text:
Lop
Lop ee ke cii rap, aye cam cimɛn de kuïn në piiny juëc ke Athia. Aye puur të tuc në piinykɔ̈k në pinynhom, cimɛn de Athia, Apirika, parut de Italy ku piny pacuɔl në wɛ̈ɛ̈ryɔu de Parut Amerika.
Lop atɔ̈ ke ye miɛ̈th ye cam aköl riɛ̈ɛ̈c në bɛ̈i kɔ̈k juëc. Aköl kɔ̈k aye thaal kä tuucë yetök ku ka cie nyindhiɛ ne ɣän kɔ̈k cimɛn de Thipain. Lop aye geet tueeŋ në miök de olip kä miökde weŋ ku thal në piu kä cuaai. Në piny kɔ̈k yiic cimɛn de India lop aye cam kennë anuai (ye cɔl aluega) lop alëu bi dhiim ëya ke ye mɔ̈u ku bi raan cɔl amuɔ̈l cimɛn de Japan acïk gam.
Lop acï gam ke ye kë tueeŋ de kä ye luɔk piny wanthɛɛr paguot de Caïna ku India. Cum de lop aa bië Japan, tɛkdɛ̈ në ruɔ̈ɔ̈n tim töök ke Kritho kën bɛ̈n ku jɔl nhiaar arëët në raan në tim reu ku tim diäk. Në India lop aci rɔt tɛk piny paguot de Yurop ku Apirika.
Tiamliɛɛt ku tiɔ̈ŋde piu ci dëu yen në ka piɛth ben në lop com thïn. Käu de lop akɔɔr 24C kä tueŋ ku wɛ̈ɛ̈r thïïn koor të comë ye ku cilde ku të tem ë ye në ruɔ̈ɔ̈nic. Ee cil apiɔth në ɣän ye tuɛny de deŋ ke ya 100cm. Kɛm ke wëër, wär, liɛl ku baar të lɔ tooc, piny thöŋ në kɛm ke kur yen në ka piɛth ke cum.
Lop aye com piny thöŋ nhom ku nɔŋic piu ke kën në guɔ com, piu aaye ke miɛɛt wei domic. Aŋoot mapuur ke ke kën ajuɛɛr puɔth de puɔ̈ɔ̈r guɔ looi, wäl ë tim kueet, aaye piny cɔl alɔ̈ŋic në ruɔ̈ɔ̈n tök ka rou ke mapuur pur në ɣän kɔ̈k.
Në ɣän tuc, thiääk ke të ye akɔ̈l tëëk thïn, mapuur aye kɔ̈th rekic në rou në ruɔ̈ɔ̈n tökic.
Lop anɔŋic kä juëc ye kɔc miɔɔc gup ëpiu. Lop ee yic rou, mathiäŋ ku mabiöör. Lop mathiäŋ anɔŋ kɔ̈u päät deen ye nyuɔɔn wei, ku ka nɔŋic miith awär lop mabiöör.


c: text/html

text:
Listen to interviews, features and community stories from the SBS Radio Dinka program, including news from Australia and around the world. - Piɛ̈ŋë në wël cë kek thïïc, akölkööl ku wël jiɛmë baai kek në ajuiɛɛrë SBS Dinka Radio, agut cë ka ciɛ̈lë kek në Ɣothuraliɛ ku jɔl ya piny thok ëbɛ̈n.
Në bɛ̈i ciɛ̈ɛ̈n ke panë Australia ke kɔc adhiac ke ye keek thɔn cë man adɛ̈ keke bë diɛɛr në të lëu benë pïu tëëk thïn të tuenyë dëŋ. Kɔc ye keek yɔ̈ɔ̈k bïk ciɛ̈i ye lɔ në ɣään thuuth ku jɔl ya ɣän yenë pïu ke dac cɔ̈u thïn. Akuar Dut ee jam në NSW ku ke lueel cë man adɛ̈ ke akuut ke akuma ku jɔl ya akuut ye kɔc kuɔny cë mandɛ̈ SES atɔ̈ ke ye kɔc yɔ̈ɔ̈k bïk nyïïn tïït.
Kany ke Robodebt acenë ke akutë lööŋ man ye cɔl Royal Commission kuɔ̈ɔ̈tic ke ye biääk ben thïïc në ka cë röth wuɔc në ruɔ̈n wäär cë lɔ tueŋ. Në runë 2015 keke cïï akuma ee Akuma Pɛ̈dërɔl caal cë man adɛ̈ ke kɔc juïc ye cam në wëu ke Centrelink cë nɔŋ känŋ në biäk ë wëu cie kaken. Acïï akuma bë them cë man adɛ̈ ke bë kɔc kɔ̈ɔ̈ny ku yekenë acenë kɔc cën kë cïï wuɔ̈ɔ̈c bë lɔ riɛ̈th.
Ruëny ke Yintanɛt atɔ̈ keke cë lëk kuɔ̈tic ëë kɔc jɔt të nɔŋ akutë OPTUS man tɔ̈ ke ye akutë telepune ku jɔl ya kɔ̈k ye keek luɔi. Në ye mɛn keke rɔt nyuɔɔth cë man adɛ̈ ke Medicare cennë ruëny kuɔ̈i luɔɔi laar thïn ëë ya. Kɔc tɔ̈ rinken ke kenë OPTUS aye keek thïïc cë man adɛ̈ ke raan bë daai në biäk ëkë lëu bë rɔt waar në kake yic. Aye luel ya tiɛ̈të nyin ku du rɔt cɔk kuëlë.
Në ka cɔɔlë keek në ye kölë, ke akuma Labor ee jam cë man adɛ̈ ke akut bë ya daai në kuɔ̈i të nɔŋ kɔc lui në akuma ëë pɛ̈dërɔl yic abë kuɔtic ku bë kɔc ya nyooth nyïn të nɔŋ en kuɔ̈i luɔɔi. Në Ruɛɛia keke cï caal cë man adɛ̈ ke bɛ̈i wäär ke Ukraine cennë ke kɔc cɔl bïk cuɛt, acii luel ye bïk ya biääk ë Russia.
Në ka cɔɔlë keek në ye kölë, ke akuma Labor ee jam cë man adɛ̈ ke akut bë ya daai në kuɔ̈i të nɔŋ kɔc lui në akuma ëë pɛ̈dërɔl yic abë kuɔtic ku bë kɔc ya nyooth nyïn të nɔŋ en kuɔ̈i luɔɔi. Në Ruɛɛia keke cï caal cë man adɛ̈ ke bɛ̈i wäär ke Ukraine cennë ke kɔc cɔl bïk cuɛt, acii luel ye bïk ya biääk ë Russia.
Abiel Chol Kau is a veteran who is blessed with abilities he cannot use owing to his lack of opportunities. Abiel speaks only Dinka, but his songs are poems full of important clues about the South Sudanese people's suffering. He poetically conveyed their feelings uniquely, describing such songs about events in South Sudan are fascinating. Today, Abiel Chol Kau granted an exclusive interview for us in Warrab State.
Panë NSW ku jɔl ya panë QLD ayenë kɔc thɔn nïïm cë man adɛ̈ ke dëŋ bë tuɛny në ye mɛɛn abë aboor bɛɛr bɛ̈i. AKutë SES ee kɔc yɔ̈ɔ̈ cïï lëk cë lueel bë dhɔ̈lic të cennë keek yɔ̈ɔ̈ bïk jääl.
Në ye mɛɛn ke thukuul cë thïïk keka piɛth ba nɔŋ ajuiɛɛr bïn mïïth ya laar bëyic agokɛ̈ lɔ pol. Në ye jamë yic ke Akuar ë Dut ee jam në biäk ka lëu ba keek looi.
Tɔŋ baai atɔ̈ ke cë ya töŋë ka cë kɔc nuaan panë Australia ku yenë ka yenë ye kɔɔr bë nɔŋ ke waar rɔt. Kɔc ke mïth aye yɔ̈ɔ̈k cë man adɛ̈ keke bë dhuɔ̈k ya piɔ̈ɔ̈c në rëër benë keek nyïïr ya theek. Në bɛ̈i yic ke tɔɔŋ atɔ̈ keke riɔ̈ɔ̈k diäär në baai yic.
Bɛ̈ny bëër Kiir Mayärdït ee ë lɔ jam në UNGA kuka ye lueel ye bë panë Junub Thudän ajuiɛɛrë thukul cɔk ye kë tueeŋ. Në wëlkɔ̈k cë keek lueel ee cë man adɛ̈ ke bë nɔŋ ajuiɛɛr benë keek mëliöön ke thiɛ̈ɛ̈r yiɛ̈n WFP.
Panë NSW ku jɔl ya panë QLD ayenë kɔc thɔn nïïm cë man adɛ̈ ke dëŋ bë tuɛny në ye mɛɛn abë aboor bɛɛr bɛ̈i. AKutë SES ee kɔc yɔ̈ɔ̈ cïï lëk cë lueel bë dhɔ̈lic të cennë keek yɔ̈ɔ̈ bïk jääl. Na ye rɔt yök ke yïn tɔ̈ në rɛ̈ɛ̈cic ke them ba thïïc në kuɔny ku du pïu bkaic yic yenëke kë cë lueel në ye mɛɛn.
Në ye mɛn ke akutë Anglicare atɔ̈ ke ye kɔc thïïc kɔc nɔŋ piɔ̈ɔ̈th muŋë mïth cën ɣään rëër keek ke thïn. Na ye raan cë piɔ̈ɔ̈c ku nɔŋ piɔ̈u të lëu bïn mɛnh thiin koor lëu në kueeŋ, kaka piɛth ba rɔt cɔk piɔ̈ɔ̈cë ku ba kony cït yekënë ya looi. Ke ye biääk Foster Care Week, ke lëu cït yekënë alëu ba tek wenë raan nyic ke nɔŋ piɔ̈ɔ̈u ajuiɛɛr cït yekenë.
Ke pɛi ye nïïn 22 ke bäny ke pane Australia man wär cë lɔ UK në biääk thiɛ̈ŋ Queen Elizabeth II abë lɔ dhuk ciɛ̈n ku bïk bë mat kenë mat kenë baai. Australia ee kölë pɛi nïïn 22 penë dhoŋuan week ke yenë ye kööl benne keek Queen Elizabeth II dhiɛ̈ɛ̈u.
Në yekölë ke duŋɔ̈ɔ̈r ke pan Australia abë lɔ dhukciɛ̈n keke bë ya biääk ëë lɔ̈ŋ miäk ke pɛi ye niin Në Juba ke kɔc ŋuɛ̈n ku jɔl ya kɔc thii ake cë keek nïïm kuɔ̈ɔ̈t ku bïk Governor Rin Tueny Mabor bïk leec në në dɔ̈ɔ̈r cë bɛ̈i pan aräm wëër. Rin ee bë jam ke cë pɔ̈u miɛt në ke piɛth cë luɔi yeen. Lakes State
Australia's dignitaries are on their way home following Queen Elizabeth's state funeral in London. But while Federal Parliament remains on hold until after the national memorial service on Thursday, politics has not slowed, with trade and the environment dominating the agenda.
Akutë UN acennë bɛ̈nyde kɔc ke pinynom cɔɔl cë man adɛ̈ keke bë nɔŋ athɛɛk në akeer wääcic ke kɔc ku bë ya ciɛ̈n yaaŋ ye rɔt looi. Atɔ̈ ke cë cööt ëya në biääk ë kɔc ye jam yeke yɔŋ.
Acïï bɛ̈i ke NSW, QLD ku SA caal cë man adɛ̈ keke bë ajuiɛɛr wär yenë kɔc ke thook kum në riɛ̈th yenë kɔc juïc ke cath yic bïï cɔk kääc. Në ye mɛn keka ye ɣän diääk cë man akëm ku jɔl ya ɣän kɔ̈k ke guëër keka luel ya benë raan ke ye thok ya kum.
Në UK ke kɔc juïc atɔ̈ keke cë lɔ London ke ye biäk benë keek guɔ̈p ëë Queen lɔ tïŋ.Në ye mɛn ke kɔc juïc aye tïït në thɛɛk juïc arëtic kuka cë diɛɛr në të liirë piny thïn.
Në ye runë ke kɔc juïc atɔ̈ keke cë caal keke cë mou panë Auɛtralia. Në cinnë kɔc cë thou në ye mɛn keka ye kɔc ke 339. Kɔc ke 39 në ke yic ake muɔu në pïu ke aboor ku yekenë ayen kɔc thïïc bïk dhil nɔŋ ajuiɛɛrë benë keek mïth ya piɔ̈ɔ̈c në kuaŋ.
Akuar reported the latest warning to NSW residents on low-lying land to be aware of flash flooding and take appropriate precautions. Stay informed about weather and river conditions, and don't enter swollen rivers or streams; if stranded by floodwaters, seek higher ground immediately. Do not walk through floodwaters.
Ke kɔckuɔn tɔ̈ në Social Media yickɛ̈ aya lueel ya kuckɛ̈ kë cë lɔ tït! Na nɔŋ run ke luel tök kuka cïï ye bɛɛr waric ku yïn cë wɛ̈ɛ̈r keka kɔɔr ba të yïn kaku luɔ̈I thïn bɛr waaric. Aca ya diäär tɛɛr në akeu nyin keka yenë raanë ke ye kɔ̈u bɛɛr wel ku kɛɛr baai nëŋö meth adhiau ka tony apiärwei.
Mïïth ke Queen ku jɔl ya kɔc ke panë UK adhiɛc keke dhïïu jääl de kunë ye mɛn ke Bɛ̈nyë Australia ee lɔ ke bë ya raan töŋë kɔc bë lɔ tɔ̈ në lɔŋic. Panë NSW ke kɔc aye ye keek thɔn nïïm cë man adɛ̈ ke aboor abë bɛ̈n kuka kɔɔr bë kɔc naŋ ajuiɛɛr benë keek röth gël.
Wär aköl ke Kenya ee bɛ̈nyë dhïc man ye William Ruto kuɛ̈ɛ̈ŋ ke yenë bë baai bɛɛr ŋɔ̈ɔ̈r në run ke dhïc ku Uhuru Kenyatta ee jäl lɔ baai kenë cë baai ŋɔ̈ɔ̈r në run ke 10. Në kuëëŋic, ke bäny ke Apirka ku jɔ̈ ya bɛ̈I thiääk kenë Kenya ake cë bɛ̈ny në kuëëŋic. Raan ëë liu të wäär kuëëŋë Ruto ee ye Raila Odinga man wäär cë tiam. Në jamë Ruto yic, keka ye tïŋ cë man adɛ̈ ke be kɔc ke pane Kenya bë keek luɔ̈I ku bë kɔc niɔp kuɔ̈ny.
Wär cennë kɔc thiɛ̈ɛ̈k nïïm në ɣöötic në tuany COVID-19, ke yekennë atɔ̈ ke mïïth kor ku rïny piac në dïtic bë waan keke nɔŋ piɔ̈ɔ̈th alajeth. Adiɛɛr cïn yekënë akën kɔc juïc keke bë bɛɛr cɔk dɔ̈ŋ keke pial gup. Në ye mɛn kë cɔ̈ɔ̈t atɔ̈ ke ye tääu bë yic cë man adɛ̈ ke kɔc bë dhil ya jam në pialë nom.
Wäär cennë Queen Elizabeth thou, ke wënde ee bë lɔ në thööcic yic ke ye duŋɔ̈ɔ̈rë panë UK ku jɔl ya piiny ë ke yen ke nomden. Në Australia ke Queen ee ye nomde.Wär cennë Charles thöök ke ye Mëlëk accenë Auɛtralia bë bɛ̈nbei ku gɛm ke ye nom yenë ŋäär baai. Piɛ̈ŋ në wël cïï duŋɔ̈ɔ̈r ke panë Australia ke lueel.
Në biääk ë ka cë keek caal në yekölë, ke Queen abennë guɔ̈pde tɔ̈ në WestMinister ku ɣöt abë ɣɔ̈ɔ̈r në thɛɛk ke 24 ago kɔc nɔŋ nom lääu benë keek guɔ̈p de lɔ tïŋ. Në ye mɛn keke caal ëya cë man adɛ̈ ke wɛ̈t ke wende man ye Harry kenë William abë cath në tök në athɛɛkë konëden.
Në biääk ë ka cë keek caal në yekölë, ke Queen abennë guɔ̈pde tɔ̈ në WestMinister ku ɣöt abë ɣɔ̈ɔ̈r në thɛɛk ke 24 ago kɔc nɔŋ nom lääu benë keek guɔ̈p de lɔ tïŋ. Në ye mɛn keke caal ëya cë man adɛ̈ ke wɛ̈t ke wende man ye Harry kenë William abë cath në tök në athɛɛkë konëden.
Në pïŋ cennë ye piŋ ke Queen Elizabeth cë thou, ke kɔc ke pinynom tɔ̈ ke nyickɛ̈ aye jam ya wuɔk dhiau piɔ̈ɔ̈th. Në biääk ë ke wënde atɔ̈ ke cë nyuc në thööcic ku bë ya mëlëk man bë ya cɔl King Charles III. Në jam cen kɔc ke UK jääm, keka ye lueel ye ɣɛn bë kɔc luɔ̈I ku kuany lone mama cök.
A new report has underscored the staggering and disproportionate impact of the global hunger crisis on the world's most vulnerable groups. The analysis revealed soaring rates of child marriage, heightened food insecurity amongst disabled communities and alarming statistics highlighting how women and girls are most adversely affected.
Talking about sex is something many people may be uncomfortable discussing openly, even within the family. But organisations that work with young people say we have to get past the awkwardness for our kids' confidence and safety.
Në ke jiɛmë thïn në ye mɛn ee cë man adɛ̈ ke mïïth benë ke dhil ya nyuc kubë nɔŋ jam në biääk ëë tɛ̈c ku anuan ye bɛ̈n kenë yen. Atɔ̈ ke ye luel ya mïïth aye nɔŋ anuaan në ye mɛn ku kɔc juïc keke aye nɔŋ rialŋ ye keek yök.
Në ka cë keek caal në yekölë në SBS Dinka ke akuut ke akumai ke panë Australia ake cë nyuc ku waarkɛ̈ nïïn wär yenëke raan cë tuany week. Në yemɛn ke yïn lëu bë yïn week në nïn ke dhïc të cïn tuany në COVID-19.
Panë Auɛtralia ke na cë tïk liac keka ye kɔɔr bë dhil ya lɔ akëm ku bë ya lɔ car ku benë nyïïn tïït në kaam liɛc en. Në ye akölkölë yic ke yenë keek kë ba piŋ në të lëu bïn trɔt ya kuɔny thïn kuba akëm ya tïŋ ago lïnydu car.
Në ka cë keek caal në yekölë në SBS Dinka ke akuut ke akumai ke panë Australia ake cë nyuc ku waarkɛ̈ nïïn wär yenëke raan cë tuany week. Në yemɛn ke yïn lëu bë yïn week në nïn ke dhïc të cïn tuany në COVID-19.
Nyuol Madut is the manager of the Victorian-funded Community Support Group. After a visit to Parkville Youth Justice Centre, Nyuol talked to the youth exclusively about the challenges facing their youth.
A new centre funded by the biggest ever donation to Australian medical research will be set up in Melbourne to prepare the world better for future pandemics. The Global Centre for Pandemic Therapeutics - initially based in the Peter Doherty Institute for Infection and Immunity - will fast-track the design and development of life-saving treatments.
Former Soviet leader Mikhail Gorbachev, who died today aged 91, is remembered as someone who strived for peace during an era marked by the threat of nuclear war. After a shaky start to negotiations, he established good relations with then U-S President Ronald Reagan and British Prime Minister Margaret Thatcher.
The South Sudanese basketball team's victory against Egypt was a huge upset and made the country proud. The team's hard work and dedication paid off, and they are now hailed as heroes in their home country. This feel-good story will inspire others to never give up on their dreams. Among the players was South Sudanese Australia, who travelled back home to represent the country. Manyang Berberi coached some of the players, and we interviewed him.
Acïï Bɛ̈nyë Ɣothualiɛ Anthony Albanese ee jam ye ka kɔɔr bë bɛ̈ny thïïc në këk yen ɣään ke dhïc lööm wäär tɔ̈ En në thööc nom.
Acïï Bɛ̈nyë Ɣothualiɛ Anthony Albanese ee jam ye ka kɔɔr bë bɛ̈ny thïïc në këk yen ɣään ke dhïc lööm wäär tɔ̈ En në thööc nom.
There is no cure when it comes to gambling addiction. But when family and friends of problem gamblers get the right support for themselves, they are more likely to help their loved ones recover.
Ke pɛi ye nïïn 30 penë dhorou ke ajuiɛɛr ee cë rɔt looi benë kɔc ŋuɛ̈n mïïth lɔ neem të cennë keek mac thïn. Në ye ajuiɛɛrë nom ke akutë CMY ee tɔ̈ ke ŋɛ̈ɛ̈r Alɛk Manoah ku jɔl ya kɔc juïc ëke cath kenë keek. Kë kɔɔrkɛ̈ bïk looi ëtɛ̈n ee cë man adɛ̈ kek mïth tɔ̈ në thejin yic bë kaar ya neem ana lekkɛ̈ bɛ̈nbei miäk keke bë dhil ya kɔc cën kë rɛɛc berkɛ̈ looi. ̈ɛ̈r Alɛk Manɛ̈r
Në Kenya ke IEBC ee William Ruto caal ke yenë cë bääny jɔt ku Raila Odinga ee të cennë keek caal thïn jäi. Në ye mɛn keka ye Raila luel ye bë lɔ në lukic ke ye biäk ben ka cë röth kuɔ̈i looi lɔ luk. Të nɔŋ kɔc nɔŋ nyïc keka yïckɛ̈ luel ye nɔŋ kɔc cë keek kuɔ̈ny kueen.
Kɔc ŋäär lööŋ në Australia ake cë mat ke ye biääk kɔɔr keek yen bë yaaŋ ye rɔt luɔ̈i diäär gël> Ney ye mɛn ke yaaŋ ye rɔt looi në bɛ̈i yic atɔ̈ ke wääc ku ba raan ya dɔk në dhöl cïï kɔɔr atɔ̈ ke ye luel apiɛth ee dë cïï rɔt ye looi yeya.
Në ka ke ciɛlë në yekölë, ke bɛ̈ny thɛɛr ë panë Australia atɔ̈ ke ye cɔl bë jääl ɣönë lööŋ në agɛ̈ŋ yenë yeen yɔ̈ɔ̈k ya cë kuɔ̈i lui. Morrison ee cë rɔt kuɛ̈ny loiloo nɔŋ nïïm wuɔ̈rken. Në ye mɛn keka ye bɛ̈ny tɔ̈ në thööc nom thïïc yeŋö ë lui en?
Në ka ke ciɛlë në yekölë, ke bɛ̈ny thɛɛr ë panë Australia atɔ̈ ke ye cɔl bë jääl ɣönë lööŋ në agɛ̈ŋ yenë yeen yɔ̈ɔ̈k ya cë kuɔ̈i lui. Morrison ee cë rɔt kuɛ̈ny loiloo nɔŋ nïïm wuɔ̈rken. Në ye mɛn keka ye bɛ̈ny tɔ̈ në thööc nom thïïc yeŋö ë lui en?
Jonglei State Governor Denay Jock Chagor has suspended two MPs from the State Parliament. The two MPs are from the South Sudan Opposition Alliance party, and the two have since disagreed with the Governor on how the affairs of State are being managed.
Akuma ëë Junub Thudän atɔ̈ ke cë rɔt jai në kë cë rɔt looi në mayɔm, në thonë kɔc ke ŋuan. Acïï Lul ruai lueel ye aka cën riir ëke cë keek gam wäär looië rɛ̈ɛ̈c rɔt. Në Amirka ke panë Donald Trump acïï FBI yɔ̈tic nëŋö anɔŋ kake kɔɔr keek baai.
Akuma ëë Junub Thudän atɔ̈ ke cë rɔt jai në kë cë rɔt looi në mayɔm, në thonë kɔc ke ŋuan. Acïï Lul ruai lueel ye aka cën riir ëke cë keek gam wäär looië rɛ̈ɛ̈c rɔt. Në Amirka ke panë Donald Trump acïï FBI yɔ̈tic nëŋö anɔŋ kake kɔɔr keek baai.
Choosing the right heating system for your home becomes easier when you know the offerings available. And if you cannot change what is already installed, there are ways to upgrade on energy and cost efficiency.
Australia is a nation of animal lovers, with one of the highest pet ownership rates in the world. The country is home to unique native wildlife. Protecting the welfare of animals is not only the right thing to do but in Australia, it is a legal requirement.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biŋ Tasam Êmuŋŋa
Sêpuc Bibolo tonec ŋalêŋ teŋ kêtôm, taŋ sêpuc aêacnêŋ Biŋlênsêm Wakuc naŋ atom. Aêac tec tasam ŋapuc ŋagec tonec gebe epeŋ nêŋ kauc lasê e tajala katô kwanaŋgeŋmaŋ.
Sêjam Biŋlênsêm Laŋgwa ŋabuku samob ôkwi tomalageŋ ma sêpuc gêc Bibolo tonec atom. Ŋam amboac tonec gebe Lau Israel laŋgwa nêŋ biŋsu to nêŋ om ma nêŋ da to ŋasakiŋ ŋagôliŋ gwalêkiŋ kepeŋ aêac lau galocŋa amboac lau Juda tau nê atom. Anôtô kêkêŋ biŋ tonaŋ ŋai gêdêŋ lau têm tônêŋageŋ gebe sejop. Biŋ amboac tonaŋ tec lau-sêjaliŋ-biŋwaga sêwi siŋ gêcŋa. Dedec gêcŋa ŋapucmêgeŋ atom. Sêpuc biŋ dambê kêtu ŋapeleŋ gêjô baliŋ, tê sêgêli gêcŋa nê su. Lau teŋ embe taêŋ ênam sebe sêsam to sêjala biŋ, tê sêgeli gêcŋa nê, naŋ sêkac Bibolo English me Tok Pisin me aweŋŋa teŋ ma sêsam.
Bibolo ŋamêtê ŋajamanô teŋ gebe sêwa buku samob ŋam sa dambêgeŋ ma sêpuc gêmuŋ buku tau gêdêŋ-gêdêŋgeŋ. Go ŋadênaŋ teŋ gêc gêwiŋ Biŋlênsêm Wakucŋa, taŋ têdênaŋ biŋ ŋatênageŋ gêc awê solop.
Ŋalôtêna kêkô miŋ to biŋ ŋagêdô samob ŋaô. Buku ŋagêdô ŋaê ma ŋamôkêlatu to ŋamadiŋ ŋanamba embe ênêc ŋalôtêna teŋ ŋalabu, naŋ êkêŋ puc aêac gebe sêpuc biŋ tau gêc buku tonaŋ ŋai gêwiŋ.
Sêpuc môkêlatu ŋanamba ec kapôêŋgeŋ kêkô gêdêŋ gasêŋa, taŋ sêjac m biŋ tau naŋ. Ŋamadiŋ ŋanamba gêc ŋataliŋa amboac gêmuŋŋa kêtiam atom. Sêwi siŋ ma sêpuc ŋanamba ec sauŋ gêjô ŋatalô madiŋŋa / su. Ŋanambageŋ tec geŋ ŋamadiŋ samob gêŋgic-gêŋgic. Embe talic namba luagêc êkô ŋamadiŋ ŋagêdô ŋasawa, naŋ epeŋ nêŋ kauc lasê gebe biŋ samuc tageŋ, tec sêjac gêŋgic atom, sêpuc ŋamadiŋ luagêc me têlêac kêpi tageŋ.
Biŋ ŋagêdô, taŋ aposolo to lau teto e kêkwa tau gêc nêŋ buku gêdêŋ-gêdêŋgeŋ naŋ, tasam gebe paralel gebe biŋ tau ŋam me kêkwa tau. Aŋga aêacnêŋ Biŋlênsêm Wakuc ŋamataŋa samob sêpuc paralel tau ŋabuku ŋaê dambê ma môkêlatu to ŋamadiŋ ŋanamba gêc ŋatali kêkanôŋ biŋ tau solop. Ŋamêtê ŋajam tonaŋ sêwi siŋ aŋga Bibolo tonec ma sêsa lêŋ teŋ. Sêpuc paralel gêc saite tau ŋatali ŋalabuŋageŋ. Ŋapuc teŋ gêwiŋ atom. Aêac tauŋ taêŋ ênam ma tasala namba, tê sêpuc gêc ŋalabuŋa nê. Sêpuc paralel ŋamôkêlatu ŋanamba ec kapôêŋ, tec kêkô awê ŋajam.
Ŋatalô teŋ amboac utitalata embe sêpuc ênêc êkwa biŋ ŋalô teŋ, naŋ êkêŋ puc aêac gebe sêwa ŋalô tonaŋ ŋam sa sêpuc gêc saite tonaŋ ŋalabu me tatap ŋalô tonaŋ sa aŋga buku ŋatêku gêc ŋaê to Ŋalô ŋam.
Ŋamadiŋ ŋagêdô kêsêp gandoŋ (...) ŋalêlôm. Ŋam amboac tonec gebe Lau-tetowaga laŋgwa ŋagêdô samob teto ŋamadiŋ togandoŋ tonaŋ gêc nêŋ papia gêwiŋ atom, lau ŋagêdôgeŋ teto gêc nêŋ buku gêwiŋ. Aêac embe tasam Mêtê, taŋ tasam biŋ me ŋalô, tê gandoŋ kêkapiŋ tôŋ nê êwiŋmaŋ, gebe gêwa biŋ tau ŋam sa gêwiŋ.
Embe atap ŋatalô amboac tonec sa “...”, go ajala gebe galoc kêsôm-biŋwaga nê awa tau tonec, sêjac miŋ ênê miŋ ŋaômageŋ atom.
Aŋga buku tonec ŋatêku oc atap biŋ ŋagêdô sa. Teŋ Ŋaê to Ŋalô Ŋam, taŋ gêwa biŋ to ŋalô ŋagêdô ŋam sa. Môkêlatu to ŋamadiŋ Ŋam, taŋ têdênaŋ gebe tatap lau to gêŋ ŋagêdô-gêdô nêŋ biŋ to ŋam sa aŋga ŋamala, tê takac Bibolo tonec ŋalêlôm ondoc-ondoc. Miŋanô Ŋatêm têdênaŋ ŋatênageŋ. Tonaŋ gêwa aêacnêŋ kauc sa gebe gêŋ to miŋ ŋajala samob, taŋ kêsa-kêsa kêpi kiŋ to propete nêŋ biŋ ŋagêdô-gêdô naŋ, kêdaguc tau amboac ondoc.
Nom ŋakatu Biŋlênsêm Laŋgwa to Wakucŋa oc tatap sa amboac tonaŋgeŋ.
Aêac tandôŋ tauŋ e tajala Buku dabuŋ tonec êtu tôŋ ma takac nêŋ Biŋlênsêm Laŋgwa to Wakucŋa todaŋge ma totêntac wapigeŋ êtôm bêcgeŋmaŋ. Apômtau Jesu gêlêŋ biŋ aêac gebe “Mêtê taŋ teto gêc naŋ, amac apuc atu dôbgeŋ amoa abe aŋgôŋ matem jali teŋgeŋ ŋam jakêsêp biŋ tonaŋ, ma biŋ tonaŋ ŋai gêwa aê ŋam sagoc” (Joaŋ 5:39). Lau tolau ŋagêdô sêjam koleŋ ŋanô gebe Bibolo aêac tauŋ aweŋŋa êsêp aêac lemeŋ. Tec tanam daŋge Anôtô gebe “Aômnêm biŋ kêtu ockaiŋ ŋadaweŋ, ma ja teŋ kêpô ŋoc intêna” (Pes 119:105). Lanem to lambiŋ êndêŋ Apômtau Jesu Kilisi endeŋ tôŋgeŋ. Biŋŋanô.
Ŋalôandaŋ
BUKU 70 KÊTU BUKU SAMUC TAGEŊ
ŊAÊ BIBOLO ŊAM
Ŋaê Bibolo kêsêp Grik aweng. Êsêac sêsam buku tageŋ gebe biblos ma biblia buku ŋagêdô me taêsam. Sejoŋ buku 66 sa ma sêsi kêpi tageŋ gêc Bibolo ŋalêlôm, tec sê ŋaê biblia kêpi. Go lau Rom to lau ŋamuŋa toê-toê sêsap ŋaê tonaŋ toŋ tec gelom-gelom lau kêtôm nom ŋagamêŋgeŋ gêja. Englis sêsam ŋa tauŋ aweng gebe Bible (Baibel) ma Jabêm aweng Bibolo. Ŋaê tau tonaŋ kepeŋ buku tageŋ, taŋ sêjac buku taêsam sa gêc ŋalêlôm naŋ.
PAPIA ŊAMATAANÔ SAMOB GÊJAŊA
BIŊ ŊALÔ TAU (TEXT)
Lau andaŋgeŋŋa teto Bibolo ŋabuku ŋagêdô samob ŋa Hebolai aweng ma luagêcgeŋ ŋa Aramai aweng. Go teto Biŋlênsêm Wakuc ŋa Grik awenggeŋ. Papia tobôc ŋaôlic (parchment), naŋ tetowaga ŋamataŋa tauŋ lemeŋ teto biŋ kêsêp naŋ, ŋateŋ mêŋgelom aêac atom, sêjaŋa samob. Ŋam gebe papia laŋgwa kêtu manê, tec lau têm teŋŋa, taŋ jasêsi tetowaga ŋamataŋa nêŋ têmŋa naŋ, teto biŋ tau gelom papia wakuc. Papia taŋ teto Mêtê tau ŋakôniŋŋa kêtiam-kêtiam naŋgeŋ ŋagêdô tec gêc ŋapaŋ. Biŋlênsêm Wakuc ŋapapia laŋgwa tonaŋ tomalageŋ tec sêc. Papia teto ŋa lemeŋgeŋŋa tonaŋ têtap ŋagêdô sa aŋga monasteri, ŋagêdô aŋga gamêŋ sawa ŋagaŋac ŋalêlôm, ma ŋagêdô aŋga pocgêsuŋ. Pocgêsuŋ teŋ, taŋ ŋawae kêtôm gamêŋ samob gêja naŋ, gêdêŋ 1947 ŋapalê Arabiaŋa teŋ gejob noniŋ gêmoa Qumran (Kumran) ŋalôc kêsi Gwêc Matêŋa. Eŋ gesom noniŋ gêbôm teŋ e jagêô lasê pocgêsuŋ teŋ, taŋ tetoc ku ŋagêdô kêkô naŋ. Papia toluŋ laŋgwaanô taêsam gêc ku tau ŋalêlôm. Lau teto Biŋlênsêm Laŋgwa ŋabuku ŋagêdô kêsêp papia ŋaluŋ tonaŋ gêja, go sêpoanec kêsêp ku gêja ma sêbaob auc, gocgo sêsiŋ ôkwi tokugeŋ kêkô pocgêsuŋ tonaŋ. Kêkô ŋajala amboac 2,000 me, go têtap sa. Sêkêŋ jalau kwalam laŋgwa sê dôŋ biŋ Hebolai aweŋŋa kêpi biŋ, tec sêpuc gêc aêacnêŋ Biŋlênsêm Laŋgwa nec, tec sêlic gebe lulu kêkwa tau ŋajamgeŋ. Ŋabukugeŋ tec têtap ŋagêdô sa todim-todim, mago Bibolo samuc, me Biŋlênsêm samuc tec têtap sa tosawa-tosawa. Papia ŋapopocgeŋ to ŋagêŋgic, ŋagêdô ec kapôêŋ, ŋagêdô sauŋanô amboac lemeŋ ŋaja taêsam gelom aêac. Mago dedec gêŋ lênu-lênu tonaŋ ŋateŋ gêcŋa atomanô, sejoŋ samob sa tomalageŋ, gebe gêjam kwalam laŋgwa, tê kôm tau gêjac êsêac ŋawae nê, sa gêdêŋ sêwaka Bibolo ŋabiŋ ŋalô tau sa e sêlic jakêtôm, tê ŋatetowaga ŋamataŋa teto nê. Lau tau sêjam kôm tonaŋ sêsiŋ sugeŋ tec sêmoa. Mêtê tê teto gêdêŋ andaŋgeŋ su nê, galoc gêc aêacŋa amboac tomalageŋ kêtiam. Têtap papia teto ŋa lemeŋgeŋŋa laŋgwaanô tonaŋ 1,000 to 1,000 sa, tec sêwaka Mêtê ŋalo tau sa kêtu tôŋgac. Lau sêjam Bibolo ôkwi ŋa lau têm galocŋa aweŋ nec sêsap papia laŋgwa ŋabiŋ ŋalô tau tonaŋ tôŋgeŋ.
BIBOLO GÊJAC LAU TAÊSAM LEMEŊ ŊAWAE
BIŊ TAU GELOM-GELOM
Ŋamalac têtap sêpuc papia ŋa masine ŋamêtê sa sebeŋ atom. Mêŋgêdêŋ jala
1 to 1500 lau teto papia kêtu taêsam ŋamêtê tageŋ gebe teto ŋa lemeŋgeŋ. Teto biŋ samob ŋakôniŋŋa jagelom papia wakuc kêtiam-kêtiam, tec kêtu taêsam. Ŋamêtê teŋ gêc atom, tonaŋgeŋ, tec kêtu kôm kapôêŋanô gêdêŋ lau-tetowaga. Ma gêŋ, tê teto biŋ tau kêsêp nê, keso-keso tau. Lau gamêŋ oc kêpiŋa sepeŋ nêŋ biŋ ŋalô kêsêp poc, me sêkôc ka dambê-dambê kêtu kêlêpê jateto ŋatalô kêsêp nomku palê-palê. Lau gamêŋ ŋagêdô sêmasaŋ nêŋ kêlêpê tokaiŋ-tokaiŋ ma teto biŋ kêpi bôc ŋaôlicgeŋ me sêmasaŋ siŋ ŋasêbê kêtu nêŋ papia, naŋ teto nêŋ biŋ kêsêp.
Lau gêmuŋŋa tônê teto biŋ ŋamêtê amboac tec. Teto biŋ tomôkê-tomôkê kêsi taugeŋ kêpi papia ŋalauŋ ec kapôêŋ teŋ e gêlôc. Daê dôŋ êpi sêpuc aêacnêŋ nuspaper ŋamêtê, gebe tajala katôgeŋ. Go selom ŋaluŋ wakuc teŋ teto e gêlôc. Sêgôm kêtôm tônêgeŋ. Teto-teto e sêjac dabiŋ, go sêsi ŋalauŋ tau samob gêdêŋ ŋataligeŋ, sêjac têku-sêjac têku e kêtom papia samuc tageŋ baliŋ amboac meta teŋ me luagêc. Papia baliŋ tonaŋ tec sêluŋ sa amboac lac teŋ ma sêpoanec kêsêp gasuc me ku teŋ gêja gebe ênêc laŋgwa-laŋgwa. Embe taêŋ ênam sebe sêsam, naŋ têtaiŋ luŋ tau sa mêŋsêjac lêtêŋ ma sêsam biŋ tau gêc êsêac laŋôŋnêm ŋajamgeŋ. Bibolo ŋabuku samob nec gêmuŋgeŋ toluŋ amboac tonaŋ.
Lau laŋgwa gamêŋ ŋagêdôŋa teto nêŋ biŋ gelom papia kêtôm aêacnêŋ buku galocŋa ŋamêtê. Sêsam buku tau gebe Kodeks, ŋam gebe papia me buku laŋgwa teto ŋa lemeŋgeŋŋa. Sêkêŋ ŋalauŋ gêsac tau ŋaô ma sêsi kêpi tageŋ amboac buku galocŋa. Mêtê kêlaiŋ tau, tec buku kaiŋ tonaŋgeŋ kêlaiŋ tau gêwiŋ-gêwiŋ. Judanêŋ lau mêtê tokauc, naŋ kêtôm têm laŋgwa samobgeŋ (B.C. kêtôm Before Christ ŋam gebe gêdêŋ taŋ Apômtau Jesu têna kêkôc eŋ gêmêŋ nom atomgeŋ naŋ) teto-teto Biŋlênsêm Laŋgwa kêsêp papia toluŋ mêŋgelom aêac naŋ, ma moniki to lau, taŋ têtôm têm ŋasawa ŋamuŋa teŋ (Middle Ages, jala
500-1500) teto Bibolo samuc ŋakôniŋŋa kêtiam-kêtiam naŋ, sêlic nêŋ koleŋ tonaŋ kêtôm nêŋ sakiŋ gêdêŋ Anôtô tau, tec teto biŋ samob ŋapepsawa to jagêdêŋgeŋ.
BIBOLO ŊABUKU TO BUKU SAMUC TAU ŊABIŊ
BIBOLO ŊAMATA TÊLÊAC
Sêwa Bibolo ŋabuku gêja mata têlêac kêtôm biŋ kaiŋ têlêac, taŋ kêjaliŋ tau sa gêc awê aŋga Biŋlênsêm agêc ŋalêlôm naŋ (1) Miŋ, (2) Têdôŋ to sêlêŋ biŋŋa, ma (3) Seoc biŋ lasêŋa.
Lau Hebolai laŋgwa sêjac Biŋlênsêm Laŋgwa gêŋgic ma têdênaŋ ŋabuku kêtôm biŋ mata têlêac tonaŋ su. Sêkêŋ Biŋsu (Tora), taŋ tasam gebe Mosenê Buku Lemeŋteŋ me Pentatoik (Buku toluŋ 5) naŋ, gêc ŋamata. Êsêac sêsam Josua e jagêdêŋ Kiŋnêŋ Buku sebe Propete Ŋamataŋa nêŋ. Sêjac propete ŋagêdô nêŋ miŋ gêjam buku tonaŋ ŋai auc, tec sêsam amboac tonaŋ ma sêkêŋ kêsi Mosenê. Go Propete Ŋamuŋa Jesaia e Maleaki nêŋ buku kêdaguc ŋatoŋ tonaŋ. Jeremianê Taŋi to Danielnê buku ac sêsam sêwiŋ toŋ tonaŋ atom. Ma buku ŋagêdô samob kêtu toŋ teŋ tauŋa, naŋ sêkêŋ gêc ŋamuŋa. Ac têdênaŋ amboac taŋ kêtôm lau Juda tauŋ tetoc buku tau gêdêŋ-gêdêŋgeŋ sa naŋ.
Dr. M. Luther gêsuŋ buku kaiŋ teŋ ŋatoŋ gêc Biŋlênsêm Laŋgwa to Wakuc ŋasawa kêtu toŋ teŋ tauŋa. Eŋ kêsam buku tonaŋ gebe Apokripi. Ŋaê tonaŋ Grik aweŋ, tanam ôkwi gebe Ŋam kêsiŋ tau. Eŋ gêwa buku tau sa gebe “Buku naŋ tatoc sa êtôm Bibolo ŋabuku tau naŋ atom, mago embe tasam, oc êmoasiŋ aêac ŋajam êwiŋ”.
Apokripi tonaŋ gêc Bibolo Hebolai aweŋŋa atom. Mago sêkêŋ gêc Bibolo Grik to Rom aweŋŋa. Êsêac sêgaluŋ buku tonaŋ kêsêp buku ŋagêdô ŋalêlôm. Apokripi masi aŋga Hebolainêŋ Bibolo, tec Luther gêjac sa kêtu toŋ teŋ tauŋa. Bibolo Englis to aweŋ ŋagêdô sêpuc gêc Biŋlênsêm agêc ŋasawa ma ŋagêdô masi.
BIBOLO ŊASÊBU SAUŊ TO SAUŊANÔ ŊABIŊ
Sêwa Bibolo kêkôc kêtôm ŋamata kapôêŋŋageŋ atom, sêjac gêŋgic-gêŋgic kêtôm ŋasêbu sauŋ to sauŋanô nec gêwiŋ. Aêac tasam ŋasêbu tonaŋ gebe Môkêlatu to Madiŋ. Tetowaga laŋgwa tauŋ sêjac gêŋgic amboac galoc talic gêc nec kwanaŋgeŋ atom. Lau gêmuŋŋa teto biŋ ŋamêtê teŋ. Ac teto biŋ ŋalô to ŋatalô kêsi-kêsi taugeŋ gêja, e ŋalô me ŋaê teŋ kêkô awê amboac galoc nec atomanô. Englisnêŋ bisop teŋ gêjac biŋ to miŋ samuc-samuc sa kêtu môkêlatu teŋ tauŋa (1350) su. Go ŋac Fransŋa teŋ gêjac m ŋamadiŋ kêtu ŋamata gêdêŋ 1551. Eŋ gêgôm kêpi Biŋlênsêm Wakuc teŋ, naŋ eŋ kêpuc Grik to Rom aweŋ e kêkanôŋ tau naŋ. Gêjac biŋ gêŋgic-gêŋgic kêtôm ŋamadiŋgeŋ ma keto ŋanamba gêja. Lau sêlic ŋajam, tec malô acgom, go samob sêpuc nêŋ Bibolo tomôkêlatu ma toŋamadiŋ kêtôm tônêgeŋ.
Ŋalôtêna kapôêŋ to sauŋ, taŋ kêkô biŋ ŋagêdô ŋaô ma geŋ gêŋgic naŋ, lau laŋgwa teto kwanaŋ atom, lau galocŋa sêkêŋ gebe sênam lau-sêsamwaga sa.
ANÔTÔ GÊWIŊ NÊ LAU ŊAMIŊ
BIŊLÊNSÊM LAŊGWA ŊAM
Teto Biŋlênsêm Laŋgwa ŋabuku ŋamataŋa sa sebeŋ atom. Lau sêjac ŋamiŋ samob tulu jagelom nêŋ wakuc sêsôm gêc aweŋgeŋ ŋasawa baliŋ e ŋêŋgeŋ sêmoa acgom. Teto papia (toluŋ) ŋamataŋa gêdêŋ kiŋ Dawidi agêc Salomo nêŋ têmgeŋ. Mago aêac embe taêŋ ênam dabe tandênaŋ Biŋlênsêm Laŋgwa ŋabuku êtôm têm, tê teto-teto buku tau nê, oc daŋgôm ŋawapac.
Lau Juda nêŋ lau mêtê tokauc to nêŋ biŋsutau sejoŋ papia dabuŋ sa-sa sêjac m gêdêŋ jala 300 to 400 B.C. ŋasawa, go sêkêŋ kêpi tageŋ amboac sêgôm Mosenê Buku Lemeŋtêŋ naŋ. Sêjac Biŋlênsêm Laŋgwa tau ŋabuku sa nec gêbacnê gêdêŋ jala 200 A.D. (Anno Domini tonaŋ kêtôm têm, taŋ Apômtau Jesu gêmêŋ nom su naŋ, me Apômtaunê jala). Aêac tec talic gebe sêkôc kôm tau sa e sêjac dabiŋ nec, ŋajala amboac 1,000 gêjaŋa acgom, go sêjac dabiŋ.
Lau tau ŋagêdô nêŋ ŋalêlôm gêja lu kêtu ŋabuku ŋagêdôŋa, tec biŋsutau ŋagêdô sêkac tauŋ sa gêdêŋ jala 100 A.D. gebe sêsêm biŋ tau êtu katô gebe Buku ondoc mêŋêsêp Bibolo Hebolai aweŋŋa ŋalêlôm êwiŋ ma ondoc êsêp êwiŋ atom. Samob sêlôc kêtu tôŋ gebe Apokripi êsêp Bibolo ŋalêlôm atom. Go sêsôm biŋ ŋalô tau ŋabiŋ e tomalageŋ gêwiŋ. Biŋ taŋ êsêac sêsôm kêtu tôŋ naŋ, Gôlôac Dabuŋ kêsô ŋalabu. Amboac tonaŋ ŋalô Hebolai aweŋŋa, taŋ êsêac sêwaka sa gêc naŋ, kêtu Biŋlênsêm Laŋgwa ŋanombaŋ e mêŋgêdêŋ oc tonec. Lau teŋ embe sênam Biŋlênsêm ôkwi, oc têndênaŋ biŋ tau tonaŋgeŋ.
BIŊLÊNSÊM LAŊGWA ŊABUKU TAU
Ŋaê Biŋlênsêm ŋam kêsêp lau Rom aweŋ (Testament). Englis sêsam sebe Testament amboac taŋ. Ŋaê tau ŋam gebe poac. Ŋaê Biŋlênsêm Laŋgwa kepeŋ aêacnêŋ kauc lasê gebe Biŋlênsêm Wakuc teŋ gêc amboac tonaŋ. Poac laŋgwa ŋam kêsêp poac, taŋ Anôtô kêmoatiŋ gêdêŋ lau Israel aŋga lôc Sinai naŋ. Poac tonaŋ kêtu anô kêpi lau tau gêdêŋ taŋ sêlôc kêtu tôŋ gebe taŋeŋ wamu êndêŋ Anôtônê Biŋ, tec sêkêŋ bôc kêtu da gêdêŋ eŋ kêtu ŋakamaclauŋ (Biŋsu ŋapoac, Eks 24:7,8). Poac wakuc ŋam kêsêp Anôtô gêjac mata nê moasiŋ gêjac ŋamalac tapaôŋgeŋ ŋawae. Sêŋgôŋ mateŋ jali ŋam kêsêp Jesu kêkêŋ tau kêtu da gêdêŋ Tama gêjô samob su. Lau taŋ sêkêŋ gêwiŋ eŋ naŋ, Anôtô gêlic êsêac têtu lau gêdêŋ. (Moasiŋ ŋapoac.)
Ŋaê Buku Miŋŋa nê kêkwa buku samob, taŋ sêjac Anôtô kêkalem Israel laŋgwa nêŋ abeŋi to gêwê ma kêwaka êsêac sa ŋamiŋ gêjam auc naŋ. Ac sê Mosenê ŋaê kêpi buku ŋamataŋa 5 nê, ŋam kêsêp ŋac tau nê koleŋ gêwê lau tauŋa ŋamiŋ gêjam sêga aŋga buku tau tônê. Sêjac m buku tau kêpi Anôtô kêkêŋ undambê to nom ma ŋamalac ŋamiŋ. Ac sêjac Israelnêŋ biŋ gêmuŋŋa ŋamiŋ baliŋgeŋ ma teto Anôtô gêjam êsêac kêsi ma gêwê êsêac sêwi Aiguptu siŋ ŋamiŋ e tomalageŋ. Miŋ tonaŋ ŋai kêgi poac, taŋ Anôtô to nê lau sêmoatiŋ gêdêŋ tauŋ naŋ, to Biŋsu Lemeŋlu, taŋ toŋam kêlêlêc su naŋ. Lau têtôm nom ŋagamêŋgeŋ sêŋô Biŋsu 10 tonaŋ ŋawaegac. Go sêjac mata Mosenê Buku Lemeŋteŋ teto Mose jakêkô lôc Nebo gêlic gamêŋ, naŋ Anôtô gêjac mata gêdêŋ nê lau nasêmoa êtu têlê naŋ, mago gêjac jao Mose tec jagêô lasê gamêŋ tau gêwiŋ atom.
Josua to Gôliŋwaga teto lau Israel nêŋ miŋ gêdêŋ taŋ lau tau sêbiŋ tauŋ tôŋ têtu lau-m kapôêŋ su atom naŋ. Israelnêŋ siŋsêlêc to nêŋ laumata ma gôliŋwaga towae sêjam gôliŋ êsêac gêdêŋ ŋasawa tônê, tec ŋamiŋ gêjam buku tonaŋ ŋai auc. Sêwaka Israelnêŋ gôliŋ kiŋŋa sa ŋamiŋ e Dawidi agêc Salomo sêboa gamêŋ tau sa kêtu kapôêŋ ma Israel kêpô lêtêŋ gêdêŋ ŋac, taŋ gêjô Salomo su naŋ, gêwa gamêŋ tau kêkôc gêja luagêc kêtu Juda to Israel nêŋ gamêŋ. Sêjac miŋ biŋ tonaŋ ŋai e jagêdêŋ lau Asiriaŋa sêku Israel tulu ma lau Babilonŋa sêku Juda tulu naŋ. Lau-tetowaga sêpuc gêŋwapac tonaŋ ŋai kêtap lau tau sa naŋ kêsêp êsêac taŋeŋpêc gêdêŋ Anôtônê Biŋsuŋa. Esra agêc Nehemia teto lau Juda aŋga gamêŋ kapoacwalôŋa sêmu sêmêŋ mêŋsêkwê lôm dabuŋ sa aŋga Jerusalem ma sêjac m to sêboa Judanêŋ gamêŋ teŋ tauŋa sa kêtiam ŋamiŋ.
Buku Têdôŋ Biŋŋa to Sêga Wêŋa nê kêkwa tau atom, gebe biŋ, taŋ teto gêc buku tonaŋ ŋai ŋalêlôm naŋ, kêtôm tau amboac onaŋ teto gêc buku miŋŋa to seoc lasêŋa naŋ atom. Aŋga buku Job sêpuc Anôtônê biŋgêdêŋ ŋam. Anôtô eŋ ŋac gêdêŋ, ma amboac ondoc lau mansaŋ ŋajam taêsam sêôc ŋandaŋ to gêmac ma gêŋwapac kêkôniŋ êsêac tôŋgeŋ. Biŋ tonaŋ kêlênsôŋ lau kêtôm têm to nom ŋagamêŋgeŋ ŋapaŋ. Pesalem nec buku wêŋa teŋ. Mec 150 tonaŋ ŋagêdô baliŋ ma ŋagêdô dambê. Lau mansaŋ gêdêŋ-gêdêŋgeŋ teteŋ sêmoa nêŋ tauŋa me gôlôac sêjam kêtu nêŋ wê gêdêŋ sêlic nêŋ omŋa. Go Biŋgôliŋ to Ŋacmêtê Tau nê sejoŋ biŋ ŋalô to lêŋ ŋagôliŋ ŋajam-ŋajam sa, taŋ sê kiŋ tokauc Salomo nê ŋaê kêpi. Wêmôkê naŋ ŋapalêo to ŋac têntac gêwiŋ tauŋŋa nêŋ wê. Sêlic wê tau kêtôm Anôtô têtac gêwiŋ ŋamalacŋa ŋadôndôŋ, tec sêkêŋ kêtu Bibolo ŋabuku teŋ gêwiŋ.
Aêac tatap Propetenêŋ Buku 16 sa gêc aêacnêŋ Bibolo. Sêwa buku tau kêkôc ma sêsam gebe propete kapôêŋ to sauŋ nêŋ. Propete Kapôêŋ nêŋ tonec gebe Jesaia agêc Jeremia ma Esekiel agêc Daniel nêŋ buku, ma Propete Sauŋ nêŋ tonec gebe Hosea e jagêdêŋ Maleaki. Sêsam buku tonaŋ sebe Propete 12 nêŋ Buku gêwiŋ. Buku ŋadani tec sêsam sebe kapôêŋ, ma wapi sêsam sebe sauŋ. Propete tonaŋ ŋai sêjam dôŋ nêŋ lau, tê sêmoa êsêac ŋalêlôm gêdêŋ tauŋ nêŋ têm nê, nêŋ lêŋ kêpi Anôtônê Biŋsu. Go êsêacnêŋ kôm teŋ tonec gêwiŋ gebe seoc biŋ lasê kêtôm Anôtô gêôc êsêac aweŋ sa ma gêgôm katuŋ kaiŋ teŋ kêsa e sêlic gêŋ ŋakatu to dôŋ naŋ, tec sêsôm to teto. Propetenêŋ biŋ gelom aêac nec ŋalêŋ tonec gebe ac tauŋ me nêŋ kêpuctôŋwaga teto ŋalô, tê kêsa-kêsa êsêac aweŋsuŋ nê sa. Propete sêsôm lau ŋaôma to laumata nêŋ geo lasê gêdêŋ êsêac solopgeŋ ma sêjô êsêac gebe Anôtô ocgo êmêtôc to ênac êsêac ŋagêjô. Mago sêsôm biŋ tonaŋgeŋ atom, ac sêsôm Anôtô taê labu to taê walô nê lauŋa ŋajaeŋ lasê gêdêŋ êsêac gêc awê amboac tonaŋgeŋ gebe gêjac mata nê moasiŋ gêdêŋ samob, taŋ sêsap ênê poac, taŋ kêmoatiŋ gêdêŋ Israel tôŋ ma gebe lau tau sênaŋa atom naŋ. Sêsôm ŋajaeŋ tonec lasê gêdêŋ samob sêŋô gebe Anôtô oc ênam Israel to lau nomŋa pebeŋ kêsi êŋgôm ŋanô êsa amboac tonec gebe Eŋ êkêŋ Dawid wakuc teŋ mêŋêtu moasiŋ ŋakiŋ. Têm ŋamuŋa teŋ acgom, go Gôlôac Dabuŋ sêwa propetenêŋ biŋ ŋalô tonaŋ ŋam sa gebe kepeŋ Jesu Kilisi tau, gebe Mesia Dawidinê Latu eŋ.
JESU KILISI KÊTU LAU PEBEŊ SÊKÊŊ MATEŊ EŊ ŊAŊANÔ
BIŊLÊNSÊM WAKUC ŊAM
Aposolo Paulu nê papia kêtu Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku, taŋ eŋ keto gêmuŋ buku ŋagêdô samob su. Biŋ taŋ Apômtau kêsôm to gêŋ, taŋ eŋ gêgôm-gêgôm naŋ, lau sêjac ŋamiŋ gêc aweŋgeŋ gelom kêtôm malacgeŋ gêja. Sêsôm sêmoa ŋasawa baliŋ e ŋêŋgeŋ acgom, go lau ŋagêdô nêŋ ŋalêlôm kêkac êsêac ma teto miŋ tonaŋ ŋai sa. Kêtu tonaŋŋa tec teto Jesunê Ŋawae Ŋajam kêsêp papia gêja.
Teto Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku ŋagêdô samob gêdêŋ jala 50 to 100 ŋasawa. Gêdêŋ têm tônê lau ŋagêdô teto buku gwalêkiŋ, naŋ sêkêŋ ŋalôtêna gêwa buku tau sa gebe ŋawae ŋajam me aposolonêŋ miŋ ma sêsakiŋ gêdêŋ gôlôac gêwiŋ, mago teto Jesu Kilisi nê Ŋawae Ŋajam to biŋ, taŋ aposolo têdôŋ naŋ, keso miŋ ŋanô tau, gebe sêgaluŋ kauc jaba kêsêp ŋalêlôm gêjam auc. Amboac taŋ tec kêtu kôm gêdêŋ Gôlôac Dabuŋ gebe sêpuc papia tonaŋ ŋai ŋam e sêmasuc buku dansaŋ ma sêjaliŋ Mêtê ŋawa ŋabuku taugeŋ sa ma sêkêŋ kêsêp Biŋlênsêm Wakuc. Kôm tonaŋ gêbacnê gêdêŋ jala 400. Laumata sêkac tauŋ sa ma sêsôm buku, taŋ êsêp Biŋlênsêm Wakuc naŋ, ŋabiŋ kêtu tôŋ. Sêsôm biŋ tau kêtu tôŋ tec gêc ŋapaŋ.
BIŊLÊNSÊM WAKUC ŊABUKU
Jesu Kilisi gêjam lau gêdêŋ-gêdêŋgeŋ to ŋamalac gamêŋ-gamêŋ tapaôŋgeŋ kêsi, tec sêwaka biŋ tau sa gêc awêgeŋ aŋga Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku 27 ŋalêlôm.
Ŋawae Ŋajam aclê to Gêŋ Taŋ Aposolo Sêgôm Naŋ kêtu Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku miŋŋa. Ŋawae Ŋajam ŋamataŋa têlêac, taŋ sê Matai agêc Marka ma Luka nêŋ ŋaê kêpi naŋ, ŋam kêsêp papia lau andaŋgeŋ teto ŋa lemeŋŋa ŋatoŋ tageŋ. Embe tasam Ŋawae Ŋajam tonaŋ ma tapuc ŋam ŋapepgeŋ, oc tajala biŋ, naŋ tetowaga sebe sêwaka sa ênêc awê êndêŋ nêŋ lau-sêsamwaga. Go Ŋawae ŋajam kêtu aclêŋa gêjac têku biŋ, taŋ teto gêc ŋamataŋa têlêac naŋ. Joaŋ kêwaka biŋ tonec sa gebe Biŋ tajala Anôtô ŋamŋa ma gêŋ, taŋ taêŋ kêka aŋga ênêŋa naŋ, samob ŋanô kêsa kêpi Jesu Kilisi sugac.
Luka keto Ŋawae Ŋajam kêtu têlêacŋa su, go gêjac êsêac, taŋ sêwaka Gôlôac Dabuŋ sa ma sêsôm Ŋawae Ŋajam kêlaiŋ tau kêtôm Romnêŋ gamêŋ samobgeŋ gêja naŋ, ŋamiŋ gêc Gêŋ Taŋ Aposolo Sêgôm Naŋ.
Biŋlênsêm Ŋabuku Têndôŋ To Sêlêŋ Biŋŋa nec aposolonêŋ papia, taŋ teto gêdêŋ gôlôac to lau tageŋ-tageŋ naŋ. Papia tonaŋ ŋatoŋ luagêc kêjaliŋ tau sa amboac tonec gebe Paulunê papia, taŋ gêjac gôlôac ŋagêdô ŋawae solopgeŋ naŋ, ma papia, taŋ gêjac gôlôac samob tapaôŋgeŋ ŋawae naŋ, tec sêsam sebe Papia Gôlôac Tapaôŋgeŋŋa.
Paulu keto nê papia gêjac gôlôac ŋawae solop ma gêwa takêŋ gêwiŋ Jesu Kilisi ŋam sa gêdêŋ êsêac tomalageŋ gêc papia tau ŋalêlôm. Lau buŋa sêsa nêŋ lêŋ jadêdac gêŋ, taŋ kêlênsôŋ nêŋ kauc ma kêkêŋ wapac êsêac naŋ, tec sêjam kênac biŋ tau ŋam gêdêŋ eŋ. Go eŋ gêjô êsêac aweŋ keto kêsêp nê papia ma kêsakiŋ gêdêŋ êsêac sêja. Gôlôac ŋamataŋa sêjam kôm Misionŋa jasêsôm Ŋawae Ŋajam kêtu tapa e biŋ jaba tokaiŋ-tokaiŋ kêpoa lasê ma gebe êmbôc Mêtê ŋalêŋ auc. Paulu tec gêjac siŋ ŋajaŋa gebe êkôniŋ mêtê-geo tokaiŋ-tokaiŋ tôŋ. Eŋ gêjam talaŋ Jesu Kilisi nê Ŋawae Ŋajam ŋawa-tau gêdêŋ biŋ geo to lau geo samob nê, ŋalô dabuŋ teŋ aŋga ênê papia gêdêŋ lau Galataŋa kêtôc gêc awê gebe “Aŋô acgom, aêac me aŋela undambêŋa teŋ embe asôm ŋawae ŋajam teŋ lasê êndêŋ amac eso Ŋawae Ŋajam, taŋ aêac asôm lasê sugac naŋ, Anôtô oc êpuc boa eŋ” (Gal 1:8).
Petere agêc Joaŋ ma Jakobo agêc Juda to lau ŋagêdô teto Papia Gôlôac Tapaôŋgeŋŋa, taŋ gêjac gôlôac malac-malac samob ŋawae naŋ. Biŋ amboac tec gêc papia tonaŋ ŋai gebe tawaka takêŋ gêwiŋ ŋawa tau sageŋ to tajop tauŋ êndêŋ mêtê geo ma tatiŋ su to tasa lêŋ buŋa mansaŋgeŋ ma tanam nêŋ sakiŋ êndêŋ gôlôac buŋa to êndêŋ tauŋ nêŋ gôlôac êpi kôm, tec gêjac aêac ŋawae nec, ma êndêŋ nêŋ lau, taŋ tamoa êsêac ŋalêlôm aŋga nêŋ malacmôkê ma aŋga tauŋ nêŋ gamêŋ amboac tonaŋgeŋ naŋ.
Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku Propeteŋa tageŋ tec gêc. Buku tau ŋaê gebe Biŋ Kilisi Geoc Lasê Gêdêŋ Joaŋŋa. Embe tanam dôŋ êpi propete Biŋlênsêm Laŋgwaŋa nêŋ buku oc naêtôm tau atomanô. Sêjac m Geoc Lasê ŋa biŋ 7 gêdêŋ gôlôac Asia Sauŋŋa, taŋ ketowaga kêkêli to gêlêŋ biŋ êsêac ma gêjac êsêac têntac tôŋ naŋ. Gêŋ naŋ eŋ katu kaiŋ teŋ kêsa jagêlic ŋakatu ma keto gêjam môkêlatu ŋamuŋa ŋagêdô auc naŋ, samob ŋam tageŋ tonec gebe Gôliŋwaga nomŋa sêgôm gêŋlêlôm gebe sêkôniŋ Gôlôac Dabuŋ tôŋ, mago kêtu ŋamu Anôtô gêjam sa e kêku ŋacjo samob tulu. Joaŋ oc keto nê buku Geoc Biŋ Lasêŋa gêdêŋ ŋasawa teŋ kêdabiŋ jala 100. Biŋ tau gêjac gôlôac Asia Sauŋŋa ŋawae gêdêŋ têm, taŋ sêjanda to sêlêsu êsêac naŋ.
ANÔTÔNÊ BIŊ ŊA AÊAC TAUŊ AWEŊ
SÊJAM MÊTÊ ÔKWI
Kêtôm têm, taŋ Bibolo gêc naŋ, lau sêjam Anôtônê Biŋ Hebolai to Grik aweŋŋa ôkwi ŋa lau gamêŋ ŋagêdô aweŋ. Gêdêŋ jala 250-130 B.C. sêjam Biŋlênsêm Laŋgwa ôkwi ŋa Grik aweŋ. Biŋlênsêm Laŋgwa tonaŋ gêjac lau Juda gamêŋ Aiguptuŋa ŋawae, gebe sêsôm Grik aweŋgeŋ kêtu tôŋ êsêac. Lau mêtê tokauc 72 sêjam kôm tonaŋ, tec sêsam Biŋlênsêm Laŋgwa tonaŋ gebe Septuagint. Ŋaê tau ŋam gebe 70 sêjam ôkwi. Biŋlênsêm Laŋgwa Grik aweŋŋa tonaŋ kêtu lau buŋa ŋamataŋa nêŋ Bibolo. Mêtê wakuc kêlaiŋ tau kêtôm Romnêŋ gamêŋ gêja e jagêô lasê êsêacnêŋ gamêŋbôm gêwiŋ, tec sêjam Bibolo samuc me ŋabuku ŋagêdô ôkwi ŋa lau-m towae ŋagêdô aweŋ gêwiŋ. Go gêdêŋ jala 400 A.D. Hieronimus gêjam Bibolo samuc ôkwi ŋa Rom tau aweŋ Latin. Bibolo tonaŋ ŋaê Vulgata (ŋam gebe kêtu tapa gêja). Katolik sêsap tôŋ e mêŋgêdêŋ galoc.
Wulfila kêtu lau Goten nêŋ bisop. Eŋ gêjam Bibolo ôkwi ŋa lau Serman aweŋ teŋ kêtu ŋamata. Eŋ kêwaka alpapet (biŋ ŋatalô) wakuc sa acgom, go gêgôm. Mago ŋac tau gêjam Bibolo samucgeŋ ôkwi ma kêkêŋ kêsêp nê lau Goten lemeŋ atom. Ŋam gebe lau tau sesegeŋ sebe sênac tauŋŋa. Amboac tonaŋ eŋ kêkêli siŋ ŋamiŋ aŋga Biŋlênsêm Laŋgwaŋa gebe êkêli êsêac êtu sênac siŋŋa atom.
Sêjam Bibolo ôkwi ŋa lau-m wakuc aweŋ ŋakôm kapôêŋ nec, sêjac dabiŋ su atom tageŋ. Sêgôm kôm tau sêmoa e mêŋgêdêŋ 1975 sêjam ŋabuku ŋagêdô ôkwi ŋa lau 1577 aweŋ, ma Bibolo samuc tau nec ŋa lau-m 261 geŋ aweŋ. Biŋlênsêm Wakuc tec sêjam ôkwi ŋa lau-m 645 aweŋ su. Aŋga nom samuc nec lau gamêŋ-gamêŋ 3,000 sêsôm tauŋ aweŋ gêdêŋ-gêdêŋgeŋ tec sêmoa.
SÊJAM BIBOLO ÔKWI ŊA BIŊ JABÊM
Biŋsu ŋamataŋa mêŋsêô lasê aêac gêdêŋ 1886. Anôtônê lau jaeŋ êsêac, tec taêŋ gêjam kêtu tôŋ gebe sêkalem lau Niuginiŋa sa têtu Anôtônê lau sêwiŋ. Sêboalec biŋ Jabêm sêmoageŋ, mago sejoŋ ŋapalê sa sêsô lôm papia aŋga Simbaŋ ma têdôŋ êsêac. Biŋsu sêsôm biŋ Jabêm kêtu tôŋ êsêac ŋagec su acgom, go sêsôm Mêtê (Miŋ Dabuŋ) lasê kêtôm omgeŋ ma têdôŋ lau lêŋŋa e êsêac ŋagêdô sêliŋ saŋgu. Lau buŋa têtu taêsam ma gôlôac buŋa sêwaka tauŋ sa kêtôm malacgeŋ gêja. Go sêkwê lôm papia sa kêtu têndôŋ gôlôac sauŋŋa. Sêsam papia kêtu tôŋ êsêac, tec biŋsu sêjam Biŋlênsêm Laŋgwa to Biŋlênsêm Wakuc ŋamiŋ ŋanôgeŋ ôkwi kêtu Miŋ Dabuŋ. Malôgeŋ acgom, go sêjam Ŋawae Ŋajam ŋagêdô ôkwi amboac taŋ ma sêpuc kêsêp Jaeŋŋajam jalau sêsam-sêsam kêtôm nêŋ andugeŋ. Sêjam Mêtê ôkwi sêjam kôm tau sêsiŋ sugeŋ sêmoa e gêdêŋ 1924 sêpuc Biŋlênsêm Jabêm aweŋŋa ŋamataŋa aŋga London. Sêbênôc sêmoa e 1935 sêpuc kêtiam (Stuttgart, Sermani). Siŋ Kapôêŋ Ilŋa gêbacnê, go sêpuc Biŋlênsêm Wakuc tonaŋgeŋ kêtiam gebe masi aŋga lau taêsam nêŋ. Gêdêŋ jala 1965 sêsuŋ kôm bênôcŋa gêdêŋ lau toŋ teŋ. Ac sêjac dabiŋ kôm tau, tec sêpuc Biŋlênsêm Wakuc aŋga Hong Kong e gêbacnê gêdêŋ 1973.
Lau toŋ tonaŋgeŋ selom Biŋlênsêm Laŋgwa ma sêjam Genesis ôkwi. Kristen Press Madang sêpuc Gêŋ Samob Ŋam Ŋabuku, Mosenê buku ŋamataŋa gêdêŋ 1970. Su go lau tonaŋgeŋ selom Biŋlênsêm ŋabuku ŋagêdô gêwiŋ. Biŋsu ŋagêdô sêjam buku tageŋ-tageŋ ôkwi gêdêŋ ŋasawa teŋ su, tec sebe sênac dabiŋ kôm tau. Lau toŋ tageŋ têtôm kôm kapôêŋanô tonaŋ atom, tec sêkalem lau toŋ teŋ sêkôc nêŋ kôm sa amboac tonaŋ. Sêjam kôm tau sêmoa e 1979 sêjac dabiŋ. Sêpuc Biŋlênsêm Laŋgwa to Biŋlênsêm Wakuc aŋga Sydney, Australia ma sêsi lulu kêpi tageŋ, tec Bibolo samuc kêsêp aêac lemeŋ gêdêŋ jala 1980.
BIBOLO ŊAKÔM ŊAKÔNIŊŊA
TANAM BIBOLO ÔKWI ŊAKÔNIŊŊA ŊAM
Embe sênam Bibolo ôkwi ŋa lau teŋ aweŋ su, naŋ dendec gacgeŋ ênêcŋa atom. Sêkêŋ êtu kôm êndêŋ lau teŋ sênam ôkwi êsêp ŋasawa êtiam-êtiam. Ŋam gebe lau teŋ aweŋ amboac biŋ Jabêm nec gêŋmatê teŋ atom, gêŋ mata jali teŋgoc. Lau wakuc sêsôm biŋ tau têtôm lau laŋgwa gêmuŋŋa sêsôm naŋ ŋapaŋ atom. Sêwi biŋ ŋalô laŋgwa ŋagêdô siŋ ma sêsôm wakuc gêjô laŋgwa su. Kêtu tonaŋŋa tec tanam Bibolo ôkwi êtôm biŋ, tê lau wakucgeŋ sêsôm-sêsôm sêmoa nê. Embe daŋgôm atom, lau wakuc oc sêpô lêna tauŋ e sêjala Mêtê naeo ma sebe sêŋô atom. Mêtê ŋanô tau nec, lau teŋ sebe sêpô ôkwi atom, biŋ ŋalôgeŋ tec tasôm êtu wakuc-êtu wakuc êjô laŋgwa, tê tajala kwalec nê su. Go ŋam teŋ gêwiŋ. Bibolo ŋakwalam laŋgwa sêpuc ŋapapia andaŋgeŋŋa ŋam sêmoa, tec têtap ŋalô wakuc ŋagêdô sa, tê sêkêŋ gêjô ŋakeso laŋgwa su. Kêtu tonaŋŋa tec sêkêŋ ŋapuc amboac tonec gebe Bibolo teŋ embe ênêc êtôm jala 30 me 50 su, naŋ taêŋ ênam gebe tanam ôkwi ŋakôniŋŋa teŋ êtiam. Embe masi, lau ŋagêdô oc sêjala sapu. Biŋsu sêgôm kôm tonaŋ kêpi Biŋlênsêm Wakuc Jabêm aweŋŋa dim ŋagêdô su, tec galoc ajala ŋamgac.
ANDU TEŊ EMBE BIBOLO ÊNÊC ATOM, LAU TAU OC SÊMOA ŊAJAM ATOM. (Dr. M. Luther)
BIBOLO KÊLAIŊ TAU GÊMOA
Bibolo gêjac ŋamalac pebeŋ ŋawae, tec Gôlôac Dabuŋ to lau buŋa kêtôm nom ŋagamêŋgeŋ sêbiŋ tauŋ tôŋ gebe sêmansaŋ Bibolo êlaiŋ tau ŋalêŋ. Lêŋ tonaŋ gêjac kôm têlêac ŋawae. Tec gebe sêkêŋ lau sênam Bibolo ôkwi ŋa lau gamêŋgamêŋ aweŋ. Teŋ gebe sêmbaliŋ nêŋ mone êna gebe sêpuc Bibolo tau e ŋaôli sauŋanôgeŋ. Go teŋ gebe sêkêŋ Bibolo naêô lasê lau tau. Baibel Sosaiti gejob kôm tonaŋ. Sêjam kôm tau aŋga gamêŋ amboac 100 tec sêmoa. Sêbiŋ tauŋ tôŋ, tec têtôm kôm kapôêŋ tonaŋ. Gôlôac Dabuŋ to lau buŋa gamêŋ ŋagêdôŋa tauŋ têtôm Bibolo ŋakoleŋ sênam ôkwi ma sêpuc to sênac sam êtu tapaŋa tonaŋ atom, ŋam gebe gêjac mone taêsam ŋawae. Kêtu tonaŋŋa Baibel Sosaiti gamêŋ tolêlômŋa sêjam Baibel Sosaiti gamêŋ ŋalêlôm sawaŋa sa, tec kôm tau kêsêlêŋ ŋajam. Baibel Sosaiti sêjam gôliŋ kôm tau, tec sêjam Bibolo ôkwi to sêkêŋ kêtu tapa sêgôm sêlêsucgêdôgeŋ. Ŋanamba ŋagêdô tonec kêtôc gêc awê gêdêŋ aêac
Sêjam Bibolo samuc me ŋabuku ŋagêdôgeŋ ôkwi:
jala 1800 1860 1920 1976
aweŋ jala 71 1900 299 1950 830 1960 1577 1975
Sêjac sam Bibolo samuc me ŋabuku ŋagêdôgeŋ:
ŋanamba 8 000 000 22 000 000 35 000 000 44 000 000
BIBOLO NEC BUKU TEŊ TAUŊA SAMUCGEŊ
ŊAMALAC AWEŊ KÊTU ANÔTÔNÊ BIŊ ŊASABAŊ
Bibolo nec buku teŋ, naŋ lau sêpuc to sêjam ôli ma sêsam-sêsam amboac buku ŋagêdô naŋ. Mago buku ŋagêdô samob kêtôm Bibolo nec atomanô. Bibolo nec buku taujala teŋ, tec sêsam sebe Buku Tau. Ŋam amboac ondoc, tec sêsam Bibolo sebe Buku Tau, taŋ ŋamalac kêtôm nêŋ têm to nêŋ gamêŋgeŋ sêsam-sêsam e nêŋ ŋalêlôm gêwiŋ biŋ tau. Ma ŋam amboac ondoc, tec Gôlôac Dabuŋ toê-toê samobgeŋ sêsô Bibolo ŋalabu ma sêkêŋ kêtu nêŋ ŋagôliŋ. Embe takac Bibolo paliŋpaliŋgeŋ, oc talic amboac buku ŋagêdôŋa teŋ. Sêjac Anôtô kêkêŋ undambê to nom ma gêŋ, tê lau tenteŋlatu dêdac-dêdac nê ŋamiŋ. Miŋ tau kêpi lau, naŋ sêŋgôŋ gêdêŋ gêmuŋ andaŋgeŋŋa. Sejoŋ lau laŋgwa gamêŋ teŋŋa nêŋ biŋsu to ŋagôliŋ sêmoa sêwiŋ tauŋŋa sa-sa. Aêac tasam biŋ tonaŋ ŋai e ŋagêdô kêlênsôŋ aêacnêŋ kauc to tapô lêna tauŋgeŋ. Biŋ tonaŋ kêtu Bibolo ŋabiŋ taujala tau nec atom. Biŋ taujala nê asageŋ.
Bibolo ŋabiŋ taujala tau tonec gebe Ŋatetowaga sêjac ŋamalac ma gêŋ, taŋ ac dêdac-dêdac naŋ, ŋamiŋ kêtôm sêlic Anôtô tau gêwê to gêjam gôliŋ êsêac naŋgeŋ. Lau-teto-Bibolowaga tônê lau, taŋ Anôtô kêkam êsêac tôŋ naŋ. Ac sêlic Anôtô gêjam gôliŋ nom to ŋagêŋ samob ma ŋamalac to nêŋ lêŋ gêwiŋ. Ênê biŋ kêtu tôŋ. Eŋ gêgôm samob ŋanô kêsa. Ac sêlic gêc awê gêdêŋ êsêac, tec teto nêŋ biŋ têtôm lau sêkêŋ gêwiŋ eŋ to ôliŋ andaŋ eŋŋa. Ac sêjala Anôtô kêtu tôŋ amboac tonaŋ, tec taêŋ gêjam kêtu tôŋ gebe sêwê lau ŋagêdô sêkêŋ êwiŋ eŋ amboac taŋ, me sebe sêpuc êsêacnêŋ sêkêŋ gêwiŋ eŋŋa tôŋ. Êsêac sebe ŋamalac samob sêjala biŋ tonec êtu katô gebe Sêmoa mateŋ jali me sêmac êndu nê, ŋam kêsêp Anôtôŋageŋ, taŋ gedec biŋ geo samob ma têtac têwiŋ to gê biŋ tôŋ ŋamadiŋ masigeŋ naŋ. Lau taŋ teto Biŋlênsêm Wakuc ŋabuku naŋ, sêjala kêtu tôŋgac gebe Anôtô têtac gêwiŋ ŋamalacŋa mêŋkêtu awê kêpi Jesu Kilisi. Ŋam gebe ac sêlic eŋ kêsa nê lêŋ kêtôm ŋac teŋ, taŋ kêkêŋ tau kêsô Anôtô ŋalabu kêtu nê biŋ samobŋa samucgeŋ naŋ. Eŋ gêmac êndu ma gêdi sa aŋga ŋacmatênêŋ, tec sêjala Anôtô kêtôm gebe êsuc ŋamalacnêŋ taŋeŋpêc to nêŋ tôp ôkwi, ma kêtôm gebe êkêli êsêac sêsa nêŋ lêŋ totêntac êpa sugeŋ êtiam, ma kêtôm gebe êtôc sêŋgôŋ mateŋ jali teŋgeŋ êtu nêŋ lêŋ ŋatêpôê naênêc awêgeŋ êndêŋ êsêac.
Lau taêsam sê taŋeŋ jaeŋ, taŋ lau-teto-Bibolowaga sêsôm lasê gêdêŋ êsêac naŋ, ma sêmêtôc nêŋ lêŋ kêtôm Mêtê tau sêjac ŋawae. Ac sêŋô to sêsam lau tonaŋ nêŋ biŋ to nêŋ miŋ kêtôm Anôtô kêsôm biŋ gêdêŋ êsêac solopgeŋ. Lau taêsam sêsaê sêmoa gebe amboac tonaŋ e mêŋgêdêŋ galoc ŋapaŋ. Lau sêŋô Mêtê e atêŋ gêmô êsêac ma nêŋ ŋalêlôm kêtu malô to têntac kêpa su, ma kêkêli êsêac e sêjala gacgeŋ gebe sêŋgôŋ nom nec ŋaômageŋ atom.
Bibolo tau gêwa tau sa gebe Anôtônê Biŋ nec, aêac ŋamalac nêŋ kauc kêtôm gebe tapuc tôŋ me danseŋ su nec atom. Propete sêsôm nêŋ jaeŋ lasê todim-todim sêjac m biŋ tau gebe “Apômtau awa tau tonec”, tec lau têm tônêŋa ŋagêdô sêŋô tonêŋ ŋalêlôm gêja lu-gêja lu kwanaŋgeŋ su. Aêac têntac lulu atommaŋ. Apômtau Jesu kêsôm gêc Joaŋnê Ŋawae Ŋajam gebe “Aêŋoc mêtê kêtu tauc ŋoc gêŋ atom, ŋac taŋ kêsakiŋ aê gamêŋ naŋ, nê gêŋ. Teŋ embe taê ênam gebe êŋgôm Anôtônê Biŋ êtu tôŋ, oc êjala ŋoc mêtê ŋam gebe aŋga Anôtônê me aê kasôm tauc ŋoc biŋ” (7:16-17). Anôtô kêsôm biŋ aŋga Bibolo ŋalêlôm nec, aêac tajala kêtu katô atom, tasô biŋ tau ŋalabu ma daŋgôm ŋanô êsa êpi tauŋ nêŋ lêŋ acgom. Embe taŋô Bibolo ŋakalem e takêŋ êwiŋ Mêtê ma ôliŋ andaŋ Anôtô tonêŋ ŋalêlôm taêŋ êka eŋ samucgeŋ, oc tatap ŋanô sa e daê taêŋ todim-todim. Lau tê sêmoa sêmuŋ aêac to onec sêmoa sêwiŋ aêac nec, nêŋ taêsam ŋanô lasê sêjalagac gebe Bibolo buku taujala teŋ, ma aêac tauŋ ocgo tajala amboac tonaŋgeŋ. Oc tajala Bibolo gebe Buku Tau, taŋ daŋgôŋ mateŋ jali ŋam kêsêp naŋ, tec kêlêlêc buku ŋagêdô samob su biŋŋanôgeŋ.


text:
Paankɔc de Koŋgo
Paankɔc de Koŋgo (aŋïc aya Koŋgo-Brazzaville) ee pamac tɔ̈ wäryöu pacuɔl Apirïka ciɛlic (kënë cie Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo). Ee nɔŋ akeu ke pamaac kathiëc: Gabon alɔŋ pacuɔl; Cameroon alɔŋ parutcuɔl; Paankoc Mïïrlockoc de Koŋgo alɔŋ paguötbak, ku Cabinda, ye abaŋ Angola, alɔŋ paguöt; ku Adɛ̈kdiɛt Atlantic alɔŋ paguötcuɔl. Dïtde ee lɔ̈k ye 340,000km2 ku cinëkocde ee 5,125,821.
Kuat ye thook ke Bäntu jam aacë rëër lɔ̈k kënë-yic talïk run 3,000 cëjal ku aake ɣɔɔc looi kekë kɔc ye rëër ɣorëpiujaac de kiir Koŋgo-yic. Koŋgo thɛɛr eeyee abaŋ panmäcalëi French ye cɔl Apirïka de Atekpïny. Paankɔc de Koŋgo eeyee looi akölnïn 28 Penethiäärkutök ku yok nhomlääu tënë France ruɔ̈n 1960. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992, nacɔk miircïlɔckɔc eecï lönykɔ̈u ruɔ̈n 1997 në toŋbaai de Paankɔc de Koŋgo, ku Bɛ̈nymacbaai Denis Sassou Nguesso cë bën tueŋ riɛɛl ruɔ̈n1979 ee cë baai mac run 35 në run 40 cëjal.
Paankɔc de Koŋgo acë bën malooi miök 4 në ditë pinynhom wärliep de Guinea thin, ye gam pamac laŋkoŋ nacɔk cieduk wëlëmiiric ku määcëkäŋic alɔŋ lɔ̈ɔ̈k dɛ̈t ku ciethöŋ ë tëk ë wëu miök pamacëbɛ̈n. Määcëkaŋ ë Koŋgo ee rot gei rilic në miök, ku määcëkaŋ ë pamac akëc rot juäk tëɣɔn dhukpiny ë cin de miök kencök 2015.


text:
3
Puohny Joon Ngad Luogwahy
(Mak 1:1-8; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)
1
Naa abar wudh giih nu, e Joon Ngad Luogwahy ree anyoadhe e upuohnyo ke bang yi ukang gihr Judea kobe, 2
“Rahny cwihnyu bang anyoohne giihu naa atiihyu kedea logu anyoohne ngahdhu, bang gihn cahng beehn Juoge umage nyoge ne joe ngo adoohng cahng.” 3
Joon e naa anaa arub Yicaaye agamloohngjuoge ke nyinge kea,
“Nud ke duol me kwaag yi ukang kea,
‘Gwiir yooh yihr Ruohdh,
gwiir yooh me ne cohg cohg yihre.’ ”
4 Joon na cam caame giih na yoade yi ukang. Ngo na bodh kaa kihj maa baahnyo kedea na ngaab yiehj amana maa acwaahj kedea deehl e naa atuohye yi badhe. 5 Gihn nu e nyoge me thoohdh awaahdo bange yi ukang ke bang geen Jeruucalem maa ke wudh geedh Judea. Nyoge aoohnyo thiow ke bang yihdh miehy cahng ke naam Joohrdoan. 6 Maa abeehn gene urob gene adhemuohme giih atiihy gene oogo. Batiene naa akwaan gene adhemuohme giih gen, e wudh gen amuoj Joone ke piih Juog naam Joohrdoan ne cub luogwahy yihr gen.
7 *
Naa aniid Joone ngo kejea Paarijea maa Caaduucean me thoohdh ge abeehn bange e ge daahd luogwahy, e Joon ake rubo yihr gen kea, “Wu nyoge me reje me neehn thoohne maa wu beehda yaa waal. Gihn daahdu ngahj! Wu daahd ukoolu rahny cwihny Juog ge beehn ni abea cwihnyu kuu arahnyo rog anyoohne giihu! 8
A teed lubo me ne cohg yihru: thubu kaa awaahn kan ke tiihy giih me beeye beere ngo ke ngeyo rogu kejea anyoohne giihu ge alogu ngahdhu. Kaano e kare nud umuoja wudhu ke luogwahy. 9
Yaage, wudhu keá paru kejea ne nahgu nyethea Abraahm e Juog wu buu ukihme. Wu kihm Juoge kihmo keehd maa akwanye wun ne joe. Kare nud yihr Juog ukaabe wey leele giih ni uloge gen udoohng gene ne kwaay Abraahm. 10
Ukihm mar Juog muu uroomo wa ley maa apaag me ngol yen piny keehd biey gen agwiire ke nyingu. E kwaad yaadh gihn nyuol ke nyethen me be cam dhiil kaa ngod piny cang uthoohre yi maaj ne waang.
11
“Yaage! Luogwahy mara ge cuba yihru kan, beehda luogwahy mar piih now me nyoadh ngo kejea dhaano cwihnye arahnyo rog anyoohne giihe naa atiihye. Ngaa me teege akaal wiih teeg mara muu ulog beehno ke batiena nud. Ngaan nu e naa ngaa duohng riha, gihn me a be rom kaahn wuoy tiene. Wahy Juog ke ngude e nuu uwuoje wudh nyoge ne muoj gen ke luogwahy, beere nyoge cwihny gen ungahmo kedea uteehng yiiho gihr gene wa ngiihnyo e thaahdh ke maaj. 12
Ataaj me wa gihr kuor beel nii cinge, noono e nyoge ge kuore kuoro wa beel, ukedhe liil yi gala abea coang ge ucwinye ke deeh maaj me waang e ngo be gug.”
Jeacuu Luogwahy Acub Yihre
(Mak 1:9-11; Luk 3:21, 22)
13 Yihdh nihn nu, e Jeacuu anaa abeehn koohr naam Joohrdoan bang Joon e ngo beehn kaa yoohn Gaalili. Abeehno uteede ngo yihr Joon kea, “Cub luogwahy yihra neehn mar yaa ni.” 14 Abea Joon adaahd ukweere ke cub luogwahy yihr ngo. Gihn nu e arubo yihr Jeacuu kea, “Ke ne diih! Kare tooro ucuba luogwahy yihri. Nea kare ne cohg ngahda ne nahg yihn ne ne cub luogwahy yihra ne?”
15
Maa ateed Jeacuue ngo yihre kea, “Wii lumi noono robi tudi ukuongi gihn roba ke lihngo. Cub luogwahy yihra beere giih anaa ateed Juoge ke nyinga ge pahdh kar gen ne rihb.” Kaano e Joon kuu arom kweer maa acube luogwahy yihr Jeacuu.
16 †
Naa acub Joone luogwahy, e Jeacuu abeehn oogo yihdh piih. Nye wong kaano abeehne oogo nu, e maalo ree ayabe yabo maa aniide Wahy Juog wa kihd akuur e ngo beehn bange e loohn piny kaa yoohn maalo maa apiihe wiihe. 17
Kaano e duol ake lihngo kii lwahd maalo e ngo urubo kea, “Gihn e naa Waahda maa anhyaara kedea cwihnya med ree.”


text:
Atoockïït
Atoockïït ee wënh ye käŋ nyuɔɔth bïk tïc. AK ee kä cë ke tuɔ̈c yeen lööm aliiric ku wɛɛrke yiic në giët ku röl.
Aköölkɔ̈k ee këthöŋ ke rök. AK thɛɛr anɔŋ kät ëtim lääuyic ku ye tääu piny cë yiu apiɛth cït käk ë baai. Atoockïït yam apiɔlic ku ajanyic apɛidït. Atoockïït alëu giët cë thɔ̈ɔ̈ŋ ye nyuɔɔth tënë ɣɔ̈n juëc. Makuɛ̈n ku wënh ye muk aya. Ka yenë käk ke atoockïït käŋ cë guir tïŋ.
Këtueŋ atoockïït kedhie aye luui në waicɔ̈t ë käŋ ke tënë atoockïït dɔmic nhial tënë atoockïït alëu bï tääu tëmec, ku ka ŋoot ke löm käŋ. Atoockïït alëu nyooth de cäth atïïp ajɛny thïn dekic käk kedaai ku tukdai në akuɛ̈n nhial ku piny tënë käk kedaai dɔm aya. Atoockïït de wïïn de many adök ku ciër lɔ gääk atoockïït alëu gɛm de käjuëc cë guiir cïman de kä cëke tuɔɔc aliiric. Tuk de tïŋ ayeke nuet atoockïït ke yam. Makuɛ̈n aye kɔ̈k luɔide tëde atoockïït ë daai aya.
AK kädhie nɔŋic wënh ye nyuɔɔth ë giët tïŋ ɣɔn tueŋ në ruɔ̈n 1920 aake ye tɔ̈u aya ëke col ku ɣeerkë, aye käŋ cɔk tïŋ kek ke yee mabuk, ku ketɔ̈u thïn AK yam ee nyooth ë kïït kuɔ̈tic. Wënh de nyooth anɔŋ guɔ̈k lɔ roŋroŋ aya. Ku ee mɛɛn kek aatɔ̈u ke guɔ̈k lɔ janyany ke ŋuan thöŋ kek agör lɔ cök ee kë lääu-yic nɔŋ guɔ̈k kaŋuan thöŋ ke cït tënë cäth atïïp nyuɔɔth thïn. Yen aye cɔl wënh de cäth atïïp lääu-yic.
Naye wënh nyooth atoockïït yaa 30 thm bɛɛrde ke lääu de yicde, ka bï yaa 53 thm. Rin nëbaŋ ka bï luui apiɛth adik, kädaai tooc kïït aawïc wënh de nyooth lääuyic aya. Wënh de nyooth atoockïït lääuyic atɔ̈ cïmande ku keek anɔŋ wënh ë nyooth lääuyic cëguaŋ kethöŋ.


text:
Hosea
Propete Hosea gêjam mêtê lau aŋga gamêŋ Israelŋa kêdaguc propete Amos. Eŋ gêjam kôm mêtêŋa gêdêŋ têm ŋawapac gêmuŋ siŋ, taŋ geseŋ malac Samaria su gêdêŋ jala 721 gêmuŋ Kilisi gêmêŋ nomŋa naŋ. Lau sêjam sakiŋ gwam ma sêwi Anôtô siŋ kêkêŋ wapac eŋ ŋanôgeŋ. Hosea tau gêjam awê mockaiŋ ma gebe êtu ŋadôndôŋ êpi launêŋ lêŋ sêwi Anôtô siŋŋa. Anôtônê lau sêwi Apômtau siŋ kêtôm Hoseanê awê Gomer gêwi eŋ siŋ kêtu mockaiŋoŋa. Mago êtu ŋamu Anôtônê têtac gêwiŋ teŋgeŋŋa taê walô nê lau, tec ênam kôm êpi lau Israel e sêmu dêndêŋ eŋ sêna êtiam ma têtu ênê lau êtiam. Anôtônê ŋalô ŋagêdô, taŋ kepeŋ aêacnêŋ ŋalêlôm naŋ, gêwa ênê têtac gêwiŋ nê lauŋa sa. Anôtô kêsôm gebe “O Israel, aê jawi aôm siŋ amboac ondoc. Aê jandec aôm amboac ondoc. Ŋoc ŋalêlôm kêkac aê gebe jaŋgôm aôm sec atom, gebe aê têtac gêwiŋ aôm kêlêlêc.”
1
1 Apômtaunê biŋ gêdêŋ Beri latu Hosea. Eŋ kêkêŋ biŋ tau gêdêŋ Usia agêc Jotam ma Ahas agêc Hesekia sêjam gôliŋ gamêŋ Judaŋa, ma Joas latu Jerobeam gêjam gôliŋ gamêŋ Israel ŋa.
Hoseanê awê to nê gôlôac
2 Gêdêŋ taŋ Apômtau kêsôm biŋ kêsa Hosea awasuŋ kêtu ŋamata naŋ, eŋ kêsôm gêdêŋ Hosea gebe “Ajôc, ôna ma ônam awê mockaiŋo teŋ êtu nêm awê ma ôka ŋapalê mockaiŋŋa lasê gebe lau gamêŋ tonecŋa sêgôm mockaiŋ kapôêŋ gebe sêwi Apômtau siŋ.” 3 Amboac tonaŋ eŋ gêja jagêjam Diblaim latuo Gomer ma eŋ taê ma kêkôc ŋapalê ŋac teŋ. 4 Ma Apômtau kêsôm gêdêŋ eŋ gebe “Wê ênê ŋaê gebe ‘Jesrel’, gebe ŋasawa dambêgeŋ, go aê jakêŋ ŋagêjô êndêŋ Jehunê gôlôac êtu dec, taŋ eŋ kêkêc siŋ aŋga Jesrel naŋ, ma aê gabe janseŋ gôliŋ kiŋŋa su aŋga Israelnêŋ gôlôac. 5 Ma êndêŋ bêc tonaŋ aê oc japôŋ Israelnêŋ talam tulu aŋga gaboaŋ Jesrelŋa.”
6 Awê tau taê kêtiam ma kêkôc ŋapalêo teŋ. Ma Apômtau kêsôm gêdêŋ Hosea gebe “Wê ênê ŋaê gebe ‘Taêwalômêo’. Gebe aê gabe taêc walô gôlôac Israelŋa e jasuc êsêacnêŋ biŋ ôkwi êtiam atom. 7 Mago aê gabe taêc walô gôlôac Judaŋa ma aê, Apômtau, nêŋ Anôtô, gabe janam êsêac kêsi. Aê gabe janam êsêac kêsi ŋa talam to tubac ma ŋa siŋ to hos ma lau, taŋ sêŋgôŋ hos ŋaô naŋ atom.” 8 Gêdêŋ taŋ Taêwalômêo gêwi su siŋ naŋ, Gomer taê kêtiam ma kêkôc ŋapalê ŋac teŋ. 9 Ma Apômtau kêsôm gebe “Wê ênê ŋaê gebe ‘Ŋoc lau atom’ gebe amac Israel atu aêŋoc lau atom ma aê katu amacnêm Anôtô atom.”
Israel êtu wakuc êtiam
10 Mago lau Israelnêŋ namba oc êtôm gaŋac gwêcŋa, taŋ tanam dôŋ ma tasa sa daŋgôm êtôm atom naŋ. Ma aŋga gamêŋ, taŋ sêsôm gêdêŋ êsêac gebe “Aêŋoc lau atom” naŋ, oc sêsôm êndêŋ êsêac gebe “Anôtô mata jali latui amac.” 11 Ma oc sênac lau Juda to lau Israelŋa sa sêpi tageŋ ma êsêac oc sêjaliŋ nêŋ laumata teŋ sa ma êsêac oc sêpi sêmêŋ aŋga gamêŋ tau gebe Jesrel ŋabêc oc êtu bêc kapôêŋanô.


text:
Ruanda
Ruanda aa pamac tɔ Apirïka, athiök ke Brundi, Koŋo-Kinshasa, Yöganda, ku Tandhania. Thoŋden kuerëtueny acɔl Kinyaruanda. Pawut adic akut kɔc diäk: Bahutu, Batutthï, Batwa. Ku ayee yök amɛn lɔn cïn yen thuumëkɔc thöŋ ke thuumëkɔc de Ruanda në të cïnë ye lɔɔc thïn. Akutnhom Nhiäk Apirïka.
Aruɔ̈ɔ̈mpiny[cokic | cok tënëyökic]
Wäärthɛ̈r pamaac Yurop acë Apirïka makpiny, kɔc Beljiem acë Ruanda rum, go kɔc Ruanda tekic akuut karou, Bahutu ku Batutthï. Kɔc Beljiem eke yee kɔc thöŋ cäätden ke kɔc ke Yurop lɔc ku cɔlkï ke Batutthï; kɔc cïn Batutthï acë yaa Bahutu. Kɔc Beljiem acë luel tënë kɔc Ruanda lɔn Batutthï aariel tënë Bahutu ku cɔl Batutthï mac Bahutu nhom.
Pawuut[cokic | cok tënëyökic]
Ruanda atekic pawuut dhiëc, kek Pawut Parut, Pawut Paguot, Pawut Pacuɔl, Pawut Pabak, ku gendït Kigali në ciɛlic.
Baairot cök[cokic | cok tënëyökic]
Kölnïn 1 Pɛnëdhorou, 1962, Ruanda acï yik baairot ku Bahutu yik riɛl maacbaai, ku kɔc Batutthï acï mak në ɣɔn juɛ̈c. Go kɔc juɛ̈c Tutsi riɛŋ Yuganda ku gɔl akut cɔl Ruanda Patriotic Front (Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ Nhiɛɛrëbaai de Ruanda), ku themkï bïk dhuk Ruanda riɛlic ruɔ̈n 1991.


text:
Tɔɔŋkuel
Tɔɔŋkuel anyiköt cäthatïïp ŋiëëckäŋ ë daiyiim cï raan cɔl George Lucas looi. Cäthatïïp kadhorou aacï kɔc akut ë luɔi gam aɣeer ke cɔl Lucasfilm Ltd. Ruɔ̈nbuɔt 1950 toc, ku tek piny United International Pictures.
Tɔɔŋkuel aake cï nhiaar apɛidït ë rin tɔ̈ athör Tɔɔŋkuel thïn, video games, television shows, toys, ku kajuëc kɔ̈k. Keek aake cï nhiaar aya bïkke lär aadieer thïn ku nyooth atïïpcath raan cɔl John Williams.
Kek atïïpcath kä, wënh cït raan ye cɔl droids, cï thoŋ Dïŋlïth nyaii (wɛ̈tde yic acït raan), cɔk alɔŋ cïï kajuëc keyiic röt nyuɔɔth ke cï raan. Kaam kɛ̈c dït ku ariɔ̈cdït aatïïpcath a riɛl paal luɔ̈ɔ̈i bï kek kuat abatäu këriëëc ëbɛ̈n tɛm.
Riel[cokic | cok tënëyökic]
Abatäu cï looi riɛl, ku ee ciɛ̈t yath ë dhɔ̈l kɔ̈k. Aye gam lɔn nadë ke riɛl kënë ee kat kë pïric. Wël raan cɔl Obi-Wan Kenobi: "Riɛl kënë yen ee ran cɔl Jedaai yiëk riɛlde (Jedaai akut käpïr ë Riɛl luɔɔi ku bïk dɔ̈ɔ̈r, rëërpath tënë kɔc, piinynhom ku ciɛɛŋiic. Ee laar riɛl cï kuat käpïr cak. Ee ɣo kuɔ̈mpiny, rëët ɣoyiic, ku mɛt kuɛl yiic ëbɛ̈n."
Kɔc lëu bïk Riɛl mac kenhïïm aala riɛl kɔ̈k, raan kɔc kuɛɛn nhïïm, käŋ liɔɔp ë täk, ku meek kë bï rot looi. Të kum yïn yïnyin ku boric, ke yïn ayök Riɛl ke cath yïguɔ̈p.


text:
Piööcëkuɛ̈nnhom
Piööcëkuɛ̈nnhom (psychology) ee piööc ë kë bïï tak, ku ciɛɛŋ yen ee löŋ ye kɔc luui cë gɔ̈t bë kɔc yaa wɛ̈ɛ̈t, nɔŋic piööc ë käŋ ku piööcë luɔi ku ciɛɛŋ yenhom tak. Piööcëkuɛ̈nnhom ee luui ke raan ku na akööl kɔ̈k ka lui ke läi. Nëŋu piööcëkuɛ̈nnhom arilic bïï piɔ̈ɔ̈c ëbɛ̈n. Dupiööc piööcëkuɛ̈nnhom aaye ɣän kor kuɛ̈ny bei akööl kɔ̈k. Piööcëkuɛ̈nënhom athöŋ ke kɔ̈k ë ɣän ë luɔi ëkë liɛ̈ɛ̈p kek. Kɔ̈k ë kek ë kääk aapiööc ë wal ë pial ë guɔ̈p, kuɛ̈nënhom ë ciɛɛŋ ë läi, makuɛ̈n piööc ë nyïny ë käŋ, ku piööc ë thuɔ̈k. Ran ë kek ë kääk looi akölköl, ku ye ke göör cök, aye cɔl dupiöny ë kuɛ̈nënhom, ku aye mat ke kɔc, ciɛɛŋ, nyiɛ̈ɛ̈c, dupiööc ë nyiɛ̈ɛ̈c ë kaŋ. Dupiööc ë kuɛ̈nënhom aacïk them bïk deet, të ye tɛ̈kënhom luui thïn tënë raantök ku ciɛɛŋ akuut keek aaye käk ë luɔi ë pirnhom göör cök kekë piööc ë luɔi ë pïr cäth ë luɔi ë nyiɛ̈ɛ̈c ku ciɛɛŋ.
Kër[cokic | cok tënëyökic]
Piööcëkuɛ̈nnhom acïï tɛ̈ɛ̈kic abëk kor cɔɔl kër, Keek aaye jam ëkäk ë jɔ̈k ë piööcëkuɛ̈nënhom, ku aaye kë them bïk käk ë thiëc akuut dɛ̈ dhuk nhïïm të ye kɔc tɛk thïn.
Kër kɔ̈k kë piööcëkuɛ̈nënhom ye piööc aakïïk:
- Piööcëkuɛ̈nënhom ë nyiɛ̈ɛ̈c, ee daai të ye kɔc tɛk thïn, ku luɔɔi ë thok, tɛ̈ktɛ̈k ku määr ë nhom, ku luɔɔi kariliic.
- Piööcëkuɛ̈nnhom aaye thiëc të ye kɔc käŋ deetic thïn, në kë ye kë tiŋ ku pïŋ, ku të ye kë cë lɛ̈k ke luɔɔi thïn.
- Mät ë piööcëkuɛ̈nnhom ee daai ë luɔɔi aakuut ë kɔc kedhiɛ ku të yaa amatnhom bɛ̈ɛ̈i nhial thïn ku lui.
- Lɔtueŋ ë piööcëkuɛ̈nnhom, aye lɔtueŋ ë kɔc nhiaar, ku wɛ̈r ë ciɛɛŋ ë pïr dɛnic. Kän amɛ̈t ë kɛ̈k ë luɔɔi ye cɔɔl "piööcëkuɛ̈nnhom ë mïth".
- Waŋ ë piööcëkuɛ̈nnhom, ee piööc ë të ye guɔ̈p rɔt waar thïn, ku dhöl ye kɔc tak, ku looi kë käŋ thïn.
- Piööcëkuɛ̈nnhom nyithic, ee daai të ye nyith luui thïn ku të yïn kɔc thïn.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ërɛ̈ɛ̈c ë nhom ee them bë luɔi tek thok ë kaam ë kɔc puɔl ku kɔc tuaany ëke nhïïm.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ë pial aye göör ë kuer puɔɔth ben kɔc rɛc nhïïm dac pial.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ë ciɛɛŋ cë rɔt riɛ̈ɛ̈u aye daai kuɛr kɔ̈k ye kɔc cieŋ ku të ye tiɛ̈ŋ pinynhom.


text:
Miir
Miir ee län Apirïka nɔŋ käär ë dhiëth mïth ku ye cök ŋuan, yen ee län bäär arëëtic ku ke län dïït arëëtic ye wal bɛ̈ɛ̈r (bë wal ŋɔk ku beer keek nyieei) në läi tɔ̈ në tiɔnhom.
Ku në aköl thɛɛr (aköl cïwan), ke kee nɔŋ läi kɔ̈k kee dhorou cït miir, ku keek ëmɛɛn aa cï dim/dum/cök määr/ ciɛ̈n ke nyïïn.
Go yaa wuɔ̈ɔ̈c de miir yennë yen nyic, anɔŋ yenh bäär arëët ku ka bäär diir, ku jɔl ya nhïm cï röth waak në ciɛ̈n malek/madiiŋ. Län dɛ̈ thiääk ke yen ee Okapi/Ɣokapia. Ee ländït arëët de kuan de maguar tɔ̈ roŋ ye dëŋ tuɛny thïn tɔ̈ paan de Koŋo (Democratic Republic de Koŋo.)
Yen ɣänken acït jɔɔk në Cad tɔ̈ parut agut cï Paguot Apirïka tɔ̈ paguot, ku në Niger pacuɔl agut cï cam de Thomälia tɔ̈ pabak.
Mir aa ye pïïr në yuiɛ̈ɛ̈uic-liilic ([savannah]) ku ruup (roŋ tiim).
Të de miɛ̈thden ee apäm de tim nyïïn ke tiim ku gaak de tiim ku kër ke tiim.
Keek aalëu bïk ya miɛ̈th de köör, kuac, aŋu-malek ku Apirïka baŋbaar roor/baŋbaar acï wäth.
Mir aa ye cieŋ në kuɛɛt thöŋ ke ŋut ku mïthken, ka kuɛɛt cï thöŋ ke thöndït.
Thön aa ye määth gɔl bïk rɔ̈m në ke yëth, man ye keek thɔ̈ɔ̈r në ke yëth ke ye kë den de thɔ̈ɔ̈r.
Thön rir, keek kaa ye ŋut yiɛ̈th, man ye keek nɔŋ nhuɔɔm/piɔ̈ɔ̈th bïk keek mïth muk/gël.
Miir anɔŋ cieeŋ juiëc nhiɛɛrëke kedhia, wäärthɛɛr (ɣɔnthɛɛr) ku ëmɛɛn (jöt), në ye guɔ̈p alei ku në nyooth në jit, buɔ̈k/athöör ku apärïït/kartuun.
Yen acï juiir në akutnhom ye ka ke pinynhom ëbɛ̈n kony ke ye rɔ̈ɔ̈c bïk keek dum, ku bïk jäl në ɣän ëkee ceŋkï keek thɛɛr yiic.
Mir aa ŋuɔt/dhac ke kee ye keek yök në ŋuëŋdït ku ɣän juïc cï keek week yen keek tɔ̈ thïn, ku thööŋ yennë keek thɔ̈ɔ̈ŋ cï man ë ruɔ̈n 2016 ënyoothke në ye 97,500 ke mir roor, në kee cït 1,144 de ka cï mac.


text:
Adiircök
Adiircök ee riäŋ ee thuëëc në akuut ka rou. Lööŋ ke thiëëc adiircök aake cî kɔc them bë döc në pan Dïŋlan në ruɔ̈ɔ̈nbot 19 calic cë lɔ. Lööŋ ë yaköl eke acï jɔɔk looi ruɔ̈ɔ̈n 1863, wën cïn ë lööŋkɛ̈ jäl bɛ̈në lööm në Akuutmääc ke tɔ̈r ë Adiircök cï piac cak. Tënë abɛ̈k pamaacic cïl-yïk Amatnhom Panŋaknhom, ee cɔɔl 'football' ('adiircök'), ku pamaac kɔ̈kic cït Amatnhom Pawut ku Kanada aye cɔɔl 'soccer'. Ɣothtrelia, Nu Dhïlan, Yirelan, Junub Apirïka, ku Japan kek ë lööŋkɛ̈ aacïk lööm.
Akuut tök yic naŋ 11 matöör domic. Raan töŋë kaam matööric, cɔɔl amëdöm, ee kɔ̈ɔ̈c ë wun ye adïïr lɔ dool thïn bë yaa kuäk piny të dur yen dool, ku kɔc kɔ̈k kɛ̈ ke thiäär aaye tɔr ë laaric. Tuk ee looi bë adiir yaa wec ë kɔcater lɔ të lääu yen dool thïn. Tuk ë tëër ee naŋ yuul ke 90 ke kɔc tuk, ke tëcïïtuk naŋ yuul ke 15 calic, ye cɔɔl kaamëlɔ̈ŋ.
Tëër ke adiircök aajuëc tënë kek akuɔ̈tnhom ku pamaac. Kek akuɔ̈tnhom kɛ̈, aaye lëër ke akuɔ̈tnhom kɔ̈k ke ye pamacdenë, ku kë looi thok. Ke ye kë nyoothë, Akuɔ̈tnhom Kardip Thiti (Cardiff City F.C.) ku Akuɔ̈tnhom Suwansi Thiti (Swansea Cit F.C.) tënë Wales aa töör në Amatakuɔ̈tnhom Dïŋlïth ku në Konh ë Akuutmääc ë Adiircök Dïŋlïthic (English FA Cup).
Akuut cït UEFA ku FIFA aaye tëër pinyëbɛ̈n juiir kaam akuɔ̈tnhom ku pamaac.
Akuɔ̈tnhïïm aatöör në tëër cït Amatakuɔ̈tnhom ë Mëril ë UEFA-yic ku Amatakuɔ̈tnhom ë Yurop ë UEFA-yic, ku pamaac aariäŋ ë Konh ë Pinynhom ('World Cup') ka konh ('trophy') ë pandït cït Cökëmëriil ë Adiircök pan Yurop ë UEFA. Konh ë Pinynhom ë FIFA aye riäŋ kaam akuɔ̈tnhïïm pamaac në thök ë run ke ŋuan, ku ee tëër ë tuk rɛ̈kapɛi Pinynhom, rɛ̈k awär Riäŋ Olimpik. Tënë tɔ̈r adiircök, anɔŋ (type) karou në tëëric. Keek aaye riäŋ ë tɔ̈r thöŋ nyin ke riäŋ, ku tënë tëër (kooth) amëtöör cii dar aaye jääl, arɛ̈k abë jäl lɔ döŋ, mëtöör ke wuɔ̈l-kerou bë akuutë akuutë dar ku jɔl konh tëërë lööm akuutë.


text:
Dinka
Luɔi Pial guöp akut kɔc Latrobe Community aa muɔ̈ɔ̈k pialguöp gam tënë ëbɛ̈në tɔ̈ akutnhom yic. Yen acïn wëu ye wïc ë loiloi juëc yiic.
Luɔi Pial guöp akut kɔc Latrobe Community aa muɔ̈ɔ̈k pialguöp gam tënë ëbɛ̈në tɔ̈ akutnhom yic.
Yen acïn wëu ye wïc ë loiloi juëc yiic. Ee ɣän kɔ̈k yiic wëu lik alëu bë kek thiëëc.
Yïn awïc ku ba rot yök ke yï cï gam, na cɔk alɔn cïï thoŋ Duŋlïth ë thuɔŋduɔ̈n tueŋ tëdɛ̈ bär cök ë cieŋ wën wääcic kek ɣok. Na yïn awïc kuɔɔny alɔŋ pial guöpdu yic, ka ɣok abë yïn kuɔny ku cɔl ku yïn alääu guöp apiɛth.
Loiloi kua
Ɣok anɔŋ pan akïn wën kääk gam:
- kuat lëk pial guöp anïïn
- tuɔ̈m
- tiëëŋ tuaany cïmɛnë cuëëi/’diabetes’
Loiloi kɔ̈k yeku ke gam amɛt thïn:
- Akïm lec
- Kuɔɔny kɔcdït cï dhiɔp bïk ya rëër bɛ̈I yiic
- Kuɔɔny tënë kɔc nɔŋ guöp ruai
- Kuɔɔny tënë kɔc wën raandɛ̈t muk baai ke nɔŋ guöp ruai
- Lëk nhom të bïnë mɛnhdu cɔl anin ku mïïth ë thok
- Kuɔɔny wëu aköl cïn nhom kɔ̈ɔ̈c ku ba wëu biil tääu piny tëdɛ̈ ɣön bïnë rot kuɔny thïn
- Jiëëm nhom – raan töŋ bïnë jam kek yen alɔŋ kë jör yïïn ku të ye yɔ̈k rot.
Duwëër/Kɔc kɔc waae thook
Ɣok alëu buk raan kɔc waar thook bɛ̈i tënë yïn akölköl ku bë loiloikua bɛ̈n luɔ̈ɔ̈i.Yen acïn wëu ye wïc thïn tënë yïin.
Luɔi Pial guöp akut kɔc Latrobe Community ee kɔc cï luööi piääc ë të bï key a luui thïn kek kɔc nɔŋ cieŋ kuɔ̈tic. Ɣok aabë piŋ tënë yïn ku yiëk ku yin ilac ka ɣo diɛɛr.
Yuɔ̈p ɣok
Cɔl nïmra kënë 1800 242 696 ku ba rɔ̈m looi. Yïn alëu ku ba ɣok tuɔ̈c i-meel ëtënë info@lchs.com.au


text:
LUKA
Ciig Beer Naa Agweed Lukae
Rob Ke Nying Kitaab
Kitaab gihr Luka e ne nyoadh ngo kejea Jeacuu e naa ngaa anaa aceg piny kejea ubeehn ne boadh yaa Yijarael kedea uboadhe nyoge cang ne dug. Ngo agweed Lukae piny kejea Jeacuu acuohn Wahy Juoge ne “puohny Ciig Beer yihr yaa angoohng.” Kitaab gihn ni yea naa amahr giih me nyoadh ka beehn Juoge ucube wiihe ne kony yaa nii giih bahng me thoohdh me be room. Luka arubo keraahyo thiow ke nying med cwihny, adoohnge yihdh ngol muu umodho giih kitaab ge rubo ke nying beehn Jeacuu. Luka arubo tiehd yi gug kitaab ke nying med cwihny, maano e ngo kwaan kaa amon Jeacuue Paar Maalo. Luka arubo yi kitaab gihr Jo Oohr ke nying kaa anyaay lum Juoge ujwage ree batien mon Jeacuu Paar Maalo.
Kaa Acaan Luube
Lum umodho 1:1-4
Kaa anyuol Joon Ngad Luogwahy kedea Jeacuu kedea nihn thihno giih gen 1:5-2:52
Tiihy Joon Ngad Luogwahy 3:1-20
Luogwahy kedea utum gihn ayug rih Jeacuu 3:21-4:13
Tiihy Jeacuu kiin nyoge yi piny Gaalili 4:14-9:50
Aay yi geen Gaalili ne ci geen Jeruucalem 9:51-19:27
Nihn abiihjberiow giih dhe caahn naa anahg yi geen Jeruucalem kedea buude 19:28-23:56
Cahro, nyoadh rog kedea mon Paar maalo gihr Waahd Juog 24:1-53
1
1 Yihr Thiopiihluj.
Nyoge me thoohdh ge agweehdo ke nying giih anaa ayug rog gen kiin wan kan. 2
Giih agweed gene, ge naa giih anaa arob kwaad yaa anaa nyum wane naa aniid gen ke nying gen kedea gen naa yaa anaa acub piny ne yaa puohny Ciig Beer. 3
E an awaahn ni yih ngaan duohng, wa kwaad kaa aboara gen ne cohg, ungahya kwaad giih ne yihdh gen ke dhe yoohn kaa anaa athub giih ni kedea kaa ayug gene rog gen e wiiha abeehna ne paro kejea moogo e ngo beehda gihn me beer ugweeda gen piny neehn kaa atiihy gene rog gen. 4
Ngo apara wa maano ugweeda gen piny yihri, beere ather giih yihdh gen ngahyi ngahyo neehn kaa apuohny gen yihri.
Kar Rob Dhe Yoohn Kaa Anyuol Joon
5 Athubo ke wa gihn, umodho maano e Jeacuu poohd kuu anyuol, ngad lam giih kweehr anaa anudo me nyinge Jakarya. Yihdh nihn nu e ruohdh me nyinge Eroade e naa amag Judea ke kare cang. Jakarya gihn ni anahg ngad goan dhe wod yaa lam giih kweehr ke kur mar Abihja. Abea Elijabedh anaa anahg ciih Jakarya. E thiow anahg ngad dhe wod yaa lam giih kweehr. 6 Ge noon ni ariow ni ge abeehdo kaa beehdo me beer ne cohg nyum Juog. Umag gene loohng Juog keter beer mee. 7 Abea nyethiin maa anudo yihr gen atooro, bang gihn Elijabedh anaa agaahg kedea ge anaa agwag keraahyo.
8 Cahng ni arumo e Jakarya anaa ne yug tiihye yi Wod Juog e ngo cub giih kweehr yi wod kwaj gihr Jeruucalem, bang gihn nihn nu anahg nihn tiihy giih dhe wod gihr ge Jakarya. 9 Beehda en naa anaa akwany ne ngad cub giih kweehr wong cahng nu. Jakarya anaa akwany kaa dhe yoohn thoohr gaay wa ka yuge paar gen ne waang adung dung wiih abar mar adung dung. Abea ge athub Jakaryae keehd tiihye yi Wod Juog 10 nyoge anaa amahdo yi laaro gihr Wod Juog e ge kway Juog.
11
Kaano arumo e wuohnjuog anaa celang, ucuunge kur kwiihy abar gihr waang adung dung. 12
Naa aniid Jakaryae ngo, e Jakarya apaahw oogo umag lwahre ngo kwaade tooro. 13
Muudhe e wuohnjuog ake rubo yihre kea, “Yih keá tudo Jakarya! A akahl dhog me beer yihri! Kwaj gihri alihng Juoge cang kedea Elijabedh ciihi uyihdi keehd nyethiin unyuole yihri keehd nyethiin cuow abea nyinge ucagi ne Joon. 14
Nea anyuol arumo, e yihn maa ciihi kedea nyoge me thoohdh cwihnyu umihni keter. 15
Thiow nyethiin ni unahg ngaa me duohng keter ke nying tiihye gihn agwiir Juoge yihre. Koongo buu ukuonge kaa belo kedea kuohme uyaahng Wahy Juoge ke ka thube e ngo poohd kii yea men. 16
Unahg e nuu uduu thoohdh yaa Yijarael bang Juog ge beehda Ruohdh gen ni. 17
Kedea unahg en nuu umoon wong maalo nyum Ruohdh gihn ubeehn ni. Umoon keehd dhe yoohn teeg cwihny puohny mare, wa kwaad mar Eliija agamloohngjuog naa abeehno umodho. Unahg en nuu uweehg jo doonge nhyaar nyethen gen kedea uweehge yaa wudh gen teeg duog cwihny gen caahn ubeehd gene ne nyoge maa abiohgrwaal, beere rog gen gwiir gene gwiiro ne koar beehn Ruohdh.”
18 Naa athum wuohnjuoge ke rob, e Jakarya wiih lum nu abeehre beehro kobe, “Gihn e ne meehg an yiih gihn arobi? Kea maany an do, kaa agwaga kii ngo maa ciiha thiow rune ge acidho!”
19 Maa abeehr wuohnjuoge ngo yihre kobe, “A naa ngaan cuung nyum Juog. Nyinga Gabriel. Wa ka niidi an awaahn ni, beehda Juog ke ngude e naa aoohr an bangi, ubeehna yihri keehd dhog gihn beer ni. 20 Abea naa abahnge luma kii yiiho awaahn ni e kar rob utooro yihri, yih ubeehdo wa miing e dhii atuohj ree uwahdhe ka upahdh giih aroba yihri kar gen. E thiow roba robo yihri kejea kwaad giih aroba yihri ni, ge beehda giih muu udhiil rog gen ke yugo wa kar gen neehn kaano ateeda gen yihri nu.”
21 Abea nye wong kaano ayug giih nu rog gen, e nyoge ge anaa yi laaro gihr Wod Juog e ge koar Jakarya. Gihn nu e nyoge anaa agaahy bang gihn agaal Jakaryae yi Wod Juog. 22 Naa abeehne oogo, e kar rob maa arube keehd nyoge tooro, e ngo aguo kaa angeyo kejea gihn maa aniide nud yi Wod Juog. Naa atoor ka maa arube yihr nyoge e cinge now e naa atihnge maalo ne rob keehd gen.
23 Naa abeehn nihn tiihj giihe yi Wod Juog ne thumo e ngo adoo paare. 24 Abea yi dooe paajo e Elijabedh ciihe nyethiin ake ngeyo ree. Noono ubeede ke kar bahbe paajo keehd kar dwaahde abiihj. 25 Muudhe e Elijabedh acaa ne rob ke cwihnye kobe, “Ngo ngahya awaahn ni ne cohg kejea Juog a kaa akonye ne! Deeh yaahr guohbo naa ne riha ke bang yea paajo ne dug akahl Juoge oogo yi guohba arumo yihdh nihn ni.”
Ka Rob Kaa Anyuol Jeacuu Kii Ngo
26
Batien dwahde abiihjbeciel arumo naa angej nyethiin rih Elijabedh, e Juog wuohnjuog me cuohn ne Gabriel aoohre geen Gaalili me nyinge Naajaread. 27
Dhog e naa akahle bang nyaan maa tongo maa anaa atuohj yihr nyin me nyinge Jocebe ne nyuomo. Jocebe gihn ni anahg ngad dhe wod gihr Deabid Ruohdh. Abea nyaan ngo nyinge anahg Maarya. 28
Naa abeehn wuohnjuoge bang Maarya e ake rubo yihre kobe, “Maahdh rihi ya! Yih beehda ngaa maa adooj Juoge keter. Juog Ruohdh ke yihn.”
29
Gihn nu e Maarya cwihnye ake daag ke nying luub nu kedea kwaad maahdho me wa gihn nu. 30
Maa arob wuohnjuoge ngo yihre kejea, “Maarya yih keá tudo! Juog cwihnye amihno rihi keter. 31
Awaahn ni yih uyajo unyuoli ke nyethiin cuow, ucagi nyinge ne Jeacuu. 32
Ngo unahg ngaa me duohng keter kedea ngo ucuohn ne Waahd Juog. Uyug Juoge thiow ne ruohdh me duohng ne mag koom gihr dhaahr kway e nyinge Deabid 33
Ke nying run beehd, e nuu upiih ukoom kway e cuohn ne Jeakob umage joe. Abea ruohdhe noono padh ruohdh muu ugug ne weey weey.”
34 Batiene arumo e Maarya ake rubo keehd wuohnjuog kobe, “Gihn nu ree uyuge kaa dhe yooh me ngihde e kihd dhecuow kwihya?”
35
Maa abeehr wuohnjuoge ngo kea, “Beehda Wahy Juog e nuu ubeehn rihi. Teeg Juog thiow ke ngude ubeehn wiihi, e naa gihn ucuohn nyethiin ne Waahd Juog ke nyinge noono. 36
Keehd Elijabedh wadu ge ngahyi kejea beehda dhaago maa agaahg kedea agwag, ngo yaaj awaahn ni adhaahr yihre ne dwahde abiihjbeciel. 37
Bang gihn, gihn me goohg Juog beehde tooro.”
38 Batiene arumo e ngo abeehr Maaryae beehro yihr wuohnjuog kobe, “Gihr nyinga beehde tooro. A beehda nye baahng Juog now. Yuge ree wa kaa arobi.” Kaano e wuohnjuoge ake aay.
Maarya Liew Elijabedh
39 Batiene e Maarya ree alaare kaa agwiiro kaano, ucea ke geew paar Jakarya me nii piny goode yi Judea. 40 Abea naa awahnhe paajo e Elijabedhe amaahdhe maahdho. 41 Arumo naa alihng Elijabedhe duon Maarya ne ngio e nyethiin ake gweehyo keehd med cwihny. Kaano thiow e kuohm Elijabedh ake miehd naa ayaahng Wahy Juoge kuohme. 42 Maa arube yihr Maarya e duone atihnge maalo kobe, “Naa! Yih ke wuoro keew maahn ne dug. Maa me wuor nyethiin gihn unyuoli ni. 43 Kaa nying gihn ge abeehn kwaad gihn me wa gihn uyuge ree yihra! Adhaahr miih ruohdha ke ngude, e ne abeehn ne liehw an ne? 44 Kaa alihnga yedh duoni naa amaahdhi an e nyethiin ake buo ne nihg ke med cwihny. 45 Mihn cwihny yihri, bang gihn ayiihi ngo kejea giih arob Juoge yihri ni ge ubeehn naa ather ne dug.”
Wahy Poong Giih Maarya
46 Noono arumo e Maarya ake wahr kobe,
“Cwihnya beehde e moar wiih Juog ruohdh.
47 Cwihnya med keter ke nying Juog e naa Ngaa Boadh an.
48 Bang gihn Juog wiihe kuu awul riha,
ngaa maa nye baahng me gihr nyinge tooro.
Thube ke nye kaa awaahn ni, uwahdhe cahng moogo nyoge cang ke bang
upiny a ucuohn gene ne ngaa me yihre ne med cwihny,
49 bang kwaad giih teeg naa ayug Juog Aciehge yihra,
Juog ge nyinge leej ka me laaj ni.
50 Juog cwihnye aduue caahn bang nyoge me wuor en,
ne thube ke rog jo umodho uwahdhe bang jo uluuny.
51 Juog bade alwaaye piny ke maalo.
Maa ayoade kwaad yaa nhyaam uwere ge piny.
52
Kwaad thoohn ruohdhe giih doong doong ni, ge akahl Juoge oogo
wudh koome giih gen cang
maa ayoade ke kwaad yaa gihr nying gen tooro
ge naa atihnge maalo.
53 Thiow maa ayoade kwaad yaa abang kahje, upaahnge yihdh gen keehd giih
me beey.
Abea kwaad yaa alony ge urieme ke cing gen now.
54 Thiow Juog wiihe kuu abeehn ne wulo rog kwaad giih anaa acege piny yihr
ge kuowo naa acoon.
Noono ubeehn Juoge ukonye yaa Yijarael ge beehda baahng giihe.
55 Juog wiihe kuu awul ne weey weey thiow,
bang gihn med cwihny anyoadhe
yihr Abraahm kedea yihr kwaay Abraahm cang ne raj
wa kaa anaa ateede ngo yihr ge kuowo ni.”
56 Maa aceng Maaryae paar Elijabedh kaano keehd dwahde adahg batiene e adoo paar gen.
Kaa Anyuol Joon Ngad Luogwahy
57 Naa abeehn kar nyoohdo gihr Elijabedhe, e ngo ake nyuol keehd waahde. 58 Yaa wong akeew gihr gen maa nyoge maa waahd gen ngo alihng gene kejea Juog cwihnye aduue caahn rog gen. Umihn cwihny gene wa mar Elijabedh thiow.
59
Yi bedahg nihn, e peen nyethiin ake wedo uthoame thiow. Nyinge adaahd ke caa ke nying wahn Jakarya. 60
Maa akweer Elijabedhe kobe, “Kare tooro ucag nyinge ne Jakarya wahn. Cag nyinge ne Joon.”
61 E nyoge ake rubo yihr Elijabedh kob gene, “Ngad tien paaru maa acag ke nying nu tooro.”
62 Batiene e nyoge cing gen ayahng gene yahngo ke rob yihr wur nyethiin, upeehnye ke ka daahde ucag nying nyethiin kii ngo. 63 Kaano e ubango gihr gweed apeehny Jakaryae peehnyo maa agweehd Jakaryae yi ngo wa gihn, “Nyinge ke caa ne Joon.” Yaa wong akeew naa anaa abeehno cang, ge agaahy maa acwaahng gene kwaade tooro. 64 Batiene arumo ke wong kaano e Jakarya leebe ree agoonye goonyo, uguoe ke rob maano e ngo puoj Juog. 65 Keehdo yaa wong akeew, yihdh ge abeehn lwahre ne pogo maa atud gene ke nying gihn me wa gihn nu. Kwaad giih ni ayug rog gen ni, ge abeehn ne lihngo cang unyaay gene ke bang yihdh miehy ugood gihr Judea ne raj. 66 Kwaad yaa alihng giih ni, wudh ge acoar gene e ge peehny rog gen kob gene, “Nyethiin ni, unahg kwaad nyethiin me ngihde?” Maa aguo nyoge ngo ke ngeyo thiow kejea teeg Juog ne rih nyethiin gihn ni.
Giih Dhe Caahn Naa Ateed Jakaryae
67 Gihn nu e naa abeehn Jakaryae wur Joon naa apahng guobe keehd Wahy Juog umiehde maa arube ke kwaad giih adaahd Juoge ke robo kobe,
68
“Wuor Juog Ruohdh, Juog
Yijarael!
Juog abeehn ne kony joe
ulunye gen oogo.
69
Deeh ngad kony me duohng, me teeg keter,
acub Juoge yihro
adiehr muon kaa bang yaa dhe wod Deabid, ge anahg baahng Juog me ne cohg.
70
Gihn nu ree ayuge wa kaa anaa arob Juoge ngo kuu umodho ke dhog yaa agamloohngjuog
71 E naa akoohb gene kejea, ‘Juog won nea konyo ubodho yi cing jo mahn giiho
kedea yi cing yaa maan
won.’
72 Anaa arob Juoge thiow kejea duu cwihny caahn nea nyoadho yihr ge kuowo naa acoon.
E thiow akob Juoge kejea wiihe kuu awul ne par kwaad giih anaa amade keehd gen.
73 Naa angweel Juoge ngo piny yihr kuowo Abraahm kejea
74
won nea lwahg oogo yi cing
yaa maan won
beere dhe yooh ne yoado utiihyo yihre
e lwahr tooro rogo.
75 Kedea udoohngo ne nyoge maa abiohgrwaale nyume
yihdh nihn kuowo giiho ne beehdo upiny kan.
76
Abea yih nyethiina, yih ucuohn
ne agamloohngjuog, Juog ge Duohng.
Unahg yihn nuu umoon wong maalo nyum Ruohdh gihn ubeehn ni,
ne gwiir yooh yihre beer mee.
77 Unahg yihn nuu urob ngo yihr nyoge
kejea ge ubodh
kaa dhe yoohn ka ubeehn Juoge uwuunye anyoohne giih gen oogo yihr gen.
78 Juog maro beehda Juog me cwihnye duue ke caahn.
E thiow puol cwihny beehda gihre.
Kar kuow me nyaahn me bodho kii ngo unyoadhe yihro umeenye won wa gihn na moohl cahnge.
79
Kwaad kar kuow gihn nu, une beehd wudh kwaad nyoge me beed yi muudho
kedea umeeny wudh nyoge me beed yi tub thoo,
thiow tieno ka caahdho kii ngo e nuu ucohg yooh yihro
ne ci kar doohr.”
80 Batiene arumo e nyethiin ake doongo e wahye beey mee kedea lum Juog ngahye. Muudhe e ngo acaa ne beehdo yi ukang dom, uwahdhe cahng agwiir Juoge ne nyoadh ree yihr yaa Yijarael.


text:
SPLM
Akut de Mäny de Baai tɔ̈ në Paguot Thudän (SPLM—Sudan People's Liberation Movement Dïŋlïthic) ee jɔkrot keye wuŋ de mɛ̈c de baai tënɔŋ rem thäär nhomlääu de kɔc ke Thudän (SPLA) në ruɔ̈n de 1983. Në Pɛnëtök 9, 2005. SPLA, SPLM, ku miir de Thudän acïkke thany në amatdïït cë käŋ mat nhïïm bë tɔŋ bïï cɔk kääc. SPLM acë bɛ̈n naŋ nyïn cïkke yök në miir de Thudänic ku leer bɛ̈n keyennë biäk dïït muk miir de Thudän ciɛɛm cë week.
Na lɔ Paguot Thudän bɛ̈n keye pan kääc në rot ke 9 Pɛnëdhorou, 2011, SPLM acë bɛ̈n keye akutnhom mac pan jöt, kër ke SPLM ɣɔn në Thudän acë rɔt bɛ̈n tɛ̈m bei në SPLM dïït ë yic ku loi kë SPLM parut tëktëk de kɔc acë bɛ̈n bɛr tuɔ̈l në ruɔ̈n de 2013-4 ɣɔn cennë tɔŋbaai thɔɔr në Paguot Thudän, keye bɛ̈ny Thalva Kiir Mayärdït ke ŋäär SPLM në Juba ku bër thɛɛr de Riek Macar agär SPLM në biäk ti.
Akölköl[cokic | cok tënëyökic]
SPLM agol 16 Pɛnëdhiëc, 1983 bë yaa akutnhom de kɔc cë piɔ̈th riääk wäär cennë miirdïït de Thudän cen ajuɛɛr de dɔɔr de Adith Ababa cen ye jäi amat ɣɔn cë thanyic në kaam de miir de Gafaar Nimeiry kennë duŋɔ̈r de Anyanya Joseph Laŋo yen mɛn yennë raan tueeŋ cë kɔc ke Paguot Thudän kë bïk yök në mɛ̈ny de baai pïïr, ceŋ, piöc ku yäth të kennë baai bɛ̈n bei yen SPLM acë athoor göt athoor nyooth kë ye luöi acë kɔc ke apuruuk cë piɔ̈ɔ̈th riäk bɛ̈n cuɔ̈t rɔt ɣɔn tɔ̈ Bor, Pochalla, ku Ayod (acï bɛ̈n cɔl reec de löŋ Bor). Keek kɔckë acë röth bɛ̈n mät kɔcke Anyanya, kɔc ɣɔn cë piɔ̈ɔ̈th riääk ke toŋ tueŋ tɔ̈ në Ithiopia. Kɔc ëke jok SPLA atɔ̈ raan ceŋ til kadiäk ye cɔl Thalva Kiir Mayärdït, Samuel Abu John Khabas, Maluɔ̈r William Nyuon Bäny, Maluɔ̈r Kerubino Kuanyin Bol, ku kɔc juëc kɔ̈k ke Paguot Thudän tɔ̈ ëke ye bäny ke apuruuk.


text:
1
Alɛɛŋ ë Cäk
1Të ɣɔn thɛɛr gɔl ë käŋ, Nhialic ë tënhial cak kekë piny.#1:1: Ɣɔn gɔlë käŋ...piny nɔm; nɔn ee Wään gɔlë käŋ Nhialic ë piny nɔm cak; ku nɔn ee Wään gɔlë Nhialic piny nɔm në cäk. 2Ku piny acï nuɔɔn, ku acïn kë ë nu thïn ee piëëu kapäc. Ku mɔ̈ɔ̈th dïït lɔcɔ̈t acï piëëu paat piny, ku wëi ke Nhialic#1:2: Wëi ke Nhialic; nɔn ee Riɛl de Nhialic; nɔn ee yom bɔ̈ tëde Nhialic; nɔn ee yom dïït agök. aake ye cath në pïïu nïïm. 3#2 Kor 4:6. Ago Nhialic lueel an, “Ɣɛɛr ë bɔ̈”, go ɣɛɛr bɛ̈n. 4Go Nhialic ɣɛɛr tïŋ ke piɛth, go ɣɛɛr pääk ke mɔ̈ɔ̈th. 5Ku ciëk Nhialic ɣɛɛr an aköl, ku ciëk mɔ̈ɔ̈th an wakɔ̈u. Ku kënë aaye cool, ku wɛ̈ɛ̈r de kööl tueŋ.
6-7 #
2 Pet 3:5. Ku lueel ë Nhialic an, “Gëlgël ë bɔ̈ në pïïu yiic cil, ku ë tek pïïu yiic.” Ago Nhialic gëlgël looi, ku pɛ̈ɛ̈k pïïu ke wɛ̈ɛ̈r nu ë gëlgël thar, në pïïu ke deŋ nu në gëlgël kɔ̈u nhial. Go rɔt looi cït man cï Yen e lueel. 8Go Nhialic gëlgël cäk an paannhial. Ku kënë aaye cool, ku wɛ̈ɛ̈r de kööl ë rou.
9Ago Nhialic lueel an, “Pïïu nu piny ë ke mɛt röt tëtök kedhie, ku të cï dëu ë tiëc.” Go rɔt looi cït man cï Yen e lueel. 10Ago Nhialic të cï dëu cäk an piny, ku ciëk pïïu cï kenïïm mat tëtök an wɛ̈ɛ̈r. Go Nhialic ë kënë tïŋ ke piɛth. 11Go Nhialic lueel an, “Piny ë cil nɔm në ka ye cil kedhie, wal ee luɔk në nyïïn, ku tiim ee luɔk në mïth ëbɛ̈n, cït man ë nyïïnken kedhie, ë ke cil në piny nɔm.” Agokï cil cït man cï Yen e lueel. 12Ago piny nɔm cil në ka ye ciɛl ëbɛ̈n, wal ee luɔk në nyïïn, ku tiim ee luɔk në mïth cït man ë nyïïnken. Go Nhialic ë kënë tïŋ ke piɛth. 13Ku kënë aaye cool, ku wɛ̈ɛ̈r de kööl ë diäk.
14Go Nhialic lueel an, “Kake ɣɛɛr ë ke bɔ̈ në gëlgël paannhial, ke ke bï aköl pääk kekë wakɔ̈u. Ku bïk akööl aa nyuɔɔth, ku nyoothkï run, ku nyoothkï mäi, ku rut ku ruël #1:14: akööl ke dhuëŋ; nɔn ee akööl. röt gɔl 15Ku ë ke ye ruɛl në gëlgël de paannhialic ke ke bï piny aa meer nɔm.” Go rɔt looi cït man cï Yen e lueel. 16Go Nhialic ɣɛɛr dït kaarou looi. Gök dïït ë ɣɛɛr bïï ya tɔ̈u aköl, ku ee ɣɛɛrë ee yen akɔ̈l. Ku ɣɛɛr koor ë määth bï ya tɔ̈u wakɔ̈u, ku yen aye pɛɛi. Ku looi kuɛl ayadäŋ. 17Ku tɛ̈ɛ̈u ë Nhialic ke në gëlgël de paannhialic, ke ke bï piny aa meer nɔm 18aköl ku wakɔ̈u, ku bïk ɣɛɛr pääk në mɔ̈ɔ̈th. Go Nhialic ë kënë tïŋ ke piɛth. 19Ku kënë aaye cool ku wɛ̈ɛ̈r de kööl de ŋuan.
20Ago Nhialic lueel an, “Wɛ̈ɛ̈r ë de yic kajuëc pïïr ëbɛ̈n, ku diɛt juëc ë ke pär ë piny nu ë gëlgël nu paannhial.” 21Go Nhialic kake gäi ke wɛ̈ɛ̈r cak, ku ciɛk ka ye cath kedhie, kapïr wïïr cït man ë nyïïnken, ku diɛt kedhie cït man ë nyïïnken. Go Nhialic ë kënë tïŋ ke piɛth. 22Ago Nhialic ke thieei lueel an, “Dhiëthkï röt ku jakï röt ŋuak, ku thiäŋkï wɛ̈ɛ̈r, ku diɛt ë ke thiäŋ piny nɔm.” 23Ku kënë aaye cool ku wɛ̈ɛ̈r de kööl de dhïc.
24Ago Nhialic lueel an, “Piny ë de nɔm läi nyïïn kedhie, läi wut ku läi roor, län koor ku län dït, ku ka ye mol piny kedhie cït man ë nyïïnken.” Go rɔt looi cït man cï Yen e lueel. 25Go Nhialic läi roor cak cït man ë nyïïnken, ku ciɛk läi wut cït man ë nyïïnken, ku ka ye mol piny kedhie cït man ë nyïïnken. Go Nhialic ë kënë tïŋ ke piɛth.
26 #
1 Kor 11:7. Ago Nhialic bɛ lueel an, “Loiku raan cït man ë wok, ku abïk dɛ riɛl në rec nïïm ku diɛt nïïm, ku läi, ku piny nɔm ëbɛ̈n,#1:26: Gäär thɛɛr tök läi, wut ku roor; Ɣeberuu läi wut ku piny nɔm ëbɛ̈n. ku ka ye mol piny kedhie.” 27#Cäk 5:1,2. #Math 19:4; Mak 10:6. Go Nhialic raan cak ke thöŋ rɔt, në täu de Nhialic Yen aciɛk en raan. Ciɛk moc kekë tik. 28Go Nhialic ke thieei, ku lëk keek an, “Jakï röt dhiëëth ku kɛɛrkï, thiäŋkï piny nɔm, ku jakï cieŋ nɔm. Ku yïn tääu ee kakë nïïm kedhie, rec ku diɛt, ku kapïr ë piny nɔm ëbɛ̈n.” 29Ku lueel ë Nhialic an, “Yïn cä gäm kɔ̈th ke wal kedhie, ku mïth ke tiim nu ë piny nɔm kedhie ke ke ye kacaamku. 30Ku këriëëc de piny nɔm ëbɛ̈n, këpïïr, ku diɛt, ku ka ye mol piny kedhie, acä ke gäm wɛ̈ɛ̈l tɔ̈c, ku yïth ke tiim ëbɛ̈n, ke ye kacaamken.” Go rɔt looi cït man cï Yen e lueel. 31Ago Nhialic ka cï looi tïŋ kedhie ke ke piɛth aläl. Ku kënë aaye cool ku wɛ̈ɛ̈r de kööl de dhetem.


text:
Glee
Glee ee lɔ̈ɔ̈r ë thööŋ kɔc miëët nyooth atoockït. Ee jɔt 19 Pɛnëdhiëc, 2009. Acï thök 20 Pɛnëdiäk, 2015. Abaŋ dhetem ë ruɔ̈nic ku yen ë thök acï jɔk 9 Pɛnëtök, 2015. Anyooth aye akut mïth abun pandïtëpiööc ku dupiööc ken alɔŋ Panëpiööc Daiyiim William McKinley. Anyooth ee luɔi cï matic Lima, Ohio. Mith ë piööc juääc aatɔ̈ pan abun akut kët ye cɔl New Directions (Dhɔ̈l ë Yam). Mïth abun ku kɔcdït tɔ̈ määth kamken, moc ku tik, ku käk ŋiɛc rëërkam kɔc. Aaket aköldä bï ke kuɔny bïk wëlkä madeetiic.
Amïkït ku kɔc kïïtkek[cokic | cok tënëyökic]
Anyooth ee kë juääc gam tënë kɔc kïïtkek ee lɛɛu thöŋic adheernyin. Tueŋ abaŋ ë ruɔnic kɛnyrɛm pan thueec glee ee Rachel (athueec Lea Michele) ku Finn Hudson (athueec Cory Montieth) Banypanthuooc ee raan pan Spanish ee dupiööc cɔl Will Schuester (athueec Matthew Morrison). Kɔc kɔ̈k panthueec glee akë yä kuat yaa Artie Abrahams (athueec Kevin McHale), Mike Chang (athueec Harry Shum, Jr.), Tina Cohen-Chang (athueec Jenna Ushkowitz), Quinn Fabary (athueec Dianna Agron), Kurt Hummel (athueec Chris Coffer), Mercedes Jones (athueec Amber Riley), Matt Rutherford (athueec Dijon Talton), Santana Lopez (athueec Naya Rivera), Brittany Pierce (athueec Heather Morris), ku Noah "Puck" Puckerman (athueec Mark Salling). Dijon Talton acï jääl wenthook abaŋ tueŋ. Raan ee thöŋ ecï waar panëpiööcdɛtic.
Kë nyooth kënë wɛtdeyic ee pöuöayur akuutriɛl kɔc piöc cɔl Sue Sylvester (athueec Jane Lynch). Akuutriɛl kënë cɔl Cheerios. Cheerios yen acï tiäm apɛi kaam akuutriɛl ŋuɛ̈n, tënë aakë cï wen juääc apɛi yok panëpiööc.


text:
Kim Kardashian
Kimberly Kardashian West (dhiëth Pɛnëthiäär 21, 1980), yen aye raanŋic America atuɔckïtyithic ku atëncɛɛŋ (atɛ̈t/funy and ceŋ/cɛɛŋ/wearing). Ɣɔntueŋ Kardashian acë pïŋ awɛtwëlbei yɔ̈k keye määth ku aguiërrot ë Paris Hilton, kuyen acë ŋiëëc lääu-yic yɔ̈k tëwär cï atïmkïn ë tɔ̈cde tɛkpiny ruön 2003 kekë wënathunden thɛɛr cɔl Ray J ruön 2007. Nawën ruön wënic, yen ku pande acë gɔc ŋic në abeer atuɔckïtyith de E! Keeping Up with the Kardashians (‘Muöknhial kekë pan Kardashian’).
Kaamwënic, tiämde acë yen cɔl acak kërënyooth laŋic Kourtney and Kim Take New York ku Kourtney and Khloe Take Miami. Nawën pïïr ë thiɛkic de Kardashian acë yaa wɛ̈tëjamic cë piŋ lääu-yic rin jamden awɛtwëlbei-yic.
Run thiɔ̈ɔ̈kwëniic, Kardashian acë rotjuac keye raanajɛ̈mkɔc tɔ̈u arekwël ku awɛtwëlbei arämkɔc, nɔŋic abiɔ̈th thiär timëtim kith tɔ̈u Twitter ku Instagram. Yen acë kuat käkyeɣaac luɔnyaɣer ye nɔŋ riɛnke, cïmën tiänden riäŋ ariŋwël ruön 2014 cɔl Kim Kardashian: Hollywood, kuat alɛ̈th ku käkyeɣaac, ku athör giɛtruɛl ruön 2015 Selfish (‘mantil’).
Määthde aya kekë akënërap cɔl Kanye West acë yen cɔl apiŋ awɛtwëlbei juɛ̈ciic; kek acë röt bä thiaak ruön 2014 ku nɔŋkï mïth kadiäk kedhie. Adacëbënwël Time acë Kardashian mat në kueerden de kɔc ajɛ̈mkɔcbëtɛɛm ruön 2015, kuyee Vogue luel lɔn yen ee cït mïnyooth cieŋkök ruön 2016 yic. Aye mïjɛ̈mëguöp ku mïnhiëër luel lɔn yen acït raantöŋ ŋic cïpiŋ rin eeye cïpiŋ. Yen acï luɛl keye raanŋic atuɔckïtyith ye dɔ̈m juɛ̈cbëtɛɛm ruön 2015, ku ruön kënë wëëuken ye dɔm ëbɛ̈n adöt US$53 timëtim.


text:
Ŋawae Ŋajam kêtôm
LUKA KETO
Ŋawae Ŋajam kêtôm Luka Keto nec gêwa Jesu sa gebe Israelnêŋ Kêsiwaga, taŋ Anôtô geoc eŋ lasê gêdêŋ êsêac naŋ, ma lau nomŋa samob tapaôŋgeŋ nêŋ Kêsiwaga tau eŋ gêwiŋ amboac tonaŋgeŋ. Luka taugeŋ keto gebe Apômtaunê Ŋalau Dabuŋ kêkalem Jesu gebe “êsôm Ŋawae Ŋajam lasê êndêŋ lau ŋalêlôm sawa” (4:18). Ŋawae Ŋajam tau tec gêjac lau sêŋgôŋ jageo to sêôc ŋawapac tokaiŋ-tokaiŋ naŋ ŋawae. Aêac tatap ŋalô têntac wapiŋa sa aŋga Lukan gêjam môkêlatu ŋamataŋa luagêc, taŋ kêsôm Jesu gêmêŋ nom nec ŋaboŋa lasê naŋ auc, go aŋga môkêlatu ŋamuŋa, taŋ keto Jesu kêpi undambê gêja ŋamiŋ naŋ, amboac tonaŋgeŋ.
Aŋga ŋasêbu 2 to 6ŋa (alic ŋadênaŋ sêpuc gêc ŋalabuŋa) aêac tatap biŋ to miŋ ŋagêdô taêsam sa, naŋ Luka taugeŋ keto gêc Ŋawae Ŋajam tonec, amboac aŋela sêjam wê lambiŋŋa ma gejobwaga bôcŋa dêdêŋ ŋapalê Jesu sêja Betlehem naŋ, to ŋapalê Jesu gêŋ-gôŋ lôm dabuŋ, go biŋgôliŋ Ŋac Samaritiŋa taê walô ŋac gêbac ma Latu Gêjaŋa to ŋagêdô gêwiŋ. Biŋ taŋ Ŋawae Ŋajam tonec kêwaka sa gêc awêgeŋ naŋ, ŋagêdô tonec gebe Tateŋ mec ŋabiŋ to Ŋalau Dabuŋ nê biŋ ma Anôtô kêsuc sec ôkwi ŋabiŋ.
Ŋadênaŋ
1. Gêjac m Ŋawae Ŋajam tau 1:1-4
2. Joaŋ agêc Jesu nêŋ biŋ ŋapalêgeŋŋa 1:5–2:52
3. Ŋackêsagu Joaŋ nê sakiŋ 3:1-20
4. Jesu gêliŋ saŋgu ma Sadaŋ kêlêtôm eŋ 3:21–4:13
5. Jesunê sakiŋ aŋga Galilaia 4:14–9:50
6. Gêdi aŋga Galilaia gêja Jerusalem 9:51–19:27
7. Jesunê woke ŋamuŋa aŋga Jerusalem ma malac, taŋ gêc malac tau ŋagala naŋ 19:28–23:56
8. Apômtau gêdi sa to jageoc tau lasê ma kêpi undambê gêja 24:1-53
1
Biŋ tau ŋam
1 Lau taêsam sêsaê gebe sênac miŋ biŋ, taŋ kêsa gêdêŋ aêacnêŋ têm naŋ, sêpuc gêdôgeŋ. 2 Êsêac teto miŋ kêtôm lau, taŋ mateŋanô sêlic gêdêŋ taŋ gêjac m tau ma sêjam sakiŋ mêtê tau naŋ, sêjac tulu gêdêŋ aêac. 3 O ŋac towae Teopili tau, aê tec galic ŋajam amboac tonaŋgeŋ, tec kakip biŋ tau sa kagêluc tomalageŋ ma kato kadênaŋgeŋ gêdêŋ aôm, 4 gebe ôjala biŋ, taŋ têdôŋ gêdêŋ aôm naŋ, gebe biŋŋanôgeŋ.
Ŋackêsagu Joaŋ nê puc têna êkôc eŋŋa
5 Gêdêŋ kiŋ Judaiaŋa Herodo nê têm naŋ dabuŋwaga teŋ gêmoa, ŋaê Sakaria. Eŋ gêjam sakiŋ gêwiŋ dabuŋwaga Abia nê toŋ. Eŋ gêjam awê aŋga Aronnê wakuc nêŋ, ŋaê Elisabet. 6 Anôtô gêlic êsêagêc lulu gêdêŋgeŋ, gebe sêsa nêŋ lêŋ sejop Apômtaunê biŋsu to ŋagôliŋ samob ŋabiŋ masigeŋ sêmoa. 7 Agêcnêŋ gôlôac masi, gebe Elisabet eŋ awê kapoac, ma agêc nê akweŋ têtu lauo ŋanô to ŋac.
8 Ma gêdêŋ taŋ Sakarianê toŋ nêŋ têm sênam sakiŋŋa naŋ, eŋ gêjam nê kôm dabuŋwagaŋa gêmoa Anôtônê laŋônêmŋa. 9 Ma sêpuc kapoac kêtôm dabuŋwaganêŋ mêtê e jakêsêp eŋ gebe êsô Apômtaunê lôm dabuŋ naêkêŋ da jadauŋŋa. 10 Ma gêdêŋ noc sêkêŋ da jadauŋŋa naŋ, lau samucgeŋ teteŋ mec semoa dêmôêŋa. 11 Ma Apômtaunê aŋela teŋ geoc tau lasê gedeŋ eŋ kêkô kêsi altar jadauŋŋa ŋaanôŋa. 12 Sakaria gelic e kêlênsôŋ eŋ ma kêtakê ŋanô. 13 Tec aŋela kêsôm gêdêŋ eŋ gebe “Sakaria, ôtêc taôm atom, gebe Anôtô gêŋô nêm mecgac. Aômnêm awê Elisabet oc êkôc latôm teŋ ma ôê ênê ŋaê gebe Joaŋ. 14 Aôm oc ôtu samuc ma ômoa totêmtac ŋajamgeŋ ma lau taêsam têtu samuc êndêŋ bêc têna êkôc eŋŋa amboac tonaŋgeŋ. 15 Eŋ êtu ŋac towae êkô Apômtau laŋônêm ma ênôm wain to bu ŋaclai atom. Eŋ ênêc têna têtaclêlômgeŋ ma Ŋalau Dabuŋ ênam eŋ auc kwanaŋgeŋ, 16 gebe eŋ ênam Israelnêŋ gôlôac taêsam ôkwi dêndêŋ Apômtau, nêŋ Anôtô, sêmu sêna. 17 Ŋac tau tonaŋ Elianê ŋalau to ŋaclai êpi eŋ ma êsêlêŋ êmuŋ Apômtau, gebe ênam tameŋinêŋ ŋalêlôm ôkwi êndêŋ latuŋi ma lau taŋeŋpêc dêndêŋ lau, taŋ sêsap biŋgêdêŋ tôŋ naŋ, oc êmansaŋ lau sênac dabiŋ nêŋ ŋalêlôm ŋapep êtu Apômtauŋa.”
18 Go Sakaria kêsôm gêdêŋ aŋela gebe “Aê jajala biŋ tonaŋ êndêŋ asageŋ, aêagêc ŋoc awê atu lauo ŋanô to ŋac su nec.” 19 Tec aŋela gêjô eŋ awa gebe “Aê Gabriel tec kakô Anôtô laŋônêm, ma eŋ kêsakiŋ aê gebe jasôm biŋ êndêŋ aôm ma jakêŋ ŋawae ŋajam tonec êndêŋ aôm. 20 Mago aôm kôkêŋ gêwiŋ aêŋoc biŋ, taŋ oc ŋanô êsa êndêŋ ŋanoc tau naŋ atom. Amboac tonaŋ oc awammê êsa, ôsôm biŋ naeo ômoa e êndêŋ bêc, taŋ biŋ tau êtu anô su acgom.”
21 Lau sêôŋ Sakaria elêmê ma sênac mateŋ eŋ gebe gêmoa lôm dabuŋ e ŋêŋgeŋ su nec. 22 Go kêsa gêmêŋ ma gebe êsôm biŋ êndêŋ êsêac e gêgôm jageo. Tec êsêacnêŋ kauc kêsa gebe eŋ oc gêlic gêŋ ŋakatu teŋ aŋga lôm dabuŋgac. Amboac tonaŋ eŋ gêjam dôŋdôŋ biŋgêŋ gêdêŋ êsêac ma gêjam tau tôŋ kêkô.
23 Gêmoa e nê bêc sakiŋŋa gêbacnê ma gêc gêmu gêja nê andu kêtiam. 24 Têm ŋagêdô gêbacnê, go Elisabet kêkêkam ŋapalê ma kêsiŋ tau gêmoa ajôŋ lemeŋ teŋ, ma kêsôm gebe 25 “Gêŋ tonaŋ Apômtau gêgôm gêdêŋ aê, gêdêŋ têm taê gêjam aêŋa eŋ kêkac majoc su aŋga launêŋ.”
Jesunê puc têna êkôc eŋŋa
26 Elisabet kêkêkam ŋapalê ŋaajôŋ kêtu 6, go Anôtô kêsakiŋ aŋela Gabriel gêja malac Galilaiaŋa teŋ, ŋaê Nasaret, 27 gêdêŋ awêtakiŋ teŋ, taŋ sê eŋ gêdêŋ ŋac teŋ, ŋaê Josep, kwanaŋgeŋ gebe agêc sênam tauŋ. Ŋac tau aŋga Dawidnê gôlôac. Ma awê tau nê ŋaê Maria. 28 Aŋela kêsô gêdêŋ eŋ gêja ma kêsôm gebe “O gabêjamo, biŋmalô êndêŋ aôm, Apômtau gêwiŋ aômgoc.” 29 Maria gêŋô biŋ tonaŋ e kêlênsôŋ eŋ ŋanô ma taê gêjam gebe “Awa gêjac aê amboac tonec kêtu asageŋŋa.” 30 Tec aŋela kêsôm gêdêŋ eŋ gebe “Maria, ôtêc taôm atom, gebe Anôtô gêlic aôm gêjac mataanô ŋajam. 31 Ôlic acgom, aôm oc ôkêkam ŋapalê e ôkôc latôm teŋ ma ôê ênê ŋaê Jesu. 32 Ŋac tau tonaŋ oc êtu ŋac towae ma sêsam eŋ gebe Lôlôc Ŋatau nê Latu. Apômtau Anôtô oc êkêŋ eŋ êŋgôŋ aba Dawid nê lêpôŋ, 33 gebe eŋ oc êtu kiŋ ma ênam gôliŋ Jakobnê gôIôac endeŋ tôŋgeŋ. Ma ênê gamêŋ kiŋŋa ŋatêku masi.”
34 Ma Maria kêsôm gêdêŋ aŋela gebe “Biŋ tau ŋanô êsa amboac ondoc, gebe aêŋoc akweŋ masi.” 35 Tec aŋela gêjô eŋ awa gebe “Ŋalau Dabuŋ mêŋêpi aôm ma Lôlôc ŋatau nê ŋaclai mêŋênam ajuŋ aôm. Amboac tonaŋ ŋapalê, taŋ aôm ôkôc naŋ, sêsam eŋ gebe dabuŋ, eŋ Anôtônê Latu. 36 Gôlicgac me, nêm tawaŋo Elisabet, taŋ kêtu awêanôgac ma sêsam eŋ gebe awê kapoac naŋ, tec kêkêkam ŋapalê gêmoa e galoc ŋaajôŋ kêtu 6gac, 37 gebe Anôtô eŋ ŋaclai, eŋ kêtôm gêŋ samobŋa.”
38 Ma Maria kêsôm gebe “Amboac tonaŋ, Apômtaunê sakiŋwagao aê, ma biŋ, taŋ kôsôm naŋ, oc êtu tôŋ êpi aê.” Go aŋela gêwi eŋ siŋ ma gêc gêja.
Maria kêtu ŋacleŋ gêdêŋ Elisabet
39 Gêdêŋ ŋasawa tonaŋ Maria gêdi kêsaic tau e jakêpi Judanêŋ gamêŋ lôcŋa jagêô lasê malac teŋ, 40 ma kêsô Sakarianê andu gêja e awa gêjac Elisabet. 41 Elisabet gêŋô Maria awa gêjac eŋ, tec ŋapalê gêboaŋ aŋga têna têtaclêlôm. Ma Ŋalau Dêbuŋ gêjam Elisabet auc 42 e awa gêôc eŋ ŋa awa kapôêŋ ma kêsôm gebe “Anôtô gêjam mec aôm kêlêlêc lauo ŋagêdô su ma gêjam mec ŋanô têmtaclêlômŋa gêwiŋ. 43 Aê amboac ondoc, tec aêŋoc Apômtau têna gêdêŋ aê gêmêŋ nec. 44 Gôlicgac me, awam gêjac aê kêsô taŋocsuŋ e ŋapalê kêtu samuc tec gêboaŋ aŋga têtaclêlôm. 45 Aê aoc gêôc awê, taŋ kêkêŋ gêwiŋ gebe biŋ, taŋ Apômtau kêsôm gêdêŋ eŋ naŋ, oc êtu tôŋ.”
Marianê wê lambiŋŋa
46 Go Maria kêsôm gebe
“Aêŋoc ŋalêlôm gêôc Apômtau sa
47 ma katuc kêtu samuc ŋoc kêsiwaga Anôtô,
48 gebe gewec gêdêŋ nê sakiŋwagao ŋaôma aê,
tec galoc gôlôac togôlôac samob oc aweŋ êôc aê.
49 Gebe eŋ ŋaclai ŋatau gêgôm gêŋsêga kêtu aêna, ênê ŋaê dabuŋ.
50 Eŋ taê walô gôlôac togôlôac, taŋ têtêc eŋ naŋ.
51 Ênê lêma gêgôm gêŋ ŋaclai
ma kêta lau, taŋ nêŋ ŋalêlôm sêkiaŋ tauŋ sa naŋ, saliŋ-saliŋ sêja.
52 Eŋ kêtiŋ gôliŋwaga ŋajaŋa aŋga nêŋ lêpôŋ su ma ketoc lau ŋaôma sa.
53 Lau taŋ mo gêjô êsêac naŋ, tec kêkêŋ gêŋ ŋajam gêjam êsêac aucgeŋ
ma kêtiŋ lau tolêlôm su tolemeŋ sawageŋ.
54 Eŋ gêjam nê sakiŋwaga Israel sa taê gêjam nê moasiŋ
55 kêtôm biŋ, taŋ gêjac mata gêdêŋ aêac tameŋi Abraham to nê wakuc naŋ, ma ênêc endeŋ tôŋgeŋ.”
56 Maria gêmoa gêwiŋ Elisabet amboac ajôŋ têlêac, go gêmu gêja nê gamêŋ kêtiam.
Joaŋ têna kêkôc eŋ
57 Têm Elisabet êkôc ŋapalêŋa kêdabiŋ, tec kêkôc ŋapalê ŋac teŋ. 58 Ma ênê lau, taŋ nêŋ sackapoagêdô gêdêŋ tau naŋ, to nêŋ tawaŋ sêŋô Apômtau gêgôm nê taê walô ŋanô kêsa kêpi eŋ ŋawae ma têntac ŋajam kêsa sêwiŋ eŋ.
59 Ŋabêc kêtu 8 ma sêkac sa sêja sebe sêsa ŋapalê tau ma sê tama Sakaria nê ŋaê êpi eŋ. 60 Mago têna kêsôm gebe “Masi, taê ênê ŋaê gebe Joaŋ.” 61 Tec êsêac sêsôm gêdêŋ eŋ gebe “Nêm lau teŋ sêmoa ondoc, taŋ nêŋ ŋaê amboac tonaŋ.” 62 Ma sêjac kajo tama gebe mêŋtau êsôm acgom. 63 Tec eŋ gêjam dôŋdôŋ gebe sêkêŋ tapele sauŋ teŋ êndêŋ eŋ ma keto gebe “Ênê ŋaê Joaŋ.” Ma samob sê taêŋ. 64 Ma sep tageŋ awasuŋ to imbêla kêtu goloŋ ma kêsôm biŋ lasê to kêlanem Anôtô. 65 Ma nêŋ lau samob, taŋ nêŋ sackapoagêdô gêdêŋ tau naŋ, têtêc tauŋ. Ma lau samob sêjam biŋ tau kêtu biŋgalôm e gêjam lau, taŋ sêŋgôŋ Judaia ŋagamêŋ lôcŋa naŋ, auc samucgeŋ. 66 Êsêac samob, taŋ sêŋô biŋ tau naŋ, taêŋ gêjam gêc nêŋ ŋalêlômgeŋ gebe “Ŋapalê tonec amboac ondoc.” Êsêac sêlic gebe Apômtau lêma gêwiŋ eŋ.
Sakaria geoc bill lasê
67 Ma Ŋalau Dabuŋ gêjam tama Sakaria auc e geoc biŋ lasê ma kêsôm gebe
68 “Aê jalambiŋ Apômtau, Israelnêŋ Anôtô, gebe kêtu ŋacleŋ mêŋgêjam nê lau kêsi.
69 Eŋ kêkêŋ kêsiwaga toŋaclai tec mêŋkêsa aŋga nê sakiŋwaga Dawid nê gôlôac,
70 kêtôm eŋ tau kêsôm kêsa nê propete dabuŋ gêmuŋŋa aweŋsuŋ gebe
71 ênam aêac kêsi aŋga naŋ ŋacjo to aŋga lau samob, taŋ sêkêŋ kisa aêac naŋ lemeŋ.
72 Eŋ taê walô aêac tameŋi to taê gêjam nê poac dabuŋ.
73 Eŋ gêjac mata biŋ to kêtôc lêma gêdêŋ tameŋi Abraham gebe
74 ênam aêac kêsi aŋga naŋ ŋacjo lemeŋ ma êkêŋ aêac tanam sakiŋ eŋ tatêc tauŋ atom.
75 Tatu lau dabuŋ to gêdêŋ tamoa en laŋônêmŋa êtôm aêacnêŋ têm samob.
76 Ma aôm ŋapalêenec, lau oc sêsam aôm gebe Lôlôc Ŋatau nê propete.
Aôm oc ômuŋ Apômtau gebe ômansaŋ ênê intêna.
77 Aôm oc ôkêŋ ênê lau sêjala moasiŋ, taŋ ŋam kêsêp kêsuc nêŋ sec ôkwiŋa.
78 Aêacnêŋ Anôtô taê walô aêac ŋanô tec êkêŋ ŋawê mêŋêsa aŋga lôlôc gebe êtu ŋacleŋ aêac
79 ma êpô êsêac, taŋ sêŋgôŋ gêsuŋbôm to gêmacanô ŋakanuc naŋ,
to êwê aêac eŋkaiŋ katôgeŋ tasa lêŋ biŋmalôŋa.”
80 Ŋapalê tau kêtu kapôêŋ ma nê kauc taê gêjam biŋ ŋapep, go jagêmoa gamêŋ sawa e gêdêŋ bêc, taŋ kêtôc tau gêdêŋ lau Israel naŋ.


text:
Paankɔc Paguöt Apirïka
Paankɔc Paguöt(Cök ciën) Apirïka ee pamac paguötbëtɛɛm Apirïka-yic. Ye anɔŋ akeu alɔŋ paguöt 2,798 km wäryɔu ë Apirïka paguötic alɔŋ Adɛ̈kdiɛt Paguöt Atlantik ku Adɛ̈kdiɛt Indian; alɔŋ parut kekë pamaac nɔŋakeunhom Namibia, Botswana, ku Zimbabwe; ku alɔŋ pabak ku parut-bak kekë Mozambique ku Swaziland; ku ka cë gelciɛl pamac Lesotho. Paguöt Apirïka ee pamac dïtbëtɛɛm Apirïka Paguötic ku ee pamac 25 në dïtëpinyë pïnynhom ku anɔŋ tëcït kɔc tïmëtïm 57 ku tëkac, ye pamac 24 në juecë cinëkɔc pïnynhom. Tëcït 80% ë kɔc Paguöt Apirïka aa wärkuandït Bantu, tekic në kuat kajuɛ̈c, ye jam thook tekic Apirïka, aloŋ dhoŋuan ye kɔc jam miiric [official status]. Ke cë dɔ̈ŋ anoŋic wut dïtbëtɛɛm Apirïka-yic de kɔc European, Indian de Asia ku kuat cï wärkendït liap.
Paguöt Apirïka ee tök kaam pamaac lik Apirïka-yïc ye akëc nɔŋ wëlpinyëriɛl käthɛɛric, ku ye lac kuënykuëny cït ruɔ̈nbuɔt. Tëcit tënë, aabaŋdït ë kɔc col Paguöt Apirïka aa këckï lëu bë cuet 1994 nhom. Akutguirmiir Kewutic acë tëkëthokthäi [apartheid] täu në ruon 1948 keye lööŋ cë kuat jaal teekthok. Ke ta bär yïc kam thoŋ rot ka akeek buöc ye looirot tënë Akut Apirïka Kewutic ku maluï kɔ̈k maan tëkëthokthäi alɔŋthïn ku aɣer pamac, ka nyiey bï teŋ thok lööŋ jɔ̈ɔ̈k e cok ciɛl runthiäär 1980.
Tëɣɔn 1994, ka kuat ku akuutthook ëbɛ̈n aalëu bë kuany në mïïrlockɔc nhomlääu ë pamac, nɔŋic paankɔc de ɣönlööŋ ku pawuut kadhoŋuan. Ka Ɣönëwëu Pinynhom ee Paguöt Apirïka täu keye määcëwëu nhialciɛl ku pamac yam në thathëkäŋjuɛ̈c [industralization]. Määcëwëude ee rou në dïtë Apirïka ku 33 në dïtë pinynhom. Paguöt Apirïka ee dhorou dïte bentot ruonïc Apirïka-yic. Ŋooŋ ku cïïthöŋnhom acë doŋ ka cï thiai, ka ye cinëkɔc tökëŋuanic luui kïc kɔc luoi ku pïr kor tënë $1.25 akal tök.