text:
Yeŋo yuku loi
akutnom de Consumer Affairs ne Biktoria e kɔc ye ɣɔc gel duɔke ke cam keek. luoida ebu kɔc ke Biktoria ya lek ku bi ye lui ne yic ɣɛr, kɔc ye ɣoc ku kɔc ye kɛŋ ɣac.
wɔ ye kekakɛ loi:
- Wɔ ye looŋ caar ku lek ku akuma de Biktoria de loŋ ye kɔc ye ɣoc tiit ku lɔ tueŋ de tajir.
- wɔ ye kɔc ye ɣoc wet, ku kɔc ye ɣöt juur, kɔc nɔŋ dukɛn ku kɔc nɔŋ bɛi, wuɔ ye kɔc lek yithken, luoi ku looŋ ci roth war.
- wɔ ye kɔc yiɛn namba ke tajir.
- wɔ ye tɔŋ luk ne kɛm ke kɔc ye ɣoc ku kɔc ye ɣɛc, kɔc jur bɛi ku kɔc ke bɛi
- wɔ ye loŋ de ɣɔi ku ɣɛc luoi biyic.
wɔ ye kɔc yiɛn lek tecin wëu ne kacit mande:
- yieŋ de bɛi ku luoi ɣan ci riak
- gɛm de nambai ke tajir
- gɛm rin ke tajir
- ɣɔc ku ɣɛc de ɣöt
- akutniim ke tajir
- kut de wëu
- gɛn de akutniim
- gɛn de akutnom tajir
- cuɛr piny kany
- ɣɔi riɛth
- raan nɔŋ cirika
- luoi ka lɔ jim
- juur bɛi
- tiep ke kɔc ci dhiop
- gel kɔc ye kɔc dhom ne yitanet nyin
- dukɛn ku thuk3
Yuɔpe wuɔk ne
Luoi de athook
yuɔpe 131 450 ku luel rin ke thoŋdu. ku yooke athook bɛ yup ne 1300 55 81 81.
9:00 am to 5:00 pm, Monday to Friday (except for public holidays)
Wɛɛr de yic de ka juic kͻk


c: text/html

text:
Tecit Tecan Mör Yiokthin
Tëcït Tëcan Mör Yökthin ee dërwëlic atuɔckït de Amatnhom Pawut, cï tuɔc aliiric tënɔŋ CBS jäl Pɛnëdhaŋuan 19, 2005, gut Pɛnëdiäk 31, 2014. Abëër aa böth në agɛkeŋɛkdïtë, Ted Mosby, ku akutnhom de mathke në Manhattan në New York City. Keye këdenyööth geeratiëp, Ted, në ruɔ̈n 2030, acë dhuklär tënɔŋ wënde ku nyande, në käloirɔɔt cë yen cɔk ayök manden.
Abëëric acï cak në Craig Thomas ku Carter Bays, ku kek aya aake yee duguor löŋëriɛl de nyööth ku keek aake yee amigööt ninthöök. Kek acë këŋ täu në nyööthic, kä cït këŋ cë rotlooi në pïïrdenic, ɣɔn tɔ̂u kek në Gendït New York. Kɛmken kek komatiip (episodes) 208, eenɔŋ dugeer kaŋuan, Pamela Harris (komatiip ka196), Rob Greenberg (komatiip ka7), Michael Shea (komatiip kaŋuan) ku Neil Patrick Harris (komatiip tök).
Aŋic në ciëëkden loirɔt, lɔɔc, ku mɛtëthin de tuuk ee abëëk, Tëcït Tëcan Mör Yökthin acë yök duör në ruɔ̈nkedhiɛ. Nyööth kën, jɔkde, acë yök kë ciaryic puɔth, kuyen kuatëpɛi lɛ, acë yök kë ciaryic cë liäp. Nyööth kën acï rin gäm tënɔŋ käleecëlonpath Emmy ka30 ku tiɛm ka10. Në 2010, Alison Hannigan acï tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic de Atuɔckït Pathbëtɛɛm. Në 2012, runkadharou cëlɔ thok ciaarde, abëër aa cë tiam në Kelëlonpuoth Lööckɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït Nyanyueth. Në 2012, nyoth erunkadharou thok jɔkde, abeeriic acë tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït de Anuëëtluɔi, ku Neil Patrick Harris acë tiam në këleecëlonpath tënɔŋ Wennyueth Nhiarbëtɛɛm në Dërwëlic de Atuɔckït.
Abëkruöönic kededhaŋuan ku thok ajɔk tocaliric në Pɛnëdhaŋuan 23, 2013, ku thiokëcök në Pɛnëdiäk 31, 2014, ke komatiip thook dhokicrou, wencë yök kë ciaryic welcëliaap tënɔŋ megotwëlcök ku kɔcŋar rin këden thokde wëlekou cëlɔgargar, kam migotwelcok ku kɔcŋar kajuɛ̈c aaye ke ŋooth kedën cekeŋliap komatiip tueŋcëlɔ kajuɛ̈c.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yë kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai ŋö? Dɛ̈ɛ̈t de yic de kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai ee yï kuɔny ago kee kä kë dhuk.
Kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai aaye biäk de ceŋ rac në kɔc yiic cï man de kuɔ̈c ceŋ nɔŋic yaaŋ yenë ŋɛk riɛrde nyuɔ̈th ŋɛk ku cɔk ŋɛk riɔ̈c. Ekenë yenë ka ye cɔl kuɔ̈c ceŋ, tɔŋ baai ka tɔŋ de kaam de moc ke tik.
Ëtɔŋ yïn ya ë erɔt looi në kä juëc yiic, cï man dë: kaam de moc ku tik ka nyan de gɔ̈k ku moc de gɔ̈k; kaam de kɔc dït ku mïth ka kaam de bɛ̈i, kɔc ruääi, walɛ̈ɛ̈n ku kuar ke ku kok ke mär ke; ka kɔc rɛ̈ɛ̈r ë tök.
Ëkënë aaye cɔl luɔi- de riɛ̈r ku gël. Kɔc ye kɔc liääp aye ke cɔl 'areec wëël ke tɔŋ'. Kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai acie kɔ̈ɔ̈c të cïnë cak puɔ̈k, yen edhiac ke loi rɔt enɔŋ kɔc cï pɔ̈k.
Kɔc nhiaar tɔŋ ku kuɔ̈c ceŋ aaye kä juëc looi nyooth kek riir ken ku gël, ci man de kee kä kë:
Tɔŋ de guɔ̈p, cït man de maŋ, duï, jäp ku ŋëëny de raan.
Luɔi de rum de tik, rum de tik në riɛɛr bë tɔ̈c ke cie piɔ̈nde.
Yɔŋ de nhom, cɔ̈t de rin, ɣoi piny de ŋɛk, ku kuɔ̈c luuï de rɔt.
Week wei në kɔc yiic, kɔc ke paanden ku kɔc ke baai nɔŋden, ka guëlë kɔc ke paanden bïk lɔ thiɛ̈ɛ̈c thok. Ekënë anɔŋ yï tooc de wël në telepunic, kanë Facebookic.
Kɔ̈ɔ̈r de cök de raan, 'në ɣän yen ke lɔ thïn', nɔŋic yï kɔ̈ɔ̈r de cök në internetic, në dhɔ̈l ke ke komputa, ku jɔl ya yï GPS ku kɔ̈k ke luɔ̈i yenë kɔc nyic cök.
Yaaŋ de piɔ̈u, cï man de gäk de röth në awäc ci raan looi; yöök de raan yɔŋ guɔ̈p lan nɔŋ en bëny de nhom ka riɔ̈ɔ̈c; mär de kɔ̈u de yic ka thiän de yic; nyiɛɛi de kä ke ŋɛk baai, mɔ̈ny de kë cï luɔ̈i ëraanë; ku jai de yaaŋ cï luɔ̈i yen.
Yaaŋ de wëu, cï man de pɛ̈l de wëu ke pïïr ka 'wëu thii ke jeepic'; gël de ŋɛk bë cuɔ̈k luï; pɛ̈l de wëu ke kony de mïth; kuɔ̈th de raan bë waraŋɛk thääny ku waraŋɛɛk ke wëu lëu bë en cɔk ŋɔ̈ŋ; kɔ̈ɔ̈c në raan nhom ke wëu kɔɔr ke.
Gël de raan në riɛr bë jɔŋ de cuɔ̈k door, ka cɔk ke gam nhialic peei në riɛɛr ka duɔ̈r cie ke piɔ̈nden.
Näk ka rël de näk de kɔc nhiaar ke nɔŋiic mïth.
Näk ka riɔ̈ɔ̈c de yic de läi mɛc raan ke.
Yɔŋ në löŋic , cï man de löŋ de bɛ̈i, nyiɛɛi de riiɛr de ŋɛk.
Kɔc nhiaar tɔŋ aaye kɔc yɔŋ në dhɔ̈l kuɔ̈tiiic në ceŋ ke kɔc yiic. Në ceŋ kɔ̈k yic, ke pɛ̈l de wɛl ee dhɔ̈l dɛ̈ de gël de kɔc. Acëŋ de yaaŋ, ci man de ruk de rɔt, ka näk de rɔt të puɔ̈k ë kɔc, aaye dhɔ̈l kɔ̈k yenë kɔc gɛ̈l nhïïm piny. Në ceŋ nɔŋic tiŋ niɔp guɔ̈p ye rɔt gɛɛi në raan dɛ̈, ke jäl de raan e ye nyin tiit në yen ee ya dhɔ̈l töŋ benë ye gɛ̈l nhom piny. Gël de tik be meth cuɔ̈k thuëët edhöl töŋ de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai.
Kä cï gɔ̈ɔ̈r aaye ye nyuɔ̈ɔ̈th lan cenë kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai aaye röör gɔ̈l diäär.
Akuut kɔ̈k ke diäär tɔ̈ në kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai de röör ekë:
Diäär liac.
Diäär cï pɔ̈k kenë röör.
Diäär niɔp gup.
Diäär ke Aboriginal ku Torres Strait Islande.
Diäär ke kaa ye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai yök enɔŋ röör kn ka röör cï pɔ̈k në keek.
Kɔc nhiaar tɔŋ alëu bë ke riɛ̈u në baai nɔŋ duɔ̈n, ke looi kë röth ke ke ye kɔc yɔŋ. Kɔc rɛ̈ɛ̈r ceŋ në kɔc kuc ceŋ ku tɔŋ bai aaye röth yök cït kä cëŋ në 'Dr Jekyll ku Mr Hyde’, ka në cär de malaika/jɔŋ baai'.
Kɔc nhiaar tɔŋ aye jai lan yɔŋ kek kɔc kɔ̈k. Aaye piɔ̈ɔ̈th miɛt ku nhiaarkë bïk kɔc kɔ̈k läät.
Mïth ceŋ në kɔc kuc ceŋ ku tɔŋ baai yiic aye gum në ye, agut të cï kek tɔŋ ye tïŋ. Ekenë e rɔt looi në kë cenë riɔ̈ɔ̈c tem në ke yiic në pïïr cïk yök baai enɔŋ dumuuk ken. Enɔŋ mïth, kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai eke jeth piɔ̈ɔ̈th.
Moc ye moc thiaak, tik ye tik thiaak, kɔc ye röth wel ke ke ye diäär ëya aaye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ ëya.
Tɔŋ ebɛ̈n acie kɔɔr. Ku yen ye cɔ̈ɔ̈k de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai, tɔŋ tɔɔŋ kɔ̈k aye röth looi në bɛ̈i yiic ku ceŋiic. Kee kä kë awääc në tɔŋ kɔ̈k yenë kɔc gɛ̈l nhiim piny, ku kaa rɛc ëya enɔŋ ŋɛk ku bɛ̈i ku baai ebɛ̈n.
Tɔŋ erɔt looi në ceŋic ebɛ̈n. Ëkënë anɔŋic tɔŋ ye diäär luɔ̈i röör, tɔŋ ye kɔc dït dëër ka kɔc niɔp gup, ku tɔŋ de mïth kenë kɔc dït ken.
Kɔc ye naŋ tɔŋ tɔɔŋ kɔ̈k ke yaaŋ në bɛ̈i yiic aaye gum, aaye gup riääk në dhɔɔ̈l thöŋ kenë kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai ëya. Yɔŋ de mïth ëya e biäk de tɔŋ baai ku ka cïn raan nhiaar en.
Na nɔŋ kë yɔŋ yï yïn meth, ke yï yuɔ̈pë telepun de kony de mïth (KidsHelpline) në 1800 55 1800, ka cɔl bolith në 000. Ku na tɔ̈ në yaaŋ tui yic ke yï dac telepun de bolith 000.
Na töŋ de kee tɔɔŋ kë yök yï paandu, ke wël tɔ̈ në ye biäkë alëu yï në kuny, ku jɔl ya kee kä juëc tɔ̈ enë anɔŋ kony. Yen akut de 1800RESPECT eekɔc yiɛ̈n kuɔɔny ku wël ke kɔc cëŋ në tɔŋ tɔɔŋ ka yaaŋ kuɔ̈tic ka tɔŋ baai. Cɔl 1800 737 732.
Na nɔŋ kë näkë ke yï cɔl 000 bë bolith bɛ̈n.
Na kɔɔr ba yup në telepun cïn gääu ke yï cɔ̈të në TTY ka në National Relay Service, tïŋ Calls to emergency services


text:
Riɛlëbääny de Kɛmëmiir de Latueŋ
Riɛlëbääny de Kɛmëmiir de Latueŋ ee akutnhom de pamɛɛc ke bɛt nɔŋ ajuɛɛr de ɣɔ̈ɔ̈c në Apïrika. Aanɔŋiic pamɛɛc tɔ̈ në tuŋ de Apïrika, thuɔ̈ɔ̈thic ku jɔl ya baaudïït de Apïrika. Paan ye amatnhomden ee Jöbuɔ̈tï.
Pamɛɛc tɔ̈thïn
Jöbuɔ̈tï (eetɔ̈ në gɔcde)
Ethiopia (eetɔ̈ në gɔcde)
Thomalia (eetɔ̈ në gɔcde)
Eriteria ( eebɔ̈ thïn në 1993, jël në 2007, ku dhuk thïn në 2011)
Thudän (eetɔ̈ në gɔcde)
Thouth thudän (eebɔ̈ thïn në 2011)
Kenya (eetɔ̈ në gɔcde)
Uganda (eetɔ̈ në gɔcde)
Ajuɛɛr de luɔɔide:
Riɛlëbääny de Kɛmëmiir de Latueŋ ee jɔk në 1996. Ee wɛɛrë akutnhomdɛ̈t ye cɔɔl kɛm ke miir nɔŋriɛl de yak ku lɔtueŋ. Akutnhomnë ee jɔk ɣɔn në 1986 në yïk; Jöbuötï, Uganda, Kenya, Thomalia, Ethiopia ku Thudan acän bë nyin yaa tïït ne lɔtueŋ ku gël de piny ëbɛ̈n. Paandïïtden ye amatnhom de käŋ kedhiɛ ee Jöbuɔ̈tï cï tɔ̈ tɔ̈ en në ajuɛɛr ee cï looi në pɛn de tökic, 1986, në pamɛɛc ëke tɔ̈ amatic. Eriteria ku Thouth Thudan aake jɔl mɛ̈t thïn wään cï keek nhomlääu yök. Në pɛɛi de tök, 1995, ke amat de bɛ̈ny ke pamɛɛc ku miir ee cï looi në Addith Ababa, gokë gam mɛn bïnë riɛɛl ku mat yök në akutnhom tökic. Ekënë, aacïkë bɛ̈n kuanycök ku thanykë athöör de gäm cïnë yen gam në pɛɛi de diäk ke ye nïn 21, 1996. Akutnhomnë, acïï loiloike jal bɛ̈n juak në 2008 yic, kɔ̈k cït yïk, ɣɔ̈ɔ̈c, tɔ̈ɔu ku luɔɔk de käke lɔtueŋ, aacï bɛ̈n mɛt thïn tenɔŋ kɔc tɔ̈ në akutnhomic. Akutnhom acï kɔ̈k pieth cak ku dhiɛc ke nhiɛc rɔt në kɔ̈k ëya.


text:
DCJ - Konykoony ë Macthok ku Wut)
Aguir ë DCJ a wïc bë kɔɔc panda wïc kuat kuɔɔny ya kony rin bë wut cɔla ril baai NSW.
Ɣok aa leŋ loilooi ye wëëu tääu thïn buk mïth ku mɛ̈cthook kony ku konyku kɔɔc leŋ gup aŋɛ̈th ku kɔɔc cë dhiɔp.
Ɣok aa mïth, riënythii ku mɛ̈cthook ŋɔ̈ŋnyïn kony.
Aguir ë DCJ a cï löŋ gäm riɛl yen mïth ku riënythii cëŋ baai NSW tiit bë ciën kë rɛɛc yök keek. Rin ku buk lon kën lëu, ɣok aa luui kek akuma ë wilaya NSW, aguirguiir kɔ̈k ce käk akuma (NGOs) ku wut.
Ɣok aa wëëu bɛ̈ɛ̈y bei buk ke gäm aguirguiir dhie mïth ku mɛ̈cthook kony. Konykoony kä aa leŋ yiic:
- kunykuuny ë kɔɔc puɔc dhiët wën jöör muöök
- Piööc ë ŋiɛc muöök ë mïth rin bë mɛ̈cthook riɛl
- kunykuuny ë mëdhiëëth cï määu ku wal rac muööŋ
- kunykuuny ë mɛ̈cthook wën buöc ke kɔɔc keen tuany ke nhïïm, kɔɔc leŋ nhïïm aŋɛ̈th wälä kɔɔc jöör piöc.
Wëëu ë DCJ aa ye mïth ku riënythii muk tɛ̈ cïn kek pan pɛɛth cëŋ kek thïn. Mïth kä aa leŋ yiic mïth cë kuai ku mïth cëŋ ke kɔɔc kɔ̈k ruääi ke keek. Aya, ɣok aa kɔc kony tɛ̈ bïk mïth tiëëk, mukkä ke nhïïm ku muöök wën mïth rëër pan cï ke ben riir thïn rin bë mïth piër den ŋiɛc gɔl.
Na ye raan diɛɛr ciët meth kuc muk wälä a cëŋ pan rac, ka lëu ba Telepun ë Kuɔɔny ë Meth (Child Protection Helpline) kën 132 111 yup kuat thää, aköl ku wɛ̈ɛ̈r, nïn ka 7 wik yiic.
Ɣok aa kɔɔc jër ke tɔŋ baai ku mɛ̈cthook kony.
Na ye raan cï wek baai keer, muɔny du, wuur wälä kuat raan dɛ̈d rɛ̈ɛ̈r baai yï riääc ku yɔŋ yïïn wälä ye tɔŋ looi ke yïïn wälä miëth ku, ka lëu ba ɣo yuöp buk yï kony. Telepun ë Tɔŋ Baai 1800 656 463 ee ŋaany thää 24, aköl ku wɛ̈ɛ̈r, nïn ka 7 wik yiic.
Aya, ɣok aa kɔɔc cï yaaŋ ku tɔŋ ë baai ku mɛ̈cthook cop kony, gut kuɔɔny dɛ̈d cɔl Rëër Baai ku Jäl Tɔŋ (Staying Home Leaving Violence) kut kuɔɔny dɛ̈d cɔl Ŋic Gɔl (Start Safely).
Na ye raan cë ŋuɛ̈ɛ̈n (tɛ̈ cïn ruöön 65 waan) ku yïn a yɔŋ baai wälä yïn a diɛɛr raan dɛ̈d cë ŋuɛ̈ɛ̈n yɔŋ baai, manha ka yï yup Telepun ë Kuɔɔny ë Kɔɔc cë Dhiɔp Yɔŋ kën 1800 628 221.
Na wïc bë yï waar thok, ka yï kɔŋ nämba 131 450 yup, ku lɛ̈k raan bë telepun kuany thoŋ duun wïc bïn jam ku cɔl rot a tuum thok kek kɔɔc muk Telepun ë Kuɔɔny ë Kɔɔc cë Dhiɔp Yɔŋ. Kɔɔc muk Telepun ë Kuɔɔny ë Kɔɔc cë Dhiɔp Yɔŋ aa luui majan, ku wël alɔŋ raan aa cïk ye nyaai piny ku keek aa lëukä bïk yï wɛ̈ɛ̈t ku toockä yïïn tɛ̈n kɔɔc dhie kɔɔc cë dhiɔp yɔŋ kony.
Ɣok aa kɔɔc path ke kuɔɔny da kony tɛ̈ wïc kek anïïn ku konyku keek dhɔ̈l kɔ̈k.
Ɣok aa kɔɔc cë yök ke path ke kuɔɔny da kony tɛ̈ wïc kek anïïn ku konyku keek dhɔ̈l kɔ̈k. Kä ye ɣok kɔc kony aa leŋ yiic:
- kuɔɔny ë wëëu tɛ̈n kɔɔc jöör wëëu ë jïïr wälä kɔɔc göl ë jïïr
- miɔ̈c ye ɣok kɔc muɔɔc anïn lik wëëu ku ɣööt yeku gäm kɔc aa leŋ yiic ɣööt ë akuma, ɣööt ë wuöt, ku ɣööt ë Aborijiin. Anïn kä aa cɔl "anïn ë biöökruɛɛl".
- aguirguiir kony kɔɔc cëŋ anïn ë biöökruɛl yiic bïk ke cök riëk piny
Kɔɔc ye kony aa kɔɔc ŋɔ̈ŋ wën path bë ke kony. Na wïc lëk kɔ̈k, ka yï yup kɔɔc Lon ë Anïïn nämba kën 1800 422 322.
Na ye raan wïc anïn bïn lɔ̈k yï rɛ̈ɛ̈r thïn rin cïn yïn anïïn wälä ye raan cë thiɔ̈k kek ciën anïïn, ka yï yup aguir ë Link2Home kuat thää ca tak, aköl ku wɛ̈ɛ̈r, nämba kën 1800 152 152.
Nämbaa ë telepun ë kuɔɔny kë wɛ̈r wei
Lon ë Athook
Na wïc bë aguir ë DCJ yï kony ku yïn a kuc thoŋ Nyïŋlïth wälä jam thoŋ Nyïŋlïth a jör yïïn, ka yï cɔl rot a wɛɛr kɔɔc kä thok majan.
Alɔŋ kuɔɔny ë anïïn:
Lon ë Athook looi aguir cɔl All Graduates: 1300 652 488
(Aguir ë All Graduates a bë kɔɔc dhie kɔc muɔɔc anïïn yuöp ku wɛɛr yï thok majan).
Na wïc ba kɔ̈k ŋic, ka yï nem lɔ̈kaɣukar ë All Graduates: http://www.allgraduates.com.au
Alɔŋ wël kɔ̈k:
Translating and Interpreting Service (TIS National) (Lon ë Athook cɔl TIS National): 131 450
(Kuɔɔny kën a ye gam thok juɛ̈ɛ̈c döt thok 150. Kën ee kuɔɔny majan).
Na wïc ba kɔ̈k ŋic, ka yï nem lɔ̈kaɣukar ë TIS: https://www.tisnational.gov.au
- Aguir ë DCJ a cë leŋ lon bï yen kɔc ya wiëc kɔɔc path cë piöc wɛ̈rthok tɛ̈ gɛ̈t yen kɔɔc wïc kuɔɔny thook ku tɛ̈ jɛɛm kɔc alɔŋ kä ril yiic wälä kä wën cë path bë ke ya nyaai piny.
- Kä juääc yiic, kɔɔc macthok ku pamäth aa cë path bïk raan waar thok ku aa path bïk rëër amat yic tɛ̈ gɛ̈t raan wïc kuɔɔny thok wälä tɛ̈ looi amath wïc raan kuɔɔny.
- Kɔɔc macthok ku pamäth aa lëu bïk raan waar thok tɛ̈ këc aguir ë DCJ raan kɔc waar thook yök telepun thok wälä bë bɛ̈n.


text:
Bïtha de Paguot Thudän
Abukeeny bɔ̈ Paguot Thudän aadhilke gäm bïtha ɣön töŋ amacmääth të cïï kek kɔc Paguot Thudän tëdä kebɔ̈ pactööŋda ë pamaac ye kɔcken yiëk bïtha bɛ̈ndenic.
Nyooth kä cekic[cokic | cok tënëyökic]
Në pɛi thiɛ̈rkutök 2011, acï lueel lɔn cï Paguot Thudän bïtha buɔɔt yaa gäm kɔc Ithiöpia në költök. E pɛi thiɛ̈rkurou ruɔ̈n 2011 ke kɔc ë thäi lui Paguot Thudän thiëcke bïk rinken bɛn gɔ̈t tënë akut amacmääth bïk thaany bïtha yök. Në pɛi ŋuan ruɔ̈n 2012 acï Paguot Thudän caal lɔn bï kɔc Thudän la tueŋ gɛ̈t ɣɔ̈t bïtha bï la thök de pɛi thiɛ̈r, ayedɛ̈t acï Thudän jɔɔk bï kɔc ke Paguot Thudän tïŋ ye kɔc ë thäi lɔŋ gɛm bïtha. Dɛ̈t aya, ye pen töŋic, acï lueel aya lɔn kɔc thäi lui pamaic aake wïcke bïk $50 (dolar) yaa cuat piny ë pɛi ke ye këden bïtha.
Gɛmde bïtha ë bɛ̈nic[cokic | cok tënëyökic]
Kɔc bɛ̈i pamaac bɔ̈kë aaye löŋ gäm bïtha bɛ̈ndenic kaam cïïn $50 ku $100:
- Botthuana
- Erïtria
- Ithiöpia
- Kenya
- Yuganda
Bïtha ë bɛnic aye gäm kɔc muk anyuth manh ë baai (ID card) ye gam Amatnhom Kocpinynhom [United Nations] cï kɔc ɣön amacmääth de luɔi Paguot Thudän tïŋ.
Në pɛi thiɛ̈rkurou ruɔ̈n 2015 acï Bɛ̈nymacbaai Paguot Thudän caal lɔn nadë ke miith bɛ̈i Akut Pabak Apirïka--cïmën Burundi, Kenya, Ruanda, Tandhania, ku Yuganda--aacïï ben wïc ë bïtha tënë Paguot Thudän. Kɔc amacmääth bäny lui, kɔc luɔi, ku kɔc muk anyuth cäth loi thok [special passport] ye gäm mith ë baai kuat pamac alëu bïke yiëk bïtha ë bɛ̈nic.


text:
Uganda
Uganda ee Paan cïn wärdït pabak de Apirïka. Genamatnhom de ku Kaldïtde ee Kampala.
Wëu ke Akuma de Uganda aaye cɔɔl Uganda ciliŋ. Thook yenë ke luui në Maktaap yiic në Uganda ee thoŋ Deŋliith ku Kathwaili. Nhialiny ye door arëtic ee Kerethanuɔɔi ku bɛ̈ny mac Paan de Uganda aye cɔɔl Yoweri Kaguta Muthebeni ku Paanmac atɔ̈ pabak de Aprika. Ku kɔc ceŋ Uganda aaye kɔc keebiänabuur naa biänabuur thiɛ̈rdiäk ku rou (32,000,000). Piny de Uganda ee biänabuur buɔt keerou ku thiɛ̈rdiäk ku dhetem ku thiɛ̈rŋuan (236,040 km²). Ka ye puur në Uganda ee bun ku jɔl yaa luŋ cɔl malɛ̈ŋthith kee ka ye wëu bɛ̈i.
Kɔc nyic kuɛ̈n ku gäär në Uganda aaye thiɛ̈r dhetem ku bɛ̈t 68 (68%) në raan buɔɔt yic 100 yekënë anyooth mɛnh koor nɔŋ run ke thiɛ̈ɛ̈r ku dhiëc 15 alëu kuɛ̈ɛ̈n ku gäär në Uganda.
Paan Uganda anyic në bɛ̈i ke pinynhom yiic ke cenë löŋ rïïr thïn ace riɛu. Yen naa cïïtë yen ke keerou ku ŋuan në thiɛ̈ɛ̈ric 2.4 jɔɔk në guɛɛu 0 (löŋ ee rïïr thïn) naa jɔɔk leer në thiɛ̈ɛ̈r 10 (ke ka piɛth arëtic), yen ee wun nɔ̈ŋ arëtic në wuɔ̈t ke pinynhom yiic. Kɔc kee thiɛ̈rdiäk ku dhorou ku dhorou në thiɛ̈ɛ̈ric 37.7. Aaye pïïr në kë koor arëtic lëu bë yaa tök ku thiɛ̈roou ku dhiëc në buɔt yic $1.25 në akɔ̈lic.
Kathɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Uganda ee bɔ̈ bei ke ye baairɔt në run de biänabuur tök ku buɔɔt ke dhoŋuan ku thiɛ̈r dhetem ku rou në pɛɛi de thiɛ̈ɛ̈r ke ye nïn dhoŋuan (9/10/1962) nyiɛɛirɔt të nɔŋ ciɛɛŋ de Deŋliith.
Cäthpiiny[cokic | cok tënëyökic]
Piny të dïït Uganda atɔ̈ në arämwëër ke Kiir de Nail yic. Barkyoga atɔ̈ në baai ciɛlic ku ye të cïnwärdit", nëŋö Uganda anɔŋ yic BɛɛRdït. Ke Bar Bictoria ku Bar Kyoga ke ke lieu thïn. Yen anɔŋic Bar Albert, Bar Edward ku Barthiin de George. ɛ̈yadɛ̈, kɛɛljuëc thiekic aatɔ̈ në biäk paguot të thiääk kenë Bar Bictoria mɛ̈t kaldït de Kampala thïn të thiääk ke kal de Entebë.
Aliir de piny ee kë de atekpiny. Ku kë tɔ̈ thïn Aliir acïï thöŋ në piny ëbɛ̈n nëŋö anɔŋ ɣän ɣän kɔ̈k ye röt waar tɔ̈ nhial arët ku wuɔ̈ɔ̈c de ɣän ke kur tɔ̈ nhial arët aayenë aliir ke rɔt waar. Piny alir ëbɛ̈n në biäk paguot de Uganda. Yen ee yaa deŋ agut thök de ruɔ̈ɔ̈n. Ku në Entebë në biäk parut de Bar Bictoria yɔu, dëŋ juëc aaye tuɛny jɔɔk në Akɔ̈nydït agut alɛkboor ku në kaam de ɣɔ̈r kenë Kön. Ku leer ke lɔ parut ke leer piny ëmääth ke ye mɛi yic. Ku jɔɔk në Gulu në buɔɔt ku thiɛ̈rrou 120 km lɔ në aken de Paguot Thudan në pɛɛi de ɣɔ̈r agut kol ayenë ruɔ̈ɔ̈n yaa mɛi yic.


text:
aye duniyaa utt pataanga kithe hath kithe taanga rat kukdi dendi baanga ade chak de phatte ayeh duniyaa khel tamaasha aye tedi medhi bhaasha aye tooch pichh thaan thoon shhooon shhaaaan ade chak de phatte aye duniyaa utt pataanga kithe hath kithe taanga rat kukdi dendi baanga ade chak de phatte ayeh duniyaa khel tamaasha aye tedi medhi bhaasha aye tooch pichh thaan thoon shhooon shhaaaan ade chak de phatte hey chak de chak de chak de chak de chak de phatte hey chak de chak de chak de chak de chak de phatte chak de chak de chak de chak de chak de phatte chak de chak de chak de chak de chak de phatte aye duniyaa mast kalandar wahaan utte baitha bandar samjhe apnu sikandar ade chak de phatte aye duniyaa baari baari chak de saare narr naari tu kaanu banya bhikhari ade chak de phatte aye duniyaa mast kalandar wahaan utte baitha bandar samjhe apnu sikandar ade chak de phatte aye duniyaa baari baari chak de saare narr naari tu kaanu banya bhikhari ade chak de phatte chak
Chak De Phatte
Khosla Ka Ghosla (2006)
aye duniyaa utt pataanga kithe hath kithe taanga rat kukdi dendi baanga ade chak de phatte ayeh duniyaa khel tamaasha aye tedi medhi bhaasha aye tooch pichh thaan thoon shhooon shhaaaan ade chak de phatte aye duniyaa utt pataanga kithe hath kithe taanga rat kukdi dendi baanga ade chak de phatte ayeh duniyaa khel tamaasha aye tedi medhi bhaasha aye tooch pichh thaan thoon shhooon shhaaaan ade chak de phatte hey chak de chak de chak de chak de chak de phatte hey chak de chak de chak de chak de chak de phatte chak de chak de chak de chak de chak de phatte chak de chak de chak de chak de chak de phatte aye duniyaa mast kalandar wahaan utte baitha bandar samjhe apnu sikandar ade chak de phatte aye duniyaa baari baari chak de saare narr naari tu kaanu banya bhikhari ade chak de phatte aye duniyaa mast kalandar wahaan utte baitha bandar samjhe apnu sikandar ade chak de phatte aye duniyaa baari baari chak de saare narr naari tu kaanu banya bhikhari ade chak de phatte chak
Anupam Kher, Boman Irani, Praveen Dabas, Tara Sharma, Naveen Nishchal, Ranvir Shorey, Vinay Pathak
Kailash Kher
Song Title :
Chak De Phatte
Album/Film :
Khosla Ka Ghosla (2006)
Release Year :
2006
Producer :
Savita Raj Hiremath, Ronnie Screwvala
Production :
Director :
Dibakar Banerjee
Film Actors :
Anupam Kher, Boman Irani, Praveen Dabas, Tara Sharma, Naveen Nishchal, Ranvir Shorey, Vinay Pathak
Lyrics :
Jaideep Sahni
Singer :
Kailash Kher
OnScreen Actors :
Anupam Kher, Boman Irani
Music Director :
Dhruv Dhalla


text:
Kil
Kil ee [mammal]. Yen anɔŋ muɔɔt [toes] kediäk, muɔtdït në ciɛlic ku muɔɔt kor kerou. Kil ayee kuat tök keyik akaja, maguar, kacigo, ku tapir. Ee koolë anɔŋ mɛ̈cthok kil kedhiëc, ku wäärthɛɛric, anɔŋ mɛ̈cthok kɔ̈k. Në mɛ̈cthok kedhiëc ye anɔŋic ee koolë, mɛ̈cthok kerou aa tɔ̈ Aprika ku mɛ̈cthok kediäk aa tɔ̈ Paguot Asia.
Läi de kuatëkil aa lääiënyuäth, aa dït apɛi (kil ee tök në lääiënyuäth dïtbëtɛɛm, ku athiek ë kil mɛ̈cthok ëbɛ̈n alëu be yaa 1000kg ku tëkac), anɔŋ guop biɔ̈ŋ dhil kecit (1.5–5 thm [centimeter]), looi në mɛ̈tmɛ̈tic kolajen [collagen], ku nyith thiin (400–600g) në läidhiethëmïth dïtic, ku tuŋ dït. Kek aa lac nyuäth yäär, lakin të lëu rɔt, aalëu bïk miëth ril cam ku waac yänydenic. Mɛ̈cthok ë kil në Apirïka acïn thok lec tueŋ, ku ee miëth tet yethook; kënë acïï cït läi kɔ̈k kuatdenic.
Kɔc aa kiɛl nök rin tuuŋken. Tuŋ ë kil aye ɣaac ku ɣɔɔc thuŋcolic, ku ayee looi në ceŋceŋ kɔ̈k keye kene dhëŋ ku wal ë mukciɛɛŋthɛɛr [traditional]. Asia Pabak ee thuuk dïtbëtɛɛm në tuuŋ ë kiɛl. Theemic, cin de tuuŋ ë kil athöŋ ke cin de mïlaŋ thuukcolic. Kɔc aa tuuŋ kil guur ku camkï abiik, rin yekeke tak ku gam lɔn bïï yen tuanytuany nyai. Tuuŋ aa looi në keratin, ee wëëth tök ye nhiɛ̈m looi kekë riöp. Mɛ̈cthok kerou de Apirïka ku këde Sumatra anɔŋ tuuŋ kerou, ku kil de India ku këde Java anɔŋ tuŋ tök. Akut Pinyëbɛ̈n bë Käŋpinynhom Kony, ayeke luel lɔn mɛ̈cthok kil kadiäk aa awicthum [endangered] apɛi, ku aa wic bïï ke tiit tënë ajooŋ ee yiep läi.


text:
Ŋuɔ̈tkathɔn (Sex)
Mɛ̈cthook [species] de aciɛ̈ɛ̈kpïr [organisms] juɛ̈c, acë röt tëët bïk yaa naŋ thɔn ku ŋuɔ̈t wääc, ku tök në kɛmken ayee cɔl ŋuɔ̈tkathɔn. Kɔ̈ɔ̈c [sexual reproduction] de rötden, eeyic naŋ liɛ̈ɛ̈p de kɛ̈rëcäl [genetic traits]. Roŋëpïïr [cells] cë röt tëët ku ŋicke ke ke yee cɔl roŋpïrcäl [gametes], ayee röt mat, ku bïïkë meth, menh muk kɛ̈rëcäl amëdhiëëthke. Roŋpïrcäl yee aciɛ̈ɛ̈kpïr ke cuëëc, akek ŋuɔ̈tkathɔnde keeu: Thön aayee roŋpïrcal lik cuëëc (cïmën lɛcdhiëth tënë lɛ̈ɛ̈i ku roŋëyɔ̈k në kɔ̈th yiic tënë tiim), ku ŋut aayee roŋpïrcäl juɛ̈c cuëëc, cïmën toŋ. Aciɛ̈ɛ̈kpïr awën yee aciɛ̈ŋpïr tök roŋpïrëcäl ŋut ku roŋpïrecäl thön cuëëc ayee cɔl ajalŋut [hermaproditic]. Roŋpïrcäl alëu bïk thöŋ në ciɛ̈k de guɔ̈pden ku luɔiden (aŋic ke ke yee cɔl ciɛ̈kthöŋ [isogamy], ayee ke cɔl roŋpïrcälthöŋ [homogametes]), ku aköldɔ, në atultuul [cases] juɛ̈c yiic, cuɔ̈kthöŋ de roŋpïrcäl aacë rɔt welamääth bë roŋpïrcäl wääc kaarou yaa ayee ke cɔl roŋpïrcälcïïthöŋ [heterogametes]. Cuɔ̈kthöŋ de ciɛ̈k de ŋuɔ̈t ku thɔn [sexual dimorphism] ee rɔt nyuɔɔth akölëkol në aciɛ̈ɛ̈kpïr tökic, nɔŋ ŋuɔ̈tkathɔn wääc. Cuɔ̈kthöŋ ë ciɛ̈k ŋutkathön alëu bë guɔmde ŋuɔ̈tkathɔn në löcden yekek amëdhiëth lɔc nyuɔɔth (cïmën löc amëtut ku amëyïth). Kuëny de dhiëth alëu bïk wëlrötamääth [evolution] de cuɔ̈kthöŋ tënë ŋuɔ̈tkathɔn juaknyin. Tënë raan ku lɛ̈ɛ̈idhiëthmïth kɔ̈k, thön ayee duɔ̈triŋcäl [chromosomes] ŊT muk, ku ŋut aaye duɔ̈trïŋcäl ŊŊ muk, ku keek ayee abɛ̈k ë juɛ̈rë ŊT tënë ŋuɔ̈tkathɔn. Lɛ̈ɛ̈i kɔ̈k anɔŋ kɛ̈u de juɛ̈r wääc ke këda, cïmën juɛ̈r de DhW tënë diɛt, ku juɛ̈r de ŊO tënë käm ku jɔl yaa ajuɛ̈r kiith ë juɛ̈r aliirceŋ kuɔ̈t, cïmën kämpïuawai [crustaceans].


text:
Ajuëk
Ajuëk ee tuany kɔc liääp apɛi. Kɔ̈m cɔl mayiël yen ye bɛ̈i. Kïtëtuany tueŋ aye atuny ë guöp ɣet thiärŋuan(40) Wɛ̈nhatuöcic(40 degrees Celsius), ɣɔɔl, lɔ̈rwum ku arɛɛm nyïniic. Aköl ë nïn rou le diäk, aka kïtëtuany aye jɔɔk kïn thiin ɣer cï toŋic thokic aloŋthïn ku ŋicku kacɔl këcï toŋic koplik(koplik’s spots). Kïn thit ku acï toŋic aya e rot looi gëmiic aköl ë nïn diäk le ŋuan ë kïtëtuany cök ciën. Kïtëtuany a röt jɔɔk aköl ë nïn thiäär ler thiäärkurou tëcï raan wuɔɔk ajuëk ku arëël nïn kadhorou ler thiäär bïk jal dhukpiny.
Këriliic aröt looi tëcït tënë raan thiärdiäk buɔɔtic ku keek aye cïth(yäny ë piɛ̈u), cöör(cɔ̈ɔ̈r), arɛɛm e nhom ku juän ë yɔ̈kyɔ̈k(pneumonia). Rubella ku roseola aye tuɛnytuɛny looithook. Ajuëk e tuɛny ye gopic aliiric(wëi-ic) taa ɣɔɔl raan cï liääp(wuɔɔk) awu thïim. Alëu bï kɔc ɣook aya taa gɔɔt raan luɛth awu athuɔ̈r raan cï dɔm. kɔc ka dhoŋuan raan thiääric kïc toom wäl guöp tiit ajuëk aye ajuëk dɔm. Kɔc aröt dhiɛl liääp aköl ë nïn kaŋuan kïtëtuany nhom tueŋ ye gɔl këcï toŋic ku ŋuan kïtke cök cëën. Tuɛny kënë ace kɔc dɔm e rou. Thëmthëm mayiël kɔc yiɛ̈k ajuëk ë këlajik to wïc thääi tɔ̈ akɛɛthnhïim bï kek tiit e yen.
Wäl atïtëguöp ajuëk e kɔc gël yen apɛidït. Tuömde acï thuɔɔu dhuökpiny thiärdhoroukudhiëc ë buɔtic(75%) kaam ruön 2000 ku 2013 kek meth thiärbɛ̈tkudhiëc buɔtic(85%) ka toom keek gut cïmënë. Ajuëk aliu dɔ̈c, raan tuany ë yen alëu bï gäm carapmïle(Oral Rehydration salt), mïith pialguöp, wal arɛɛm dhuökpiny ku ŋiɛc muöök. Wal kämluöök nɔ̈k(antibiotics) abï gam tä tɔ̈u tuanykämluöök(bacterial infection) cïmënë Arɛɛm yɔ̈kyɔ̈k(lung inflammation, in pneumonia related cases) ku wal guöp juak riɛl cïmënë Vitamin A adhil gam bɛ̈i lanhïim tueŋic.
Ajuëk a tëcït tënë raan maliön thiärou(20 million) ɣook ë ruön thok ëbën, aloŋ bɛ̈i lanhïim tueŋ cimënë Apirika ku Athia(Asia). Acïn tuany dɛ̈t ye gël Wäl kɔc nɔ̈k cimënde. Ruön 1980, aka raan 2.6 maliön acï nɔ̈k, ku ruön 1990, raan 545,000 acï thou ne yen, raan 73,000 aya acï nök ruön 2014. Thändït kɔc cï nɔ̈k yiic ku kä cï dɔm aye mïth run dhiëc dhukpiny. Kɔc cï ɣook yiic, tëcït tënë 0.2% aye tɔ̈u kaam-pïr-ku-dhuɔɔu, tëdë alëu bï rot juak thiär buotic, 10%, aloŋ kɔc cï cɔk nuaan. Ajuëk ace läi ku luony dɔm. Thɛɛrwär lïu wäl kɔc gël yen aloŋ Pamatnhom Amerika(USA), aka kaam raan maliön kadïäk leer ŋuan aye dɔm ruön thok ëbën. Na ye ɣɔn cï tuöm walde thiɛ̈ipiny, aka ajuëk acï wɛɛc-wei bɛ̈i Amerika yiic ëbën ruön 2016.
Kïtëtuany[cokic | cok tënëyökic]
Kït ajuëk la gai aye atuny-nïn-kaŋuan(the 4 D’s) ku ɣɔɔl, juännhom(juänwum, atuöc, thïim) ku aremnyin(thiɛtnyin)—cï matic kek atuöc ku akuöök ë guöp. Atuöc e rot lac looi ku e rɛ̈ɛ̈l täcït tënë nïn kadhorou. Atuny kënë e rot juak ɣet 40 wënhatuöcguöpic. Kïn cï toŋic cɔl koplik thokic akek ye nyuöth ɣook lon yen ajuëk ku ace rëël nïn juäc ku ace lac tïŋ tëdë. Ŋiëc kä cï toŋ yiic thokic të ŋuɔt kïc raan aa thaban apɛi alëu bä kiim kony arët bïk raan lac dööt. Akuöök ajuëk e yakë thitlual guöpic ëbën rot jɔɔk nïn juëc yiic atuöc cök cɛ̈ɛ̈n. Ë rot jɔɔk yïthköu ku na ye thäät(hours) thik lik, aka thiɛ̈i nhomic, yeth ku guöpic ebën bën, yïk raan ayiɛɛl. Akuöök ajuëk ë rot nyuɔɔth aköl ë nïn rou ler ŋuan kït tueŋ cök cëën ku rɛ̈ɛ̈l ɣet nïn bɛ̈t. Akuöök ë rot ‘waar’ bï bɛn ya macär wälä mathiäŋ tä ŋuɔt kïc yen määr. Tuɛny ajuëk e ŋuɛ̈n tä dööt yen yïtbuɔ̈(weeks) kadiäk.
Kërilic Ajuëk[cokic | cok tënëyökic]
Kërilic ajuëkic ajuëc apɛi, jɔɔk thok tuɛnythiin cït yäc(ciith), leer kädït cït arɛm yɔ̈kyɔ̈k(ye kämluöök bɛ̈i awu mayiël), arɛm këryɔ̈kyɔ̈k(bronchitis) aya ye kämluöök bɛ̈i ku myiël, Arɛm yïth cilic, arɛm adiöŋ nyithic ku dëtök gëlgël nyinic(piär nyäŋthïn). Kërilic arɛ̈c apɛi aloŋ kɔcdït nɔŋ gup mayiël ajuëk. Ruön 1920, aka thuɔɔu aloŋ kɔc ajuëk atɔ̈u tëcït tënë thiärdiäk buotic(30%) tënë kɔc ajuëk yɔ̈kyɔ̈k.(viral pneumonia, caused by measles virus). Kɔc dït kërilic ajuëk kamken aye mïth kaam run kadhiëc ku kɔc ŋuën naŋ ruön thïärou, diär liɛc, ku kɔc tuany, tuɛny guöp thölic riɛl cïmënë tuanykaar riɛmthitic(leukemia) ku wuɔɔk HIV.


text:
Google Inc. ee pamac juääc ë ɣɔɔc ŋic apath rin ciɛth yen search engines ë World Wide Web (WWW) länic apɛi. Akölthok ëbɛ̈n aye raan tïmëtïm 200 luut thïn. ɣöntueŋ luɔi Google ("Googleplex") aye tïŋ gɔn California, Panmatnhom Pawuɔ̈t Amerïka nhom.
Tënë Google Search, alëu bïk kït wïc thïn aya, Usenet newsgroups, wëtkueel aɣeer, ku käk ɣɔcke makuënic. ɣɔn Pɛnëdhetem, 2004, Google ala tïmëtïmdä 4.28 ciil anuëët ë lëk, kït tïmëtïm 880 ku tïmëtïm 845 atuɔɔc Usenet—käk tïmëtïmdä kadetem.
Ke ye akut raanëbɛ̈n, Google Inc. ee ɣɔɔc lɔŋ NASDAQ dhöld guɔ̈ryär GOOG ku Google.
Pɛnëbɛ̈t 2015 acï Google luɛɛl aɣeer lɔn cï leen bɛ̈n guiir dhöl loŋ akut ë yam muk yeen ye cɔl Alphabet Inc.
Këthɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Google ajök ë jɔ̈k ë ruɔ̈n 1996 akut Larry Page ku Sergey Brin, mïth piööc karou Panpiöcdït Stanford, Pamatnhom Pawuɔ̈t Amerïka. Aye cɔl Backrub. Na ye ɣɔn ciëën ke liokë ke ye akut, Google Inc., aköl 7 pen dhoŋuan, 1998, tɛ̈n ye cɔl tëmääth yeke thuruum macthiir Menlo Park, lɔŋ California. Na ye pen ë rou 1999 ka akut döt 165 University Ave., Palo Alto, California. Na ye thök ë ruɔn kë kök pandɛ̈t cɔl "Googleplex". Na ɣɔn pen ë dhoŋuan ruɔn 2001, Google athem ("PageRank" kë yë jam käk lek juaac kɔ̈k lakööny) cï luɔi puɔth pamatnhom pawut Amerïka nyuɔ̈ɔ̈th thïn.


text:
Piöcemanhraan
Piöcemanhraan (anthropology) ee piöc koc. Piöcemanhraan ee piöcekapir ku piöcëkäthɛɛr. Pioceŋickaŋ ee hok kuony be ten reer koc theer thin pinynhom. Koc cë pioc piocmanhraan ayoopwel tau rëër koc thiin yäkol ku tau rëër koc thiin thɛ̈ɛ̈r. Ayoopwel geeth yakolic ku baai ta aheer ku koc cieŋthin. Awelyoop akut kocic ku tayë koc tieŋ kaam winhoor ku piir. Ka ku loi e piocemanhraan ë koc kony riin ne lë ka cï yök theer pioceŋickaŋ. Toŋ thiok ciyok ë piocemanhraan ë dhuk cien waartheer dheel ke ŋiec loi puor koc cieŋ röök America. Piocemanhraan acë kaar araak ŋuan kakciwecbei. Kakciwecbei ta cit tan cieŋ koc thɛ̈ɛ̈i thïn. Koc kuen kak koc thɛ̈ɛ̈r aka tueny ŋic kak cit abiany tony wela abuoc weth. piocemanhraan ku guop. ë pioc raan ku ŋic ta yë koc ku guop raan kayic waar kaamic. Koc kuen guop koc akuen jaŋ, agok ku laai kok. Cieŋ piocemanhraan etën piir koc thiin yakol ku tan piir koc thiin thɛ̈ɛ̈r.


text:
Ade Gen ë Stirling ye kë nhiam apɛi tënë këtɔ̈ŋ ee yen naŋ acieŋ wënë ɣee kuat thääi ebɛ̈në thïn Australia. Ɣɔk eya acï röt juar arɛ̈tic ku buk kɔc-kuan cië jam në Duŋgëlïth wënë acieŋ ebɛ̈në etänë miɔc ye kuɔny yen gɔ̈ɔ̈rkï tënë keek tënë yökë luɔida ebɛ̈në.
Kuɔny thok ku wɛ̈ɛ̈ric
Kuɔny thoŋ Duŋgëlïth
Na yin awïc kuɔny ku ba Thoŋ Duŋgëlïthdu piööc/ŋic apɛi, yin adhil bɛ̈ yï gam yë akuny tënë akuma Kɔc Australia e cɔl Duŋgëlïth kɔcdït Apayɔɔŋ (adult migrant English program (AMEP)).
Tɛ̈në gɔ̈ɔ̈r yï wël ë lëk kɔ̈ɔ̈k, ka yïï neem wɛpthäit AMEP.
Loiloi Agamlööŋ/Athook ku wɛ̈ɛ̈ric aa luthïïn tënë kɔckuan aciëŋ wënë cië jam Duŋgëlïth ye tɛ̈ɛ̈k ye dhöl Luɔi wɛ̈ɛ̈ric ku agamlööŋ/athook (TIS). Ye luɔi kënë ɣee lui gɛ̈ɛ̈ric jam thok ku gäät jam ebɛ̈në thïn thok 160 ebɛ̈në tënë:
- Akutnhïïm aguiɛ̈r Akuma
- Aguiɛr Köök Cie-käk akuma
- Akutnhïïm Tɛ̈jääriɛ
Na wïc ba lon kënë yök, ka yup athook ë TIS nämba kën 131 450 ku lɛ̈k raan tɔ̈u telepun thok bï tuööm thok kek kɔɔc Gen ë Stirling (City of Stirling).
Akutnhom ë Loiloi Ciɛŋ
Ade Department of Social Services (DSS) aye loiloi wɛ̈ɛ̈ric looi abɛc tënë kɔc wënë cï kɔ̈ɔ̈k ku bïk bɛ̈ɛ̈n rɛ̈ɛ̈t thïn Australia, ku tënë kɔc wënë cï röt gäät piny thïn ye AMEP. Tɛ̈në gɔ̈ɔ̈r yï wël ë lëk kɔ̈ɔ̈k, ka dhiɛl yup tënë DSS atɔ̈ ye nïmïra kënic 1800 962 100.
Dhiɛl ŋic, na yin awic ba yup/gäät tënë DSS ke yï bɛ̈ kuɔny tënë agamlööŋ/athook, ka dhiɛl yup tɛ̈ luɔi wɛ̈ɛ̈ric ku agämlööŋ/athook (TIS) atɔ̈ ye nïmïra kënic 131 450 ku gam puun namba DSS tënë raan luɔi.
Loiloi-kua
Ade Gendït ë Stirling ye gɛm kuat ë loiloi ebɛ̈në tënë akut baai.
Käk anɔŋ yic:


text:
Jothep Kabila
Jothep Kabila Kabaŋe (cïtëmënë ŋic yen kë cɔl Jothep Kabila) aa dhiëdh 4 Pɛnëdhetem, 1971. Yen ee raan töŋ ë Waal pan ë Koŋgo. Yen acï yaa bäny mac miir kueny kɔc pan Koŋo ɣɔn Pɛnëtök 2001 ë pen ë tök, acï baany thon tënë nïn thiään ë nääk ë wun cɔk cien wun acɔl Laurant Desire Kabila. Yen acï kuany ë kɔc në ruɔ̈n 2006, naŋ ye ruɔn 2011, kë cï bɛ̈n kuany ke ye kek rou.
Maac ë Kabila acï thok 20 Pɛnëthiäärkurou, 2016. Të cït të ye lööŋeluɛl yen kɔɔc abï rɔt loi ë Pɛnëthiäärkutök 2016. Na wën aɣet akol nïn 29 Pɛnëdhoŋuan, 2016, aye lööŋ ë kuany pan ë Koŋo caal lɔn na de ke kuany abï lac gɔl në ruɔ̈n 2018. Kek ajam lɔn na de ke gat ë kɔc abï kaŋ loi ke kuany këc bɛ̈n. Ke Jothep Kabila ke ŋoot ke kën bɛ̈n ë rielic ke thäär aloŋ pabak pan ë Koŋgo ke kɔc cï kɛɛc wei ye miir bɛɛi thiääk ke kek kony cïmën Yuganda ku Ruanda.
Pïïrdë ku piööcdë[cokic | cok tënëyökic]
Jothep Kasumi ku nyanakenë ye kek diɛt cɔl Jaynet Kabila aake dhiëth 4 Pɛnëdhetem, 1971. Të cïtë ye piööc luɛl yen lɔn na diɛt ka aakë dhiëdh ruupthin kot ë ɣewabora ë piny de Pidha. Akende-yic kek ɛ̈ paguot ë kal ë Kibu aloŋ pabak ë Koŋgo. Aye luum luel lɔn nedë ke Kabila aa dhiëdh pan Tandhania alanden, ke wën ye cɔl aye raan ë Tandhania. Yen aye manh ë bany thɛɛr ë kɔc cï kɛɛc weei, AFDL maŋor ku ye Banydït maac Koŋgo Laurent-Desire Kabila ku Thipa Mahanya.


text:
Tëcït Tëcän Mör Yökthin
Tëcït Tëcan Mör Yökthin ee dërwëlic atuɔckït de Amatnhom Pawut, cï tuɔc aliiric tënɔŋ CBS jäl Pɛnëdhaŋuan 19, 2005, gut Pɛnëdiäk 31, 2014. Abëër aa böth në agɛkeŋɛkdïtë, Ted Mosby, ku akutnhom de mathke në Manhattan në Gendït ë New York . Eyee këdenyööth geeratiëp, Ted, në ruɔ̈n 2030, acë dhuklär tënɔŋ wënde ku nyande, në käloirɔɔt cë yen cɔk ayök manden.
Abëëric acï cak në Craig Thomas ku Carter Bays, ku kek aya aake yee duguor löŋëriɛl de nyööth ku keek aake yee amigööt ninthöök. Kek acë këŋ täu në nyööthic, kä cït këŋ cë rötlöi në pïïrdenic, ɣɔn tɔ̂u kek në Gendït New York. Kɛmken kek komatiip (episodes) 208, eenɔŋ dugeer kaŋuan, Pamela Harris (komatiip 196), Rob Greenberg (komatiip kä 7), Michael Shea (komatiip kaŋuan) ku Neil Patrick Harris (komatiip tök).
Aŋic në ciëëkden loirɔt, lɔɔc, ku mɛtëthin de tuuk ee abëëk, Tëcït Tëcan Mör Yökthin acë yök duör në ruɔ̈nkedhiɛ. Nyööth kën, jɔkde, acë yök kë ciaryic puɔth, kuyen runciëënic, acë yök kë ciaryic cë liäp. Nyööth kën acï rin gäm tënɔŋ käleecëlonpath Emmy kä 30 ku tiɛm kä 10. Në 2010, Alison Hannigan acï tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic de Atuɔckït Pathbëtɛɛm. Në 2012, runkadharou cëlɔ thok ciaarde, abëër aa cë tiam në Kelëlonpuoth Lööckɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït Nyanyueth. Në 2012, nyoth në runkadharou thok jɔkde, abeeriic acë tiam në Këleecëlonpath Kuäny ë Kɔc tënɔŋ Dërwëlic Nhiarbëtɛɛm de Atuɔckït de Anuëëtluɔi, ku Neil Patrick Harris acë tiam në këleecëlonpath tënɔŋ Wennyueth Nhiarbëtɛɛm në Dërwëlic de Atuɔckït.
Abëkruöönic kededhaŋuan ku thok ajɔk tocaliric në Pɛnëdhaŋuan 23, 2013, ku thiok ë cök në Pɛnëdiäk 31, 2014, ke komatiip thook dhokicrou, wencë yök kë ciaryic welcëliaap tënɔŋ megotwëlcök ku kɔcŋar rin këden thokde wëlekou cëlɔgargar, kam megotwëlcok ku kɔcŋar kajuɛ̈c aaye ke ŋooth cekeŋliap komatiip tueŋcëlɔ kajuɛ̈c.


text:
Akɔ̈ɔ̈n
Akön aa läidhiethëmïth piny dïtbëtɛɛm ye pïïr ee köölë. Ee köölë anɔŋ kuat ë akön kerou ye pïïr, akön ë Apirïka (Loxodonta africanus) ku akön ë Athia (Elephas maximus). Thönakön ë Apirïka aa läidhiethëmïthdït piny dïtbëtɛɛm, ku bɛ̈ɛ̈rden kët alëu bë yaa 4m, ku theemden aalëu bë yaa 7,000 kg. Bɛ̈ɛ̈rden kët ë akön ë India aalëu bë yaa 3.5m ku theemden aalëu bë yaa 5,000 kg.
Kë ye akön dëcmoth ee tuŋden yenhom. Ciinakɔ̈ɔ̈n ee wum baar apɛi, ye looi në thoŋ nhial. Akɔ̈ɔ̈n ee käŋ dom ëye ciin, kecït cam.
Akön aanɔŋ tuŋ aya. Tuŋken aa lecdït ke cil bär ë thuɔŋ nhialic. Tuŋ akɔ̈ɔ̈n aaye këlocuei ee rin ye kɔc kädhëŋ looi në keek. Duɣaac ë tuuŋcïguaŋ [ivory] aacë akön juɛ̈c näk, ee rin ku ee köölë yäp akön acï pëën löŋic. Akön ë Apirïka ku akön ë Athia aa kuat awicthum rin kɔc aa kek yap keye tuuk ku rin tuŋken ku rïŋken. Akön anɔŋ löŋ ke gel tëden në pamaac yenëke yök thïn ëbɛ̈n. Akut Pinyëbɛ̈n bë Käŋpinynhom Kony thɔɔŋic lɔn nɔŋ akön ë Apirïka ka 440,000 ku akön ë Athia ka 45,000.
Akön aa lëu bë röt ŋic në macaaric, kë ye kɔc, agɔŋcïtraan [apes], ku dolpin ëtök aalëu bë looi. Akön aa tök në mɛ̈cthok ye ŋiɛc ke looi kaŋlooi. Akɔ̈ɔ̈n ë Athia acï tïŋ ke war kër ku looi kek bë luaŋ kuath.
Ŋuönakɔ̈ɔ̈n ee menh tök dhiëth ee run ka ŋuanic wale run ka dhiëcic. Danakɔ̈ɔ̈n aye dhiëth ke bɛ̈ɛ̈rde ye 85 thm, ku ye thiɛkde 120 kg. Ŋuötakɔ̈ɔ̈n aliec ne pɛ̈i ka 22, kam thiaarbëtɛɛm në läidhiethëmïth pinyiic. Kek alëu bë pïïr run 70. Mïthakön aa thuat run karou tueŋ pïïr pïïrkenic.
Ŋutakön aaciëŋ pïïrken në ruaal ë nyankumethken [matrilineal], yenëke aalëu bë nɔŋ akön ka thiäär ku täkac, ye ŋɛ̈ɛ̈r në ŋuötakɔ̈ɔ̈ndït [matriarch], ye arakjuëc ee ŋuöt dhiɔpbëtɛɛm. Cieŋ pïïric ë thön ë akön dït awääc apɛi. Ke ŋuɛ̈n, thönakɔ̈ɔ̈n ee lɔ ciëŋ në kec rualde ku mat rɔt kekë thönakön ye cïe në rualde tëdɛ̈t kekë rual kɔ̈k. Të nyiɛ ŋthönakön ruaalken thïn ke teem kek wei, ka kek ee cieŋ ëröt tëdɛ̈t kekë thönakön kɔ̈k.


text:
Thiɔrëɣɔ̈c
Käŋkedhiɛ aacïï ɣɔ̈cdɛn ke lɔnhial, wɛ̈t thöŋ nhom keye, ee lɔpiny ë ɣɔ̈c. Wëu aabïï ke göör bïï käŋ ɣɔɔc. Cëmënë abïk ku rap ku tɔŋpiny, ran cïï puɔ̈r dom. Mënyiic ë maacëkäŋ ee thiɔr ë ɣɔɔc them ala wën bë të pëk ɣɔ̈c thïn nyic.
Thiɔrëɣɔ̈c ee thëm thëm wëu ke luɔi rac. ɣɔ̈c de käŋ ku luɔɔi aaye wëu juëc göör, ke wëu kë aaye dhuk piny në kë ba looi ku kë ba ɣɔɔc.
Mënyic ë maac ë käŋ ee käŋ deet të nɔŋ raan ɣɔ̈c käŋ, nyic yen thiɔɔr ë ɣɔ̈c. Abë naŋ piath ku rɛ̈ɛ̈c yen thiɔ̈r ë ɣɔɔc.
Ka ye thiɔ̈r ɣɔ̈c bɛ̈ɛ̈i.
Të cïï wëu bɛ̈n të në nyiɛ̈ɛ̈c ë maac ë käŋ (ye wëu ɣɔ̈c ë käŋ eke juak röt arët, ke wëu adhiil ë dhuk piny. Aye, mënyic ë maac ë käŋ kedhiɛ tak, ajuɛ̈k ë wëu ee rɔt juak (wëëth thiɔr ɣɔɔc), aaye ariöp ë luɔɔi ku ɣɔ̈c juak (thiɔ̈r ë ɣɔ̈c) etɔ̈ ë kaambäric ku keek aawääc ka looi röt ë kaam ciekic.
Kë göör ɣɔɔc ëbɛ̈n. Thiɔ̈rëɣɔ̈c aye lueel wëu juec aaye kalik ɣɔɔc. Në jamdɛ̈ të leer ɣɔ̈c nhial arët, kë cïn ë ɣɔ̈c ë käŋ alɔnhial (këɣɔɔc alɔnhial) kän ee tuɔ̈l të nɔŋ mënyiic ë maac ë käŋ të de lɔnhial ë käŋ. Të cien ë ka ye looi ë cin wɛ̈r cinden, kë thiɔr ë ɣɔɔcëwëu ka loi rɔt.


text:
Kenya
Kenya ee paan tɔ̈ biäk anhiäk de Apirïka, piiny të thiääk ke tuŋ de Apirïka, Adɛ̈kdiɛt Indiɛn atɔ̈ pabak ku Baar de Biktoria alɔŋ pacuɔl. Kenya amec akɛɛth keke bɛ̈ɛ̈i kɔ̈k cïmën de Thomalia (pabak), Ethiopia (parut), Paguot Thudän (parutcuɔl), Uganda (pacuɔl), ku Tandhania (paguot). Dïït ë Kenya thöŋ ke Prance ku cïmën de Tekthath de Amerika.
Genamatnhom de Kenya aye cɔl Nairobi, ee gen 14 në lɔŋë dït Apirïka. Gɛɛthdït kɔ̈k tɔ̈ në wäryɔu aaye yïk Mombatha, Maliŋki të lɔ Adɛ̈kdiɛt Indiɛn, Juyevi, Nanyuki, Naibacha, ku Thika të thɔ̈ɔ̈ny de Kenya, ku Kithumu të lɔ Baar de Bïktoria.
Tɛkdë kɔcthɛɛr tueŋ aake cieŋ të thiääk ke bɛi Kenya në Lilɣardït kɔ̈u, ee Kenya tem gɔl parut gut paguot.
Wäryɔu de Kenya anɔŋ aliir lɔ luak ku ke tuɔ̈c. Në piny cinwäryɔu, yeen ee thiaaŋ ku liir të thööny de kur. Kuur bäärbëtɛɛm i de Kenya, cɔl Kuur Kenya, aɣet kuënkuën ke 5,199m. Kuur cɔl Kilimanjaro ee akeu tem wöuwic të lɔ Tandhänya ku biäk bäärbëtɛɛm de Kilimanjaro atɔ̈ piny de Tandhänya.
Thook juëc aa yennë ke jam piny de Kenya. Aake thookpïïr 67 aaye piny de Kenya ku thoŋcïmäär tök ee cïn raan ye bɛɛr jam në ye. Diŋëliith ku Kithuaɣili keek aaye thook luoiakuma Kanya-yici. Kithuaɣili yennë kee thoŋ dïït ë pamac. Mith ë panpiööc në Kenya kedhie, aaye ke piɔ̈ɔ̈c thoŋ ë Diŋëliith. Diŋëliith ee thoŋ yennë piööc në bɛ̈ɛ̈ipiööciic aɣet ɣɔndït.


text:
Loiloi ë Victoria online hub
Ɣään loiloi ë Victoria online hub aye kɔc gɔ̈ɔ̈r luɔi ebën thɔ̈ɔ̈ŋ kek londen ŋic keloi wënë cë röt guir bïk lui ke akutnhiim loiloi gam kek wïïc luɔi baai cieŋ, ɣään luɔi.
Ɣok alëu buk lui kek yïn buk käkun wïïc luɔidu ŋic ku kony yïn në yök kɔc luɔi thïn ë Victoria yic ebën wënë nɔŋ käk cïk piööc ku ŋiëc lacök apɛi.
Tënë gäät rot piny emɛn ki – https://sidekicker.jotform.com/201679230516958
Tënë lɔthïn ki – https://app.sidekicker.com/account/complete
Yen ë lui kadï?
Yïn alëu ba rot gäätpiny bɛ̈ loiloi ya luɛl tënë kɔc ŋic luɔi wënë luthïn ɣään online hub.
Loiloi bï a dhil:
- lui tënë pɛ̈ɛ̈i kadiäk, ku loiloi kaam-kor eya alëu bɛ̈ kek ya luɛl
- wëu dɔɔm abï ya ŋiëc luɔi apiath, tedä wëu abaŋ luɔi, wënë bë nyïn juëc apɛi.
Dhöl ɣään online hub yïn alëu ba:
- loiloi nyuɔth
- looi puc yic
- kuɛ̈ɛ̈ny tënë rin ë kɔc gɔ̈ɔ̈r luɔi tedä ke rin cï lɔ̈ɔ̈m bï kek kuɛ̈ɛ̈ny bei.
Ɣɛn ba luɔi gɔɔl kädï?
Thöölë athör gɛ̈ɛ̈t-rot-piny – ke wël yup/gɛ̈ɛ̈t ku käk luɔi ebën.
Araktöŋ cë gɛ̈ɛ̈t-rot-piny du thök luɔi:
- Ɣok abï yïn yuɔ̈p/gäät buk jam alɔŋ käk puɔth luthïn ku kony yï aguiɛr ɣöndun akuën.
- Yïn alëu kedäŋ wënë aguiɛrdu nyuɔth looi ke logo (cäärdu), bɛɛrtïŋ ku kääŋ nuet tënë wɛpthiatdu.
- Yïn alëu ba loiloi gɔɔl nyoth alɔŋ hub.
Wïïc kuɔny atëët?
Kuɔny atëët aye looi online hub ee gam yee Sidekicker: support@sidekicker.com.au tedä yuɔ̈p 1800 882 694.
Eya anɔŋ Wël kuɔny puɔth (helpful articles) tënë aguiɛr loiloi wënë maat në gɔ̈lgɔ̈l, tënë ye luɔi nyuɔth ku guiër loiloi ebën.
Akuny kɔ̈ɔ̈k nɛɛn kek luthïn?
Dɛ̈ɛ̈t wënë mɛɛt thïn tënë online hub, loiloi ë Victoria aye gɛɛm aguiɛr ebën ye wët bïk kony ku döör kɔc gɔ̈ɔ̈r loiloi ku akutnhiim lui.
Ade Jobs Victoria Employment Network (JVEN) ee luɔidït Akuma kɔc ë Victoria wënë luɔi kuɔny gam tënë kɔc Victoria wënë jɔ̈ɔ̈r luɔi bïk lɔthïn loiloi yic. Loiloi aye gam akutnhiim aguiɛr lui wënë ŋic-luɔi kek thiäk ke aguiɛr-lui bɛ̈ käk looi ŋic ku guirkë kɔc gɔ̈ɔ̈r luɔi tënë loiloi tuikä.
Loiloi Victoria ku akut ë määthkua abï kony në gɔ̈ɔ̈r kɔc kuɔ̈n wïïc kë cïn wëu tënë luɔidu. Ɣok abï:
- lui kek yïn buk piööc gɔ̈ɔ̈r yök ku ŋiëc kääŋ wënë wïïc aguiɛrdu yic
- ŋic kɔc bëlui apiath wënë thööŋ käken wïïc ke luɔi yic
- gam kɔc gɔ̈ɔ̈r luɔi cï kuɛ̈ɛ̈ny bei në guir akutnhom lui wënë nɔŋ yic piööc, juëc-ŋic käk piöc ku kuɔny ba raan piäc.
Ɣok eya alëu buk kuɔny gam tënë raan töŋ luɔi wënë yam ciën cï keek luɔi gɔɔl, ye wët bï kuɔny looi aguɔ keek naŋ latueŋ lacök thïn tedun luɔi.
Yuɔ̈p/gäät ɣok tënë gɔ̈ɔ̈r yï wël kɔ̈ɔ̈k alɔŋ ekadï lëu bï ɣok aguiɛr luɔidu kon.
Yïn eya alëu ba yök määth kuan loiloi ë Victoria thïn baai alɔŋdun cieŋ.


text:
Mɛ̈c ë thiëk yekunu?
Të tɔ̈ yïn në thiëŋ cïnë yïn macthïn ka ye yïn diɛr yïn abë mäc thiëk, ke alim ba nyic na kony atɔ̈ ku yïn acï tɔ̈ yïtök. Tɛk ke yïn ariɔ̈c ku akuc pïrdun nhiäk tɔ̈ nhom tëno. Tɛk ke yïn acï nhom liäp (riɛr) në të ye yɔ̈k rɔt ku ka kun ba loi ku tɛk yïn akuc kë ba bɛr loi. Yïn alëu ba yup në namba tök de ye nɛmbɛi tɔ̈ piny tɛ̈n në ya päm känic ba kony yök ku kɔc lëu bë kɔ̈ɔ̈c në yïkɔ̈u.
Thiëŋ ë riɛl (riɛr) ee të cïnë ran thiak ke cï läu ku gɛm në puɔ̈nde. Kän alëu bë ya wɛ̈t këc kek ee deetic yen tënë thiëk ku kë ye ajuɛɛr de thiëëk nɔ̈k ka cï kek macthïn në riɛl (riɛr), ka cï kek riääc ka wet (dhom). Kän aye mätic riäk ë puɔ̈u tënɔŋ kɔckuɔ̈n, bë yïn ya waac në, ka nääk (dui), ka bë yïn wetnyin ba ran görkë thiaak. Të nɔŋ ran ruɔ̈n 16 lɔpiny në thää de thiëëk, kë kek acie tïŋ ke kek cïk lëu bïk läu ku gɛm në puɔ̈unde yen thiëëk. Thiëk cït käk aye naŋ kërɛc yekë bɛ̈i tënë kɔc ku kɔc mac-thok në nïn tɔ̈ tueŋ ku aye löŋ Australia jai.
LËK KƆ̈K NË BAK DE LÖŊ NË AUSTRALIA TUANY TËNË
Në pɛi diäkic (kol) run de 2013 ke löŋ acï bɛ̈i bec bë mɛ̈c ë thiëëk ya kë ye löŋ jäi në Australia. Yen awuɔ̈c ba ran cɔk alɔ në thiëŋ mɛ̈c yen yic ka ba ya bak de mɛ̈c ë thiëëk (ila ee yïn ye ran thiɛɛk ë në riɛl). Yen löŋ acï mat në atekic 270 de Löŋ ë baai de run ë 1995 (Commonwealth Criminal Code Act 1995). Kek awuɔ̈c aa yenë ke kɔc mac në run ke 7, ka run ka 9 të cï ran ee ciir bë randɔ̈ luɔ̈i tëtöök, kënë mätic aya mɛ̈c ë thiëëk de manh këc naŋ run ka 18 lɔnhial bë thiaak, ka bë ran nɔŋ ŋääk (ŋääth) në ye guɔ̈p mäc thiëëk. Të nɔŋ yen ran kony randɔ̈ në ajuɛɛr bënë manh këc naŋ run ka 18 bë nyai Australia lɔ baai bë lɔ thiaak, kë kek alëu bë ke mac në run ka 25.
Të tɔ̈ yïn në thiëëŋ cï mäc yïn në riɛl
… ye yïn diɛr yïn abë mäc thiëk, ke alim ba nyic na kony atɔ̈ ku yïn acï tɔ̈ yïtök. Tɛk ke yïn ariɔ̈c ku akuc pïrdun nhiäk tɔ̈ nhom tëno. Tɛk ke yïn acï nhom liäp (riɛr) në të ye yɔ̈k rɔt ku ka kun ba loi ku tɛk yïn akuc kë ba bɛr loi. Yïn alëu ba yup në namba tök de ye nɛmbɛi tɔ̈ piny tɛ̈n në ya päm känic ba kony yök ku kɔc lëu bë kɔ̈ɔ̈c në yïkɔ̈u.
Cït ke thiëk ke riɛl (riɛr)
“Nyan nɔŋ run ka 17 anɔŋ athuut (ran ë gɔ̈k) ku kɔcken aye yɔ̈ɔ̈k bë kɔ̈ɔ̈c ë cï ber athunde tïŋ ku bë randɔ̈ thiaak. Acï yɔ̈ɔ̈k na cï gɛ̈m bë randɔ̈ ë thiaak, kë yen abë nɔ̈k (that/dui). Të leer nya tueŋ ke thiëëk në wɛ̈t cï yen riɔ̈ɔ̈c në näk bënë yen nɔ̈k, ke kënë ee thiëŋ ë riɛl (riɛr).”
Cït ke thiëk ke riɛl (riɛr)
“Nyan nɔŋ run ka 15 acï yɔ̈ɔ̈k na yen aa lɔ keeny ka kɔcken në thää cï panpööc (thukuul) thiök. Na wën cï yen ku kɔcken ɣet të keny kek thin gonë yɔ̈ɔ̈k na yen adhil bë wënë wulënë thiaak. Ku lëk yen na cï gɛm bë thiëëk loi kë yen acï bë puɔ̈l bë dhuk Australia. Të leer thiëŋë tueŋ kë kënë ee thiëŋ ë riɛl.”
Cït ke thiëk ke riɛl (riɛr)
“Dhɔ̈ŋ nɔŋ run ka 19 acï lɛ̈k kɔcken nadɛ̈k na yen ee gei (rör kɔ̈k cït yen nhiar). Na cï wiik liik lɔ, ke kɔcken yɔ̈ɔ̈k yen na yen adhil bë nyan akuutden nyic apuɔth në run juɛ̈c thiaak. Go thiëëk lɔtueŋ në wɛ̈t cï yen yɔ̈ɔ̈k të ci thiɛɛk yïn yen, ke yïn abë riäk ë guɔ̈pdït-tet (lɛ̈t) bɛ̈i panden arɛ̈k ke mandït tɛkdɔ̈ ka bë kɔ̈ɔ̈c. Kënë ee thiëŋ ë riɛl.”
THIËŊ CÏ JUIIR NË KƆC PANDUN YE YAKUNU?
Në bɛ̈ɛ̈i kɔ̈k yic, thiëk aye juiir në kɔc ruäi. Riɛ̈nythii aye nyuɔ̈th röt në kɔc ruäi ë kek ka kɔc kɔ̈k. Guɔ̈t ë ran në kek yic alëu bë lɔc ke läu na gör ka cï gör bë lɔtueŋ ka thiëëk ku kɔcken aye piŋ në kë cïkë lɔc të cïn kë dhuk kek thin. Thiëk ye juiir atɔ̈ në löŋic Australia tënë kɔc nɔŋ run ka 18 lɔnhial në wɛ̈t ye kɔc kerou aye röt thiaak të cï kek kedhia ye lɔc bïk röt thiaak.
Të cï kek cak gam tueŋ, ke thiëŋ ë juiir alëu bë rɔt wel bë ya thiëŋ ë riɛl të cï ran tök ka kek kedhia riääc, wet ka piɛlic ku bïk thiëëk gam. Ran alëu bë rɔt yök ke niɔp ku cï të lëu bë yen jai në thiëëk. Në ye thää kënë, kë kek acï lëu bïk gam në puɔ̈u ëbɛ̈n ku ë ke läunhïïm ku cï thiëëk ya thiëŋ de riɛl (riɛr).
GƆT TƐ̈N BA CÏT KE THIËŊ Ë JUIIR YÖK
Ran nɔŋ run ka 19 acï lɔ nyuɔ̈th nyan bë thiak në ran ruai ke yen, mɛ̈dhë ka randɔ̈. Kë ran alëu bë lɔc bë ya ‘ɣëë’ (gam) ka ‘ɣei’ (gam) në thiëëk. Të cï kek ee tak bïk lueel ‘ɣei’ acïn thiëëk, kë thiëëk acï lɔtueŋ. Të cï kek ee tak bïk lueel ‘ɣëë’ në puɔ̈u ëbɛ̈n ku kek läunhïïm, kë thiëëk alɔtueŋ. Gɛ̈mden në puɔ̈u ëbɛ̈n ku kek läu nhïïm ee yen nyuɔth na yen ee cïn riɛ̈ɛ̈c, wët ka pilic tënë kek bïk thiëëk gam.
KA PUƆTH KƆMPÖTA KU TELEPUN
Muk nhom ba tɔ̈ tëcïn kërɛc lëu bë yïn yök të nɔŋ yïn kë loi në telepunic ka kɔmpöta-yic ku bë yïn cuɔ̈k ë buɔth ka kuanycök. Të diir yïn në pialdu, ke yïn lim mobaal de muɔ̈th ka lɔɔr në kɔmpöta në ɣön de kuɛ̈n de tëëŋ ka të ye akut mathïn.
Të göör yïn ba dac jaal në wɛbthiat kënë yic, gɔt kë cï gɔ̈t “luäŋbec (lɔrbec) në wɛbthiatic” nhial në cin cuëëcdu de apäm. Kënë abë yïn yäth (ɣäth) cïth yïn nhom në apäm lääric de Gugol (Google) yenë göör thïn ku yen acï bë ɣän cïn ke göör thïn weeyic.


text:
Tuaany ë koronabairäth 2019
Wɛ̈tnhom
Koronabairäth 2019 (Kovid19) ee tuaany ë yɔ̈kyɔ̈ɔ̈k dïtnyin yee kɔ̈m ë Kovid2 (SARS - COV2) bɛ̈ɛ̈i.
Thiɛ̈ipinyëtuaany
Yök ë tuaany tueeŋ ajɔɔkrot në gɛndït yee cɔɔl Wuhan tɔ̈ në pamac de China ciɛlic, ëtɛ̈ɛ̈n, go tuaany rotjal tɛk ë pinynhom ëbɛ̈n abë rotlooi keye tuɛnykurup de 2019 -2020.
Nyoothërot ë tuaany
Kɔc cï wɔɔk në Kovid19 anɔŋ kïtëtuaany kɔ̈k. Keek anɔŋiic yɔtguöp ɣɔɔl, cuɔ̈k wëëi apuɔth, ku akölkɔ̈k, kɔc cï wɔɔk aayee ciɛnkïtetuaany. Arɛɛm ë guɔ̈p, cuëc ë luɛɛth, ku wac ë röl acie rot lac looi.
Nääktuaany [pathophysiology]
Tëwën yee aabaŋdït ë atutuul [cases] tuɔ̈l kekë ye tuɛny nyɔt, ka atutuul kɔ̈k ayee ɣet bïk yaa tuaany ril agök, arɛɛm ë yɔ̈kyɔ̈ɔ̈k ku jɔl yaa cuɔ̈k luɔi ë riŋëguɔploi juɛ̈c [multiple organ failure]. Ee minthiinë, kälik aŋic në tuaany ë Kovid19 guɔ̈p ku të yee näk kɔc cï dɔm aya. Këyen tiɛ̈c ku yen ŋic ee an tuaany Kovid19 ee kɔc cë dhiɔp nɔ̈k, ye nɔŋ tuɛnytuɛny kɔ̈k cït thukar [diabetes], piɛlic [hypertension], aruɔɔmpuɔ̈ɔ̈u [asthma], ku adarwal [AIDS], acän ba kälik lueel.
Anɔŋ tak bë tɛ̈tkäk juɛ̈c ë të yee tuaany Kovid19 näk kɔc cï dɔm aacïï laariic. Akïïmë pan Italy acë lööny thïn ku ciɛrkï kɔc cë thou në tuaany ë Kovid gup. Këcïk yök ee lɔn naadɛ̈k tuaany ë Kovid19 ee kɔc nɔ̈k në duɔ̈t ë riɛm në yɔ̈kyɔ̈ɔ̈kiic, ku jɔl aliirëpïïr kuec ë cë lɔ ë guɔ̈pic, ku yeen ee yen cë yen cuɔ̈k wëëi apuɔth bɛ̈ɛ̈i. Takbëtɛ̈tkäk juɛ̈c kɔ̈k aya acï laar ku cueckï, lakin keek ëbɛ̈n acïn töŋ yeyic. Agut cï Penëdiäk 20, 2020, cinëbuɔɔt ë thuɔɔu ee yee 4.1% kɔccïcariic, ku abaŋ dɔ̈, cinëbuɔɔt atɛ̈ɛ̈kic, ee rotjɔɔk käcït 0.2% ɣeet 15% tëtɔ̈ɔ̈u tuɛnytuɛny kɔ̈k thïn.
Të yee tuaanyrot thiäipinythïn
Mayiel Kovid19 thɛɛric eeyee tuaany ë lɛ̈ɛ̈i cït diɛt, aliɛ̈k, ku jɔl yaa ländhiethëmïth kɔ̈k. Të leei yen rotwel bë menthraan yaa ɣook acïn rɛn ŋicë. Mayiel ee rotthiäipiny në raan tök ɣetraan dɔ̈ në luɛɛdhiic të ɣɔɔl rɛn cï wɔɔk. Yeen alëu bë rotthiäipiny aya të gɔɔt wënh cï nyuel ë mayiel ku beer raan yenyin jak.
Cärëtuaany
Thëëm piathbëtɛɛm bë Kovid19 caar acɔɔl PCR (Rt-PCR). Mayiel aayee ŋeei yekë cak në duɔ̈trïŋcälic [DNA]. PCR ayee yiɛ̈kic riɛm ku luɛɛth ë rɛn cï wɔɔk. PCR ee duɔtrïŋcäl-RNA löönythïn ku cuëëc abëk juɛ̈c apɛi. Rɛ̈l ë tuaany ayeke lööm në rɛntuaany röl. Athëëm ë riɛm [serological tests] aayee athëëm kɔ̈k thiekiic aya. Cär ayee looi aya tënë kïtëtuaany kutiic, kɛ̈k ë kɔc cɔl akɔ̈c, ku thura CT tëdɛ̈t agɔ̈ɔ̈u [X ray] de pɛɛm awën yaa kïtëtuaany ë arɛɛmëyɔ̈kyɔ̈ɔ̈k nyooth.
Buɔ̈m ku gëlëtuaany
Lööŋ ë thëm cïï wɛ̈ɛ̈t bë kɔc gël tënë tuaany anɔŋiic: lɔ̈k ë cin arak juɛ̈c, kaamkɔcakutic [social distancing], muk ë wëi cin në nyinkɔ̈u, ku lony ë akumthokkuwun. Lony ë akumthokkuwun ayee wɛ̈ɛ̈t tënë kɔc ye tak lɔn cï tɛkdë wɔɔk në mayiel ku tënë kɔc ye ke beec; acie wɛ̈ɛ̈t tënë raanëbɛ̈n.
Amithiinë, acïn wɛ̈l ye Kovid19 nyaai ku acïn agëltuaany aya.
Buɔ̈m ë tuaany anɔŋic: kuɔnyëmuɔ̈k ë rɛntuaany ku wɛ̈kde. Lööŋ ë bɛc juɛ̈c aacï cuëëc. Keek anɔŋ gɛ̈m ë rɛntuaany wal anɛ̈kmayiel, wal anɛkkäm, wal anɛ̈kayiɛl, ku jɔl yaa wal ë riɛm ci duɔ̈t dɔ̈k [aspirin]. Pamaac kɔ̈k acïk them bïk walnɛ̈kmayoŋ gäm kɔc cï wɔɔk cïmen kulorokuin.
Acï Akut Pialguöp de Pinynhom (WHO) cɔɔl an Koronabairath 2019-20 acë yaa tuɛnykurup ku kɛ̈denyintiit pialguöp tënë raanëbɛ̈n (PHEIC). Cök ë tuaany ku thiɛ̈idepinyde acï yök në bɛ̈i juɛciic ku lak ë Akut Pialguöp de Pinynhom kaadhetemiic ëbɛ̈n.


text:
Ruanda
Ruanda aa pamac tɔ Apirïka, athiök ke Burundi, Koŋo-Kinshasa, Yöganda, ku Tandhania. Thoŋden kuerëtueny acɔl Kinyaruanda. Pawut adic akut kɔc diäk: Bahutu, Batutthï, Batwa. Ku ayee yök amɛn lɔn cïn yen thuumëkɔc thöŋ ke thuumëkɔc de Ruanda në të cïnë ye lɔɔc thïn. Akutnhom Nhiäk Apirïka.
Aruɔ̈ɔ̈mpiny[cokic | cok tënëyökic]
Wäärthɛ̈r pamaac Yurop acë Apirïka makpiny, kɔc Beljiem acë Ruanda rum, go kɔc Ruanda tekic akuut karou, Bahutu ku Batutthï. Kɔc Beljiem eke yee kɔc thöŋ cäätden ke kɔc ke Yurop lɔc ku cɔlkï ke Batutthï; kɔc cïn Batutthï acë yaa Bahutu. Kɔc Beljiem acë luel tënë kɔc Ruanda lɔn Batutthï aariel tënë Bahutu ku cɔl Batutthï mac Bahutu nhom.
Pawuut[cokic | cok tënëyökic]
Ruanda atekic pawuut dhiëc, kek Pawut Parut, Pawut Paguot, Pawut Pacuɔl, Pawut Pabak, ku gendït Kigali në ciɛlic.
Baairot cök[cokic | cok tënëyökic]
Kölnïn 1 Pɛnëdhorou, 1962, Ruanda acï yik baairot ku Bahutu yik riɛl maacbaai, ku kɔc Batutthï acï mak në ɣɔn juɛ̈c. Go kɔc juɛ̈c Tutsi riɛŋ Yuganda ku gɔl akut cɔl Ruanda Patriotic Front (Yɔ̈ɔ̈mtɔŋ Nhiɛɛrëbaai de Ruanda), ku themkï bïk dhuk Ruanda riɛlic ruɔ̈n 1991.


text:
1Yawetä nepmäŋitpäŋ Munapikitä yäŋnäkŋat päŋku awaŋ kubä, äma kujat bumta parirä u bämopiken nepmaŋkuk.
2U yäŋnäkŋat yäpmäŋ kujat jiraŋ u gänaŋ kuŋ-äbäŋ täŋirän ŋode kaŋkut; Kujari jiraŋ kawukiinik awaŋ pähap u unitägän yeŋpäŋ itkuk.
3Ude yabäŋira Yawetä näwet yabäŋkuk; Äma täŋo nanak, jide nadätan? Äma kujari ŋo äneŋi irit täga yäpneŋ? Yäwänä iwetkut; O Ekäni Yawe ärowani, gäkŋa-tägän nadätan.
4Ude yäwawä Yawetä näwetkuk; Gäk kujat jiraŋ ŋonita manna biŋam ŋode yäwet; Äma kujat kawuki in, Yawe täŋo man ŋo nadäwut!
5Ekäni Yawe ärowanitä äma kujari in ŋode täwetak; Nadäkaŋ? Näk woŋ piäŋpewa in gänaŋ äpmoŋpäkaŋ irit api yäpneŋ.
6Bureni, näk tohatjin peŋpäŋ gupjin api uwäktäŋ tamet. Ude täŋkaŋ woŋ piäŋpewa in gänaŋ äpmoŋpäkaŋ unitäwä irit api tamek. Ude täŋira näkawä U Yawe yäŋ api nadäwä täreneŋ.
7Eruk Yawetä man näwetkuko udegän yäŋahäŋpäŋ yäwet ittäŋgän nadäŋkut; Äma kujat mämä täŋirä. Täŋpäkaŋ yabäŋira kujari-tägän ini yäpurärätkuŋ.
8Täŋpäŋ yabäŋkut; Toharitä kujari terak ärowäkaŋ gupi uwäk täŋ yämiŋkuk. Upäŋkaŋ irit täŋo mänit nämo yäpuŋ.
9Ude yabäŋira Anututä näwetkuk; Äma täŋo nanak, mena yäpmäŋpäŋ mänit ŋode iwet; Ekäni Yawe ärowanitä ŋode gäwetak; Ukädatä-ukädatä äbäŋkaŋ äma kumbani ŋo irit yäpmäkta woŋ piäŋ yäwat.
10Eruk, Yawetä man näwetkuko udegän yäŋahäŋpäŋ iwerira mänittä äma u gänaŋ äpmoŋpäkaŋ irit ikek täŋpäŋ akuŋpäŋ itkuŋ. Itkuŋo uwä äma äbot pähap ude täŋkuŋ.
11Täŋpäkaŋ Yawetä man ŋode näwetkuk; Äma täŋo nanak, äma kujari yabäno uwä Isrel äbot päke ude bumik. Isrel äbottä ŋode yäk täkaŋ; Kujatnin kawuk tawäpäŋ ude itnayäŋ nadäŋkumäŋo u bureni nämo ahäŋkuk. Säkgämän iritnin paotak uba yäŋ yäk täkaŋ.
12Ude yäk täkaŋ unita mena yäpmäŋpäŋ ŋode yäŋahäŋpäŋ kaŋ yäwet; Ekäni Yawe ärowanitä ŋode yäyak; Ämawebenaye, nadäkaŋ? Näk in yäwa kikŋutpäŋ awaŋ gänaŋ nanik akuŋirä komejinken Isrel äneŋi yäŋ-täkŋat päŋku api tepmaŋpet.
13Ude täŋ tamiŋira ämawebenaye intä näkawä Yawe yäŋ api nadäwä täreneŋ.
14Täŋpäkaŋ Munapikna in gänaŋ pewa äpmoŋpäkaŋ irit tamiŋirän komejin kujatken api tepmaŋpet. Ude ahäŋirän Yawe näkä manna biŋam yäŋkuroniktä bureni pewä ahätak yäŋ api nadäneŋ. Yawe näkä man ude yäyat.


text:
Indiɛn
Paankɔc Indiɛn ee pamac tɔ̈ Athiɛ. Yeen atɔ̈ ciɛl alɔŋ Paguot Athie. Indiɛn aalɔ̈i yic cinëkɔc wär tïmtïm tök ku rou nhial (1,324,171,354 [1]), ku ke yen pan ë karou juëc koc thïn alɔŋ në Pinynhom. Ee pan tökdït lääu-yic ye bɛ̈i kadhorou Pinynhom ku ye pamacdït lääu alɔŋ Paguot Athiɛ.
Indiɛn arɔm akɛɛth kek bɛ̈ɛ̈i kadhorou: Pakätän alɔŋ parutcuɔl, Caina ku Nïpal atɔ̈ alɔŋ parut, Butɛ̈n ku Baŋgɛlädic atɔ̈ alɔŋ parutbak, Myanmar alɔŋ pabak, ku Thirïlɛŋkä, ɣet rel pïu, alɔŋ paguot.
Indiɛn ee pan mirïclɔckɔc man cinëkɔc lääu-yic në Pinynhom. Genamatnhom Pan Indiɛn acɔl Nïudelɛi.
Indiɛn ee abaŋdiëër man guaŋ Adɛkdiɛk Indiɛn alɔŋ paguot, ku Wärdït Arab atɔ̈ alɔŋ pacuɔl, ku guɔ̈licëpïu Beŋgal atɔ̈ alɔŋ pabak. Agörwär Indiɛn abar aget 7,517 km athemde. Indiɛn alɔŋ apuruuk dïït ëyen akuen ë diäk në Pinynhom ku aalɔŋ dhɛ̈ŋdït abörpiny.
Indiɛn eyök rinkenkä tënë wɛ̈t akutmɛ̈t latueŋ thuɔŋj Giriik cɔl Induth. Wɛ̈tde yic aakɔc rɛ̈ɛ̈r Wär Induth lɔ̈ɔ̈m. Indiɛn acë latueŋ në määcëkäŋ. Indiɛn ku Caana keek aa gɛɛth cë latueŋ apɛi në määcëkäŋ në Pinynhom. Indiɛn acë latueŋ në ŋicëgäät ku luɔi ë bäny.
Indiɛn në athemtheem në Pinynhom yen atɔ̈ akuën 83 në baai cë ŋic ë raŋëkäŋiic në baai. Mirïdït Pan Indiɛn acï baai yiëi në Pɛnëŋuan 2011, wën gör kɔc bïk aŋiɛcwëlbäänydït muk thöc cɔk alɔ piny ë thöc yiic ku bïk wëëu cïk ke yök në kueerrac dhuk ciëën.
- ↑ 2016 census


text:
Piöcmääcëkäŋ
Piöcmääcëkäŋ (economics) ee ŋiɛ̈ɛ̈cëkäŋ ë ciɛɛŋ yenë kɔc piɔ̈ɔ̈c ë luɔɔi ë määcëkäŋ löny yennë kɔc lɔc bïk kë ye kë kɔɔr yök. Acï waaric ke ye piööc ë ciɛ̈n käŋ ku lɔ̈ɔ̈c, ku yen ë jɔ̈ɔ̈k de, ee lɔ̈ɔ̈c ë rantök. Yeen ëya ee kɔc piɔ̈ɔ̈c në ke ye rɔt looi në lääcïyök, tëktëk, ku cääm ë käŋ ku luɔɔi në määcëkäŋic.
Kïïtkäŋ ku kë bɔ̈ thïn aa thiääk kennë piöcmääcëkäŋ wɛ̈të atɔ̈ tënɔŋ kuan thɛɛr de Giriik ku athiääk kenë oikoc (oἶkoς) ka löŋ. Ka ke piöc lui në piöcmääcëkäŋic akäl aake jɔk röth në ruɔ̈ɔ̈nbuɔt 19. Kɔc aake löm tɛ̈ktɛ̈k ë määcëkäŋ në pïïr de ŋiɛ̈ɛ̈cwëlbäänyic nëkë kɔɔr kek kueer thöŋ kenë ŋiɛ̈ɛ̈cëkäŋ ë ciɛk Nhialic.
Këdejök ku këdedhuk de määcdekäŋ[cokic | cok tënëyökic]
Këdejök në kuënde maacdekɛ̈ŋ aye kabaai, akuutcïmat ke ɣɔ̈ɔ̈c, miirmacbaai ku alɛi ke bɛ̈i kɔ̈k kabaai aakaciyök ye luɔɔi cuɔt gäm akuutcimat. Kënë atɔ̈ luɔɔi, piny, kakeluɔɔi (luɔŋkeluɔɔi, käcïbuth) ku lëk. Keek aye kaye bɛ̈nthïnyök nëŋö keek aye ɣööc ka camkë ka ka ye ɣaac.
Akuutcimat ye ɣɔɔc në kacïyök ku yïke ɣaac ku yïke ɣɔɔc ne kayeɣaac në kä ye luɔi cuɔt në kaciyök ye kabaai ku nɔŋ akuut kɔ̈kcimat.
Pawut kajuääc abɛ̈k aanɔŋiic akutpiööc nëlööŋ ku akuut aa guiɛɛr. Pawut ee kɛ̈ŋdɔ tënɔŋ akuutcïmat ye ɣɔɔc, ku kabaai, ku ye ke riɔp kaye keɣɔ̈ɔ̈c juääc, cït yï gëk ka piööc, bïk tɔ̈ tënɔŋ raan ëbɛ̈n.
1950 Thök de jɔ̈k aye bɛ̈i ke alɛi. Ëkënnë anɔŋic kabaai, akuutcimat yeɣɛɛc ku pawut kelööŋ, maan cï tɔ̈ pamaac tökic. Kakeguɔ̈p ku kabuɔ̈ yeɣaac në piinymec.


text:
Aköl de Balentin
Aköl de Balentin ee köl piɛth de miɛtdepiɔ̈u ye rot looi në Pɛnërou 14. Ye köölë në ruɔ̈ɔ̈nic ayanë kɔc nhiar röt nhiɛ̈ɛ̈rden nyuɔ̈th röt. Ye yänë aye looi në miɔɔc de gaak, cokolet, ku athöör ke nhiɛ̈ɛ̈r ka miɔcpiɛth. Athöör ke nhiɛ̈ɛ̈r aye gam në kɛmken. Kek athöör yeke gamke aaye cɔɔl Balentin. Kɔc kɔ̈k aye raan tök lɔc ku cɔɔl ye Balentinde, mhiɛ̈ɛ̈rde, määth, ku lɛ̈cde nyuɔɔth.
Kä ye köl de Balentin nyuɔɔth aayïk puɔ̈u, gaak, ku Kupid kënë lande with. Aköl de Balentin ee ciëkë në rin ke raan cï nɔ̈k në gämic ye cɔl Balentin cïthieei. Yen ee ye Bicop ye thiek cïke jäi luaak looi.
Wäär në ruɔ̈ɔ̈n buɔɔt thiɛ̈ɛ̈r ku ŋuaŋ cï wan, kɔc thiäk röt në Balentin aaye looi në Dïŋlïth. Abaköök cï ke Dïŋlïth cï köök Amerika acï ye luooi de Balentin bï jat në keek. Në Tɔŋ de Rou de Pinynhom cök, apuruk ke Amerika aacï ye ciɛɛŋë lɔ bɛ̈i Yurop.
AnyikolCokic
Në ruɔ̈ɔ̈n buɔɔt thiërdiäk de dhiɛ̈ɛ̈th de Yecu, Balentin eeye Bicop de pan de Tɛrnï në Italia. Ee ye ruëi cïke jäi luaak looi beyic. Kek ruɛ̈ike aake yeke jai në kë kënë kɔc ke thiëk thook mat në ruääi, ka nëkë yenë athiëëk apuruk ka ye alony ku yekënë yenëka yenë thiëëk jäi. Bicop Balentin eye kɔc thiak röt gäm gɛk domde. Ku ëkënë yënë gaak yic thiɛk në aköl de Bicop Balentin. Ye luɔɔi ye akën bɛ̈nyŋaknhom miɛ̈tpiɔ̈u. Në aköl nïn 14 de pɛɛi de rou ne ruɔ̈ɔ̈n 269 YC [Yecu Cök], Balentin acï tɛɛm nhom wei në kë de gämde.


text:
Matïtït
Matïtït ee thurumbil yennë kɔc cäth, ke kɔc lɔ tënnë ku tënnë. Yen acïn cok keŋuan cëmän thurumbil, ku yen anɔŋ cök kerou cëmän macircir. Lakin yen anɔŋ mawicwic [motor] cëmän thurumbil. Yen aye kuäth në raantök, ku raanda acï yith në yëkɔ̈u yen matïtït, ku kɔ̈k anɔŋ ɣon yenë ke käŋ jɔ̈t në ke kɔ̈th.
Në run 1901 ke matïtït tueŋ cë nyic luui ë looi në Matïtït 'Indian' në Springfield, Massachusetts. Ɣɔn akut kɔ̈k ke thääth acï looi eya akut juëc eke matïtït looi anɔŋ Honda, Suzuki, ku jɔl yaa Yamaha. Aŋïc Amerikan aa matïtït Harley-Davidson.
Ɣɔn matïtït apiɔ̈lic tënë thurumbil, ku yen apiɔ̈l apɛɛi. Ku yen matïtït acën ka kë gël cëmänë thurumbil. Alänawen ke raan ye matïtït geer ee ɣon tök dac yök të cikë keek röthdëny. Raan ee matïtït gëër ëcëŋ në köt ee nom, ku aläth ee gël guɔ̈p. Ku yen alanh kënë ë raan gël guɔ̈p në ɣantök, nekë näk raan, ku yen matïtït acïï raan gëër en ë gël në yom ku dëŋ ëkenë ayen yic rir bë kuath në yomic ku alierac, në baai nɔ̈ŋ nyïn ke matïtït aye kɔc roth jɔ̈t në weu lik. Kɔc cë lëu bïï ɣoc në thurumbil, ku kɔc juëc cïn weu bë kek ke thurumbil ɣöc a matïtït ɣöc. Në baai ajiekic ku matïtït dït, ku rilke aluɔi bë kɔc yaa wëër ku thuëc në geekic ke macircir ayake puɔ̈l bïkë ke yaa cääth në gëëric ku ka ciin athoorë ke pëën bïkë cek cäth në këdëkɔc.


text:
Kuat Bɛ̈ɛ̈r (Culluk)
Kuat Bɛ̈ɛ̈r (Culluk) aaye akut de koc ke Luo ciëŋ piny Ciɛɛm de Thudän në biäk tueeŋ de Kiir thiääk kenë kaldït de Malakal. ɣɔn aŋoot tɔŋ de rou baar në kɛm ke kɔc. Eyadë bɛ̈ɛ̈r ee cieŋ në bɛ̈nthïï tɔ̈ në kiir Thobat yɔu në biäk parut, yenë Kiir rɔ̈m thïn kenë Doleib ɣill paan thiekic de wɛ̈t de Nhialic. Doleib ɣill paan de wɛ̈t de Nhialic acë dɔ̈kic ɣɔn cenë Nuɛ̈ɛ̈r Apuruk ɣer Militia ye cɔɔl Jech Mabor ka kɔcroor ke Riek Machar Doleib Kuɔ̈m Piny ku Cuɛ̈ny kë paan de Culluk, peckë këriɛ̈ɛ̈c ëbɛ̈n de Bɛ̈ɛ̈r në run de 1987, 1997, 2013, ku 2014 ke ye luɔɔi de kɔcroor ke Riek Machar.
Kuat Bɛ̈ɛ̈r aaye akut ciëŋ në Kiir yɔu në biäk Laak de Thudän, keek naa kuen kuɛɛtdït ke kaa ye bɛ̈n në cin de dhiëc de Dinka, Nuɛ̈ɛ̈r, Dhande, Barith ku jäl Cøllø bɛ̈n.
Thoŋden aie cɔɔl Dhøg cøllø, Dhøg ke ye wël ke Culluk yen ke jam në thok. Yen ee kara de Luo tɔ̈ Pacuɔl de kë kɔc ceŋ në kiir yɔu ëke ye Nilo-Kiirpiɛnyliɛɛt.
Kathɛɛr ku ciɛɛŋ[cokic | cok tënëyökic]
Bɛ̈ɛ̈r ku Anuak ee ŋek ke manhë të jiɛmë në akut de Luo Nilotic, wël juëc ke thoŋ Bɛ̈ɛ̈r, aaye wël ke thoŋ de Anuak.
Ceŋthɛɛr cë juiir, Bɛ̈ɛ̈r aaye keek mac në mëlëk ye cɔɔl Reth ke ye gam ke yen edhiëth në kuan ciɛɛŋ de Nyinkaŋ yic, ku ka ye kɔc ke Culluk gam ke guɔpde acïn piäär abë wut mac. Thɛɛr, akutdɛn apiɛth ke kuany yecök, kenë ka ye juaar ke mëlëk, kɔcriëkeek, ku akut raanëbɛ̈n agut aluɛk. Cït man de akuut kɔ̈k ke Nilotic; ye ɣɔ̈k ku thök juaar ke ye jiɛɛkden kaye pïïrden ka jiɛɛkden. Ee puɔ̈ɔ̈r ku dɛ̈pde rec ke kaye katueeŋ nëŋö keek acë röt yeɣooc bïk lɔ në ɣänkɔ̈k. Bɛ̈ɛ̈r aaye kɔc cë ciɛɛŋde Mëlëk Juiir Piny de röök Thudän në run mec de 1454 agut ëkolë.


text:
">
Dhoom Macha Le Dhoom (Title Song) lyrics from Dhoom 3 (2013) movie is penned by Sameer Anjaan, sung by Aditi Singh Sharma, music composed by Pritam Chakraborty, starring Katrina Kaif.
Song Lyrics
you know that thing must be hundred years old dhoom dhoom, sar chadhi hai dhoom dhoom, bekhudi hai dhoom dhoom, race me gum ho ja dhoom dhoom, khalbali hai dhoom dhoom, har gali hai dhoom dhoom, race me tu kho ja dhoom nashaa hai, dhoom junoon hai dhoom hai hulchul, dhoom sukoon hai aaj tu sab kuchh bhula ke jhoom dhoom machale we rock it, we roll it so come on you people dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom dhoom dhoom, jism-o-jaan me dhoom dhoom, ho jahaan me dhoom dhoom, josh woh bhar ja dhoom dhoom, har zubaan pe dhoom dhoom, zikr tera dhoom dhoom, aisa kuchh kar ja ho dhoom sharara, dhoom ishara dhoom o yaara, dhoom dobaara aaja dil se dil milake jhoom dhoom machale we rock it, we roll it, you ready to party dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom karna fikar tu kal ki, lutf le aaj ka zindagi hai bas do pal ki ek ek pal chura jee bhar ke jee le, jee le gham dhue me uda dhoom macha macha macha its time now for a big big dhoom dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale dhoom machale, dhoom machale, dhoom
The Dhoom Macha Le Dhoom (Title Song) song lyrics is written by Sameer Anjaan in the year 2013. It was sung by Aditi Singh Sharma, featuring Katrina Kaif. The details of Dhoom Macha Le Dhoom (Title Song) song lyrics are given below:
Movie: Dhoom 3
Singer: Aditi Singh Sharma
Lyricist / Lyrics Writer: Sameer Anjaan
Music / Music Composer: Pritam Chakraborty
Artists / Stars: Katrina Kaif
Music On:
Year: 2013


text:
Mayoŋ
Mayoŋ (malaria) ee tuaany nɔŋ awuɔɔk yee dan de dhiëër bɛ̈i. Ee thiëipiny në käny de dhiëër ci wuɔɔk. Kɔc aa ye mayoŋ ke dɔm të cïï dan de dhieer lɔ në riɛmic. Dan de dhiëër ee kɔc ɣook ku nɛ̈k kɔc juëc në ruɔ̈ɔ̈nic. Dan ë dhïër kënë aye cɔl ŋundhïër anophelɛth thoŋ akïïm. Mayoŋ awu phalara(malara) aye tuɛny bɛ̈ aloŋ tuc cïmënë Aphirica ku aloŋ Athia.
Dan de dhiëër yemayoŋ bɛ̈i ee thiën ye cɔl plathmodium. Thiëu aaye kämmuɔɔny nɔŋ kän ë yic tök, ku kaa cie thiënthi. Thiënthi aa piɔl apɛi awär thiëu. Kuat plathmodium ee yic ŋuan: Plaɛmodium Malariae yen kɔc yiëk mayoŋ, plathmodium vivax, Ovale ku Falcifarum aye kɔc yiëk kuat phalara kök.
Kɔc aa ye mayoŋ yök në luɔ̈ɔ̈t të nɔŋ anopɛleth kä kulɛk dhiëër. Kek kaa ye dudhëëth ke tuaany. Yen plathmodium ee lɔ në kɔc gup në käny de dhiëër. Yeen plathmodium ee luɛɛth peei de dhiëër. Luɛɛth ke dhiëër ye ciɛɛt në raan guɔ̈p aaye cɔl agëlduɔ̈t de riɛm. Ku raan ee wuɔɔk në plathmodium ke ye adɔ̈ŋpiny. Yen në kee raan yiɛ̈n tuaany ye cɔl mayoŋ.
ŋun de dhiëër ye tök yennë kee kɔc yiɛ̈n mayoŋ, në kë yennë ŋun de dhiëër cam ne riɛm. Thɔn de dhiëër ee piir në tiär de gaak. ŋun de dhiëër ee riɛm aye lööm ke ye riɛl de toŋ kee.
Kɔc kɔ̈k acï mayoŋ ë yök enɔŋ dhiɛ̈ɛ̈r. Aye meth yök të tɔ̈ yeen në man yic. ëkënë aye cɔɔl awɔɔkdelïc. Kɔc eya ayemayoŋ yök në liääp de rim. Të gɛɛm raan riɛmde të nɔŋ raandɛ̈ kɔc kɔ̈k aaye mayoŋ dɔm të toomë keek në winh cennë raan tuaany toom.
Pïïr ye bɛɛric në raan de mayoŋ.
Anɔŋ känwääc juïc ke plasmodium ye mayoŋ bɛ̈i të nɔŋ raan.
Buk raan cï mayoŋ dɔm ŋic këdä? raan cï mayoŋ dɔm abuk ŋic ee rin kïtkë ku akïïk:   Aɣarnhom   Wiir nhiäknhiäk ku täŋaköl   Arɛm yuɔmthok ëbën.   Awiɛ̈c   Ŋökŋök   Thiɔ̈kpuöu Rim ye mayoŋ tuanydït apɛi diär liëc ku mïth akël lac nök aloŋ Aphirica, abuk gël looi wuok kekä: Tiŋliac ku mïthkor apɛi abuk tääc ɣönëdhiëric awu lamathiäi wɛ̈ɛ̈rthok ebën. Noon cï jɔ̈ɔ̈ŋ yalthok buk geek rin ye dhiër thiaanthïn. Raan tuany nɔŋ guöp kïtetany mayoŋ awu phalara bï riɛŋ Panakïm bï akïïm la them guöp ku yökkä lon yem mayoŋ. Pïu rac cï cöp abuk thecwei rïn ye dhïër dhiët pïu rac yiic.


text:
Kuac
Kuac (Panthera pardus) ee kuataŋɔu dït në kuatëdhien Panthera. Kuëc aaciëŋ në Apirïka ku Athia. Acïï cït köör, keek aacïe cïeŋ në duut. Thɔn ee cïeŋ në rɔt ku cïëŋ ŋuɔ̈t yetök kekë aduurken. Kuëcthii aa märken nyääŋ wei në pɛ̈i ka 13 aɣet 18. Thön ku ŋut aacïe rɔm në kamken ëpath, na räm kek rin bïk ŋut riɛm.
Kuëc aaciëŋ tɔ̈ ɣɔndeceŋ të anɔŋ tiim kɔ̈k. Kek aa kuëën apiath, ku ke rëër në tiimnhïïm ɣɔn baaric apɛi. Keek aalëu bïk läncïknɔ̈k jat nhial në timnhom bïk thiaan në aŋui ka köör. Tiim aa tëden de thiaan të kɛɛŋë keek në köör ka në dun aŋuɔ̈ɔ̈th.
Kuëc aayäp kam wäcic, ku tëdït ee në wëric, ku keek ëya aaye yäp looi në dhöl kuɔ̈tiic. Kuëc aa läï lac tuɔ̈ɔ̈ŋ bïk thïɔ̈k ke keek, tëdɛ̈t ke kaa thiaan ku titkï bë länbïcam bɛ̈n në kelɔ̈m të thïɔ̈k ku jɔ̈lkï ke kaaŋ.
Kuëc aa lac nɔŋ nhïm ayɛn kekë buuk col, ku kïn lɔ liapliap në biäkëcök. Anɔŋ kuëc kɔ̈k ye cuɔl ëbɛ̈n aye. Dït ë thɔnëkuac aawär dït ë ŋunëkuac në 30%.
Wärthɛɛr, kuac eeye cïeŋ në Apirïka ëbɛ̈n (ku keecïe Piɛnyliɛɛtic) ku Athia paguotic. Në yeköölë, mɛ̈cthokthin [subspecies] juëc ë kuac aa wïcthuum, ku ke të bɛr ɣɔn Athia. Kuëc aa cieŋ tɔ̈ kärɔ̈ɔ̈m juɛ̈c waac: ruɔr, ruɔrëdeŋ, kur, ku liɛl.
Kä ye kuëc cuet awaac arët. Abaŋdïtde lïïmden ë kä ya cuet ee läiŋɔŋmuot ku kuɛɛtkeagɔɔk [primates] (abaŋdït agɔk). nyin(nëŋo), kek aa länyekuin [rodents] ku läncïtariɛk [reptiles] aya cuet, kekë länatooc [amphibians], käm, diɛt kɔ̈k (ye cieŋ aabaŋdïtic piny), rec, ku koolkɔ̈k lancuɛtlääi thiin, këcït awɛn ku läncïtaŋɔu thiin. Kam tökic, kuac acë cɔ̈lbëk ke tem pinykɔ̈u nɔ̈k. Kuëc aacïe kɔc lac cuet, lakin kooldɛ̈t kuëc cï thian ka cë tuaany aa kɔc cuet të cïe yök cam dɛ̈t. Kuany tɔ̈ paan de India e kɔc cam,anɔn kë cïtraan 125 kcïtkeek uet.


text:
Maikel Jakthon
Maikel Jakthon (Pɛnëbɛ̈t 29, 1958 - Penëdhetem 25, 2009) ee ye raankët Amërika, magɔ̈tdiɛt, maguirwëëth de akuutëdiɛt, adiër, maguirëdiër, ku keluɔicuɔt yen ariäŋtiön aŋicbëtɛɛm ku tiambëtɛɛm käthɛɛric. Eeye cɔl Muɔrŋaknhom de Pop. Ee aŋic pinynhom ëbɛ̈n në cieŋ kɔ̈k në runthiäär ŋuan ku täkac.
Jakthon acë jɔk nyuɔ̈th kɔc nhiim kekë määthkedïït Jakï, Tïto, Jɛ̈rmën, ku Mälon në Jakthon 5 1964ic. Në 1971, go luɔiciɛŋ yetök jɔ̈k. Yen acë akutëdiɛt yee ɣɔɔcbëtɛɛm käthɛɛric looi, ye cɔl Thriller, në 1982, ye nɔŋiic diɛt aŋic “Beat it" ku “Billie Jean”. Acë abëk 110 tïmëtïm ɣaac Pinynhom ëbɛ̈n. Akuutëdiɛt ë Jakthon, nɔŋiic Off the Wall (1979), Bad (1987), Dangerous (1991) ku HIStory, Past, Present and Future, Book I (1995), aa kuɛn aya tök kaam akuutëdiɛt ɣɔɔcbëtɛɛm Pinynhom. Acë akutëdiɛt de tënëdöm akär ɣaac, ye cɔl Invincible, në 2001. Rin thïmcäthatïïp de tiöndhëëŋ ku lɔ̈ɔ̈r në kɔcdaai tueŋ, acë ŋic ë diërderot. Jakthon aye tak rin möckɔcdït ku jɔ̈ɔ̈kdemɔ̈ɔ̈c në juɛ̈rëwëu de lonëmiɔ̈c tënë kɔc de agɛ̈tnyin. Jakthon acë pinynhom caath tënë leerëɣäänguir ye thiek piuɔ̈nëpathde.
Käk ciɛŋke ku pïïr de Jakthon, nɔŋiic gɛ̈rërɔtde, riëu, ku mukërɔt, acë awëëcwël looi. Acï gaany lëëthëmiith, lakin awääcthok acï mat tɛ̈ntök në lukic aɣeer. Jakthon acë thou rin bɛrtëde de propofol në Pɛnëdhetem 25, 2009 awään cen naŋ kɔ̈ɔ̈cëpuɔ̈u. Në Penëdhorou 7, ee nɔŋ tol ë Jakthon. Ee nyuɔth në atuɔckït, ku raan 2.5-3 tïmëtïmdä acë tiŋ. Yen acï loi keye tol ye kɔcdaai juacbëtɛɛm cïgöt.


text:
Adau(adiɛɛr)
Adiɛɛr (Adau) ee pol (thuëëc) ye dhuɔ̈k puɔɔl. Yen anɔŋ rin karou tënɔŋ Jiɛ̈ŋ, aye Jiɛ̈ŋ biäk cɔɔl adiɛɛr ku ka ye Jiɛ̈ŋ biäk cɔɔl adau. Tim yennë pol, aye cɔl adau/adiɛɛr. Tim yennë pol, aye cɔɔl adau/adiɛɛr, ye tim ye guaŋ ke lɔyic roŋroŋ, ku na cïn tim cï ŋuaŋ ke thɔ̈ɔ̈l aloi keye adau, ku na liu kee kakɛ̈ ke kooi piɛth lɔyic roŋroŋ ke ka kuany ku loi keye adau. Adau ee pol ye puɔɔl në dhuɔ̈k wutic ku dhuɔ̈k baai-yic ëyadɛ̈. Na ye wutic ke ka puɔɔl në riaŋic, yennë bul ku dieer thïn. Ka laai tɔ̈ në wut thok ye cɔɔl alɛi. Na ye baai ke ka ye puɔɔl në tiɔ̈ɔ̈ric, tiɔ̈ɔ̈r yennë bul dieer thïn ka në panoom, panom thɛɛr cï puɔ̈lic. Ku jɔl yaa wut cï kuaath yic tɔ̈ baai. Adau ayennë lënyde guaŋ ke lɔ nhom rɔkɔk ago adau ya nyiɛc jiil apiɛth piny ke cïï wuɔ̈c. Piny aye jiit ka ye keer ke bäär lɔŋtï ku lɔŋë ku tek kɔc ke yic në rou lɔ kɔckɛ̈ wuttï ku dɔ̈ŋ kɔckɔ̈k në wut lɔɔŋë. Yen aye dhuɔ̈k puɔɔl ke wut cï tekic në rou, wut biäk tök ee tɔ̈ lɔŋë ku wut biäk tök ee tɔ̈ lɔŋtï. Yen aye bɛ̈i juëc kɔ̈k tɔ̈ në Pinynhom puɔɔl (thuɛ̈ɛ̈c); bɛ̈i cït man de yï; Western Europe, Southern Africa, Australia, New Zealand, Argentina, and parts of the United States ke ye pol dïït lɔwai ku jɔl ya bɛ̈i juëc kɔ̈k. Bɛ̈i kɔ̈k aayïkï thuɛ̈ɛ̈c (puɔɔl) në rieth-rieth yic (ice hockey) cït man paan cɔl (Syracuse).
Piath adau (adiɛɛr): Piath de adau ee bë mïth cɔk pol, agut abë kɔ̈ldɛn dac cuɔl. adau cie yup miäkduur. Aye yup të cennë ɣɔ̈k lony wutic ku cï dɛɛu ke ɣɔ̈k lony ëyadä, ke dhuɔ̈k aa jɔl lɔ pol në wut thok ye cɔɔl alɛl. Ku të dhuɔ̈k lɔ biöök në dɛɛu rookic ke ka lekɛ̈ puɔɔl panoom ka wun cï kuaathic thɛɛr.
Adau/adiɛɛr ee pol thɛɛr ye puɔɔl ɣɔn në dhuɔk.
Rɛ̈ɛ̈c adau (adiɛɛr): Yen arac në käŋ kee rou; Na moc raan nyin ke ka bïï raan nyinbei, ka cɔɔr raan. Ku na moc diɛɛr raan, ke ka dhoŋ. Ku na moc raan lëc ke ka thoŋ lëc.


text:
Bïthaa ku akenhom
Gël ë cäth
Thiöök ë cäth atɔ̈ thïn yen ë kɔc gël cie kɔc Australia cëŋ athɛɛr ku kɔc ë bɛ̈ɛ̈I kɔ̈k bɔ̈ Australia.
kɔc cï puɔ̈l bïk ya cath anɔŋiic kɔc ruääi kekë kɔc ciëŋ athɛɛr Australia ku ciëŋ athɛɛr nɔŋiic kɔc thut röt, mïthkor, amuɔ̈ɔ̈k meth ë löŋ ku kɔc puɔ̈k. Në thää cïnë ɣëët Australia, kɔc ke cï bɛ̈n abɛ̈n aye kek kɔɔr bïk nïn ka 14 wuɛ̈ɛ̈k ë thok.
Lëk ke kɔc muk bïthaa cien ëke ye cieŋ arët
Kɔc muk bithaa ke nhiar bïk rëër Australia agɔ̈t köl bï bïthaa ken muk kë kek ë mɛn yiic thök akɔɔr bïk cuɛt ë bïtha dɔ̈. Kɔc muk bïthaa apuɔth bï kuɛr ë bïthaa ya göör cök bïk bïtha ë yam yen tuɔ̈ɔ̈m kake yök ku thiëc kë yic lɔn lëu bï kek cuɛt ë yen.
Në lëk juɛ̈c tënë biäkde gël ë cäth ku bïthaa, lɔɔr në covid19.homeaffairs.gov.au


text:
Arekwël
Arekwël ee akutlääuic de madötwël (makuɛ̈n) cëke nuɛ̈ɛ̈t ëkɛmken. Arekwël luɔide ebë wëljöt dap yaa tuɔɔc në madötwël juëciic në Pinynom ëbɛ̈n. Adeyic tïmëtïm de käthibaai, käke piöc, käke ɣɔɔc, ku käke miir baai ke ajuaarwël ke amɛ̈ɛ̈twël, keek kedhie aa ë kuat ë wëljuëc wääciic muk ku nyoothkë keek (yith ku ŋïnyden ëbɛ̈n) kenë loilooiken. Në wëlkɔ̈k, ke arekwël ee ajuaarwël de ajuaarwël juëc apɛi.
Käthɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Arekwël aa loi piny be Bɛ̈i-Mat (Amerïka) në akut de gël de akut de loilooi de lɔtueŋ ë kɔɔr piny de Bɛ̈i-Mat. Aakɔn rek në Kön (pɛɛi ë lo) në run ë 1969. Ajuaarwël de Pinynom ageer acak ë luɔi CERN paan cɔl Thuwidëlän në run ë 1989 në raan cɔl Tim Bërnëth-Lii muɔny-Lënëlith.
Në ke akölkë, ke kɔc aa ë wëu cuat piny ënɔŋ kɔc muk arekwël ago kɔc wël yaa ɣɔ̈k thïn. Akölkɔ̈k ke arekwël acïnë loilooi kɔ̈k wëu ye kɔɔr. Akölkɔ̈k ke kɔc ye arekwël miöc kɔc tëcïn wëu, aa ë kɔc kony bïkë wëu juëc kɔ̈k yaayök ënɔŋ keek. Në kɛmken, ke rinkɔ̈k ke arekwël aake buɔ̈ të de wët cɔl 'rëŋ' ë wël.
Kë yenë dap luui apɛi në arekwëliic, e awɛ̈ɛ̈twël de Pinynom ageer (mɛn ye cɔl amɛ̈ɛ̈twël ëya). Amɛ̈ɛ̈twël anɔŋic ɣɔnmɛ̈ɛ̈twel, ka kä ke akölriëëc, ku jɔ yaa akuëth cït yï akuëthmɛ̈ɛ̈twël. Apɛ̈ɛ̈mmɛ̈ɛ̈twël në arekwëliic aalääu bëke yaa tïŋ ku kuen keek në raan ëbën (tëcïnë apäm kɔɔr liep në alleewël, ka bë tɔ̈u ke thiɔ̈ɔ̈k).
Luɔidïït de reu de arekwël e dɛ̈ɛ̈rëtooc (manywëëth) në wël ku dɔm wël Dɛ̈ɛ̈rëtooc ekë de ŋek yetök. E jäl të de raan tooc yeen, ku lecel të nɔŋ raan tucë yeen. Tooc de jam ë yaa kaam thiin koor, ëthöŋ ke dɛ̈ɛ̈rëtooc ëwël, ake kë yen kɔckereu ka kɔcjuëc pät bïkë dap muɔɔŋ yen ke wuɔ̈ɔ̈cden.
Miirkɔ̈k ayakë tak yaa yee arekwël yee kërac, ku thiökë ɣɔ̈nkɔ̈kke, ka yeen ëbën cëmɛn yenë miir ë Caina ye tak ke akuëthmɛ̈ɛ̈twël ke rac. Në aaköljuëëciic, acïn raan piny de Caina lëu bë ye yaa kueen, ka nɔŋ kë mɛt thïn. Wurkɔ̈k ke mïth ku märkɔ̈k ke mïth Paan de Caina, aa ë ɣɔ̈nkɔ̈k ke arekwël yee këke tak keke rac bï mïth ke yaa tïŋ, aa yekëke thiöök.


text:
Thuoeñjäñ / Dinka
Ajuiɛɛr Kuɔɔny Biäk Lööŋ de Wilaya de Awuthtreliya Ciɛ̈ɛ̈n (Legal Aid WA) e yïïn kuɔɔny ba käril yiic ke luk ku löŋ deet yiic ku ke tiɛ̈ŋ dhɔ̈l bï yïn keek luɔi thïn bïkë thök.
Dhöl lëu bï wok yïïn kuɔny e tɔ̈ cït tän tɔ̈ kërilic duɔ̈ɔ̈n de löŋ dhal yïïn, tän tɔ̈ yïn thïn, ku kɔc ku käkuɔ̈ɔ̈n ke luɔi tɔ̈ ke wook.
Ye kä cït ŋö ke tɔ̈ enɔŋ Ajuiɛɛr Kuɔɔny në Kä ke Löŋ ku Luk de WA (Wilaya de Wɛ̈thten Awuthtereliya)?
- Wël lääu (acïn wëu ye cuat piny), kä ke luɔi ku kä cï keek gɔ̈t kɔc nyuɔ̈ɔ̈th tɔ̈ në wɛbthaitda yic.
- Namba de ajuiɛɛr e lëk jam de telepuun ye cɔl Inpolaany (Infoline) - 1300 650 579.
- Yök yenë kɔc nyuɔ̈th kä ke thiɛ̈c në wɛ̈t de löŋ ku luk ku kuɔɔny në wɛ̈t kä dhal raan cït:
- gueel raan në biäk de akuma mɛn ke cï löŋ dhoŋ kɔ̈u
- kɛ̈ɛ̈k ku teer de kɔc ke macthok, tïŋ ku muɔ̈ɔ̈k de mɛnhkoor, thiɛ̈c ye looi rin ke muɔ̈ɔ̈k ku gël mɛnhkoor
- jäny ye löŋ raan jɔ̈ɔ̈ny bï kë looi puɔ̈l në luɔi në kaam ŋot e luk ke kënë teem
- guɛl ye kɔc looi në wɛ̈t de kä ke ɣɔ̈c ku ɣɔ̈ɔ̈c, käny, käril yiic ke wɛ̈t de cuɛt piny e wëu ɣööt ɣɔc keek në wëu ke dheen, riääk ku kuëm de riäi ka ɣöt, kä kuɔɔny ye akuma yiɛ̈k kɔc nuan, ku puŋ kɔc cï kërac keek yök në dhöl ye kɔc karac luɔ̈i kɔc kɔ̈k.
- Raan de löŋ bï kony në kë bï looi ku bï kony në Kon de Luɔ̈k Awɛ̈ɛ̈ckor teem thïn (Magistrates Court), Kon de Luɔ̈k de Kä ke Mïth ku Kon de Luɔ̈k Kä ke Macthok. Kɔckuɔɔn ke lööŋ ye kɔc kony në wɛ̈t de luk aa cïe lëu bïkë kɔ̈ɔ̈c në nyinduic të le yïn në lukic.
- Luŋ loi rɔt emɛnë bï looi në raan de lööŋ lui në dhöl yenë kɔc kony në kä luk.
- Kä yenë kɔc piɔ̈ɔ̈c në kä ke lööŋ bïkë akutnhïïm ke kɔmiɔ̈niti ku raan ebɛ̈n kuɔny.
Ku na täu ke ɣɛn wïc raan ye thok waaric?
Wok aa luui arëët buku kɔc cïe jam ka cïkë Thoŋ de Lïŋliith ye piŋ. Na wïc ba jam në thoŋ dɛ̈t peei, ke alëu buku juiir bï raan ye thok waaric bï cɔk bɔ̈ bï kony.
Të cɔɔl yïn Infoline ka të le yïn të töŋ de maktaapkuɔ, lɛ̈kkë wook thoŋduɔ̈ɔ̈n ye yïn jam. Wok bï raan ye thok waaric cɔk bɔ̈ ku bï thaa bïn jam we ke wook në käkuɔ̈ɔ̈n ke luk dhal yiin në dhöl de raan ye thok waaric cäk.
Na wïc ba jam në dhöl de raan ye thok waaric në kööl wïc yïn yeen, ke cɔk nyic kaam ben bɛ̈n bïn thïn.
Na lɔ e lukic, yïn lëu ba jam wek ke kɔc ke koot ku ba keek thiɛ̈ɛ̈c bïkë raan ye thok waaric bɛ̈i bï bɛ̈n luui ke yïïn. Na tɔ̈ të de luk ku raan ye thok waaric aliu thïn, thiɛ̈c raandaan ye kɔc kuɔny në kä ke luk na lëu bï yïïn kuɔny të de luk bï luŋdu cɔk tɔ̈ bï tïït agut kööl dɛ̈t ku bï thiɛ̈c bï raan ye thok waaric bɛ̈i në kööl de luŋdu.
Jam ku yök yenë wook yök
Ajuiɛɛr de jam Infoline e ɣɔ̈ɔ̈r në aköl ke luɔi jɔɔk në thaa 9 miäkduur agut cï thaa 4: 00 thëëi (Aköl de Paan (Awuthtereliya) Ciɛ̈ɛ̈n) 1300 650 579.
Maktamdïïtdɛɛn tueeŋ atɔ̈ 32 George Terrace, Perth. Wook eya aa nɔŋ maktaap në ɣän tɔ̈ në bɛ̈idït ke baai yiic ebɛ̈n.


text:
Yith ku paan de Athuralya
Ye Ɣɔɔc de Käŋ në ɣöt- thook ya ŋö?
Ɣɔɔc de kaŋ në ɣöt thook aye looi në ke kɔc kë:
- Aye kë them bïk yï ya ɣɔ̈c käŋ në bap thok
- Aye luel yï bïk kä cï riääk looi pandu
- Alëu bïk yi thiɛ̈c ba gäthdun de that waar, karaba ku internetdu
Ye raan de ɣɔɔc de käŋ tuɔ̈l në ɣön diɛ̈ thok në thaa yïndë?
Raan ye kaŋ ɣaac në ɣöt thook aaye löŋ cɔk lui në ye luɔ̈inë në kaam de:
- Thaa 9 miäkduur ku thaa 6 thëëi gɔ̈l në kööl de tök agut cï kööl de dhiëc
- Thaa 9 miäkduur ku thaa 6 thëëi në kööl de dhetem.
Aye löŋ ke jɔ̈ɔ̈ny bïk bɛ̈n në köl de dherou man ye yom läät ku aköldït kɔ̈k ke miiri yenë ke rëër baai të cïn luɔ̈i.
Dɛ̈ ëya, kek alëu bïk bɛ̈n paandu të cïn ke cɔɔl
Ye lööŋ ka ŋö kek lëu bïk raan ye ɣɔɔc në bɛ̈i thook ke dhil ya kuany yic?
Na ye kë bɛ̈n në paandu thok, ke kek kɔc kë abë dhil:
- yï Lɛ̈k ye ŋö kɔɔr kë pandu
- yï lɛ̈k rin ke ku rin ke akut den
- Lɛ̈k lan lëu ben jal të cïn ye yɔɔk be jal (ku cïn kë beer kë looi enɔŋ yn agut cï thök de nïn kee 30)
- yi lɛ̈k ye ŋö kɔɔr kë paandu
- yï dhil lɛ̈k yithku lëu bïn kë ca luel teem kɔ̈u ( anɔŋic tɛ̈m de kɔ̈u de kë e cak mat)
- ɣän tɔ̈ kek ke thin abë ke dhil ya tääu në werek yic ku thany kë
- Wëu cuɔ̈k ye guɔ kɔɔr elan ëë thɛɛnyë waragɛk (10)
- ciin de kë looi cuɔ̈k ye tɛ̈ɛ̈u ci man de piɔ̈nde ci man de $500
- yiɛ̈n waragɛk töŋ de kë ca mät ago muk
Ɣɛn cï piɔ̈u tɔ̈ në kä ye raan ye kaŋ ɣaac ke bɛ̈i… yeŋö lëu ba looi?
- Jam wu yïn rɛɛc
- Duɔ̈në rɔt cɔk dhoom ba kë cïï ke kɔɔr ɣɔɔc
Ye ke rɛɛc:
- të yenë yï ciin de ɣööc ye diu ke cie yic
- të yenë thiɛ̈c në wëu ke kën kë kɔɔr ba ɣɔɔc kan bɛ̈i
- të yenë rɔt muk ke ye dudhum
Kɔc ye rɔt ye dhoom yekë jam yï yekë kɔc ke akuma
Döt apiɛth:
- Raan dɛ̈ alëu bë bɛ̈n pandu ku jiɛm ye raan de maktam de akuma- ci’ man de Akut de Juiɛ̈ɛ̈r de Awata ka Thäntëlink
- Alëu thiɛ̈c në të yïn wëu ku tɔɔu thin, luel kë yï bïk yï lɔ tuɔ̈c weu ke awata
- Alëu bïk ke kä loom enɔŋ yïn ku lekë wëu jɔt
ye nyin tïït në raan ye bɛ̈n paandu ku ye rɔt cɔk ye raan de akuma. Në nyindhiɛ ye ke thiɛ̈c në wereek ye ke nyuɔɔth. Në ŋö maktɛɛm ke akuma acie bɛ̈n në dhɔ̈l yïn ya.
Ɣɛn kɔɔr ba ya ɣööc në kä yeke ɣɛɛc në bɛ̈I thook… yeŋö lëu ba looi?
Na kɔɔr ba ya ɣööc në ke kä kë yic, ke yïn bë thiɛ̈c ba waragɛk thaany. Ewaragɛ̈ŋë abë yic naŋ ke kä kë:
Döt apiɛth:
- Abë gɔ̈ɔ̈r në thoŋ ye piŋ
- Abe yic naŋ wël ke dhiɛ ca ke gam
- Abe yic naŋ cin de ɣööc
- Abe yic naŋ kɔ̈k ye ke mat në ɣööc yic
- Abe rïn ke raan ye kaŋ ɣaac dhil tɔ̈ thin
- Abe yic naŋ anuan de raan ye kaŋ ɣaac ku telepun yen ye yök
- Abe thaany në yin ku raan ye kaŋ ɣaac
- Abe gut biyic ke cï gɔ̈ɔ̈r në galam ye kueen thok apiɛth
- Abe yic naŋ yithku lëu bïn ke kë ca mat tem kɔ̈u
- Bë yic piɛl në dɛ̈t de yic
- Ebɛ̈n kenë poom ye yithku nyuɔɔth të kɔɔr bïn ye nhom waar
Na cïi ye jam në thoŋ de deŋliith ke yï duɔ̈në menhdu cɔk ye athookdu. Kɔn biäk ye wereŋë cï gɔ̈ɔ̈r në thoŋdu kueen.
ɣɛn cï waragɛk thany ku ɣɛn cï ɣa nhom waar… Yeŋö ba looi?
Na ca gam ba kaŋ ɣɔɔc enɔŋ kɔc ye ye kaŋ caath në ɣöt thook, ke yïn ye naŋ nïn ke 10 ke luɔ̈i lëu bïn ke yï nhom waar thin. Eë kenë aye cɔl ‘kaam de liɛɛr’, ku na ca yök ke kë ca mät acï tɔ̈ të de të nɔŋ yïn ku yïn lëu ba ye kenë teem kɔ̈u ku cïn käny dɔ̈ŋ ke yï.
Në kaam kën yïn thɔ̈ɔ̈ny ke raan ye kaŋ ɣaac abë yï kan cɔk yithku. Na waar yï nhom në kaam ye cɔl kaam de liɛɛr ke raan de ɣɔɔc de käŋ ee cïn riɛɛr bë:
- Yï thiɛ̈c ka dhuk yï nhom në ɣööc yic
- Yï coth nhom ka riɔ̈ɔ̈c yi yic ba dhuk në ɣööc yic
- Yi thiɛc wënh cïnë yï nhom waar
Kë ee cake mat alëu bë teem kɔu në kɔc thook ka leu werek yic
Raan dɛ̈ abë bɛ̈n paandu ku thiɛc yïn ba gäth de that ka karaba wɛ̈ɛ̈r kenë yen
Döt apieth:
- Alëu bïk yi dhoom wu ye akutden yen pieth ku ka cïï kɔc ye cam
- Alëu yï cɔk thany waragɛk në kaam koor yic
- Yïn bë rɔt yök ke yïn riu ku thany waragɛk
- Në kööl dɛ̈të, alëu tak lan cïn ekënë beer kɔɔr
- Duɔ̈në rɔt cɔk thel ba waragɛk thany, cɔk raan de ɣɔɔc wan wereek ba ke lɔ̈k kuen
- Na cak thany ku waar yï nhom, ke yïn ye naŋ yicdun de kaam de liɛɛr
- Yuɔ̈pë maktam de ɣööc në nïn yiic kee 10 ke luɔ̈I ku lɛ̈k kë ke lan cïn yï nhom waar
- Akut de ɣɔɔc acï riɛr lëu bë kek yïn cɔk cuɛt wëu piny të cïn yï nhom waar


text:
Adarwal
Adarwal (AIDS) ee rekkït (syndrome në Dïŋlïth). Yeen ee rɔt jɔɔk tëwën cï kɔc wɔɔk në kɔ̈m yee cɔɔl mayiel (HIV). Mayiel ee guïër atitguɔ̈p riɔ̈ɔ̈k ago raan döŋ kecïn këgëlye. Lon ë guier atitguɔ̈p ee tiɛt ë guɔ̈p në tuɛnytuɛny. Raan cïï adarwäl dɔm acie rɔt gël në tuɛnytuɛny, ago guɔ̈pde rëër kepiɔl. Adarwäl ee rekkituaany, yeen akut ë kittuaany tɔ̈ në guɔ̈pic ëbɛ̈n.
Ye kɔc kadɛ̈ cï wɔɔk ë adarwäl? Acii mɛɛk an raan 33.3 tïmëtiim acï wɔɔk në adarwäl në runë 2009 në pinynhom ëbɛ̈n. Tuaany de HIV, akuɔ̈t nhom në Ruelpinyieectic. Raan thiedhatem buɔtic 60% aciëŋ në lɔ̈k kënë. Raan kiith ciwɔɔk në HIV akuckë lɔn cïkek wɔɔk në tuany kënë. Acïn ran nyicye, ye kɔc kaadɛ̈ ciëŋ kek HIV. Kɔcŋickäŋ acik gam an mɛnh ë raan tueeŋ cïï tuaany ë mayiel dɔm ee ran tɔ̈ në lɔ̈k Apirïka. Kënkënë acë rɔt jɔɔk wën cïï tuaany jääl tinë kuɛtkeagɔɔk ku lee tëne mɛth ë raan. Ayee lueel an tuaany ë mayiel acë mɛnhëraan ɣook në rin ci mɛnh ë raan riɛm da agɔɔk jak, ku cuet rïŋ da agɔɔk aya.
Yɔ̈pyɔ̈p (kaciyɔ̈ɔ̈p) cï looi në 2014 acë nyuɔɔth an mayiel acë rɔt jɔɔk në Kincatha në ruɔn 1920 ku dɛ̈kpiny apɛi. Kaci ye lac tɛkpiny ayee adërjöök ku yuɛth tuɔ̈m panakiim cinë ran tuaany toom ku jɔlyaa kɔc cath në gatɛ̈r.


text:
Amɛ̈lbaai
Amëlbaai ee dɛk ca ku ee länëdhiëth, ku ee kuat de amɛ̈lroor ku buɔɔthroor. Ee kuat de läibaai, ku aye mac, 1950 ku aye biɔ̈ɔ̈k. Amääl ee yen aa amäl tök në Thuöŋjäŋ.
Amääl aye mac ne biäk de ca, ku riŋ ee cuet, ku aye mäc jiɛɛk. Amääl aye bïoŋde keye alath, ku aye meth ɣääc në yen. Biöŋde amääl aye guur keye akɔ̈t ye mith tääc. Rïŋ de amääl acï dap cuet ɣɔnthɛɛr. Amäl ee lɛ̈n cï dap mac ku kuet ë kɔcthɛɛr. Ku ade amɛ̈l de nhiëm ku amɛ̈l de rïŋ.
Amɛ̈l ayek kecök biɔɔth të ciɛth kekë ceŋ, në kuat tök, ku atɛkiic ë luunyic ë kuat. Amɛ̈l wën ee tät në amɛ̈liic të le kek nyuäth ë wal, ee lɔ mɔ̈"ny kekë läi ee keek cam cït man de aŋui ku kuac ku köör, në baŋ ciɛth en yetök. Amäl ee cath në amɛ̈liic, aye nyooth nɔn ciɛth en të piɛth cïn riööc, ku bɛ̈ny ee amɛ̈l caath, të ciɛth amäl tueŋ ku nɔn ciɛth cil ee të cït të cï cäk en në riɛmde-yic.
Amäl Doli[cokic | cok tënëyökic]
Këdïït ŋic arëët ee amäl Doli, acï cäk në rin ke raan cɔl Dolly Parton. Ku ye amäldïït ŋic cï looi ë raan. Amäl Doli akën pïïr në run juëc, cït man de amɛ̈l kɔ̈k ë ciɛk Nhialic. Amäl Doli akɔ̈c ku ade guöp nuɛɛn juëc.


text:
Ethiopia
Ethiopia ee pamac tɔ̈ në tuŋ de Apirïka. Yen ee pamac töŋ nyicë wëlthɛɛrke arëët në pinynhom paan de Apirika. Acïn pamac cït yen në bɛ̈i ke Apirika yiic, Ethiopia ee tɔ̈ yetök ɣɔn në aköl ke yaanic Piny de Apirika, Ake ɣɔn mukë yen në run ke dhiëc (5) në kɔc ke Yitalya. Ethiopia ee ye cɔɔl Abathiina, wɛ̈t ye cɔɔl Ethiopia ee wɛ̈t de thoŋ de Griik, luɛlde ee bɛ̈n de Akɔ̈l nyin ërial. Në luɔɔi de Pamac në ruɔ̈ɔ̈nic 2008 ke kë ye raan tök yök ee cin de 1370.
Wëlthɛɛr (Akököl)[cokic | cok tënëyökic]
Ciɛɛŋ de Akthum mëlëŋ tueeŋ nɔŋ riɛl arëët, ɣɔn cë rɔt jɔt në Ethiopia, ebɔ̈ nhial në ruɔ̈ɔ̈n buɔt tueeŋ de AD. Mani raandït ye duur në yath, acë Perthia, Akthum, mat Rome ku Caina ke ke ye riirdït arëët ke ŋuan në thaade (akölke). Ɣon ce jɔɔk në run de buɔt ke ŋuan (400) cenë Thyro-Griik poth wɛ̈ric, go Prumentiɛɛth ɣäth në luk nom ku war ceŋ de Edhana mëlëk rɔt bë ya Krithano, yetɛ̈ɛ̈n go ceŋ de Ethiopia rɔt waar ëya bë ya yanh de Krithianity, ku në yekenë, acenë yen bë gäm rin ke Abbthelama , ku në akölwääc agut aköl ke ruɔ̈ɔ̈n buɔt ke dhetem (600), go Akthum kuum në aköl jöt juëc teem Baar-Thith leer Yemen.
Yetɛ̈ɛ̈n, go kuum de kuan ye ye cök jɔɔk në mëlëëk ke Akthum jäl kuum në run lik. Raan tueeŋ ee ye tiɛŋ mëlëk Gudit ke ye Juda në kaam de run ke (950) ku kuɛny Dhagwe Dynathty cök në kaam de run ke 1270 ku bɔ̈ kuan de Tholomon bïk Ethiopia bɛ̈n muk lëulkɛ̈ ye yïkë kuan de Mëlëëk de Akthum, yïkë röt cɔɔl Neguthe Nɛgeth (Mëlëŋ de Mëlëëk ka ciɛɛŋ de mëlëk), jamden ee yïkë lueel ye yïkë dhiënh de Tholomon ku Tiɛŋ Mëlëŋ de Ceba.
ɣɔn në kuum de ciɛɛŋ de mëlëk Lebna Deŋel, go Ethiopia looi ke yetë piɛɛth tueeŋ nɔŋ mɛ̈t, kenë Pamääc ke Yurup ku Potugal. Yekenë ee ye yïknhial piɛth. Naa ɣɔn go Mëlëŋde Thomali jɔt tɔŋ tooc bɛ̈nydït de rem de tɔŋ ku Yimam, Amad Yibn Yibriim al-Gadhi. Yetɛ̈ɛ̈n, go Lebna Deŋel, Potugal thïïc bïk yen kony në rem de tɔŋ, go Potugal tuɔ̈c rem de tɔŋ raan buɔt ke ŋuan (400) ëke ye röör. Keek acë Gelawdewoth wën de Doŋel bë kony tiamkɛ̈ al-ɣadi nyooth riɛlde. Yetɛ̈ɛ̈n, go Dutuuc ke Jethuit bɛ̈n nhial kenë gäm de Kanitha de Othodok tënɔŋ kɔc ke Ethiopia ku nyiɛɛi ke Dutuuckɛ̈. Ku në ye thaa töŋë, go kɔcke Oromo röt jɔt thieckë riɛl de Krithanooi ke Ethiopia tɔ̈ piny de Abathiina, ku kɔɔrkɛ̈ bïk yanhden muknhom.


text:
Piööcëkuɛ̈nnhom
Piööcëkuɛ̈nnhom (psychology) ee piööc ë kë bïï tak, ku ciɛɛŋ yen ee löŋ ye kɔc luui cë gɔ̈t bë kɔc yaa wɛ̈ɛ̈t, nɔŋic piööc ë käŋ ku piööcë luɔi ku ciɛɛŋ yenhom tak. Piööcëkuɛ̈nnhom ee luui ke raan ku na akööl kɔ̈k ka lui ke läi. Nëŋu piööcëkuɛ̈nnhom arilic bïï piɔ̈ɔ̈c ëbɛ̈n. Dupiööc piööcëkuɛ̈nnhom aaye ɣän kor kuɛ̈ny bei akööl kɔ̈k. Piööcëkuɛ̈nënhom athöŋ ke kɔ̈k ë ɣän ë luɔi ëkë liɛ̈ɛ̈p kek. Kɔ̈k ë kek ë kääk aapiööc ë wal ë pial ë guɔ̈p, kuɛ̈nënhom ë ciɛɛŋ ë läi, makuɛ̈n piööc ë nyïny ë käŋ, ku piööc ë thuɔ̈k. Ran ë kek ë kääk looi akölköl, ku ye ke göör cök, aye cɔl dupiöny ë kuɛ̈nënhom, ku aye mat ke kɔc, ciɛɛŋ, nyiɛ̈ɛ̈c, dupiööc ë nyiɛ̈ɛ̈c ë kaŋ. Dupiööc ë kuɛ̈nënhom aacïk them bïk deet, të ye tɛ̈kënhom luui thïn tënë raantök ku ciɛɛŋ akuut keek aaye käk ë luɔi ë pirnhom göör cök kekë piööc ë luɔi ë pïr cäth ë luɔi ë nyiɛ̈ɛ̈c ku ciɛɛŋ.
Kër[cokic | cok tënëyökic]
Piööcëkuɛ̈nnhom acïï tɛ̈ɛ̈kic abëk kor cɔɔl kër, Keek aaye jam ëkäk ë jɔ̈k ë piööcëkuɛ̈nënhom, ku aaye kë them bïk käk ë thiëc akuut dɛ̈ dhuk nhïïm të ye kɔc tɛk thïn.
Kër kɔ̈k kë piööcëkuɛ̈nënhom ye piööc aakïïk:
- Piööcëkuɛ̈nënhom ë nyiɛ̈ɛ̈c, ee daai të ye kɔc tɛk thïn, ku luɔɔi ë thok, tɛ̈ktɛ̈k ku määr ë nhom, ku luɔɔi kariliic.
- Piööcëkuɛ̈nnhom aaye thiëc të ye kɔc käŋ deetic thïn, në kë ye kë tiŋ ku pïŋ, ku të ye kë cë lɛ̈k ke luɔɔi thïn.
- Mät ë piööcëkuɛ̈nnhom ee daai ë luɔɔi aakuut ë kɔc kedhiɛ ku të yaa amatnhom bɛ̈ɛ̈i nhial thïn ku lui.
- Lɔtueŋ ë piööcëkuɛ̈nnhom, aye lɔtueŋ ë kɔc nhiaar, ku wɛ̈r ë ciɛɛŋ ë pïr dɛnic. Kän amɛ̈t ë kɛ̈k ë luɔɔi ye cɔɔl "piööcëkuɛ̈nnhom ë mïth".
- Waŋ ë piööcëkuɛ̈nnhom, ee piööc ë të ye guɔ̈p rɔt waar thïn, ku dhöl ye kɔc tak, ku looi kë käŋ thïn.
- Piööcëkuɛ̈nnhom nyithic, ee daai të ye nyith luui thïn ku të yïn kɔc thïn.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ërɛ̈ɛ̈c ë nhom ee them bë luɔi tek thok ë kaam ë kɔc puɔl ku kɔc tuaany ëke nhïïm.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ë pial aye göör ë kuer puɔɔth ben kɔc rɛc nhïïm dac pial.
- Piööcëkuɛ̈nnhom ë ciɛɛŋ cë rɔt riɛ̈ɛ̈u aye daai kuɛr kɔ̈k ye kɔc cieŋ ku të ye tiɛ̈ŋ pinynhom.


text:
Wet
Wet aye rin amatnhom de wet yennë kerou ke thuëëc/riäŋ në kɔɔi/dön kornyin ka nyïn kal/thuöŋ cïkke wec piiny ke cïkke roor në timkɔu ka ɣän kɔk raan ë thuëëc arët bë kake raan thuëëc kennë yen jot ëbɛ̈n ke biäkden yen wet kennë acë thuëëc në thuëëc kuötic në ruön buot juëc në Pinynhom.
Rin kë aye rinke wet yekke thuɛ̈ɛ̈c në yë thuëëcë ku ka cïn wet cï week thok. Kɔk nyic keek në wetice (mancala Dïŋlïthic).
- Tökkurou aye thuëëc në Pabak de Apirïka në Kenya, Tandhania, Comoros, Malawi cë ke yi Miir Pan Koŋgo ku Burundi ku ka yekkë cɔl Bao la Kiswahili.
- Tökkurou aye thuɛ̈ɛ̈c aya në Paguot Asia jɔk Maldives leer Philippines agut cë Dakon, Ohvalhu, ku Thuŋka ayekkë cɔl Coŋkak.
- Tökkurou aye thuɛ̈ɛ̈c në Parut de Amerika ku ka jol kut arëtic në biäk pacuɔl de Pinynhom ku ka yekkë cɔl Kalah.
- Tökkurou ye cɔl Ashanti ku ka ye thuëëc aya në pinynhom ëbɛ̈n. Awääc të thiin koor në biäk pacuɔl de Apirïka ku Caribbean Oware.
- Tökkurou aye thuɛ̈ɛ̈c në Kyrgydhtan ku Kadhakthtan ku ka yekkë cɔl Toguz Koryool ku Toguz Kumalak.
Acak yaa man nɔŋ yen rin wär buɔt kabɛt (800) ke rin ke wet thɛɛr ke rin kɔk ayekke nyic ëke rin ke ye wet tɔ̈ŋ ë ku rin kɔk aya aye rin ke wet wääc ka cït buɔt ka rou ke thuëëc jöt acikke ciɛl.
Amatnom de thuëëc de wet[cokic | cok tënëyökic]
Wet juëc ke tökkurou aye lɔ mat në thuëëc yennë ke thuëëc, kɔc ye thuëëc aye thuëëc jɔɔk në tɛɛn de cin nyic thok de kɔi cëke week thok cït mɛn de ye thuëëc töktök në thuöŋke thuëëc ka tim cë ɣöör. Raan ye thuëëc ee koi/dön kornyin kuen benke thuëëc wat, bɛ̈n de thuëëc anɔŋic nyiɛi de kɔi ëbɛ̈n në thuŋic ciirde nyïn thuɔɔŋic ëke kuany ke cök, ku tiëm ëbɛ̈n të cïn kake raan thuëëc ke yin lööm kedhie në tim cë ɣoor kɔu yic cɔk yaa mɛn wɛɛcë kathii në thuëëc ke amatnhom de mäny de kɔu den ëke matnhïïm.


text:
Wït jööt yuït
Wït ee ariäŋ nhiɛr muɔŋjäŋ aye yɔ̈ɔ̈m cï raan deen tiɛm ayääŋ jɔt. Wït ee riäŋ tööŋ ë raan gɔp cïmënë pätic ku pïïr, wïtpiny ku nyucic ku neerkok ku pɛcic. Ku thuec aaye looi ɣɔ̈ɔ̈n miɛt puɔ̈u-yic, ku aye wëër yic aya. Wït awëër riɛl guop ë kaam kɔc karou (ku kɔc juëc) kɔc wëër aake ye yaa raan ye wek pööl. Yen wën aye them bï tiäm yök. Yeen anɔŋ dhɛ̈ɛ̈l juëc lääu yiic ku lööŋ juëciic ku kathɛɛr ë kɔc ku dhɛ̈ɛ̈l yam. Tëët aa yääŋ acï mat ke tëët toŋiic ye looi ë cïn ke cïn juëër ë apuruuk-iic.
Kathɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Jööt ee tɔŋ ë rot nyuɔth ë toŋtoŋ thɛɛr 15,000 ë nyooth ë ɣäär cï giit Pan Parantha. Kɔc Babilon ku Yijip acï kɔc yuɛ̈t thɔ̈ɔ̈ŋ gueeŋgueeŋ ë panykɔ̈u aye nyuɔɔth agut pööl riäŋ akölë. Athör cï gɔ̈t thɛɛr ë riäŋ të mec tënë kɔc thɛɛr Indian Vedas. Ku ka tɔ̈ athör Iliadic ku Homer acï thɔ̈r ë tɔŋ Turujan ë ruon thiärkudiäk ku thiätkurou ë ruon buɔɔtic aŋööt këc Yecu Keritho dhiëth. Aye wel cï thok Pan Indian nyooth tɔ̈ athör cɔl Ramayana ku Mahabharata ë tëët toŋ ku wït atɔ̈ thïn. Tënë koc thɛɛr Girith wït aloŋ abaŋdït pïïr kɔckenic ku ciɛɛŋdendic. Weer wïtwït acï kɔc rot ye ŋuän ɣɔn juëc yic aye looi ke pol thɛɛr tuuk Olimpik. Roman thɛɛr acï nyɛɛi apɛi yuït Girith, ku acï käjuëc ciek kek rot ye ŋuän nyääi thïn.


text:
Agɛmkɔckedhiɛ
Riɛl de kɔc kedhiɛ (Agɛmkɔckedhiɛ), Keek ë rinkɛ̈ aayenë luui ë kuat miiric ye raan ë bɛ̈n rɔm ë jam ku kë loi ë kɔc ë baai. Ee run thiöökkɛ̈, cïï kɔc pöc, anɔŋ kuɛr ye looi cït kakɛ̈:
Kɔc aaye lööŋ yam mat, ku të cïnë ke lɔ̈ɔ̈k ë lööŋ thɛɛric thïn. Kän ee cɔɔl agɛ̈mkɔckedhiɛ (Democracy).
Kɔc aaye duŋɔ̈ɔ̈r kɛn kuany. Kek ë duŋɔ̈ɔ̈rkɛ̈, aaye kë loikï thäny lööŋ cïk kuany. Kän ee cɔɔl agɛ̈mkɔckedhiɛ, ye amatnhomkɔc naŋ rɛn cïï kuɛ̈ny ye. Luɔɔi de alöc, ee cɔɔl alöc ë kɔ̈ɔ̈c. Luɔi alöc ë kɔ̈ɔ̈c, ee looi ë run cïï meek, ka yïn yaa të cïï rɛn ë cïï lɔc thou, ke nyin deenë aberë kuɛ̈nyic raan.
Akööl kɔ̈k, ke kɔc aaber lööŋ yam kuany bïï kek kathɛɛr waar. Të ye luɔ̈i ye. Aye alöc ë kɔc cë ye kënë gam, eke ye kɔc nhiar alöc bë rɔt looi. Kɔc kek ye kënë looi, aaye lɔc eke looi ë ɣɛ̈thɣɛ̈th. Kän ee dac looi, të lɔc ë kɔc ye luɔ̈k luk. Të luk kek ë kɔckɛ̈, aaye käk ke thiëc juiir, bïnë raan thiëëc, bïï nyic alan nɔŋ yen awäc, ka yïn ciɛ̈n awäc.
Ë pan ë kɔc ɣer, (Yerop) Luɔ̈k ë kɔc ye lukkɛ̈, aaye looi tëde luɔ̈k riliic dït nɔŋic cït yïk nääk ë raan, ka yïnë raan dɔm ku tɔ̈u bïnë kë yuïc göör ëye kɔ̈u, ku dɛ̈ rɛɛc ye looi ë diɛny cït cuɛ̈ny ë ɣön ë rɛndɛ̈ ke cïn kënë cuɛ̈nyë ye.
Alöc (yenë kɔ̈ɔ̈c)[cokic | cok tënëyökic]
Të cïï kɔc alöc looi, ke kɔc kek cë tiam aaye week. Të ye luɔ̈i ye apuɔl. Rɛn ë kääc cïï cuɛ̈t arëët cë kɔc wuɔ̈r, yen ë yaa rɛn cïï lɔc. Anyiɛcwëlbääny cïï lɔc, aye naŋ akuut dɛn ye ŋɔ̈ɔ̈r cïï cäk bïnë ke yaa nyic. Yen akuut dɛɛnë aaye kek rɛn bë ye ŋɔ̈ɔ̈r lɔc. Na jɔl kek ë kɔc akuutkɛ̈ kɔ̈ɔ̈c, ke rɛn bë kɔc wuɔ̈r, ke yen jɔl ya rɛn akuut cïï lɔc. Keek kɔc ye kɔ̈ɔ̈c bïï ke lɔc kɛ̈, aabë dhiilë yaa naŋ kakɛ̈:-Run ken ke dït aabë yaa dhiilë nyïc, ku lon den bë lëu ë luɔi ë miiric yic. Acie raan ë bɛ̈n yen ye lɔc. Rɛn ye naŋ yic bë lɔc, ee yaa manhbaai, ku ye rɛn cë dït, kɔc kɔ̈k aalëu bïï ke tɛɛm wei, cït kɔc cïï ke mac.


text:
Nӧɳ këwïc bä thïëc tënӧɳ känthër?
Käpïëth ku jän këk äkïm dë känthër tënӧɳ Äkut Känthër. Mëëth kuän dë äkïm känthër älëu:
- bï yïn tuӧc wët älӧɳ dë känthër.
- bïïk äthëëm känthër kuänyïc ku ädӧӧcdë dhӧl wën puӧlïc ku yë dëëtïc.
- bä jäm älӧɳ këwën yë yӧk yïguӧp, kuät rïӧӧc wulë thïëc yën tӧu këk yïïn.
- ku bïï yïn yïëk wëët älӧɳ dë kuӧny yën lëu bï kӧny ägut kuät kӧk ku kuӧny wëëu.
Jäm këk äkïm känthër, këk dugëër.
Cӧl 13 14 50 tënӧɳ ärïӧp dë cӧӧt bäï (kucïë mӧbäl) Kӧltӧk hët Kӧldhïëc, 9äm - 5 pm ku buӧth äkuëny kënïc:
- Luël thӧɳ yën wïïc.
- Ku tïït dugëër länykӧu (ku lëu bï këcït dägïkä 3 lӧӧm).
- Ku thïëc dugëër ku rӧm këk Äkïm dë Känthër Victoria länykuӧny 13 11 20.
- Ku yïn äbï cӧl äräm këk dugëër ku jӧl yä äkïm känthër.
Fact sheets
To view the following files you need Adobe Acrobat Reader. Download it for FREE.


text:
Kë de kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai
Yë kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai ŋö? Dɛ̈ɛ̈t de yic de kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai ee yï kuɔny ago kee kä kë dhuk.
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
1800RESPECT
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
Kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai
Kuɔ̈c ceŋ baai ku tɔŋ baai aaye biäk de ceŋ rac në kɔc yiic cï man de kuɔ̈c ceŋ nɔŋic yaaŋ yenë ŋɛk riɛrde nyuɔ̈th ŋɛk ku cɔk ŋɛk riɔ̈c. Ekenë yenë ka ye cɔl kuɔ̈c ceŋ, tɔŋ baai ka tɔŋ de kaam de moc ke tik.
Ëtɔŋ yïn ya ë erɔt looi në kä juëc yiic, cï man dë: kaam de moc ku tik ka nyan de gɔ̈k ku moc de gɔ̈k; kaam de kɔc dït ku mïth ka kaam de bɛ̈i, kɔc ruääi, walɛ̈ɛ̈n ku kuar ke ku kok ke mär ke; ka kɔc rɛ̈ɛ̈r ë tök.
Ëkënë aaye cɔl luɔi- de riɛ̈r ku gël. Kɔc ye kɔc liääp aye ke cɔl 'areec wëël ke tɔŋ'. Kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai acie kɔ̈ɔ̈c të cïnë cak puɔ̈k, yen edhiac ke loi rɔt enɔŋ kɔc cï pɔ̈k.
Kɔc nhiaar tɔŋ ku kuɔ̈c ceŋ aaye kä juëc looi nyooth kek riir ken ku gël, ci man de kee kä kë:
-
Tɔŋ de guɔ̈p, cït man de maŋ, duï, jäp ku ŋëëny de raan.
-
Luɔi de rum de tik, rum de tik në riɛɛr bë tɔ̈c ke cie piɔ̈nde.
-
Yɔŋ de nhom, cɔ̈t de rin, ɣoi piny de ŋɛk, ku kuɔ̈c luuï de rɔt.
-
Week wei në kɔc yiic, kɔc ke paanden ku kɔc ke baai nɔŋden, ka guëlë kɔc ke paanden bïk lɔ thiɛ̈ɛ̈c thok. Ekënë anɔŋ yï tooc de wël në telepunic, kanë Facebookic.
-
Kɔ̈ɔ̈r de cök de raan, 'në ɣän yen ke lɔ thïn', nɔŋic yï kɔ̈ɔ̈r de cök në internetic, në dhɔ̈l ke ke komputa, ku jɔl ya yï GPS ku kɔ̈k ke luɔ̈i yenë kɔc nyic cök.
-
Yaaŋ de piɔ̈u, cï man de gäk de röth në awäc ci raan looi; yöök de raan yɔŋ guɔ̈p lan nɔŋ en bëny de nhom ka riɔ̈ɔ̈c; mär de kɔ̈u de yic ka thiän de yic; nyiɛɛi de kä ke ŋɛk baai, mɔ̈ny de kë cï luɔ̈i ëraanë; ku jai de yaaŋ cï luɔ̈i yen.
-
Yaaŋ de wëu, cï man de pɛ̈l de wëu ke pïïr ka 'wëu thii ke jeepic'; gël de ŋɛk bë cuɔ̈k luï; pɛ̈l de wëu ke kony de mïth; kuɔ̈th de raan bë waraŋɛk thääny ku waraŋɛɛk ke wëu lëu bë en cɔk ŋɔ̈ŋ; kɔ̈ɔ̈c në raan nhom ke wëu kɔɔr ke.
-
Gël de raan në riɛr bë jɔŋ de cuɔ̈k door, ka cɔk ke gam nhialic peei në riɛɛr ka duɔ̈r cie ke piɔ̈nden.
-
Näk ka rël de näk de kɔc nhiaar ke nɔŋiic mïth.
-
Näk ka riɔ̈ɔ̈c de yic de läi mɛc raan ke.
-
Yɔŋ në löŋic , cï man de löŋ de bɛ̈i, nyiɛɛi de riiɛr de ŋɛk.
Kɔc nhiaar tɔŋ aaye kɔc yɔŋ në dhɔ̈l kuɔ̈tiiic në ceŋ ke kɔc yiic. Në ceŋ kɔ̈k yic, ke pɛ̈l de wɛl ee dhɔ̈l dɛ̈ de gël de kɔc. Acëŋ de yaaŋ, ci man de ruk de rɔt, ka näk de rɔt të puɔ̈k ë kɔc, aaye dhɔ̈l kɔ̈k yenë kɔc gɛ̈l nhïïm piny. Në ceŋ nɔŋic tiŋ niɔp guɔ̈p ye rɔt gɛɛi në raan dɛ̈, ke jäl de raan e ye nyin tiit në yen ee ya dhɔ̈l töŋ benë ye gɛ̈l nhom piny. Gël de tik be meth cuɔ̈k thuëët edhöl töŋ de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai.
Diäär ke kaa ye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai yök arëët
Kä cï gɔ̈ɔ̈r aaye ye nyuɔ̈ɔ̈th lan cenë kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai aaye röör gɔ̈l diäär.
Akuut kɔ̈k ke diäär tɔ̈ në kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai de röör ekë:
-
Diäär liac.
-
Diäär cï pɔ̈k kenë röör.
-
Diäär niɔp gup.
-
Diäär ke Aboriginal ku Torres Strait Islande.
Wël ba ke nyic në biäk de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai
-
Diäär ke kaa ye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai yök enɔŋ röör kn ka röör cï pɔ̈k në keek.
-
Kɔc nhiaar tɔŋ alëu bë ke riɛ̈u në baai nɔŋ duɔ̈n, ke looi kë röth ke ke ye kɔc yɔŋ. Kɔc rɛ̈ɛ̈r ceŋ në kɔc kuc ceŋ ku tɔŋ bai aaye röth yök cït kä cëŋ në 'Dr Jekyll ku Mr Hyde’, ka në cär de malaika/jɔŋ baai'.
-
Kɔc nhiaar tɔŋ aye jai lan yɔŋ kek kɔc kɔ̈k. Aaye piɔ̈ɔ̈th miɛt ku nhiaarkë bïk kɔc kɔ̈k läät.
-
Mïth ceŋ në kɔc kuc ceŋ ku tɔŋ baai yiic aye gum në ye, agut të cï kek tɔŋ ye tïŋ. Ekenë e rɔt looi në kë cenë riɔ̈ɔ̈c tem në ke yiic në pïïr cïk yök baai enɔŋ dumuuk ken. Enɔŋ mïth, kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai eke jeth piɔ̈ɔ̈th.
-
Moc ye moc thiaak, tik ye tik thiaak, kɔc ye röth wel ke ke ye diäär ëya aaye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ ëya.
Tɔŋ tɔɔŋ kɔ̈k ye tɔ̈ baai
Tɔŋ ebɛ̈n acie kɔɔr. Ku yen ye cɔ̈ɔ̈k de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai, tɔŋ tɔɔŋ kɔ̈k aye röth looi në bɛ̈i yiic ku ceŋiic. Kee kä kë awääc në tɔŋ kɔ̈k yenë kɔc gɛ̈l nhiim piny, ku kaa rɛc ëya enɔŋ ŋɛk ku bɛ̈i ku baai ebɛ̈n.
Tɔŋ erɔt looi në ceŋic ebɛ̈n. Ëkënë anɔŋic tɔŋ ye diäär luɔ̈i röör, tɔŋ ye kɔc dït dëër ka kɔc niɔp gup, ku tɔŋ de mïth kenë kɔc dït ken.
Kɔc ye naŋ tɔŋ tɔɔŋ kɔ̈k ke yaaŋ në bɛ̈i yiic aaye gum, aaye gup riääk në dhɔɔ̈l thöŋ kenë kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai ëya. Yɔŋ de mïth ëya e biäk de tɔŋ baai ku ka cïn raan nhiaar en.
Na nɔŋ kë yɔŋ yï yïn meth, ke yï yuɔ̈pë telepun de kony de mïth (KidsHelpline) në 1800 55 1800, ka cɔl bolith në 000. Ku na tɔ̈ në yaaŋ tui yic ke yï dac telepun de bolith 000.
Na töŋ de kee tɔɔŋ kë yök yï paandu, ke wël tɔ̈ në ye biäkë alëu yï në kuny, ku jɔl ya kee kä juëc tɔ̈ enë anɔŋ kony. Yen akut de 1800RESPECT eekɔc yiɛ̈n kuɔɔny ku wël ke kɔc cëŋ në tɔŋ tɔɔŋ ka yaaŋ kuɔ̈tic ka tɔŋ baai. Cɔl 1800 737 732.
Na nɔŋ kë näkë ke yï cɔl 000 bë bolith bɛ̈n.
Na kɔɔr ba yup në telepun cïn gääu ke yï cɔ̈të në TTY ka në National Relay Service, tïŋ Calls to emergency services
Kuny de kɔc cï yaaŋ yök/cï yɔŋ
Lëu ba raan tɔ̈ në kuɔ̈c ceŋic ku tɔŋ baai kony ya de? Kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai aaye tuɔ̈l-tök në diäär yiic kee diäk aye kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai yök në pïïr denic. Anɔŋ kä lëu ba ke looi lëu bïk kony.
Kuny de kɔc cï yaaŋ yök/cï yɔŋ
Developed with: Domestic Violence Resource Centre Victoria


text:
Acolï
Acolï ee biääk de Kɔcënailkɔ̈u (Nilotic), tɔ̈ lɔŋ pacuɔl në biäk de Pabak Ekuatoria ku kaa ye jam në thoŋ Acolï. Yen, ee thööŋë në (2013) në ruɔ̈n biänabuur rou ku thiɛ̈ɛ̈rkudiäk ke kee nɔŋ cin këcït 60,000 (biänabuur thiɛ̈rdhetem) në Thouth Thudän, ku 1.6(biänabuur thiɛ̈rnyɛɛny thiɛ̈ɛ̈r) mïliön në Uganda. Acolïi aacïï wëlbääny (politikol) ke rɔt jɔt ënɔŋ bäny muk në Rwodï man ë bɔ̈bei dhïn tök në mɛ̈c muk bɛ̈i juiëc nɔŋ yiic dhiɛ̈n wääc. Rwodï ee ciɛɛŋ de riɛɛr de Nhialic gam, ku gël në kɔc ŋuɛ̈n ke kanthol, ku dhïn; në kanthol looinyin (atoc) lëu bë tɔ̈ ë kɛm ke dhiɛ̈n. Ajuiɛɛr ee bɛ̈n në Akutnom de ciɛɛŋdïtic ku kɔc cïï tɔ̈ në ciɛɛŋdïtic ëya ku tɛ̈ŋ de kuɛt/ bääny. Piny de Acolï, nyic ke ŋom Kwaro, ee adööc de baai ëbɛ̈n. Kɔc aalëu bïk piny ceŋ të ye kɔc ka ke paanë, dhïn ka macthok.
Në ciɛɛŋic, ke keek ka ke ye piny dac muk në Acolï ke ye kë de yäp, kë de nyuäth/biöök (lɔ̈k), kë de puɔ̈ɔ̈r, ku rëër, ku Rwodï anɔŋ piny teerkï në kɛm ke dhiɛ̈n. Yen Acolïï aakee kɔn tɔ̈ në lɔ̈ŋ de Bar-el-gädhal ku jötkï lɔ Paguot, piny de Uganda në ruɔ̈ɔ̈nbuɔt 17, loikï piny Acolï, ku ka ye töŋ de kuandït (dhïn) de Uganda. Ku Acolïï ke Paguot Thudän aacie keek kan nyic ke kee ye biääk de piny Acolï.


text:
Anyuɔl
Anyuɔɔl aye cɔl anyuɔɔl në bɛ̈i juëc kɔ̈kic tënë Amerïka ku Kanada. Yen atɔ̈u në kuat de walic Poacoace yen ee nyïïn ke kɔ̈th ye cam man ëcom ɣɔn thɛɛr tueŋ në kɔc ke Amerïka ciɛlic. Yen yemɛɛn ee kë de diäk thiekic de rap ke pinynom.
Anyuɔɔl anɔŋ wai de yɔ̈r, anɔŋ nyïïn në miëlic baŋthin. Yen aye naŋ käu në baŋthin ku miël ne miël ne baŋ biic, kë yee nyuɔɔth lɔn tɔ̈u nyinde në baŋthin de miël. Yen ayee miëth cë dɔm në kɔc juëc ke Amerika Ciɛlic ku baŋ paguot de Amerika ku biɔ̈k juëc ke bɛ̈i ke Afrika.
Në Yurop ke biäk de Parut Amerïka, anyuɔl kë yedik cum ke yee miëth de lääi në run wän thiɔ̈kë, anyuɔl ka cï bɛn yaa kethiekic në ɣän juëc ke kɔc ye miëth në Amerïka në ke yenë ye looi ke ye abïk.
Anyuɔɔl acï yaa kä yennë nyiëc luɔk de käpïïr nyuɔɔth lɔŋ yɔ̈ɔ̈p ë wël në dhiënh thɛɛric në run juëc yiic. Yɔ̈ɔ̈p ë wël acë anyuɔɔl nyuɔɔth kë ye töŋ ëkɛ̈ cïke kuɛ̈nybei në ke looi tënë tiim de kɔc ke Methiko yee cɔl Tiöthinte.