ mana bonya cogo o cogo, suuw hakɛ tigitigi dɔ lo be se ka don a kɔnɔ. Nka, “Lahara [Sheol] ye fabali ye.” (Talenw 27:20). O kɔrɔ ko Sheol tɛ fa ka ye. Daan tɛ a la. Sheol wala Hadɛsi tɛ yɔrɔ tigitigi yɛrɛyɛrɛ ye. Nka, tagamasiɲɛ yɔrɔ lo min kɔnɔ suuw bɛɛ be yen ani mɔgɔ salen caamanba be sinɔgɔra yen saya kɔnɔ.
Bibulu be min fɔ sukununi koo la, o b’an dɛmɛ ka Sheol ni Hadɛsi kɔrɔ faamu ka ɲɛ. Ala ka Kuma b’a fɔ Sheol ni Hadɛsi ka ɲɛsin saya ma sukununi be min na.* (Zɔbu 14:13; Kɛwaliw 2:31; Yirali 20:13). Ala ka Kuma b’a yira fana ko mɔgɔ minw be Sheol ni Hadɛsi kɔnɔ, Jehova sagokɛlaw dɔrɔn tɛ, nka mɔgɔ caaman wɛrɛw be yen minw tun tɛ baara kɛ Jehova ye (Zɛnɛzi 37:35; Zaburuw 55:16). O kama, Bibulu b’a fɔ ko: “Mɔgɔw bɛɛ suw na kunun, mɔgɔ tilennenw ni mɔgɔ tilenbaliw bɛɛ.”—Kɛwaliw 24:15, ABM.
* Nka, mɔgɔ salen minw suu tɛna kunu olu tɛ Sheol wala Hadɛsi kɔnɔ, u be “jahanama [Zeyɛni]” lo kɔnɔ (Matiyo 5:30; 10:28; 23:33). I ko Sheol ni Hadɛsi, jahanama wala Zeyɛni tɛ yɔrɔ tigitigi yɛrɛyɛrɛ ye.


text:
KALANSEN FƆLƆ
Tiɲɛn kalan ye juman ye Ala koo la?
Yala Ala b’a janto i la tiɲɛn na wa?
Ala be cogo di? Tɔgɔ b’a la wa?
Mɔgɔ be se k’i magwɛrɛ Ala la wa?
YALA i y’a kɔrɔsi denmisɛnw be ɲiningali kɛ cogo min na wa? U caaman mana kumacogo lɔn dɔrɔn, u b’a daminɛ ka ɲiningali kɛ. U b’u ɲɛɛw boso i kan k’i ɲininga ko: Tile be taga min suu fɛ? Lolow dilanna ni mun lo ye? Jɔn lo ye kɔnɔw degi dɔnkili la? I b’i seko kɛ k’u jaabi, nka a man nɔgɔ tuma bɛɛ. Hali n’i y’u jaabi ka ɲɛ cogo o cogo, u be tila k’i ɲininga tugun ko: Mun na?
2 Denmisɛnw dama tɛ ɲiningali kɛ. N’an be kɔrɔbayara, an be to ka ɲiningali kɛ. An be ɲiningali kɛ walisa k’a lɔn an ka kan ka sira min ta, k’an yɛrɛ tanga faratiw ma wala ka koo dɔ lɔn dɔrɔn. Nka, mɔgɔ caaman tɛ sɔn ka ɲiningali kɛ tugun koo dɔw kan minw kɔrɔtalen lo kosɔbɛ. A laban, u yɛrɛ tɛ jaabili ɲini tugun.
3 I ka miiri gafe nin tɔgɔ kan ani ɲiningali minw be a ɲɛɛ 3 ni 6nan kan wala minw be sɔrɔ kalansen nin daminɛ na. N’a sɔrɔ u ye e ka ɲiningali dɔw ye minw kɔrɔtalen lo kosɔbɛ. Nka, mɔgɔ caaman tɛ jaabili ɲini tugun. Mun na do? Yala o ɲiningaliw jaabili be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ wa? Dɔw b’a miiri ko Bibulu ka jaabiliw faamuyali ka gwɛlɛ. Dɔw be siran ka ɲiningali kɛ sabu u t’a fɛ a ka kɛ maloya koo ye u fɛ. Dɔ wɛrɛw b’a miiri ko diinan kuntigiw n’a karamɔgɔw dɔrɔn lo be se k’o ɲiningali ɲɔgɔnw jaabi. E ko di do?
4 Mɔgɔ ka ɲɛnamaya kɔnɔ, ɲiningali dɔw kɔrɔtalen lo. N’a sɔrɔ a ka di i ye k’u jaabili sɔrɔ. Siga t’a la i b’i yɛrɛ ɲininga tuma dɔw la ko: ‘Ɲɛnamaya kun ye mun ye? Yala dɔ wɛrɛ be yen min ka fisa ni nin ye wa? Ala be cogo di tiɲɛn-tiɲɛn na?’ A ka ɲi an k’o ɲiningali ɲɔgɔnw kɛ ani a kɔrɔtalen lo an ka to k’u jaabiliw ɲini minw be mɔgɔ wasa kosɔbɛ. Yezu Krista, karamɔgɔ min tɔgɔ bɔra kosɔbɛ, ale y’a fɔ ko: “A’ ye to ka delili kɛ, o bena di aw ma. A’ ye to ka ɲinini kɛ, aw bena sɔrɔli kɛ. A’ ye to ka daa kɔkɔ, daa bena yɛlɛ aw ye.”—Matiyo 7:7, NW.
5 N’i be “to ka ɲinini kɛ” ɲiningali kɔrɔtalenw koo la, i bena a ye ko nafaba be sɔrɔ o la. (Talenw 2:1-5). Mɔgɔ mana koo o koo fɔ i ye, o bɛɛ n’a ta, jaabiliw be yen ani i be se k’u sɔrɔ Bibulu kɔnɔ. O jaabiliw faamuli man gwɛlɛ. Ka fara o kan, u be mɔgɔ ninsɔndiya ani ka jigiya di mɔgɔ ma. U fana be se k’i dɛmɛ ka wasa i ka ɲɛnamaya kɔnɔ sisan yɛrɛ. An k’a daminɛ ka ɲiningali dɔ sɛgɛsɛgɛ min be mɔgɔ caaman kɔnɔ gwan.
YALA ALA DUSU KA GWƐLƐ ANI A TƐ HINƐ WA?
6 Mɔgɔ caaman b’a miiri ko Ala dusu ka gwɛlɛ ani a tɛ hinɛ. U b’a fɔ ko: ‘Ni Ala tun b’a janto an na, yala duniɲa sigicogo tun bena kɛ ten wa?’ N’an y’a filɛ an gɛrɛfɛ an be mun lo ye: marifakɛlɛw, kɔniya ani ɲani. An kelen-kelen be bana, an be tɔɔrɔ ani an ka mɔgɔ sɔbɛw be sa. O kama, mɔgɔ caaman b’a fɔ ko: ‘Ni Ala tun b’a janto an na, yala a tun tɛna koo nunu bali u ka kɛ wa?’
7 Min yɛrɛ ka jugu, o ye ko diinan karamɔgɔw lo b’a to mɔgɔ b’a miiri ko Ala dusu ka gwɛlɛ. Cogo di? Ni balawo dɔ cunna mɔgɔ kan, u b’a fɔ ko Ala ka latigɛ lo. O cogo la, u be Ala tɔgɔ tiɲɛ ko ale lo be koo jugu lase mɔgɔ ma. Yala o ye tiɲɛn ye Ala koo la wa? Kalan tigitigi juman be Bibulu kɔnɔ? Zaki 1:13 b’an jaabi ko: “Ni kojugukɛ nigɛ donna min na, o tigi kan’a fɔ ko Ala nɔɔ lo. Bari kojugu nigɛ tɛ Ala minɛ fewu. A fana tɛ mɔgɔ si nigɛ ka don kojugu la.” O cogo la, i be koo jugu minw yera duniɲa kɔnɔ, u tɛ Ala nɔɔ ye abada (Zɔbu 34:10-12). Tiɲɛn lo, Ala b’a to koo juguw ka kɛ. Nka, k’a to koo dɔ ka kɛ ani ka kɛ o koo kɛbaga ye, o fila tɛ kelen ye fewu.
8 Ɲɛyirali fɛ, i ka miiri faa hakilitigi dɔ koo la, kanuya be min na. A dencɛ kɔrɔbalen dɔ bele b’a fɛ soo. O dencɛ nana muruti k’a ɲini ka bɔ a faa ka soo. Facɛman m’a bali o la. A y’a yɛrɛ bila koo kunntanw na ani a ye kunkow sɔrɔ. Yala a facɛ nɔɔ lo wa? Ayi (Luka 15:11-13). O cogo kelen na, tuma min na adamadenw y’a latigɛ ka sira jugu ta, Ala m’u bali. Ayiwa kunko minw sɔrɔla o la, o tɛ ale Ala nɔɔ ye. O kama, tɔɔrɔ minw bɛɛ be adamadenw kan, a dagalen tɛ ka Ala jalaki o kosɔn.
9 Ni Ala y’a to adamadenw ye sira jugu ta, kuun b’o la. Nka, komi a ye an Danbaga hakiliman ani sebagayatigi ye, waajibi tɛ a fɛ a k’o kuun ɲɛfɔ an ye. O bɛɛ n’a ta, kanuya kosɔn, a y’o ɲɛfɔ an ye. I bena koo caaman lɔn o koo la kalansen 11nan kɔnɔ. Nka, i ka la a la ko kunko minw b’an kan, o tɛ Ala nɔɔ ye. Nka, a yɛrɛ ye jigiya sɔbɛ lo di an ma k’o tɔɔrɔw bena ban pewu!—Ezayi 33:2.
10 Ka fara o kan, Ala ye senuman ye (Ezayi 6:3). O kɔrɔ ko a saniyalen lo. Koo jugu si t’a la. O kama, an be se k’an jigi bɛɛ la a kan. Nka, adamadenw tɛ ten. Olu sɔɔn be tiɲɛ tuma dɔw la. Faaman mana kɛ hɔɔrɔn ye cogo o cogo, tuma caaman na see t’a ye ka mɔgɔ juguw ka tiɲɛni lalaga. Nka, Ala ye sebagayabɛɛtigi ye. Juguya minw bɛɛ kɛra duniɲa kɔnɔ, see b’a ye k’o bɛɛ lalaga, ani a yɛrɛ bena o lo kɛ. Tuma min na a bena wuli o kama, a bena juguya bɛɛ ban abada!—Zaburuw (Dɔnkiliw Ala ye, ABBF) 37:9-11.
TILENBALIYA KOO MINW B’AN KAN, ALA BE MUN MIIRI O KOO LA?
11 Nka, koo minw be kɛra duniɲa kɔnɔ ani i yɛrɛ ka ɲɛnamaya kɔnɔ bi, Ala be mun miiri o koo la? Bibulu b’a fɔ ko “kotilennin le ka di Masaba [Ala] ye” (Zaburuw 37:28). O la, koo ɲuman ni koo jugu min be kɛra, o be nɔɔ to Ala kan kosɔbɛ. Tilenbaliya sifa bɛɛ ka gwo a ye. Bibulu y’a fɔ fana ko Ala “dusu kasira kosɔbɛ” tuma min na dugukolo fara juguya la galen (Zɛnɛzi 6:5, 6). Ala ma yɛlɛma (Malasi 3:6). Hali bi, tɔɔrɔ minw be duniɲa bɛɛ kɔnɔ u ka gwo a ye. Ka mɔgɔw ye tɔɔrɔ la o man di a ye. Bibulu ko: “A be janto aw la.”—1 Piyɛri 5:7.
12 An be se ka la a la cogo di ko tɔɔrɔ koow ka gwo Ala ye? Dalilu wɛrɛ ye nin ye. Bibulu b’a fɔ ko adamaden danna Ala jaa la (Zɛnɛzi 1:26). Jogo ɲuman minw b’an na, u bɔra Ala la. Ɲɛyirali fɛ, i mana mɔgɔ jalakibaliw ye u be tɔɔrɔla, yala i dusu be tiɲɛ wa? N’o tilenbaliya koo ɲɔgɔnw b’i tɔɔrɔ, i ka la a la ko u be Ala fana tɔɔrɔ ka tɛmɛ e kan yɛrɛ.
13 Fɛɛn min yɛrɛ ka ɲi an adamadenw fɛ o ye ko see b’an ye ka mɔgɔ kanu. O fana be Ala cogoya yira. Bibulu b’a fɔ ko “Ala ye kanuya de ye” (1 Zan [Yuhana] 4:8, ABM). An be mɔgɔw kanu sabu Ala be kanuya kɛ. I ɲɛɛ be tɔɔrɔ ni tilenbaliya koo minw na duniɲa kɔnɔ, yala kanuya tɛ i lasun ka daan sigi u la wa? N’a see tun b’i ye, i tun tɛna o kɛ wa? Siga si t’o la! I ka la a la ko Ala bena tɔɔrɔw ni tilenbaliya koow ban. Layidu minw kofɔra gafe nin ɲɛɛ 4 ani 5nan kan, u tɛ siko gwansan dama ye. Ala ka layiduw bena dafa, siga si t’o la! Nka, walisa i ka limaniya sɔrɔ o layiduw koo la, Ala min y’u ta, fɔɔ i k’ale lɔn ka ɲɛ fɔlɔ.
ALA B’A FƐ I K’A LƆN ALE YE MƆGƆ MIN YE
14 N’i b’a fɛ mɔgɔ dɔ k’i lɔn, i be mun kɛ? Yala i tɛna i tɔgɔ fɔ o tigi ye wa? Yala tɔgɔ be Ala la wa? Diinan caaman b’a fɔ ko a tɔgɔ ye “Ala” wala “Matigi”, nka olu tɛ tɔgɔ yɛrɛyɛrɛ ye. Bonyali tɔgɔw dɔrɔn lo, i n’a fɔ “masacɛ” ani “peresidan”. Bibulu b’a fɔ ko bonyali tɔgɔ caaman be Ala la. “Ala” ani “Matigi” ye olu dɔw ye. Nka, Bibulu b’a fɔ fana ko Ala be ni tɔgɔ yɛrɛyɛrɛ ye: Jehova. Zaburu 83:19 (ABU, 1961) b’a fɔ ko “Walisa u k’a dɔn ko e min tɔgɔ ko Jehova, ko e kelenpe ye Kɔrɔtalen Ba ye dugukolo bɛɛ kun na.” N’o tɔgɔ tɛ yen i ka Bibulu kɔnɔ, i be se ka kunnafoni wɛrɛw lajɛ walisa k’a faamu mun na a be ten. Tiɲɛn na, Ala tɔgɔ yɛrɛyɛrɛ be sɔrɔ Bibulu ka kitabu kɔrɔ-kɔrɔw kɔnɔ siɲɛ waa caaman. O kama, Jehova b’a fɛ i k’ale tɔgɔ lɔn ani i ka to k’a weele a tɔgɔ la. An be se k’a fɔ ko a be tɛmɛ Bibulu fɛ k’a yɛrɛ kofɔ i ye.
15 Ala ye tɔgɔ la a yɛrɛ kan, tɔgɔ min kɔrɔ ka bon kosɔbɛ. A tɔgɔ, Jehova, kɔrɔ ko Ala ye layidu o layidu ta ani laɲinita o laɲinita b’a kɔnɔ, a be se k’o bɛɛ dafa.* Tiɲɛn na, Ala tɔgɔ ɲɔgɔn tɛ yen. Ale kelenpe lo be weele o tɔgɔ la. Cogo caaman na Jehova ɲɔgɔn tɛ yen. Cogo juman na?
16 An y’a ye ko Zaburuw 83:19 y’a fɔ Jehova koo la ko: “E kelenpe ye Kɔrɔtalen Ba ye.” O cogo kelen na Jehova kelenpe lo weelela ko “Sebagayabɛɛtigi”. Yirali 15:3, (NW) b’a fɔ ko: “Jehova Ala, Sebagayabɛɛtigi, i ka koo kɛtaw ka bon, kabakow lo! Badaa Masacɛ, i ka siraw tilennen lo, u ye tiɲɛn ye.” Bonyali tɔgɔ min ye ko “Sebagayabɛɛtigi”, o b’a yira an na ko mɔgɔ si ka sebagaya ma se Jehova ta ma. A ka fanga ɲɔgɔn tɛ yen, a be fangaw bɛɛ sanfɛ. Ani bonyali tɔgɔ min ye ko “Badaa Masacɛ”, o b’an hakili jigi ko faan wɛrɛ fɛ, Jehova ɲɔgɔn tɛ yen. Ale kelenpe lo tɛ ni daminɛ ani laban ye. Zaburuw 90:2 (ABM) b’a fɔ ko: “Kabini fɔlɔfɔlɔ i ye Ala ye, i na to badaa.” Nin miiriya b’an lasun ka Ala bonya, tiɲɛn tɛ?
17 Jehova ɲɔgɔn tɛ yen fana, sabu ale kelenpe lo ye Danbaga ye. An b’a kalan Yirali 4:11 kɔnɔ ko: “An Matigi [Jehova, NW] n’an ka Ala, i ka kan ni bonya ni tandoli ye, k’i ka sebagaya koo fɔ! Bari, e le ye fɛɛn bɛɛ dan, a diyara i ye, e y’u bɛɛ dan.” I be se ka miiri fɛɛn o fɛɛn koo la: sankolo la mɛlɛkɛw wo, lolo minw be sankolo fa suu fɛ wo, yiridenw wo ani jɛgɛ minw be kɔɔw ni bajiw la, olu bɛɛ ye Jehova ka danfɛnw ye!
YALA I BE SE K’I MAGWƐRƐ JEHOVA LA WA?
18 Mɔgɔ dɔw mana Jehova ka jogo kabakomanw kalan, siranya b’u minɛ. U be siran ko Ala yɔrɔ ka jan u la kojugu, k’u tɛ se ka gwɛrɛ a la fewu, wala u b’a miiri k’u tɛ foyi ye o Ala kɔrɔtalen nin ɲɛ na. Nka, o miiriya tilennen lo wa? Bibulu tɛ o fɔ. A b’a fɔ Jehova koo la ko: “Ala do yɔrɔ man jan an si la.” (Kɛwaliw 17:27). Bibulu yɛrɛ b’an jija ko: “Aw ye gwɛrɛ Ala la, ale fana bɛna gwɛrɛ aw la.”—Zaki 4:8.
19 I be se k’i magwɛrɛ Ala la cogo di? A fɔlɔ, i be koo minw kalanna Ala koo la ten, i ka to k’o kɛ. Yezu ko: “Ɲɛnamaya banbali ye nin de ye ko, u bɛ e dɔn ko i ye Ala sɛbɛ kelenpe ye, ka Yesu Krisita dɔn, i ye o min ci.” (Zan 17:3, ABM) Tiɲɛn na, Bibulu b’a fɔ ko ka Jehova ni Yezu lɔn, o be se ka “ɲɛnamaya banbali” di an ma! Komi a fɔra ka tɛmɛ, “Ala ye kanuya de ye.” (1 Zan 4:16, ABM). Jogo ɲuman caaman wɛrɛw be Jehova la minw be mɔgɔ lasun k’i magwɛrɛ a la. Ɲɛyirali fɛ, Bibulu b’a fɔ ko Jehova ye “makaritigi, hinɛbaga Ala. A te dimi joona, a ka ɲumanya n’a ka kantigiya ka bon.” (Ekizɔdi 34:6). Ala ‘ka ɲi, a bɛ sɔn ka yafali kɛ.” (Zaburuw 86:5, ABM). A be muɲuli kɛ (2 Piyɛri 3:9). A be kantigiya kɛ (Yirali 15:4, NW). N’i be to ka Bibulu kalan, i bena a ye cogo min na Jehova y’o jogow ani dɔ wɛrɛw yira kɛnɛ kan: u be mɔgɔ lasun k’i magwɛrɛ a la.
20 Tiɲɛn lo, i tɛ se ka Ala ye katuguni hakiliman yebali lo (Zan 1:18; 4:24; 1 Timote 1:17). Nka, n’i be to ka Bibulu kalan a koo la, i bena na a ye ko mɔgɔ yɛrɛyɛrɛ lo. I ko zaburu sɛbɛbaga y’a fɔ cogo min na, i be se ka Jehova “nɔɔrɔ filɛ” (Zaburuw 27:4, ABM; Ɔrɔmukaw 1:20). N’i be to ka dɔ fara i ka lɔnniya kan Jehova koo la, a bena na kɛ mɔgɔ yɛrɛyɛrɛ ye i ɲɛɛ na. O fana bena a to i ka sababuw sɔrɔ tugun k’a kanu ani k’a ɲini k’i magwɛrɛ a la.
21 I bena na a faamu fɛɛn min kama Bibulu b’a fɔ ko an ka Jehova filɛ i ko an Faa (Matiyo 6:9). A ye niin di an ma. A ma dan o ma, a yɛrɛ b’a fɛ an ka ɲɛnamaya kɛ hɛɛrɛ la i ko faa kanutigi b’a fɛ a deenw ka kɛ hɛɛrɛ la cogo min na (Zaburuw 36:10). Bibulu b’a fɔ fana ko adamadenw be se ka kɛ Jehova teriw ye (Zaki 2:23). I ka miiri k’a filɛ: I be se ka kɛ duniɲa kuru bɛɛ Danbaga teri ye!
22 N’i ka bibulukalan be tagara ɲɛ, n’a sɔrɔ mɔgɔ dɔw bena i ladi ni ŋaniya ɲuman ye ko i ka kalan lalɔ. N’a sɔrɔ u bena siran ko i be donna diinan wɛrɛ lo la. Nka, i kana a to mɔgɔ si k’i bali ka teriya kɛ ni Ala ye, o teriya ɲɔgɔn tɛ yen.
23 Tiɲɛn lo, i tɛna koo dɔw faamu kalan daminɛ na. A be se ka gwɛlɛya dɔɔni i ma ka dɛmɛ ɲini. Nka, i kana a to maloya k’i bali k’o kɛ. Yezu y’a fɔ ko a ka ɲi an k’an yɛrɛ majigi ka kɛ i n’a fɔ denmisɛn (Matiyo 18:2-4). An do b’a lɔn ko denmisɛnw be ɲiningali caaman kɛ. Ala b’a fɛ i ka jaabiliw sɔrɔ i ka ɲiningaliw la. Bibulu ye dɔw tando sabu u tun b’a ɲini sɔbɛ la ka lɔnniya sɔrɔ Ala koo la. U ye kalan min sɔrɔ, u ye Bibulu sɛgɛsɛgɛ koɲuman k’a filɛ n’o ye tiɲɛn ye.—Kɛwaliw 17:11.
24 I be se ka Jehova lɔn cogo fisaman min na, o ye ka Bibulu sɛgɛsɛgɛ. A be daan na ni kitabu tɔɔw bɛɛ ye. Cogo juman na? Kalansen nata bena o ɲɛfɔ an ye.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Ala b’a janto e yɛrɛ la.—1 Piyɛri 5:7.
- Ala tɔgɔ yɛrɛyɛrɛ ko Jehova.—Zaburuw 83:19, ABU, 1961.
- Jehova b’a ɲini i fɛ i k’i magwɛrɛ ale la.—Zaki 4:8.
- Jehova ye kanutigi ye, a ka ɲi ani a be makari.—Ekizɔdi 34:6; 1 Zan 4:8, 16, ABM.
* Kunnafoni wɛrɛw be sɔrɔ Jehova tɔgɔ kɔrɔ n’a fɔcogo koo la.
Kalan ka ɲiningaliw
1, 2. Tuma caaman na, mun na nafa b’a la ka ɲiningali kɛ?
3. Ɲiningali minw kɔrɔtalen lo kosɔbɛ, mun na mɔgɔ caaman t’u jaabili ɲini tugun?
4, 5. Ɲɛnamaya kɔnɔ, ɲiningali jumanw lo kɔrɔtalen be, ani mun na an ka kan k’u jaabiliw ɲini?
6.Mun na mɔgɔ caaman b’a miiri ko Ala tɛ a janto adamadenw na u ka tɔɔrɔw kɔnɔ?
7. (a) Cogo di diinan karamɔgɔw y’a to mɔgɔ caaman b’a miiri ko Ala dusu ka gwɛlɛ? (b) Tɔɔrɔ minw b’an kan, Bibulu be mun lo fɔ tigitigi o koo la?
8, 9. (a) Ka sɔn koo jugu ka kɛ ani ka kɛ o koo jugu kɛbaga ye, i be se k’o faranfasi ɲɛyira cogo di? (b) Mun na a dagalen tɛ ka Ala jalaki ko a y’a to adamadenw ye sira jugu ta?
10. Mun na an be se ka la a la ko Ala bena mɔgɔ juguw ka tiɲɛni bɛɛ lalaga?
11.(a) Ala be mun miiri tilenbaliya koo la? (b) Ala be mun miiri e yɛrɛ ka tɔɔrɔ koo la?
12, 13. (a) Mun na jogo ɲumanw b’an na i n’a fɔ kanuya, ani o kanuya b’a to an be duniɲa filɛ cogo di? (b) Mun na i lanen b’a la ko Ala bena duniɲa ka kunkow ɲɛnabɔ?
14. Ala tɔgɔ ko di, ani mun na an ka kan k’o tɔgɔ nin weele?
15. Jehova tɔgɔ kɔrɔ ko di?
16, 17. Bonyali tɔgɔ nunu b’an kalan mun lo la Jehova koo la: (a) “Sebagayabɛɛtigi”? (b) “Badaa Masacɛ”? (c) “Danbaga”?
18. Mun na mɔgɔ dɔw b’a miiri k’u tɛ se ka magwɛrɛ Ala la fewu, nka Bibulu be mun lo fɔ o koo la?
19. (a) An be se k’a daminɛ k’an magwɛrɛ Ala la cogo di, ani nafa juman b’o la? (b) Ala ka jogow bɛɛ la, jumanw lo b’i lasun k’i magwɛrɛ a la?
20-22. (a) Komi an tɛ se ka Ala ye, yala o b’an bali ka teriya kɛ n’a ye wa? A ɲɛfɔ. (b) Mɔgɔ dɔw bena i ladi ni ŋaniya ɲuman ye ko i ka mun kɛ, nka i ka kan ka mun lo kɛ?
23, 24. (a) I be fɛɛn minw kalanna, mun na i ka kan ka to ka ɲiningali kɛ o koo la? (b) Kalansen nata bena mun lo ɲɛfɔ an ye?


text:
Ele be Bibulu jati mun lo ye?
Ele fɛ, Bibulu ye . . .
adamadenw ka miiriya lo ye wa?
nsiirinw lo wa?
wala Ala ka Kuma lo?
BIBULU B’A FƆ KO:
“Ala ka kuma bɛɛ sɛbɛnna Ala yɛrɛ ka sebagaya barika la.”—2 Timote 3:16, ALA KA KUMA, ABBF.
I BE SE KA NAFA MIN SƆRƆ O LA:
Ɲiningali minw be mɔgɔ dabali ban, a b’olu jaabi koɲuman.—Talenw 2:1-5.
A be ladili sɔbɛw di an ma an ka loon o loon ɲɛnamaya koo la.—Zaburuw 119:105.
A be jigiya sɔbɛ di an ma siniɲasigi koo la.—Ɔrɔmukaw 15:4.
BIBULU BE MIN FƆ, AN BE SE KA LA O LA SƆBƐ LA WA?
An be se ka la o la kuun saba ɲɔgɔn kama:
A t’a yɛrɛ sɔsɔ yɔrɔ si. Cɛɛ 40 ɲɔgɔn lo ye Bibulu sɛbɛ saan 1600 ni kɔ kɔnɔ. U caaman ma ɲɔgɔn kunbɛn ka ye. Nka Bibulu kɔnɔna kuma si tɛ ɲɔgɔn sɔsɔ, barokun jɔnjɔn kelen dɔrɔn lo b’a kɔnɔ!
A kɔnɔkow ye tiɲɛn ye. Galen, jamanaw tun mana dɛsɛ kɛlɛ la, u tun man teli k’o koo sɛbɛ u ka kitabuw kɔnɔ. Nka Bibulu sɛbɛbagaw tun b’u kɔnɔ gwɛ k’u yɛrɛ ka filiw n’u ka jamana taw sɛbɛ.—2 Tilew Kibaru 36:15, 16; Zaburuw 51:3-6.
A ka kiraya kumaw bɛɛ be dafa. Bibulu tun kɔnna ka Babilonɛ dugu halakili kofɔ saan 200 ɲɔgɔn sanni o koo yɛrɛ ka kɛ (Ezayi 13:17-22). Bibulu y’a yira cogo min na o dugu tun bena minɛ. A ma dan o ma. Masacɛ min tun bena o kɛ, a y’o tɔgɔ fɔ fana.—Ezayi 45:1-3.
Bibulu ka kiraya kuma caaman wɛrɛw dafara, u si tɔɔ ma to. Yala o t’a yira ka gwɛ k’o kumaw bɔra Ala yɔrɔ wa?—2 Piyɛri 1:21.
MIIRI K’A FILƐ:
Ala ka Kuma be se k’i ka ɲɛnamaya fisaya cogo di?
O ɲiningali ka jaabili be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ: ESAYI 48:17, 18 ani 2 TIMOTE 3:16, 17.


text:
Maana 33nan: Kɔgɔji wulen tigɛko
A FILƐ koo min be kɛra! Cɛɛ min y’a ka bere kɔrɔta kɔgɔji sanfɛ, o ye Musa ye. Minw lɔnin b’a gɛrɛfɛ baji faan wɛrɛ la, olu ye Israɛldenw ye minw kisira ka bɔ jii la. Nka, jii ye Farahuna n’a ka kɛlɛbolo bɛɛ dumu. An k’a filɛ o koo kɛra cogo min na.
An y’a ye ka tɛmɛ ko tɔɔrɔ tannan kɔ, Farahuna ye sira di Israɛldenw ma u ka taga. U tun ye cɛɛ 600 000 ɲɔgɔn ye, ka fara musow ni denmisɛnw kan. Siya wɛrɛ caaman bɔra n’u ye sabu u lara Jehova la. U bɛɛ y’u ka bɛgɛnw minɛ ka taga n’u ye, a misɛnmanw n’a kunbabaw.
Sanni u ka taga, Israɛldenw ye faniw, sanufɛnw ni warigwɛfɛnw deli Misirakaw fɛ. Tɔɔrɔ laban tun ye siranyaba bila Misirakaw la. O kama Israɛldenw ye fɛɛn o fɛɛn deli u fɛ, u y’o di u ma.
Tile damanin kɔ, Israɛldenw sera Kɔgɔji Wulen daa la. U sigira yen ka lafiɲɛ. O wagati kelen na, Farahuna n’a ka mɔgɔw y’a daminɛ ka nimisa ko mun na u y’a to Israɛldenw tagara. U tun b’a fɔ ko ‘Mun na an yɛrɛ ye sira di an ka jɔɔnw ma!’
O kama, Farahuna y’a ka miiriya yɛlɛma tugun. A y’a ka kɛlɛkɛwotorow labɛn ka wuli n’a ka kɛlɛdenw ye. A ye Kɛlɛkɛwotoro ɲuman kɛmɛ wɔɔrɔ ani Misira wotoro tɔɔw bɛɛ ta ka Israɛldenw nɔgwɛn.
Israɛldenw ye Farahuna n’a ka kɛlɛbolow natɔ ye u kɔfɛ minkɛ, u siranna kosɔbɛ. Tagayɔrɔ si tun tɛ yen: Kɔgɔji Wulen tun be u ɲɛfɛ, ani Misirakaw tun be nana u kɔfɛ. Nka, Jehova ye sankaba dɔ bila a ka mɔgɔw ni Misirakaw cɛ. O la, Misirakaw tun tɛ se ka Israɛldenw ye walisa k’u kɛlɛ.
Jehova y’a fɔ Musa ye ko a k’a ka bere kɔrɔta Kɔgɔji Wulen sanfɛ. A y’a ka bere kɔrɔta minkɛ, Jehova y’a kɛ fɔɲɔba dɔ wulila kɔrɔn fɛ. Kɔgɔji cɛɛ tigɛra fila ye, a kɛra i n’a fɔ kogo u kinibolo la ani u numanbolo la.
Israɛldenw tɛmɛna kɔdingɛ janin fɛ. Sanni o mɔgɔ miliyɔn caaman n’u ka bɛgɛnw bɛɛ ka se ka baji cɛɛ tigɛ hɛɛrɛ la, o ye lɛri caaman kɛ. A laban, Misirakaw ɲɛɛ lara Israɛldenw kan tugun. U ka jɔɔnw tun bɔra u bolo! O kama, u girinna ka don kɔdingɛ kɔnɔ u nɔfɛ.
U donna tuma min na, Ala y’a kɛ u ka wotorow seenw bɔra. Misirakaw siranna kosɔbɛ, ani u y’a daminɛ ka kule ko: ‘An ka bɔ yan, Jehova be an kɛlɛla Israɛldenw kosɔn!’ Nka, u tun tɛ se ka bɔ yen tugun.
O tuma lo la, Jehova y’a fɔ Musa ye ko a k’a ka bere kɔrɔta Kɔgɔji Wulen sanfɛ (a filɛ jaa kan). Musa y’o lo kɛ, ani jii min tun wulila i ko kogow, o segira Misirakaw n’u ka wotorow kan k’u datugu. Farahuna ka kɛlɛbolo bɛɛ lo tun donna Israɛldenw nɔfɛ kɔdingɛ kɔnɔ. O kɛlɛbolo mɔgɔ si ma kisi!
Ala ka mɔgɔw ɲagalila kosɔbɛ sabu olu kisira. Cɛɛw ye dɔnkili la walisa ka Jehova tando. U ko: ‘Jehova ye see sɔrɔ a juguw kan cogo kabakoman na. A ye soow ni sotigiw fili kɔgɔji kɔnɔ.’ Musa kɔrɔmuso Miriyama y’a ka dundun ta, ani musow bɛɛ bɔra ka tugu a kɔ n’u ka dundunw ye. U tun be dɔɔn kɛ ni ɲagali ye ani ka cɛɛw laminɛ ko: ‘Jehova ye see sɔrɔ a juguw kan cogo kabakoman na. A ye soow ni sotigiw fili kɔgɔji kɔnɔ.’
Ɛkizɔdi sapitiri 12-15.
Ɲiningaliw
- Ka musow ni denmisɛnw niin bɔ a la, Israɛldenw cɛɛ joli lo bɔra Misira, ani jɔn lo farala u kan fana?
- Sira dili kɔ Israɛldenw ma, Farahuna ye mun lo miiri, ani a ye mun lo kɛ do?
- Jehova ye mun lo kɛ ka Misirakaw bali u ka ale ka mɔgɔw kɛlɛ?
- Mun lo kɛra tuma min na Musa y’a ka bere kɔrɔta Kɔgɔji Wulen sanfɛ, ani Israɛldenw ye mun lo kɛ?
- Mun lo kɛra tuma min na Misirakaw girinna ka don kɔdingɛ kɔnɔ Israɛldenw nɔfɛ?
- Israɛldenw ye mun lo kɛ k’a yira ko u ninsɔndiyara ani k’u be Jehova waleɲuman lɔn sabu a y’u kisi?
Ɲiningali wɛrɛw
- Ɛkizɔdi 12:33-36 kalan.
Israɛldenw ye saan caaman minw kɛ jɔnya la Misirakaw bolo, Jehova ye mun lo kɛ walisa k’o sara di u ma? (Ɛkiz. 3:21, 22; 12:35, 36)
- Ɛkizɔdi 14:1-31 kalan.
Yanni dɔɔni Arimagedɔn kɛlɛ bena kɛ Jehova sagokɛlaw seen kɔrɔ. O la do, Musa ye kuma minw fɔ Ɛkizɔdi 14:13, 14 kɔnɔ, u be nɔɔ juman to u kan? (2 Til. Kib. 20:17; Zab. 91:8)
- Ɛkizɔdi 15:1-8, 20, 21 kalan.
Mun na Jehova sagokɛlaw ka kan ka dɔnkiliw la k’a tando? (Ɛkiz. 15:1, 2; Zab. 105:2, 3; Yir. 15:3, 4)
Miriyama ni muso tɔɔw kɛtɔ ka Jehova tando Kɔgɔji Wulen daa la, u ye ɲɛyirali juman di bi kerecɛn musow ma? (Ɛkiz. 15:20, 21; Zab. 68:12)


text:
Yɔrɔ 8nan: BIBULU KƆNNA KA KOO O KOO FƆ, O BE DAFA
Bibulu tɛ dan ka koo kɔrɔw dama fɔ an ye, nka a be koo nataw fana lakali an ye. Adamadenw tɛ siniko lɔn. O lo y’a to an lanin b’a la ko Bibulu bɔra Ala yɔrɔ. A be mun lo fɔ siniɲasigi koo la?
A b’a fɔ ko Ala bena kɛlɛba dɔ kɛ walisa ka dugukolo saniya a kɛtɔ ka juguya bɛɛ ban ani ka mɔgɔ juguw halaki. Nka, a bena a sagokɛlaw tanga. Ala ye Yezu Krista kɛ Masa ye. Ale ka masaya tuma na, Ala sagokɛlaw bena ɲɛsuma ni hɛɛrɛ sɔrɔ ani u tɛna bana tugun wala ka sa.
Ninsɔndiyako lo an fɛ k’a lɔn ko Ala bena dugukolo kɛ alijɛnɛ kura ye. Tiɲɛn tɛ? Nka, n’an b’a fɛ ka sigi o alijɛnɛ kɔnɔ, an ka kan ka koo dɔ kɛ. Ala ye fɛɛn cɛɲumanbaw labɛn a sagokɛlaw ye. Gafe nin ka maana laban bena a yira an ka kan ka min kɛ walisa k’o fɛɛnw diyabɔ. O kama, i ka YƆRƆ 8NAN nin kalan walisa k’a faamu Bibulu kɔnna ka min fɔ siniɲasigi koo la.


text:
Maana 114nan: Juguya bɛɛ banni
I ƝƐƐ be mun lo la yan? Kɛlɛdenw lo, u siginin be soo gwɛmanw kan. Nka a filɛ, u bɔra yɔrɔ min na. U be soow bolila ka jigi ka bɔ sankolo la! Nka, soow be sankolo la tiɲɛn tiɲɛn na wa?
Ayi, sabu soow tɛ se ka boli sankabaw kan. Tiɲɛn tɛ? Nka, Bibulu kɔnɔ u be soow kofɔ sankolo la. I b’a lɔn fɛɛn min kama wa?
Galen, u tun be kɛlɛ kɛ ni soow ye. Bibulu kɛtɔ k’a fɔ ko kɛlɛdenw be soow bolila ka jigi ka bɔ sankolo la, a b’a fɛ k’a yira ko Ala bena kɛlɛ dɔ lawuli adamadenw kama dugukolo kan. O kɛlɛ bena kɛ yɔrɔ min na, i b’o yɔrɔ tɔgɔ lɔn wa? A be weele ko Arimagedɔn. O kɛlɛ kɛkun ye ka juguya bɛɛ ban dugukolo kan.
Yezu lo bena o Arimagedɔn kɛlɛ ɲɛminɛ. Kana ɲinɛ ko Jehova ye Yezu lo kɛ a ka gofɛrɛnɛman kuntigi ye. O lo kama masafugulan b’a kuun na. Murujan min b’a bolo, o b’a yira ko a bena Ala ka juguw bɛɛ halaki. Yala o koo ka kan ka bari an na wa?
Segi ka maana 10nan ka jaa lajɛ. I ɲɛɛ be mun lo la o yɔrɔ la? Sanjiba min ye mɔgɔjuguw halaki. Jɔn lo tun y’a kɛ o sanjiba benna? Jehova Ala lo. Maana 15nan ka jaa lajɛ sisan. Mun lo be kɛra yen? Jehova ka tasuma be Sodɔmu ni Gɔmɔri duguw halakira.
Maana 33nan ka jaa lajɛ. A filɛ min be kɛra Misirakaw ka soow n’u ka kɛlɛkɛ wotorow la. Jɔn lo y’a kɛ jii karila u kan? Jehova lo. A y’o kɛ walisa k’a ka jama tanga. Maana 76nan ka jaa lajɛ. I ɲɛɛ b’a la ko Jehova y’a to ale yɛrɛ ka jama, Israɛldenw, ka halaki u ka juguya kosɔn.
O la do, a man kan ka bari an na k’a mɛn ko Jehova bena a ka kɛlɛbolow ci ka bɔ sankolo la ka na juguya bɛɛ ban dugukolo kan. I ka miiri ka filɛ o bena kɛ min ye! An k’o filɛ gafe ɲɛɛ nata kan.
Yirali 16:16; 19:11-16.
Ɲiningaliw
- Mun na Bibulu be soow kofɔ sankolo la?
- Ala bena kɛlɛ min lawuli mɔgɔ juguw kama dugukolo kan, o be weele cogo di? Ani o kɛlɛ kɛkun ye mun ye?
- Ka kɛɲɛ ni jaa nin ye, jɔn lo bena o kɛlɛ ɲɛminɛ? Mun na masafugulan b’a kuun na ani murujan b’a bolo?
- Ka kɛɲɛ ni maana 10, 15 ani 33 ye, mun na a man kan ka bari an na ko Ala bena mɔgɔ juguw halaki?
- Maana 36 ani 76 b’a yira an na cogo di ko Ala bena mɔgɔ juguw halaki hali n’u b’a fɔ k’u be Ala bato?
Ɲiningali wɛrɛw
- Yirali 19:11-16 kalan.
Bibulu b’a yira ka gwɛ cogo di ko Yezu Krista lo be soo gwɛman nin bolila? ( Yir. 1:5; 3:14; 19:11; Ez. 11:4)
Joli min be Yezu ka fani kan, o b’a yira cogo di ko a bena see sɔrɔ a juguw bɛɛ kan cogo barikaman na? ( Yir. 14:18-20; 19:13)
Ka Yezu to a ka soo gwɛman kan, n’a sɔrɔ jɔn ni jɔn lo bena tugu a kɔ? ( Yir. 12:7; 19:14; Mat. 25:31, 32)


text:
Maana 50nan: Muso fila jagwɛlɛw
ISRAƐLDENW tun mana gwɛlɛya sɔrɔ, u tun be kasi Jehova nɔfɛ. Jehova tun b’u jaabi a kɛtɔ ka kuntigi jagwɛlɛw ci u ma ka u dɛmɛ. Bibulu be o kuntigiw weele ko kititigɛlaw. Zozuwe kɛra kititigɛla fɔlɔ ye. Ale kɔ, Otiniyɛli, Eyudi ani Samugari fana kɛra kititigɛlaw ye. Nka mɔgɔ minw ye Israɛl dɛmɛ, olu la fila kɛra musow ye, u tɔgɔw ko Debora ni Yayɛli.
Debora tun ye kira musoman ye. Jehova tun be kunnafoniw di a ma sini koo la ani a tun be o fɔ jama ye. Debora kɛra kititigɛla ye fana. A tun be to ka sigi tamarosun dɔ kɔrɔ, ani jama tun be to ka taga a fɛ walisa k’u ka kitikow ɲɛnabɔ.
O wagati la, Yabin tun ye Kanaan masacɛ ye. Kɛlɛkɛwotoro 900 tun b’a fɛ. A ka kɛlɛbolo barika tun ka bon hali fɔɔ a ye Israɛlden dɔw waajibiya k’u kɛ a ka jɔɔnw ye. Yabin ka kɛlɛbolo kuntigi tɔgɔ tun ko Sizera.
Loon dɔ la, Debora ye cii bila ka kititigɛla Baraki weele k’a fɔ a ye ko: ‘Jehova ko: “I ka cɛɛ 10 000 ɲɛminɛ ka taga Tabɔri kulu kan. Ne bena a to Sizera n’a ka kɛlɛbolo ka na i kama yen. Ne bena a to i ka see sɔrɔ u kan.” ’
Baraki y’a fɔ Debora ye ko: ‘Ni ele fana be taga, ne bena taga.’ Debora tagara n’a ye, nka a y’a fɔ Baraki ye ko: ‘I tɛna tɔgɔ sɔrɔ kɛlɛ nin na, sabu Jehova bena Sizera don muso dɔ lo bolo.’ Ani o lo kɛra.
Baraki jigira ka bɔ Tabɔri kulu kan ka Sizera ka kɛlɛdenw kunbɛn. Yɔrɔnin kelen, Jehova y’a to sanjiba benna ani Sizera ka kɛlɛden caaman sara jii kɔnɔ. Nka, Sizera jigira ka bɔ a ka wotoro kɔnɔ ka boli.
Wagati dɔɔni o kɔ, Sizera sera Yayɛli ka fanibugu daa la. Yayɛli y’a fɔ a ye ko a ka don ani a ye nɔnɔ di a ma. O ye sinɔgɔ bila a la ani dɔɔni dɔrɔn a sinɔgɔra kosɔbɛ. U be lɔgɔ min kɛ ka fanibugu gwengwe, Yayɛli y’o dɔ ta k’a gwengwe cɛɛ jugu nin kungolo la. O kɔfɛ, Baraki sera tuma min na, Yayɛli ye Sizera suu yira a la! O cogo la, Debora tun ye min fɔ, o lo kɛra.
A laban, masacɛ Yabin fana fagara ani Israɛldenw ye hɛɛrɛ sɔrɔ wagati dɔ kɔnɔ.
Kiritigɛlaw 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Ɲiningaliw
- Kititigɛlaw tun ye jɔn ye ani u dɔw tɔgɔw ko di?
- Debora ye nɛɛma baara juman sɔrɔ ani o baara tun ye mun ye?
- Tuma min na Masacɛ Yabin ni a ka kɛlɛbolo kuntigi Sizera ye Israɛldenw tɔɔrɔ, Debora ye Jehova ka cikan juman fɔ kititigɛla Baraki ye ani a y’a fɔ ko jɔn lo bena tɔgɔ sɔrɔ o kɛlɛ la?
- Yayɛli y’a yira cogo di ko ale ye muso jagwɛlɛ ye?
- Mun lo kɛra Masacɛ Yabin sanin kɔ?
Ɲiningali wɛrɛw
- Kiritigɛlaw 2:14-22 kalan.
Cogo di Israɛldenw y’a kɛ Jehova dimina u kɔrɔ ani an be kalan juman sɔrɔ o la? (Kirit. 2:20; Tal. 3:1, 2; Ezek. 18:21-23)
- Kiritigɛlaw 4:1-24 kalan.
Limaniya ni jagwɛlɛya ta fan fɛ, bi kerecɛn musow be se ka kalan juman sɔrɔ Debora ni Yayɛli ka koo la? (Kirit. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Tal. 31:30; 1 Kor. 16:13)
- Kiritigɛlaw 5:1-31 kalan.
Cogo di Baraki ni Debora ka see sɔrɔli dɔnkili be se ka kɛ i ko delili ka ɲɛsin Arimagedɔn kɛlɛ nata ma? (Kirit. 5:3, 31; 1 Tilew Kibaru 16:8-10; Yir. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21)


text:
I b'a fɛ k'a kalan %% kaan na wa?
Ɔnhɔn
Ayi
An ka Masaya Cidenyabaara
An ka Masaya Cidenyabaara be kunnafoniw di Jehova Seerew ka lajɛn nunu koo la: Kafo ka Bibulu kalan, Ala ka Mara cidenyabaara lakɔli ani Waajuliko lajɛn.
I janto: An ka Masaya Cidenyabaara min be i fɛ papiye kan, ale kɔnɔko dɔw be se ka kɛ dan na ni min be sɔrɔ ɛntɛrɛnɛti kan.
2013 ZUWƐNKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2013 MƐKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2013 AWIRILIKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2013 MARISIKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2013 FEBURUKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2013 ZANWIYEKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 DESANBURUKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 NOVANBURUKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 ƆKUTƆBURUKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 SƐTANBURUKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 UTIKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA
2012 ZUWEKALO AN KA MASAYA CIDENYABAARA


text:
Maana 9nan: Nuhun be kurun dɔ dilan
MUSO kelen ni dencɛ saba tun be Nuhun fɛ. A dencɛw tɔgɔw tun ko: Sɛmu ni Kamu ani Zafɛti. Muso tun be u saba bɛɛ fɛ. O kɔrɔ ko Nuhun somɔgɔw tun ye mɔgɔ seegi ye.
Loon dɔ, Ala y’a ɲini Nuhun fɛ a ka baara kabakoman dɔ kɛ. A y’a fɔ a ye ko a ka kurun belebeleba dɔ dilan. O kurun tun ka bon komi bato, nka a tun be i ko kɛsu belebeleba dɔ. Ala y’a fɔ Nuhun ye ko a ka “kurun kɔnɔna boon kɛ sangaso saba ye.” O bondenw tun bena kɛ Nuhun n’a ka denbaya sigiyɔrɔ ye, ani bɛgɛnw ni dumunifɛnw marayɔrɔ ye.
Ala ko Nuhun ka o kurun mɔ ni manan ye walisa jii kana don a kɔnɔ. Ala ko: ‘Ne bena a kɛ sanjiba be na ka dugukolo kan fɛɛnw bɛɛ halaki. Mɔgɔ o mɔgɔ tɛ kurun kɔnɔ, o tigi bena sa.’
Nuhun n’a dencɛw ye Jehova kaan minɛ ani u y’a daminɛ ka kurun dilan. Nka mɔgɔw y’a daminɛ ka yɛlɛ u la. U tora ka koo jugu kɛ. Ala bena min kɛ, Nuhun ye o fɔ u ye, nka mɔgɔ si ma la a la.
Kurun nin dilanni ye wagati jan ta sabu a tun ka bon kosɔbɛ. Nka a laban, saan caaman tɛmɛnin kɔ, a baara banna. Ala y’a fɔ Nuhun ye sisan ko a ka bɛgɛnw ni kongosogow ladon kurun kɔnɔ. A ko a ka u sifa dɔw ladon fila fila, cɛman ni musoman. Nka a y’a fɔ a ye ko a ka u sifa dɔ wɛrɛw ladon wolonfila wolonfila. Ala ko a ka kɔnɔ sifaw bɛɛ ladon kurun kɔnɔ fana. Ala ye min fɔ Nuhun ye, a y’o bɛɛ kɛ.
O kɔ, Nuhun n’a ka denbaya fana donna kurun kɔnɔ ani Ala y’a datugu. K’u to kurun kɔnɔ, Nuhun n’a ka denbaya ye kɔnɔni kɛ. I ka miiri k’a filɛ, e fana be n’u ye kurun kɔnɔ, aw be kɔnɔni kɛra. Yala sanjiba bena na tiɲɛn tiɲɛn na i ko Ala y’a fɔ cogo min na wa?
Zɛnɛzi 6:9-22; 7:1-9.
Ɲiningaliw
- Nuhun ka denbaya tun ye mɔgɔ joli lo ye, ani a dencɛ saba tɔgɔw ko di?
- Ala ko Nuhun ka baara kabakoman juman lo kɛ, ani mun na?
- Nuhun ye kurun kofɔ a sigiɲɔgɔnw ye tuma min na, olu ye o koo jati cogo di?
- Ala ye cii juman di Nuhun ma bɛgɛnw ni kongosogow koo la?
- Kurun datugunin kɔ Ala fɛ, Nuhun n’a ka denbaya tun ka kan ka mun kɛ?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zɛnɛzi 6:9-22 kalan.
Mun lo tun ye Nuhun kɛ tiɲɛn Ala batobaga sɔbɛ ye? (Zɛnɛzi 6:9, 22)
Jehova be mun lo miiri fariya koo la, ani o ka kan ka nɔɔ juman to an ka ɲɛnagwɛkow sugandili kan? (Zɛnɛzi 6:11, 12; Zab. 11:5)
An be se ka Nuhun ladegi cogo di n’an ye cikanw sɔrɔ ka bɔ Jehova ka ɔriganisasiyɔn fɛ? (Zɛnɛzi 6:22; 1 Zan 5:3)
- Zɛnɛzi 7:1-9 kalan.
Jehova ye mɔgɔ dafabali Nuhun jati mɔgɔ tilennin ye, o koo b’an jija cogo di bi? (Zɛnɛzi 7:1; Tal. 10:16; Ezayi 26:7)


text:
Suuw be se ka kunu tiɲɛn tiɲɛn na wa?
Ele fɛ . . .
u be se ka kunu
u tɛ se ka kunu
n’a sɔrɔ u be se ka kunu
BIBULU B’A FƆ KO:
“Suw na kunun.”
I BE SE KA NAFA MIN SƆRƆ O LA:
O b’i dusu saalo n’i ka mɔgɔ sɔbɛ dɔ sara.
O b’a to i tɛ siran kojugu saya ɲɛ.
O be jigiya sɔbɛ di i ma ko i ka mɔgɔ sɔbɛ minw sara, u bena kunu.
BIBULU BE MIN FƆ, AN BE SE KA LA O LA SƆBƐ LA WA?
An be se ka la o la koo saba ɲɔgɔn kama:
Ala lo ye niin dibaga ye. Bibulu b’a fɔ ko “mɔgɔ be nii na [Jehova Ala] le sababu la.” (Zaburuw 36:10; Kɛwaliw 17:24, 25, ALA KA KUMA, ABBF). Komi Ala lo ye niin Dibaga ye, see b’a ye ka mɔgɔ saninw lakunu.
Galen, Ala ye suu dɔw lakunu. Bibulu b’a fɔ ko mɔgɔ seegi suu kununa ka ɲɛnamaya kɛ tugun dugukolo kan: denmisɛn, mɔgɔkɔrɔba, cɛɛ ni muso fara ɲɔgɔn kan. U dɔw tun sara a ma mɛɛn, nka u la kelen ye tile naani bɛɛ kɛ kaburu kɔnɔ!
—Zan 11:39-44.
Ala kɔrɔtɔnin lo ka suuw lakunu tugun. Adamadenw saya koo man di Ala ye fewu. A be saya jati an jugu lo ye (1 Korɛntikaw 15:26). A “nigɛ” be Ala la ka saya ban ani ka suuw lakunu. Ala hakili be mɔgɔ sanin minw na, a kɔrɔtɔnin lo k’olu lakunu walisa u ka ɲɛnamaya kɛ dugukolo kan kokura.
—Zɔbu 14:14, 15.
MIIRI K’A FILƐ:
Mun na mɔgɔ be kɔrɔ ani ka sa?
O ɲiningali ka jaabili be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ: ZƐNƐZI 3:17-19 ani ƆRƆMUKAW 5:12.


text:
Maana 49nan: Tile lɔra
ZOZUWE filɛ. A b’a fɔra ko: “Tile, i ka lɔ!” Tile lɔra. A lɔra sankolo cɛmancɛ la ka tile kelen kuru bɛɛ kɛ. Jehova lo y’a to o kɛra! Ayiwa, an k’a filɛ fɛɛn min kama Zozuwe b’a fɛ tile ka lɔ ka to ka yeelen bɔ.
Tuma min na Kanaan jamana masacɛ jugu duuru nana ko olu be Gabawɔnkaw kɛlɛ, Gabawɔnkaw ye cɛɛ dɔ ci ka taga dɛmɛ ɲini Zozuwe fɛ. A y’a fɔ Zozuwe ye ko: ‘Na joona k’an kisi! Masacɛ minw bɛɛ be kuluyɔrɔw la, olu nana i ka baaradenw kama.’
O yɔrɔnin bɛɛ, Zozuwe n’a ka kɛlɛdenw bɛɛ wulila ka taga. U ye suu bɛɛ kɛ tagama na. U sera Gabawɔn tuma min na, masacɛ duuru nunu ka kɛlɛdenw siranna ani u y’a daminɛ ka boli. O kama, Jehova y’a kɛ sanbɛrɛbabaw bɔra sanfɛ ka to ka ben u kan. O bɛrɛw ye mɔgɔ minw faga, olu cayara ka tɛmɛ Zozuwe ka kɛlɛdenw ka mɔgɔ faganinw kan.
Zozuwe y’a ye ko tile be ɲini ka ben, dibi bena don ani masacɛ duuru nunu ka kɛlɛden caaman bena boli ka kisi. O lo kama, Zozuwe ye Jehova deli ani k’a fɔ ko: “Tile, i ka lɔ!” Tile tora ka yeelen bɔ ani Israɛldenw sera u juguw kɔrɔ.
Masacɛ jugu caaman tun be Kanaan jamana na, minw tun be Ala ka jama kɔniya. Zozuwe n’a ka kɛlɛbolow ye saan wɔɔrɔ ɲɔgɔn kɛ ka sɔrɔ ka see sɔrɔ masacɛ 31 kan. O kɔ, Israɛl siya minw tun ma yɔrɔ sɔrɔ fɔlɔ, Zozuwe ye Kanaan jamana tilantilan ka di olu ma.
Saan caaman tɛmɛna, ani a laban Zozuwe sara. A sii tun ye saan 110 ye. Ka Zozuwe n’a teriw to sii la, jama ye Jehova kaan minɛ. Nka o cɛɛ ɲumanw sannin kɔ, jama y’a daminɛ ka kojugu kɛ ani u ye bɔnɛ sɔrɔ. O kama u makoya gwɛlɛ tun be Ala ka dɛmɛ na.
Zozuwe 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Kiritigɛlaw (Cɛfariw) 2:8-13.
Ɲiningaliw
- Ka kɛɲɛ ni jaa nin ye, Zozuwe be mun lo fɔra ani mun na?
- Jehova ye Zozuwe n’a ka kɛlɛdenw dɛmɛ cogo di?
- Zozuwe ye see sɔrɔ masacɛ joli kan ani o ye wagati juman ta?
- Mun na Zozuwe ye Kanaan jamana tilantilan?
- Zozuwe sara, a sanda tun ye joli ye ani mun lo kɛra jama na a sanin kɔ?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zozuwe 10:6-15 kalan.
An y’a ye ko Jehova y’a kɛ tile ni kalo lɔra Israɛl kosɔn, o b’a to an lanin be mun lo la bi? (Zoz. 10:8, 10, 12, 13; Zab. 18:4; Tal. 18:10)
- Zozuwe 12:7-24 kalan.
Tiɲɛn na, jɔn sababu lo la see sɔrɔla Kanaan jamana masacɛ 31 kan, ani mun na o koo kɔrɔtanin lo an fɛ bi? (Zoz. 12:7; 24:11-13; Det. 31:8; Luka 21:9, 25-28)
- Zozuwe 14:1-5 kalan.
Jamana tilantilanna ka di Israɛl siyaw ma cogo di, ani o be mun lo yira alijɛnɛ cɛnta koo la? (Zoz. 14:2; Ezayi 65:21; Ezek. 47:21-23 1 Kor. 14:33)
- Kiritigɛlaw 2:8-13 kalan.
I ko Zozuwe Israɛl jamana na, jɔn lo be filankafoya bali bi? (Kirit. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Titi 1:7-9; Yir. 1:1; 2:1, 2)


text:
Maana 35nan: Jehova be a ka sariyaw di
KALO fila ɲɔgɔn u bɔnin kɔ Misira, Israɛldenw sera Sinayi kulu kɔrɔ, o min be weele fana ko Orɛbu kulu. O yɔrɔ kelen lo la, Musa tun ye Jehova kumakan mɛn ka bɔ yiritunin manatɔ la. Jama sigira yen ka wagati dɔɔni kɛ.
Ka jama to a be kɔnɔni kɛra kulu jukɔrɔ, Musa yɛlɛla ka taga kulu kan. Kulu sanfɛ, Jehova y’a fɔ Musa ye ko ale b’a fɛ Israɛldenw ka ale kaan minɛ ani u ka kɛ ale ka mɔgɔ ɲɛnatɔmɔninw ye. Musa jigira ka na tuma min na, a y’o kuma fɔ Israɛldenw ye. Jama y’a fɔ ko u bena Jehova kaan minɛ sabu u b’a fɛ ka kɛ a ka mɔgɔw ye.
O la sa, Jehova ye kabako dɔ kɛ. A y’a kɛ kulu kuncɛ faan bɛɛ kɛra sisi ye ani saan pɛrɛnna fanga la. A fana kumana jama fɛ ko: ‘Ne ye Jehova aw ka Ala ye, min ye aw labɔ Misira jamana na.’ Ani, a ye cikan nin di ko: ‘Aw kana ala wɛrɛw bato fɔɔ ne kelenpe.’
Ala ye cikan, walima sariya kɔnɔntɔn wɛrɛ di Israɛldenw ma. Siranyaba ye jama minɛ. U y’a fɔ Musa ye ko: ‘Ele yɛrɛ ka kuma an fɛ, sabu an be siranna ko ni Ala yɛrɛ kumana an fɛ, an bena sa.’
O kɔ, Jehova y’a fɔ Musa ye ko: ‘Yɛlɛ ka na ne fɛ kulu kan. Ne bena walaka kabakurulaman fila di i ma ne ye sariyaw sɛbɛ minw kan. Jama ka kan k’o sariyaw lo sira tagama.’ Musa yɛlɛla tugun kulu kan ani a tora yen fɔɔ tile 40 ani suu 40.
Sariya caaman caaman tun be Ala fɛ k’u di a ka mɔgɔw ma. Musa y’o sariyaw sɛbɛ. Ala ye walaka kabakurulaman fila fana di Musa ma. Ala tun ye sariya 10 minw kofɔ a ka mɔgɔw ye, ale yɛrɛ y’u sɛbɛ o walakaw kan. O sariyaw be weele ko Cikan Tan.
Cikan Tan nunu ye sariya kɔrɔtaninw ye. Nka Ala ye sariya caaman wɛrɛ minw di Israɛldenw ma, olu fana kɔrɔtanin lo. O sariya dɔ b’a fɔ ko: ‘I ka kan ka Jehova i ka Ala kanu n’i dusu bɛɛ ye, n’i hakili bɛɛ ye, n’i niin bɛɛ ye, an’i fanga bɛɛ ye.’ Dɔ wɛrɛ b’a fɔ ko: ‘I ka kan k’i mɔgɔɲɔgɔn kanu i n’a fɔ i yɛrɛ.’ Ala Dencɛ Yezu Krista y’a fɔ ko Jehova ye sariya minw di a ka jama Israɛl ma, o sariya fila nunu lo ye u bɛɛ la belebelebaw ye. An bena na koo caaman kalan Ala Dencɛ n’a ka kalanw koo la kɔfɛ.
Ɛkizɔdi 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18; 31:18; Deteronɔmu 6:4-6; Levitiki 19:18; Matiyo 22:36-40.
Ɲiningaliw
- Kalo fila ɲɔgɔn u bɔnin kɔ Misira, Israɛldenw sigira min?
- Jehova y’a fɔ ko ale b’a fɛ Israɛldenw ka mun lo kɛ ani olu y’a jaabi cogo di?
- Mun na Jehova ye walaka kabakurulaman fila di Musa ma?
- Jehova ye sariya wɛrɛ jumanw di Israɛldenw ma ka fara Cikan Tan kan?
- Yezu Krista y’a fɔ ko sariya fila jumanw kɔrɔtanin lo ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan?
Ɲiningali wɛrɛw
- Ɛkizɔdi 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18 ; ani 31:18 kalan.
Ɛkizɔdi 19:8 ka kumaw b’an dɛmɛ cogo di k’a faamu a kɔrɔ ye min ye k’i yɛrɛkun di Jehova ma? (Mat. 16:24; 1 Piyɛri 4:1-3)
- Deteronɔmu 6:4-6; Levitiki 19:18; ani Matiyo 22:36-40 kalan.
Kerecɛnw b’a yira cogo di k’u be Ala n’u mɔgɔɲɔgɔn kanu? (Mariki 6:34; Kɛw. 4:20; Ɔrɔm. 15:2)


text:
I b'a fɛ k'a kalan %% kaan na wa?
Ɔnhɔn
Ayi
Gafew ni kitabuninw, bibulukalan kama
I be se ka gafew ni kitabunin nunu telesarse walisa ka Bibulu ka barokun dɔw sɛgɛsɛgɛ.
Yezu ye lɔgɔkun laban min kɛ dugukolo kan
I ka denbaya be se ka kɛ hɛɛrɛ la
Ɲɛnamaya banbali sira-Yala i y’a sɔrɔ wa?
"A’ ye to Ala ka kanuya la"
“Hɛrɛ ɲini ka tugu a nɔfɛ”—1 Piyɛri 3:11
To ka Jehova ka tilenninya ɲini!—Mat. 6:33
Gafe minw be ɛntɛrɛnɛti kan, yɛlɛmani be se ka sɔrɔ olu kɔnɔkow la. Nka o yɛlɛmani ɲɔgɔn tɛ sɔrɔ gafew yɛrɛ yɛrɛ kɔnɔ fɔlɔ.


text:
Yɔrɔ 4nan: K’A TA ISRAƐL KA MASACƐ FƆLƆ MA KA TAGA SE JƆNYA MA BABILƆNI
Sayuli lo kɛra Israɛl ka masacɛ fɔlɔ ye. Nka, Jehova banna a la, ani a ye Dawuda sugandi k’a kɛ masacɛ ye a nɔɔ na. An bena koo caaman kalan Dawuda koo la. A kanbeleman ye cɛɛ jamanjanba Goliyati kɛlɛ ka see sɔrɔ a kan. Kɔfɛ, a bolila masacɛ Sayuli ɲɛ a ka ɲangoya kosɔn. Loon dɔ, muso cɛɲumanba Abigayɛli ye Dawuda bali ka koo jugu dɔ kɛ.
An bena koo caaman kalan fana Dawuda dencɛ Solomani koo la ale min sigira masaya la a faa nɔɔ na. Masacɛ saba fɔlɔ minw sigira Israɛl kun na, u bɛɛ kelen kelen ye saan 40 kɛ masaya la. Solomani sanin kɔ, Israɛl tilanna ka kɛ masaya fila ye: saheli fan fɛ ni worodugu fan fɛ.
Israɛl siya tan ka masaya min tun be saheli fan fɛ, o ye saan 257 kɛ ani Asirikaw y’o halaki. Saan 133 o kɔ, siya fila ka masaya min tun be worodugu fan fɛ, o fana halakira. O wagati la, Israɛldenw cɛra ka taga Babilɔni. YƆRƆ 4NAN ka maanaw bɛɛ lajɛnnin kɛra saan 510 kɔnɔ, u minw na koo kabakoman caaman kɛra.


text:
Maana 76nan: Zeruzalɛmu halakira
A SAAN 10 ni kɔ ye nin ye, Israɛlden minw tun kalannin lo kosɔbɛ, Nabukodonozɔri ye olu cɛ ka taga n’u ye Babilɔni. Sisan, a filɛ min be kɛra! Zeruzalɛmu dugu be jɛnina. Israɛlden minw ma faga, u be tagara n’olu ye jɔnya la Babilɔni.
I hakili b’a la, Jehova ka kiraw tun y’a fɔ ko o lo tun bena kɛ ni Israɛldenw m’u ka tagamacogo jugu dabila. Nka, Israɛldenw ma sɔn ka mɛnni kɛ kiraw fɛ. U tora ka ngalon alaw bato sanni ka Jehova bato. O kama, u tun ka kan ni ɲangili ye. U tun be koo jugu minw kɛ, Ala ka kira Ezekiyɛli y’o lakali.
Ezekiyɛli ye jɔn lo ye? Nabukodonozɔri ye kanbele minw cɛ ka taga n’u ye Babilɔni saan 10 ni kɔ ka kɔn Zeruzalɛmu kuturu bɛɛ halakili ɲɛ, Ezekiyɛli tun ye olu dɔ ye. O wagati kelen lo la Daniyɛli n’a teriw, Sadiraki, Mesaki ani Abɛdenego fana minɛna ka taga Babilɔni.
Ka Ezekiyɛli to Babilɔni, koo jugu minw bɛɛ tun be kɛra Alabatosoba kɔnɔ Zeruzalɛmu, Jehova y’u yira a la kabako dɔ sen fɛ. Ezekiyɛli yɛrɛ tun be Babilɔni, nka koo minw bɛɛ tun be kɛra Alabatosoba kɔnɔ, Jehova y’u yira a la hakili senu barika la. Ezekiyɛli ye min ye o tun be mɔgɔ kɔnɔ gwan!
Jehova y’a fɔ Ezekiyɛli ye ko: ‘A filɛ jama be koo nɔgɔnin minw kɛra yan Alabatosoba kɔnɔ. Saaw ni bɛgɛn wɛrɛw jaaw filɛ kogow kan. Ani a filɛ Israɛldenw b’u batora!’ Ezekiyɛli sera k’o koow ye ani k’o sɛbɛ.
Jehova ye Ezekiyɛli ɲininga ko: ‘Israɛl cɛkɔrɔbaw be dogo ka min kɛ, i y’o ye wa?’ Ezekiyɛli y’o koo ye fana. Cɛɛ 70 tun be yen, ani u bɛɛ tun be ngalon alaw batora. U tun b’a fɔra ko: ‘Jehova ɲɛɛ tɛ an na. A ye jamana nin bila.’
O kɔ, Jehova ye muso dɔw yira Ezekiyɛli la Alabatosoba donda la saheli fan fɛ. U siginin tun be yen ka to ka ngalon ala Tamuzi bato. Ani cɛɛ nunu filɛ Jehova batosoba donda la! Ezekiyɛli ye cɛɛ 25 ɲɔgɔn ye yen. U tun be birila k’u ɲɛsin kɔrɔn fan fɛ ka tile bato.
Jehova ko: ‘Jama nin tɛ ne bonya fewu. U be koo juguw kɛ, nka u tɛ dan o ma, u be na ne batosoba yɛrɛ kɔnɔ k’u kɛ!’ O kama, Jehova y’a latigɛ ko: ‘Ne dimininba le bena u sara. Ani, ne tɛna makari u la fewu u halakili tuma na.’
Jehova y’o koow yira Ezekiyɛli la, saan saba ɲɔgɔn dɔrɔn o kɔ, Israɛldenw murutira masacɛ Nabukodonozɔri kama. Ayiwa, masacɛ Nabukodonozɔri tagara u kɛlɛ. Saan kelen ni tilan tɛmɛnin kɔ, Babilɔnikaw ye Zeruzalɛmu kogow sɔgɔ ani ka dugu jɛni. Dugumɔgɔw fanba fagara wala u cɛra ka taga jɔnya la Babilɔni.
Mun na Jehova y’a to Israɛldenw halakira nin cogo la? Sabu u ma mɛnni kɛ Jehova fɛ ani u m’a ka sariyaw labato. Koo nunu b’a yira ko Jehova mana koo o koo ɲini an fɛ a kɔrɔtanin lo an k’o kɛ.
Babilɔnikaw ye mɔgɔ damanin dɔrɔn to Israɛl jamana kɔnɔ. Nabukodonozɔri ye Yahutu dɔ sigi o mɔgɔw kun na min tɔgɔ ko Gedaliya. Nka o kɔ, Israɛlden dɔw ye Gedaliya faga. Ayiwa, sisan jama siranna ko Babilɔnikaw bena na u bɛɛ halaki sabu u y’o koo jugu kɛ. O kama, u ye Zeremi waajibiya ka tugu u kɔ, ani u bolila ka taga Misira jamana na.
O cogo la, Israɛl jamana lakolon tora. Saan 70 kɔnɔ, mɔgɔ si ma sigi o jamana na. A lakolonyara pewu pewu. Nka, Jehova ye layidu ta ko a bena a to a ka mɔgɔw ka kɔsegi ka na jamana kɔnɔ saan 70 tɛmɛnin kɔ. O saan 70 kɔnɔ, mun lo kɛra Ala ka mɔgɔw la Babilɔni jamana na, u cɛra ka taga yɔrɔ min na? An bena o ye kɔfɛ.
2 Masacɛw 25:1-26; Zeremi 29:10; Ezekiyɛli 1:1-3; 8:1-18.
Ɲiningaliw
- Jaa nin kan, mun lo be kɛra Zeruzalɛmu la ani Israɛldenw na?
- Ezekiyɛli tun ye jɔn lo ye, ani Jehova ye koo jumanw yira a la minw be mɔgɔ kɔnɔ gwan?
- Komi Israɛldenw ma bonya la Jehova kan, a ye mun lo latigɛ u kama?
- Israɛldenw murutinin kɔ Nabukodonozɔri kama, a ye mun lo kɛ u la?
- Mun na Jehova y’a to Israɛldenw halakiko juguyara ten?
- Israɛl jamana lakolonyara cogo di, ani a tora ten fɔɔ saan joli?
Ɲiningali wɛrɛw
- An ka 2 Masacɛw 25:1-26 kalan.
Zedesiyasi tun ye jɔn lo ye, mun lo kɛra a la, ani o ye kiraya kuma dafa cogo di? (2 Mas. 25:5-7; Ezek. 12:13-15)
Israɛldenw tun be koo jugu minw bɛɛ kɛra, Jehova ye jɔn lo jalaki o kosɔn? (2 Mas. 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Til. Kib. 36:14, 17)
- Ezekiyɛli 8:1-18 kalan.
Israɛlden murutinin dɔw tun be tile bato, kerecɛn tɔgɔtigiw be olu ladegi cogo di? (Ezek. 8:16; Ezayi 5:20, 21; Zan 3:19-21; 2 Tim. 4:3)


text:
Yɔrɔ 5nan: K’A TA JƆNYA MA BABILƆNI KA TAGA SE ZERUZALƐMU KOGOW LƆLI MA KOKURA
K’u to jɔnya la Babilɔni, koo caaman ye Israɛldenw ka limaniya kɔrɔbɔ. U ye Sadiraki, Mesaki ani Abɛdenego fili dingɛ tasumaman kɔnɔ, nka Ala y’u kisi. Mɛdiw ni Pɛrɛsiw nana Babilɔni kɛlɛ ka see sɔrɔ a kan. O kɔ, u ye Daniyɛli fili jaraw ka dingɛ kɔnɔ, nka Ala y’a tanga fana a kɛtɔ ka jaraw daa siri.
A laban, Pɛrɛsikaw ka masacɛ Sirusi ye Israɛldenw hɔɔrɔnya ka bɔ jɔnya la. U kɔsegira ka taga u faso la saan 70 kɛnin kɔ Babilɔni jamana na. U ye koo fɔlɔ min kɛ u kɔseginin kɔ Zeruzalɛmu, o ye ka Jehova ka batosoba lɔni daminɛ. Nka a ma mɛɛn, u juguw y’o baara lalɔ. O kama, Alabatosoba lɔni baara mɛɛnna fɔɔ saan 22 ɲɔgɔn ka sɔrɔ ka ban.
An fana bena Ɛsidirasi ka koo kalan. A nana Zeruzalɛmu ka Alabatosoba masiri. A y’a ka baara daminɛ k’a sɔrɔ Alabatosoba lɔra ka ban kabi saan 47. Saan 13 o kɔ, Neemi nana u dɛmɛ ka Zeruzalɛmu lamini kogow lɔ kokura. Maana minw be sɔrɔ nin YƆRƆ 5NAN kɔnɔ, u bɛɛ lajɛnnin kɛra saan 152 kɔnɔ.


text:
Maana 84nan: Mɛlɛkɛ dɔ nana bɔ Mariyamu ye
MUSO cɛɲumanba nin ye Mariyamu lo ye. Israɛlden dɔ lo min tun siginin be Nazarɛti dugu kɔnɔ. Ala y’a lɔn ko mɔgɔ ɲuman lo. O lo kama a y’a ka mɛlɛkɛ Gabiriyɛli ci ka na kuma a fɛ. I b’a lɔn Gabiriyɛli nana min fɔ Mariyamu ye wa? An k’o lajɛ.
Gabiriyɛli y’a fɔ a ye ko: ‘Ne be i fo Mariyamu! I ye nɛɛma sɔrɔ Jehova fɛ.’ Mariyamu tun ma o mɔgɔ ye ka ye. O kuma nin ye Mariyamu hakili ɲagami sabu a m’a kɔrɔ faamu. Nka, Gabiriyɛli sinna k’a hakili sigi.
A ko: ‘Kana siran Mariyamu, bari i koo diyara Jehova ye kosɔbɛ. O kama, a bena kabakoba dɔ kɛ i ye. Yanni dɔɔni i bena deen dɔ wolo, i k’a tɔgɔ la ko Yezu.’
Mɛlɛkɛ Gabiriyɛli tora k’a ɲɛfɔ ko: ‘O deen bena kɛ mɔgɔba ye, a bena weele Ala kɔrɔtalenba dencɛ. Jehova bena a kɛ masacɛ ye i n’a fɔ Dawuda. Nka, Yezu bena kɛ masacɛ ye fɔɔ abada ani a ka masaya tɛna ban fewu!’
Mariyamu ye mɛlɛkɛ ɲininga ko: ‘Ne yɛrɛ ma furu fɔlɔ. Ne bena se ka kɔnɔ ta cogo di k’a sɔrɔ ne ma cɛɛ lɔn fɔlɔ?’
Mɛlɛkɛ y’a jaabi ko: ‘Ala ka sebagaya bena kɛ i kan. O kama, i bena deen min wolo, a bena weele ko Ala Dencɛ.’ A y’a fɔ Mariyamu ye tugun ko: ‘I hakili to i balimamuso Elizabɛti koo la. Mɔgɔw tun b’a fɔ ko a kɔrɔla kojugu deen wolo ma. Nka, yanni dɔɔni, a bena dencɛ wolo. O la, i k’a lɔn ko Ala tɛ dɛsɛ foyi la.’
Mariyamu sinna k’a fɔ ko: ‘Ne ye Jehova ka jɔnmuso ye! I y’a fɔ cogo min na, Ala k’a kɛ ne ye ten.’ O kɔ, mɛlɛkɛ tagara.
Mariyamu teliyara ka taga bɔ Elizabɛti fɛ. Elizabɛti ye Mariyamu kaan mɛn tuma min na, deen lamagara a kɔnɔ ninsɔndiya fɛ. Elizabɛti fara Ala ka hakili senu na ani a y’a fɔ Mariyamu ye ko: “I ye nɛɛma sɔrɔ Ala fɛ ka tɛmɛ musow bɛɛ kan.” Mariyamu tora Elizabɛti fɛ ka kalo saba ɲɔgɔn kɛ, o kɔ, a kɔsegira Nazarɛti.
Mariyamu maminɛnin tun be cɛɛ dɔ ye min tɔgɔ ko Yusufu. Nka, a y’a mɛn tuma min na ko Mariyamu kɔnɔman lo, a y’a ɲini ka ban a la. O la, Ala ka mɛlɛkɛ y’a fɔ a ye ko: ‘Kana siran ka Mariyamu furu bari Ala lo ye dencɛ di a ma.’ O cogo la, Yusufu ni Mariyamu furula ɲɔgɔn ma, nka u ye kɔnɔni kɛ fɔɔ Mariyamu nana jigi Yezu la.
Luka 1:26-56; Matiyo 1:18-25.
Ɲiningaliw
- Muso min be jaa kan, jɔn lo?
- Gabiriyɛli ye mun lo fɔ Mariyamu ye?
- Cogo juman na Gabiriyɛli y’a ɲɛfɔ Mariyamu ye ko a bena deen wolo hali n’a ma cɛɛ lɔn fɔlɔ?
- Mun lo kɛra tuma min na Mariyamu tagara bɔ a balimamuso Elizabɛti ye?
- Tuma min na Yusufu y’a lɔn ko Mariyamu kɔnɔman lo, a y’a ɲini ka mun lo kɛ, nka mun na a y’a ka miiriya yɛlɛma?
Ɲiningali wɛrɛw
- Luka 1:26-56 kalan.
K’a fɔ ko Adama ka dafabaliya nɔɔ tun be se ka kɛ Mariyamu ka fankisɛ kan tuma min na Ala y’a Dencɛ niin bɔ sankolo la k’a don Mariyamu wolonugu kɔnɔ, Luka 1:35 be mun lo fɔ o koo la? (Aze 2:11-13; Zan 6:69; Eburuw 7:26; 10:5)
Cogo juman na bonya lara Yezu kan sanni a yɛrɛ ka wolo? (Luka 1:41-43)
baara dira kerecɛn minw ma bi, cogo di Mariyamu ka koo ye misali ɲuman ye olu fɛ? (Luka 1:38, 46-49; 17:10; Tal. 11:2)
- Matiyo 1:18-25 kalan.
Hali ni Yezu tɔgɔ ma la ko Emanuwɛli, a tun be ni lɔyɔrɔ min ye ani a ye baara min kɛ dugukolo kan, cogo di o ye o tɔgɔ kɔrɔ dafa? (Mat. 1:22, 23; Zan 14:8-10; Eburuw 1:1-3)


text:
Maana 57nan: Ala ye Dawuda sugandi
KANBELE nin filɛ, a ye sagaden dɔ bɔsi urusi wara daa la. O wara tun nana sagaden minɛ, a tun b’a fɛ k’a ɲimi. Nka, kanbele nin ye wara nɔgwɛn fɔɔ ka taga sagaden bɔsi a daa la. Wara wulila ka lɔ a kɔfɛ seenw kan, nka kanbele nin y’a minɛ k’a bugɔ k’a faga. Loon dɔ la tugun, a ye saga dɔ bɔsi jara daa la. Kanbele nin jaa ka gwɛlɛ dɛ, tiɲɛn tɛ? Nka, jɔn lo do?
Kanbele nin ye Dawuda lo ye. A siginin tun be Bɛtilehɛmu dugu kɔnɔ. A mamacɛ tun ye Obɛdi ye, o min tun ye Ruti ni Bowazi dencɛ ye. Yala i hakili be u la wa? Zese tun ye Dawuda facɛ ye. Dawuda tun b’a facɛ ka bɛgɛnw mara. Jehova ye Sayuli sugandi k’a kɛ masacɛ ye, saan 10 o kɔ, Dawuda wolola.
Loon dɔ la, Jehova y’a fɔ Samuyɛli ye ko: ‘Tulu kɛrɛnkɛrɛnnin dɔ ta ka taga Bɛtilehɛmu, Zese ka soo. Ne y’a dencɛ dɔ sugandi k’a kɛ masacɛ ye.’ Samuyɛli sera Bɛtilehɛmu ka Zese dencɛ fɔlɔ Eliyabu ye, a ko: ‘Jehova ye min sugandi, nin yɛrɛ yɛrɛ lo.’ Nka, Jehova y’a fɔ a ye ko: ‘I kana a filɛ a ɲɛda n’a janya ma, ne m’ale sugandi.’
Zese ye Abinadabu weele k’a yira Samuyɛli la. Samuyɛli ko: ‘Jehova ma nin fana sugandi.’ A ye Sama fana weele, ale nana, Samuyɛli ko: ‘Jehova ma nin fana sugandi.’ Zese y’a dencɛ wolonfila bɛɛ weele, u nana, Samuyɛli y’a fɔ ko Jehova ma u si sugandi. Samuyɛli ye Zese ɲininga ko: ‘I dencɛw bɛɛ lo ye nunu ye wa?’
Zese y’a jaabi ko: ‘U bɛɛ dɔgɔnin lo tora, ale be sagaw dɛndɛ kongo kɔnɔ.’ U tagara Dawuda weele ka na tuma min na, Samuyɛli y’a ye ko a cɛ ka ɲi. Jehova y’a fɔ Samuyɛli ye ko: ‘Ale lo, wuli ka tulu bɔn a kuun na.’ Samuyɛli y’o lo kɛ. O kɔrɔ tun ko Dawuda bena kɛ Israɛl ka masacɛ ye loon dɔ la.
1 Samuyɛli 17:34, 35; 16:1-13.
Ɲiningaliw
- Kanbele min be jaa kan, jɔn lo ani an b’a lɔn cogo di ko a jaa tun ka gwɛlɛ?
- A ka dugu tɔgɔ ko di, a facɛ n’a mamacɛ tɔgɔ ko di?
- A ka dugu tɔgɔ ko di, a facɛ n’a mamacɛ tɔgɔ ko di?
- Mun lo kɛra tuma min na Zese y’a ka dencɛ wolonfila yira Samuyɛli la?
- U tagara Dawuda weele ka na tuma min na, Jehova ye mun lo fɔ Samuyɛli ye?
Ɲiningali wɛrɛw
- An ka 1 Samuyɛli 17:34, 35 kalan.
Koo nunu b’a yira cogo di ko Dawuda jaa tun ka gwɛlɛ ani ko a tun b’a jigi la Jehova kan? (1 Sam. 17:37)
- An ka 1 Samuyɛli 16:1-14 kalan.
Jehova ye min fɔ 1 Samuyɛli 16:7 kɔnɔ, o b’an dɛmɛ cogo di an kana mɔgɔ woloma ani an kana dan mɔgɔ sawura ma? (Kɛw. 10:34, 35; 1 Tim. 2:4)
Sayuli ka koo b’a yira cogo di ko ni Jehova y’a hakili senu bɔ mɔgɔ dɔ la, hakili jugu wala koo jugu nege be se ka na don ka sigi o nɔɔ na? (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Gal. 5:16)


text:
Ala ka Masaya ye mun lo ye?
Ele fɛ . . .
ntalen kumaw lo wa?
sankolola gofɛrɛnɛman lo wa?
wala fɛɛn wɛrɛ lo?
BIBULU B’A FƆ KO:
“Sankolotigi Ala ben’a kɛ masacɛ wɛrɛ be wili min ka masaya tena nagasi abada.”—Daniyɛli 2:44, ALA KA KUMA, ABBF.
“Dencɛ dira an ma. Masaya dir’a ma.” —Ezayi 9:5.
I BE SE KA NAFA MIN SƆRƆ O LA:
Gofɛrɛnɛman tilennin dɔ lo, min be se ka ele yɛrɛ nafa.—Ezayi 48:17, 18.
Kɛnɛya dafanin ani hɛɛrɛ duniɲa kura nata kɔnɔ.—Yirali 21:3, 4.
BIBULU BE MIN FƆ, AN BE SE KA LA O LA SƆBƐ LA WA?
An be se ka la o la kuun fila ɲɔgɔn kama:
Yezu y’a yira Ala ka Masaya bena min kɛ. A y’a ka kalandenw degi ko u ka delili kɛ ko Ala ka Masaya ka na ani Ala sago ka kɛ dugukolo kan (Matiyo 6:9, 10). Yezu ye koo dɔw kɛ k’a yira o bena kɛ cogo min na.
Ka Yezu to dugukolo kan, a ye kɔngɔtɔw balo, ka banabagatɔw kɛnɛya ani ka suuw lakunu yɛrɛ! (Matiyo 15:29-38; Zan 11:38-44). O cogo la, a y’a yira ka ɲɛ Ala ka Masaya bena min kɛ Ala sagokɛlaw ye. Yezu lo tun bena kɛ Ala ka Masaya kuntigi ye.—Yirali 11:15.
Duniɲa ka koow cogoya b’a yira ka gwɛ ko Ala ka Masaya bena na yanni dɔɔni. Yezu tun kɔnna k’a fɔ ko sanni Ala ka Masaya ka na ni hɛɛrɛ ye dugukolo kan, marifakɛlɛw, kɔngɔbaw ani dugukoloyɛrɛyɛrɛw tun bena mɔgɔw tɔɔrɔ duniɲa kɔnɔ.—Matiyo 24:3, 7.
An ɲɛɛ be o koow la bi. O kama, an lanin b’a la ko yanni dɔɔni, Ala ka Masaya bena o gwɛlɛyaw bɛɛ ban.
MIIRI K’A FILƐ:
Ɲɛnamaya bena kɛ cogo di Ala ka Masaya tuma na?
O ɲiningali ka jaabili be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ: ZABURUW 37:29 ani EZAYI 65:21-23.


text:
Maana 3nan: Cɛɛ fɔlɔ ni muso fɔlɔ
I ƝƐƐ be mun lo la sisan jaa nin kan? Mɔgɔw lo be yen. Cɛɛ fɔlɔ ni muso fɔlɔ lo. Jɔn lo ye u dan? Ala lo. Yala i be Ala tɔgɔ lɔn wa? A tɔgɔ ko Jehova. Cɛɛ nin tɔgɔ ko Adama, a muso tɔgɔ ko Awa.
A filɛ Jehova Ala ye Adama dan cogo min na. A ye dugukolo buguri dɔ ta ka cɛɛ farisogo dafalen dilan. O kɔ, Ala y’a dafiɲɛ fiyɛ a nunwow la, ani Adama kɛra ɲɛnamaya la.
Jehova ye baara di Adama ma. A y’a fɔ a ye ko a ka tɔgɔ di bɛgɛn sifaw bɛɛ ma. N’a sɔrɔ Adama tun ye bɛgɛnw kɔlɔsi wagati jan kɔnɔ ka sɔrɔ ka tɔgɔ bɛnnen di u bɛɛ kelen-kelen ma. K’a to Adama be bɛgɛnw tɔgɔ lara, a ye koo dɔ kɔrɔsi. I y’a lɔn koo min lo wa?
A y’a kɔrɔsi ko bɛgɛnw bɛɛ tun be fila fila, cɛɛ ni muso. O cogo la sama facɛmanw ni bamusomanw tun be yen ani jara facɛmanw ni bamusomanw fana tun be yen. Nka, ale Adama tun b’a kelen na. O kama, Jehova ye sinɔgɔba bila Adama la ani a y’a galagakolo dɔ bɔ. Jehova ye o galagakolo kɛ muso ye k’a di Adama ma k’a kɛ a muso ye.
Sisan, Adama ninsɔn diyara kosɔbɛ! Ani i ka miiri k’a filɛ Awa ninsɔn diyara cogo min na k’a yɛrɛ sɔrɔ nin nankɔtu cɛɲumanba ɲɔgɔn kɔnɔ! Sisan, u tun be se ka deenw sɔrɔ ani ka ɲɛnamaya kɛ hɛɛrɛ la ɲɔgɔn fɛ.
Jehova tun b’a fɛ ko Adama ni Awa ka ɲɛnamaya kɛ kudayi. A tun b’a fɛ u ka dugukolo kuru bɛɛ kɛ yɔrɔ ɲuman ye i ko Edɛn nankɔtu. Adama ni Awa tun mana miiri o baara koo la, u ninsɔn tun be diya kosɔbɛ! Yala a tun bena diya i ye ka baara kɛ walisa dugukolo ka kɛ nankɔtu cɛɲumanba ye wa? Nka, Adama ni Awa ka hɛɛrɛ ma mɛɛn. An k’a filɛ koo min kɛra.
Zɛnɛzi 1:26-31; 2:7-25; Zaburuw 83:19, Bible Senuman 1961.
Ɲiningaliw
- Faranfasi juman be yen maana 3nan ni maana 2nan ka jaaw cɛ?
- Jɔn lo ye cɛɛ fɔlɔ dan, ani o cɛɛ tɔgɔ tun ko di?
- Ala ye baara juman di Adama ma?
- Mun na Ala ye sinɔgɔba bila Adama la?
- Adama ni Awa tun be se ka ɲɛnamaya kɛ fɔɔ wagati juman, ani Jehova tun ye baara juman kalifa u ma?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zaburuw 83:19 kalan (Bible Senuman 1961).
Ala tɔgɔ ko di, ani ale kelenpe be ni lɔyɔrɔ juman ye dugukolo kun na? (Zer. 16:21; Dan. 4:14)
- Zɛnɛzi 1:26-31 kalan.
Loon wɔɔrɔnan na, Ala ye mun lo dan k’a ka danni baara kuncɛ, ani danfaran juman tun be o danfɛn ni bɛgɛnw cɛ? (Zɛnɛzi 1:26)
Jehova ye mun lo di mɔgɔw ni bɛgɛnw fana ma? (Zɛnɛzi 1:30)
- Zɛnɛzi 2:7-25 kalan.
Adama tun ka kan ka mun lo kɛ ka sɔrɔ ka tɔgɔ la bɛgɛnw ni kongosogow la? (Zɛnɛzi 2:19)
Cogo juman na Zɛnɛzi 2:24 b’an dɛmɛ ka Jehova ka miiriya faamu furu ni farali ni furusa koo la? (Mat. 19:4-6, 9)


text:
Maana 115nan: Alijɛnɛ kura dugukolo kan
YIRI jamanjan nunu filɛ, ani filɛru ɲumanw ni kulu jamanjanw fana. Yɔrɔ nin cɛ ka ɲi dɛ, tiɲɛn tɛ? Kongosogo nin filɛ a be dumuni kɛra cɛdennin bolo kɔnɔ. Jaraw lanin filɛ, ani olu kɔfɛ soow be biin ɲimina. A tɛna diya i ye ka ɲɛnamaya kɛ yɔrɔ cɛɲumanba nin ɲɔgɔn kɔnɔ wa?
Ala b’a fɛ i ka ɲɛnamaya kɛ kudayi alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan. Dimi ni tɔɔrɔ minw be mɔgɔw kan bi a t’a fɛ u si ka kɛ i la. Mɔgɔ minw bena sigi alijɛnɛ kɔnɔ, Bibulu ka layidu nin ɲɛsinna u ma ko: ‘Ala bena to u cɛma. Mɔgɔ tɛna sa, mɔgɔ tɛna kasi, mɔgɔ tɛna tɔɔrɔ tugun. Koo kɔrɔw bɛɛ tununa bugubugu.’
O yɛlɛmani kabakoman bena kɛ Yezu sababu lo fɛ. A bena o kɛ tuma juman? A bena o kɛ juguya ni mɔgɔ juguw bɛɛ bɔnin kɔ dugukolo kan. Kana ɲinɛ ko tuma min na Yezu tun be dugukolo kan, a ye banabagatɔ sifaw bɛɛ kɛnɛya ani ka suuw yɛrɛ lakunu. A y’o kɛ k’a yira a bena min kɛ dugukolo kuru bɛɛ kan tuma min na a bena kɛ Ala ka Masaya kuntigi ye.
Miiri k’a filɛ ɲɛnamaya bena diya cogo min na alijɛnɛ kura kɔnɔ dugukolo kan! Yezu ye mɔgɔ minw sugandi, ale ni olu bena kuntigiya kɛ k’u to sankolo la. O kuntigiw bena u janto mɔgɔw bɛɛ la dugukolo kan walisa u ka to hɛɛrɛ la. Sisan, an k’a filɛ an ka kan ka min kɛ walisa Ala ka ɲɛnamaya banbali di an ma a ka alijɛnɛ kura kɔnɔ.
Yirali 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Ɲiningaliw
- Bibulu b’a yira ko an bena ɲɛnamaya kɛ cogo di alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan?
- Mɔgɔ minw bena sigi alijɛnɛ kɔnɔ, Bibulu ka layidu juman ɲɛsinna u ma?
- Yezu bena o yɛlɛmani kabakoman kɛ tuma juman?
- Tuma min na Yezu tun be dugukolo kan, a ye mun lo kɛ k’a yira a bena min dafa ni a nana kɛ Ala ka Masaya kuntigi ye?
- Yezu n’a ka masaɲɔgɔnw bena u janto mun lo la tuma min na u bena to sankolo la ka dugukolo mara?
Ɲiningali wɛrɛw
- Yirali 5:9, 10 kalan.
Mun na an be se ka la a la ko minw bena kuntigiya kɛ dugukolo kan saan waa kelen mara wagati la, u bena kɛ masaw ni sarakalasebaga makaritigi hinɛmanw ye? (Efɛz. 4:20-24; 1 Piyɛri 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Yirali 14:1-3 kalan.
Faa ni sagaden tɔgɔw sɛbɛra mɔgɔ 144 000 teenw na, o kɔrɔ ko di? (1 Kor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Yir. 3:12)


text:
Maana 58nan: Dawuda ni Goliyati
FILISIKAW nana Israɛl kɛlɛyɔrɔ tugun. Dawuda kɔrɔcɛ saba kɛra Sayuli ka kɛlɛdenw ye sisan. O kama, loon dɔ Zese y’a fɔ Dawuda ye ko: ‘Suman yirannin ni burukun dɔw ta ka taga o di i kɔrɔw ma. I k’a filɛ n’u ka kɛnɛ.’
Dawuda sera yen tuma min na, a bolila ka taga kɛlɛyɔrɔ la k’a kɔrɔw filɛ. Filisitika cɛɛ jamanjanba Goliyati bɔra ka to ka Israɛldenw nɛni. A tun b’o kɛ loon o loon sɔgɔma ani wulafɛ kabi tile 40. A tun be kule ko: ‘Aw ye mɔgɔ kelen bɔ aw cɛma a ka na ne fɛ yan n b’a kɛlɛ. N’a sera ka ne faga, an bena kɛ aw ka jɔɔnw ye. Nka, ni ne sera a kɔrɔ k’a faga, aw bena kɛ an ka jɔɔnw ye. Aw ka mɔgɔ kelen di ne ma an be kɛlɛ kɛ.’
Dawuda ye kɛlɛden dɔw ɲininga ko: ‘Mɔgɔ min sera ka Filisitika nin faga ka maloya bɔ Israɛldenw kan, o bena mun lo di o tigi ma?’
Kɛlɛden dɔ y’a jaabi ko: ‘Sayuli bena nafolo caaman di o tigi ma ani a bena a denmuso fana di a ma.’
Nka, Israɛldenw bɛɛ tun be siran Goliyati ɲɛ sabu a tun ka jan kojugu. A janya tun be se mɛtɛrɛ saba ɲɔgɔn ma. Kɛlɛden wɛrɛ tun be tagama a ɲɛfɛ n’a ka nɛgɛkunbɛnna ye.
Kɛlɛden dɔw tagara a fɔ masacɛ Sayuli ye ko Dawuda b’a fɛ ka Goliyati kɛlɛ. Nka, Sayuli y’a fɔ Dawuda ye ko: ‘I tɛ se ka Filisitika nin kɛlɛ, bari i ye denmisɛn ye, cɛɛ nin be kɛlɛkɛ la kabini a kanbele tuma.’ Dawuda y’a jaabi ko: ‘Urusi wara ni jara tun nana ne facɛ ka sagaw minɛ, ne ye u faga. N bena Filisitika nin faga o cogo kelen na. Jehova bena ne dɛmɛ.’ O la, Sayuli y’a fɔ a ye ko: ‘Taga, Jehova ka kɛ n’i ye.’
Dawuda tagara bɛrɛ ɲuman duuru tɔmɔ jida la k’u don a ka bɔrɔ dennin kɔnɔ. O kɔ, a tagara Goliyati fan fɛ n’a ka bɛrɛbonna ye a bolo. Goliyati ye Dawuda ye tuma min na, a m’a jati foyi ye. A tun b’a miiri ko Dawuda fagako tɛna gwɛlɛya ale ma fewu.
Goliyati y’a fɔ ko: “Na yan, ne b’i faga k’i suu fili kɔnɔw ni kongosogow ye!” Nka Dawuda y’a jaabi ko: ‘I be na ne kama ni murujan ye, ani taman ni kɛlɛkɛbere. Ne be taga i kama Jehova tɔgɔ la. Bi Jehova bena i di ne ma, n b’i faga.’
O la, Dawuda bolila ka taga Goliyati fan fɛ. A ye bɛrɛ dɔ bɔ a ka bɔrɔ dennin kɔnɔ k’a don bɛrɛbonna kɔnɔ ani ka Goliyati bon n’a fanga bɛɛ ye. Bɛrɛ sinna ka taga Goliyati teen sɔgɔ ka don, a bɔra ka ben ka sa! Filisitikaw y’a ye k’u ka kɛlɛmasa benna minkɛ, u bɛɛ bolila. Israɛldenw bolila ka tugu u kɔ ka see sɔrɔ u kan.
1 Samuyɛli 17:1-54.
Ɲiningaliw
- Goliyati ye darabɔli kuma juman fɔ Israɛl ka kɛlɛdenw ye?
- Goliyati janya tun sera hakɛ juman ma, ani masacɛ Sayuli y’a fɔ ko ni mɔgɔ min sera k’a faga a bena mun lo di o tigi ma?
- Dawuda ye mun lo fɔ tuma min na Sayuli ko a tɛ se ka Goliyati kɛlɛ sabu a ye denmisɛn ye?
- Dawuda ye min fɔ Goliyati ye, o b’a yira cogo di ko a jigi lanin be Jehova kan?
- I ko i ɲɛɛ b’a la jaa nin kan, Dawuda ye mun lo kɛ ka Goliyati faga, ani mun lo ye Filisitikaw sɔrɔ o kɔ?
Ɲiningali wɛrɛw
- An ka 1 Samuyɛli 17:1-54 kalan.
Mun lo kama Dawuda tun tɛ siran, ani an be se k’a ka jagwɛlɛya ladegi cogo di? (1 Sam. 17:37, 45; Efɛz. 6:10, 11)
Ni kerecɛnw be tulon kɛra, mun na u man kan ka kɛ ni ɲɔgɔndan miiriya ye i n’a fɔ Goliyati? (1 Sam. 17:8; Gal. 5:26; 1 Tim. 4:8)
Dawuda ka kumaw b’a yira cogo di ko a tun lanin b’a la ko Ala bena a dɛmɛ? (1 Sam. 17:45-47; 2 Til. Kib. 20:15)
Maana nin b’a yira cogo di ko kɛlɛbolo fila ka kɛlɛ dɔrɔn tun tɛ nka k’o kɛlɛ tun be ngalon alaw ni tiɲɛn Ala Jehova lo cɛ? (1 Sam. 17:43, 46, 47)
Kerecɛn mɔlenw tɔɔ be Dawuda ladegi cogo di k’a yira k’u be u jigi la Jehova kan? (1 Sam. 17:37; Zer. 1:17-19; Yir. 12:17)


text:
Yɔrɔ 2nan: K’A TA SANJIBA MA KA TAGA SE ISRAƐLDENW KISILI MA MISIRA
Sanjiba tuma na, mɔgɔ seegi dɔrɔn lo kisira. Nka o kɔ, u nana caya ka kɛ mɔgɔ waa caaman ye. Saan 352 sanjiba tɛmɛnin kɔ, Ibrayima wolola. An bena a ye cogo min na Ala y’a ka layidu dafa a kɛtɔ ka dencɛ di Ibrayima ma. O deen tɔgɔ ko Isiyaka. Isiyaka dencɛ fila cɛma, Ala ye Yakuba sugandi.
Yakuba ye denbayaba sɔrɔ: dencɛ 12 ani denmusow. Yakuba dencɛ 10 tun be u dɔgɔcɛ Yusufu kɔniya ani u y’a feere jɔnya la Misira. Kɔfɛ, Yusufu nana kɛ faamanba ye Misira. Tuma min na kɔngɔba dɔ kɛra, Yusufu y’a balimacɛw kɔrɔbɔ k’a filɛ n’u y’u sɔɔn yɛlɛma. A laban, Yakuba n’a ka denbaya bɛɛ, Israɛldenw, tagara sigi Misira. O kɛra saan 290, Ibrayima wolonin kɔ.
Israɛldenw ye saan 215 kɛ Misira. Yusufu sanin kɔ, Misirakaw y’u kɛ jɔɔnw ye. Kɔfɛ, Musa wolola, ani Ala tɛmɛna ale lo fɛ ka Israɛldenw kisi ka bɔ Misira. Maana minw be sɔrɔ nin Yɔrɔ 2NAN kɔnɔ, u bɛɛ lajɛnnin kɛra saan 857 kɔnɔ.


text:
Maana 61nan: Dawuda kɛra masacɛ ye
SAYULI b’a ɲinina ka Dawuda minɛ tugun. A ye kɛlɛden ŋana 3 000 minɛ ka Dawuda nɔgwɛn. Dawuda y’o mɛn minkɛ, a ye kolajɛbaga dɔw ci walisa u k’a ɲini k’a lɔn Sayuli n’a ka kɛlɛdenw be si yɔrɔ min na. O kɔ, Dawuda ye a nɔfɛcɛ fila ɲininga ko: ‘Aw la juman bena taga ni ne ye Sayuli sigiyɔrɔ la?’
Abisayi y’a jaabi ko: ‘Ne.’ Abisayi ye Dawuda balimamuso Seruya dencɛ ye. Ka Sayuli n’a ka mɔgɔw to sinɔgɔ la, Dawuda ni Abisayi donna dɔɔni dɔɔni u cɛma. U ye Sayuli ka taman n’a ka jiforoko ta a kuun gɛrɛfɛ. Mɔgɔ si m’u ye, mɔgɔ si ma bɔ u kala ma sabu bɛɛ tun be sinɔgɔra kosɔbɛ.
Dawuda ni Abisayi filɛ sisan. U sera ka bɔ yen hɛɛrɛ la ka taga tintin dɔ kan. Dawuda pɛrɛnna Israɛl ka kɛlɛdenw kuntigi Abinɛri kun na ko: ‘Mun na i ma masacɛ, i matigi kɔrɔsi? A filɛ! Masacɛ ka taman n’a ka jiforoko be min?’
Sayuli kununa. A ye Dawuda kaan lɔn ani a y’a ɲininga ko: “Ne dencɛ Dawuda, ele lo wa?” I ɲɛɛ be Sayuli ni Abinɛri la jaa kan i kinibolo fan fɛ wa?
Dawuda y’a jaabi ko: “Ne lo, n matigi, masacɛ.” Dawuda y’a fɔ ko: ‘Mun na i b’a ɲinina ka ne minɛ? Ne ye koo jugu juman lo kɛ? Masacɛ, i ka taman filɛ. A to i ka kanbele dɔ ka na a minɛ.’
Sayuli sɔnna a ma ko: ‘Ne ye hakɛ kɛ. Ne ye nalomanya baara le kɛ.’ Dawuda tɛmɛna ka taga n’a ka sira ye, ani Sayuli kɔsegira a ka soo. Nka, Dawuda y’a miiri a yɛrɛ kɔnɔ ko: ‘Loon dɔ, Sayuli bena ne sɔrɔ ka n faga. Ne ka kan ka taga Filisitikaw ka mara la.’ A y’o lo kɛ. Dawuda sera ka Filisitikaw lafili, u y’a miiri ko a kɛra olu dɔ ye sisan.
Loon dɔ, Filisitikaw y’u ka kɛlɛdenw lajɛn ko u be taga Israɛldenw kɛlɛ. Sayuli ni Zonatan fagara o kɛlɛ la. O koo ye Dawuda dusu kasi kosɔbɛ. A ye dɔnkili ɲuman dɔ la ko: “Ne nii tɔɔrɔnin be e kosɔn Zonatan, ne balimacɛ, e koo tun ka di ne ye kosɔbɛ.”
O koow kɔ, Dawuda kɔsegira Israɛl, ka taga sigi Eburɔn dugu kɔnɔ. Cɛɛ dɔw ye Sayuli dencɛ Isibosɛti sugandi k’a kɛ masacɛ ye. Nka, dɔ wɛrɛw tun b’a fɛ Dawuda lo ka kɛ masacɛ ye. O la, u wulila ɲɔgɔn kama kɛlɛ la. A laban, Dawuda ka mɔgɔw lo ye see sɔrɔ. Dawuda kɛra masacɛ ye tuma min na, a sii tun ye saan 30 ye. A ye saan 7 ni kalo 6 kɛ masaya la Eburɔn. A dencɛ minw wolola yen, u dɔw tɔgɔ ko Amunɔn, Abisalɔn ani Adoniya.
Loon dɔ, Dawuda n’a nɔfɛcɛw wulila Zeruzalɛmu dugu cɛɲumanba kama ko u b’a minɛ. Dawuda balimamuso Seruya dencɛ wɛrɛ lo ye o kɛlɛ ɲɛminɛ. A tɔgɔ ko Zowabu. Dawuda ye Zowabu sara o la, a y’a kɛ a ka kɛlɛdenw kuntigi ye. O la, Dawuda y’a daminɛ ka masaya kɛ Zeruzalɛmu.
1 Samuyɛli 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samuyɛli 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Tilew Kibaru 11:1-9.
Ɲiningaliw
- Ka Sayuli n’a ka mɔgɔw to sinɔgɔ la, Dawuda ni Abisayi ye mun lo kɛ?
- Dawuda ye Sayuli ɲininga mun lo la?
- Dawuda faranin kɔ Sayuli la, a tagara min?
- Koo juman lo ye Dawuda dusu kasi kosɔbɛ ani o y’a to a ye dɔnkili ɲuman dɔ la?
- Tuma min na Dawuda kɛra masacɛ ye Eburɔn, a sanda tun ye saan joli ye, ani a dencɛ dɔw tɔgɔ ko di?
- Kɔfɛ, Dawuda nana to yɔrɔ juman ka masaya kɛ?
Ɲiningali wɛrɛw
- An ka 1 Samuyɛli 26: 1-25 kalan.
Dawuda ka kuma minw be 1 Samuyɛli 26:11 kɔnɔ, u b’a yira ko a be Alako labɛnw jati cogo di? (Zab. 37:7; Ɔrɔm. 13:2)
N’an y’an jija sɔbɛ la ka ɲuman kɛ mɔgɔ dɔ ye nka a tigi m’o lɔn, Dawuda ka kuma minw be 1 Samuyɛli 26:23 kɔnɔ, u be se k’an dɛmɛ cogo di an fari kana faga? (1 Mas. 8:32; Zab. 18:21)
- An ka 2 Samuyɛli 1: 26 kalan.
Bi, cogo juman na kerecɛnw be se ka “ɲɔgɔn kanu kosɔbɛ” i ko Dawuda ni Zonatan y’a kɛ cogo min na? (1 Piyɛri 4:8; Kɔl. 3:14; 1 Zan 4:12)
- An ka 2 Samuyɛli 5:1-10 kalan.
Dawuda ye saan joli kɛ masaya la, ani o wagati be se ka tilan cogo di? (2 Sam. 5:4, 5)
Mun lo tun y’a to Dawuda be barika sɔrɔla, ani o be an hakili jigi mun lo la bi? (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Kor. 1:31; Fil. 4:13)


text:
Maana 38nan: Kolajɛbaga mɔgɔ 12
A FILƐ cɛɛ nunu nana ni yiriden minw ye. Ɛrɛzɛn tusun ni toro ani gerenadi nunu filɛ u ka bonbon cogo min na. Cɛɛ kelen tɛ se k’u ta fɔɔ cɛɛ fila. O yiriden ɲuman nunu bɔra min do? Kanaan jamana na. I hakili b’a la ko Ibrahima, Isiyaka ani Yakuba sigira ka ye Kanaan jamana na wa? Nka, kɔngɔba dɔ y’a to Yakuba n’a somɔgɔw tagara sigi Misira. Sisan saan 216 tɛmɛnin kɔ, Musa ye Israɛldenw ɲɛminɛ ka segi ka na Kanaan jamana na. U filɛ sisan kongokolon kɔnɔ, yɔrɔ min be weele ko Kadɛsi.
Kanankaw tun ye mɔgɔ juguw ye. O kama, Musa ye kolajɛbaga mɔgɔ 12 ci k’a fɔ u ye ko: ‘Aw ye taga a filɛ n’o jamana kɔnɔ mɔgɔw ka ca ani n’u barika ka bon. Aw ye dugukolo filɛ ni sɛnɛfɛnw be ɲɛ a kan. Aw ka jija ka na ni jamana nin kɔnɔ yiriden dɔw ye.’
Kolajɛbagaw segira ka na Kadɛsi tuma min na, u y’a fɔ Musa ye ko: ‘Tiɲɛn na jamana nin ka ɲi. A yiriden dɔw filɛ.’ Nka, kolajɛbaga mɔgɔ 10 y’a fɔ ko: ‘Mɔgɔjanjan barikamanw lo be o jamana kɔnɔ. U bena an faga n’an y’a ɲini ka jamana nin minɛ.’
O kuma ye siranya bila Israɛldenw na. U y’a fɔ ko: ‘Ni an tun sara Misira walima kongokolon nin kɔnɔ yan, o tun ka fisa. U bena an faga kɛlɛ la k’an musow n’an deenw cɛ ka taga n’u ye. An ka kuntigi wɛrɛ sigi Musa nɔɔ na, ani ka kɔsegi Misira!’
Nka, kolajɛbaga mɔgɔ fila y’u jigi la Jehova kan ani u y’a ɲini ka jama dusu suman. U tɔgɔw ko Zozuwe ani Kalɛbu. U ko: ‘Aw kana siran. Jehova be n’an ye. O jamana minɛko tɛna gwɛlɛya.’ Nka, jama ma mɛnni kɛ. U yɛrɛ tun b’a fɛ ka Zozuwe ni Kalɛbu faga.
O ye Jehova dusu dimi kosɔbɛ, ani a y’a fɔ Musa ye ko: ‘Minw bɛɛ sii sera saan mugan ma fɔɔ ka tɛmɛ o kan, olu si tɛna don Kanaan jamana kɔnɔ. Ne ye kabako minw kɛ Misira ani kongokolon kɔnɔ, u ɲɛɛ lara u kan, nka u bele ma la ne la. O kama, u bena yaalayaala kongokolon kɔnɔ saan 40 fɔɔ u bɛɛ ka sa. Zozuwe ni Kalɛbu dɔrɔn lo bena don Kanaan jamana kɔnɔ.’
Nɔnburuw 13:1-33; 14:1-38.
Ɲiningaliw
- Jaa nin kan, ɛrɛzɛn tusun nin be cogo di, ani a bɔra min?
- Mun na Musa ye kolajɛbaga mɔgɔ 12 ci ka taga Kanaan jamana na?
- Kolajɛbaga mɔgɔ 10 segira ka na mun lo fɔ Musa ye?
- Kolajɛbaga mɔgɔ fila y’a yira cogo di k’u jigi lanin be Jehova kan, ani u tɔgɔw ko di?
- Mun na Jehova dusu dimina, ani a ye mun lo fɔ Musa ye?
Ɲiningali wɛrɛw
- Nɔnburuw 13:1-33 kalan.
Jɔn lo sugandira ka taga jamana koo lajɛ, ani u ye nɛɛma juman lo sɔrɔ? (Nɔnb. 13:2, 3, 18-20)
Mun na Zozuwe ni Kalɛbu ka koow filɛcogo ma kɛ kelen ye ni kolajɛbaga tɔɔw ta ye, ani an be kalan juman lo sɔrɔ o la? (Nɔnb. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Kor. 5:7)
- Nɔnburuw 14:1-38 kalan.
Jehova ka lasigiden minw be dugukolo kan, n’an b’a fɛ ka ŋunuŋunu u koo la, an ka kan k’an janto lasɔmini juman na? (Nɔnb. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Kor. 10:10)
Nɔnburuw 14:24 b’a yira cogo di ko Jehova b’a mako don a sagokɛlaw kelen kelen bɛɛ la? (1 Mas. 19:18; Tal. 15:3)


text:
Maana 66nan: Masamuso jugu Zezabɛli
ZEROBOWAMU sanin kɔ, masacɛ minw bɛɛ sigira Israɛl siya 10 ka masaya kun na saheli fan fɛ, u bɛɛ tun ka jugu. Masacɛ Akabu tun ka jugu u bɛɛ ye. I b’a lɔn fɛɛn min kama wa? A sababuba dɔ ye a muso jugu Zezabɛli ye.
Zezabɛli tun tɛ Israɛlden dɔ ye. Sidɔnkaw ka masacɛ denmuso tun lo. A tun be ngalon ala Baali lo bato, ani a ye Akabu ni Israɛlden caaman lasun u ka kɛ Baali batobagaw ye fana. Jehova koo tun man di Zezabɛli ye fewu ani a ye Jehova ka kira caaman faga. U dɔw bolila ka dogo kuluwow kɔnɔ walisa u kana faga. Ni Zezabɛli mako tun be fɛɛn dɔ la, a tun be se ka mɔgɔ faga o kama yɛrɛ.
Loon dɔ la, masacɛ Akabu dusu tun man di. Zezabɛli y’a ɲininga ko: ‘Mun na i dusu kasinin lo bi?’
Akabu y’a jaabi ko: ‘Nabɔti ka kuma lo ye ne dusu kasi. Ne tun b’a fɛ a k’a ka ɛrɛzɛnforo feere ne ma. Nka, a ma sɔn.’
Zezabɛli ko: ‘I hakili sigi, ne bena a sɔrɔ k’a di i ma.’
O la, Zezabɛli ye lɛtɛrɛw sɛbɛ k’u ci Nabɔti ka dugu ɲɛmɔgɔ dɔw ma. A y’a fɔ u ye ko: ‘Aw ka mɔgɔkolon fila dɔw kɔnɔnasu Nabɔti kama. U k’a fɔ ko a ye Ala nɛni, ka masacɛ danga. O kɔ, aw ka Nabɔti minɛ ka taga n’a ye dugu kɔfɛ, k’a bon ni kabakuruw ye k’a faga.’
Zezabɛli y’a mɛn tuma min na dɔrɔn ko Nabɔti sara, a y’a fɔ Akabu ye ko: ‘Wuli sa ka Nabɔti ka ɛrɛzɛnforo minɛ k’a kɛ i ta ye.’ Zezabɛli tun ka kan ka ɲangi a ka kojuguba kosɔn, tiɲɛn tɛ?
O lo kama, Jehova ye Zewu ci wagati bɛnnin na a ka taga Zezabɛli ɲangi. Tuma min na Zezabɛli y’a mɛn ko Zewu be nana, a ye kale la ani k’a yɛrɛ masiri walisa a filɛ ka diya. Nka, Zewu nana se tuma min na ka Zezabɛli ye fenɛtiri la, a y’a fɔ masaso cɛɛ dɔw ye ko: ‘Aw k’a ɲɔndi k’a fili dugu ma!’ I ko i ɲɛɛ b’a la jaa kan cogo min na, o cɛɛw ye Zewu kaan minɛ. U ye Zezabɛli ɲɔndi ka ben, ani a sara. Masamuso jugu Zezabɛli ka koo banna ten.
1 Masacɛw 16:29-33; 18:1-4; 21:1-16; 2 Masacɛw 9:30-37.
Ɲiningaliw
- Zezabɛli tun ye jɔn lo ye?
- Mun lo ye masacɛ Akabu dusu kasi loon dɔ la?
- Zezabɛli ye mun lo kɛ walisa ka Nabɔti ka ɛrɛzɛnforo sɔrɔ k’a di a cɛɛ Akabu ma?
- Jehova ye jɔn lo ci ka taga Zezabɛli ɲangi?
- I ko i ɲɛɛ b’a la jaa kan, mun lo kɛra tuma min na Zewu sera Zezabɛli ka masaso kɔnɔ?
Ɲiningali wɛrɛw
- An ka 1 Masacɛw 16:29-33 ani 18:3, 4 kalan.
Israɛl ka koow juguyara ka se hakɛ juman ma masacɛ Akabu tile la? (1 Mas. 14:9)
- An ka 1 Masacɛw 21:1-16 kalan.
Nabɔti y’a yira cogo di ko a jaa tun ka gwɛlɛ ani a tun ye kantigi ye Jehova ta fan fɛ? (1 Mas. 21:1-3; Lev. 25:23-28)
Ka kɛɲɛ ni Akabu ka koo ye, n’an jigi tigɛra an ka kan ka koow kɛ cogo di ? (1 Mas. 21:4; Ɔrɔm. 5:3-5)
- An ka 2 Masacɛw 9:30-37 kalan.
Zewu ye Jehova sago kɛ ni kisɛya ye cogo min na, an be se ka kalan juman sɔrɔ o la? (2 Mas. 9:4-10; 2 Kor. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2)


text:
Maana 111nan: Cɛden min sinɔgɔra
MUN lo kɛra yan? Cɛden min lanin lo duguma a mandimina kosɔbɛ wa? Cɛɛ minw be bɔra boon kɔnɔ ka na, u la kelen ye Pol ye. I ɲɛɛ be Timote fana na wa? Deen nin bɔra finɛtiri lo kan ka ben wa?
Ɔnhɔn, o lo kɛra. Pol tun be kalan dɔ dira kalandenw ma o boon kɔnɔ, Torowasi dugu la. A tun b’a lɔn ko a tɛna u ye tugun wagati jan kɔnɔ sabu o dugusagwɛ a tun bena kurun dɔ ta ka taga dugu wɛrɛ la. O kama, a kumana ka mɛɛn fɔɔ ka se dugutilama.
Cɛden nin tɔgɔ ko Etiyusi (Etiki). A tun siginin be finɛtiri kan ani sinɔgɔ y’a minɛ. A porokotora ka bɔ sangaso boon sabanan finɛtiri la ka ben duguma! O lo y’a to mɔgɔ nunu hakili ɲagaminin lo. U tagara a ta tuma min na, u siranna sabu a tun sara.
Pol y’a ye ko deen sara minkɛ, a lara a kan k’a bolo meleke a la. O kɔ, a y’a fɔ ko: “Aw y’aw hakili sigi, a be nii na.” Tiɲɛn na, kabako tun lo! Pol ye deen suu kunu! Jama ninsɔndiyara kosɔbɛ.
U bɛɛ yɛlɛla sangaso boon kɔnɔ tugun ani ka dumuni kɛ. Pol tora ka kuma fɔɔ ka dugu gwɛ. Siga t’a la, Etiyusi ma sinɔgɔ tugun. O kɔ, Pol, Timote ani u tagamaɲɔgɔnw bɔra ka taga kurun ta. I b’a lɔn u be tagara yɔrɔ min na wa?
Pol tilatɔ tun lo a ka tagama sabanan na waajuli baara la ani a tun be kɔsegira. Nin tagama nin na a ye saan saba kɛ Efɛzi dugu la a kelen na. O kɔrɔ ko nin tagama sabanan mɛɛnna ka tɛmɛ filanan kan.
Kurun bɔnin kɔ Torowasi, a lɔra ka wagati dɔɔni kɛ Mile. Komi Efɛzi yɔrɔ tun man jan, Pol ye mɔgɔw bila ka kafo ka cɛkɔrɔbaw weele ka na Mile walisa ka kuma u fɛ sabu u tun tɛna ɲɔgɔn ye tugun o kɔ. Kurun tagatuma sera tuma min na ni Pol ye, u dusu kasira kosɔbɛ!
A laban, kurun sera Sezare. Ka Pol to yen kalanden Filipu ka soo kɔnɔ, kira Agabusi ye Pol lasɔmi ko n’a sera Zeruzalɛmu, u bena a minɛ k’a don kaso la. O fana lo kɛra tiɲɛn na. Nka o kɔ, u segira ni Pol ye Sezare. A tora yen kaso kɔnɔ fɔɔ saan fila. O kɔ, u tagara n’a ye Ɔrɔmu walisa Ɔrɔmukaw ka masacɛ ka kiti tigɛ a kan. U tagatɔ Ɔrɔmu, an k’a filɛ koo minw kɛra.
Kɛwaliw sapitiri 19-26.
Ɲiningaliw
- Jaa nin kan, cɛden min lanin lo duguma, jɔn lo ani mun lo y’a sɔrɔ?
- Pol y’a ye ko deen nin sara minkɛ, a ye mun lo kɛ?
- Pol, Timote ani u tagamaɲɔgɔnw bɔra ka taga min, ani mun lo kɛra tuma min na u lɔra Mile?
- Kira Agabusi ye Pol lasɔmi mun lo la, ani o koo dafara cogo di?
Ɲiningali wɛrɛw
- Kɛwaliw 20:7-38 kalan.
An be se ka mun lo kɛ walisa mɔgɔ si joli hakɛ kana kɛ an kan i ko Pol y’a fɔ cogo min na Kɛwaliw 20:26, 27 na? (Ezek. 33:8; Kɛw. 18:6, 7)
Mɔgɔw kalantɔ, mun na diinan mɔgɔkɔrɔw ‘nɔrɔnin ka kan ka to’ tiɲɛn kuma na? (Kɛw. 20:17, 29, 30; Titi 1:7-9; 2 Tim. 1:13)
- Kɛwaliw 26:24-32 kalan.
Pol tun be ni Ɔrɔmu fasodenya ye. A tɛmɛna o fɛ cogo di ka Yezu ka cii dafa o min ye waajuli baara ye? (Kɛw. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luka 21:12, 13)


text:
Maana 4nan: U gwɛnna ka bɔ Edɛn kɔnɔ
A FILƐ min kɛra sisan. Adama ni Awa gwɛnna ka bɔ Edɛn nankɔtu cɛɲumanba kɔnɔ. I b’a lɔn fɛɛn min kama wa?
U ye kojuguba dɔ lo kɛ. O kama, Jehova y’u ɲangi. I b’a lɔn u ye kojuguba min kɛ wa?
Ala tun ko u kana koo min kɛ, u y’o lo kɛ. Ala tun y’a fɔ u ye ko u be se ka nankɔ kɔnɔ yiridenw dumu. Nka, yiri kelen tun be yen Ala ko u kana ale deen dumu, n’o tɛ u bena sa. Ala tun y’o yiri kɛ a yɛrɛ dɔrɔn ta ye. An do b’a lɔn ko ka mɔgɔ wɛrɛ ka fɛɛn ta, o ye kojugu ye. Tiɲɛn tɛ? Ayiwa, mun lo kɛra do?
Loon dɔ la Awa tun b’a kelen na nankɔtu la ani saa dɔ kumana a fɛ. Nin tun ye kabako ye dɛ! Ala tun ko u kana yiri min deen dumu, saa y’a fɔ Awa ye ko a k’o dumu. K’a sɔrɔ tuma min na Jehova ye saaw dan a ma see di u ma u ka kuma. O kɔrɔ ko mɔgɔ wɛrɛ lo tun b’a kɛra saa ka kuma. O tun ye jɔn lo ye?
Adama tun tɛ. O la, Jehova tun ye mɔgɔ minw dan ka kɔn dugukolo ɲɛ, a tun tɛ se ka kɛ mɔgɔ wɛrɛ ye olu dɔ kɔ. O mɔgɔw ye mɛlɛkɛw lo ye ani an tɛ se k’u ye. O mɛlɛkɛw la kelen yadara kosɔbɛ. A nege donna a la ka kuntigiya kɛ i ko Ala. A tun b’a fɛ mɔgɔw ka ale kaan minɛ sanni u ka Jehova kaan minɛ. O mɛlɛkɛ lo tun y’a kɛ saa kumana.
O mɛlɛkɛ sera ka Awa lafili. A y’a fɔ Awa ye ko n’a ye o yiriden dumu, a bena kɛ i ko Ala. Awa fana lara a la. O kama, Awa y’a dumu, ani Adama fana y’a dumu. Adama ni Awa ye Ala kaan bila. O lo y’a to u gwɛnna ka bɔ u ka nankɔtu cɛɲumanba kɔnɔ.
Nka loon dɔ, Ala bena a kɛ dugukolo kuru bɛɛ ka kɛ yɔrɔ ɲuman ye i ko Edɛn nankɔtu. An bena a ye kɔfɛ cogo min na i be se k’i seen don o baara la. Nka sisan, an k’a filɛ koo min ye Adama ni Awa sɔrɔ.
Zɛnɛzi 2:16, 17; 3:1-13, 24; Yirali 12:9.
Ɲiningaliw
- Jaa nin kan, mun lo ye Adama ni Awa sɔrɔ?
- Mun na Jehova y’u ɲangi?
- Saa ye mun lo fɔ Awa ye?
- Jɔn lo y’a kɛ saa kumana Awa fɛ?
- Mun na Adama ni Awa gwɛnna ka bɔ Edɛn nankɔtu kɔnɔ?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zɛnɛzi 2:16, 17 ani 3:1-13, 24 kalan.
Saa ye ɲiningali min kɛ Awa ye, cogo juman na o tun be Jehova tɔgɔ jugu fɔ? (Zɛnɛzi 3:1-5; 1 Zan 5:3)
Awa ka koo b’an lasɔmi cogo di? (Fil. 4:8; Zaki 1:14, 15; 1 Zan 2:16)
Cogo juman na Adama ni Awa ma sɔn u ka kokɛtaw ma? (Zɛnɛzi 3:12, 13)
Jehova tun ye Serubɛn minw sigi Edɛn nankɔtu kɔrɔn fɛ, olu tun b’a ka masabaya kɔrɔta cogo di? (Zɛnɛzi 3:24)
- Yirali 12:9 kalan.
Yala Sutana sera ka mɔgɔ caaman lasun u ka ban Ala ka kuntigiya ma wa? (1 Zan 5:19)


text:
Maana 13nan: Ibrayima: Ala tericɛ
MƆGƆW tagara sigi yɔrɔ minw na sanjiba tɛmɛnin kɔ, o dɔ tɔgɔ tun ko Uri. O yɔrɔ nana kɛ duguba ye ani boon ɲumanw tun b’a kɔnɔ. Nka, o dugumɔgɔw tun be ngalon alaw lo bato i n’a fɔ u tun b’a kɛra cogo min na Babɛli dugu kɔnɔ. Uri ni Babɛli mɔgɔw tun tɛ kelen ye ni Nuhun n’a dencɛ Sɛmu ye sabu olu tun be Jehova lo bato.
Saan 350 sanjiba tɛmɛnin kɔ, mɔgɔ tilennin Nuhun sara. I ɲɛɛ be cɛɛ min na jaa kan, ale wolola saan fila dɔrɔn Nuhun sanin kɔ. O cɛɛ koo tun ka di Ala ye kosɔbɛ. A tɔgɔ tun ko Ibrayima. Ale n’a ka somɔgɔw tun siginin be Uri dugu kɔnɔ.
Loon dɔ la, Jehova y’a fɔ Ibrayima ye ko: ‘Bɔ Uri kɔnɔ, faran i ka mɔgɔw la, ani i ka taga jamana dɔ la, ne bena min yira i la.’ Yala Ibrayima ye Ala kaan minɛ k’a kɔ di Uri dugu ka nɛɛma ma wa? Ɔnhɔn, a y’o lo kɛ. Ibrayima tun be Ala kaan minɛ tuma bɛɛ, o kama, a kɛra Ala teri ye.
Ibrayima bɔtɔ Uri dugu kɔnɔ, a ka somɔgɔ dɔw tugura a kɔ: a facɛ Tera, a dɔgɔnin dencɛ Lɔti, ani a muso Sara fana. U ye tagama jan kɛ ka taga se dugu dɔ la min tɔgɔ ko Aran. Tera sara o yɔrɔ la. U yɔrɔ tun ka jan Uri dugu la.
U ye wagati dɔ kɛ, o kɔ, Ibrayima n’a ka somɔgɔw bɔra Aran ka se jamana dɔ la min tɔgɔ ko Kanaan. O yɔrɔ la, Jehova y’a fɔ ko: ‘Ne bena jamana nin di i deenw ma.’ Ibrayima sigira Kanaan jamana na ani a tun be si fanibuguw kɔnɔ.
Ala ye Ibrayima dɛmɛ a ye sagakuluba ni bɛgɛn wɛrɛw sɔrɔ ani baarakɛden caaman caaman fana. Nka, ale ni Sara tun ma u tɔgɔla deen si sɔrɔ.
Ibrayima ye saan 99 sɔrɔ tuma min na, Jehova y’a fɔ a ye ko: ‘Ne be layidu ta i ye, i bena kɛ siya caaman faa ye.’ Nka, o koo tun be se ka kɛ cogo di sabu Ibrayima ni Sara tun kɔrɔla kojugu deen wolo ma?
Zɛnɛzi 11:27-32; 12:1-7; 17:1-8, 15-17; 18:9-19.
Ɲiningaliw
- Mɔgɔ sifa jumanw lo tun be Uri dugu kɔnɔ?
- Cɛɛ juman lo be jaa nin kan, a wolola tuma juman ani a tun be dugu juman lo kɔnɔ?
- Ala y’a fɔ ko Ibrayima ka mun lo kɛ?
- Mun na Ibrayima weelela ko Ala tericɛ?
- Ibrayima bɔtɔ Uri dugu kɔnɔ, a somɔgɔ jumanw lo tugura a kɔ?
- Ibrayima sera Kanaan jamana na, Ala ye mun lo fɔ a ye?
- Ala ye layidu juman lo ta Ibrayima ye a saan 99nan na?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zɛnɛzi 11:27-32 kalan.
Lɔti tun ye Ibrayima ka mun lo ye? (Zɛnɛzi 11:27)
Hali n’a fɔra ko Tera lo tagara n’a ka denbaya ye Kanaan jamana na, an b’a lɔn cogo di ko Ibrayima lo ye o tagama dabɔ, ani mun na a ye o kɛ? (Zɛnɛzi 11:31; Kɛw. 7:2-4)
- Zɛnɛzi 12:1-7 kalan.
Ibrayima senin kɔ Kanaan jamana na, Jehova y’a yira cogo di ko a ye layidu min ta a ye o tɛna dan ale dama ma? (Zɛnɛzi 12:7)
- Zɛnɛzi 17:1-8, 15-17 kalan.
Abramu tɔgɔ yɛlɛmana ka weele cogo di tuma min na a ye saan 99 sɔrɔ, ani mun na? (Zɛnɛzi 17:5)
Jehova ye layidu ta Sara ye ko a bena duga jumanw sɔrɔ? (Zɛnɛzi 17:15, 16)
- Zɛnɛzi 18:9-19 kalan.
Zɛnɛzi 18:19 kɔnɔ, kunkanbaara jumanw dira faaw ma? (Dut. 6:6, 7; Efez. 6:4)
Koo juman kɛra Sara la, min b’a yira ko an tɛ se ka foyi si dogo Jehova la? (Zɛnɛzi 18:12, 15; Zab. 44:22)


text:
Maana 18nan: Yakuba be taga Aran
YAKUBA be kumana cɛɛ minw fɛ, i b’u lɔn wa? Yakuba ye tagama kɛ tile caaman. O kɔ, a y’u kunbɛn kɔlɔn dɔ daa la. U tun b’u ka sagaw dɛndɛna. Yakuba y’u ɲininga ko: ‘Aw bɔra min?’
U y’a jaabi ko: “An bɔra Aran.”
Yakuba y’u ɲininga ko: ‘Aw be Laban lɔn wa?’
U y’a jaabi ko ‘ɔnhɔn, a denmuso Arasɛli yɛrɛ natɔ filɛ n’a ka sagakulu ye.’ I ɲɛɛ be Arasɛli natɔ la yɔrɔ jan na wa?
Yakuba ye Arasɛli n’a belencɛ Laban ka sagaw ye tuma min na, a tagara kabakuru kolonkolon ka bɔ kɔlɔn daa la walisa sagaw ka se ka jii min. O kɔ, Yakuba ye i meleke Arasɛli la ani k’a yɛrɛ yira a la. Arasɛli ninsɔn diyara kosɔbɛ, a tagara soo k’o fɔ a facɛ Laban ye.
Laban fana ninsɔn diyara kosɔbɛ ka Yakuba sɔrɔ a ka soo. Ani tuma min na Yakuba ye Arasɛli ɲini furu la, o diyara Laban ye. Nka, a y’a ɲini Yakuba fɛ ko a ka baara kɛ ale ye saan wolonfila kɔnɔ walisa ka Arasɛli sɔrɔ. Yakuba sɔnna o ma, sabu a tun be Arasɛli kanu hali. Nka, furulon sera tuma min na, i y’a lɔn fɛɛn min kɛra wa?
Laban ye Arasɛli kɔrɔmuso Leya di Yakuba ma Arasɛli nɔɔ na. Yakuba sɔnna ka saan wolonfila baara kɛ Laban ye tugun minkɛ, Laban ye Arasɛli fana di a ma. O wagati la, Ala tun tɛ muso caaman furu kɛlɛ. Nka sisan, Bibulu b’a yira ko cɛɛ ka kan ka muso kelen dɔrɔn lo furu.
Zɛnɛzi 29:1-30.
Ɲiningaliw
- Sunguru min be jaa kan, jɔn lo, ani Yakuba ye mun lo kɛ a ye?
- Yakuba tun labɛnnin lo ka mun lo kɛ walisa ka Arasɛli sɔrɔ furu la?
- Arasɛli furulon sera Yakuba fɛ tuma min na, Laban ye mun lo kɛ?
- Yakuba sɔnna ka mun lo kɛ walisa ka Arasɛli sɔrɔ furu la?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zɛnɛzi 29:1-30 kalan.
Yakuba ye koow kɛ ni danbe ye cogo di hali k’a to Laban y’a nanbara, ani an be kalan juman sɔrɔ o la? (Zɛnɛzi 25:27; 29:26-28; Mat. 5:37)
Yakuba ka koo b’a yira cogo di ko kanuya ni jarabi tɛ kelen ye? (Zɛnɛzi 29:18, 20, 30; Dɔnk. 8:6)
Muso naani jumanw lo nana kɛ Yakuba ka gwamɔgɔw ye ani ka dencɛw wolo a ye? (Zɛnɛzi 29:23, 24, 28, 29)