text:
KALANSEN DUURUNAN
Kunmabɔsara: Ala ka nilifɛnw bɛɛ la nafaman
Kunmabɔsara ye mun ye?
A sarala cogo di?
I be se ka nafa juman sɔrɔ a la?
I be se k’i ka waleɲumanlɔn yira cogo di a koo la?
I DELILA ka kado juman sɔrɔ min ɲɔgɔn tɛ yen? Kado min be mɔgɔ nafa, waajibi tɛ a ka kɛ fɛɛn sɔngɔ gwɛlɛ ye. Tiɲɛn na, kado nafa tɛ bɔ a sɔngɔ la. Nka, i be se k’a jati ko nafaba be kado la n’a b’i ninsɔndiya ani a b’i mako gwɛlɛ wasa.
2 I jigi b’a la ka kado caaman minw sɔrɔ, u la dɔ be yen min ɲɔgɔn tɛ yen. O ye Ala ka nilifɛn ye a ye min di adamadenw ma. Jehova ye fɛɛn caaman di an ma. Nka, u bɛɛ la nafaman ye a Dencɛ Yezu Krista ka kunmabɔ saraka ye (Matiyo 20:28). Kalansen nin bena a yira an na ko kunmabɔsara ye nilifɛn nafamanba ye i ma deli ka min ɲɔgɔn sɔrɔ sabu a be se ka hɛɛrɛba lase i ma ani k’i mako gwɛlɛw wasa. Tiɲɛn na, kunmabɔsara b’a yira ka tɛmɛ fɛɛn bɛɛ kan ko Jehova b’i kanu kosɔbɛ.
KUNMABƆSARA YE MUN YE?
3 K’a fɔ nɔgɔman na, kunmabɔsara ye fɛɛrɛ ye Jehova ye min kɛ walisa ka adamadenw hɔɔrɔnya ka bɔ jurumu ni saya la (Efɛzikaw 1:7). Walisa ka Bibulu ka kalan faamu o koo la, fɔɔ an ka segi k’a filɛ koo min kɛra Edɛn nankɔtu kɔnɔ. An tɛ se k’a faamu fɛɛn min kama kunmabɔsara nafa ka boon kosɔbɛ an fɛ n’an t’a lɔn Adama bɔnɛna fɛɛn min na a ka jurumu kosɔn.
4 Tuma min na Jehova ye Adama dan, a ye fɛɛn nafamanba dɔ di a ma o min ye ɲɛnamaya dafalen ye. A filɛ o kɔrɔ tun ye min ye Adama fɛ. Komi a fari n’a hakili dafalen tun lo, a tun tɛna bana, ka kɔrɔ, wala ka sa abada. A tun ye mɔgɔ dafalen ye minkɛ, jɛnɲɔgɔnya kɛrɛnkɛrɛnnin tun be yen ale ni Jehova cɛ. Bibulu b’a fɔ ko Adama tun ye “Ala deen” ye (Luka 3:38). O la, Adama tun be jɛnɲɔgɔnya teriman kɛ ni Jehova Ala ye i n’a fɔ deen dɔ n’a faa kanutigi. Jehova tun be kumaɲɔgɔnya kɛ n’a dencɛ Adama ye min tun be dugukolo kan. A tun be baara ɲuman kalifa a ma ani a tun b’a yira a la a ka kan ka min kɛ.—Zɛnɛzi 1:28-30; 2:16, 17.
5 Ala ye Adama dan “a yɛrɛ jaa la” (Zɛnɛzi 1:27). O kɔrɔ tɛ ko Adama tun be Ala cogoya la. An y’a ye gafe nin kalansen fɔlɔ la ko Jehova ye hakiliman yebali ye (Zan 4:24). O cogo la, Jehova tɛ ni farisogo ni joli ye. Adama danna Ala jaa la, o kɔrɔ ko a be ni Ala ka jogo ɲɔgɔnw ye i n’a fɔ kanuya, hakilitigiya, tilennenya ani sebagaya. Adama bɔlen be a Faa ma faan wɛrɛ fɛ min kɔrɔtalen lo: see dira a ma ka koow latigɛ a yɛrɛ ma. O kama, Adama tun tɛ i ko mansi, min tɛ se ka koo wɛrɛ kɛ a ma dilan min kama. Nka, a tun be se k’a ɲɛnako latigɛ ɲuman ni juguman koo la. N’a tun y’a latigɛ ka Ala kaan minɛ, a tun bena ɲɛnamaya banbali kɛ alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan.
6 Adama kɛtɔ ka Ala kaan bila, saya jalaki benna a kan. O cogo la, a gwɛnen lo ko a bɔnɛna fɛɛn nafamanba la. A ka jurumu kosɔn a bɔnɛna ɲɛnamaya dafalen n’a nafaw bɛɛ la (Zɛnɛzi 3:17-19). A fɔ man di, nka Adama dɔrɔn lo ma bɔnɛ o ɲɛnamaya la. A bɔnsɔn nataw fana bɔnɛna a la. Ala ka Kuma b’a fɔ ko: “Jurumu donna diɲɛ la mɔgɔ kelen [Adama] barika la, saya fana donna jurumu barika la. Saya sera Hadamadenw bɛɛ ma ten, k’a masɔrɔ u bɛɛ ye jurumu kɛ.” (Ɔrɔmukaw 5:12, ABM). Tiɲɛn na, an bɛɛ ye jurumu cɛɛn ta Adama fɛ. O kama, Bibulu b’a fɔ ko a y’a yɛrɛ n’a bɔnsɔnw ‘feere’ jurumu ni saya jɔnya la (Ɔrɔmukaw 7:14, ABM). Jigiya si tun tɛ Adama ni Awa la sabu u tugura ka Ala kaan bila. Nka, u bɔnsɔnw do, i n’a fɔ an tɔɔw?
7 Jehova ye dɛmɛ lase adamadenw ma kunmabɔsara sababu fɛ. N’u ko kunmabɔsara, o ye mun lo ye? Kɔrɔ jɔnjɔn fila b’a la. A fɔlɔ, wari daa dɔ lo min be sara walisa ka fɛɛn dɔ bɔ bolo la wala k’a segi a tigi ma. An be se k’a suma ni wari daa dɔ ye min be sara walisa ka mɔgɔ dɔ hɔɔrɔnya min minɛna marifakɛlɛ la. A filanan, kunmabɔsara ye wari daa dɔ ye min be di walisa ka fɛɛn dɔ sɔngɔ sara. A be i n’a fɔ wari daa min be sara walisa ka fɛɛn tiɲɛni dɔ lalaga. Ɲɛyirali fɛ, ni mɔgɔ kɛra kasara dɔ sababu ye, a ye fɛɛn min tiɲɛ, a ka kan ka wari daa dɔ sara ka kɛɲɛ n’o fɛɛn sɔngɔ tigitigi ye.
8 Adama ye bɔnɛba min lase an bɛɛ ma, o tun be se ka lalaga cogo di ani k’an hɔɔrɔnya ka bɔ jurumu ni saya jɔnya la? An k’a filɛ Jehova ye kunmabɔsara min di ani e be se ka nafa min sɔrɔ o la.
JEHOVA YE KUNMABƆSARA DI COGO DI?
9 Komi Adama bɔnɛna ɲɛnamaya dafalen lo la, adamaden dafabali si tun tɛ se k’a niin di k’o kunmabɔ abada (Zaburuw 49:8, 9). Min tun waajibiyalen lo, o tun ye kunmabɔsara dɔ ye min be bɛn ɲɛnamaya dafalen ma Adama bɔnɛna min na. O be bɛn tilennenya dafalen sariya ma min be sɔrɔ Ala ka Kuma kɔnɔ. A sɛbɛra yen ko: ‘Niin ka kɛ niin sara ye.’ (Dutɛrɔnɔmɛ 19:21, ABM). O la do, Adama bɔnɛna ɲɛnamaya dafalen min na, mun lo tun bena kɛɲɛ o ma? O tun ye adamaden dafalen wɛrɛ niin ye min tun waajibiyalen lo ka kɛ “kunmabɔsara damakɛɲɛnen” ye.—1 Timote 2:6, NW.
10 Jehova ye kunmabɔsara di cogo di? A y’a ka mɛlɛkɛ dafalen dɔ ci ka na dugukolo kan. Nka, a ma mɛlɛkɛ gwansan dɔ ci ka na dɛ! A Dencɛ kelenpe bangelen min koo ka gwɛlɛ a ma ka tɛmɛ tɔɔw kan, a ye ale lo ci (1 Zan 4:9, 10). O Dencɛ sɔnna ka bɔ a sigiyɔrɔ la sanfɛ ka na dugukolo kan (Filipikaw 2:7). Kalansen tɛmɛnen y’a yira an na ko Jehova ye kabako dɔ lo kɛ: a y’o Dencɛ niin ta sankolo la k’a don Mariyama wolonugu kɔnɔ. Ala ka hakili senu sababu fɛ, Yezu wolola ka kɛ adamaden dafalen ye: jurumu si nɔɔ ma kɛ a la.—Luka 1:35.
11 Adamaden kelen tun be se ka kɛ kunmabɔsara ye mɔgɔ caamanba fɛ cogo di? Ayiwa, mɔgɔ caamanba kɛra jurumutɔw ye cogo di? I hakili to a la ko Adama kɛtɔ ka jurumu kɛ, a bɔnɛna fɛɛn nafamanba dɔ la o min ye a ka ɲɛnamaya dafalen ye. O kama, a bɔnsɔnw ma se k’o sɔrɔ a fɛ. Nka, u ye jurumu ni saya lo sɔrɔ a fɛ. Bibulu be Yezu weele ko “Adama laban” (1 Korɛntikaw 15:45). Adamaden dafalen tun lo min ma jurumu kɛ ka ye. Faan dɔ fɛ, a ye Adama nɔɔ ta walisa ka an kisi. Yezu ye Adama ka jurumu sara a kɛtɔ ka Ala kaan minɛ koo bɛɛ la fɔɔ k’a niin dafalen saraka. O cogo la, Yezu ye jigiya di Adama bɔnsɔnw ma.—Ɔrɔmukaw 5:19; 1 Korɛntikaw 15:21, 22.
12 Yezu ye tɔɔrɔ minw muɲu fɔɔ ka taga sa, Bibulu b’o bɛɛ lakali. U y’a gosi ni busan ye fariya la. A gwengwena yiri la ani a sara yen tɔɔrɔ kɔnɔ (Zan 19:1, 16-18, 30; kunnafoni wɛrɛw lajɛ). Mun na waajibi tun lo a ka tɔɔrɔ ten? Gafe nin kalansen wɛrɛ bena a yira an na ko Sutana ye sɔsɔli kɛ ko adamaden minw ye Jehova sagokɛlaw ye, u si tɛna to kantigiya la n’u be tɔɔrɔ kɔnɔ. Yezu kɛtɔ ka to kantigiya la tɔɔrɔba kɔnɔ, a ye Sutana jaabi k’a yira cogo fisaman na ko a ka darabɔli kumaw ye ngalonfin ye. A y’a yira ko adamaden dafalen, see dira min ma ka koow latigɛ a yɛrɛ ma, a be se ka kantigiya dafalen kɛ Ala ye hali ni Sutana ye koo o koo la a kan. Jehova dusu diyara kosɔbɛ a Dencɛ kanulen ka kantigiya kosɔn dɛ!—Talenw 27:11.
13 Kunmabɔsara sarala cogo di? Saan 33 an tile la, Yahutuw ka Nisan kalo tile 14nan loon, Ala y’a to a Dencɛ dafalen jurumuntan ka faga. O cogo la, Yezu y’a ka adamadenya niin dafalen saraka ‘siɲɛ kelenpe, o ɲɔgɔn tena kɛ tugu’ (Eburuw 10:10). Tile saba o kɔ, Jehova y’a lakunu k’a kɛ tugun danfɛn yebali ye. A tun y’a ka adamadenya niin dafalen min saraka walisa ka Adama bɔnsɔnw kunmabɔ, a y’o sɔngɔ yira Ala la sankolo la (Eburuw 9:24). Jehova sɔnna Yezu ka saraka sɔngɔ la. O kɛra kunmabɔsara ye min tun ka kan ka di walisa ka adamadenw hɔɔrɔnya ka bɔ jurumu ni saya jɔnya la.—Ɔrɔmukaw 3:23, 24.
I BE SE KA NAFA JUMAN SƆRƆ KUNMABƆSARA LA?
14 Hali n’an ye jurumutɔw ye, an be se ka dugaw sɔrɔ minw ɲɔgɔn tɛ yen kunmabɔsara sababu fɛ. An k’a filɛ an be se ka nafa minw sɔrɔ Ala ka nilifɛn nafamanba sababu fɛ, sisan ani loon nataw la.
15Jurumu yafa. An ye dafabaliya cɛɛn ta minkɛ, an ka kan ka jijaliba kɛ walisa ka se ka koo tilennenw kɛ. An ka kumaw wala an ka kɛwalew fɛ, an bɛɛ be jurumu kɛ. Nka, Yezu ka kunmabɔ saraka sababu fɛ, an be se k’an ka “jurumuw yafa” sɔrɔ (Kɔlɔsikaw 1:13, 14, ABM). N’an b’a fɛ Ala ka yafa an ma, an ka kan ka nimisa sɔbɛ la. An fana ka kan k’an majigi ka Jehova deli ani k’a ɲini a fɛ a ka yafa an ma an ka limaniya kosɔn a Dencɛ ka kunmabɔ saraka la.—1 Zan 1:8, 9.
16Dusukun ɲuman, Ala ɲɛɛ kɔrɔ. N’an dusukun b’an jalaki, an jigi be se ka tigɛ joona ani an be se k’a miiri ko nafa foyi t’an na. Nka, an be yafa sɔrɔ kunmabɔsara sababu fɛ. O kosɔn, Jehova ka ɲumanya b’a to an k’ale bato ni dusukun ɲuman ye hali n’an ye jurumutɔw ye (Eburuw 9:13, 14). O b’a to an k’an sagona kumaw fɔ Jehova ye. O la, an tɛ sigasiga k’an magwɛrɛ a la k’a deli (Eburuw 4:14-16). Dusukun ɲuman b’a to an ka hakilisigi sɔrɔ, an ka kɛ hɛɛrɛ la, ani an k’an yɛrɛ filɛ ni danbe ye.
17Ɲɛnamaya banbali jigiya, alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan. Ɔrɔmukaw 6:23 (ABM) b’a fɔ ko “jurumu sara ye saya ye.” O vɛrise kelen b’a fɔ fana ko: “Nka Ala ka nili fɛn ye ɲɛnamaya banbali de ye Yesu Krisita an Matigi la.” Gafe nin kalansen 3nan tun y’a yira an na duga minw bena sɔrɔ alijɛnɛ nata kɔnɔ dugukolo kan (Yirali 21:3, 4). O duga nataw, hali ɲɛnamaya banbali kɛnɛya dafalen na, o bɛɛ bena se ka sɔrɔ sabu Yezu sara an kosɔn. N’an b’a fɛ k’o dugaw sɔrɔ an ka kan k’an ka waleɲumanlɔn yira Ala ka nili kosɔn, o min ye kunmabɔsara ye.
I BE SE K’I KA WALEƝUMANLƆN YIRA COGO DI?
18 Mun na an ka kan ka Jehova waleɲuman lɔn kosɔbɛ kunmabɔsara koo la? Nafaba be kado la n’a dibaga ye jijali kɛ a kosɔn ani a ye fɛɛn dɔw saraka a kama i n’a fɔ a ka wagati wala a ka wari. Ni kado b’a yira ko a dibaga b’an kanu sɔbɛ la, o b’an dusu diya kosɔbɛ. Kunmabɔsara ye nilifɛnw bɛɛ la nafaman ye sabu Ala ye sarakaba min kɛ a kama, o ɲɔgɔn tɛ yen. Zan 3:16 b’a fɔ ko “Ala ye diɲɛ kanu haali, fɔɔ a y’a Deen kelenpe ci mɔgɔw ma.” Kunmabɔsara b’a yira ka gwɛ ka tɛmɛ fɛɛn bɛɛ kan ko Jehova b’an kanu. A fana b’a yira ko Yezu b’an kanu sabu a sɔnna k’a niin di an kosɔn (Zan 15:13). O kama, kunmabɔsara ye nilifɛn ye min ka kan k’a to an be la a la ko Jehova n’a Dencɛ b’an kelen-kelen kanu.—Galatikaw 2:20.
19 O la do, e fana be se k’a yira cogo di ko i be Ala waleɲuman lɔn a ka nilifɛn kosɔn o min ye kunmabɔsara ye? A fɔlɔ, i k’i jija ka dɔ fara i ka lɔnniya kan Jehova koo la, ale min ye kunmabɔsara di an ma (Zan 17:3). Gafe nin be se k’i dɛmɛ ka Bibulu kalan walisa k’o lɔnniya sɔrɔ. N’i be to ka Jehova lɔn ka ɲɛ, i ka kanuya barika bena to ka bonya ale koo la. O la, o kanuya bena Jehova sago kɛli nege don i la.—1 Zan 5:3.
20I ka limaniya Yezu ka kunmabɔ saraka la. A fɔra Yezu koo la ko: “Min dara a Denkɛ la, ɲɛnamaya banbali bɛ o tigi fɛ.” (Zan 3:36, ABM). An be se ka limaniya Yezu la cogo di? Limaniya tɛ yira kuma dama fɛ. Zaki 2:26 (ABM) b’a fɔ ko “dannaya salen don ni kɛwalew tɛ.” Tiɲɛn na, limaniya sɔbɛ be yira “kɛwalew” lo fɛ. Ka limaniya Yezu la, o kɛcogo dɔ ye k’an seko bɛɛ kɛ k’a ladegi: o tɛ dan an ka kumaw dama ma nka o ɲɛsinna an ka kɛwalew fana ma.—Zan13:15.
21I ka taga Matigi ka surafana lajɛn na. Saan 33 an tile la, Nisan kalo tile 14nan na, Yezu ye landa kɛrɛnkɛrɛnnin dɔ sigi sen kan. Bibulu b’o weele ko “Matigi ka surafana” (1 Korɛntikaw 11:20, NW; Matiyo 26:26-28). O landa be weele fana ko Krista saya Hakilijigi. Yezu y’o landa sigi sen kan walisa k’a ka cidenw ni kerecɛn sɔbɛ tɔɔw bɛɛ dɛmɛ u k’u hakili to nin na: ale kɛtɔ ka sa, a y’a adamadenya niin dafalen di k’o kɛ kunmabɔsara ye. Yezu y’a fɔ o landa koo la ko: “Aw ye to ka nin kɛ k’aw hakili to ne la.” (Luka 22:19). Krista saya Hakilijigi lajɛn b’an hakili jigi ko Jehova ni Yezu y’u ka kanuyaba yira an na kunmabɔsara sababu fɛ. An be se k’a yira ko an b’u waleɲuman lɔn o kosɔn an kɛtɔ ka taga Krista saya Hakilijigi lajɛn na min be kɛ saan o saan.*
22Jehova ye kunmabɔsara min di, o ye nilifɛn nafamanba ye min ɲɔgɔn tɛ yen tiɲɛn na (2 Korɛntikaw 9:14, 15). Hali mɔgɔ salenw be se k’a nafa sɔrɔ. Kalansen 6 ani 7nan bena o ɲɛfɔ.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Kunmabɔsara ye fɛɛrɛ ye Jehova ye min kɛ walisa ka adamadenw hɔɔrɔnya ka bɔ jurumu ni saya la.—Efɛzikaw 1:7.
- Jehova ye kunmabɔsara di a kɛtɔ k’a Dencɛ kelenpe bangelen ci ka na sa dugukolo kan an kosɔn.—1 Zan 4:9, 10.
- An be jurumuw yafa ni dusukun ɲuman ani ɲɛnamaya banbali jigiya sɔrɔ kunmabɔsara sababu fɛ.—1 Zan 1:8, 9.
- An b’an ka waleɲumanlɔn yira kunmabɔsara koo la an kɛtɔ ka dɔ fara an ka lɔnniya kan Jehova koo la, ka limaniya Yezu ka kunmabɔ saraka la, ani ka taga Matigi ka surafana lajɛn na.—Zan 3:16.
* N’i be kunnafoni wɛrɛw fɛ Matigi ka surafana koo la, a filɛ kunnafoni wɛrɛw yɔrɔ la.
Kalan ka ɲiningaliw
1, 2. (a) Nafaba be kado juman lo la e ɲɛɛ na? (b) Mun na an be se k’a fɔ ko kunmabɔsara ye nilifɛn nafamanba ye i ma deli ka min ɲɔgɔn sɔrɔ?
3. Kunmabɔsara ye mun ye ani an ka kan ka mun lo lɔn fɔlɔ walisa ka se k’o nilifɛn nafa faamu?
4. Ɲɛnamaya dafalen kɔrɔ tun ye mun ye Adama fɛ?
5. Bibulu b’a fɔ ko Ala ye Adama dan “a yɛrɛ jaa la”, o kɔrɔ ko di?
6. Adama kɛtɔ ka Ala kaan bila, a bɔnɛna mun lo la ani o ye nɔɔ juman to a bɔnsɔnw kan?
7, 8. Kɔrɔ jɔnjɔn fila jumanw be kunmabɔsara la?
9. Kunmabɔsara sifa juman tun waajibiyalen lo?
10. Jehova ye kunmabɔsara di cogo di?
11. Adamaden kelen sera ka kɛ kunmabɔsara ye mɔgɔ caamanba fɛ cogo di?
12. Yezu ka tɔɔrɔw ye mun lo yira?
13. Kunmabɔsara sarala cogo di?
14, 15. N’an b’a fɛ ka “jurumuw yafa” sɔrɔ, an ka kan ka mun lo kɛ?
16. Mun lo b’a to an ka Ala bato ni dusukun ɲuman ye, ani dusukun ɲuman nafa ye mun ye?
17. Duga jumanw be se ka sɔrɔ sabu Yezu sara an kosɔn?
18. Mun na an ka kan ka Jehova waleɲuman lɔn kunmabɔsara kosɔn?
19, 20. I be se k’a yira cogo di ko i be Ala waleɲuman lɔn a ka nilifɛn kosɔn o min ye kunmabɔsara ye?
21, 22. (a) Mun na an ka kan ka taga Matigi ka surafana lajɛn na min be kɛ saan o saan? (b) Kalansen 6 ani 7nan bena mun lo ɲɛfɔ?


c: text/html

text:
Maana 46nan: Zeriko dugu lamini kogow
MUN lo kɛra Zeriko lamini kogow be benna? A kɛra komi bɔnbuba dɔ lo benna u kan. Nka, bɔnbu tun tɛ yen o wagati la, marifaw yɛrɛ tun tɛ yen. Jehova ka kabako dɔ wɛrɛ lo! An k’a filɛ o koo kɛra cogo min na.
Jehova y’a fɔ Zozuwe ye ko: ‘Ele n’i ka kɛlɛkɛ cɛɛw, aw ka tagama ka dugu lamini. Aw ka tagama k’a lamini loon o loon siɲɛ kelen fɔɔ tile wɔɔrɔ. Aw ka taga ni layidu tagamasiɲɛ kɛsu ye. Sarakalasebaga mɔgɔ wolonfila bena tagama a ɲɛ n’u be buruw fiyɛ.’
‘Tile wolonfilanan loon, aw ka kan ka tagama ka dugu lamini siɲɛ wolonfila. O kɔ, a’ ye buru fiyɛ ka mɛɛn, ani jama bɛɛ ka kɛlɛ kulekanba ci. O yɔrɔnin bɛɛ, dugu lamini kogow bena ben!’
Jehova y’a fɔ cogo min na, Zozuwe ni jama y’a kɛ ten. U tagamatɔ, kumakan foyi tun tɛ mɛn. Buru fiyɛ kaan ani seenw mankan dɔrɔn lo tun be mɛn. Zeriko dugu kɔnɔ, i be taga a sɔrɔ mɔgɔw tun sirannin lo kosɔbɛ. I ɲɛɛ be juru wulen dulonnin na finɛtiri dɔ la wa? O ye jɔn ka finɛtiri lo ye? Ayiwa, kolajɛbaga fila tun ye min fɔ Rahab ye, a y’o kɛ. A ni a ka somɔgɔw bɛɛ be kɔnɔni kɛra a ka boon kɔnɔ.
Loon wolonfilanan na, Israɛl mɔgɔw tagamana ka dugu lamini siɲɛ wolonfila. O kɔ, u ye buru fiyɛ, kɛlɛkɛ cɛɛw kulera ani kogow benna. Zozuwe ko: ‘Aw ka dugumɔgɔw bɛɛ faga ani ka dugu jɛni. Aw k’a kɔnɔfɛnw bɛɛ jɛni. Aw kana warigwɛ, sanu, ziranɛgɛ ani nɛgɛ jɛni, aw ye u bila Jehova ka nafolo mara yɔrɔ la.’
Zozuwe y’a fɔ kolajɛbaga fila nunu ye ko: ‘Aw ye don Rahab ka boon kɔnɔ k’a minɛ ka bɔ n’a ye ani a ka somɔgɔw bɛɛ.’ Rahab n’a ka somɔgɔw kisira i ko kolajɛbagaw tun y’a fɔ a ye cogo min na.
Zozuwe 6:1-25.
Ɲiningaliw
- Jehova ko kɛlɛkɛ cɛɛw ni sarakalasebagaw ka mun lo kɛ tile wɔɔrɔ kɔnɔ?
- U tun ka kan ka mun lo kɛ tile wolonfilanan loon?
- I ko i ɲɛɛ b’a la jaa nin kan, Zeriko kogow be kɛra cogo di?
- Mun na juru wulenman dulonin be finɛtiri dɔ la?
- Zozuwe ko kɛlɛkɛ cɛɛw ka mun lo kɛ Zeriko dugu n’a kɔnɔ mɔgɔw la, nka a ye mun fɔ warigwɛ, sanu, ziranɛgɛ ani nɛgɛ koo la?
- A fɔra kolajɛbaga fila ye ko u ka mun lo kɛ?
Ɲiningali wɛrɛw
- Zozuwe 6:1-25 kalan.
Israɛldenw tagamana ka Zeriko dugu lamini cogo min na tile wolonfilanan loon, cogo di o bɔlen be Jehova Seerew ka waajuli baara fɛ laban loon nunu na? (Zoz. 6:15, 16; Ez. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
Kiraya kuma min be sɔrɔ Zozuwe 6:26 kɔnɔ o dafara cogo di saan 500 o kɔ, ani an be kalan juman sɔrɔ o la Jehova ka kuma koo la? (1 Mas. 16:34; Ez. 55:11)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Mun na kerecɛn sɔbɛw tɛ batoli kɛ ni kuruwa ye?
MƆGƆ miliyɔn caaman be kuruwa bato ani u be bonya la a kan. Gafe dɔ (The Encyclopædia Britannica) b’a fɔ ko kuruwa ye “kerecɛnya ka tagamasiɲɛ jɔnjɔn” ye. Nka, kerecɛn sɔbɛw tɛ batoli kɛ ni kuruwa ye. Mun na do?
O kuun jɔnjɔn dɔ ye ko Yezu Krista ma sa kuruwa kan. U be to ka gɛrɛkikan kumaden min yɛlɛma ka fɔ ko “kuruwa,” o ye storɔs ye. A kɔrɔ jɔnjɔn ko “yiribolo kelen, wala poto.” Gafe dɔ (The Companion Bible) b’a fɔ ko: “[Storɔs] kɔrɔ tɛ abada yiribolo fila ye minw banabirinen lo ɲɔgɔn kan cogo dɔ la…Foyi tɛ yen gɛrɛkikan sɛbɛninw [Layidu Kura] kɔnɔ min b’a to mɔgɔ ka miiri yiribolo fila koo la.”
Vɛrise caaman kɔnɔ, Bibulu sɛbɛbagaw be kumaden wɛrɛ lo fɔ k’a yira u ye Yezu gwengwe fɛɛn min kan. O ye gɛrɛkikan kumaden zilɔn ye (Kɛwaliw 5:30; 10:39; 13:29; Galatikaw 3:13; 1 Piyɛri 2:24). O kumaden kɔrɔ ko “lɔgɔ” wala “bere wala yiri.” Kɔrɔ wɛrɛ t’a la.
A ka gafe kɔnɔ, Das Kreuz und die Kreuzigung (kuruwa ni mɔgɔ gwengweni), Ɛrimani Fulda b’a ɲɛfɔ fɛɛn min kama tuma caaman na, u tun be mɔgɔ gwengwe poto gwansan kan: “Yɔrɔ minw tun sugandira mɔgɔ gwengweni kama bɛɛ ɲɛ na, yiriw tun tɛ sɔrɔ o yɔrɔ dɔw la. O kama, u tun be cɛtigɛyiri gwansan lo turu duguma. U tun be sariya tiɲɛbagaw siri o cɛtigɛyiri kan u kɛtɔ k’u bolow siri wala k’u gwengwe u kuun san fɛ. Tuma caaman na seenw fana tun be siri wala ka gwengwe.”
Nka, daliluw bɛɛ la barikaman be sɔrɔ Ala ka Kuma lo kɔnɔ. Ciden Pol y’a fɔ ko: “A fɔra Ala ka kuma na ko ni mɔgɔ o mɔgɔ dulonna yiri la, k’o tigi ye dangaden ye. Krista yɛrɛ sɔnna ka kɛ dangaden ye an kosɔn, waasa k’an kisi sariya ka danga ma.” (Galatikaw 3:13). Yan, Pol be Deteronɔmu 21:22, 23 lo kofɔra. O vɛrise be poto lo kofɔ ka gwɛ, kuruwa koo tɛ. Mɔgɔ tun mana faga o cogo la, u tun b’a jati “dangaden” ye. O kama a bɛnnen tɛ kerecɛnw k’u ka boonw masiri ni kuruwa ye Yezu gwengwenen be min kan.
Saan 300 fɔlɔ minw tɛmɛna Krista salen kɔ, minw tun b’a fɔ k’olu ye kerecɛnw ye, foyi t’a yira ko u tun be batoli kɛ ni kuruwa ye. Nka, saan kɛmɛkulu naaninan na, masacɛ Kɔnsitantɛn min tun ye kafiri ye, ale tubira ka don kerecɛn murutilen ka diinan kɔnɔ, ani a y’a ɲini ko kuruwa ka kɛ o diinan tagamasiɲɛ ye. Kɔnsitantɛn ka ŋaniya ka kɛ min o min ye, kuruwa ni Yezu Krista ka koo tun tɛ sira kelen kan abada. Tiɲɛn na, kuruwa bɔra kafiriw lo fɛ. Katolikiw ka gafe dɔ (New Catholic Encyclopedia) sɔnna a la ko: “Kuruwa koo tun be yen ka kɔn kerecɛnya ɲɛ ani dɔw fana be baara kɛ n’a ye n’u tɛ kerecɛnw ye.” Gafeba caaman wɛrɛw b’a yira ko kuruwa koo ani boli batoli ni kakalaya koo tun be taga ɲɔgɔn fɛ.
O la do, mun na o kafiriya tagamasiɲɛ yiriwara ten do? A be komi o kɛra walisa kafiriw ka tuubi cogo nɔgɔman na ka don kerecɛn tɔgɔtigiw ka diinan kɔnɔ. Nka, ka bonya la kafiriya tagamasiɲɛ fɛɛn o fɛɛn kan, Bibulu b’a yira ka gwɛ ko o daganen tɛ (2 Kɔrɛntikaw 6:14-18). A fana b’a fɔ ko bolibatoli si man kan ka kɛ (Ekisode 20:4, 5; 1 Kɔrɛntikaw 10:14). O kama joo be kerecɛn sɔbɛw fɛ ka ban ka batoli kɛ ni kuruwa ye.*
* Ni i be kunnafoni wɛrɛw fɛ kuruwa koo la, i k’a filɛ gafe Comment raisonner à partir des Écritures kɔnɔ, a ɲɛɛ 77-81. Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Yala Yezu wolola desanburukalo la wa?
BIBULU t’a fɔ an ye Yezu wolola wagati tigitigi min na. Nka, a be dalilu barikamanw di an ma minw b’a to an b’a fɔ ko a ma wolo desanburukalo la.
I k’a filɛ wagati tun be cogoya min na desanburukalo la, Bɛtilehɛmu mara la Yezu wolola yɔrɔ min na. Yahutuw ka Kislɛvu kalo (novanburukalo ni desanburukalo cɛ) tun ye samiɲakalo ni nɛnɛkalo ye. O nɔfɛ kalo tun ye Tebɛt kalo ye (desanburukalo ni zanwiyekalo cɛ). O kalo ka nɛnɛ tun ka jugu ka tɛmɛ kalo tɔɔw ta kan, ani tuma dɔw la nɛzi tun be ben ka kuluw sanfɛlaw datugu. An k’a filɛ Bibulu be min fɔ Bɛtilehɛmu ka wagati cogoya koo la.
Bibulu sɛbɛbaga Ɛsidirasi b’a yira ko Kislɛvu kalo ye samiɲakalo ni nɛnɛkalo ye tiɲɛn na. A y’a sɛbɛ ko jama ye ɲɔgɔn lajɛn Zeruzalɛmu “saan kalo kɔnɔntɔnnan [Kislɛvu kalo] tile mugannan loon” na, ani ko mɔgɔw ‘tun be yɛrɛyɛrɛla sanji kosɔn.’ Jama yɛrɛ y’a fɔ Kislɛvu kalo ka wagati cogoya koo la ko: “samiɲa fana lo, mɔgɔ te se ka to kɛnɛma.” (Ɛsidirasi 10:9, 13; Zeremi 36:22). O lo y’a to, Bɛtilehɛmu mara la, desanburukalo tun mana surunya, bɛgɛndɛndɛbagaw tun be labɛn kɛ walisa suu kana ko k’u sɔrɔ kɛnɛ ma n’u ka bɛgɛnw ye!
Yezu wolotuma na, sagadɛndɛbagaw n’u ka bɛgɛnw tun be kɛnɛ ma kongo kɔnɔ sufɛ.
K’a masɔrɔ Bibulu b’a fɔ ko Yezu wololon sufɛ, sagadɛndɛbaga dɔw tun be u ka sagaw kɔrɔsira kongo kɔnɔ. Bibulu sɛbɛbaga Luka yɛrɛ b’a fɔ ko sagadɛndɛbagaw “tun be si ɲana kongo kɔnɔ k’u ka sagaw kɔlɔsi” Bɛtilehɛmu mara la (Luka 2:8-12). I k’a kɔrɔsi ko a fɔra ko sagadɛndɛbagaw tun be si ɲana kongo kɔnɔ. U tun tɛ bɔ n’u ka bɛgɛnw ye tile fɛ dɔrɔn. U n’u ka bɛgɛnw tun be kɛnɛ ma kongo kɔnɔ sufɛ. Yala o tun bɛnnen lo ni Bɛtilehɛmu ka wagati cogoya ye yɔrɔ min na nɛnɛ ni sanji be yen desanburukalo la wa? Ayi dɛ! O la, Yezu wolotuma ka koow cogoya b’a yira ko Yezu ma wolo desanburukolo la.*
Ala ka Kuma b’a fɔ an ye Yezu sara wagati tigitigi min na. Nka, a tɛ kunnafoni bɛrɛ di an ma a wolotuma koo la. O b’an hakili jigi masacɛ Solomani ka kumaw la ko: “Tɔgɔɲuman ka fisa ni tulu kasadiman ye. Mɔgɔ salon ka fisa n’a wololon ye.” (Waajulikɛla 7:1). A tɛ bari an na k’a ye ko Bibulu be kunnafoni caaman di an ma Yezu ka cidenya baara n’a ka saya koo la, nka a tɛ kunnafoni bɛrɛ di an ma a wolotuma koo la.
* N’i be kunnafoni wɛrɛw fɛ, i k’a filɛ gafe Comment raisonner à partir des Écritures kɔnɔ, a ɲɛɛ 161-165. Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.


text:
KALANSEN FILANAN
Bibulu: Kitabu lo min bɔra Ala yɔrɔ
Faranfasi juman be yen Bibulu ni kitabu tɔɔw bɛɛ cɛ?
Bibulu be se k’i dɛmɛ cogo di k’i ka kunkow ɲɛnabɔ?
Mun na i be se ka la Bibulu ka kiraya kumaw la?
YALA i hakili be loon dɔ la i teri sɔbɛ dɔ ye kado ɲuman dɔ di i ma wa? N’a sɔrɔ o diyara i ye kosɔbɛ, i ɲagalila. Tiɲɛn na, o kado be fɛɛn dɔ yira a dibaga koo la: aw ka teriya ka di a ye kosɔbɛ. Siga t’a la, i ye i teri waleɲuman lɔn a ka kado ɲuman kosɔn.
2 Bibulu ye Ala ka nilifɛn ye, o min kosɔn an be se ka Ala waleɲuman lɔn kosɔbɛ. O kitabu ɲɔgɔn tɛ yen. A be koo dɔw yira an na, an tɛ se ka koo minw lɔn cogoya wɛrɛ la. Ɲɛyirali fɛ, a be kuma sankolo, lolow, dugukolo ani cɛɛ fɔlɔ ni muso fɔlɔ danni koo la. Miiriya jɔnjɔn sɔbɛw be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ. U b’an dɛmɛ k’an ka kunkow n’an ka haminankow ɲɛnabɔ. Bibulu b’a ɲɛfɔ Ala bena a sagonata dafa cogo min na ani ka ɲɛnamaya kɛcogo fisaya dugukolo kan. Bibulu ye nilifɛn ye min be mɔgɔ ɲagali tiɲɛn-tiɲɛn na!
3 Bibulu ye nilifɛn ye min be mɔgɔ dusu diya fana sabu a be fɛɛn dɔ yira a Dibaga Jehova Ala koo la. Komi a y’o kitabu sifa di an ma, o b’a yira ko a b’a fɛ an k’ale lɔn ka ɲɛ. Tiɲɛn na, Bibulu be se k’i dɛmɛ k’i magwɛrɛ Jehova la.
4 Ni Bibulu dɔ b’i fɛ, i k’a lɔn ko i kelen tɛ. Bibulu kuturu bɛɛ wala a yɔrɔ dɔw be sɔrɔ kaan 2 300 ni kɔ la. O la, duniɲa kɔnɔ, mɔgɔ kɛmɛ-kɛmɛ kan, mɔgɔ 90 ni kɔ be se k’a kalan. Lɔgɔkun o lɔgɔkun, Bibulu miliyɔn kelen ni kɔ ɲɔgɔn be tilan ka di mɔgɔw ma! Bibulu miliyari caaman lo dilanna: A kuturu bɛɛ wala a yɔrɔ dɔw. Tiɲɛn na, Bibulu ye kitabu ye min ɲɔgɔn tɛ yen.
5 Ka fara o kan, Bibulu “kɛra a sɛbɛnnikɛlaw kɔnɔ Ala dafiɲɛ fɛ.” (2 Timote 3:16, ABM). O kɛra cogo di? Bibulu yɛrɛ b’a ɲɛfɔ ko: “Ala ye a ka kuma min di mɔgɔw ma, u kumana ka o fɔ Ni Senu de barika la.” (2 Piyɛri 1:21, ABM). An ka ɲɛyirali dɔ ta: Patɔrɔn dɔ b’a fɔ a ka sekeretɛri ye ko a ka lɛtɛrɛ dɔ sɛbɛ. Patɔrɔn ka miiriyaw n’a ka cikanw lo be o lɛtɛrɛ kɔnɔ. O kama ale yɛrɛ ka lɛtɛrɛ lo, sekeretɛri ta tɛ. O cogo kelen na, Ala ka cikanw lo be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ, a sɛbɛbagaw ka miiriyaw tɛ. O cogo la, Bibulu kuturu bɛɛ ye “Ala ka kuma” ye tiɲɛn na.—1 Tesalonikaw 2:13.
A LAKIKA LO, A T’A YƐRƐ SƆSƆ
6 Bibulu sɛbɛra saan 1 600 ni kɔ kɔnɔ. A sɛbɛbagaw ma ɲɛnamaya kɛ wagati kelen na, ani u bɔyɔrɔw tun tɛ kelen ye fana. U dɔw tun ye sɛnɛkɛlaw, jɛgɛ minɛlaw, ani bɛgɛndɛndɛlaw ye. Dɔ wɛrɛw tun ye kiraw, kiritigɛlaw ani masaw ye. Kibaro duman sɛbɛbaga Luka tun ye dɔgɔtɔrɔcɛ ye. Tiɲɛn lo, Bibulu sɛbɛbagaw bɔyɔrɔw tun tɛ kelen ye. Nka, ka ta Bibulu daminɛ na fɔɔ ka taga se a laban na, u bɛɛ ka sɛbɛriw be ɲɔgɔn minɛ.*
7 Bibulu ka kitabu fɔlɔ be adamadenw ka kunkow daminɛcogo ɲɛfɔ an ye. A ka kitabu laban b’a yira ko dugukolo kuru bɛɛ bena kɛ alijɛnɛ wala nankɔtu ye. A kuturu bɛɛ be kuma tarikikow kan minw kɛra saan waa caaman kɔnɔ. A faan kelen-kelen ɲɛsinna Ala sagonata ma ani o b’a yira o bena dafa cogo min na. K’a ye ko Bibulu t’a yɛrɛ sɔsɔ, o ye kabako ye dɛ! Nka, kitabu min bɔra Ala yɔrɔ, o tɛ se ka kɛ cogo wɛrɛ la.
8 Bibulu be min fɔ lɔnnikow kan, o ye tiɲɛn ye. A yɛrɛ tun kɔnna ka koo dɔw fɔ mɔgɔw tun tɛ minw lɔn fɔlɔ o wagati la. Ɲɛyirali fɛ, Levitiki ka kitabu kɔnɔ Ala tun ye sariya di Israɛl ma saniyako ni bana yɛlɛmataw koo la. Nka, u gɛrɛ fɛ siyaw tun tɛ o koo si lɔn. Wagati tɛmɛnen na mɔgɔw ka miiriya tun tilennen tɛ dugukolo cogoya koo la. Nka, Bibulu tun b’a fɔ ko dugukolo koorilen lo i ko balɔn (Ezayi 40:22, ABM). Bibulu tun ye tiɲɛn fɔ ko dugukolo “bilanin te foyi kan.” (Zɔbu 26:7). Tiɲɛn lo, Bibulu tɛ lɔnnikɛlaw ka kitabu ye. Nka, a be min fɔ lɔnnikow kan, o ye tiɲɛn ye. Yala kitabu min bɔra Ala yɔrɔ, o man kan ka kɛ ten wa?
9 Bibulu be min fɔ tarikikow kan, o ye tiɲɛn ye ani an be se ka la o la. A be koow lakali k’u pereperelatigɛ. A ka lakalitaw kɔnɔ, a tɛ dan ka mɔgɔw tɔgɔw fɔ nka a fana be u burujuw yira.# Israɛl gɛrɛ fɛ siyaw tun mana dɛsɛ kɛlɛ la, u ka tariki sɛbɛbagaw tun man teli k’o koo sɛbɛ. Nka, Bibulu sɛbɛbagaw tun ye hɔɔrɔnw ye, u tun b’u yɛrɛw ka filiw n’u ka jamana taw sɛbɛ. Nɔnburuw kitabu kɔnɔ, Bibulu sɛbɛbaga Musa sɔnna a ka filibaw ma ani Ala y’a kɔrɔfɔ kosɔbɛ o filiw kosɔn (Nɔnburuw 20:2-12). O hɔɔrɔnya ɲɔgɔn ye man di tariki kitabu wɛrɛw kɔnɔ nka a be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ sabu o kitabu bɔra Ala yɔrɔ.
A KA HAKILITIGIYA KUMAW NAFA KA BON
10 Komi Bibulu bɔra Ala yɔrɔ, “nafaba b’o la ka mɔgɔw kalan n’a ye, ani ka galon ban, ani ka mɔgɔw bila siraɲuman kan, k’u tilen.” (2 Timote 3:16). Tiɲɛn na, Bibulu ye kitabu nafaman ye. Adamaden cogoya lakalila a kɔnɔ ka ɲɛ. O tɛ bari an na sabu a Tigi Jehova Ala lo ye Danbaga ye. A be an ka miiriyaw n’an ka dusukunnataw lɔn ka tɛmɛ an yɛrɛ kan. Ka fara o kan, Jehova b’a lɔn an mako be min na walisa ka kɛ hɛɛrɛ la. A fana b’a lɔn an man kan ka sira min ta.
11 I ka Yezu ka kalan lajɛ min be sɔrɔ Matiyo sapitiri 5-7nan kɔnɔ. O kalan ɲɔgɔn tɛ yen. A kɔnɔ, Yezu kumana koo caaman kan i n’a fɔ hɛɛrɛ sɔrɔcogo, bɛnbaliyaw ɲɛnabɔcogo, delili kɛcogo ani bololafɛnw koo filɛcogo ɲuman. Hali bi, barika be o kumaw la ani u nafa ka bon.
12 Bibulu ka miiriya jɔnjɔn dɔw ɲɛsinna denbayako ni mɔgɔw minɛcogo ma ani fana an ka delinankow ma baarako ta fan fɛ. Bibulu ka miiriya jɔnjɔnw ɲɛsinna siyaw bɛɛ ma ani nafa be a ka ladiliw la sanga ni wagati bɛɛ. An be hakilitigiya min sɔrɔ Bibulu kɔnɔ, Ala tɛmɛna kira Ezayi fɛ k’o lakali ka surunya ko: “Ne Masaba ye aw ka Ala ye. Ne b’aw kalan aw ka nafa kama.”—Ezayi 48:17.
KIRAYA KUMA KITABU
13 Kiraya kumaw ka ca Bibulu kɔnɔ. U caaman dafara ka ban. An ka ɲɛyirali dɔ filɛ. Saan kɛmɛkulu seeginan ka kɔn Krista tile ɲɛ, Jehova tɛmɛna kira Ezayi fɛ ka kɔn ka Babilonɛ dugu halakili koo fɔ (Ezayi 13:19; 14:22, 23). A y’a walawala k’a yira cogo min na o dugu tun bena minɛ. Sɔrɔdasiw tun bena Babilonɛ baji ja ani ka tagama ka don dugu kɔnɔ n’u ma kɛlɛ kɛ. A ma dan o ma. Masacɛ min tun bena Babilonɛ dugu minɛ, kira Ezayi y’o tɔgɔ fɔ yɛrɛ ko Sirusi.—Ezayi 44:27-45:2.
14 Saan 200 ɲɔgɔn o kɔ (ɔkutɔburukalo tile 5nan suu fɛ saan 539 ka kɔn Krista tile ɲɛ), kɛlɛbolo dɔ ye daga sigi Babilonɛ daa la. Jɔn lo tun b’a ɲɛminɛ? Perse masacɛ dɔ tun lo, min tɔgɔ ko Sirusi. Koow bɛɛ tun labɛnna walisa kiraya kuma kabakoman dɔ ka dafa. Nka, i ko kira Ezayi tun kɔnna k’a fɔ cogo min na, yala Sirusi ka kɛlɛbolo tun bena Babilonɛ dugu minɛ n’u ma kɛlɛ kɛ wa?
15 Babilonɛkaw tun be fɛti kɛra o suu la. A tun be u ɲɛɛ na ko u be hɛɛrɛ la u ka dugu kɔnɔ sabu a lamini kogow barika tun ka bon. Baji dɔ tun be dugu cɛtigɛ. Ka mɔgɔw to fɛti la, Sirusi ye hakili sɔrɔ ka jii sira yɛlɛma. Baji jigira joona, sɔrɔdasiw sera k’a tigɛ ani ka se dugu lamini kogow ma. Nka, Sirusi ka kɛlɛbolo tun bena Babilonɛ kogow sago cogo di? Mɔgɔ m’a lɔn fɛɛn min kama, nka o suu la, mɔgɔ si m’a janto ka dugu dondaw tugu.
16 A tun fɔra Babilonɛ koo la ko: “Mɔgɔ tena sigi yen tugu fewu, a lakolon bena to kudayi. Hali arabuw yɛrɛ tena u ka buguw lɔ yen, begɛndɛndɛbagaw tena lafiɲɛ yen n’u ka begɛnw ye.” (Ezayi 13:20). Nka, kiraya kuma ma dan Babilonɛ minɛni koo ma dɔrɔn. A y’a yira ko a lakolon tun bena to fɔɔ abada. I yɛrɛ be se k’a ye i ɲɛɛ na k’o kumaw dafara. Babilonɛ dugu tɔɔ lakolon be yen Irak jamana na, Bagdad dugu worodugu yan faan fɛ. Kilo 80 b’o dugu fila cɛ. O b’a yira ko Jehova tɛmɛna Ezayi fɛ ka kuma min fɔ, o dafara: “Ne bena a filan ni halakili filanan ye.”—Ezayi 14:22, 23, NW.%
17 K’a ye ko Bibulu ye kiraya kuma kitabu ye mɔgɔ be se ka la min na, o b’an ka limaniya barika bonya. Tiɲɛn tɛ? Siga t’a la, ni Jehova y’a ka layiduw dafa galen, joo b’an fɛ ka la a la ko a ye layidu min ta ko a bena dugukolo kɛ alijɛnɛ ye, o fana bena dafa (Nɔnburuw 23:19). Tiɲɛn na, ‘ɲɛnamaya banbali jigi be an kɔnɔ. Ala min tɛ nkalon tigɛ, o ye ɲɛnamaya banbali layidu ta sani diɲɛ ka da.’—Titi 1:2, ABM.^
“ALA KA KUMA ƝANAMAN LO”
18 An ye fɛɛn minw ye kalansen nin kɔnɔ, u b’a yira ka gwɛ ko Bibulu ye kitabu ye min ɲɔgɔn tɛ yen tiɲɛn na. Nafa b’a la sabu a t’a yɛrɛ sɔsɔ, a be tiɲɛn fɔ lɔnnikow ni tarikikow ta fan fɛ, a ka hakilitigiya be an nafa ani mɔgɔ be se ka la a ka kiraya kumaw la. Nka, a nafa tɛ dan o dɔrɔn ma. Kerecɛn ciden Pol y’a sɛbɛ ko: “Ala ka kuma ɲanaman lo, fanga b’a la. A ka fari ni muru faan fila dadiman ye. A be don mɔgɔ dusu la fɔɔ ka nii faran ka bɔ adamadenya la, ani ka kolo ni sɛnmɛ bɔ ɲɔgɔn na. A be mɔgɔ ka miiri, n’a kɔnɔnako bɛɛ sɛgɛsɛgɛ k’u lɔn.”—Eburuw 4:12.
19 N’an be “Ala ka kuma” walima a ka cikanw kalan Bibulu kɔnɔ, o be se k’an ka ɲɛnamaya kɛcogo yɛlɛma. O fana be se k’an dɛmɛ k’an yɛrɛ sɛgɛsɛgɛ kokura ani cogo fisaman na. An be se k’a fɔ ko an be Ala kanu. Nka, n’an be sɔn wala n’an tɛ sɔn a ka Kuma senuman ma, o lo b’a yira miiriya tigitigi minw b’an na ani an ka ŋaniya yɛrɛyɛrɛ ye min ye.
20 Siga t’a la, Bibulu ye kitabu ye min bɔra Ala yɔrɔ. Kitabu lo an ka kan ka min kalan, k’a sɛgɛsɛgɛ, ani a koo ka kan ka diya an ye. A yira ko i be Ala waleɲuman lɔn o kado kosɔn i kɛtɔ k’a kɔnɔnakow sɛgɛsɛgɛ koɲuman tuma o tuma. N’i y’o kɛ, Ala sagonata ye min ye adamadenw ta fan fɛ, i bena o faamu koɲuman. Kalansen nata bena a yira an na o sagonata ye min ye ani a bena dafa cogo min na.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Bibulu bɔra Ala yɔrɔ, o kama a ka fɔta ye tiɲɛn ye ani an be se ka la o la. —2 Timote 3:16.
- Ala ka Kuma kɔnɔnakow be mɔgɔ nafa loon o loon.—Ezayi 48:17.
- Ala ka layidu minw be Bibulu kɔnɔ, u bena dafa, siga t’a la.—Nɔnburuw 23:19.
* Mɔgɔ dɔw b’a fɔ ko Bibulu yɔrɔ dɔw be ɲɔgɔn sɔsɔ. Nka, foyi t’a yira k’o ye tiɲɛn ye. A filɛ gafe nin kalansen 7nan na: La Bible: Parole de Dieu ou des hommes ? Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.
# Ɲɛyirali fɛ, a filɛ cogo min na Luka 3:23-38 be Yezu buruju kofɔ k’a pereperelatigɛ.
% Kunnafoni wɛrɛw be sɔrɔ Bibulu ka kiraya kumaw koo la gafe Un livre pour tous kɔnɔ, a ɲɛɛ 27-29. Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.
^ Bibulu ka kiraya kuma minw dafara, Babilonɛ halakili koo ye olu la kelen dɔrɔn lo ye. Tiri ni Ninivu duguw halakili koo ye ɲɛyirali wɛrɛw ye fana (Ezekiyɛli 26:1-5; Sofoni 2:13-15). Daniyɛli ka kiraya kuma fana tun kɔnna k’a yira masaya minw tun bena fanga sɔrɔ ka tugutugu ɲɔgɔn kɔ Babilonɛ benni kɔ. Medi ni Perse ka masaya ani Girɛsi masaya ye olu dɔw ye (Daniyɛli 8:5-7, 20-22). Kiraya kuma caaman minw dafara Masiya Yezu Krista koo la, i k’u lajɛ kunnafoni wɛrɛw yɔrɔ la.
Kalan ka ɲiningaliw
1, 2. Cogo juman na Bibulu ye Ala ka nilifɛn ye min be mɔgɔ ɲagali?
3. Komi Jehova ye Bibulu di an ma, o be mun lo yira an na ale koo la? Ani mun na o be mɔgɔ dusu diya?
4. Mun lo b’i kabakoya Bibulu jɛnsɛnni koo la?
5. Cogo juman na Bibulu “kɛra a sɛbɛnnikɛlaw kɔnɔ Ala dafiɲɛ fɛ”?
6, 7. K’a ye ko Bibulu t’a yɛrɛ sɔsɔ, mun na o ye kabako ye?
8. Ɲɛyirali dɔw di minw b’a yira ko Bibulu be min fɔ lɔnnikow kan, o ye tiɲɛn ye.
9. (a) Bibulu be min fɔ tarikikow kan, mun lo b’a yira k’o ye tiɲɛn ye ani ko an be se ka la o la? (b) Bibulu sɛbɛbagaw ka hɔɔrɔnya be mun lo yira an na a koo la?
10. Mun na a tɛ bari an na k’a ye ko Bibulu ye kitabu nafaman ye?
11, 12. (a) Yezu kumana koo jumanw kan Matiyo sapitiri 5-7nan kɔnɔ? (b) Bibulu be kuma koo nafaman wɛrɛ jumanw kan, ani mun na nafa be a ka ladiliw la sanga ni wagati bɛɛ?
13. Jehova barika la, kira Ezayi ye koo jumanw sɛbɛ ka walawala Babilonɛ koo la?
14, 15. Ezayi ka kiraya kuma koo tigitigi dɔw dafara cogo di?
16. (a) Ezayi tun kɔnna ka mun lo fɔ Babilonɛ laban koo la? (b) Ezayi tun ko Babilonɛ bena kɛ lakolon ye, o koo dafara cogo di?
17. Bibulu ka kiraya kumaw dafali b’an ka limaniya barika bonya cogo di?
18. Kerecɛn ciden Pol ye kuma barikaman juman fɔ “Ala ka kuma” koo la?
19, 20. (a) Bibulu be se k’i dɛmɛ cogo di k’i yɛrɛ sɛgɛsɛgɛ? (b) Bibulu ye Ala ka kado ye min ɲɔgɔn tɛ yen. I be se k’a waleɲuman lɔn cogo di o kosɔn?


text:
Videwow JW.ORG kan
An ka videwo minw be ɛntɛrɛnɛti kan, u tɔgɔw filɛ kelen kelen. An ka videwo dɔw ɲɛsinna denbayaw, kanbelew ni sunguruw ani denmisɛnw ma ani u basiginin lo Bibulu kan. Olu filɛ wala u telesarse. Dɔ wɛrɛw be yen minw bena i dɛmɛ ka Jehova Seerew lɔn ka ɲɛ. U lajɛ.
A ƝƆGƆNNA VIDEWOW
I ka kɛ Jehova teri ye
Mun lo be kɛ an ka Masaya boonw kɔnɔ?
E yɛrɛ k’a filɛ min be kɛ yen.
An be bibulukalan kɛ ni mɔgɔw ye cogo di?
Duniɲa kuru bɛɛ kɔnɔ, a lɔnnin lo ko Jehova Seerew be bibulukalan kɛ ni mɔgɔw ye gwansan. A filɛ o be kɛ cogo min na.
Mun na i ka ɲi ka bibulukalan kɛ?
Ɲiningali jɔnjɔn minw ɲɛsinna an ka ɲɛnamaya koo ma, Bibulu be mɔgɔ miliyɔn caaman dɛmɛna duniɲa kuru bɛɛ kɔnɔ k’u jaabiliw sɔrɔ. A bena diya i ye ka kɛ olu dɔ ye wa?


text:
KALANSEN NAANINAN
Yezu Krista ye jɔn lo ye?
Yezu ka lɔyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnin ye juman ye?
A bɔra min ka na?
A tun ye mɔgɔ sifa juman lo ye?
MƆGƆ caaman tɔgɔ bɔra duniɲa kɔnɔ. Dɔw tɔgɔ bɔra kosɔbɛ u ka siya, u ka dugu wala u ka jamana kɔnɔ. Dɔ wɛrɛw tɔgɔ bɔra duniɲa kuru bɛɛ kɔnɔ. Nka, k’o ɲɔgɔnna mɔgɔ dɔ tɔgɔ dɔrɔn lɔn, o kɔrɔ tɛ ko i b’o tigi lɔn ka ɲɛ. O kɔrɔ tɛ fana ko i b’o tigi sɔɔn ani a ka koo tɛmɛnenw lɔn.
2 Mɔgɔw ye Yezu koo mɛn duniɲa yɔrɔ bɛɛ la hali k’a sɔrɔ a ye ɲɛnamaya kɛ dugukolo kan a saan 2 000 ɲɔgɔn ye nin ye. Nka, mɔgɔ caaman t’a lɔn a tun ye mɔgɔ tigitigi min ye. Dɔw b’a fɔ ko a tun ye mɔgɔ ɲuman dɔrɔn lo ye. Dɔw fana b’a fɔ ko mɔgɔ wɛrɛ tɛ kira kɔ. Dɔ wɛrɛw b’a fɔ ko Yezu ye Ala ye ani ko mɔgɔw ka kan k’a bato. Nka, yala o ye tiɲɛn ye wa?
3 A kɔrɔtalen lo i ka tiɲɛn lɔn Yezu koo la. Mun na do? Katuguni Bibulu b’a fɔ ko: “Ɲɛnamaya banbali ye nin de ye ko, u bɛ e dɔn ko i ye Ala sɛbɛ kelenpe ye, ka Yesu Krisita dɔn, i ye o min ci.” (Zan 17:3, ABM). O cogo la, ka tiɲɛn lɔn Jehova Ala ani Yezu Krista koo la, o be se k’i dɛmɛ ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan (Zan 14:6). Ka fara o kan, Yezu lo ye ɲɛnamaya kɛcogo ani mɔgɔw minɛcogo ɲɛyira cogo fisaman na (Zan 13:34, 35). Gafe nin kalansen fɔlɔ y’a yira min ye tiɲɛn ye Ala koo la. Sisan, an k’a filɛ Bibulu be min fɔ tigitigi Yezu Krista koo la.
LAYIDU TARA MASIYA MIN KOO LA
4 Wagati jan, sanni Yezu ka wolo, Bibulu tun kɔnna ka mɔgɔ dɔ nali kofɔ. Ala tun bena o tigi ci k’a kɛ Masiya wala Krista ye. Bonyali tɔgɔ “Masiya” (Heburukan na) ani “Krista” (Gɛrɛkikan na), u fila bɛɛ kɔrɔ ko “Mɔlen.” Layidu tara Masiya min koo la, a tun bena kɛ mɔlen ye, o kɔrɔ ko Ala tun bena lɔyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnin dɔ di a ma. Masiya be ni lɔyɔrɔba min ye Ala ka layiduw dafali koo la, an bena koo wɛrɛw lɔn o kan gafe nin kalansen nataw kɔnɔ. An bena a lɔn fana Yezu be se ka duga minw lase an ma kabini sisan. Nka, sanni Yezu ka wolo, n’a sɔrɔ mɔgɔ caaman tun b’u yɛrɛ ɲininga ko: ‘Jɔn lo bena kɛ Masiya ye?’
5 Saan kɛmɛkulu fɔlɔ Krista tile la, Nazarɛtika Yezu ka kalandenw tun lanen b’a la tigitigi ko ale lo ye Masiya ye, kiraw tun kɔnna ka min koo fɔ (Zan 1:41). U la kelen min tɔgɔ ko Simɔn Piyɛri, ale y’a fɔ Yezu ye ko: ‘I ye Krisita ye.’ (Matiyo 16:16, ABM). Cogo di a ka kalandenw tun be se ka la a la ko Yezu yɛrɛ lo ye Masiya ye, layidu tara min koo la ani an fana be se ka la o la cogo di?
6 Ala ka kira minw ye ɲɛnamaya kɛ ka kɔn Yezu ɲɛ, olu tun ye koo caaman fɔ Masiya koo la. O koow tun bena mɔgɔw dɛmɛ u ka se ka Masiya faranfasi k’a lɔn. An be se k’o koow ɲɛyira ten: Miiri k’a filɛ, n’u ye i ci ka taga mɔgɔ dɔ kunbɛn mobili wala tɛrɛn gari la, wala awiyɔnso la, ani i m’o tigi ye ka ye. N’u y’o tigi cogoya lakali i ye dɔɔni, yala o tɛna i dɛmɛ wa? O cogo kelen na, Jehova tɛmɛna kiraw fɛ ka Masiya ka koow bɛɛ lakali Bibulu kɔnɔ k’a yira a tun bena min kɛ ani koo minw tun bena a sɔrɔ. O kiraya kuma caaman dafali tun bena mɔgɔ kantigiw dɛmɛ u ka se ka Masiya faranfasi k’a lɔn.
7 An ka ɲɛyirali fila dɔrɔn lajɛ. A fɔlɔ, saan 700 ka kɔn Krista nali ɲɛ, kira Mise kɔnna k’a fɔ ko layidu tara Masiya min koo la, a tun bena wolo Bɛtilehɛm, Juda dugu dennin dɔ la (Mise 5:2). Yezu wolola yɔrɔ juman do? O dugu yɛrɛ kɔnɔ tigitigi! (Matiyo 2:1, 3-9). A filanan, saan kɛmɛkulu caaman ka kɔn Krista nali ɲɛ, Daniyɛli 9:25 ka kiraya kuma tun y’a yira ko Masiya tun ka kan ka bɔ kɛnɛ kan saan 29 an tile la.* O kiraya kuma ani dɔ wɛrɛw dafara Yezu kan k’a yira ko ale lo ye Masiya ye, layidu tara min koo la.
8 Seereya wɛrɛ kɛra saan 29 laban na an tile la min y’a yira ka gwɛ ko Yezu ye Masiya ye. O saan na, Yezu tara Zan (Yuhana) batiselikɛla fɛ walisa ka batise Zurudɛn baji kɔnɔ. Jehova tun y’a daa di Zan ma ko a bena tagamasiɲɛ dɔ yira a la walisa k’a dɛmɛ ka Masiya faranfasi k’a lɔn. Zan y’o tagamasiɲɛ ye Yezu ka batɛmu tuma na. Koo min kɛra, Bibulu b’o fɔ ten: “Yezu batizenin kɔ, a bɔra jii la. O yɔrɔnin bɛɛ, sankolo dayɛlɛla. Yezu ye Ala ka Nii jigitɔ ye a yɛrɛ kan i n’a fɔ tuganin. Kumakan dɔ bɔra sankolo la k’a fɔ ko: ‘Nin ye ne Dencɛ kanunin ye. A koo ka di ne ye haali.’ ” (Matiyo 3:16, 17). Koo min kɛra Zan y’o ye ani a y’o mɛn minkɛ, a ma sigasiga a la ko Ala lo ye Yezu ci (Zan 1:32-34). Ala ka hakili senu, wala a ka baarakɛ fanga, jigira Yezu kan tuma min na, Yezu kɛra Masiya wala Krista ye, o kɔrɔ, min ɲɛnatɔmɔna ka kɛ Kuntigi ani Masacɛ ye.—Ezayi 55:4.
9 Bibulu ka kiraya kuma dafali ani Jehova Ala yɛrɛ ka seereya b’a yira ka gwɛ ko Yezu tun ye Masiya ye, layidu tara min koo la. Nka, Bibulu be ɲiningaliba fila wɛrɛ jaabi Yezu Krista koo la: A bɔra min ka na ani a tun ye mɔgɔ sifa juman lo ye?
YEZU BƆRA MIN KA NA?
10 Bibulu b’a fɔ ko Yezu ye ɲɛnamaya kɛ sankolo la ka sɔrɔ ka na dugukolo kan. Mise ye kiraya kɛ ko Masiya tun bena wolo Bɛtilehɛm ani a tun y’a fɔ fana ko “a tun bɛ yen kabini fɔlɔfɔlɔ.” (Mise 5:1, ABM). Tuma caaman na Yezu yɛrɛ y’a fɔ ko ale ye ɲɛnamaya kɛ sankolo la ka sɔrɔ ka na wolo adamaden cogo la (Zan 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5). Yezu tun ye mɛlɛkɛ ye sankolo la tuma min na, a tun be jɛnɲɔgɔnya teriman na ni Jehova ye.
11 Yezu ye Jehova Dencɛ ye min koo ka di a ye ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan ani kuun b’o la. Yezu weelela ko “Danfɛnw bɛɛ la fɔlɔ bangelen” katuguni Ala kɔnna ka ale lo dan fɔlɔ# (Kɔlɔsikaw 1:15, NW). Koo wɛrɛ b’a to o Dencɛ nin be dan na: a ye Ala “Denkɛ kelenpe” bangelen ye (Zan 3:16, ABM). O kɔrɔ ko Ala ye Yezu kelenpe dan n’a yɛrɛ bolo ye. Ala tɛmɛna Yezu kelenpe lo fɛ fana ka fɛɛn tɔɔw bɛɛ dan (Kɔlɔsikaw 1:16). Faan wɛrɛ fɛ, Yezu weelela fana ko “Kuma” (Zan 1:14, ABM). O b’a yira an na ko a tun be kuma Ala tɔgɔ la. Siga t’a la, a tun be cikanw lase a Faa deenw tɔɔw ma: adamadenw fara mɛlɛkɛw kan.
12 I ko mɔgɔ dɔw b’a miiri cogo min na, yala Ala Dencɛ fɔlɔ bangelen ni Ala ye kelen ye wa? Bibulu tɛ o fɔ. I ko an y’a ye dakun tɛmɛnen kɔnɔ, Dencɛ danna. A gwɛnen lo ko daminɛ be ale la, k’a masɔrɔ Jehova Ala tɛ ni daminɛ wala laban ye (Zaburuw 90:2). Dencɛ kelenpe bangelen m’a ɲini abada ka yɛrɛ kɛ kelen ye n’a Faa ye. Bibulu b’a fɔ ka gwɛ ko Faa ka bon ni Dencɛ ye (Zan 14:28; 1 Korɛntikaw 11:3). Jehova kelenpe ye “Ala Sebaayabɛɛtigi” ye (Zɛnɛzi 17:1, ABM). O kama, a ɲɔgɔn tɛ yen.%
13 Jehova n’a Dencɛ fɔlɔ bangelen ye jɛnɲɔgɔnya teriman kɛ saan miliyari caaman kɔnɔ, o kɔrɔ, wagati jan sanni sankolo ni lolow ani dugukolo ka dan. U koo tun ka di ɲɔgɔn ye dɛ! (Zan 3:35; 14:31). O Dencɛ kanulen tun be komi a Faa, tigitigi. O lo kama Bibulu b’a fɔ ko Dencɛ ye “Ala jaa ye, an tɛ se ka Ala min ye.” (Kɔlɔsikaw 1:15). I n’a fɔ adamaden dencɛ be se k’a faa cogoya dɔw ta ka bɔ a fɛ tigitigi cogo min na, o cogo kelen na, Ala jogow n’a ka mɔgɔya be ye a sankolola Dencɛ la.
14 Jehova Dencɛ kelenpe bangelen sɔnna ka bɔ sankolo la ka na ɲɛnamaya kɛ dugukolo kan i ko adamaden. Nka, n’a sɔrɔ i b’i yɛrɛ ɲininga ko: ‘Danfɛn yebali be se ka na wolo ka kɛ adamaden ye cogo di?’ Jehova ye kabako dɔ lo kɛ walisa k’o dafa. A y’a Dencɛ fɔlɔ bangelen niin ta sankolo la k’a don Yahutu npogotigi dɔ wolonugu la. O npogotigi tɔgɔ tun ko Mariyama. Mariyama tun ma la ni cɛɛ si ye. O cogo la, Mariyama ye dencɛ dafalen wolo k’a tɔgɔ la ko Yezu.—Luka 1:30-35.
YEZU TUN YE MƆGƆ SIFA JUMAN LO YE?
15 Yezu ye min fɔ ani a ye min kɛ k’a to dugukolo kan, o b’an dɛmɛ k’a lɔn ka ɲɛ. Min kɔrɔtalen lo ka tɛmɛ o kan yɛrɛ, o ye ko an be se ka Jehova lɔn koɲuman ale sababu fɛ. Mun na do? I hakili to a la k’o Dencɛ bɔlen be a Faa fɛ tigitigi. O lo kama Yezu y’a fɔ a ka kalanden dɔ ye ko: “Ni mɔgɔ min ɲaa lara ne kan, o tigi ye n Faa fana ye.” (Zan 14:9). Bibulu ka kitabu naani minw be weele ko kibaru diiman (Matiyo, Mariki, Luka ani Zan), olu be koo caaman fɔ an ye Yezu Krista ka ɲɛnamaya, a ka baara n’a ka jogow koo la.
16 Mɔgɔw tun be Yezu lɔn ka ɲɛ ko “karamɔgɔ” tun lo (Zan 1:38; 13:13). A tun be mɔgɔw kalan mun lo la? Fɔlɔ, a tun be “masaya kibaru diman” fɔ mɔgɔw ye. O masaya ye Ala ka Masaya lo ye, sankolola gofɛrɛnɛman lo min bena dugukolo kuru bɛɛ mara ani ka kanminɛbagaw duga fɔɔ abada (Matiyo 4:23). Jɔn lo tun ye o cikan di a ma? Yezu yɛrɛ y’a fɔ ko: “Ne be mɔgɔw kalan koo minw na, u ma bɔ ne fɛ, u bɔra ne cibaga le fɛ”, o kɔrɔ, Jehova (Zan 7:16). Yezu tun b’a lɔn ko a Faa b’a fɛ adamadenw ka Masaya kibaro duman mɛn. Kalansen 8nan bena koo caaman fɔ an ye Ala ka Masaya koo la ani a bena min kɛ.
17 Yezu tun be mɔgɔw kalan yɔrɔ juman na? A tun mana mɔgɔw sɔrɔ yɔrɔ o yɔrɔ, kongo soow wo, dugubaw wo, dugu denninw wo, lɔgɔfiyɛw wo ani u ka soow kɔnɔ. Yezu tun tɛ sigi ka mɔgɔw kɔnɔ u ka na ale fɛ. Ale yɛrɛ tun be taga u fɛ (Mariki 6:56; Luka 19:5, 6). Mun na Yezu tun b’a jija ten ani a tun be wagati caaman kɛ ka mɔgɔ waaju ani k’u kalan? Katuguni o lo tun ye Ala sago ye. Yezu tun b’a Faa sago kɛ tuma bɛɛ (Zan 8:28, 29). Nka, a tun be waajuli kɛ kuun wɛrɛ kama. A tun be hinɛ jamaba la, o min tun be na a sɛgɛrɛ (Matiyo 9:35, 36). U ka diinan ɲɛmɔgɔ minw tun ka kan ka tiɲɛn fɔ u ye Ala n’a sagonataw koo la, u tun tɛ u mako don u la. Yezu tun b’a lɔn ko Masaya kibaro negeba tun be mɔgɔw la.
18 Kanuyaba ni hinɛ tun be Yezu la. O kama, mɔgɔw tun b’a jati mɔgɔ ɲuman ye ani u tun tɛ sigasiga ka gwɛrɛ a la. Hali denmisɛnw tun tɛ siran ka gwɛrɛ a la (Mariki 10:13-16). Yezu tun tɛ mɔgɔ woloma. Nanbara ni tilenbaliya koow tun ka gwo a ye (Matiyo 21:12, 13). A ka wagati la cɛɛw tun tɛ musow bonya ani lɔyɔrɔ bɛrɛ tun tɛ u fɛ. Nka, Yezu kɔni tun b’u minɛ ni danbe ye (Zan 4:9, 27). Yezu majigilen tun lo sɔbɛ la. Loon dɔ la, a y’a ka cidenw seenw ko. Koow sira fɛ, baaraden lo tun ka kan k’o kɛ.
19 Yezu tun b’a janto mɔgɔw makoyaw la. A y’o yira ka gwɛ tuma min na a ye mɔgɔw kɛnɛya kabakoya la Ala ka hakili senu fanga barika la (Matiyo 14:14). Ɲɛyirali fɛ, kunatɔcɛ dɔ gwɛrɛla a la k’a fɔ a ye ko: “N’i sɔnna, i be se ka ne kɛnɛya.” Yezu tun b’a lɔn dimi ni tɔɔrɔ min b’o cɛɛ kan. Hinɛ fɛ, Yezu y’a bolo sin ka maga o cɛɛ la ani a y’a fɔ a ye ko: “N sɔnna, kɛnɛya.” Ani kunatɔcɛ kɛnɛyara! (Mariki 1:40-42). I ka miiri k’a filɛ o koo ye min kɛ o cɛɛ la!
A YE KANTIGIYA KƐ FƆƆ A LABAN NA
20 Yezu ye Ala kaan minɛ kantigiya la. O koo la, a ye ɲɛyirali ɲumanman to an ye. Yezu tora kantigiya la a sankolola Faa ye hali ni mɔgɔw tun be a kɛlɛ k’a tɔɔrɔ ani ka koo sifaw bɛɛ kɛ a la.Yezu tora kelen kan ani a ye see sɔrɔ Sutana ka kɔrɔbɔliw kan (Matiyo 4:1-11). Tuma dɔ la, a somɔgɔ dɔw tun lanen tɛ a la ani u yɛrɛ tun b’a fɔ ko: “a kuun wilila.” (Mariki 3:21). Nka, a m’a to u y’a fari faga, a tora ka Ala ka baara kɛ. Nɛniniw ni nintɔɔrɔ bɛɛ n’a ta, Yezu y’a yɛrɛ minɛ ka ɲɛ. A m’a ɲini abada ka kojugu kɛ a kɛlɛbagaw la.—1 Piyɛri 2:21-23.
21 Yezu tora kantigiya la fɔɔ ka taga sa, saya jugu yɛrɛ, a tɔɔrɔbagaw bolo (Filipikaw 2:8). A filɛ a ye koo minw muɲu a ka loon laban na k’a to adamaden cogoya la. U y’a minɛ, seere juguw y’a jalaki, kititigɛla nanbaratɔw ye saya kiti ben a kan, jama y’a lɔgɔbɔ ani sɔrɔdasiw y’a niin tɔɔrɔ. U y’a gwengwe yiri la, a y’a ka nɛnɛkiri laban kɛ ka kule ni kaanba ye ko: “Koo bɛɛ dafara.” (Zan 19:30). Nka, tile sabanan loon o kɔ, a sankolola Faa y’a lakunu k’a kɛ danfɛn yebali ye (1 Piyɛri 3:18). Lɔgɔkun damanin kɔ, a kɔsegira sankolo la. O yɔrɔ la, ‘a sigira Ala kinibolo la’ ka kɔnɔni kɛ Ala ka Masaya fanga di a ma.—Eburuw 10:12, 13.
22 Yezu kɛtɔ ka kantigiya kɛ fɔɔ ka taga sa, mun lo bena sɔrɔ o sababu fɛ? A ka saya sababu fɛ, an be se ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ alijɛnɛ kɔnɔ dugukolo kan i ko Ala tun b’a fɛ cogo min na. Kalansen nata bena a yira cogo min na o bena dafa.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Bibulu ka kiraya kuma dafali ani Ala yɛrɛ ka seereya b’a yira ko Yezu ye Masiya wala Krista ye.—Matiyo 16:16.
- Wagati jan kɔnɔ, Yezu ye ɲɛnamaya kɛ sankolo la i ko danfɛn yebali ka sɔrɔ ka na dugukolo kan.—Zan 3:13.
- Yezu tun ye karamɔgɔ ye, kanuyaba tun b’a la ani a ye Ala kaan minɛ cogo dafalen na.—Matiyo 9:35, 36.
* Daniyɛli ka kiraya kuma minw dafara Yezu kan, n’i be kunnafoni wɛrɛw fɛ o koo la, a filɛ kunnafoni wɛrɛw yɔrɔ la.
# Jehova weelela ko Faa katuguni ale lo ye Danbaga ye (Ezayi 64:7). Komi Ala lo ye Yezu dan, o kama Yezu weelela ko Ala Dencɛ. O cogo kelen na, danfɛn yebali wɛrɛw ani hali Adama fana weelela ko Ala dencɛw.—Zɔbu 1:6; Luka 3:38.
% N’i be kunnafoni wɛrɛw fɛ minw b’a yira ko Dencɛ fɔlɔ bangelen ni Ala tɛ kelen ye, a filɛ kunnafoni wɛrɛw yɔrɔ la.
Kalan ka ɲiningaliw
1, 2. (a) Ka mɔgɔba dɔ koo mɛn, mun na o t’a yira ko i b’a tigi lɔn ka ɲɛ? (b) Mɔgɔw be sɔsɔli jumanw kɛ Yezu koo la?
3. Mun na a kɔrɔtalen lo i ka tiɲɛn lɔn Yezu koo la?
4. Bonyali tɔgɔw “Masiya” ani “Krista” kɔrɔ ko di?
5. Yezu ka kalandenw tun lanen be mun lo la tigitigi a koo la?
6. Cogo min na Jehova ye mɔgɔ kantigiw dɛmɛ u ka se ka Masiya faranfasi k’a lɔn, i k’o ɲɛyira.
7. Kiraya kuma fila jumanw lo dafara Yezu kan?
8, 9. Yezu ka batɛmu tuma na mun lo y’a yira ka gwɛ ko a ye Masiya ye?
10. Bibulu ka fɔta la, sanni Yezu ka na dugukolo kan, a tun be min?
11. Bibulu b’a yira cogo di ko Yezu ye Jehova Dencɛ ye min koo ka di a ye ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan?
12. An b’a lɔn cogo di ko Dencɛ kelenpe bangelen ni Ala tɛ kelen ye?
13. Bibulu b’a fɔ ko Dencɛ ye “Ala jaa ye, an tɛ se ka Ala min ye.” O kɔrɔ ko di?
14. Cogo juman na Jehova Dencɛ kelenpe bangelen wolola ka kɛ adamaden ye?
15. Mun na an be se k’a fɔ ko an be se ka Jehova lɔn koɲuman Yezu sababu fɛ?
16. Yezu tun be mɔgɔw kalan mun lo la ani a ka kalan tun bɔra jɔn lo fɛ?
17. Yezu tun be mɔgɔw kalan yɔrɔ juman na, ani mun na a tun be jijaliba kɛ o la?
18. Yezu ka jogow la, juman lo koo ka di e ye ka tɛmɛ?
19. Mun lo b’a yira ko Yezu tun b’a janto mɔgɔw makoyaw la?
20, 21. Ka Ala kaan minɛ ni kantigiya ye, Yezu y’o ɲɛyira an na cogo di?
22. Yezu kɛtɔ ka kantigiya kɛ fɔɔ ka taga sa, mun lo bena sɔrɔ o sababu fɛ?


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Mɛlɛkɛba Misɛli ye jɔn ye?
MƐLƐKƐ min tɔgɔ ko Misɛli, Bibulu t’a kofɔ siɲɛ caaman na. Nka,, Bibulu mana a kofɔ, a b’a yira ko a be wale dɔ lo kɛra. A kofɔra Daniyɛli ka kitabu kɔnɔ ko a be mɛlɛkɛ juguw kɛlɛla. Zude ka bataki b’a fɔ ko sɔsɔli donna ale ni Sutana cɛ. Ani, Yirali ka kitabu b’a yira ko a be Sutana n’a ka jinaw kɛlɛla. Misɛli kɛtɔ ka Jehova ka kuntigiya lafasa ani ka a juguw kɛlɛ, a be koow kɛ ka kɛɲɛ n’a tɔgɔ kɔrɔ ye sabu Misɛli kɔrɔ ko: “Jɔn lo be komi Ala?” Nka, Misɛli ye jɔn lo ye?
Mɔgɔ dɔw be ni tɔgɔ caaman ye. Ɲɛyirali fɛ, cɛmɔgɔba Yakuba tɔgɔ wɛrɛ ko Israɛl, ani ciden Piyɛri be weele fana ko Simɔn (Zɛnɛzi 49:1, 2; Matiyo 10:2). O cogo kelen na, Bibulu b’a yira ko Misɛli ye Yezu Krista tɔgɔ wɛrɛ ye. Sanni a ka na dugukolo kan a tun be weele o tɔgɔ la ani a kɔsegini kɔ sankolo la, o tɔgɔ lo b’a kan. An ka dalilu dɔw lajɛ Bibulu kɔnɔ minw b’a to an b’a fɔ ko Misɛli ye Yezu tɔgɔ wɛrɛ ye.
Mɛlɛkɛba. Ala ka Kuma be Misɛli weele ko “mɛlɛkɛba.” (Zude 9). O kuma kɔrɔ ko “mɛlɛkɛw kuntigiba.” Bibulu tɛ kuma abada mɛlɛkɛba caaman koo la, nka a be kuma mɛlɛkɛba kelenpe dɔrɔn lo koo la. O b’a yira k’o mɛlɛkɛ ɲɔgɔnna wɛrɛ tɛ yen. Ka fara o kan, Bibulu b’a yira ko mɛlɛkɛba ka lɔyɔrɔ ɲɛsinna Yezu lo ma. 1 Tesalonikaw 4:16 (ABM) b’a fɔ Matigi Yezu Krista lakununen koo la ko: “Matigi yɛrɛ na jigin ka bɔ sankolo la ni pɛrɛnkanba ni mɛlɛkɛw kuntigi kanba …ye.” O vɛrise b’a yira ko Yezu kaan ye mɛlɛkɛba kaan ye. O kɔrɔ ko Yezu yɛrɛ lo ye mɛlɛkɛw kuntigiba Misɛli ye.
Kɛlɛbolo kuntigi. Bibulu b’a fɔ ko ‘Misɛli ni a ka mɛlɛkɛw ye o dragon ni a ka mɛlɛkɛw kɛlɛ.’ (Yirali 12:7, ABM). O cogo la, Misɛli ye mɛlɛkɛ kantigimanw kɛlɛbolo kuntigi ye. Yirali ka kitabu fana b’a yira ko Yezu ye mɛlɛkɛ kantigimanw kɛlɛbolo kuntigi ye (Yirali 19:14-16). Ani, ciden Pol be kuma ka gwɛ “Matigi Yezu” koo la ani “a ka mɛlɛkɛ setigiw” koo la (2 Tesalonikaw 1:7; Matiyo 16:27; 24:31; 1 Piyɛri 3:22). O cogo la, Bibulu be kuma ‘Misɛli ni a ka mɛlɛkɛw’ koo la ani Yezu fana ni ‘a ka mɛlɛkɛw’ koo la (Matiyo 13:41). Bibulu kɔni t’a fɔ yɔrɔ si la ko mɛlɛkɛ kantigimanw kɛlɛbolo fila lo be yen sankolo la (ko Misɛli be kelen kun na ani Yezu be tɔɔ kelen kun na). O la, a bɛnnen lo k’a fɔ ko Misɛli tɛ dɔ wɛrɛ ye Yezu Krista kɔ a ka lɔyɔrɔ la sankolo la.*
* N’i be kunnafoni wɛrɛw fɛ minw b’a yira ko Misɛli tɔgɔ ɲɛsinna Ala Dencɛ lo ma, i k’a filɛ gafe Étude perspicace des Écritures kitabu 2nan kɔnɔ, a ɲɛɛ 280-281 (faransɛkan). Jehova Seerew lo y’a sɛbɛ.


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
Matigi ka surafana: Hakilijigi lajɛn lo min be Ala bonya
CII DIRA kerecɛnw ma ko u ka Krista ka saya Hakilijigi lajɛn kɛ. O landa be weele fana ko “Matigi ka surafana.” (1 Kɔrɛntikaw 11:20, NW). Mun na o koo kɔrɔtalen lo? A ka kan ka kɛ tuma juman ani cogo di?
Yezu Krista ye o landa sigi sen kan Yahutuw ka Tɛmɛnkan seli loon suu fɛ, saan 33 an tile la. Tɛmɛnkan seli tun be kɛ siɲɛ kelen dɔrɔn saan kɔnɔ, Yahutuw ka Nisan kalo tile 14nan loon na. Nisan kalo tun be daminɛ marisikalo ka lɔgɔkun fɔlɔ tɛmɛnen kɔ wagati dɔɔni, tuma min na kalo kura tun be se ka ye. O kɔ, Yahutuw tun be jatili kɛ walisa ka Tɛmɛnkan seli kɛ tile 14nan loon na, tile benni kɔ.
Yezu ye Tɛmɛnkan seli kɛ ni a ka cidenw ye, a ye Zuda Isikariyɔti gwɛn, o kɔ, a ye Matigi ka surafana landa sigi sen kan Yahutuw ka Tɛmɛnkan seli nɔɔ na. O kama a ka kan ka kɛ siɲɛ kelen dɔrɔn saan kɔnɔ.
A fɔra Matiyo ka Kibaru Duman kɔnɔ ko: “Yezu…ye buru ta ka barika la Ala ye. O kɔ, a y’a karikari k’a di a ka kalandenw ma, k’a fɔ u ye ko: ‘Aw k’a minɛ k’a dumu, nin ye ne fari ye.’ O kɔ, a ye duvɛn ta ka barika la Ala ye, k’a d’u ma k’a fɔ ko: ‘Aw bɛɛ k’a min, bari nin ye ne joli ye, joli min be Ala ka layidu dafa, joli min bena bɔn mɔgɔ [caaman, NW] ka hakɛw yafa kosɔn.’ ”—Matiyo 26:26-28.
Mɔgɔ dɔw b’a miiri ko Yezu ye buru yɛlɛma ka kɛ a farikolo yɛrɛ-yɛrɛ ye ani ka duvɛn kɛ a joli ye. Nka, tuma min na a tun b’o buru dira, a farikolo dafanen tun lo. Yala a ka kalandenw tun ye a farisogo yɛrɛ-yɛrɛ lo dumu ani k’a joli min wa? Ayi, n’o tun lo, a tun bena kɛ mɔgɔ sogo ɲimini ye ani Ala ka sariya tiɲɛni ye (Zɛnɛzi 9:3, 4; Levitiki 17:10). Luka 22:20 (ABM) ka fɔta la, Yezu y’a fɔ ko: “Nin jifilen ye Ala ka layidu kura ye, o layidu tara ne joli la, o bɔnna aw kosɔn.” Yala o jifilen kɛra “layidu kura” yɛrɛ-yɛrɛ ye wa? O tun tɛ se ka kɛ sabu layidu ye labɛn lo ye, fɛɛn tɛ i be se ka maga min na.
O kama, buru wo, duvɛn wo, u bɛɛ ye tagamasiɲɛw dama lo ye. Buru ye Krista farikolo dafanen tagamasiɲɛ ye. Yezu ye Tɛmɛnkan seli buru tɔɔ dɔ lo ta. O buru tun tɛ dilan ni funufɛn ye (Ɛkizɔdi 12:8). Bibulu kɔnɔ, funufɛn ye jurumu wala toliya tagamasiɲɛ ye. O la, buru ye Yezu farikolo dafanen tagamasiɲɛ ye, a ye min saraka. Jurumu si tun t’a la.—Matiyo 16:11, 12; 1 Korɛntikaw 5:6, 7; 1 Piyɛri 2:22; 1 Zan 2:1, 2.
Duvɛn wulenman ye Yezu joli tagamasiɲɛ ye. O joli be layidu kura sɛmɛtiya. Yezu y’a fɔ ko ale joli bɔnna “hakɛw yafa kosɔn.” O la, adamadenw be se ka jati saniyalenw ye Ala ɲɛɛ kɔrɔ ani ka don layidu kura kɔnɔ ni Jehova ye (Eburuw 9:14; 10:16, 17). O layidu ye tɔɔn ye min be kɛ sababu ye kerecɛn kantigiman 144 000 ka se ka taga sankolo la. O yɔrɔ la, u bena kɛ masaw ni sarakalasebagaw ye walisa ka dugaw lase adamadenya bɛɛ ma.—Zɛnɛzi 22:18; Zeremi 31:31-33; 1 Piyɛri 2:9; Yirali 5:9, 10; 14:1-3.
Jɔn lo ka kan k’o tagamasiɲɛw ta ka dumu? Koow sira fɛ, layidu kura mɔgɔw lo, minw jigi ye ka taga sankolo la. Olu dɔrɔn lo ka kan k’o buru dumu ani k’o duvɛn min. Ala ka hakili senu be seereya kɛ o mɔgɔw ye ko u sugandira ka kɛ masaw ye sankolo la (Ɔrɔmukaw 8:16). U fana be masaya layidu la ni Yezu ye.—Luka 22:29.
Minw jigi ye ka ɲɛnamaya kɛ kudayi dugukolo kan alijɛnɛ kɔnɔ, olu koo be di do? U be Yezu ka cikan bato ani u be taga Matigi ka Surafana na ka filɛri kɛ ni bonya ye, nka u tɛ tagamasiɲɛw dumu. Siɲɛ kelen saan kɔnɔ, Nisan kalo tile 14nan na, Jehova Seerew be Matigi ka Surafana hakilijigi lajɛn kɛ tileben kɔ. Duniɲa kuru bɛɛ kɔnɔ, hali ni mɔgɔ waa damanin dɔrɔn lo b’a fɔ ko u be ni jigiya ye ka taga sankolo la, nin lajɛn ye kooba ye kerecɛnw bɛɛ fɛ. A be sababu di u bɛɛ ma u ka miiri Jehova Ala ni Yezu Krista ka kanuyaba koo la.—Zan 3:16.


text:
KUNNAFONI WƐRƐW
“Niin” ani “Hakili”: U kɔrɔ tigitigi ye mun ye?
N’I Y’A mɛn ko “niin” ani “hakili”, e be miiri mun koo la? Mɔgɔ caaman b’a miiri ko “niin” ani “hakili” ye fɛɛn yebaliw ye minw be an na ani u tɛ sa. U b’a miiri ko mɔgɔ mana sa, o fɛɛnw be bɔ a tigi fari la ani u tɛ sa. Komi o miiriya jɛnsɛnnen lo yɔrɔ bɛɛ, a be bari mɔgɔ caaman na k’a mɛn ko Bibulu kɔni tɛ o fɔ fewu. O la do, Ala ka Kuma ka fɔta la, niin ni hakili ye mun lo ye?
“NIIN” KƆRƆ YE MIN YE BIBULU KƆNƆ
An ka kuma niin koo la fɔlɔ. N’a sɔrɔ i hakili b’a la ko Bibulu kɔnna ka sɛbɛ Heburukan ni Gɛrɛkikan lo la. N’u be kuma niin koo la, Bibulu sɛbɛbagaw be Heburukan kumaden nefɛs wala Gɛrɛkikan kumaden psukɛ lo sɛbɛ. Nin kumaden fila be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ siɲɛ 800 ni kɔ. Bibulu bayɛlɛmani min tɔgɔ ko Traduction du monde nouveau, o be o kumadenw bayɛlɛma yɔrɔ bɛɛ k’a fɔ ko “âme,” o kɔrɔ, “niin.” “Niin” wala “niinw” kofɔra cogo min na Bibulu kɔnɔ, n’an b’o lajɛ, an b’a ye ka gwɛ ko u kɔrɔ jɔnjɔn ko: 1) mɔgɔ, 2) bɛgɛn, wala 3) mɔgɔ wala bɛgɛn ka ɲɛnamaya. An ka vɛrise dɔw lajɛ minw be o kɔrɔ saba ɲɛyira.
Mɔgɔw. Nuhun tile la, “mɔgɔ damani le kisira…mɔgɔ [psukɛ] seegi dɔrɔn.” (1 Piyɛri 3:20). Yan, gɛrɛkikan kumaden psukɛ min kofɔra, o ɲɛsinna mɔgɔw lo ma: Nuhun, a muso, a dencɛ saba n’u musow. Ɛkizɔdi 16:16 be cikan dɔw kofɔ minw dira Israɛldenw ma ka ɲɛsin maanɛ koo ma. A fɔra u ye ko: “Mɔgɔ kelen kelen bɛɛ ka dɔ cɛ…ka kɛɲɛ n’u ka mɔgɔw [nefɛs] daa ye.” O la, denbaya kelen-kelen bɛɛ tun be maanɛ hakɛ min cɛ, o tun be bɔ a ka mɔgɔw daa lo la. Vɛrise wɛrɛw be yen minw kɔnɔ nefɛs ni psukɛ ɲɛsinna mɔgɔ wala mɔgɔw lo ma: Zɛnɛzi 46:18; Zozuwe 11:11; Kɛwaliw 27:37; ani Ɔrɔmukaw 13:1.
Bɛgɛnw. Bibulu be fɛɛn ɲɛnamanw danni lakali ten ko: “Ala ko: ‘Nimanfɛn [nefɛs] ka kɛ jii kɔnɔ caaman yɔrɔ bɛɛ, ani kɔnɔw ka to ka van sanfɛ.’ Ala ko: ‘Dugukolo ka fɛɛn ɲanaman [nefɛs] sifaw bɛɛ bɔ: begɛnw, fɛɛn minw be fofo, ani kongosogo sifaw bɛɛ.’ A kɛra ten.” (Zɛnɛzi 1:20, 24). Nin yɔrɔ la, jɛgɛw, bɛgɛnw ani kongo sogow bɛɛ weelela heburukan kumaden kelen lo la ko nefɛs. Kɔnɔw ni sogo wɛrɛw weelela ko nefɛs vɛrise nunu kɔnɔ: Zɛnɛzi 9:10; Levitiki 11:46; ani Nɔnburuw 31:28.
Mɔgɔ niin. Tuma dɔw la kumaden “nefɛs” kɔrɔ ko mɔgɔ niin. Jehova tun y’a fɔ Musa ye ko: “Nga ni kojugu wɛrɛ y’a sɔrɔ, o ɲɔgɔn ka kan ka kɛ u la. Nii [nefɛs] juru be bɔ ni nii [nefɛs] ye.” (Ɛkizɔdi 21:23). Ni mɔgɔ tun ye mɔgɔ wɛrɛ niin bɔ, a tun ka kan ka mun lo sara o nɔɔ na? Niin tun be kɛ niin sara ye. An ka Yezu ka kumaw fana lajɛ: “Ne ye sagaw dɛndɛbagaɲuman ye. Sagaw dɛndɛbaga ɲanaman b’a nii [psukɛ] di a ka sagaw kosɔn.” (Zan 10:11). Yezu y’a niin, o kɔrɔ a ka ɲɛnamaya di adamadenw kosɔn. An ye Bibulu vɛrise minw lajɛ, u b’a yira ka gwɛ ko “niin” ɲɛsinna mɔgɔ ka ɲɛnamaya lo ma. O kɔrɔ kelen be sɔrɔ vɛrise wɛrɛw kɔnɔ i n’a fɔ Matiyo 10:39; Zan 15:13; ani Kɛwaliw 20:10.
N’i be to ka Ala ka Kuma kalan, i bena a ye ko a ma fɔ Bibulu yɔrɔ si la ko niin tɛ sa wala ko a be to badaa. Nka, Bibulu b’a fɔ ko niin be sa (Ezekiyɛli 18:4, 20, NW).
“HAKILI” YE MIN YE
An k’a filɛ sisan “hakili” kɔrɔ ye min ye Bibulu kɔnɔ. Mɔgɔ dɔw b’a miiri ko “hakili” ni “niin” kɔrɔ ye kelen ye. Nka o tɛ. Bibulu b’a yira ka gwɛ ko “hakili” ni “niin” be dan na. Faranfasi juman be yen u cɛ?
Bibulu sɛbɛbagaw ye kumaden min sɛbɛ ka ɲɛsin “hakili” ma o ye ruwa ye heburukan na ani pneuma ye gɛrɛkikan na. Bibulu yɛrɛ be o kumadenw kɔrɔ yira. Ɲɛyirali fɛ, Zaburuw 104:29 (ABM) b’a fɔ ko: “Ni i [Jehova] ye u [hakili, NW] (ruwa) minɛ, u bɛ sa, u bɛ kɛ buguri ye tun.” Zaki 2:26 (ABM) fana b’a fɔ ko: ‘Farikolo salen lo ni niin [hakili, NW] t’a la.’ O vɛrisew kɔnɔ, kumaden “hakili” ɲɛsinna fɛɛn ma, min b’a to farikolo be ɲɛnamaya. Ni hakili tɛ farikolo la, mɔgɔ be sa. O kama, Bibulu kɔnɔ kumaden ruwa ma bayɛlɛma dɔrɔn ko “hakili” nka, “fanga” o kɔrɔ, ɲɛnamaya barika. Ɲɛyirali fɛ, Nuhun ka wagati la, Ala y’a fɔ sanjiba koo la ko: “Ne na ji belebeleba lana dugukolo kan. Hakili [ruwa] bɛ farisogo minnu na, ne na olu bɛɛ halaki ka bɔ sankolo jukɔrɔ.” (Zɛnɛzi 6:17, ABM; 7:15, 22). O la “hakili” ye barika yebali ye (ɲɛnamaya tapɛrɛn lo) min b’a to fɛɛn ɲɛnamanw bɛɛ be walew kɛ.
Niin ani hakili tɛ kelen ye. Farikolo mako be hakili la i ko arajo mako be kuran na walisa ka kuma. Walisa k’o faamuya, i ka miiri arajo dɔ koo la piliw be don min na. N’i ye piliw don a la ani k’a dayɛlɛ, kuran min be piliw kɔnɔ o b’a to arajo be baara kɛ ani ka kuma. Nka ni piliw t’a la, a tɛ se ka baara kɛ. Arajo sifa wɛrɛw fana be ten: ni y’u sama ka bɔ kuran na, u tɛ baara kɛ tugun. O cogo kelen na, hakili ye barika ye an farikolo be ɲɛnamaya la min sababu fɛ. I ko kuran, hakili fana tɛ ni dusukunnataw ye ani a tɛ se ka miiri. Fanga lo, mɔgɔ tɛ. Nka, n’o hakili walima ɲɛnamaya barika tɛ fari la, an ‘be sa, an be kɛ buguri ye tugun’ i ko Zaburu sɛbɛbaga y’a fɔ cogo min na.
Waajulikɛla 12:7 b’a fɔ adamaden saya koo la ko: ‘Farisogo be segi ka kɛ bɔgɔ ye a bɔyɔrɔ la,…ani mɔgɔ niin [hakili, NW] be segi Ala ma, min y’a dibaga ye.’ Ni hakili wala ɲɛnamaya barika bɔra mɔgɔ fari la, a be toli ani a be segi dugukolo la, a bɔra yɔrɔ min na. O cogo kelen na, ɲɛnamaya barika be kɔsegi Ala ma, a bɔra ale min fɛ (Zɔbu 34:14, 15, NW; Zaburuw 36:10). O kɔrɔ tɛ ko ɲɛnamaya barika be wuli tiɲɛn na ka taga sankolo la. Nka, o kɔrɔ ko mɔgɔ mana sa, walisa a ka ɲɛnamaya kokura, o be Jehova Ala lo bolo. An be se k’a fɔ ko a tigi ka ɲɛnamaya be Ala lo bolo sisan. Ala sebagaya dɔrɔn lo sababu la hakili walima ɲɛnamaya barika be se ka segi a tigi ma walisa a ka ɲɛnamaya kokura.
“Mɔgɔ salen minnu bɛ kaburuw kɔnɔ,” k’a lɔn ko Ala bena u kunu, o b’an jigi tugu dɛ! (Zan 5:28, 29, ABM). Suu kununin wagati la, minw be sunɔgɔra saya la, Jehova bena farikolo kuraw dilan u ye ani a bena u ɲɛnamaya a kɛtɔ ka hakili walima ɲɛnamaya barika don u la. O bena kɛ ninsɔndiya wagati ye dɛ!
N’i b’a fɛ ka dɔ fara i ka faamuyali kan “niin” ani “hakili” kɔrɔ koo la Bibulu kɔnɔ, i bena kunnafoni nafamanw sɔrɔ gafe nunu kɔnɔ: Que devient-on quand on meurt? ani Comment raisonner à partir des Écritures ɲɛɛw 27-32 ani 135-140 (faransɛkan). Jehova Seerew lo y’u sɛbɛ.


text:
KALANSEN SEEGINAN
Ala ka Masaya ye mun lo ye?
Bibulu be mun lo fɔ an ye Ala ka Masaya koo la?
Ala ka Masaya bena mun lo kɛ?
O Masaya bena Ala sago dafa dugukolo kan tuma juman?
DUNIƝA kɔnɔ mɔgɔ miliyɔn caaman be delili nin lɔn min be weele ko “An Faa min be sankolo la.” Yezu yɛrɛ lo y’o delili modɛli nin di. O delili nin kɔrɔ ka bon kosɔbɛ. Fɛɛn saba minw kofɔra a daminɛ na, n’i b’u lajɛ u bena i dɛmɛ ka koo wɛrɛw lɔn Bibulu ka kalan tigitigi koo la.
2 O delili daminɛ na, Yezu ye a lamɛnnikɛlaw kalan ko: “Aw ka kan ka Ala deli tan ko: ‘An Fa min bɛ sankolo la, i tɔgɔ ka saniya. I ka masaya ka na. I sago ka kɛ dugukolo kan i ko a bɛ kɛ sankolo la cogo min na.’ ” (Matiyo 6:9-13, ABM). Koo saba minw kofɔra delili nin kɔnɔ u kɔrɔ ye mun ye?
3 An ye koo caaman kalan ka ban Ala tɔgɔ koo la o min ye Jehova ye. An ye baro kɛ dɔɔni ka tɛmɛ Ala sago koo la: a ye min kɛ ka ban ani a bena na min kɛ adamadenw ye. Yezu kɛtɔ k’a fɔ ko an ka delili kɛ ko “I ka masaya ka na,” a tun be kumana mun lo koo la? Ala ka Masaya ye mun lo ye? Cogo juman na a nali bena Ala tɔgɔ saniya, o kɔrɔ, k’a kɛ tɔgɔ senuman ye? Ani, Ala ka Masaya nali n’a sago kɛli be taga ɲɔgɔn fɛ cogo di?
ALA KA MASAYA YE MIN YE
4 Ala ka Masaya ye gofɛrɛnɛman ye Jehova Ala ye min sigi, ani a ye Masacɛ dɔ sugandi k’a sigi a kun na. O Masacɛ ye jɔn lo ye? Yezu Krista lo. Yezu ye Masaba ye min ɲɔgɔn tɛ yen adamadenw ka kuntigiw cɛma. A fana weelela ko “masaw ka Masa, matigiw ka Matigi.” (1 Timote 6:15). See b’a ye ka koo ɲuman kɛ ka tɛmɛ adamadenw ka kuntigiw bɛɛ la fisaman kan.
5 Ala ka Masaya bena to yɔrɔ juman na ka kuntigiya kɛ? Ayiwa, Yezu be yɔrɔ juman na? I hakili b’a la, an y’a kalan ko a fagara tɔɔrɔ yiri kan, ani o kɔ a suu kununa. Wagati dɔɔni o kɔ, a yɛlɛla sankolo la (Kɛwaliw 2:33). O la, Ala ka Masaya be o yɔrɔ lo la: sankolo la. O lo kama Bibulu b’a weele ko “sankolo masaya.” (2 Timote 4:18, ABM). Hali k’a to Ala ka Masaya be sankolo la, a bena dugukolo kuru bɛɛ mara.—Yirali 11:15.
6 Mun lo y’a to Yezu ye Masacɛ ye min ɲɔgɔn tɛ yen? Fɔlɔ, a tɛna sa abada. Bibulu b’a yira ko Yezu ni adamadenw ka kuntigiw tɛ kelen ye sabu a b’a weele ko: “Ale kelen le te sa, a be kɛnɛ na mɔgɔ si te se ka gwɛrɛ min la.” (1 Timote 6:16). O kɔrɔ ko Yezu bena koo ɲuman minw bɛɛ kɛ, u nafa bena mɛn. A fana bena koo ɲumanw ni koobaw kɛ tiɲɛn na.
7 A filɛ Bibulu ka kiraya kuma nin fana be min fɔ Yezu koo la: “Masaba ka Nii bena to n’a ye, ale min be lɔnniya, ni koo faranfasili see di, ka koo ɲanabɔli see, ni fanga di, ka Masaba lɔnko n’a ɲasiranko see di. Ka siran Masaba ɲa, o le bena diya a ye. A tena kiti tigɛ ka kɛɲɛ n’a ɲaa ka yeta ye. A tena koo latigɛ ka kɛɲɛ n’a tulo ka mɛnta ye. A bena dɛsɛbagatɔw ka kiti tigɛ tilenninya la. A bena jamana kɔnɔ fantanw ka koo latigɛ hɔrɔnya la.” (Ezayi 11:2-4). O kuma b’a yira ko Yezu tun bena kɛ Masacɛ tilennen ye ani a tun bena hinɛ mɔgɔw la dugukolo kan. Yala i tɛ o kuntigi ɲɔgɔn fɛ wa?
8 Koo wɛrɛ filɛ nin ye Ala ka Masaya koo la: Yezu tɛna kuntigiya kɛ a kelen. Mɔgɔ wɛrɛw bena fara a kan. Ɲɛyirali fɛ, ciden Pol y’a fɔ Timote ye ko: “N’an jijara ka tɔɔrɔ muɲu n’a ye, an bena kuntigiya kɛ n’a ye.” (2 Timote 2:12). Tiɲɛn na, Pol, Timote ani Ala ye mɔgɔ kantigiman wɛrɛ minw sugandi, olu ni Yezu bena kuntigiya kɛ ɲɔgɔn fɛ sankolo Masaya la. Mɔgɔ joli lo bena o nɛɛma sɔrɔ?
9 I ko gafe nin kalansen 7nan y’a yira an na cogo min na, ciden Zan ye yeli dɔ sɔrɔ min kɔnɔ a ye “Sagaden [Yezu Krista] jɔlen ye Sion kulu kan [a lɔyɔrɔ i ko Masacɛ, sankolo la]. Mɔgɔ waa kɛmɛ ni binaani ni waa naani bɛ a fɛ. Sagaden tɔgɔ ni a Fa tɔgɔ sɛbɛnnen tun bɛ o mɔgɔw tenw na.” O mɔgɔ 144 000 ye jɔn lo ye? Zan yɛrɛ b’a fɔ ko: “Sagaden bɛ taa yɔrɔ o yɔrɔ, olu bɛ tugu a nɔfɛ. U kunmabɔra ka bɔ mɔgɔw cɛma. U ye Ala ni Sagaden ka fɛn fɔlɔw de ye.” (Yirali 14:1, 4, ABM). U ye Yezu Krista ka kalanden kantigimanw ye. A y’u sugandi dan na walisa u ka kuntigiya kɛ n’ale ye sankolo la. U lakununi kɔ ka taga sankolo la, u ka kan ka fara Yezu kan ka kɛ ‘masaw ye dugukolo kan.’ (Yirali 5:10). Kabi Yezu ka cidenw wagati la, Ala y’a daminɛ ka kerecɛn kantigimanw sugandi walisa k’o mɔgɔ 144 000 hakɛ dafa.
10 Ala ye labɛn min kɛ walisa Yezu ni mɔgɔ 144 000 ka adamadenw mara, o ye kanuya koo ye dɛ! Tiɲɛn na, Yezu b’a lɔn a kɔrɔ ye min ye ka kɛ adamaden ye ani ka tɔɔrɔ. Pol y’a fɔ ko see be Yezu ye “k’an faamu an ka dɛsɛyɔrɔ la. A ye kɔrɔbɔli sifa bɛɛ sɔrɔ i n’a fɔ anw, nga a ma hakɛ kɛ.” (Eburuw 4:15; 5:8). Tuma min na a ka marakɛɲɔgɔnw tun ye adamadenw ye, u fana tɔɔrɔla ani u ye koo caaman muɲu. Ka fara o kan, u ye bondori kɛ ka dafabaliya koow kɛlɛ ani ka bana sifaw bɛɛ muɲu. Siga si t’a la, u bena adamadenw ka kunkow faamu.
ALA KA MASAYA BENA MUN LO KƐ?
11 Tuma min na Yezu y’a fɔ ko a ka kalandenw ka delili kɛ walisa Ala ka Masaya ka na, a y’a fɔ fana ko u ka delili kɛ walisa Ala sago ka kɛ “dugukolo kan i ko a be kɛ sankolo la cogo min na.” Ala be sankolo la ani a ka mɛlɛkɛ kantigimanw b’a sago kɛ sanga ni wagati bɛɛ. Gafe nin kalansen 3nan na, an y’a kalan ko mɛlɛkɛ jugu dɔ ye Ala sago kɛli dabila ani a ye Adama ni Awa lasun ka jurumu kɛ. Gafe nin kalansen 10nan na, an bena koo wɛrɛ kalan o mɛlɛkɛ jugu nin koo la min be weele ko Sutana Naafigi. Mɛlɛkɛ dɔw y’a latigɛ ka tugu a kɔ, u be weele ko jinaw. Ala tun y’a to u ka kɛ sankolo la wagati dɔ kɔnɔ. O wagati la, bɛɛ tun tɛ Ala sago kɛra sankolo la. Nka, koow tun bena yɛlɛma tuma min na Ala ka Masaya tun bena a daminɛ ka kuntigiya kɛ. Yezu Krista tun mana sigi masaya la dɔrɔn, a tun bena wuli ka Sutana kɛlɛ.—Yirali 12:7-9.
12 Kiraya kuma nunu b’a ɲɛfɔ koo minw tun bena kɛ: “O kɔ, ne ye kumakanba mɛn ka bɔ sankolo la ko: ‘An ka Ala ka kisili ni a ka sebaaya ni a ka masaya sera sisan, ani a ka Krisita ka kuntigiya, katuguni an balimaw sendonbaa [Sutana] kerunna dugukolo kan, o min tun bɛ Ala ɲɛ kɔrɔ ka u sendon su fara tile kan.” (Yirali 12:10, ABM). I y’a kɔrɔsi o vɛrise be koo kɔrɔtalenba fila minw kofɔ wa? Fɔlɔ, Ala ka Masaya y’a daminɛ ka kuntigiya kɛ ni Yezu ye a kun na. Filanan, Sutana gwɛnna ka bɔ sankolo la ka jigi dugukolo kan.
13 O koo fila nana ni mun lo ye? Koo min kɛra sankolo la, Bibulu b’o lakali ten: “O de kosɔn, sankolow ani u kɔnɔ fɛnw, aw ka ɲagali.” (Yirali 12:12, ABM). Tiɲɛn na, mɛlɛkɛ kantigimanw be ɲagali sabu Sutana n’a ka jinaw tɛ yen tugun sankolo la minkɛ, bɛɛ be kantigiya kɛ Jehova Ala ye. U bɛɛ be hɛɛrɛ ni bɛɛn na kudayi. Ala sago be kɛra sankolo la.
14 Nka, mun lo kɛra dugukolo kan? Bibulu b’a fɔ ko: “Bɔnɛ ye aw diɲɛ mɔgɔw ni kɔgɔji kɔnɔ fɛɛnw ta ye, bari Sutana dimininba jigira aw fɛ. A b’a lɔn ko a halakilon tɔɔ man jan tugu.” (Yirali 12:12). Sutana diminenba lo sabu a gwɛnna ka bɔ sankolo la ani a ka wagati tɔɔ man jan tugun. A diminenba be tɔɔrɔ, wala “bɔnɛ” lase dugukolo kan. Kalansen nata la an bena koo wɛrɛw lɔn o “bɔnɛ” koo la. Nka, ka o to an hakili la, an be se k’an yɛrɛ ɲininga ko: Ala ka Masaya bena Ala sago kɛ dugukolo kan cogo di?
15 Ala sago ye min ye dugukolo koo la, yala i hakili b’o la wa? I ye o kalan kalansen 3nan kɔnɔ. Edɛn nankɔ la, Ala tun y’a yira ko a b’a fɛ dugukolo nin ka kɛ alijɛnɛ ye, a falen adamaden tilennenw na minw tun tɛna sa. Sutana ye Adama ni Awa lasun ka jurumu kɛ, o lo y’a to Ala sagonata ma dafa fɔlɔ dugukolo ta fan fɛ. Nka, o sagonata ma yɛlɛma. Jehova b’a fɛ hali bi ko “dugukolo na kɛ mɔgɔ tilennenw ciyɛn ye. U na sigi a kan badaa.” (Zaburuw 37:29, ABM). Ala ka Masaya bena o kumaw dafa. Cogo di do?
16 Kiraya kuma nin filɛ Daniyɛli 2:44 kɔnɔ. O yɔrɔ la an b’a kalan ko: “Ayiwa, o masa nunu ka tile la, sankolotigi Ala ben’a kɛ masacɛ wɛrɛ be wili min ka masaya tena nagasi abada, a ka masaya tena bɔ a bolo ka di siya wɛrɛ ma. Ale bena masa tɔ nunu bɛɛ ka koo nagasi ka ban pewu. Ale bena to a ka masaya la tuma bɛɛ.” O b’an kalan mun lo la Ala ka Masaya koo la?
17 A fɔlɔ, o b’an kalan ko Ala ka Masaya tun bena sigi “o masa nunu ka tile la,” o kɔrɔ, tuma min na masaya wɛrɛw tun bena kɛ yen hali bi. A filanan, o b’an kalan fana ko Ala ka Masaya bena mɛn kudayi. Mɔgɔ si tɛna se k’a minɛ ani ka gofɛrɛnɛman dɔ wɛrɛ sigi a nɔɔ na. A sabanan, an b’a faamu ko kɛlɛ bena kɛ Ala ka Masaya ni duniɲa ka masayaw cɛ. Ala ka Masaya lo bena see sɔrɔ u bɛɛ kan. A laban, o Masaya kelenpe lo bena adamadenw mara. O la, a bena kɛ adamadenw fɛ kuntigiyaw bɛɛ la fisaman ye min ɲɔgɔn ma sɔrɔ ka ye.
18 Kɛlɛ laban min bena kɛ Ala ka Masaya ni duniɲa nin ka masayaw cɛ, Bibulu be koo caaman fɔ o koo la. Ɲɛyirali fɛ, a b’a fɔ ko ni laban be surunyana, mɛlɛkɛ juguw bena ngalon jɛnsɛn walisa ka “dugukolo kan masakɛw bɛɛ” lafili. Mun kama do? Walisa k’u “lajɛ Ala Sebaayabɛɛtigi ka donba kɛlɛ kama.” Duniɲa ka masaw bena lajɛn ɲɔgɔn kan “yɔrɔ min na, o tɔgɔ ko Harmagedɔn heburukan na.” (Yirali 16:14, 16, ABM). Ka kɛɲɛ n’o vɛrise fila ka fɔta ye, kɛlɛ laban min bena kɛ adamadenw ka gofɛrɛnɛmanw ni Ala ka Masaya cɛ, o be weele ko Harmagedɔn wala Arimagedɔn kɛlɛ.
19 Ala ka Masaya bena mun lo kɛ ka dafa Arimagedɔn sababu la? Ala sago ye min ye dugukolo ta fan fɛ, i ka miiri tugun o la. Jehova Ala tun b’a fɛ adamaden tilennen dafalenw ka dugukolo fa ani u ka baara kɛ ale ye alijɛnɛ kɔnɔ. Mun lo be o koo bali a ka kɛ sisan yɛrɛ? A fɔlɔ, an ye jurumutɔw ye, ani o kosɔn an be bana ani an be sa. Nka, an y’a ye kalansen 5nan kɔnɔ ko Yezu sara an kosɔn walisa an ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ. N’a sɔrɔ i hakili be nin kumaw la minw fɔra Zan ka Kibaro duman kɔnɔ ko: “Ala ye diɲɛ kanu haali, fo a ye a Denkɛ kelenpe di, walisa mɔgɔ o mɔgɔ dara a Denkɛ la, o kana halaki, nka o ka ɲɛnamaya banbali sɔrɔ.”—Zan 3:16, ABM.
20 Gwɛlɛya wɛrɛ ye ko mɔgɔ caaman be koo jugu kɛ. U be ngalon tigɛ, ka nanbara kɛ ani ka kakalaya kɛ. U t’a fɛ ka Ala sago kɛ. Mɔgɔ minw be koo juguw kɛ olu bena halaki Ala ka kɛlɛ la o min ye Arimagedɔn ye (Zaburuw 37:10). Ayiwa, koo wɛrɛ min kama Ala sago tɛ kɛra dugukolo kan, o ye ko gofɛrɛnɛmanw tɛ mɔgɔw jija k’a kɛ. See tɛ gofɛrɛnɛman caaman ye, u ka jugu ani u be nanbarakow kɛ. Bibulu b’a fɔ ka gwɛ ko: “Adamaden le be kuntigiya kɛ a tɔɲɔgɔn kan k’a tɔɔrɔ.”—Waajulikɛla 8:9.
21 Arimagedɔn tɛmɛnen kɔ, adamadenw bena kɛ gofɛrɛnɛman kelen dɔrɔn lo ka mara kɔnɔ: Ala ka Masaya. O Masaya bena Ala sago dafa ani a bena kɛ duga kabakomanw sababu ye. Ɲɛyirali fɛ, a bena Sutana n’a ka jinaw halaki (Yirali 20:1-3). Yezu ka saraka nafa bena kɛ adamaden kantigimanw kan walisa u kana bana ani u kana sa tugun. U bena ɲɛnamaya kɛ kudayi o Masaya ka mara kɔnɔ (Yirali 22:1-3). Dugukolo bena yɛlɛma ka kɛ alijɛnɛ ye. O cogo la, o Masaya sababu fɛ, Ala sago bena kɛ dugukolo kan ani a tɔgɔ bena saniya. O kɔrɔ ko di? O kɔrɔ ko a laban na, mɔgɔ minw bena kɛ Ala ka Masaya fanga kɔrɔ, u bɛɛ kelen-kelen bena Jehova tɔgɔ bonya.
ALA KA MASAYA BENA A SAGO DAFA TUMA JUMAN?
22 Tuma min na Yezu y’a fɔ a ka kalandenw ye ko u ka delili kɛ ko “i ka masaya ka na,” a gwɛnen lo k’o Masaya tun ma na fɔlɔ o wagati la. Yala a tun nana tuma min na Yezu yɛlɛla ka taga sankolo la wa? Ayi, sabu Yezu suu kununni kɔ, Piyɛri ni Pol y’a fɔ ko Zaburu 110:1 ka kiraya kuma dafara Yezu koo la: “Masa Ala y’a fɔ ne Matigi ye ko: ‘Sigi ne kinibolo fɛ fɔɔ ne k’i juguw cɔnkɔn i seen kɔrɔ.’ ” (Kɛwaliw 2:32-35; Eburuw 10:12, 13). Yezu tun ka kan ka kɔnɔni kɛ wagati dɔ la.
23 A ye kɔnɔni kɛ fɔɔ wagati juman? Saan kɛmɛkulu 19nan ani 20nan wagati la, Bibulu kalanden sɔbɛ dɔw y’a faamu dɔɔni-dɔɔni k’o wagati tun bena ban saan 1914 la. (Kunnafoni wɛrɛw lajɛ saan 1914 koo la.) Koo minw kɛra duniɲa kuru bɛɛ kɔnɔ saan 1914 la, u b’a yira k’u ka faamuyali tun ye tiɲɛn ye. Bibulu ka kiraya kuma dafali b’a yira ko saan 1914 la, Krista sigira Masaya la ani ko Ala ka sankolola Masaya y’a daminɛ ka kuntigiya kɛ. O kama, Sutana ka wagati “tɔɔ man jan tugu” ani an be o wagati le la (Yirali 12:12; Zaburuw 110:2). Siga t’a la, an be se k’a fɔ ko yanni dɔɔni, Ala ka Masaya bena wuli a juguw kama walisa Ala sago ka kɛ dugukolo kan. Yala e fɛ, nin tɛ kibaro duman daan ye wa? E lanen b’a la ko tiɲɛn koo lo wa? Kalansen nata bena i dɛmɛ k’a faamu ko Bibulu be o lo fɔ tiɲɛn-tiɲɛn na.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Ala ka Masaya ye sankolola gofɛrɛnɛman ye min Masacɛ ye Yezu Krista ye, ani mɔgɔ 144 000 sugandira adamadenw cɛma ka kuntigiya kɛ n’a ye.—Yirali 14:1, 4.
- O Masaya ye kuntigiya daminɛ saan 1914 la, ani kabi o tuma na Sutana gwɛnna ka bɔ sankolo la ka jigi dugukolo kan.—Yirali 12:9.
- Yanni dɔɔni, Ala ka Masaya bena adamadenw ka gofɛrɛnɛmanw halaki ani dugukolo bena yɛlɛma ka kɛ alijɛnɛ ye.—Yirali 16:14, 16.
Kalan ka ɲiningaliw
1. An bena delili juman lo lajɛ, mɔgɔ caaman be min lɔn?
2. Yezu y’a fɔ a ka kalandenw ye ko u ka delili kɛ fɛɛn saba jumanw koo la?
3. An ka kan ka mun lo lɔn Ala ka Masaya koo la?
4. Ala ka Masaya ye mun lo ye, ani jɔn lo ye a Masacɛ ye?
5. Ala ka Masaya bena to yɔrɔ juman na ka kuntigiya kɛ, ani a bena mun lo mara?
6, 7. Mun lo y’a to Yezu ye Masacɛ ye min ɲɔgɔn tɛ yen?
8. Yezu ni jɔn lo bena kuntigiya kɛ ɲɔgɔn fɛ?
9. Mɔgɔ joli lo bena kuntigiya kɛ ni Yezu ye, ani Ala y’a daminɛ k’u sugandi kabi tuma juman?
10. Ala ye labɛn min kɛ walisa Yezu ni mɔgɔ 144 000 ka adamadenw mara, mun na o ye kanuya koo ye?
11. Mun na Yezu y’a fɔ ko a ka kalandenw ka delili kɛ walisa Ala sago ka kɛ sankolo la?
12. Yirali 12:10 be koo kɔrɔtalenba fila jumanw lakali?
13. Sutana gwɛnna ka bɔ sankolo la, mun sɔrɔla o la?
14. Sutana gwɛnna ka jigi dugukolo kan minkɛ, o nana ni mun lo ye?
15. Ala sago ye mun lo ye dugukolo koo la?
16, 17. Daniyɛli 2:44 b’an kalan mun lo la Ala ka Masaya koo la?
18. Kɛlɛ laban min bena kɛ adamadenw ka gofɛrɛnɛmanw ni Ala ka Masaya cɛ, o be weele cogo di?
19, 20. Mun lo be Ala sago bali a ka kɛ sisan yɛrɛ dugukolo kan?
21. Cogo di Ala sago bena kɛ dugukolo kan a ka Masaya sababu fɛ?
22. An b’a lɔn cogo di ko Ala ka Masaya ma na tuma min na Yezu tun be dugukolo kan wala a suu kununni kɔ dɔrɔn?
23. (a) Ala ka Masaya y’a daminɛ ka kuntigiya kɛ tuma juman? (b) An bena baro kɛ mun lo kan kalansen nata la?


text:
KALANSEN TAN NI NAANINAN
Hɛɛrɛ sɔrɔcogo denbaya kɔnɔ
Mun lo be mɔgɔ kɛ furucɛ ɲuman ye?
Muso be se k’a ka kunkanbaara dafa ka ɲɛ cogo di?
Ka kɛ bangebaga ɲuman ye, o kɔrɔ ko di?
Deenw be se ka mun lo kɛ walisa hɛɛrɛ ka kɛ denbaya kɔnɔ?
JEHOVA ALA b’a fɛ hɛɛrɛ ka sɔrɔ i ka denbaya kɔnɔ. A ka Kuma kɔnɔ, o min ye Bibulu ye, a be ladiliw di denbaya mɔgɔw ma k’a yira bɛɛ kelen-kelen ka kan ka min kɛ. Ni denbaya mɔgɔw b’u ka kunkanbaaraw dafa ka kɛɲɛ ni Ala ka ladiliw ye, o be kɛ hɛɛrɛko ye bɛɛ fɛ. Yezu y’a fɔ ko: “Mɔgɔ min be Ala ka kuma lamɛn, k’a bato, o le dagamunin lo.”—Luka 11:28.
2 Yezu ye Jehova weele ko “An Faa.” (Matiyo 6:9). Walisa an ka denbaya ka hɛɛrɛ sɔrɔ fɔɔ an ka sɔn a ma ko ale lo ye denbaya jusigibaga ye. An sankolola Faa sababu lo y’a to denbayaw bɛɛ be dugukolo kan. Tiɲɛn na, ale lo be hɛɛrɛ sɔrɔcogo lɔn denbaya kɔnɔ (Efɛzikaw 3:14, 15, ABM). O la do, Bibulu be mun lo fɔ denbaya mɔgɔ kelen-kelen ka kunkanbaara koo la?
DENBAYA YE ALA KA LABƐN LO YE
3 Jehova lo ye cɛɛ fɔlɔ ni muso fɔlɔ, Adama ni Awa dan, ani ale lo y’u furu siri. A y’u bila alijɛnɛ cɛɲumanba dɔ la dugukolo kan Edɛn nankɔ kɔnɔ, ani a y’a fɔ u ye ko u ka deenw wolo. Jehova y’a fɔ ko: “Aw ka deenw wolo ka caya ka dugukolo fa.” (Zɛnɛzi 1:26-28; 2:18, 21-24). Nsiirin koo tɛ sabu Yezu y’a yira ko Zɛnɛzi kitabu be min fɔ denbaya ka ɲɛnamaya koo la, o ye tiɲɛn ye (Matiyo 19:4, 5). Gwɛlɛya caaman b’an kan bi ani ɲɛnamaya tɛ komi Ala tun b’a fɛ cogo min na. Nka, an k’a filɛ fɛɛn min kama hɛɛrɛ be se ka sɔrɔ denbaya kɔnɔ.
4 Denbaya mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ be se ka dɔ kɛ denbaya ka hɛɛrɛ sɔrɔ koo la u kɛtɔ ka Ala ka kanuya kɛcogo ladegi (Efɛzikaw 5:1, 2). Nka, komi an tɛ se ka Ala ye, an be se k’a ladegi cogo di? An be se ka Jehova ka koow kɛcogo lɔn sabu a y’a Dencɛ fɔlɔ bangelen Yezu Krista ci ka bɔ sankolo la ka na dugukolo kan (Zan 1:14, 18). K’o Dencɛ to dugukolo kan, a y’a sankolola Faa ladegi cogo dafanen na. N’i tun ye Yezu ye ani k’a lamɛn, a tun be komi i be ni Jehova yɛrɛ lo ye ani i b’a lamɛnna (Zan 14:9). O kama, n’an be Yezu ka kanuya kɛcogo ladegi ani ka tugu o kɔ, an kelen-kelen bɛɛ be se ka kɛ hɛɛrɛ sababu ye denbaya kɔnɔ.
A KƐRA ƝƐYIRALI YE FURUCƐW FƐ
5 Bibulu b’a fɔ ko cɛɛw ka kan k’u musow minɛ i ko Yezu y’a ka kalandenw minɛ cogo min na. Bibulu ka cikan nin filɛ: “Cɛɛw, aw k’aw ka musow kanu, i n’a fɔ Krista ye a ka jama kanu cogo min na, fɔɔ k’a nii di a kosɔn …O cogo kelen na, cɛɛw ka kan k’u ka musow kanu i n’a fɔ u yɛrɛ farisogo. Cɛɛ min b’a ka muso kanu, o tigi b’a yɛrɛ le kanu, bari mɔgɔ si t’a yɛrɛ kɔniya fewu, nga a b’a yɛrɛ balo ani k’a yɛrɛ mara ka ɲa, i n’a fɔ Krista b’a ka jama kɛ cogo min na.”—Efɛzikaw 5:23, 25-29.
6 Yezu ye a ka kalandenw jama kanu cogo min na, o ye ɲɛyirali dafanen ye furucɛw fɛ. Yezu “y’u kanu fɔɔ ka taga se a daan na” ani k’a niin di u kosɔn hali k’a sɔrɔ u yɛrɛ tun dafanen tɛ (Zan 13:1; 15:13). O cogo kelen na, a ɲinina furucɛw fɛ ko: “Aw ka to ka aw musow kanu ani aw kana dimi u kɔrɔ.” (Kɔlɔsikaw 3:19, NW). Mun lo bena furucɛ dɛmɛ k’o ladili sira tagama sanko n’a muso tɛ koow kɛ ni hakilitigiya ye tuma dɔw la? A ka kan k’a to a hakili la ko ale yɛrɛ be fili ani a ka kan ka min kɛ walisa Ala ka yafa a ma. A ka kan ka mun lo kɛ do? Mɔgɔ minw b’a hakɛ ta, a ka kan ka yafa u ma, hali a muso yɛrɛ. Ayiwa, a muso fana ka kan k’o lo kɛ (Matiyo 6:12, 14, 15). Yala i b’a faamu fɛɛn min kama a be fɔ ko furu min be ɲɛ, o ye furu ye min kɔnɔ cɛɛ ni muso be sɔn ka yafa ɲɔgɔn ma wa?
7 Furucɛw ka kan k’a kɔrɔsi fana ko Yezu tun b’a janto a ka kalandenw na tuma bɛɛ. A tun b’a janto u seko daan na ani u ka makoyaw la farikolo ta fan fɛ. Ɲɛyirali fɛ, tuma min na u tun sɛgɛnen lo, a y’a fɔ u ye ko: “Aw ye na an ka taga danna yɔrɔ dɔ la janko aw ka lafiɲɛ dɔɔni.” (Mariki 6:30-32). Furumusow fana ka kan ni min ye, o ye ko u cɛɛw k’u janto u la kosɔbɛ. Bibulu b’u kofɔ i ko “minɛn min barika ka dɔgɔ.” Ani, a ɲinina u cɛɛw fɛ u ka u “bonya.” Mun na do? Katuguni cɛɛ wo, a muso wo, u fila bɛɛ ye “ɲɛnamaya nilifɛn ciyɛntaɲɔgɔnw ye ka bɔ Ala fɛ.” (1 Piyɛri 3:7, ABM). Furucɛw ka kan k’u hakili to a la ko fɛɛn min b’a to mɔgɔ koo be gwɛlɛya Ala ma, o ye a ka kantigiya lo ye, cɛya wala musoya koo tɛ.—Zaburuw 101:6.
8 Bibulu b’a fɔ ko furucɛ “min b’a ka muso kanu, o tigi b’a yɛrɛ le kanu.” Tiɲɛn na, i ko Yezu y’a ɲɛfɔ cogo min na, cɛɛ n’a muso “tɛ mɔgɔ fila ye tugu, fɔɔ farisogo kelen.” (Matiyo 19:6, NW). O kama, u ka kan ka cɛnimusoko kɛ u ni ɲɔgɔn cɛ dɔrɔn (Talenw 5:15-21; Eburuw 13:4). U be se k’o kɛ n’u be ɲɔgɔn mako wasa sanni k’u yɛrɛ nafa dɔrɔn ɲini (1 Korɛntikaw 7:3-5). A ka ɲi an k’an hakili jigi ladili nin na: “Mɔgɔ si t’a yɛrɛ kɔniya fewu, nga a b’a yɛrɛ balo ani k’a yɛrɛ mara ka ɲa.” Furucɛw ka kan k’u musow kanu i ko u yɛrɛw, ani k’u hakili to a la ko u bena u ka koɲɛw ɲɛfɔ u kuntigi Yezu Krista ɲɛɛ kɔrɔ.—Efɛzikaw 5:29; 1 Korɛntikaw 11:3.
9 Ciden Pol y’a fɔ ko Krista Yezu tun be mɔgɔw kanu kosɔbɛ (Filipikaw 1:8). O tun be mɔgɔw dusu saalo. O ye musow dusu sɔrɔ, u minw nana kɛ a ka kalandenw ye (Zan 20:1, 11-13, 16). Musow makoyaba b’a la u cɛɛw k’u kanu kosɔbɛ.
A KƐRA ƝƐYIRALI YE FURUMUSOW FƐ
10 Denbaya ye jɛnkulu ye min tɛ se ka baara kɛ ka ɲɛ ni kuntigi t’a la. Hali Yezu be ni Kuntigi ye a ka kan ka kolo min ye. “Krista kuntigi ye Ala ye” i ko “muso fana kuntigi y’a cɛɛ ye.” (1 Korɛntikaw 11:3). Yezu be kolo Ala ka kuntigiya ye. O ye ɲɛyirali ɲuman ye an bɛɛ fɛ katuguni an bɛɛ be ni kuntigi dɔ ye an ka kan ka kolo min ye.
11 Komi cɛɛw ye dafabaliw ye, u be fili. O lo y’a to tuma caaman na u kɔni tɛ se ka kɛ denbaya kuntigi lakikaw ye. O la do, furumuso ka kan ka mun lo kɛ? A man kan k’a cɛɛ dɔgɔya wala k’a ɲini ka kuntigiya kɛ a nɔɔ na. A ka ɲi furumuso k’a hakili to a la ko dusu suma ni sabari kɔrɔtalen lo Ala ɲɛɛ kɔrɔ (1 Piyɛri 3:4). Ni o jogo ɲɔgɔnw be muso la, a tɛna gwɛlɛya a ma ka kolo a cɛɛ ye i ko Ala b’a fɛ cogo min na, hali gwɛlɛya wagatiw la. Ka fara o kan, Bibulu b’a fɔ ko: “Musow fana k’u ka cɛɛw boɲa.” (Efɛzikaw 5:33). Nka, n’a cɛɛ tɛ Krista jati i ko a kuntigi do? Bibulu be furumusow ladi ko: “Musow, a’ ye kolo aw cɛw ye, walisa ni u dɔw ma Ala ka kuma kan minɛ, olu ka sɔn ka dannaya kɛ aw taama cogo kosɔn ni kuma tɛ, k’a masɔrɔ aw taama cogo senuma ni bonyali ye, u bɛ o filɛ.”—1 Piyɛri 3:1, 2, ABM.
12 A cɛɛ ka kɛ dannamɔgɔ wala dannabali ye, muso t’a dɔgɔya n’a be miiriya dɔ fɔ wagati bɛnnen na ni dusu suma ye hali n’o be dan na n’a cɛɛ ta ye. Joo be se ka kɛ a fɛ ani n’a cɛɛ y’a lamɛn, denbaya mɔgɔw bɛɛ be se ka nafa sɔrɔ o la. Gwɛlɛya dɔ tun be Ibrayima ni Sara ka gwa kɔnɔ. Sara ye fɛɛrɛ ɲuman dɔ kofɔ a cɛɛ ye, nka a ma sɔn a la. Ala y’a fɔ Ibrayima ye ko: “I ka sɔn o ma.” (Zɛnɛzi 21:9-12). Tiɲɛn lo, ni furucɛ labanna ka koo dɔ latigɛ min tɛ Ala ka sariya kɛlɛ, a muso b’a yira ko a be kolo a kɛtɔ k’a dɛmɛ o la.—Kɛwaliw 5:29; Efɛzikaw 5:24.
13 Muso be se k’a ka denbaya mako ɲɛ cogo caaman na n’a b’a ka kunkanbaara dafa. Ɲɛyirali fɛ, Bibulu b’a yira ko furumusow ka kan “k’u cɛɛ n’u deenw kanu. U ka kɛ musosɔbɛw ye minw ɲamalɔnin lo, minw jijanin be u ka sokɔnɔbaaraw la, ani minw sɔɔn ka ɲi, ani u b’u yɛrɛ majigi u cɛɛw ye.” (Titi 2:4, 5). Muso denbatigi min b’o kɛ, a ka gwamɔgɔw bena to k’a kanu ani k’a bonya (Talenw 31:10, 28). Nka, komi furu ye mɔgɔ dafabali fila ka jɛn ye, gwɛlɛyaba dɔw be se k’a to u ka fara ɲɔgɔn na wala u k’u ka furu sa. Koo dɔw la, Bibulu be sɔn cɛɛ n’a muso ka fara ɲɔgɔn na. Nka, o man kan ka jati manamanako ye sabu Bibulu b’a fɔ ko: “Muso kana bɔ a cɛɛ fɛ.…Cɛɛ fana kan’a muso bila.” (1 Korɛntikaw 7:10, 11). Bibulu ka fɔta la, furusa daganen tɛ fɔɔ ni furuɲɔgɔnma kelen ye kakalaya kɛ.—Matiyo 19:9.
A KƐRA ƝƐYIRALI DAFANEN YE BANGEBAGAW FƐ
14 Yezu ye ɲɛyirali dafanen to bangebagaw ye denmisɛnw minɛcogo koo la. Tuma min na mɔgɔ dɔw y’a ɲini ka denmisɛnw bali u ka gwɛrɛ Yezu la, a y’a fɔ ko: “Aw k’a to denmisɛnw ka na ne fɛ, aw kana u bali.” Bibulu b’a fɔ ko, o kɔ, “Yezu ye denmisɛn nunu ta kelen kelen k’a bolo la u kan ka duba kɛ u ye.” (Mariki 10:13-16). Komi Yezu ye wagati to denmisɛnw ye, yala e fana man kan ka wagati to i dencɛw n’i denmusow ye wa? U mako be min na o tɛ wagati fitinin ye nka u b’a fɛ i ka wagati caaman kɛ n’u ye. I ka kan ka wagati ta k’u kalan sabu Jehova b’o lo ɲini bangebagaw fɛ.—Deteronɔmu 6:4-9.
15 Komi duniɲa be juguyara ka taga, deenw mako b’a la u bangebagaw k’u tanga mɔgɔw ma minw b’a ɲini ka koo jugu kɛ u la, i n’a fɔ minw be denmisɛnw dɛndɛ kakalaya kama. A filɛ Yezu ye a ka kalandenw tanga cogo min na, a ye u minw weele ni kanuya ye ko: “Ne ka denmisɛnw.” Tuma min na Yezu minɛna ani a tun bena faga dɔɔni o kɔ, a ye fɛɛrɛw kɛ walisa u ka kisi (Zan 13:33; 18:7-9, ABM). Ni deenw b’i fɛ, i k’u kɔrɔsi Sutana ka fɛɛrɛw ma walisa a kana koo jugu kɛ u la. I ka kan k’u lasɔmi.* (1 Piyɛri 5:8). U be farati la Alako, tagamacogo ani farikolo ta fan fɛ bi ka tɛmɛ wagati bɛɛ kan.
16 Suu fɛ ka kɔn Yezu ka saya ɲɛ, a ka kalandenw ye ɲɔgɔn sɔsɔ k’a ɲini k’a lɔn mɔgɔ min ye ɲɛmɔgɔ ye u cɛma. Sanni Yezu ka dimi u kɔrɔ, a tora k’u lasun u ka miiri. A y’o kɛ ni kanuya ye kumaw ni kɛwalew fɛ (Luka 22:24-27; Zan 13:3-8). N’i deenw b’i fɛ, yala i y’a faamu cogo min na i be se ka tugu Yezu ka ɲɛyirali kɔ k’u kolo wa? Tiɲɛn lo, u mako be kololi la, nka o ka kan ka kɛ “k’a dama kɛɲɛ.” O man kan ka kɛ ni dusu ye abada. I man kan ka kuma i kunfɛ ka ‘digi u la i ko murujan.’ (Zeremi 30:11, NW ; Talenw 12:18). I ka kan k’i deen kolo cogo dɔ la min b’a to a bena a faamu kɔfɛ ko a tun bɛnnen lo.—Efɛzikaw 6:4; Eburuw 12:9-11.
A KƐRA ƝƐYIRALI YE DENMISƐNW FƐ
17 Denmisɛnw be se ka kalan sɔrɔ Yezu fɛ wa? Ɔnhɔn kɛ! Yezu ka ɲɛyirali fɛ, a y’a yira denmisɛnw ka kan ka kolo u bangebagaw ye cogo min na. A y’a fɔ ko: “N Faa ye min fɔ n ye, ne b’o le fɔ.” A y’a fara a kan ko “min ka d’a ye, ne be o le kɛ tuma bɛɛ.” (Zan 8:28, 29). Yezu tun b’a sankolola Faa kaan minɛ, ani Bibulu b’a fɔ ko denmisɛnw k’u bangebagaw kaan minɛ (Efɛzikaw 6:1-3). Hali ni Yezu tun ye deen dafanen ye, a tun b’a bamuso Mariyama ni a lamɔfa Yusufu kaan minɛ, u minw tun dafanen tɛ. Siga t’a la, o kɛra hɛɛrɛ sababu ye Yezu ka denbaya mɔgɔw bɛɛ fɛ!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Yala denmisɛnw be se ka fɛɛrɛw sɔrɔ walisa ka Yezu ladegi bɛrɛbɛrɛ ani k’u bangebagaw dusu diya wa? Tiɲɛn na, tuma dɔw la a be se ka gwɛlɛya u ma k’u bangebagaw kaan minɛ, nka Ala b’a fɛ u k’o lo kɛ (Talenw 1:8; 6:20). Yezu y’a sankolola Faa kaan minɛ tuma bɛɛ, hali koo gwɛlɛw na. Loon dɔ, k’a to Ala tun b’a fɛ a ka koo gwɛlɛ dɔ kɛ, a y’a fɔ ko: “Ne Faa, n’i b’a fɛ, i ka ne kisi tɔɔrɔ [waajibiko] nin ma.” Nka, Ala tun be min ɲini Yezu fɛ a y’o kɛ sabu a tun b’a faamu ko min ka fisa, a Faa b’o lɔn (Luka 22:42). Ni deenw b’u yɛrɛ degi ka kaan minɛli kɛ, u bena u bangebagaw n’u sankolola Faa dusu diya kosɔbɛ.#—Talenw 23:22-25.
19 Sutana ye Yezu kɔrɔbɔ, ani an be se ka la a la ko a fana bena denmisɛnw lasun u ka koo jugu kɛ (Matiyo 4:1-10). Sutana be tɛmɛ an gɛrɛfɛ mɔgɔw fɛ k’an degun, o min muɲu ka gwɛlɛ. O kama, a kɔrɔtalen lo kosɔbɛ denmisɛnw kana tagama ni kojugukɛlaw ye (1 Korɛntikaw 15:33). Yakuba denmuso Dina tun be tagama ni mɔgɔw ye minw tɛ Jehova bato, o nana ni kunko caaman ye (Zɛnɛzi 34:1, 2). I ka miiri k’a filɛ denbaya mɔgɔw bena tɔɔrɔ min sɔrɔ ni u la dɔ ye kakalayako kɛ!—Talenw 17:21, 25.
DENBAYA HƐƐRƐMAN GUNDO
20 Denbaya mɔgɔw bena u ka gwɛlɛyaw ɲɛnabɔ cogo nɔgɔman na n’u be Bibulu ka ladili sira tagama. Tiɲɛn na, o ladili sira tagamani lo ye denbaya hɛɛrɛman gundo ye. O kama, furucɛw, a’ ye aw musow kanu ani k’u minɛ i ko Yezu y’a ka kafo minɛ cogo min na. Musow, a’ ye sɔn aw cɛɛw ka kuntigiya ma ani ka tugu muso setigi ka ɲɛyirali kɔ min lakalila Talenw 31:10-31 kɔnɔ. Bangebagaw, a’ ye aw deenw kolo (Talenw 22:6). Faaw, a’ ye aw “yɛrɛ ka soo mara” ka ɲɛ (1 Timote 3:4, 5; 5:8). Denmisɛnw, a’ ye aw bangebagaw kaan minɛ (Kɔlɔsikaw 3:20). Denbaya mɔgɔ si dafanen tɛ, bɛɛ be fili. O kama, a’ ye aw yɛrɛ majigi ani ka yafa ɲɔgɔn ma.
21 Tiɲɛn na, cikan ni ladili nafaman caaman be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ ka ɲɛsin denbaya ka ɲɛnamaya kɛcogo ma. Bibulu fana be an kalan Ala ka duniɲa kura koo la ani alijɛnɛ koo la dugukolo kan. Jehova batobagaw lo bena sigi yen hɛɛrɛ la (Yirali 21:3, 4). Jigiya cɛɲumanba lo dɛ! Hali sisan yɛrɛ, an be se ka hɛɛrɛ sɔrɔ an ka denbaya kɔnɔ n’an be Ala ka ladiliw sira tagama, o minw be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ.
KALAN MIN BE SƆRƆ BIBULU KƆNƆ
- Furucɛw ka kan k’u ka musow kanu i n’a fɔ u yɛrɛ farisogo.—Efɛzikaw 5:25-29.
- Furumusow ka kan k’u ka denbaya mɔgɔw kanu ani k’u cɛɛw bonya.—Titi 2:4, 5.
- Bangebagaw ka kan k’u deenw kanu, k’u kalan ani k’u tanga.—Deteronɔmu 6:4-9.
- Denmisɛnw ka kan k’u bangebagaw kaan minɛ.—Efɛzikaw 6:1-3.
* Gafe Écoute le grand Enseignant kalansen 32nan kɔnɔ, ladiliw dira denmisɛnw tangali kama. Jehova Seerew lo y’o gafe sɛbɛ.
# Deen be se k’a faa wala a baa kaan bila koo kelen dɔrɔn na: n’u b’a fɛ a ka Ala ka sariya tiɲɛ.—Kɛwaliw 5:29.
Kalan ka ɲiningaliw
1. Denbaya hɛɛrɛman gundo ye mun ye?
2. An ka kan ka mun lo lɔn walisa an ka denbaya ka hɛɛrɛ sɔrɔ?
3. Bibulu be adamadenw ka denbaya daminɛ lakali cogo di? Ani, an b’a lɔn cogo di k’o ye tiɲɛn ye?
4. (a) An kelen-kelen bɛɛ be se ka kɛ hɛɛrɛ sababu ye denbaya kɔnɔ cogo di? (b) Ka Yezu ka ɲɛnamaya kɛcogo ladegi, mun na o nafa ka bon denbaya ka hɛɛrɛ koo la?
5, 6. (a) Yezu tun b’a ka kalandenw jama minɛ cogo min na, mun na o ye ɲɛyirali ye furucɛw fɛ? (b) Mun lo ka kan ka kɛ walisa ka jurumu yafa sɔrɔ?
7. Yezu tun b’a janto mun lo la, ani o be ɲɛyirali juman di furucɛw ma?
8. (a) Mun na a be se ka fɔ ko furucɛ “min b’a ka muso kanu, o tigi b’a yɛrɛ le kanu”? (b) Ka kɛ “farisogo kelen” ye o kɔrɔ ye mun ye furucɛ n’a muso fɛ?
9. Filipikaw 1:8 be Yezu ka jogo juman kofɔ, ani mun na furucɛw ka kan ka kɛ n’o jogo ye u musow fan fɛ?
10. Yezu be ɲɛyirali juman di furumusow ma?
11. Muso ka kan k’a cɛɛ minɛ cogo di, ani o be se ka mun lo kɛ a cɛɛ la?
12. Ni muso b’a ka miiriyaw fɔ ni bonya ye, mun na o tɛ koo jugu ye?
13. (a) Titi 2:4, 5 be furumusow jija u ka mun lo kɛ? (b) Bibulu be mun lo fɔ farali ni furusa koo la?
14. Yezu ye denmisɛnw minɛ cogo di, ani u mako be mun lo la u bangebagaw fɛ?
15. Bangebagaw be se ka mun lo kɛ walisa k’u deenw tanga?
16. Yezu tun be a ka kalandenw ka dafabaliya koow ɲɛnabɔ cogo min na, o be kalan juman di bangebagaw ma?
17. Yezu kɛra ɲɛyirali dafanen ye denmisɛnw fɛ koo jumanw na?
18. Mun na Yezu tun b’a sankolola Faa kaan minɛ tuma bɛɛ, ani deenw kɛtɔ k’u bangebagaw kaan minɛ u be jɔn lo dusu diya?
19. (a) Sutana be denmisɛnw kɔrɔbɔ cogo di? (b) Deenw ka sɔnkolonya be se ka nɔɔ juman to u bangebagaw kan?
20. Bɛɛ kelen-kelen ka kan ka mun lo kɛ walisa hɛɛrɛ ka kɛ denbaya kɔnɔ?
21. Jigiya cɛɲumanba juman lo b’an kɔnɔna, ani cogo di an be se ka hɛɛrɛ sɔrɔ an ka denbaya kɔnɔ kabini sisan?