text:
Piöcëkätiɔɔp
Piöcëkätiɔɔp (chemistry) ee këër de piöcë nyiny kä cë cak. Ka ye luui kenë kätɔ̈tiɔɔpic, cï mat, ku lon ye ku luui në tök piny yuil wɔɔk.
Yen apiöc de käkeguɔ̈p ku jɔl yaa ka tɔ̈ në piny yuil wɔɔk.
Käthɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Henrika Šantel Aŋoot run 1960s, go kɔc piöc në kä ye keek ke ye luɔ̈ŋ rial, ku käcïn, ka käcïn raan cë kan lëu në luɔi. Kän aye cɔl akemi, kɔc cï kä piɔth ke luɔi yök, ka cït yïï thul puric ku acïde ku nitric, keek ke rou acïke yök në tiɔpic ku käye kalik ëka cïkënyic. Kɔ̈k ke keek ayïï mercury, thilba, wënhrial ku colmac.
Piöcëkätiɔɔp, egɔc rɔt ke ye nyiny yic në run 1600s, thɛɛr ɣɔn. Yen ka cï kɔcŋickäŋ yök, käthii yenë ke kɔ̈k looi kedhiɛ kek kedhiɛ aye cɔl kätiɔɔp. Töŋ de lead ku kek keerou acï thöŋ. Keek acïke lëu bakenë waar në dɔyic tede ka ye röth waar. Töŋtueeŋ de kä cïke yök në ye runë cök 1600s, aye cɔl phosphorus, ekë peei ɣeer awääc ke kë cool cï duöt.
Kätɔ̈tiɔɔp cï kek yök ajuiɛ̈ arëëtic. Kɔc aye aliir tekic në käjuiëc, ku puckä alircï emɛt bɛn bei në ye yic, ku luikï wëkë ke wääc bei në mine yic në Sweden bï kek wënhluŋ yök piiny. Luŋ ë jam cɔl wënhjam acïk yök eya. Në ye köölë kɔc ŋic kätiɔɔp acï käŋ yök kee buɔt ku thiɛ̈ɛ̈r ku bɛ̈t (118). Kek awääc yiic. Kɔ̈k aye ke yök, cït mande aliirëpïïr.
Käjuiɛ̈c acë dac yök ku ka yeke ɣɔɔc në wëu juëc cït mande luŋthith kɔ̈k acë yök piiny. Ku ka ye ke looi ɣöndepiöcëkäŋ cït luɔ̈ŋ yeke wɛ̈c bei piiny rutherfordium.
Gɔɔc në run 1920s, ŋinykäŋ acï lɔ ke juak rɔt në luɔi wääcic de käke luɔi, në luɔi de kä koor ku ke lɔ tueŋ cït makuɛ̈n ku kɔc ŋickätiɔɔp acï kä piɔth ke luɔi looi benë käŋ yaa caaric. Keek ka ke luɔikä, ake tuɔc benë ke piöc në biak de ciëër tɔŋ.


c: text/html

text:
Akuënkäŋ
Akuënkäŋ (në thoŋ Diŋlïth mathematics, në wɛ̈t Gïrïk uάθnua, wëtde-yic: ŋïc, kuɛ̈n, piööc) ee piööc ë wël cimënë duɔ̈t, akuën, guɔ̈p, kaamic, ku rotwaarmakuenkäŋ. Wël juëc tɛ̈ ye tiɛ̈ŋ mïkuenkäŋ ku mïŋicwël tɛ̈cït määtnhomde ku wɛ̈tdic ë akuënkäŋ. Mïkuenkäŋ aa rötguiɛɛrthïn wïc ku luuikë keek bë kek käcitɔu looi. Mïkuenkäŋ aa yic tëdɛ̈t acïnyic ë käcitɔu ke akuën ë nyuɔɔth looi. Të le gup akuënkäŋ aa 'këcëkäär' kapath ë käloiröt mayic, ku luɔi tɛ̈ktɛ̈k, nyinde ke alëu bë kë ŋic bɛ̈ɛ̈i, yen akuënkäŋ latueŋ lɔŋ kuɛ̈n, yupyup, thëm ku duöl piööc tɛ̈ ye tiɛŋkäŋ, ku käk röt liɔɔp ë gup käŋ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wɛ̈t de Nhialic
Wɛ̈t de Nhialic (në thoŋ Dïŋlïth "Bible",biblía' wɛt de Gïrïk tὰ BιBλίa "athör") ayee akut athör lajik cï keek maatic cï gäm në Judai ku Kërëthänooi. Acin "Wɛ̈t de Nhialic" toŋ eyen romki ku ade Wɛ̈t de Nhialic juëc jiem kek në kuɛɛr juëc tɔ̈u thin. Akuut ke kɔc cï jam, acïk athördït ke piooc de lööŋ ke Nhialic në dhɔ̈l juëc kɔk yiic, ku akööl kɔ̈k aye tɛ̈ɛ̈kic ku mat keek athör, ku nɔn e wël kɔ̈k mat athördït në lööŋ cïmäätic.
Wɛ̈t de Nhialic de ɣeberu (acɔl Tanakä) ade-yic athöör ke thiärou ku ŋuan ku acï tɛ̈ɛ̈kic në adiäk, athör kadhic aacɔl Lööŋwëët (Tora), Athörtït (Nebiim), ku Athörcïgɔ̈ɔ̈r (Ketubim). Wɛ̈t de Nhialic de Kërëthänooi acit ke thoŋ kekë athör ke thierdhetem ku dhetem athör ë lööŋ ë Kɔc tɛɛr (Protestant) agut te ɣet kek athör ë lööŋ ke cit thierbet ke tok tɔ̈u luaŋ de Nhialic de Ethiopia (Ethiopian Orthodox Church).
Baŋ tueŋ de Wɛ̈t de Nhialic de Kërëthänooi ee Lëk thɛɛr, ku ade yic ke cit athör de Wɛ̈t de Nhialic de ɣeberu thierou ku ŋuan cï tɛ̈ɛ̈kic athör thierdiak ku dhoŋuan ku acï guiir cïïthoŋ athör ë Wɛ̈t de Nhialic në thoŋ de ɣeberu. Arɔm Luaŋnhialic (Catholic Church) ku Luëknhialic Nhiäk (Eastern Orthodox Church) acää athör kɔ̈k mat Lëkthɛɛric, ku aakëc mat athör Nhialicic ɣëbëru. Baŋ ekek rou ee Lëkyam mac ade yic athör thierou ku dhorou, ŋuan eki athör de Wëlpiɛth, Luɔɔi de dutuuc, thiɛrou ku tök athör tok cï gɔ̈ɔ̈r, ku jɔ yaa athör Nyuuth, ku athör e thɔɔn cï gɔ̈ɔ̈r ɣeric.
Në reenken ruɔ̈ɔ̈nbot DBN, ke akutnɔm ke Judai aake ye athör Wɛ̈t de Nhialic "Kacïgɔ̈ɔ̈r" ku ye kike cɔt "Kalajik" ye cɔl ("kitbei akodes" në thoŋ de ɣeberu), ku ye mɛɛn akut de Kërëthänooi aaye Lëk thɛɛr kekë Lëk yam de wɛt lajik de Nhialic cɔl "Wɛ̈t de Nhialic lajik" aya "Kacïgɔ̈ɔ̈r lajik" (në thoŋ de Gïrïk tὰ BιBλίa tὰ ἅYιa aya n AYίa Γpaφή0).
Kekë Aramaic athör thɛɛr de ɣeberu ye cɔl "Tanakä" gät ekɔc në nin mec të cit ruɔ̈ɔ̈nbot 10. Wɛ̈t de Nhialic aatekic në cɔ̈kdït në ruɔ̈ɔ̈nbot kathier ku diak DBN në raan cɔl Stephen Langton, ku berë tekic në cɔ̈kthii në ruɔ̈ɔ̈nbot kathier ku dhetem në mony magurgur athör ë gɛ̈ɛ̈r, raan cɔl Robert Estienne ku në ye mɛɛn Wɛ̈t de Nhialic aye jal kuanyic në cokdït ku cokthii cë yeen cɔk kɔcic ë kuɛ̈n.
Wɛ̈t de Nhialic yeka ye yök ke yen athöör töŋ ye ɣɔɔc apɛi në Pinynhom. Aye yök ke cit ciin de tïmëtïm bɔt ke bianabur në ke ye ɣaac ë ruuntok. Yeen anɔŋ kuɔnydït apɛi ë biak de lɔ tueŋ de kuɛ̈n ku gäär ku gän de katheer, ku jɔl nhɔmdït në biak de Pinytheei (the West) te ɣɔn thɛɛr ɣɔn cin ë athör juëc gät biic në makana në ciendït. Athöör tueŋ de wɛt Nhialic ye cɔl "Gutenberg" yenë kee kɔŋ juɔt beyic në makana.


text: wafa ka zikr chhida tha ki raat bit gai abhi to rang jama tha ki raat bit gai meri taraf chali aati hai nind khwab liye abhi ye muzhda suna tha ki raat bit gai main raat zist ka qissa sunane baith gaya abhi shurua kiya tha ki raat bit gai yahan to chaaron taraf ab talak andhera hai kisi ne mujh se kaha tha ki raat bit gai ye kya tilism ye pal bhar mein raat aa bhi gai abhi to main ne suna tha ki raat bit gai shab aaj ki wo mere nam karne wala hai ye inkishaf hua tha ki raat bit gai nawed-e-subh jo sab ko sunata phirta tha wo mujh se puchh raha tha ki raat bit gai uthe the hath dua ke liye ki raat kate dua mein aisa bhi kya tha ki raat bit gai khushi zarur thi 'taimur' din nikalne ki magar ye gham bhi siwa tha ki raat bit gai


text:
1Ŋic moc e mamana tarahec juocmuzi mu bâtiŋ ecnepie maname biaŋkeocmu, â ŋic mutuc matacnezi ine mu bâtiŋ qikiŋneocmu.
2Wofuŋ e gie biaŋne hone aŋac ejareekac, â ŋic wiac hehesicne mana biric eeŋgopieŋ jaŋe ine mana gâpâre‐jareekac.
3Ŋic moc e wiac sindaŋne eocmuzi sâcne qiŋ herâ mi domaocmu, ŋic tiŋne jaŋe ine tie farane mi eniŋmu.
4Ŋonâŋ biaŋnezi ŋowe‐ticnere eridu tinac eekac, â ŋokac moc e ŋowe‐ticne mimi qaqa ecneocmuzi ine, umbeŋzi ŋic siec‐ticne nâekac irec sâc eocmu.
5Ŋic tiŋne jaŋe dâŋ biaŋne maŋkerâ jueŋgopieŋ, ŋic sindaŋne jaŋe ine eeatuc dâŋ sawa nâzâeŋgopieŋ.
6Ŋic sindaŋne jaŋere dâŋ izi ʒika iŋucne ŋic bâʒâic‐jopaekac, â ŋic tiŋne jaŋere dâŋzi ine ŋic ʒâic busâqoc faio juhapie bafic‐jopaekac.
7Ŋic sindaŋne jaŋe waha jopame omaeniŋmu, â ŋic tiŋne jaŋe ine mimiŋzi ɋâric jufehuc juniŋmu.
8Ŋoŋe mamanahec jupie ŋic jaŋe mumbiaŋ‐ŋopaniŋmu, â mutuc matacne juhapie ine mana wahac‐ŋopaniŋmu.
9Ŋic moc e maŋhuhuŋ juhuc nânâre hâmozacte gie bame biaŋkeocmu, â ŋic moc e ine ʒâŋe biŋe‐ticne sawa feocte manasuhuc ojoŋ juocmuzi nânâre hâmoocmu.
10Ŋic biaŋne jaŋe qowifâc‐jeŋic aijakic jaha hone maiŋ ejareniŋmu, â ŋic sindaŋne jaŋe ine hone qâoma ejareniŋmu.
11Ŋic moc e ʒoɋachec jaha hesarac gie baocmuzi nânâ sâcne bâfuaocmu, â ŋic moc e mutuc erâ qâoma juocmuzi ine roroc qaŋqaŋne juocmu.
12Ŋic sindaŋne jaŋe wiac hehesicne sawa eniŋte maŋkeeŋgopieŋ, â ŋic tiŋne jaŋe ine sanaŋkerâ domaniŋte manasueŋgopieŋ.
13Ŋic sindaŋne e jahacne dâŋzi bitiŋ ecneha raʒime kiocmu, â ŋic siocmâc eki ine ʒârâ hâriŋko mi feocmu.
14Ŋic moc e miczi dâŋ muekac irec sâcko wiac roekac, â moc e mezi gie baekac irec sâc jaha wiac roekac.
15Ŋic mutuc matacne e jahacne maname sâckeekac, â ŋic maŋɋârâŋheczi ine ŋic gâcne jaŋere dâŋ manaekac.
16Ŋic mutucnezi maŋʒoc‐ticnere fuŋne onʒoŋ jaha bataniŋkeekac, ŋic mamanahec musoriŋkepie ine mamana sâqoc biac mi bâfuaekac.
17Ŋic sioc tâmiriczi dâŋ fârine sawa muekac, â burecŋiczi ine eeatuc dâŋ muekac.
18Ŋic maŋʒochec ere dâŋzi ʒika iŋucne kicnâpoekac, â ŋic maŋɋârâŋhec ere dâŋzi ine âgo bacnâpoekac.
19Jâmbomac dâŋzi forahuc juocmu sanaŋ, â burecdâŋzi ine biac omaeocmu.
20Wiac hehesicne mana biric eeŋgopieŋ jaŋere maŋko eeatuc foekac, â wiac biaŋne mana biric eeŋgopieŋ jaŋe ine bubiaŋ bâfuaeŋgopieŋ.
21Ŋic tiŋne jaŋe wiac hâhâwicne mi fua‐jareekac, â ŋic sindaŋne jaŋe ine ʒârâ ʒâpâ faio boc feeŋgopieŋ.
22Wofuŋ e burecŋic jaŋere maname mamakâcne eekac, â ŋic sioc tâmiric jaŋere ine maname biaŋkeekac.
23Ŋic maŋɋârâŋhec jaŋe mamana‐jeŋic boc mi mutaniŋkeeŋgopieŋ, â ŋic mutucne jaŋe ine mutuc‐jeŋicte fuŋne musokaeŋgopieŋ.
24Ŋic moc e gie ʒoɋachec baocmuzi ʒâŋe biŋehec erâ guriŋ bapa ŋic juocmu, â moc e ine ojoŋ juocmuzi kiŋaŋ gie sawa bahuc juocmu.
25Mana mezac ee izi ŋic maŋnâŋec bawahaekac, â âgodâŋzi ine bubiaŋ bâfua‐nâreekac.
26Ŋic tiŋne jaŋe sâqocne wisecneeŋgopieŋ, â ŋic sindaŋne jaŋe ine hata hehesicnao rahuc qâsorieeŋgopieŋ.
27Ŋic ojoŋnezi wiac irec me irec ecneme sâcne mi bâfuaocmu, â ŋic moczi gie ʒoɋachec baocmu e ine wiac fofo dunduŋ fuarâ focneocmu.
28Ŋic moc e siocmâc juocmuzi jujure hatao raocmu, â moc e ine sindaŋ hârindaŋ eocmuzi hâmocte hatao raocmu.


text:
Ajuiɛr de tïït de nyin në rɔt
Ajuiɛ̈r de tïït de nyin në rɔt ee dhöl yenë tak ku loi ajuiɛɛr de tïït de nyin në rɔt të en kë lëu bë kɔc yök.
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
1800RESPECT
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
Anɔŋ dhɔ̈l juëc lëu benë ke ajuiɛ̈r de tïït de nyin luɔɔi thïn. Ajuiɛr aaye looi ke rɔ̈ŋ kenë ŋɛk ku pïïrde ku cɔk lääu ku gël rɔt cɔk tɔ̈ në ye mɛɛn. Ajuiɛrë alëu bë waar të cenë kaŋ röth waar.
Ajuiɛr alëu be kony ago kë be looi ya nyic ku kä lëu ye cɔk lëu ago gël de rɔt ya cɔk tɔ̈ të nɔŋ en kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai tul. Aalëu bë kony ëya enɔŋ kɔc ci yɔŋ ka ci rum të yenë raan e rum keek ran nyickë.
Kɔc ke baai ku mɛ̈ɛ̈th aaye luɔi piɛth looi në gɛm de kony ku wël. Kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai ku akuut ke gël de rum ka yaaŋ de kɔc aye tɔ̈ ëya bïk kony në ajuiɛ̈ric. Kë kä aaye kɔɔ kuɔny në löc në kë kuany cök.
Dɛ̈t de yic de Ajuiɛr de tïït de nyin në rɔt
Yïn lëu ba rɔt luɔ̈i ajuiɛr de tïït de rɔt në rɔtdu ka raan de paandu ka mathduɔ̈n nɔŋ ke tɔŋ yɔŋe.
Ajuiɛr de tïït de nyin ne rɔtdu yïn ŋɛk
Na loi ajuiɛr de tïït de nyin në rɔtdu, ke ka ye nyic kë no cï kabn luui apiɛth, ku ye kë no kën luui apiɛth. Ekenë yenë ke riɛɛr. Takë në kë ci kan tiëm ku tïŋ kä tɔ̈ në ajuiɛ̈rë tɔ̈ piinyë ago tïŋ lan nɔŋ en ke nɔŋ kony lëu bïn luuï thïn.
Ekä aaye kë lïk ba ke takic të loi yïn ajuiɛ̈r de rɔtduu:
-
Raan e rum yi yen ka nɔŋ awäc ku tɔŋ. Them them yïn ba tɔŋ gël acï yi ye puɔ̈l ' e cäth cï meth de ajïth ne tuɔŋic' në kɔc ye areec wël cï tɔŋ nyiɛ̈c aaye këriɛ̈c de tɔŋ bɛi të cɔk ekënë thök. Luɔi de bɛ̈i bei në tɔŋic ku gël de rɔt acï thöŋ kenë muk thïn de tɔŋ ka 'weer nhial'.
-
Ajuiɛr de tïït de nyin në rɔt akɔɔr be ya caaric në thaa thok ago kë cï röth ya tïŋ, ci man de liëc, dhiëth de meth, ka wɛ̈ɛ̈r de yic de pïïr.
-
Akuut ke Kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai alëu bïk yi kuɔny ku lëk kë yï kɔ̈k ba ke mat në ajuiɛr du yic. Tïŋ etɛ̈ɛ̈n në baai nɔŋ duɔ̈n [në thöŋ de Deŋlith], ka yuɔpë në telepuun 1800RESPECT në 1800 737 732.
Ajuiɛ̈r de tïït de nyin në rɔt de baai ku mɛ̈ɛ̈th
Na loi ajuiɛr de tïït de nyin raan tɔ̈ ne yaaŋic, ke gɔl në piŋ. Tik anyic kä tɔ̈ në yen në pïïr e yic. Ke tueŋ piɛ̈ŋë, ku thiɛ̈cë në yen, ye ŋö ci rɔt ya looi. Ekënë abë yi kuɔny ba kë rɔt looi nyic. Dɛt ye ŋö ci looi në ajuiɛr dɛn de tïït de nyin rɔtic, lööm ekënë ku yen jɔl yïn kuɔny de gɔl cök thïn në kë bë e cɔk nɔŋ ajuiɛr de tïït de nyin de yen. Ajuiɛ̈r tɔ̈ pinyë alëu bë yi kuɔny në të lëu bïn ajuiɛr luɔi thïn ku ka cie käŋ kedhiɛ ke nɔŋ kony.
Muk në yï nhom lan lëu ben naŋ kɔc juëc luui yaaŋ raan ku kɔc kɔ̈k lëu bïk ajuiɛ̈r de tïït de nyin riɔ̈ɔ̈ckic.
Tak lon du acie ba kɔc luk ka tɛ̈kë nhïïm. ‘Palde' acen ye thök de kë lëu bë looi. Anyic ku ke jal yenë ke thaa yenë pïïr riääk ku gël de rɔt. Luɔ̈ɔ̈ië wɔnë mɛ̈ɛ̈thku ka raan de paanduɔ̈n ba kë ajuiɛr de tïït de nyin de bë dik kenë yen.
Ekä aaye kë lïk ba ke takic të loi yïn ajuiɛ̈r de mɛ̈ɛ̈thku ku pandu:
-
Ajuiɛ̈r de tïït de nyin alëu bë ya dhöl de yïŋ de gäm de piɔ̈u ku ceŋ. Ë ceŋë alëu ya kë thiëkic enɔŋ raan yɔŋ/ka ci rum.
-
Na tɔ̈ mïth thïn, ke yïn bë video da yök në Gël de mïth apiɛth ke nɔŋ kony.
-
Yïn lëu ba lööŋ ye kɔc cɔk guel cɔk ye luɔ̈idu të [në thöŋ de Deŋlith] tɔ̈ në riɔ̈ɔ̈c yic.
-
Yïn lëu ba akuut ke kɔc cï nhïïm ciɛ̈ɛ̈n thiɛ̈ɛ̈c në kuɔɔny. Na kɔɔr tik kuɔny de kee akuut kë, ke tuɔ̈c kɔc ci nhïïm lɔ ciɛ̈ɛ̈n në biäk de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai, kɔc ke lööŋ, ku akuut ke ceŋ ku konyde në nyindhiɛ. Tïŋ në etɛ̈ɛ̈n në baai nɔŋ duɔ̈n [në thöŋ de Deŋlith], ka yuɔ̈pë në telepuun 1800RESPECT në 1800 737 732.
Kä tɔ̈ thïn në biäk de ajuiɛr de tïït de nyin de rɔt
Yen ajuiɛrë ëkë nyuth raan kë lëu bë looi ago rɔt gël. Nyic apiɛth yenë ajuɛir de tïït de nyin në ŋɛk röŋ kenë ŋɛk cï tä de pïïrde.
Kä tɔ̈ në Ajuiɛɛr de ŋëm de rɔt apieth e kë
Ee ajuiɛ̈rë anyooth kä lëu ba ke looi në ŋëm de rɔtdu apieth.
Kä tɔ̈ në Ajuiɛɛr de ŋëm de rɔt apieth e kë
Developed with: Domestic Violence Resource Centre Victoria


text:
Manywëëth
Manywëëth ee riɛl ye looi në thiɔ̈ɔ̈ŋ ë manywëëth. Ee riɛl yeku luɔ̈ɔ̈i bë wëth ku käkthiɔ̈ɔ̈ŋ yaa ril. Tɛ̈ cïï thiɔ̈ɔ̈ŋ cath, ke manywëëth aye cɔl ka "manywëëth ciecath" thïn. Tɛ̈ cɛth kakthiɔ̈ɔ̈ŋ, ka cë yaa kuëërriɛl ë manywëëth, ye cɔl akölda "manywëëth cath". Ruɛl yen ee käk manywëëth ye tïŋapɛi käŋpinynhom, ku manywëëth ciecath aa käŋ cɔk bë nuɛ̈t kamken. Tɛkdä ke yïn acë manywëëth ciecath kaŋ yök të cï yïn atuɔckïtcath jak nyin. Mukë manywëëth nhom apath akölaköl. Manywëëth acie këpath bë mat ke pïu.
Manywëëth ciecath aalooi rɔt tɛ̈ aa akuënthok ë lɔ̈klökthinnyɔt apɛidït ka apɛithi në nyinmot ë këyejakic. Tɛ̈ cath lɔ̈klökthinnyɔt tɛ̈ akuënthokë apɛidït lɔ tɛ̈ akuënthokë apɛithi, ke kuer ë lɔ̈klökthinnyɔt aalooi rɔt, ye cɔɔl kuëërriɛl ë manywëëth.
Kɔcŋickäŋ aacë yök lɔn manywëëth lëu bë cath cïmën pïu tɛ̈tök bï lɔ lɔŋ dɛ̈t, keye manythi ka keye kuëërriɛl wëthic. Kek aa ŋic kuat riɛl manywëëth ku tɛɛmde wiëntok le wïndɛ̈t. Ayeku tïŋ këaarotlooi tɛ̈ thiɔ̈ɔ̈ŋ ë manywëëth tɛ̈tökic ee dïtapɛi ka koorapɛi cïï guɔ tɛɛm.
Tɛ̈wäär ruɔ̈ɔ̈nbuɔt 19 yen acï manywëëth bɛ̈n luɔ̈ɔ̈i në ë pïrda ëbënic gut ye tënë ku ye cie kë riɛl path tende ka riɛlaciëk cï tïŋ määrdeŋic.
Acë kɔcŋickäŋ yök lɔn alëuku buk manywëëth looi tɛ̈ bɛ̈ɛ̈k ok adamluöŋ tɔ̈u tɛ̈ thiääk kek wiën wëëth tëade, tä tɛ̈ ok kätiɔp cuëny acɔpic alɔŋ thïn kekë wëëth karou cï thöŋ.


text:
Akutluɔilɔjik Käleeclonpath
Käleecëlonpath de Akutluɔilɔjik, aya aŋiic lɔn yen Oscars, aa duot ë käleecëlonpath 24 kɛk, në jiik luɔiëteetdhëŋic ku wïctëëtic në mɛtnhomakutluɔi [industry] cäthatiip de Amathnhom Pawut, ye gɛmë runthök në Akutluoilɔjik de Teetdhëŋ ku Ŋicëkäŋ de Cäthatïïp (ATŊC (AMPAS në thoŋ Dïŋlïth)), gut bë jiik në tiëmjɔk lonëcäthatiip leec, tëcït ye böɣök në kɔccuɛt de ATŊC. Mëtiëm gut kööm aa cï bɣök bak de kelɔmircik makëcëleŋ, ŋicëjiik cɔl “Këleecëlonpath Akutluɔilɔjik de Jiik,” wën cëbenä guɔ ŋic në mörkë “Oscar.” Kelɔmircik ee cäk në George Stanley. Käleecëlonpath, anyöthë tueŋ në 1929 në Hollywood Rosevelt Hotel, aa tiëtnyin në ATŊC.
Yänh käleeclonpath acï kaŋ thiaipiny në wenhthieiwël tueŋ në 1930 ku kaŋ nyöthë atöckïtic tueŋ në 1953. Yen aye tiŋ ëmën në pamaac juɛc cït 200 ku riŋepöl ciminërëër në abërarekwëlic. Käleeclonpath de Akutluɔilɔjik ee yänh gɛtënyin thɛɛrbëtɛɛm pinyëbɛ̈n. Ke thöŋke ye—Käleeclonpath Emmy në atöckit, Käleeclonpath Tony në ɣöngɛtënyin ku jɔl yea Käleeclonpath Grammy tënë aluëldhëŋ—aa cökröt lɔ Käleeclonpath de Akutluɔilɔjik.
Yänh Käleecëlonpath de Akutluɔilɔjik ke de 90ɛn, ke juirathɛk cäthatïïp puɔthbëtɛɛm de 2017 acï nyuöc në 4 Penëdiäk, 2018, në Ɣonëgɛtnyin Dolby në Los Angeles, California.


text:
Nail
Nail (Kir) ee kiir tɔ̈ Pan Apirïka. Yeen ee kiir bärbëtɛɛm Pinynhom, të cït 6,650 km, ku ee wat bë lɔ Wärdït Mapinycielic thiääk kekë Alekdhandaria.
Nail Ɣer ee wat Baau Biktoria tɔ̈ Yuganda ku ɣeet Thudän lɔŋ Kartum bë lɔ rɔ̈m kekë Nail Tɔ̈c, bë lɔ ret Ijip. Nail Tɔ̈c ee ret Ithiopia. Pïu kë cït 300 timëtim meter ŋuälayicdiäkic ee wat Nail aköl tök.
Nail arilic tënë bɛ̈i ye yen wat thïn. Gɛɛthdït juëc tɔ̈ Ijip aacï buth ke tuɔ̈ɔ̈mnhïïm kiir. Yeen aya aromcökdiäk aa thiääk në Nail. Aabaŋdït ë pïu yenë pur ku yenë kɔ̈k loi Pan Ijip, aaye Nail bɛ̈i alɔɣɔn, rin baai tɛ̈dït atɔ̈ ror liɛɛt. Nail acë arilapɛi tënë kɔc thɛɛr pan Ijip. Ɣɔn thɛɛr Nail aye bor ruɔ̈ɔ̈n thok ëbën ku kɔc aa keye cɔk nɔ̈k të cïn yen pïu juëc tënë puɔ̈r. Kɔc thɛɛr pan Ijip aake ya aguɔ̈t yök alɔŋ Nail.
Kuat läi tɛ̈kthook, tɔ̈ nyiɛ̈ŋ, diɛt, rec, ku käkɔ̈k juëc aake ciëŋ Nailic tëdɛ̈t ke thiɔ̈k pïu Nail. Aake cie läi kapɛ̈c ee rɔt gei në Nail, agut kɔc ke rɛ̈ɛ̈r tɛ̈ɛ̈në aake ye wïc pïu tënë loiloi akölaköl, kë cït lɔ̈k, dhɔ̈l ë pïu, puɔ̈r ë käcïpur, ku loiloi kɔ̈k.
Arɔmcökdiak aake cï buth ke thiääk Nail, wɛ̈t wic kek bë aleel kurmac bï ɣäth në riɛthdïït gɔl në Athuan.
Käthɛɛr ë wët Nail[cokic | cok tënëyökic]
Wët Nail abɔ wët ë thoŋ Girik ke col Neilos (ὁ Neῖλoς). Neilos abɔ wët ye luɛlde 'lil kiir'. Në thoŋ thɛɛr Ijip, Nail ye cɔl Ḥ'pī tëdɛ̈t iteru, luɛlde 'kiirdït'. Në thoŋ Koptik, wël piaro tëdɛ̈t phiaro, lueelde 'kiirë' abɔ rin thɛɛr kënë.


text:
Kampala
Kampala ee genamatnhom Kuee gendït Uganda. Cinëkɔcde aa tëcit 1189142 ruonic 2002 ɣet 1507080 runic 2014. Runic 2017 Kampala ee cï cäk keye gendït 13 në juëkjuëk apɛi Pinynhom. Kekë abakrun (annually) cinëkɔcde a Juan tën 4.03 percent. Kampala ee cï luel ke gendït pathbëtɛɛm rëër pabakic Africa, tueŋ Nairobi ku Kigali, aye Mercer, Pinynhom ëbɛ̈n wet kuatluoi.
Käthɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Gendït ee juak keye genamatnhom panmuorŋaknhom Buganda, ku ke yen të rëër käcibuth thin, dekic yiik Kasubi (buth 1881) kek ɣönnëmuorŋaknhom Luabiri, ku Ɣönlööŋ Buganda, ku Ɣön Luk Buganda. Kampala ala kuat kithic ee rëër thin. Juëckuen (more) atö aloŋ pacuol Uganda. Ciwäär banyakole ake cï cath bïk LA gendït mɛɛc miir yam Yoweri Mutheveni. Yen ee Banykole aya, nacok alone koc anïïn ke dhieth ku bei kek nhiail gendït ka ŋot ke ye röt cool kamken dhienhdenic ku yekä jamthuokken wärken thɛɛr. Bamatthin (addition to) kek amëcëëŋ Buganda ku Baŋakole, kök ditbëtɛɛm a kuat a kut dekic/laic Basoga, Bagisa, Aluri, Iteso, Laŋi ku Acoli ajuëc apɛi tëcit 30% Kampala aye miithbai pur kegeeu.
Kampala aŋiëc keden piirwɛr, adekic kacithoŋlaic ɣönëruëëny, höneruëëny simba ŋic tö domic gendït ɣoc ciel. Kampala ɣöneruëëny, ku Mayfair ɣöneruëëny. Portbell atö war yóu Victoria e kam 10 kilometer. Runic 2015 pioneer amäth rianpiny akuatmatluoi. Adiööc (private) akutmatluoi jötjöt. Kudekoc rainpiny ee cï jok kuony Kampala-yic kekë citmën 100 riathpiny). Tök alaic/adekic 60 leeu (capacity) kɔckaac 30 ku kɔc cë nyuc 30. aye bɛi China.
Pen Thiaarkurou ruon 2015 Google ee jöök den tueŋ Wi-Fi anuetwël Kampala-yic.


text:
Tɛ̈kbëkaŋtɛ̈t de Päticdït
Tɛ̈kbëkaŋtɛ̈t de Päticdït ee abëër ë dërweliic në atuɔckït Amatnhom Pawut ye ciɛk Chuck Lorre, Bill Prady ku Steven Molaro. Kek kädiäk aya acë luui keye bäny ë magɔ̈ɔ̈t. Nyooth acë jɔɔk në anuëëtluɔi atuɔckït CBS akölnïn 24 Pɛndhoŋuan 2007. Në Pɛnëdiäk 2017, ke abëër ben berpiny në tën abëkruööniic karou kɔ̈k abïk ɣet 12, ku nyooth aɣeer në abëkruöönic atuɔckït 2018-2019.
Nyooth kënë acë gɔl jam në agɛkeŋɛɛk (characters) kädhiëc, ye ciëŋ Pasadena tɔ̈ California: Leonard Hofstadter ku Sheldon Cooper, kek aa kɔcpiööckätɔɔr të cɔl Caltech ku aa rɔm abaŋëbaai (apartment); Penny, yen ee nyagɛmcam (waitress) ku wïc bë yaa nyanyuoth (actress), ye ciëŋ abaŋëbaai tɔ̈ alɔŋ tui; ku Howard Wolowitz, yen ee madöökëkäŋ riɛthnhial (aerospace), ku Raj Koothrappali, yen ee raanpiööckatɔɔrnhial (astrophysicist), kek aa mëëth ke Leonard ku Sheldon ku aa luui tëntök ku athöŋ aya tënë kuööc wël ë ciëŋ kekë kɔc kɔ̈k. Agɛkeŋɛɛk mëkuɔny cë ciëŋluɔi-yic acï bën cuɔtnhial ku yïk ke luɔi dë rään makuel; cïmëne yï Leslie Winkle raanpiööckatɔɔr, Amy Farrah Fowler raanpiööcënyith, Bernadette Rostenkowski raanpiööckäpïrthoinyïn, ku Stuart Bloom, liikweu ye wun de ɣönëɣɔ̈c de athör ë derwëliic ye agɛkeŋɛɛk lac nëëm.
Abëkruööniic kädhorou de nyooth aake tɔ̈ kaam nyuuth de atuɔckït thiäär cï tïŋbëtɛɛm në runkä. Abëkruöönicden kedethiärkutök eeyee nyooth cï tïŋ kɔcdaai juɛ̈cbetɛɛm Amatnhom Pawut. Nyooth acï gutrin (nominated) tënë Këleeclonpath Emmy keye Abëër ë Dërwëliic Pathbëtɛɛm dɔmthok 2011 ɣet 2014, ku Jim Parsons acë Këleeclonpath Emmy keye Manyuoth Wat Tueŋ (Leading Actor) Pathbëtɛɛm yök arak ŋuan. Ɣëët ëmën acë këleeclonpath Emmy kädhorou yök në gutëriniic (nominations) kä46. Parsons aya acë këleeclonpath Golden Globe Manyuoth Pathbëtɛɛm de Abëër Dërwëliic Atuɔckït yök në 2011.


text:
Ɣɔ̈k
Ɣɔ̈k ee wɛ̈t ye nyooth kuat de läi ye dhiëth në meth, ku ka ye kuat ë Bos. Ɣɔ̈k aade yiic, thɔ̈n, miöör, dɛɛu ku miöörkor thiikor ku ɣɔ̈kdït ë ŋuut. ɣɔ̈k aye kuat dïït de läi ye ke mac thöŋ cok. Keek aye kuat yam ŋic ke cɔl Bovinae.
ɣɔ̈k juiëc aye kuat läi ye nyuɛ̈th wɛl, ku ye dhiëth ë mïth, nɔŋ miɔt ke rou ku ka nɔŋke yäc ke ŋuan tɛ̈kic. Yanye acë looi ke bï bɛ̈ɛ̈r wal ya kuɔny. Ɣɔ̈k alëu bïkï nhïïm nɔŋ tuŋ ku acɔ̈t cït të cënë ke cak thïn. Tuŋ aye cil bei në nhomic në yïc nhïïm nhial ku ka piɔlic në cil nhial. Akööl kɔ̈k aye ciil piny. Akööl kɔ̈k ɣɔ̈k aye mac tëtök në duutic në wut. Thon alëu bë ɣɔ̈k juiëc dhiëth në runtökic ku alëu bï dhiëth në mïth kerou eya. Daau/dɛɛr aye nɔŋ cök bɛ̈r ril, ku ka ye tɔ̈ në kaam koor ku gokï cath ke cenë ke dhiëth agokï ɣɔ̈k kuany cök.
Ɣɔ̈k: ɣɔ̈k aye cieŋ ke kɔc në ɣän juëc ke pinynhomic, yïï Authtralia ku New Dhïland yenë eka cïnic ɣɔ̈k. Ɣɔ̈k aake tɔ̈ ɣɔn thɛɛr cït ruɔ̈n 7,000. Ayenke ca, rïŋ, cäth, gɛ̈tënyin ku riɛl yök ënɔŋ keek.
Piöcëpïr[cokic | cok tënëyökic]
Ɣɔ̈k aye yök në Pinynhom ëbɛ̈n ku ka liu ɣän mec cït Kanada ku Ruuthia, agut të cïn piu de Authtralia. Pandïït töŋ cënë ɣok yök thïn, ee Antarktika. Ɣɔ̈k awääc në kɔ̈ɔ̈cden dhienhden, cïïtken ku ɣän ye kek mac thïn. Ɣɔ̈k ke Bos Indicus cït man de dhiënh ɣɔ̈k ke Brahman alëu bë ke yök ë ɣän kɔ̈k. Ɣɔ̈k ke Bostaurus ku Aŋue keek amec të tuc ku të lir eya däŋ. Cök dïtë käärken apiɛth në cäth ke në pinyic ku të ɣɔ̈n ɣer yeke nyuäth ë wal. Nhïïm juëc kum dëëlken, aye cil ëke bɛ̈r arëët në pɛ̈i ke rut.
Ku ka nɔŋ dɛ̈l dɛ cï rɔt juak ye yen cɔ̈k luuc guɔ̈p. Aye dëël cï röt juac nyuɔl wei në pɛ̈i ke këër bïk röth juiɛr pɛ̈i mäi.


text:
Rɔu
Rɔu ee ländhiethëmïth dït tɔ̈ Apirïka ye lac nyuäth ë wal. Ee töŋ de mɛ̈cthok ye-yic rou ke kuɛɛt ke Hippopotamidae-yic ŋuɔt ke kek pïïr ee koolë. Macthok dɛ̈t ee rɔn makurciek. Thëm ë rɔu ee 3,000-6,000 kg, ku yen ee ländhiethëmïthpiny de diäk dïtarëët në theemë, në akɔ̈ɔ̈n ku kil ɣer cök. Rɔn ë Yijip akoor në röth kɔ̈k. Rɔu ee länmuotmarou [artiodactyl, hooved animal with an even number of toes) thiekbëtɛɛm aya.
Rɔu ee län ë pïuiic abak—nacɔk aa mɛn yen lac cieŋ aɣer, ke kaamdït aye looi wɛ̈riic ku baauiic të yennë thön yeke dun ë ŋuut ku mïthken ŋɔ̈ɔ̈r ë ŋuɛ̈ɛ̈ŋ nɔŋic 5 agut 30. Në akölic, ke kek ye tɔ̈ në pïuiic ka në tiɔ̈kic agokï gup liɛɛr. Kek aa dhiëth mïth ke röth në pïuiic ëya. Na ye nyianyaköl, ke keek aabɛ̈n bei në pïuiic bïk lɔ nyuäth wal. Röth aawic ke bïk loŋ pïuiic ëtök, lakin keek aa nhiarkë bïk lɔ nyuäth kepɛ̈c.
Rɔu alɔ guöp buɔ̈rbuɔ̈r ku adït thok ku lec, ku yen adur guɔ̈p ciɛ̈n nhïm, ku ke ciek kuɔ̈l. Nacɔk nɔ̈ŋ yen kuɔ̈l ciek ku cuɛi dhiil, ke rɔu alëu bë aŋuɔt ke wɛ̈r raan në kat. Röth kɔ̈k aacë riŋ në 30 kmh në kamcekic. Apirïka Ruëlëpinyliɛɛtic [sub-Saharan] aanɔ̈ŋ röth käcït 125,000 aɣet 150,000. Dhambia (kacït 40,000) ku Tandhania 20,000-30,000) aanɔ̈ŋ röth juacbëtɛɛm. Röth awicthum ɣɔndeceŋken rin kek ayee keek yɔ̈ɔ̈p në luɔ̈ɔ̈t rin rïŋden ku lecden bë tuuŋcïguaŋ looi.
Rɔu ee lac cɔl läŋ töŋde läi racbëtɛɛm në Apirïka. Röth aa ŋeeny arët tënë kɔc, ku aaye kɔc lac kaaŋ në riëthiic wïïr ku aɣer, nëpath të cin wɛ̈t. Ŋeeny de rɔu kënnë ee bɛ̈n të cï kɔc röth cuɔt arët në dɛɛuken lɔ̈m. Röth aaye mïthken gël arët, ku aaye lac riɔ̈ɔ̈c lɔn bï kɔc akɛ̈ɛ̈lken nyɔ̈ɔ̈k.


text:
Djibouti
Djibouti (aŋïcjäŋ ka ye cɔl Paankɔc Djibouti) ee pamac tɔ̈u pabak wäryɔu Apirika. Djibouti ayök nhomlääude aköl nïn 27 Pen Dhɛtem, ruön 1977. Pamac kënë ee ye ker piny kɔɔc Somali ye cï kɔc pan cɔl France keer run 1800-ku-tɛkac wäär cï kɔc France abaŋ Apirika bɛ̈n mac. Djibouti acï yök ka lɛŋic raan 818,159 wäär kueen kacke ruön 2009. Ee pan tök kam bɛ̈ɛ̈i lik kɔc thïn Apirika.
Djibouti acï mɛt Amat Bɛ̈idït (UN) yic aköl nin 20 Pendhoŋuan, ruön 1977. Atɔ̈u akut bɛ̈ɛ̈i Arab (Arab League) yic, Amatnhom Africa ku Riɛlkammïriic Latueŋic (Intergovernmental Authority on Development or IGAD) yic aya.
Kathɛɛr Djibouti aa dhuk ciëën ruön tiim juëc dɔm thok tɛwäär cï yen kaŋ ya rëër wunwuöt (empire) cɔl Saba (Ethiopia) yic leer kaam wäär cï kɔc Djibouti biök ya la ɣaac wei kɛ̈ŋïr ku kɛ̈wɛ̈u pɛnthɛɛr Ijip (Egypt), Pakistan ku Caina (China).
Liääpdeen cï kek lac liääp kek Arab tɔ̈u Aguukic Arab run 1,000 ku tɛ̈ kac, kuat Somalia ku Afar ke tɔ̈u baai alɔŋ kënë arɛ̈ɛ̈r kam kɔc Apïrïka tueŋ cï yanh jur jɔ̈ŋköör (Islam) gam. Djibouti ee pan ye yanh jur jɔ̈ŋköör theek thïn ku ee lac luui kakeen wɛt Nhialicdeen ku amɛtmɛt Juur Mïthiɔ̈ŋ aya.
Pankën athiɔk kek tɛ̈ kooric Wär Apac (Red Sea) ku kɛya aye tïŋ kaye tɛ̈ ril apɛi alɔŋ riɛlmɛ̈c (military).
Djibouti athiɔ̈k kek Tuŋ Apirïka. Alɛŋ akeu kek pan cɔl Eritrea parut, kek Ethiopia pacuɔl ku paguöt, ku kek Somalia paguötbak. Akeu abaŋ cï döŋ acï wëër karou jal thiik thok, Wär Apac ku Liemwär Aden (Gulf of Aden) pabak.


text:
Wɛ̈tmääc
Wɛ̈tmääc pamac (ka pawut) ee wɛ̈tcïgɔ̈t ë lɔ̈ŋ man cë kɔc lɛ̈k apath thïn tɛ̈ bë miir dhil luui. Aye lueel tënë kɔc tɛ̈ bï bääny yaa kuany thïn ku kaam ye kek ceŋ keluimiiric, ku tɛ̈ bï lööŋ yam looi ku lööŋ thɛɛr waaric, ku ye kuat kɔc yinda bï yaa cuɛ̈t bïk bääny yaa kuany, ku lööŋyith kɔ̈k ŋu bï yaa ŋuun, ku tɛ̈ ye wɛ̈tmääc lëu bî kɔc waaric.
Wël thööŋ röt aaye tääu miir nhom ku riɛl töu ke kek wɛ̈tmääcic. Tɛ̈dɛ̈t, pamaac man aala miir thanypiny aacïn wëlmääcken theek ka aala wëlmääc rac apɛi man cïn lääunhom yiɛ̈k tënë mïthbaai ku kɔc kɔ̈k aya. Yen bääny kënë aŋic ke cɔl "riɛlnhom" ka wɛ̈tmääc tɔt kɔ̈ɔ̈th. Wɛ̈tmääc ee adhöl bë kɔc mat nhïïm miirmatnhomic.
Wɛ̈tmääc Amatnhom Panŋaknhom (UK) akëc gɔ̈t wɛ̈t tök cimën pamaac kɔ̈k. Wɛ̈tëyic, wɛ̈tmääc ë Amatnhom Panŋaknhom akëc gätpiny ëbɛ̈n acïn. Kɔ̈k aye yök në gäätic, ke jɔɔk ke Gämyithdït ("Magna Carta") ruɔ̈ɔ̈n 1215 ku Gäätlöŋ Yith ruɔ̈ɔ̈n 1689, ku ke mat Löŋluɔi ë ɣönlööŋ thïn. A bɛ̈k kɔ̈k ye yic aa cɔl löŋ ë raan ëbɛ̈n cï ke looi wɛ̈t kɔc löŋ yeem wär run buɔt jääi lɔŋ luɔi ye cɔl lɔ̈ŋ tɛ̈ tädë tɛ̈t löŋ lɔŋ biöth löŋ. Rin wɛ̈t kënë, aye kɔc kɔ̈k lueel lɔn Amatnhom Panŋaknhom ala wɛ̈tmääc "këc gɔ̈t".
Ruɔ̈ɔ̈n 1787 acë Amatnhom Pawut jɔɔk bï gäät wëlmääc ɣäth tueŋ. Wɛ̈tmääc ë Amatnhom Pawut aciek apɛi man cî kɔc ŋuɔ̈t luɔ̈ɔ̈i, ku acï waric arak juääc runiic. Acï looi wär cë kɔclooipiny baairot yök tënë Bɛritɛn. Tueŋ aake la wëljamiic lɔŋ miirmatnhom, acï nalä bɛ̈n waar Wɛ̈tmääc cî kɔc looi yaköl.
Wɛ̈tmääc pan ɣindia yen ee wɛ̈tmääc bärapɛi cïgɔ̈t në Pinynhom. Ala yic wëljamiic 395, watkɔ̈ɔ̈th 12, ku tekiic 22, ku acï waaric arak 100 ku täkac.


text:
Ŋiɛ̈ckanhial
Ŋiɛ̈ckanhial (astronomy) ee piööc ë nyiny ë käŋpinynhom. Ee piööc ë këriɛ̈ɛ̈c ëbɛ̈n tɔ̈ abaŋbiic ë liɛuyic ë Pinynhom. Apiööc kɔc ka ye piny mer tɔ̈ nhial, cït kuel ku tïmtïmkuɛl, ciër, pɛ̈i, kurnhial ciërayɔ̈ɔ̈l, ku luät, ku ka ye röt looi, cït kueldïït ë yic pätëruɛl, gamma ye ghɛɛr keer, riɛl atiɛktiɛk thii tɔ̈ nhial anɔŋic piööckatiɔɔp ku piööckätɔr. Athiääk kë piööc gɔ̈c ë käŋ, ye gɔɔt tɔ̈ aliiric, ku të ye ka tɔ̈ aliiric röt waar thïn.
Ŋiɛ̈ckanhial ee piööc töŋ piööc ŋiɛ̈ckäŋthɛɛr kɔc wɛ̈ɛ̈r thɛɛr aake ye kuɛl ke ŋɔ̈ɔ̈r ë cäthdɛn yic, ku ye kë nyic ye niin bïï kek kɔ̈thkɛn puur. Ŋiɛ̈ckanhial athöŋ ke piööc de katiɔɔp ë kuɛl. Wɛ̈ɛ̈r jɔɔk ë ruɔ̈nbuɔɔt thiɛ̈rrou, anɔŋ piööc ë ŋiɛ̈ckanhial kerou, daai ku tɛ̈ktɛ̈k ë ŋiɛ̈ckanhial. Daai ë ŋiɛ̈ckanhial ee luui atïŋtëmec ku adɔmtiip bë daai ku tïŋ biäk ë kuɛl, tïmtïmkuɛl ku käŋ ë ŋiɛ̈ckanhial. Tɛ̈ktɛ̈k ë ŋiɛ̈ckanhial ee luui akuenkäŋ ku këcëkäär makuɛ̈n bë kë bë rɔt looi nyuɔɔth keek karou aaye dac luui ëtök, tɛ̈ktɛ̈k ee meek kë bë rɔt looi ku daai ee nyuuth të ye kë cë meek rɔt luɔɔi thïn.
Ŋiɛ̈ckanhial acë thöŋ ke piööcëkuɛl, gɛ̈mgɛ̈m ë kuat ë kuɛl ku ciër alëu bë pïr ë raan waar.


text:
Wël tɔ̈ në Thöŋ Jiäŋ
Lɔthin ku cuɛt akooc yic. Wël tɔ̈ në [rin ke thok] në käke cuɛt walaya Pinyciɛ̈n de Athurɛlia ku ba lɔthin yedi ku ba cuɛt aaba keek yök e tënë:
State
Our state election guides are currently being updated. If you need information in your language please contact ECSA.
Council
Postal vote guide for Local Government Elections in Dinka (PDF 742 KB)
Postal vote guide for City of Adelaide in Dinka (PDF 787 KB)Na kɔɔr raan gëër thok, ke yin cɔl Translating and Interpreting Service (TIS National) në 131 450 ku thiëëc keek bikë Akutnhom cuɛt de Piny ciɛ̈n de Athurɛlia cɔɔl në 1300 655 232. Thɛɛ kuɔ̈n ke luɔi aye gɔl në 9am agut 5pm (CST) Köl tök agut köl dhiëc.


text:
Athööre alek yin, ba tak apiɛth te ɣɔc cin thurumbil.
Te kene yin thurumbil guɔ ɣɔc
1. Kɔn thiec tenɔŋ kɔc kɔk ka kɔn wer ago keeric
eben tɔne ɣɔi de thurumbilic nyic
- Yeyi nyin cath ne athöör de welyamic kune yitanet nyin.Cathe thuk ke ɣɔc riethic ago nyic ɣɔi thurumbil kɔɔr wëu kede.
- Yin leu ba rian thɛɛr tɛr ago wëu dhuk nhiim piny.
- Athöör de ɣɛc riɛth e kɔc lek weu ke jath ye riai ke jɔt, ku jɔl ya katɔ ne riaic kedhia cit man ka leu bi weike ran puoth tenɔŋ en rɔr.
- Ye thiec eyade ago nyin ye weu kede bi riai ke ya jɔt ne ajuir de tecine ɣɔc. Thurumbiil yekeek bɛi ne piny kɔk aye jot wëu juic tecen riak.
- Yin leu ba lekdit yook ne ke ɣankɛ̈:
2. Cathe ɣan ke dhɛn weu ago yin ciɛ cam
- Thuk juic ke ɣɔi riɛth aye kɔc pal dhɛn ku keek aye kɔc cam. Apiɛth ba cath ago dhɛn piɛth yook.
- Cathe bɛɛŋ ku ɣan ke dhɛn ago nyic ye rabiɛ yinde yekee weuken dhɛn.
- Duɔn athöör de ɣɔ̈i de riai thany tekene yi pal dhɛn.
- E piath ba naŋ yinycuɔren ka Acuut. Acuut e yin gel ne rɔr leu be tul ku kony yin ne cuɛtpiny de weu tecin naŋ rɔr, kaci riai kual kaci riɔk.
- Yin leu ba acuut loi wene guɔt akutnom ka kɔc cakee lɔc. apiɛth ba weu ke acuut ya täu ajuirduic.
- Weu ke acuut aye wuɔc ci tɔ tɔ riɛth. Anɔŋ riande leu bene cuɛrpiny ne weu juic ku riandɛ ne weu lik. Yin leu ba cuɛrpiny ne weu juic te kene yin run ya 25.
3. Lɔc thurumbil piɛth
- Thurumbiil jot aye ɣɔc tenɔŋ kɔc nɔŋ laitheen ke ɣɔc de riɛth.
- Yin leu ba rian thɛɛr ɣɔc tenɔŋ raan de yen kane dilalic. Yineka be kebe piath kene yin lɔc.
- Riɛth yekee ɣac ne bɛic kane dilalic aye ya weu dhiak. Ku kerac yin leu ba rian ci riak ɣɔc, ku yin ye ciɛn ɣakdit te ɣɔc yin riandu ne baic kane dilalic.
- Yin ye naŋ ɣakdit te ɣɔc yin riai tenɔŋ thuŋde ɣɔc riɛth nɔŋ laithen. Yin ye yiɛn niin kediak te cin riai ɣɔc ago tiŋ lan nhiɛr yin en kaba yin nom ger.
- Yin ye yiɛn waranti tene ɣɔc yin riandu thuŋde riɛth ci yiɛn laithen. Waranti e jam ye na ca thurumbil ɣɔc kule riak ke niin ke waranti ke thok keyin cin weu cuare keek piny ne luoide.
- Thurubiil juic aye keek ɣac ne yintanet nyin. Duɔne la path path ba riai ɣɔc ne yintanet nyin ke yin kuc ran de yen guɔp.
- Cɔk rian ca nhiar keba ɣɔc ciɛr atet de luoi de thurumbiil nyic apiɛth ku ca gam piou.
- Apiɛth ba nyin tiit ne riɛth ye keek cal ne yintanet nyin ne weu lik areetic. Keek aye kɔc dhom ku yin leu be yin cɔk cuɛt weu piny ke riai liu guɔu.
Te ɣɔc yin thurumbil
1. Te thɛny yin aruk
- Duɔne rɔt cɔk coŋe ba aruk thany. Yiɛn rɔt thɛɛk juic ago keci gɔɔr deetic. Na nuɛn yin ba deetic ke yin thiec raaande nyic.
- Duɔne aruk de ɣɔi thany ne köl tueŋ e tiŋ yin riai. Yiɛn rɔt thɛɛk juic ku bɛɛre lɔ caar lan yen rian piɛth kene yin.
- Na nɔŋ ka tɔ athööre de aruŋ ɣɔic cike nhiar, ke jamic wene raan ɣɛc riai. Yin leu ba keci nhiar war ne athööric.
2. Wɛr de nom
- Na ɣɔc riai tenɔŋ ran ka thuŋ nɔŋ laithen de ɣɔc de riɛth, ke yin ye yiɛn ‘nin ke koth de nom’ kediak ne thɛɛk yen ke lui yic. Luelde eke, yin leu ba yi nom war ne niin ke luoi ke diakic te cin riai beer nhiar.
- Tecin yi nom war ne niin ke diakic, ke bak de weuku yen doŋ kene ran de riai ekë:
- $400 ka cin de rou ne buɔtic ne weu ke ɣɔi riai yic, e toŋ be dit ne
kekakɛ yic yene kabe loom(te yen rian jot), ka
- $100 ka cin de toŋ ne buɔtic ne weu ke ɣɔi riai yic, e toŋ be dit ne
kekakɛ yic yene kabe loom(te yen rian thɛɛr).
3. Warantith
- Te ɣɔc yin riai tenɔŋ ran ka thuŋ nɔŋ laithen de ɣɛc riɛth ke yin ye naŋ waranti.
- Waranti e yin kuɔny ago riandu loi abac te riɛken ke niin ken ke waranti ken thok. Niin ke waranti awac ciman wɛ̈ci riɛth. Acin waranti te ɣɔc yin riai ne baic kane dilalic.
- Te ɣɔc yin riai tenɔŋ ran nɔŋ laithen de ɣɛc, keka ye loŋ yook be yin yiɛn waranti te yen:
- rian ken run ya 10, ku
- Kene kilomitir ke 160,000 bak niim
- Warantic de rian thɛɛr eya pei ke diak ka 5000 kilomitir, e guɔt de tok de keekic ci dac ben. Na riak riai ke waranti de tɔ keka le raan ɣɛce loi.
- Tecene niin ke waranti du cak thok, ke yin dhiac ke yin nɔŋ ɣac cike ci löŋ ke Australian ke kɔc ye ɣöc luel. Ku ka piɛth nyic lan nade ke kuɔny ye loŋ yiɛn yin e tɔ ci run ke riai ku tecene yen muk thin.
- Kɔc ke ɣɛc de riɛth ayen runke waranti juakic. Juɛŋde runke waranti ayene weu cuatpiny te nhiɛr yin en. Naci nhiar be run ke waranti de riandu juakic ke duɔne loi, kuka cin weu bake cuatpiny.
4. Apieth ba weeu cuate keek piny nyic
- Te ɣɔc yin riai thuŋde riɛth, ke thiec ago weu ba keek cuatpiny nyic. Adende weu yekeek cuatpiny eyic naŋ awata ku weu ke gɛt piny.
Tecin thurumbil ɣɔc
1. Ajuer de riandu
- Yen riakdu cɔk juir ne thɛɛk ken ke juer yic. Yeneke riai cɔk tɔ ke piɛth ku cɔk yen dhuk weuke nhiim ciɛn te ɣɛc yin en.
2. Luoi de thurumbil
- Te lɔi yin atet be riandu ya juir, ke tiŋ lan tɔ en rin ne akutnom de tetic citmande RACV ku Victorian Automobile Chamber of Commerce (VACC), atet tɔ ne ke akutniim kɛ yic anɔŋ loŋ ke luoi de riɛth yiki keek kuany cok.
- Te leer yin riandu tede luoi, ke yin lek atet de luoi riɛth lon be loi.
- Kɔn aden de weu nyin, cɔk gɛr piny.
- Atet luoi de riɛth aleu be kɔk ci riak lɔ yook ne rianduic. Yooke atet luoi de riɛth be yin kɔn yuɔp telepun tenɔŋ en dɛ peide ci yook keci riak ku jɔny be ci loi te kene yin thiec. Cɔk ye weu ci keek thiec garpic keken riai guɔ gɔl ne luoi.
- Na nɔŋ ke dhal yin ne kamdu wene atet yene loi riakdu, kukɛnke thoŋ mat ne weu ke luoi riai yic ke akut de Consumer Affairs Victoria aleu be we tekic. Yin be lekdit yook ne, Resolve a dispute page.
Riɛth ye jur
- Te jur yin riai , keke luoi de kɔc ye riɛth juɔr bi yin yiɛn rian piɛth.
- Duɔne go riŋ ne thanyic, kɔn athöör jur yin riai kuen. Na kene deetic ke yin thiec raande nyic.
- Apiɛth ba nyic, be ya luoi de ŋa tenɔŋ en ke riak riai ka rɔr. apiɛth ba nyic yeŋo leu bi acuut ka yinycuɛrɛn cuatpiny tenɔŋ en rɔr?


text:
Nyaŋ
Nyëŋ aa luɔnycitariik dït rër wïr ku piny, ye aarër në lɔ̈ɔ̈k alirtucnui Apirïka, Asia, America, ku Australia. Aanɔŋ mëcthok 17 ë nyëŋ, ke gup ta ye kek luithin ku kok athoŋ dhol ci juac. Nyëŋ ëbɛ̈n aameet pïucïnawai-yic cïmën kiir, baau, tuɔɔc, ku kooldɛ̈t pïuawaithinkoor ku piuawai-yic. Keek aa lonycuetlɛ̈i, ye lac cuet känɔŋrɛɛl cïmën rëc, diët, luɔnycitariik ku ländhiethëmïth, ku kooldɛ̈t käcïnrɛɛl cïmën käkëjual ku kämpïuawai. Mëcthok juɛ̈c jok tɛkdë thuum, abɛ̈k aye ŋic ke awicthum arët. Nyëŋ rër Thudän Paguöt acɔl nyëŋ Nail.
Tëdït ë mëcthok aarër löktökiic kiiriic të cam ku thiäŋ. Tëdït ë mëcthok acïï gëllɔ̈kdeguopic apɛi, ee nyëŋ pïuawai yetök, ye gëllɔ̈kdeguopic apɛi ku rëec puoth.
Nyëŋ aadhiëth töŋ ɣöt tëdɛ̈t tul. Tul aye lac loi tiamliɛɛt liet ku ɣöt aye loi në teem. Tut ee rotloi piuic. Akuënciɛl ë kölliec ee rotloi kecït nïn 80ic.
Mëcthok dït de nyëŋ aarëc apɛi tën koc. Nyëŋ piuawai ku nyëŋ Nail aa rëcbëtɛɛm, ke näk kɔc juac tënë buɔt ruɔ̈n thɔ̈k ëbɛ̈n.
Nyëŋ kooldɛ̈t aaye mac bïk wiu loi. Biɔ̈kken aawäc bïk kä cï guir aköt loi, cimën war ku jɔgɔ. Rïŋ ë nyëŋ aye yök keye kimët bäi kɔ̈kic.


text:
Bɛɛrdït (Baaudït) ke Apirïka
Bɛɛrdït (baaudït) (Swahili: Maziwa Makuu) ke Apirïka aaye kɛ̈r juiëc ke bɛɛr (baau) man ye biääk de lil Ript Balley (Rift Valley) në pabak Apirïka ku ka thiääk kënnë keek aa nɔŋ yiic, baar Biktoria (Victoria), ke ye baardït diäk ke pïu piɛth (pïu cïnic awai) në pinynhom në tiääi de, baar ë Taŋanyika, ke ye baardït arët ë rou në pinynhom ke pïu piɛth ku mecic ku në tiääu, Baar Albert, Baar Edward, Baar Kibu, Baar Malawi, baar Turkana, ku baar Kyoga. Keek kedhia aa muk 31,000 km³ ke pïu man yen dït në baar Baikal ka bɛɛrdït parut Amerïka. Kënnë yennëke yinlɛ̈ 25% de piny kënnë pïu piɛth (pïu cïnic awai) ke nhiaac. Baardït Ript (Rift) ë Apirïka aaye ke ye ɣän juiëc pïu; 10% de kuan de rec tɔ̈ pinynhom aatɔ̈ ë tɛ̈ɛ̈n. Bɛ̈i ke Apirïka bɛɛrdït lɔ̈ŋ anɔŋ yiic Burundï, Democratic Republic de Koŋgo, Kenya, Rwanda, Tandhania, ku Uganda. Kadït cäp ye wat aa nɔŋ yiic kake Koŋgo-Dhairë , Nile, ku wɛ̈ɛ̈r ke Dhambedhï man ye kuëër në baar de Atlantik (Atlantic) yic, baar Mediterranean, ku baar de Indian në kuëny keek kuɛny keek kecök. Ruɔɔr aacï ɣänthuth kek dɔm ë Koŋgo-Dhairë cäp ku piɛnynoon kënnë piɛny baknɔŋtiim (savannah) aa dur juiëc në paguot ku piinythöny (ɣänthöny acït rou ka diäk tïmëtïm (Biänabuur thiɛ̈rnyiɛɛny thiɛ̈ɛ̈r) në run cïlɔ, wɛ̈ɛ̈r ë Turkana e dït arët ku ɣän cï duɔ̈r looi ke kee ye ceŋ de ɣän në 1984, Turkana boy cï duɔ̈r thɔ̈ɔ̈ŋ ke gaakyuɔɔm (yuɔɔm cï gaak) de Raan Lɔcök (Homo Erectus) ke kee ye ceŋ de ɣɔn në 1984, dhuŋ ë Turkan. Gaak ë cï yök dëm – këtueŋ ë kuan atuur, ku yen ëya kee keek yïn pïïrbaai kënnë wɛ̈ɛ̈r dït kee ŋuan, aaye akɛ̈ɛ̈th ke pïu, Uganda, ëtöŋ de piny dït arët ye rec piɛth bɛ̈i.


text:
Yeŋo cɔl The Orange Door?
The Orange Door e dhel jöt yen kuɔny gam diar, mith ku remthii ci gum ne tɔŋ bääi; ku jɔl ya bɛi kɔɔr kuɔny ku wei de muŋ mith ka remthii. Yen aci wereŋ ke kɔɔr kuɔny ka wereŋ cene yin tuɔi wuɔk yukku thiec, yin laau ba ben ne muktap The Orange Door yic, te kɔɔr yin kuɔny.
Ye kuɔny yinde lëk ba yok tenɔŋ muktap The Orange Door?
Thiec muktap The Orange Door te:
- Te yɔŋe yin ne raan cieŋ kene yin, te cene yin pen nom laau ka ye yin riacic ne raan cit Kaman de paandu ci week röth thiak, raan de ruai , raan tek we ɣot ka raan ye nyin tiit ne yin.
- Te mɛ̈m yin ne muŋ de mith ne wɛt de tɔŋbaai, ne wɛt de ciɛn wëu, ne tuany, te cene miau yin jɔt, te dhiɛu yin ka tɔ ne nyinkök yic.
- Te cin piou na adiɛr ne wei ke mɛth ka wei ke raan thin kor
- Te cin piou na adiɛr ne wei ke muɔth kawei ke raandun de ruai.
Te yin abakök, ka raan thian wei ka raan ye alei baai ene, ke yin bu dhiac ke yin könyku eyadɛ. Duɔne rɔt gel wei be yin ciɛ kony ne wɛt de ciɛn werëëk ke rëër bai ene.
Kuɔnyda eya abac.
Cɔk nyic kɔc luui ke The Orange Door na nhiar ba jam wenë keek ë telepuunic ka ba yök we ke.
Ɣɛn kɔr athook Cɔk nyic kɔc gɛm yin kuɔny lan kɔɔr yin athook:
- Namba de telepundu
- Thoŋ yin jam
- Ye thaŋ yinde ye yook ke pieth kene yin ago yin yuɔp thin.
Athook abe yin yuɔp ciɛn.
Piɛth kuɔny The Orange Door kene ɣɛn?
The Orange door e kuɔny yiɛn raan eben, nɔŋic kɔcdit ku kɔc kor, diar ku rör, kɔc nɔŋ thieŋ wacic ku kɔc kedhiɛ nɔŋ riɛr ku kɔc cin riɛr. Cëŋ kutic ku nhialic kutic ae riɛu. cɔk nyic raan lui te nhiɛr yin be yin kuɔny ne raan ye mony ka tiŋ ci lui ne muktapic.
The Orange Door eye cin mat ne luoi kene akutniim ke ceŋ kutic kedhiɛ, akutniim ye kony thiŋ de yi tik ke tik ka mony ke mony (LGBTI) ku ke lui kene akutniim ye kuɔny yiɛn kɔc niop ago kuɔnyden ran eben ku bɛi kedhiɛ cuɔp.
Kɔc lui abe yin nyuɔth ka leu bi yin kuɔny ku dörki yin kene akutniim kɔk leu bi yin yiɛn kuɔny kɔr.
Tɔ̈ The Orange Door tëno?
Ye tha de yene muktap de The Orange Door liep?
Muktap The Orange Door e liep ne tha 9 miadur agut tha 5 thëëi, ne Yomthenen agut Yomjima (Muktap aye thiɛk ne nin ke baai yeke theek).
Lɛu ba kuɔny yok teno te cene muktap de The Orange Door thiɛk?
Yin leu ba ke akutniim kɛ yuɔp ne thɛɛk cene muktap ke thiek:
- Yucpe Akutniim ke Kony e Rör yeneke keek tuɔc thin( Men’s Referral Service) ne 1300 766 491 (tha 8 miadur - tha 5 thëëi, ne Yomthenen - Yomjima ku tha 9 miadur - tha 5 thëëi, ne Yomthebit - Yomlaat (keek aye rör ye tɔŋ loi bai jam piöth ne telepun, aye lek gam ku lekki raan ne te ben kuɔny yok thin)
- Safe Steps ee ajuɛɛr ye kuɔɔny gaam ë nɔŋ kɔc cë gum tɔŋ ye luɔ̈I ke baai 1800 015 188 (thɛɛ ke 24, nïn ke 7 ë wik yic). Yïn lëu ba email tuɔɔc ë nɔŋ Safe Steps ka yïn lëu ba jam we ke në kë den ye cɔl live web chat support service.
- Telepun de kony e Kɔc Cike Luɔi Awɛɛc (e kuɔny gam raan eben ci luɔi awac ku rör gum ne tɔŋbai) 1800 819 817 (tha 8 miadur – tha 11 wakɔu, ne kole thok eben)
- Telepun de kuɔny ë yaaŋ yenë kɔc lööm gup ë riɛl (The Sexual Assault Crisis Line) ee kë de kɔc gum yaaŋ cenë ke yaa lööm ë riɛ̈l 1800 806 292 (thɛɛ ke 24, nïn ke 7 ë wik yic
Te dier yin piou ne wei ku ka wei ke raandɛ, ke yin yuɔpe abac a diak (Triple Zero, 000) ago yin kuɔny ne rɔ̈r tem rɔt.


text:
Ariiŋwël
Ariiŋwël apiiŋ wel thïn ye muk matke cɔ̈tmec. Ariiŋwel aye looi keye kenë jam të mec të ke cïn win tiil. Ee lui bï jam tëthiɔ̈k ku ë rot nuëët ke cɔ̈tmec buɔ̈n luɔi të ciɛ̈th yen ka rïïŋwël alɔ të mec ke riɛl. kuerrot tënë riɛl dɛ̈t bï bɛ̈n lɔ̈ lɛk bï cööt. Ku cɔ̈t alɔ̈ bï riɛl cööt yam nuɛɛt cɔ̈tmec. Aye looi apäth lä lɔ cöök bï raan wën lui cukŋic lɔn cï cööt waar riɛldɛtic, cïmën cï ariiŋwël ŋic raanëbɛ̈n.
Kek acï wëu lik anyai, ku acï kɔc juëc lëu ɣɔ̈c. Pɛɛi thok ëbɛ̈n acï aguir wëu looi ke koor tëcït US$30 ku US$40 pentökic. Ariiŋwël acï yan ɣɔɔc wëu lik bïk ŋic lɔn cï kek nyin cɔ̈tmec löökic ku aliu gɛɛth dït juëc kɔc ke thïn.
Ariiŋwël yam eye cɔl cɔ̈tmec path ku yen acï ŋic kɔc ëbɛ̈n. Ariiŋwël juëc cï ke looi ruon 2010 cök aa cɔ̈tmec path. Alëu bïk luui kecït makuɛ̈n ku ben kɔc jam yeen.
Welthɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Ariiŋwël në 1950 aɣet 1970 aake dït ku thiekkë ku käjuëc aake ye cuëëcke ye thurumbil. Në akuën thiärrou luɔi wëëth acï rot juak, go muɔ̈ɔ̈k cɔ̈tmec yic piäl. Aya Dr. Martin Cooper ye raan ee Motorola acï cööt tueŋ ariiŋwël ruon 1973. Yeen akëc luui kuat ë töŋ ë riɛl buɔn luɔi ariiŋwël ye ɣok lui aɣet yaaköl. Ariiŋwël tueŋ ku abuɔndeen luɔi aacï cäk enë run 1970 pan Japan. ëmeen ke gɛɛth ëbɛ̈n ku bɛ̈ɛ̈i juäc acï buɔn luɔi ariiŋwël kum.


text:
Na yïn awïc luɔi thïn Victoria etän, ka guiɛr loiloi ë Victoria alëu bïk yïn kony.
Ɣok aye kuat ë loiloi ku kuɔny gam bï kɔc kony në yök aguiɛr loiloi ku käk piööc ebën, keyï raan, ɣɔnlany ku jam ye telepunic.
Keyï-raan
Akutnhïïm kuan jam abaŋ loiloi ë Victoria, Kɔc ë kuɔny piöc ku kɔc wëët abaŋ käkpiööc alëu bïk yïn kony në yök tedä ka kony yï aguiɛr tënë yök luɔi ku toc kë yïn tënë bïn wël ku kuɔnydä juɛk yï gɔ̈ɔ̈r thïn. Yök kuɔny thïn baai alɔŋdun cieŋ.
Ye jam telepunic
Yök wëët ku wël luthïn thuɔŋdun ye kuer bï yï yup tënë Namba Aguiɛr Loiloi ë Victoria (the Jobs Victoria hotline) atɔ̈ɔ̈ 1300 208 575.
Ɣɔnlany Yïtɛrnetic
Gäät rot piny tënë käk luɔi tɔ̈thïn abaŋ Aguiɛr loiloi ë Victoria online hub. Yïn alëu ba yök wël nyuth bï yï kerot gäätpiny apäm abaŋ kënic.
Tënë bï yërot gäätpiny thïn tënë käk luɔi abaŋ aguiɛr loiloi ë Victoria online hub
1. Gɛ̈tpiny
Neem jobs.vic.gov.au/findwork
Kuany ‘Ɣɛn awïc tënë luɔi’
Tuany abaŋ ‘Cuat-athör tënë luɔi’v
Kënë abï yïn ɣääth tënë loiloi ë Victoria online hub.
2. Cak ɣöndun akuën
Ɣääth wëlku ebën,wënë naŋ yic telepun ku imeel.
Kuany ‘Jɔk gɛ̈tpiny’.
3. Lëk ɣok abaŋ yithkun luɔi
Yïn awïc ba naŋ yïth kɔc ë Australia gam bïk lui.
Na yïn amuk athör ë cɔl visa, katïŋ tëna yïn anɛŋ thäärat luɔi ye pëën tënë yï.
Yïn alëu ba lëk ɣok etän thäärat kadï keek cï gäm yïn bï yï keya lui nïïn kadhorou yic ku ye kaam yïndï yen cï yïn nyai keyï gɔ̈ɔ̈r tënë luɔi.
4. Anyïkööl käk ca luɔi ku piööc
Etän ee kaamdu ba kääŋ kuɔ̈n ŋic keek nyuɔth ku piööc tënë akutnhïïm kɔc luöi.
Keek alëu bïk yic naŋ wël ebën tëcït tënë bï yïn yelëu ku ba nyuɔth agɔ yïn nuet kek loiloi wënë cök tënë yïn ebën.
Kuany ɣöndun ë piööc ca kuen. Yïn adhil beyï thiëc ba wël juäc apɛi alɔŋ piööcdu luel ebën apɛidït.
Luel kuat loiloi cï yïn kɔŋ looi thɛɛr ebën, agut kuat ë aguiɛr luɔi ku loiloi tejäriɛ. Lɔɔr tënë to ‘käk lac looi’ tënë cïmɛn.
Tuany abaŋ ‘Maat käk ŋic’ ba loiloi kuɔ̈n thɛɛr maat në gɛ̈tpiny yic. Agut anɔŋ yic loiloi kadï ca keek looi ku loiloi tejariɛ ebën wënë lëu bï yïn luel – kënë akutnhiim loiloi gam kuɔny bïk käkun ca ŋic ku piööc guɔ tïŋ ku juak yï kuat ë käk loiloi lac yök tënë yïn abï guɔ lac thööŋ/tuɔ̈mnhom kek yï.
Yïn eya alëu ba luel tënä yïn anhiaar lɔn bɛ̈lui tënë ɣään luɔi käk tëjariɛ këc yïn kɔŋ lui thïn tueŋ thɛɛrwär.
5. Thoŋ kuat thääi ku amatnhom
Lëk ɣok käk juäc alɔŋ yïn ku bär cökbei alɔŋnɛn. Kënë abï ɣok kuɔny buk käk juäc deet alɔŋ aguiɛr loiloi ë Victoria ee kënɛn yen kuny abaŋ agɔ ɣok ŋic buk wël ku loiloi keek gɔ̈ɔ̈rke gam apiɛth.
Yïn aye acë lëu ba wël cï thiëc ëbën dhuknhim/bɛ̈ɛ̈r. Na yïn baloi keya, kɛ ayï wël cï yïn gam abï käk yeŋɛk mony ku acië lëu bɛ̈ keek rɔɔmke akutnhïïm luɔi kɔ̈ɔ̈k.
6. Lɔ̈ɔ̈m Athör cë cuat
Arak töŋ cï yïn athörcuɛt thööl në thiöŋ, ke wët cï tuɔ̈c yïn abï luel athördu cï lɔ̈ɔ̈m tedä acë ɣëët.
Ɣok abï yïn tuöc imeel arak töŋ wënë yen cë ɣöndun akuën looi bɛ̈ lui.
Emɛn yïn alëu ba gɔɔl tiŋtïŋ ku cuat-athör tënë aguiɛr loiloi.


text:
Kaartuɔ̈m
Kaartuɔ̈m ee genamatnhom ku ke gen dïtbëteem pan Thudän, kekë cinëkoc tëcit tïmëtïm kadhiëc. Acï töu aramwëër e Kiir Ɣer thiöör parut tëne Bau Victoria, ku a Kiir toc thiöör pacuol tëne Ethiopia. Gɛu acɔl Kaartuɔ̈m ërin ee yen ten yë kaar ë Nile karou tuɔ̈m thïn. Rin Kaartuɔ̈m acï thoŋ Arab ku thook kök lööm. Kiir yen dit acï bak parut tëla Ijip ku wärmapinycielic. Rounic 1821s, Kaartuɔ̈m ee cï jook tëcit 24km parut, wartheer gendït-bëteem soba, thanycök (by) Ibrahim Pasha wën bänydït Ijip col Muhammed Ali Pasha e yen cï Thudän mat bäanydeic. Jöökcök Kaartuɔ̈m ee ye tënetiet yoomtoŋ Ijip, kaye nyucyam juakrot apëi bï yaa genhooc në lök ebën. Aya acï ben a gen ɣoony aloony. Thöök rounthiääric 1970s ku 1980s, Khartoum ee yen tëne ye kɔc lathin. Tëcit buot ke tiim apakat (refugees) kat thör bïk la pamac akeu Chad, Eritrea, Ethiopia ku Uganda. Kɔc Eritrea ku Uganda acï apakat juec matkeic (assimilated) ku abek acï nyuc ruomaŋaŋ geucök. Ciel rounthiääric 1980s kɔc juec apakat Paguot Thudän ku Darfur Akek cï kat reenken tongbaai e thör thanden Sudanku Akek cï nyuc bïk Khartoum toum.
Cec thon banykoormacbaai ku wet SPLA nhom Jon Garaŋ de Mabior roun tiim karou ku dhiec Thöök pendhorou. Buoth Kieutoŋ nine kadiak genamatnhom. Kieutoŋ acïi dhuk piny wën cï aŋiecwëlbaai ku banyakutbaai Paguot Thudän wet tooc tëne akieutoŋ. Akoltokic thondit acï rot looi.
Rounic 1977 tueŋ luŋbaarhooric miok kam Thudän ku wath-thok Thudän ee cï Thöök.


text:
Haile Selassie
Haile Selassie I (akölnïnë 23 Pënëdhorou 1892 agut akölnïnë 27 Pënëbɛt 1975), yen ee dhieth në rin Tafari Makonnen Woldemikael, yen ayee dëtiitthööc panë Ethiopia mëënë runë 1916 agut runë 1930 ku yen ayee bënybɛ̈imac mëënë runë 1930 agut runë 1974. Yenaaye bɛ̈nyakut de Akutajuɛɛr në Amatnhom Apirïka (Organization of African Unity) akölnïnë 25 Pɛnëdhiëc 1963 agut akölnïnë 17 Pënëdhorou 1964 ku akölnïnë 5 Pënëthiarkutök 1966 agut akölnïnë 11 Pënëdhonguan 1967. Yen ayee rantöŋ amackuattök tënë kuat Solomon. Yen aaye Kërëthäno de Muökkɛ̈ŋthïn Ethiopia në pïrde yic ëbɛ̈në. Yen ayee raan thïëkic në akölaköl thɛɛric panë Ethiopia.
Tënë Amatthok de Bɛ̈ɛ̈i nënë runë 1936, bënybɛ̈imac acë luɔi de wëuënäk de kätiɔɔp në Itali tënë kɔckë moc nyïɛny, në tɔŋ cë rɔt loi kaam Itali ku Ethiopia. Haile Selassie ayee anhiarkɛmëpamaac ku tɛkde acï Ethiopia cɔkë mɛt rɔt Amat de Bɛidït, atɛkë në wëlabääny, ku ŋiëëcdït në lɔtueŋ abɛkjuëc në pamaac (multilateralism) ku gëlëmɛt (collective security) acë rɔt bënë loi ye ke thïɛkic ku tɔ̈ thin këya. Yënë thanypiny në lɔŋden yɔɔtwei kɛɛmkë bɛi nɔŋ määldït/jiɛkdit ku pïnyjuac, kekë acë bɛnë jai wɛrden yenë loi, yenaya kɔc kɔ̈k ye pir thaa kënë ku dupïockathɛɛr aake bënë jamguop rin kënë ku rin kek tak lɔn këc Ethiopia ye lëu bë käkëyam loi ke piath. Kumde acï benë jamguop në Akutyicran (Human Rights Watch) rin cenë banymuknhomŋɛk yetök ku cïn nhomlau thïn.
Kaam akut ye cɔl Akut Rastafari (Rastafari movement), ye cinden kɔc kuany yencök aye thɔŋ të cït kaam raan tïmëtïm rou ku raan tïmëtïm ŋuan, Haile Selassie yenaye riɛu keye raancëlöckudöc në lɔŋ Wɛ̈t de Nhialic, rin Nhialic acë rɔt weel bë yaa raan. Ajök në Jamaica në runë 1930, Akut Rastafari acë ye Haile Selassie tïŋ keye raantöŋ cëlɔckudɔc rin yen, bë bënë rïny mëlälängtöc në lɔŋ dɔɔr athɛɛr, lɔjik ku jɔl yaa lɔtueŋ jiɛk.
Haile Selassie acë thou pɛinïn 27 Pɛnëbɛ̈t runë 1975 ke nɔŋ ruon 83, rin cenë yen bɛnë wëlpinyëriɛl në thöcnhom.


text:
Uganda
Uganda ee Paan cïn wärdït pabak de Apirïka. Genamatnhom de ku Kaldïtde ee Kampala.
Wëu ke Akuma de Uganda aaye cɔɔl Uganda ciliŋ. Thook yenë ke luui në Maktaap yiic në Uganda ee thoŋ Deŋliith ku Kathwaili. Nhialiny ye door arëtic ee Kerethanuɔɔi ku bɛ̈ny mac Paan de Uganda aye cɔɔl Yoweri Kaguta Muthebeni ku Paanmac atɔ̈ pabak de Aprika. Ku kɔc ceŋ Uganda aaye kɔc keebiänabuur naa biänabuur thiɛ̈rdiäk ku rou (32,000,000). Piny de Uganda ee biänabuur buɔt keerou ku thiɛ̈rdiäk ku dhetem ku thiɛ̈rŋuan (236,040 km²). Ka ye puur në Uganda ee bun ku jɔl yaa luŋ cɔl malɛ̈ŋthith kee ka ye wëu bɛ̈i.
Kɔc nyic kuɛ̈n ku gäär në Uganda aaye thiɛ̈r dhetem ku bɛ̈t 68 (68%) në raan buɔɔt yic 100 yekënë anyooth mɛnh koor nɔŋ run ke thiɛ̈ɛ̈r ku dhiëc 15 alëu kuɛ̈ɛ̈n ku gäär në Uganda.
Paan Uganda anyic në bɛ̈i ke pinynhom yiic ke cenë löŋ rïïr thïn ace riɛu. Yen naa cïïtë yen ke keerou ku ŋuan në thiɛ̈ɛ̈ric 2.4 jɔɔk në guɛɛu 0 (löŋ ee rïïr thïn) naa jɔɔk leer në thiɛ̈ɛ̈r 10 (ke ka piɛth arëtic), yen ee wun nɔ̈ŋ arëtic në wuɔ̈t ke pinynhom yiic. Kɔc kee thiɛ̈rdiäk ku dhorou ku dhorou në thiɛ̈ɛ̈ric 37.7. Aaye pïïr në kë koor arëtic lëu bë yaa tök ku thiɛ̈roou ku dhiëc në buɔt yic $1.25 në akɔ̈lic.
Kathɛɛr[cokic | cok tënëyökic]
Uganda ee bɔ̈ bei ke ye baairɔt në run de biänabuur tök ku buɔɔt ke dhoŋuan ku thiɛ̈r dhetem ku rou në pɛɛi de thiɛ̈ɛ̈r ke ye nïn dhoŋuan (9/10/1962) nyiɛɛirɔt të nɔŋ ciɛɛŋ de Deŋliith.
Cäthpiiny[cokic | cok tënëyökic]
Piny të dïït Uganda atɔ̈ në arämwëër ke Kiir de Nail yic. Barkyoga atɔ̈ në baai ciɛlic ku ye të cïnwärdit", nëŋö Uganda anɔŋ yic BɛɛRdït. Ke Bar Bictoria ku Bar Kyoga ke ke lieu thïn. Yen anɔŋic Bar Albert, Bar Edward ku Barthiin de George. ɛ̈yadɛ̈, kɛɛljuëc thiekic aatɔ̈ në biäk paguot të thiääk kenë Bar Bictoria mɛ̈t kaldït de Kampala thïn të thiääk ke kal de Entebë.
Aliir de piny ee kë de atekpiny. Ku kë tɔ̈ thïn Aliir acïï thöŋ në piny ëbɛ̈n nëŋö anɔŋ ɣän ɣän kɔ̈k ye röt waar tɔ̈ nhial arët ku wuɔ̈ɔ̈c de ɣän ke kur tɔ̈ nhial arët aayenë aliir ke rɔt waar. Piny alir ëbɛ̈n në biäk paguot de Uganda. Yen ee yaa deŋ agut thök de ruɔ̈ɔ̈n. Ku në Entebë në biäk parut de Bar Bictoria yɔu, dëŋ juëc aaye tuɛny jɔɔk në Akɔ̈nydït agut alɛkboor ku në kaam de ɣɔ̈r kenë Kön. Ku leer ke lɔ parut ke leer piny ëmääth ke ye mɛi yic. Ku jɔɔk në Gulu në buɔɔt ku thiɛ̈rrou 120 km lɔ në aken de Paguot Thudan në pɛɛi de ɣɔ̈r agut kol ayenë ruɔ̈ɔ̈n yaa mɛi yic.


text:
Burjuŋ
Burjuŋ, aye cɔl Varicella tëdë, aye tuɛny kɔc liääp arët ye mayiël kɔc dɔm tueŋ cɔl Varicella Zoster bɛ̈i. Burjuŋ aye jɔɔk ayiɛl ë guöp ku toŋthikë guöp yiilic ëbën, ku ayiic pät ë röt. Käcïtoŋiic (toŋthikë) aa röt jɔɔk köuic, yɔu ku nyin thöŋkä guöpic ëbën. Kït kök ë burjuŋ aye atuöc, dhɔ̈r ku aɣarnhom. Kït burjuŋ aye rëël ɣet kaam akölë nïn dhiëc ku dhorou. Kariliic burjuŋ aye tuɛny yɔ̈kyɔ̈k, ku arɛɛm nyidhic, ku tuɛnytuɛny kämluöök. Burjuŋ aye kɔcdït yɔŋ arët arëk mïth aben cɔ̈k tɔ̈u ciëën. Kït aye röt gɔɔc kaam nïn 10 ɣet 21 ë tuany cök ciëën.
Burjuŋ aye gɔpic aliiric ta ɣɔɔl raan cï liääp yen awu thïïm. E rot thiɔ̈i kaam akältök leer rou täkïc kacïtoŋiic yiic gua dhïäi. Yen ee rot thïɔ̈i aya ta pɛ̈t toŋthikë-iic ku gɔɔt pïuke raan dɛ̈t kïc liääp. Kɔc cï liääp tuany akuöök alëu bïk raan kïc guup wäl burjuŋ liääp tä gɔɔt pïu abuöt thik cï toŋickä raan. Tuɛny kënë aye caar kït ken cï nyuɔɔth tëdë, ku acë rot lac tiɛɛŋ, aka lëu bï ŋic athɛ̈m ë pïc cï kä cï toŋiic yiic path ku aye cɔl Polymerase Chain Reaction (PCR) thoŋ kɔc ŋic wal. Raan alëu bï them guöp atitëguöp ke lɔn neŋ yen riɛl wälä cïn riɛl bï burjuŋ tiaam. Raan cï liääp burjuŋ ku ŋuɛ̈ɛ̈n ace ye bɛn dhuök. Na cɔk alɔn ye kɔc bɛn lïääp ë dɛ̈t burjuŋ, aka liääp ciëën acïn kït ye nyuɔɔth.
Wäl guöp ë raan tit tuany cɔl burjuŋ acï ye dhuökpiny kam kɔc ku ka riilic ye burjuŋ bɛ̈i tä yök yen. Wälde ë guöp tiit kaam 70 ɣet 90 ë buotic. Tuöm ë mïth wäl burjuŋ ruönic ëbën aye looi bɛ̈i juääc yiic. Tuöm nïn kadiäk tuany cök cɛ̈ɛ̈n e mïth cɔl ago röt jɔt becdeyic. Döc kɔc cï burjuŋ dɔm aye gɔl miök cɔl Calamine aa yiɛɛl dhuökpiny, liɛ̈r ë riöp bïk cɛ̈k apɛi bï dëtök rot cï looi tä ɣɔt raan rot, ku wäl cɔl Parcïmol bä tuöc ku arɛɛm dhuökpiny. Kɔc lëu bï käriliic burjuŋ röt looi thin abï muɔɔc wäl mayiël tiɛtwei cimënë acaiclovir.
Burjuŋ ee kɔc dɔm pinynhom ëbɛ̈n. Ruön 2013, aka raan 140 tïmëtïm acï liääp ë yen ku tuany dɛ̈t kɔc kuuk gup cɔl herpes zoster thoŋ Dïŋlït pinynhom ëbɛ̈n. Thɛɛr cï kɔc ye toom wäl burjuŋ, aka kɔc ye dɔm ruönic athöŋnyin kek kɔc ye dhiët ë ruön kënë yic aya. Naɣon ye wälde tuoom pan cɔl United States of America (USA), aka tuany kënë acï dhukpiny döm yen kɔc dɔm tëcït tënë thiärdhoŋuan (90%) ë buotic. Ruön 2015, aka burjuŋ acï raan 6,400 nök pinythokaräm-leerpiny ta ɣɔn yen kɔc 8,900 nɔ̈k ruön 1990. Thuɔu ë rot looi tënë raan tök kaam raan 60,000 cï dɔm. Burjuŋ aka rilic bï ye thok poc kek tuany dɛ̈t thöŋ kek yen cɔl smallpox thoŋ Dïŋlïth ɣet ruɔ̈ɔ̈nbuɔt 19. Ruön 1888 aka burjuŋ acï pocthok kek tuany akuöök yecɔl herpes zoster (shingles). Wël cï gɔ̈t tueŋ jam lɔn yen burjuŋ aa looi rot ruön 1658. Wël juäc ye teetic adïk aye kä thööt lɔn yen kɔc juŋ gup cïmënë kädhie ye tïŋ ajïnh cï nyool guöp, ku ë wët ye yen tïŋ puɔlic yär aya.
Kïtke burjuŋ[cokic | cok tënëyökic]
Kït burjuŋ aa röt kaŋ looi tueŋ kaam riɛ̈nythii ku kɔc cï thokŋuën amääth ku kek kïttke aye körpuöu, thiɔ̈kpuöu, arɛɛm rëliic ku aɣaarnhom. Kekkë aye akuökde buɔthcök ku detöök thokic, thiaiguöp ku atuny thinnyɔɔt yen nyoth lɔn yen burjuŋ. Detöök ye looi kä thokic ace akuöök ye looi guöpic buothcök. Tuɛny kënë ace kït ŋic yen looi tueŋ aloŋ mïth, kä ye looi aye akuöök guöpic wälä kë cï toŋic thokic. Akuöök aye jɔɔk ye kethinnyɔɔt dhitluaal cï toŋic nyinic, nhom, kɔ̈u, kɔ̈k tä lɔ nhial ku cök; leertueŋ ɣet thäät ka 10-12 abuöt thinnyɔɔt, toŋ cï löpiic ku pätic den döŋ piärpiny guöpic. Të cï yen guöp löpic, aka ayiɛɛl dïtot e rot looi. Toŋ cï löpiic aye röt looi aya cincilic, cökcilic ku thar. Kënë rot lac looi ku yen ye nyuɔɔth lɔn yen burjuŋ aye dëtök rot looi thokic ye reem ku yil. Akuöök aye looi thokic aloŋthin ku guöpic aɣeer kaam akältök ku aköl ë nïn diäk. Kït burjuŋkä aa röt nyuɔɔth kaam nïn 10 ku 21 të cï raan rot gɔɔt kek raan cï liääp. Kɔcdït aye naŋ akuöök guöpic ëbën ku atuc ce lac dhukpiny, ku alëu bï kärilic burjuŋ kek yök cïmënë tuɛny yɔ̈kyɔ̈k.


text:
Aŋui
Aŋuɔ̈ɔ̈th aaye luɔnyyinythïïnrou macuëtriŋ ku ye ländhiethëmïth. Keek aaye mɛ̈cthok ye yic ŋuän, cimën yik aŋui malek, aŋui mawël, aŋui luɔ̈l, ku jɔl yaa aŋui kuɔ̈ɔ̈c. Aŋuɔ̈ɔ̈th aaye läi këlɔteetic, ku keek aaye läi riɛlapɛi në tëdït ë käcieeŋröraguer në Apirïka.
Tënɔŋ wunkɛndït thɛɛr, aŋuɔ̈ɔ̈th aa thiökic ke kuataŋɔu, ku ruäl ke luɔnyyinythïïnrou. Keek cït luɔnyyinythïïnrou kɔ̈k të ciet ke peel, aayeken keek ke cieŋthin can bi cuɔth ke tëdɛɛn, riɛnydɛn, ku ka ye ciëŋ cimën kackɛn dit. Lakin keek aaye thöŋ ke kuätëjö në kuɛrjuëc; keek aayee dɔm në länbïcam ke lecken ku cïï ke riöpken, ku acïï yithnhial në tiimnhom.
Aŋuɔ̈ɔ̈th milek tɛkalë bë näk në läi kejuëc cimën 95% ye ke cuet, jɔl yaa aŋuɔ̈ɔ̈th maiwël lac cuët läi cë thou. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee ŋic keye läncuɛtlääi dïït tënë keek, ciet köör, cuɔpwei në wɛt läi cï nɔ̈k. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee lac län-niin aköl, lakin aköldɛ aalɔ ɣer adhuɔ̈mken tëden ke rëërthin në nhiäkduur lɔ yäp läi. Aŋuɔ̈ɔ̈th milek aa rëër në ruäl ë tëcit 80. Aŋuɔ̈ɔ̈th kɔ̈k aake rëër ke kuatda kor de 6 tëdɛ̈t lik.
Tëcit ruɔ̈n tïmëtïm thiäär cëlɔɣɔn tekic rou, aŋuɔ̈ɔ̈th aacë tekic rou, töŋ ye yap cimën jö ku töŋ ye nɔŋ gul ku lec ril ee rin ku ben ka yoom rëëm. Aŋuɔ̈ɔ̈th ciet jöŋ acë thiök bë thuum në ruɔ̈n tïmëtïm kerou cëlɔɣɔn, wët län kɔ̈k ciet jööŋ acë bɛ ɣët ku camkï läncïcamken; aŋui ciet jöŋ ëtök ye poth eeyee aŋui kuɔ̈ɔ̈c, në wët ee cam kɔm. Aŋuɔ̈ɔ̈th rëëmyoom, nɔŋic aŋui malek, aŋui mawël, ku jɔl yaa aŋui luɔ̈l aaye keek cë ben bïk yaa mëkënydït ë Yurathia ku Apirïka.
Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee thiekic në kɛŋthɛɛr ku anyiköl de ceŋceŋ ran rëër kekë keek. Aŋuɔ̈ɔ̈th aayee lac tak keye riac ku dhääl. Në cieeŋ de yic, aŋuɔ̈ɔ̈th aayee tak ke lɔ nhiimwei kɔc, ku tuööp rɛ̈ŋ, ku pec läiyemac ku mïth. Në cieeŋ kɔ̈k, aŋuɔ̈ɔ̈th aalooi në dïït, ke looi abɛ̈k de guupken bë wäl apirïka muthciɛɛŋthɛɛric looi.


text:
YouTube
YouTube ee dɛɛië amatnom ɣɔ̈nkenuëët yee kɔc jɔtnhial, ŋëmkë, ku rɔmkë dɛɛiëke. Dɛɛiëke aalëu bï ke them, ku thɛɛ cennëke dɛɛië ɣoi aaye tääu në biäk. Ëmɛɛn, wënhcaath (akut göörë wël) yen anɔŋ youtube ku ye luɔ̈ɔ̈i. Dɛɛiëke kith yiic aa lëu bïke tääu ë ɣɔ̈nkenuëët yiic. Youtube agɔl në pɛɛi de rou ye cɔl Kol, 15 2005 në kɔc keediäk ëke kɔn luui në Paypal.
Pëën[cokic | cok tënëyökic]
YouTube acï pëën në thukuul juëc në kë yen mïth thɛlwei bïk lɔ göör në dɛɛiëke rac në makuëënic kä lëu bïke gɛ̈lwei në kä piööcë ke yiic, cï mɛn cïnnë ɣɔ̈nkenuëët ke ciɛɛŋ ku ɣɔ̈nkenuëët ke thuëëc thiëëk thook në ye töŋë. Ku në mëër nhial wär thukuul (Ku në ɣän ke luɔɔi) agut Mirii kɔ̈k aa cï Youtube gël në kɔc në Pamɛɛc ken yiic, ku kë yekë tak awääc.
Lööŋ ke luɔɔi[cokic | cok tënëyökic]
Cï mɛn de lööŋ ke luɔɔi de ɣɔ̈nkenuëët, kɔclui aalëu bïk jɔtnhial në kä dɛɛiëke tënɔŋ keek päl tënɔŋ raan ë yicëgɔ̈t ku kɔc tɔ̈ në dɛɛië yic. Guëëc, riäkguɔ̈p, jöör, ɣɔɔcwei, ku dɛɛiëke nɔŋ yiic duɔ̈nyëlöŋ aalëu bïke gël në jɔtnhial. Mëjɔtnhial ee Youtube gäm päl bïk gɛm biyiic ku waar kë dɛɛië cïmɛn kɔɔr kek yeen ku kaa cïn päl të cïï mëjɔtnhial dɛɛië wuönywei në biäk. kɔc aalëu bïk daai në dɛɛië në biäk ku kaa kënnë pɔ̈l bïk dɛɛië tɔ̈ɔ̈u Kompiötaai ken yiic.


text:
Tuanyëcuäny
Tuanyëcuäny abuɔ̈t ë cuäny but. Dhöl juëc ye cuäny but. Ye wɛ̈t kënë ajuëc dhöl tuaanyëcuäny. Atuɛnycuäny ŋïc keek aa tuanyëcuäny A, tuanyëcuäny B, ku tuanyëcuäny C. Tuanyëcuäny juääc aaye awuɔɔk ke bɛ̈ɛ̈r. Kakɔ̈k aaye thiënthii wuɔ̈ny kɔc nyuɔɔny, tɛ̈dë keye käm. Thiënthii ayiɛɛl looi, tɛ̈dɛ̈t ke ye bok lëu bï tuanyëcuäny bɛ̈ɛ̈i aya, ku ee juän atuɔɔrbɛ̈ɛ̈i aya.
Tuanyëcuäny aye dëŋ määu bɛ̈ɛ̈i. Kaam raan tök kɔc kaŋuan yiic ye kɔc dek määu arak diäk költökic (nïn yiic nhial ka 10–15) alëu bïk naŋ tuanyëcuäny ye mɔ̈u bɛ̈ɛ̈i.
Wal juääc ku kätiɔɔp alëukë bïk tuanyëcuäny bɛ̈ɛ̈i, yen ŋic apɛi Paracetamol (dëŋ wäl juëc), makenh col, ku kä kɔ̈k. Tuanyëcuäny alëu bï atuɛny kɔ̈k bɛ̈ɛ̈i aya.
Tuanyëcuäny A[cokic | cok tënëyökic]
Tuanyëcuäny A alëu bï thiäipiny ë dhöl ë rëmkek raan tuany ë yeen. Cäm wal wïïr ke thith, tɛ̈dë dëŋ ë pïu naŋic awuɔɔk ë lac tuanyëcuäny. Kënë ee rot lai looi pamaac tɔ̈ ciëën ë pinynhom, mukmuk nhom pial ë guɔ̈p ke meec rot wei kä thith yiic ku mïïth këc ke geeth kɔ̈ɔ̈th alëu bïk kɔc kony awuɔɔk.
Të lee raan tuanyëcuäny A, ke dugeelken guɔpic ka käk guɔ̈p tiɛɛtic wei looi bïk thɔ̈r awuɔɔk. Kënë ee ke cɔl alei dugëël guɔ̈p gël awuɔɔk aköldä.


text:
Brɛ̈kdhït
Brɛ̈kdhït, wɛ̈dic de, ee bɛ̈n bei de Britin në Akuut de Yuropic. Akuut de Yurop (European Union (EU)), acë rɔt lac jɔɔk, ɣɔn cï Tɔŋ de Pinynhom de Rou (WWII) thök, duŋöör ku kɔc nɔŋnhïïm juëëc ke Yurop aacë jam ka path bë bɛ̈ɛ̈i ke Yurop luui atök - në lɔŋ de wëu, ku tïjara, ku wëlëmiir (politics) - ku bïk kɔc matiic. Kënë ee yekë tak ka bë lɔtueŋ juakic ku abë taŋtaŋ pëën kɛm ke bɛ̈ɛ̈i. Aacë lɔtueŋ në run de 1951 bïk Akuut de Colëmac ku Wëëth (European Coal and Steel Community (ECSC)) cak. Na ye run de 1958, ka Amat de Room (Treaty of Rome) thanycök, ku bɔ̈ Akuut de Määcëkäŋ ke Yurop (European Economic Community (EEC)) bei thïn. Na ye run liik kɔ̈k cök, ka EEC jɔl bɛ̈n ke ye EU. ECSC ee nɔŋic bɛ̈ɛ̈i ka 6 në path, ku EU amɛn anɔŋic bɛ̈ɛ̈i ka 28.
EU anɔŋ lööŋ juëëc yen ke cath. Lakin, käŋ kadiäk kek aa thiekiic arët në kɛmken:
(1) Këtueŋ, ee Luknhom de Lɔcök de Yurop (European Court of Justice). Kän yen ye luak ŋɔ̈ɔ̈r luök ke Yurop kedhiɛ. Luök ye kɔc jöör në bɛ̈ɛ̈i tɔ̈ EU-yic aayeke bɛ̈ɛ̈i tënë Luknhom de Lɔcök de Yurop.
(2) Kënë rou, ee Tënëɣɔ̈c Rɔm de Yurop (European Common Market). Kän ee jam, wëu, ku käyeɣaac, ku kɔc ke EU, aa alëu bïk yaa cath në kɛm ke bɛ̈ɛ̈i kake lääu nhïïm ku kake cïn athörëcäth.
(3) Kënë diäk thiekic, ee Amat de Atam de Akɛɛthnhïïm (Customs Union). Kän ee bɛ̈ɛ̈i ke EU puöl bïk käŋ aa ɣaac në kɛmkɛn kake cïï tɛ̈u atam de akɛɛthnhïïm piny.
Britin ee mɛt rat në EU-yic në run de 1975. Ku kënë ee loi rɔt ke kɔc ke Britin cë kaŋ cuɛɛt bïk röt mat thïn. Run ka 37 aacë wan, amɛn, töŋë mɛt Britin rɔt në EU-yic.
Anɔŋ kɔc juëëc ke Britin cïï nhiaar EU. Aa yekï yök käpath në EU-yic aa lik, ku kärac thïn aa juëc. Këtueŋ mankë, ee kë cî kɔc juëc arët bɛ̈n Yurop bïk bɛ̈në luui ku ciëŋkï Britin. Dɛ̈t ayɛ, ee kï tak Britin ee ajuër dït arët täu pïny tënë EU. Kɔc kɔ̈k aacïï nhiaar kën ye Luknhom de Lɔcök de Yurop naŋ riɛl dït tënë luöknhïïm ke Britin. Kek kɔc cïï nhiaar Yurop kɛ̈, aa ye jam, ka rɛɛckɛ̈ kedhiɛ aabë röt cök të jiël Britin në EU-yic. Na ye wɛ̈ɛ̈r cî, teer jäl dït apɛi kam ke kɔc man cik nhiaar ku kɔc nhiaar EU, ka duŋɔ̈ɔ̈r ke Britin tak ke nhïïm në kë bïk looi. Bɛ̈ny Debit Kamron acë yenhom wɛ̈l tɛ̈ntök ku cɔl cuɛɛt. Acë lueel, kɔc ke Britin aabïkë thiëëc bïk lɔc lɔn bë baai rëër në EU-yic ka bë jääl thïn.
Kɔc aacë jäl cuɛɛt në pɛinïn 23 Penëdhetem 2016. Maabɛ̈nbei (results) acë nyuɔɔth, 52 në buɔɔtic aacë cuɛɛt bïk jäl, ku 48 në buɔɔtic aacë cuɛɛt bïk rëër në EU-yic. Maabɛ̈nbei tui, acë baai yääk arët. Duŋɔ̈ɔ̈r juɛ̈c ke baai, nɔŋiic Bɛ̈ny Debit Kamron, ee ke wïc Britin bë rëër në EU-yic. Kënë acë Debit Kamron cɔl yär guöp ku ler piny në thööcnhom. Tëredha Mei acë jäl bɛ̈n nhial në nyin de Debit Kamronic. Yen ee gör bë Britin rëër në EU-yic wɛ̈r ayɛ, lakin acië puöu tɔɔŋ bë londe looi ku bë Britin bɛ̈i bei në EU-yic tëmën cî kɔc juëc ye lɔc në cuɛɛtic. Bɛ̈n bei de Britin në EU-yic (Brɛ̈kdhït), abï loi në kuer de Cök 50 (Article 50). Cök 50 ee löŋ ee ye nyuɔɔth kuer bî baai bɛ̈n bei thïn ku alawɛ̈r bë lööm. Lɔŋ de alawɛ̈r, luɔi de brɛ̈kdhït acë rɔt jɔɔk wɛ̈r në Penëdiäk 2017, ku abë dhiɛl thök Penëdiäk 2019.
Na ye lɔŋ de kuer bï buɔɔthic, ka kënë akuötic:
(1) Këtueng, ee jäl në Luknhom de Lɔcök de Yurop-yic. Lööŋ abɛ̈k aabïkë nyaai tëtui, ku aabïkë bɛ̈ɛ̈i Britin. Lööŋ kɔ̈k yam aabï ke cak.
(2) Kënë rou, ee kën bë rɔt looi tënë kɔc juëëc ke Yurop cïëŋ Britin, ku kɔc ke Britin juëëc ciëŋ Yurop abaŋdɛ̈t. Bïk rëër në ɣänken, ka bïke thiëëc bïk nap ku jiëlkï?
(3) Kënë diäk, ee kënŋu bë Tënëɣɔ̈c de Yurop Rɔm löök nyin.
(4) Kënë ŋuan, ee kënŋu bë Amat de Atam de Akɛɛthnhïï̈m löök nyin.
Britin ku EU abë thook dhilë mat në ye käkɛ̈ kaŋuaniic ku kä juëëc kɔ̈kiic ayɛ. Jam në kɛmkɛn, acë rɔt jɔɔk wɛ̈ɛ̈r, Penëdiäk 2017, ku abë lo tueŋ agut Penëdiäk 2019. Na lek thook mat, ka pïïr Britin ku Yurop abë rëër tëmënde, ke cïn kärɛɛc loiröt - në lɔŋ de wëu, loiloi, lɔtueŋ, thiɛɛth ku ciɛɛŋ de dɔ̈ɔ̈r kɛm ke bɛ̈ɛ̈i ke Yurop. Na lɔ jam thök kake kec thook mat, ka cïn raan ŋic kä bë tuöl. Kënë yen ye wɛ̈t nɔŋ yen diɛɛr dït në Britin, ku Yurop ku pinynhom ëbɛ̈n wɛ̈t de Brɛ̈kdhït.


text:
Kɔ̈ɔ̈r de tax file number
Yen tax file number (TFN) e ya kë dë ŋɛ̈k dɛn de awata ku ajuiir de wëu ke dhiɔ̈p.
Ëe yen alääu ba yök yen TFN.
Yen TFN du ee:
- ee biäk töŋ de kä thiek yic në nɔŋ de awata ku ajuiir de wëu ke dhiɔɔp
- e ya töŋ de kä ye ŋɛk nyuɔ̈ɔ̈th-them ba ya tɔ̈ɔ̈u të cen bë määr
- ekë du athɛɛr, agut të cɔk rin ku waar, waar luɔ̈i, lɔ në paam dɛ̈ peei ka lɔr jurdɛ̈. Na ci käku röth waar ke them bä lɛ̈k wɔɔk.
Yin lëu ba nhom ciɛ̈n TFN, ku na liiu ke ciin de awatadu ye nyaai edit arëët. Yïn ëya yïn cïï lëu bë yï gäm në kuɔɔny de Miri, kɔɔr ajuiɛɛr de adhuknhom de awata ka kɔɔr namba de tarjir de paande Ɣothralia awata (ABN).
Kɔɔr yen TFN
Të lëu bïn TFN kaar thïn erɔt thäny täu de pïïrdu. Kuany kuɛɛr yenë ke ye yök:
Na kuc täu de rëërdu, ke yi tïŋ – Loi awata de rëërdu.
Aläu bë nïn kee 28 laar ku jɔ̈l TFN du yök të cï wɔ waragɛ̈ɛ̈k ku yök ebɛ̈m. Ago cuɔ̈k gääu duɔ̈në waragɛ̈kdɛ beer tuɔ̈ɔ̈c. We leec tiɛ̈tdu në ye ajuiɛ̈rë yic Na kënë TFN du yök në nïn yiic kee 28, ke yï yuɔ̈pë wɔ.
Waragɛɛk tɔ̈ në thok kɔ̈k cie Deŋlith
Waragɛɛkk kedhie nyooth yïn abë ke dhil thaany në raandɛ̈ ke ke ye yith ku jɔl ku ke looi.
Na bɛ̈i waragɛɛk cï gɔ̈ɔ̈r në thok peei ke cie Deŋlith, ke yïn bë kë waar në thoŋ de Deŋlith bɛ̈i enɔŋ akut wɛ̈ɛ̈r nyic.
Waaragɛɛk ci waar yiic kedhiɛ abë duwër ke wɛ̈tdë dhil ya nyuɔɔth ye kek “yith ci waar apieth në akut de wɛ̈ɛ̈r”.
Waragɛk ci waar yic abë abenë yïthäm ya guɔ̈t thïn, nyooth lan yen kän yic.
Wɛ̈ɛ̈r abë waragɛɛk cï thääny dhil ya kuanycök ke ke ye waragɛɛk ye yith, ku ci ke thaany ke ke ye yith në akut de ye lonë.
Ye TFN du ku myGov tɔ̈ɔ̈u apieth
Them ba kä ku ya tɔ̈ɔ̈u të cenë ke bë nyaai ka mɛ̈ɛ̈r kë, nɔŋ inc TFN du. Raandɛ̈ aleu bë rinku, kööl ëdhiëëthë yi, anuään de të ceŋ, myGov ka ku kedhiɛ, agut TFN du lööm ku cuëër yïn.
Anɔŋ ɣän diääk lëu benë ke kë thiɛ̈ɛ̈c, nɔŋ yic:
- akut de ATO
- Centrelink
- bankdu
- akut duɔ̈n de luɔ̈i të göl yïn në luɔ̈ɔ̈i
- akut de wëu ke dhiɔ̈ɔ̈p
- akutduɔ̈n de luɔ̈i de awata.
Ye TFN dutɔ̈ɔ̈u në kuaak yic. Acii lëu ba yiɛ̈n akutdɛ ke cie ke kä tɔ̈ nhialnë. Na ca TFN du yök ke ka thiëk yic ba TFN du ku kä ku kedhiɛ mɛn ye yï nyuɔ̈ɔ̈th tɔ̈u apiëth bë ke cuɔ̈k kual.
MyGov akɔ̈c yic ku kee dhöl yïn dhɔ̈l ke luɔ̈i de mirï yök online. Ye myGov duɔ̈në anɔŋ yic kä juëcku, yen adik bë cuɔ̈k ye cɔk nyic kɔc kɔ̈k yen myGov ku kä yenë ke lɔ thïn ku wɛ̈t ci thiäändu.
Tïŋ ëya:
Kɔc muk pathport ke piny peei, abakeeny ku kɔc ye dulëëm rɛ̈ɛ̈r në kää koor
Kɔc muk pathport ke piny peei, abakeeny ku kɔc ye dulëëm rɛ̈ɛ̈r në kää koor alëu bïk tax file number (TFN) den kɔɔr në ajuiɛ̈ɛ̈r de online. Yin bë dhil kan tɔ̈ në Ɣothralia.
Ago luuï në Ɣothralia, të yïn raan rɛ̈ɛ̈n në kaam koor ka abakeny ke yïn bë kan puɔ̈l ba luuï të kenë (bïtha du yic thök) në akut de Department of Home Affairs.
Yïn bë waragɛɛk ku gam në ajuiɛr de online të kɔɔr yin TFN të cïn ke kä ke tiiŋ kedhiɛ kediäk:
- Yin ye raan de paan peei muk pathport, abakeny ka dulëm rɛ̈ɛ̈r në kaam koor.
- Yin tɔ̈ në Ɣothralia.
- Bithadu etöŋ de kee kä kë
- bïtha de rëër athɛɛr
- bitha nɔŋ yic yith ke luɔ̈i
- bitha de menk de thukul ebɔ̈ piny peei
- bitha ye yï cɔk rɛ̈ɛ̈r në Ɣothralia (anɔŋ yic kɔc ke paan de New Zealanders yeke yiɛ̈n bitha de rëër të cup kek në Ɣothralia).
Na kɔɔr bä waragɛɛk ku looi nel ajuiɛ̈ɛ̈r de online yic ke pathportdu abë tɔ̈ ke kën yic thök ka waragɛɛk kuɔ̈n ke cäth. Na kën bithda yic thök, ke yïn lääu bä TFN kɔɔr.
Yin cïn kë yïn wɔ bɛɛr tuɔ̈c waragɛɛk.
Tɔ̈ɔ̈u ɣöt ne ajuiɛr de online në TFN
Bitha kën yic thök
Bithaai ke luɔ̈i kën yiic thök anɔŋ yiic:
- Working holiday makers (subclass 417)
- Entertainment (subclass 420)
- Sport (subclass 421)
- Work and holiday makers (subclass 462).
Tïŋ ëya:
Kɔc ye bɛ̈n në riɔ̈ɔ̈c
Kɔc ye bɛ̈n në riɔ̈ɔ̈c aaye ke yiɛ̈n bitha de rëër emääth ku pathport ku waragɛk de cäth enɔŋ keek ëya ImmiCard namba. Në ke yenë ke nyic thɛɛr ke namba de pathport den ëya PLO56 or PL56.
Kɔc ceŋ Ɣothralia
Yïn lëu ba TFN kɔɔr të yïn raan de paan de Ɣothralia, të ë ŋëi ë yï:
- dhiëëth në Ɣothralia
- të cïn cääta de mɛnh de baai lööm
- të cëŋ yïn në Ɣothralia në biäk de wɛ̈t de awata.
Të kuc yïn biäk de rëërdu, tïŋ - Loi awata de rëërdu
Dhɔ̈l dɛ̈ të:
Tuɔ̈cë në Australia Post
Yïn lëu bë TFN yök në të luuï yïn në AustraliaExternal Link Post të yïn raan de ye paan de Ɣothralia ku bä në ajuiɛ̈r de thiɛ̈ɛ̈c nhom yic. Acïn wënh ye kɔɔr të tɛ̈ɛ̈u yïn waragɛk duɔ̈n de TFN ɣöt Australia Post.
Na ye menh de baai në Ɣothralia ke dhöl kɔ̈c yic bïn TFN du yök ee:
- Thiäŋ në ajuiɛ̈ɛ̈r online poomExternal Link.
- Bɛ̈i waragɛk bei, nɔŋ yic namba de waragɛk ca tuɔ̈ɔ̈c.
- Ruk kaam benë ye thiɛ̈ɛ̈cExternal Link ku lɔ luɔ̈ɔ̈ië në Australia Post në nïn yiic kee 30 thöl yïn ke thiäŋ de poom. Muŋ waragɛɛk kuɔ̈n ca ke bɛ’i bei të de thiɛ̈ɛ̈cnhom ku waragɛk ye yï nyuɔ̈ɔ̈thExternal Link të de thiɛ̈cënhom. Yïn bë waragɛk thääny në maktam de Australia Post të cïn thiɛ̈c de nhom thöl.
Tuɔ̈cë në Të de Services Australia
Na tɔ̈ ke yï lui wɔnë Services Australia, ku cïï lëu ba tɛ̈ɛ̈u ɣöt ne tuɔ̈cë në Australia Post fka TFN, yïn lëu ba waragɛ̈kdu tääu ɣöt në rɔtdu në të de Services AustraliaExternal Link yenë poom thiɔ̈ɔ̈ŋ thïn Tax file number - application or enquiry for individuals (Tax file number – thiɛ̈c de yic de athöör de ŋɛk) (NAT 1432).
Na ca akut de Services Australia yiɛ̈n bë riɛr bë TFN du lööm enɔŋ ATO, lɔc ku yiɛ̈n ë Services Australia (Centrelink) ku luel kë kɔ̈ɔ̈r ë ye yen TFN.
Na ci looi, we wɔ bë yï tuɔ̈c TFN në Services Australia.
Tuɔ̈cë në thanduŋ de tooc
Na cï bë lɔ të de thiɛ̈cënhom loi në Australia Post ka maktɛɛm thi ke të cïn luï në Services Australia, ke yï bë waraŋɛk dhil thiɔ̈ɔ̈ŋ poom.
Yïn lëu ba ye kënë yök në:
- löm onlineExternal Link – Tax file number – application or enquiry for individuals (Tax file number – athöör ka kɔ̈ɔ̈r de yic ŋɛk) (NAT 1432)
- Yup telepuun 1300 720 092 në thɛɛ kee 24 në kööl tök yic, nïn ke deherou në wik yic. Na kɔɔr ba jam wɔ në wɔɔk në thoŋdɛ̈ ke cie Deŋlith, Ke ye yuɔ̈pë akut de Wɛɛr de ku Luɔɔi de Thook në 13 14 50 ago yï kony në cɔ̈tdu
Tuɔ̈cë waragɛɛk ca ke thiɔ̈ɔ̈ŋ yic në biäk de TFN ku awel kɔ̈ɔ̈th ken kuɔ̈n nyooth yï në anuään tɔ̈ në waragɛk ka poom kɔ̈u.
Wɛ̈te: Duɔ̈në waragɛɛk adöcku tuc wɔ-acïï bë ke dhuk nhïïm enɔŋ yin.
Tïŋ ëya:
Kɔc cïï rɛ̈ɛ̈r në Ɣothralia
Kɔc cïï rɛ̈ɛ̈r në Ɣothralia ku yekë wëu ken yök në Ɣothralia abë dhil naŋ tax file number (TFN) ago kë ya thiɛ̈c në adhuknhom de awata, ka wëu kɔ̈k ye bɛɛk ke Ɣothralia ke gam nɔŋ yï wëu a röm de Ɣothralia.
Na ye raan de paan peei ku ceŋë paan de Ɣothralia ku cïï luï ago awata yök, ku cïn wëu kɔ̈k ye ke yök paan de Ɣothralia, ke cïï lëu kör në në TFN.
Na kɔɔr be ye awata lööm enɔ yi, ke yï tïŋ wëu ye käŋ ke dhiëëth, ariöp de käŋ kɔ̈ɔ̈th ku wëu ke ɣɛɛc ye bɛ̈n.
Yïn lëu ba TFN du kɔɔr të yïn:
- lööm në wëu paan de Ɣothralia, wëu ye bɛ̈n në kaŋ kɔ̈ɔ̈th ka wëu ye dhuɔ̈k yi në londu, ci man de wënh de juur
- lööm në wëu ye bɛ̈n bei në tarjir yic në Ɣothralia
- raan nɔŋ dukunydu tɔ̈ në Ɣothralia ku ka ye dɔ̈m në wëu yeke yiɛ̈n në biäk de miɔ̈c de awata ka wëu ye ke tuɔ̈c akut de muk mïth (child care subsidy)
- raan nɔŋ nhom ajuiɛ̈r de wëu ke dhiɔɔp në Ɣothralia
- ŋɔ̈th në kë ba yök në
- e kɔɔr bä kɔ̈k ku mät thïn
- e kɔɔr bë wëu tääu në nyindu yic
- kɔɔr ba thiɔ̈ɔ̈ŋ në adhuknhom de awata de Ɣothralia ka kɔɔr ba naŋ Namba de Ɣothralia de Tarjir (ABN).
Dɛ̈të:
Yïn bë waragɛɛk cï ke thääny bɛ̈i bïn ke rɔtdu nyuɔɔth. Duɔ̈në wɔ tuc adöcku në kë cïï lëu bïn ke dhuɔ̈k ciɛ̈ɛ̈n enɔŋ yïn. Tuɔ̈cë waragɛɛk ca ke thiɔ̈ɔ̈ŋ yiic në ye anuään tɔ̈ ye poomë kɔ̈u.
Tïŋ ëya:
A tax file number (TFN) is your free personal reference number for tax and superannuation. Find out how to apply for a TFN and keep your details safe - Dinka translation.


text:
Paankɔc de Koŋgo
Paankɔc de Koŋgo (aŋïc aya Koŋgo-Brazzaville) ee pamac tɔ̈ wäryöu pacuɔl Apirïka ciɛlic (kënë cie Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo). Ee nɔŋ akeu ke pamaac kathiëc: Gabon alɔŋ pacuɔl; Cameroon alɔŋ parutcuɔl; Paankoc Mïïrlockoc de Koŋgo alɔŋ paguötbak, ku Cabinda, ye abaŋ Angola, alɔŋ paguöt; ku Adɛ̈kdiɛt Atlantic alɔŋ paguötcuɔl. Dïtde ee lɔ̈k ye 340,000km2 ku cinëkocde ee 5,125,821.
Kuat ye thook ke Bäntu jam aacë rëër lɔ̈k kënë-yic talïk run 3,000 cëjal ku aake ɣɔɔc looi kekë kɔc ye rëër ɣorëpiujaac de kiir Koŋgo-yic. Koŋgo thɛɛr eeyee abaŋ panmäcalëi French ye cɔl Apirïka de Atekpïny. Paankɔc de Koŋgo eeyee looi akölnïn 28 Penethiäärkutök ku yok nhomlääu tënë France ruɔ̈n 1960. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992. Pamac macrɔtyetök [sovereign] ee noŋ kuënykuëny akuutgurmiirjuëc tëɣɔn 1992, nacɔk miircïlɔckɔc eecï lönykɔ̈u ruɔ̈n 1997 në toŋbaai de Paankɔc de Koŋgo, ku Bɛ̈nymacbaai Denis Sassou Nguesso cë bën tueŋ riɛɛl ruɔ̈n1979 ee cë baai mac run 35 në run 40 cëjal.
Paankɔc de Koŋgo acë bën malooi miök 4 në ditë pinynhom wärliep de Guinea thin, ye gam pamac laŋkoŋ nacɔk cieduk wëlëmiiric ku määcëkäŋic alɔŋ lɔ̈ɔ̈k dɛ̈t ku ciethöŋ ë tëk ë wëu miök pamacëbɛ̈n. Määcëkaŋ ë Koŋgo ee rot gei rilic në miök, ku määcëkaŋ ë pamac akëc rot juäk tëɣɔn dhukpiny ë cin de miök kencök 2015.


text:
Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo
Paankɔc Miirlɔckɔc de Koŋgo, ee pan ŋic ke ye cɔl Dhäire në run 1971–1997. Yen atɔ̈ cilic pande kɔc col.
Kathɛɛr ke Koŋgo[cokic | cok tënëyökic]
Miir lɔc kɔc ke pande Koŋgo, ee pan tɔ̈ ciɛl piny de kɔc col. Yen aditë pinyde, ku atɔ̈ në kaam ë thiɛɛr ku tök në dïtde në piny ëbɛ̈n. Kɔc juiëc ciëëŋ thïn ciinden aye tïmëtïm kee, në pinynhom 71 tïmëtïm. Miir lɔc kɔc ke Koŋgo anɔŋ Thiëër ku dhuoŋuan në yiɛcden në pinynhom, ku tɔ̈ në akeer ŋuan piny de kɔc col Apirïka, ku ka ye jam në thɔŋ de Paranthai.
Miir lɔc kɔc de Koŋgo, arɔm akeu kenë ke Paguot Thudän alɔ̈ parut, Yuganda, Ruanda, ku Burundi alɔ̈ pabak, Dhambia ku Aŋola alɔ̈ paguot, ku Panë Kɔc ke Koŋgo ku kɔc ke Aŋola aatɔ̈ Turnhom de Kabinda, ku wär cɔl adɛ̈kdiɛk të lɔ pacuɔl. Alal thok kenë Tandhania ë lɔ wärdït cɔl Taŋganyika të lɔ pabak. Bai a lɔ ke lɔ wärdiit cɔl adɛ̈kdiɛt a lɔ ke lɔ 40 km acïk nhom të lɔ agör ë wärdïït cɔl Adɛ̈kdiɛt Atlantik tëëk akeer yic në lɔ Muanda ku ciknhom në 9 km. Lääuic thök kiir Koŋgo män ye lɛp në Guenia yic. Yen atɔ akeer ë rou në juiɛc de kɔc ye Krithanooi tɔ piny de colic.


text:
Manchester Mɛɛt A. A
Manchester Mɛɛt A. A. (Manchester United F C) ee akutamëtuuk ë adiircök yee tuuk në Amatthok Tueŋ [Premier League]. Kek aa thëëc rɔmtuk ken në Manchester Thɛɛr [Old Trafford] në lɔ̈k de Manchester. Akutamëtuuk anɔŋ Kooth UEFA kädiak në riin Amatthok de Mëril, Kooth FA kä-12, ku Kooth Pinynhom Akutamëtuuk de FIFA kätök.
Akutamëtuuk acë gɔl keye Newton Heath L&YR F.C. në 1878. Në 1902, riin akutamëtuuk acï geer tënɔŋ Manchester Mɛɛt A. A. (Manchester United F.C. në thöŋ Dïŋlïth). Tɔŋ Pinynhom de Röu cök, Manchester Mɛɛt A.A aacë Matt Busby looi ye duwɛɛt. Akutamëtuuk acë Amatthok de Adiircök në 1956 ku 1957 tiäm. Piathlɔtueŋ acï thiit në riak aliiric Munich në 1958, wët cï ametuuk kabët de akutamëtuuk thou. Eeyee tääk lɔn bï akutamëtuuk thiöök, aŋot këc. Kek acë tiäm në Amatthok de Adïïrcök në 1965 ku 1965, ku Kooth Yurop në 1968.
Në 1986, duwɛ̈ɛ̈t Ron Atkinson acï nyɔɔc në akutamëtuuk newɛt tɔɔ kek në riäkic de copciën. Aacë Sir Alex Ferguson bëithin. Akutamëtuuk acë koothden tueŋ tiäm në tää Ferguson, ye 1990 Kooth FA, tënɔŋ Crystal Palace në dhuktuuk tiikröt 3-3 cök. Në abëkruondɔ, Mɛɛt acë tiam në Kooth ë UEFA de Metiɛm ë Kooth. Në 1993, Manchester Mɛɛt acë tiam në toŋtueŋ Amatthok Tueŋ. Në 1999 Manchester Mɛɛt acë tiam diakröt, looi ë Amatthok Tueŋ, Kooth FA, ku UEFA Amatthok de Mëril. Manchester Mɛɛt acë tiam amathok në yiic dharou pëëi agut bë Sir Alex Ferguson nyuɔɔc në 2013.
Jaal ɣɔn, akutamëtuuk acë nääŋ duwɛɛt kuöt, David Moyes, Ryan Giggs, Louis Van Gaal, ku Jose Mourinho. Mourinho tën acë akutamëtuuk muuk tënë tiëmëriɛl në Kooth Amatthok ku Amatthok de Yurop në abëkruon 2016/7.


text:
Kërëthänuɔɔi
Gämde Kërëthänooi (Xpισtός "Kërëthä" ee wɛ̈t de Gïrïk thɛɛr, man cï waaric në wɛ̈t de thoŋ ɣëbëru cɔl "Mathiya", wɛ̈tdeyic "Raan cï tɔc") ayee gäm Nhialic tök në dhiëny Abaramic, dhuk tënë pïïr ku piööc jam de Yecu raan Nathareth cï nyuɔɔth Lëkyamic. Kërëthänuɔɔi yen gäämdïtapɛi Pinynhom, ku cinëkɔc ë Kërëthänooi ee 2.4 tïmëtïmdä. Aye kërëthanooi gam lɔn Yecu aloithok (aloithokrot) diɛ̈tde-yic Pinynhom. Ayee Kërëthänooi juëc gam ke Yecu ye Wënde Nhialic ku ee raan aya, ku yee Duluɛ̈ŋde raan, ku bɛ̈nde acï caar Lëkthɛɛric. Abïbei, Kërëthanooi aa Yecu cɔɔl Kërëtho, tëdä raan cï tɔc.


text:
Cad
Cad (ku yen ayee cɔl Paankɔc ke Cad në kuerëtueny) ayee pamac cïnadɛ̈kdiɛt tɔ̈u në Apirïka ciɛlic. Genamaatnhomde ayee cɔl N'Djamena. Yen ecï Poranthu dööc ɣɔn agut 1960. Yen Cad, agum arët në ŋɔ̈ɔ̈ŋ, tuany, yaak ku tɔŋ. Cinëkɔc de Cad eyee 17,000,000 në ruɔ̈n 2020.
Thongarab ku Thongporanthu aa yee kek yee thuɔk ke kuerëtueny. Ithlam ku Kërëthian aa yee kek yee yath yee ke theek.
Cad yen yee pamac 21 në dït Pinynhom. Yen akör tënë pan Peru amääth ku dït amääth tënë Paruël de Apirïka. Yen arɔm akeu kekë Libiya alɔŋ parut, Paankɔc Ciɛl de Apirïka alɔŋ paguot, Thudän alɔŋ pabak, ku Kameroon, Naijeria, ku Nijer alɔŋ pacuɔl.
Genamaatnhom de atɔ̈ 1,060 km jäl wanhadɛ̈kdiɛt, Douala, Kamerun. Ku Douala yen yee wanthadɛ̈kiɛt thiökbëtɛɛm kekë N'Djamena. Rin në mɛcde ke adɛ̈kdiɛt ku rin yee tëdït de pamac pinyliɛɛt, Chad, akölkɔ̈k ayee cɔɔl "Puön cë Thou de Apirïka".
Baau de Cad yen yee tooc dïtbëtɛɛm në Cadic, ku ayee tooc de rou në Apirïkaic në dïte. Run tim kadhorow cëjäl, Baau de Cad eyee 330,000 km2 në dïtëpiny de, lakin ëmën ayee 17,806 km2 ëpath. Kur bɛ̈rbëtɛɛm në Cad ayee cɔl Emi Koussi në Pinyliɛɛt.
Rin ë noon bɛ̈r/bär ku tuɔɔc juac, pan kënë apath ke diɛt, läicïtariɛk, ku läiëmïththuɛ̈ɛ̈t dït. Kiɛɛr dïtbëtɛɛm në Cadic aayee Cari ku Logone.


text:
Atoockïït
Atoockïït ee wënh ye käŋ nyuɔɔth bïk tïc. AK ee kä cë ke tuɔ̈c yeen lööm aliiric ku wɛɛrke yiic në giët ku röl.
Aköölkɔ̈k ee këthöŋ ke rök. AK thɛɛr anɔŋ kät ëtim lääuyic ku ye tääu piny cë yiu apiɛth cït käk ë baai. Atoockïït yam apiɔlic ku ajanyic apɛidït. Atoockïït alëu giët cë thɔ̈ɔ̈ŋ ye nyuɔɔth tënë ɣɔ̈n juëc. Makuɛ̈n ku wënh ye muk aya. Ka yenë käk ke atoockïït käŋ cë guir tïŋ.
Këtueŋ atoockïït kedhie aye luui në waicɔ̈t ë käŋ ke tënë atoockïït dɔmic nhial tënë atoockïït alëu bï tääu tëmec, ku ka ŋoot ke löm käŋ. Atoockïït alëu nyooth de cäth atïïp ajɛny thïn dekic käk kedaai ku tukdai në akuɛ̈n nhial ku piny tënë käk kedaai dɔm aya. Atoockïït de wïïn de many adök ku ciër lɔ gääk atoockïït alëu gɛm de käjuëc cë guiir cïman de kä cëke tuɔɔc aliiric. Tuk de tïŋ ayeke nuet atoockïït ke yam. Makuɛ̈n aye kɔ̈k luɔide tëde atoockïït ë daai aya.
AK kädhie nɔŋic wënh ye nyuɔɔth ë giët tïŋ ɣɔn tueŋ në ruɔ̈n 1920 aake ye tɔ̈u aya ëke col ku ɣeerkë, aye käŋ cɔk tïŋ kek ke yee mabuk, ku ketɔ̈u thïn AK yam ee nyooth ë kïït kuɔ̈tic. Wënh de nyooth anɔŋ guɔ̈k lɔ roŋroŋ aya. Ku ee mɛɛn kek aatɔ̈u ke guɔ̈k lɔ janyany ke ŋuan thöŋ kek agör lɔ cök ee kë lääu-yic nɔŋ guɔ̈k kaŋuan thöŋ ke cït tënë cäth atïïp nyuɔɔth thïn. Yen aye cɔl wënh de cäth atïïp lääu-yic.
Naye wënh nyooth atoockïït yaa 30 thm bɛɛrde ke lääu de yicde, ka bï yaa 53 thm. Rin nëbaŋ ka bï luui apiɛth adik, kädaai tooc kïït aawïc wënh de nyooth lääuyic aya. Wënh de nyooth atoockïït lääuyic atɔ̈ cïmande ku keek anɔŋ wënh ë nyooth lääuyic cëguaŋ kethöŋ.


text:
Waŋari Muta Maathai
Waŋari Muta Maathai (1 Pɛnëŋuan 1940 – 25 Pɛnëdhoŋuan 2011). Ee raan pamac Kenya ŋic kɔc ë pinyëbɛ̈n në luɔiden të tɛ̈rëërëthin, wëlëbääny, ku ërin wët cï ye yiëk këleeclonpath ë Nobel. Ee dhieth pan cɔl Ihithe tɔ̈ ciɛlic në piiny thöny Kenya, ku ee raan ë thän Kikuyu. Acï la piöc Amatnhom Pawut te cɔl Mount St. Scholasta (Benedictine College) ku bɛ̈n la Piöcëbɛ̈n de Pittsburgh. Ee yen ë tiŋ në alɔŋ pabak Apirïka cï matholpiöc kenë ŋicëguɛ̈rëguɔ̈p konyekiimëlɛ̈i kaŋ yök në University College Nairobi 1971. Maathai acï ya dunyuuth ŋaar në ŋicëguɛ̈rëguɔp konyekiimëlɛ̈i 1975, bɛ̈ny abaŋloi ë nicëguɛ̈rëguɔ̈p konyëkiimëlɛ̈i 1976, ku ye dunyuuthŋaknhom rieec 1977. Maathai acï akut ë luɔi lök toc jɔɔk cök ë ruon 1977, ee akutguiɛ̈r tɛ̈rëërëthin ku akut cïe tɔ̈ miiri cök, ku acë nhomcök ë luɔi com tiim, gelëtɛ̈rëërëthin ku yinyëdiäär.
Acï tëtic athörden ë ruon 2010 cɔl 'Replenishing the earth: Spiritual values for healing our selves and the world', bï käŋ ë pinynhom juakiic ku buk röt muk ku pinynhom ë käŋwei në ciëŋlacök, acï jam kä lëu akutguiɛr ë lök toc bï këk kony, ku luɛɛl lɔn cï akutluɔiëbai, amatjuëcwël ë tɛ̈rëërëthin ye luel apɛidit elä wuut adhil kë cin matthin ku mat kë kenhiim bïk kä cïk wöciic bɛ̈n cökiic ku luui kë bïk kä ken wïcke baai ya yök. “ ɣok aa dhil luui apɛi ɣodhie buk käŋ ruöp, lök, pamaac ku pinynhom ëbɛ̈n wariic ”. Yen acï gäm Këleecëlonpath ë Luɔi Mukraan (the Right Livelihood Award) në ruon 1984, naɣɔ̈n në ruon 2004 kë acï ya yen ë tiŋ tueŋ në Apirïka cï këleecëlonpath Nobel ë dör kaŋ yök, ërin luɔi peth cï loi ë latueŋgäkthin, miirlɔckɔk ku dör. Maathai ee cï kuany ye raanɣönlööŋ ku bɛ̈n ya bɛ̈nykoorluɔi tɛ̈rëërëthin ku käŋyeyök de miir benymacbaai Mwai Kibaki, domthok pɛnëtök 2003 agut pɛnëthiaarkutök 2005. Maathai acï thou ruon 2011 në tuanykaar ë athintoŋ.


text:
Yäcpou
Yäcpïu [cholera në thöŋ Dïŋlïth] ee tuëny kocliäp të ci abuöt Maguat-Pou ye cak. Ee cïnkor yen ayee dɔm. Kït ŋic apɛ̈i eyaa ciith piéu apɛ̈i. Rɛ̈ɛ̈cde apɛ̈i, ciith ee yecök rɛɛk abi raan thou kamkor rin ë döupiuguop.
Yäcpou ee tuany de runthɛɛr. Wëlcigɔt de yäcpou (në thöŋ Sanskrit) aaci yök gölcok runbuɔt yekek dhiec YKD (Yecu Këc Dhieth). Wëlthɛɛric ebën, anoŋ mɛŋbei juëc ku akumpiny de yäcpou ci röt loi.
Abuöt Maŋuat-Pou anoŋ kuat (mecthok) juëc. Abëk ken aa ciék tuëny riliic tene kök. Rinëken, kɔc kök ci liääp yäcpou aa cin kiit é tuany; kɔc kök aa naŋ kiit cie rëc apɛ̈i, ku kök aa naŋ kiit rëc apɛ̈i.
Yäcpou aŋot ye liaap ɣôn juëc de pinynhom. Thöŋkou në 2010 aye luel ula raan kam maliön ka 3 agutci maliön ka 5 aaye yäcpou dɔm ruön thok ebën, ku 58,000–130,000 aathou ne tueny kene ruon ebën. Yakölë, yäcpou aye cɔl aɣuɔkthai. Kuyenaya, agäk apei ne bɛɛi cilatueŋ yiic, aloŋdietde ne mïth yic.
Ciëk de Yäcpou[cokic | cok tënëyökic]
Kɔc aa yäcpou yök ne dhel cääm de cäm aye dëk de piu noŋ acuɔl. Kɔc nëk yäcpou aa ciith apɛi, ku abuöt de yäcpou ee rër pïr ne wëric. Ne bëëi latueŋ yic, arakthok, acin liucuol path. Yäcpou ee thiai tälee cïth liäp kek piu ye kɔc kók gem.
Cimënë, täle acuɔl (wëër raan) la ɣet wär ye kɔc juëc gem thin, kɔc aaye yäcpou dɔm täle kek:
- Dek piu ne wär kënë yic
- Cam miëth cik lok kou wäric
- Cam rëc ciëŋ wär kënë yic, tä këc yen ŋiɛc thaal arëk bi abuöt yäcpou nɔk.
1950 Kënë ee yen ciëk ne yäcpou gääk apɛi tënë bëëi cilatueŋ. Kɔc cam miithwiir cimënë juäl bii bei piɛ̈u noŋic abuöt yäcpou ku go tuɔɔc dukan bëi cilatueŋ.


text:
Määcläi
Määcläi yen ee aye këër töŋ në puɔ̈rkumac [agriculture] ye wɛ̈t ë lai ye muknhom wɛ̈t rïŋ, nhïm, caa, toŋ, ku kajuëc kɔ̈k, ye anɔŋic tït në nyïn, liäpëdhiëthic, ku muknhöm de läiyemac.
Määcläi anɔŋic käthɛɛr baric, jɔk tënë Wëërdït Abaŋrunëkuric [Neolithic Revolution], ɣɔn jɔk määcläi ye cuet, tëcït tënë runë 13,000 AY [BC] lɔtueŋ, ɣɔn akëc kɔc guɔ yaa puɔ̈r looi. Kaam këc latueŋbai thɛɛr guɔ bënë, cëmënë Egypt de Wäärthɛɛr, ka ɣɔ̈k, amɛ̈ɛ̈l, thök, ku diɛrbaai, aakeye mäc në dumic.
Awɛ̈ɛ̈rdït acë rotloi në Wëër Columbia, ɣɔn cënë wɛ̈ɛ̈r läiyemac Piny Thɛ̈ɛ̈r cënë ke bɛi në Piny Yam, ku në wɛ̈ɛ̈rdït tënë puɔ̈rkumac acë rɔtloi në lɔŋ Britan në ruɔ̈ɔ̈nbuɔt 18, nawën cënë liäpëdhiëthic de läiyemac cïmënë ɣɔ̈k nɔŋ tuŋ bär ye cɔl Dishley Longhorn ku amɛ̈ɛ̈l nɔŋ nhiëëm bär ye cɔl Lincoln Longwool, kekacï bënë cɔ̈kpïny në kɔcŋicpuɔ̈rkumac cëmënë raan ye cɔl Robert Bakewell bë juak rïŋ, caa, ku nhïmamääl ye looi.
Kuat juɛ̈c ë läi wäc cëmënë ajɔ̈ŋkör, anyar pïuic, llama, buɔl, ku guinea pig acïkï bënë mäc në abek pïny dɔ̈. Mäc ë kääm ku aya mäc ë reec, kämpïuawai [crustaceans], ku käkëjual në pïuic acï däc bënë.
Määcläi në kueryam ageirot aguiɛrëluɔi de cäkbëkäŋbei ye waar tënë tïɔ̈p wënë yen tɔ̈. Puɔ̈rkumac tënë muökëthok acï bënë lɔ̈ɔ̈knyin në dhëël mäcril tënë abak lɔtueŋ dɛ̈t de pinynhom cëmënë ɣɔ̈k juɛ̈c ayeke mäc në luak thi ku ajïth thiärcïïkuen ayeke mäc në ɣɔndhiëthëtoŋthin.


text:
Wërëkäŋ loony
Loony ee kuat aguiɛrëluɔi ye löŋ ë käkëŋɛk looi tënë kɔc, ku ye kɔc cɔl ayee këŋɛk, bë kɔc kɔ̈k ɣɔc ku ɣɛc rotloi cïmën löŋëyith ë käkëŋɛk. Loony acïï rot lëu bë puöl ëpuɔth kënë eeye raan tak bë jäl ku lui yeluɔɔi cïnakuën. Loony ee rot thɔ̈ɔ̈ŋ aya acït kuat tëdäŋ yenëkë raanmäc dhiɛlcɔɔl bë looi wïc tëdɛ̈ cïïwïc. Loony tɛk bë yith kɔ̈k ku gël lɛŋ tëcït tënë lööŋ ku ciɛɛŋëbaai bë raan cïï luɔ̈i cïmën raan cïpïr ku lɛ̈i.
Loony acë ceŋ në ciɛɛŋ juääc yiic thɛɛrɣɔn këc wëlthɛɛrcïgɔ̈t. Raan alëu bë ceŋ në loonyic jäl dhiënhdenic, dɔmic tëdɛ̈ ɣɔcic.
Loony acï puälnhial në tëdït ë pamaaciic bë kaŋ luɔ̈i wärthɛɛr, kuyen ëmën acï löŋ jal temkou pamaaciic ëbɛ̈n. Pamac ciëën ye jäl loony lök pëën ee Mauritaniɛ në ruön 2007. Acenëthök, alaŋ tëthööŋ raan 40.3 tïmëtïm pinynhom cë luɔ̈i loony mayam. Loony wɛ̈rëkäŋ mayam töŋkithbëtɛɛm aye cɔl cɛ̈ɛ̈th-manhëraan. Lööny aya alatueŋ dhölëluɔ̈i cïmën kɛ̈nycïmat (dhölëluɔ̈i werpinybëtɛɛm ëmën, yenëkë raan aye gäm wëu ku cïï päl ɣet bë kek cuatpiny), atiɛtëbaai, awuut cï gëlpiny, luɔɔi kɔ̈k cït thɛny mïth luɔɔi yic, apuruukmeth, ku thiëŋëriɛl.


text:
Kä tɔ̈ në Ajuiɛɛr de ŋëm de rɔt apieth e kë
Ee ajuiɛ̈rë anyooth kä lëu ba ke looi në ŋëm de rɔtdu apieth.
Na riääcë në rɔtdu, ka raan de paanduɔ̈n ka raan luui ke we, ke we cɔl 000 ago bolith bɛ̈n.
Na kɔɔr ba yup në telepun cïn gääu ke yï cɔ̈të në TTY ka në National Relay Service, tïŋ Calls to emergency services
Ŋëm de apiɛth baai
Tïït yenë baai nyin tïït
-
Tïït de nyin de kë ye bɛ̈n në kɔc yiic ee ya lon de raan ebɛ̈n. Kɔc cëŋ në yï lɔ̈ɔ̈m alääu bïk bolith yuɔ̈p në 000 të nɔŋ en awuɔɔu de tɔŋ, ka dhiɛ̈ɛ̈u piŋkë paandu. Kɔc tɔ̈ në ɣön nhial aye ke piŋ eya në kɔc thiääk kenë keek ku kony kë ke.
-
Them bë naŋ të bïn ya lɔ thïn në thaa kɔɔr yïn en. Ye namaai ke kɔc muk në walletduyic ka në telepundu yic nambaai ke kɔc ke paanduɔ̈n ka mɛ̈ɛ̈th ku.
-
Them ba naŋ telepun duɔ̈n yïn yup (ye temic në wëu) ago rɔt ya piŋ wɔnë kɔc ku telepun acïï lëu bë yök në bil de telepunic ka në bukic.
-
Yɔ̈kë rɔt dhɔ̈l de kuël de rɔt wei të nɔŋ en kë ŋëi yï kɔɔr në näk.
Loi ajuiɛr de kuɛl de rɔt wei
-
Loi ɣän lëu bïn ke rɔt ya liɛɛp wei të ŋëi en naŋ kë rac yï yök ɣöndu/ka ɣön bɛ̈ɛ̈rdu.
-
Kɔɔr bɛŋ thiin de alɛ̈th lëu bïn kat ke ye ku muktɛ̈ɛ̈r kɔ̈k, ku löm waragɛk thiɛeekiicku, ku kä thi kɔ̈k yenë mïth ke pol ku wëu lik muk yïn ke yï cin të ŋëi yi jal në kaam kooric. Na kɔɔr wɛl ke akïm, ke ke tɛ̈ɛ̈u ke në bɛŋthin duɔ̈n de kat.
-
Wan muktɛ̈ɛ̈r kɔ̈k, ku waragɛɛk kɔ̈k, ka kɛɛt kɔ̈k. wɛ̈në ke raan ye gam piɔ̈u dɔ̈ŋ baai, ka mäthduɔ̈n ye gam piɔ̈u.
-
Na nɔŋ guɔ̈p tɔ̈ɔ̈k , ke them ba raan bï yï kuɔny në jäl baai dac yuɔ̈p bë bɛ̈n. Kɔc kɔ̈k aye jam në dhöl cïnë raan de aterdu, ye piŋ. Ku dac ke wɛ̈t matic wɔnë ye.
-
Na lëu rɔt, ke yï ye lɛ̈ɛ̈t ku kë rɛɛc cï luɔ̈i yï gätpiny. Kënë älëu yï kuɔny të ler yï köör në gël de akuma.
Tɔ̈ wɔnë telepuun juëc
Them ba nambaai cɔk tɔ̈ në yïn ku anuaan de ɣän ceŋke cït man de:
- kɔɔr ɣän yenë taxi ke tɔ̈ thïn (go kë ya yök në thaa yïn ke wïc).
-
telepuun de kɔc ye kony në ariɛɛr de tɔŋ në Yithet ka territory du yic.
-
maktam de ariɛɛr de tɔŋ thiɔ̈k kenë yin.
-
anuaan de maktam de bolith thiɔ̈k ke yï.
-
Tak yïn lëu ba akut de 1800RESPECT ya yuɔ̈p në1800 737 732.
Ŋëm de rɔt të cenë pɔ̈k
-
Na ca pɔ̈k wɔnë monydu ka tiŋ du, ke yï ye nur biyic cɔk dɛ̈p, ye awïïr cɔk thiɔ̈ɔ̈k, ku bap cï lëu lëu yïn e. Bolith alëu bë yï nyuɔ̈th të lëu bïn rɔt ya mac thïn në ' gël de rɔt du' paandu. kɔ̈k ke kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai anɔŋ wëu yenë ke kɔc kuɔny ago pïïr yic kɔ̈k.
-
Waar namba de telepunduɔ̈n thɛɛr ku cɔk ye tɔ̈ ke namaba 'cï thiaan' të yïn yup. Ye thimi kat du jal bɛ̈ibei të kɔɔr yïn ba jam në biäk de mïth.
-
Thiɛ̈c akuut ke miiri, akuut ke kony, akuut ke lööŋ, diktoor, thukuul ku kɔ̈k. Bïk rinkk ku të ceŋ cuɔ̈k ye lɛ̈k raandɛ̈.
-
Kɔ̈ɔ̈rë rɔt Thaduuk de wereek kuɔ̈n theekic (PO Box) ka cɔk anuän de paandu cɔk ye kë mɔɔny enɔŋ kɔc.
-
Jam wɔ̈në akuut ye luuï në biäk de kuɔ̈c ceŋ ku tɔŋ baai, jam wɔnë raan de löŋ ka bolith ago kë yï cɔk yök gël de akuma të kën yïn e kan yök. Gël de akuma e yï cɔk piŋ bolith në läntöŋtɛ̈i. Aye ke nyuɔ̈th raan de aterdu bë cuɔ̈k bɔ̈ të thiɔ̈k ke yï ka të luuï yïn thïn.
Ŋëm de rɔt apiɛth në ɣän ke jäŋ ka të de luɔ̈i
-
Mac riän du të tɔ̈ riɛ̈th juëc thïn. Duɔ̈në riändu mac piny në biäk cïn riëth juëc, na lëu rɔt, ke yï cɔk leerë të de riändu në raandɛ̈.
-
Na ca moc ka tiŋ ci pɔ̈k ke yï, tïŋ ke bɔ̈ në ɣän cïn ke mac thïn, ke yi liaapë rɔt wei etɛ̈n.
-
Na ca pɔ̈k wɔnë mocdu ke lɛ̈k bɛ̈nyduɔ̈n de të luɔ̈i bë raan ye yï kɔɔr në maktapic ya kɔn cɔk nyic ku jɔl bɛ̈n enɔŋ en. Na cathë në ɣän yenë ke riäth mac thïn, ka në thukic ke yï jam kenë kɔc dutïït ku nyuɔ̈thke atiɛpa de mony cï pɔ̈k ke yï.
-
Na ca pɔ̈k wɔ̈në monydu ke yï waar dhɔ̈l thɛɛr eke yïn ke cäth thïn. Na lëu rɔt ke yï ye kat në train ka tram, ye jal baai në thɛɛ wääc ke thɛɛ thɛɛr, ye lɔ ɣööc në ɣän wääc ka në online yic.
-
Lɛ̈kë bɛ̈nydu të de luɔ̈i lan nɔŋ yïn waragɛk de gël de akuma (protection orders) ye raan de aterdu gël bë cuɔ̈k bɔ̈ në yï lɔ̈ɔ̈m ka të de luɔ̈i. Ye thura de waragɛŋë muk në bɛŋdu yic të de luɔ̈i.
Ŋëm de rɔt apiɛth në Internetic
-
Ye lɔ luui në komputaai ke jäŋiic (tɔ̈ ɣön de kuɛ̈n, në maktaam dïït de baai yic) ka ye lɔ luui në komputaai k mɛ̈ɛ̈thku cïi lëu benë raan de aterdu ke yök.
-
Waar ka nyiääie apämduɔ̈n de Facebook kk mïthku, ka geer kä ku ago cïn raan ye ke tïŋ. Kɔc kɔ̈k alëu bïk të tɔ̈ yïn thïn lɛ̈k kɔc kɔ̈k.
-
Waar emaildu. Cɔk rir yic bë raan dɛ̈ yök-duɔ̈në rinku tɛ̈ɛ̈u thïn ku kööl ë dhiɛ̈ɛ̈thë yï.
-
Cɔk kɔc nyic komputai yic caar komputaidu yic bïk nyic lan cïn en raan ye rɔt kuël bë kä ku nyic.
Kuny de mïthi
-
Kuɔnyë mïthu bïk ɣän cenë ke kɔɔr bïk lɔ thïn ya nyic.
-
Ye ke nyuɔ̈th kan yith në jamdu yic kenë keek cï man de biäk de ŋëm de rɔt apieth në kä ye tuɔ̈l nɔŋ yïï, ŋëm de rɔt në mac ku riir kɔ̈k ke piny.
-
Ye ke nyuɔ̈th dhɔ̈l - lëu bïk kek kɛt thïn të cenë riäk bɛ̈n ka kë cop kɔc cï man de yï yom de hurricane drill.
-
Piɔ̈cë mïthku lan cenë luɔ̈iden bïk thɔ̈ɔ̈r në raan näk kɔc të ci kek cak ŋeeny ka në tɔŋic.
-
Piɔ̈cë mïthku raan lëu bïk cɔɔl ka të lëu bïk kek lɔ nɔŋ en riɔ̈ɔ̈c. Ekënë anɔŋic yi bïk cɔ̈ɔ̈t në 000 ku thiɛ̈c ke bolith bë bɛ̈n në lantöŋtɛ̈i ku lëkë bolith të tɔ̈ kek thïn.
-
Lɛ̈kë thukuul ka të yenë mïth muk thïn kedhiɛ lan nɔŋë piny tɔŋ baai, ku lɛ̈kë kɔc kɔ̈k mïth ye ke gam piɔ̈ɔ̈th. Alëu bïk nyn ya tïït në mïthku ku yekë mïthku jääm piɔ̈ɔ̈th ëya. Akut de baai e mïth kuɔ̈ny bïk röth ŋëm apiɛth. Gamë thukul ka të yenë mïth muk thïn waragɛk de gëldu de akuma (protection order) ku atiɛpa de raan de aterdu ago ke nyin ya tïït të ŋëi en bɛ̈n ede we.
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
1800RESPECT
Tɔŋ ku Ariɛɛr baai ku Macthok : të yenë ajuiɛɛr looi thïn ba rɔt tiit.
Na nɔŋ kë näkë ke yï cɔl 000 bë bolith bɛ̈n.
Na kɔɔr ba yup në telepun cïn gääu ke yï cɔ̈të në TTY ka në National Relay Service, tïŋ Calls to emergency services
Jiëëm de piɔ̈u në telepuunic
Jiëëm de piɔ̈u në telepuunic në ajuiɛ̈ɛ̈r de wɛ̈ɛ̈r (TIS) de thookic
Developed with: Domestic Violence Resource Centre Victoria


text:
Juanmaketh
Juanmaketh ee tuany awuɔɔk rac apɛi. Käk ye nyuɔɔth apɛi aatɔ̈ juääi, aliir, thiɔ̈k ë puɔ̈u, duɔŋ guɔp, arɛm guɔɔ ku kɔ̈u, ku aɣarnhom. Kit tuany ke nyuɔɔth aapiath nïn ka dhëëc cök. Tënë kɔc kɔ̈k akööl cï kek piath, atuɔ̈c ee dhuk ciëën, ku loi arɛm yiäc rot, ku jɔt riäŋ ë cuëny rot ku lööi dɛ̈l maketh. Na loi kënë rot, ke kuër riɛm rac ku kärɛc rokic aaröt juak aya.
Atuany aye awuɔɔk juanmaketh looi ku aye ŋun ë dhiëër cï raan kac awuɔɔk tɛkpiny. Aa kɔc kek aaye ɣook, läi kɔ̈k, ku jol yaa kuat ë dhiëër. Giɛɛth dït, aaye dhiëër Aedes Aegypti tɛkpiny. Awuɔɔk awoŋ aa RNA kuat ë dhiëër Flavivirus. Atuany alëu bï yic riɛl bï lueel aloŋ tuɛnytuɛny kɔ̈k, tënë jɔ̈k. Yen rot jɔɔk. ërin buk këdiu deet, ke thëm ë riɛm adhil looi.
Riëël path lui loŋ juanmaketh atɔ̈ ku aaye pamat kɔ̈k wïc be kɔc kɛny rïïl. Dhɔ̈k kɔ̈k yeke awuɔɔk, dhëër gël ee wɛ̈t akuënden dhiër kɔc yiëk tuany dhuɔ̈kpiny. Bɛ̈i ŋic juanmaketh thïn buo riɛ̈l acïï ŋic thïn, yïŋ bï tuanny lac yök ku gël abaŋdït akuën arilic apɛi bï tuaany cïï thiɛ̈ipiny. Të cï raan wuɔɔk, kekït töŋ ye nyuɔɔth alëu bï döc yök, acïn dhöl loithok lëu bï ke awuɔɔk tiit. Dhöl ë rou ku yen rac apɛi ee bɛ̈n bei thonyic ee ɣet abaŋ kɔc tuany këc döc yök.


text:
Cit mɛn de yen Yihh thɛɛr cïï Nhialic ke tääu piny cieŋ ë piny rot. Aya, anɔŋ Yith ke Wëi cieŋ kaamda ë Nhialic.
1. Nhialic anhiaar yin ku ade cäpdïït cï guiir në në baŋ de pïïrdu.
Nhiëër de Nhialic:
“Nhialic ë piny nɔm nhiaar aläl. arëk abï ë wën miɔɔc ë wëndɛɛn ëi dhiëëth etök, ke raan gam yen cïï bï määr, raan ëbɛ̈n ku bï de pïïr athɛɛr.” (Jɔn 3:16)
Cäp cï Nhialic:
(Go Kritho lueel) yan, “Yɛn aa bɔ̈ luɔi bï kek de pïïr, abïk kuɛth ë ye.” (Jɔn 10:10)
Acie raan ëbën yen ŋic ë pïïr kueth kɔcë. Në baŋde…
2. Kɔc acï kërac looi kedhie ku puɔ̈ki ke Nhialic. Yen akuc wuɔk Nhialic ku kuc nhiëër de Nhialic, ku kä cïï Nhialic guiir në baŋ de pïïrda.
Raan acï kërac looi:
“Kɔc acïk kërac looi kedhie ku dëëkkï dhuëëŋ de Nhialic.” (Romai 3:23)
Raan e ciek Nhialic bikï ya muäth. Go raan rot yal wei ku leer në kueerdɛɛn pei, go määthden kekë Nhialic riääk. Riääk de määth; yen ki Baibol cɔl kërɛɛc cï raan looi.Ku ee tïc në:
1. Reec cïï raan Nhialic rɛɛc thok ë pïŋ; ku
2. cïï löŋ de Nhialic ye nëu; ku
3. cïï pïïr lɔgɔl de Nhialic piɔ̈u looi.
Puɔ̈k Nhialic kek Raan:
“Ariöpde kërac yen aye thuɔɔu" [Pɔ̈k de wëi ke raan në Nhialic]. (Romai 6:23)
Nhialic alajik ku raan acï kërac looi, anɔŋ kaamdïït cï ke pääk. Ë wiethkë anyoth thëm ee raan lɔ tëde Nhialic them ë guɔ̈pde, në ka cït man de pïir pieth, ku jam de wël ke pelënɔm, ku cieeŋ pieth, ku ye rot tɔ̈ ye raan de Nhialic, ku ye kɔc kuany nyin kuɔny, ku ka kɔ̈c cït ë kakë. Ku kakɛɛn cï them ë luɔi kedhie, acïk löny.
Yiny de diäk yen abï wook lëk yic…
3. Yecu Kritho yen e kuer yetök , kueer lëu ë raan lɔ tëde Nhialic. Acï thou në biäkda. Në yen, yïn lëu ba Nhialic ŋic ku ŋic nhiëërde ku cäpdït cï guiir në baŋ de pïirdu.
Acï thou ku jɔt rot në thuɔɔu yic:
“Luɔi cï Kritho käŋ guum aya natök në këde kërac, Raan piɛth piɔ̈u yen ajum käŋ në biäk de kɔc rac piɔɔth, luɔi bï yen wook lɛɛr të tɔ̈u ë Nhialic.” (I Peter 3:18)
“Ɣɔn cï yen käŋ thöl ë guɔ̈m, kë jɔ rot nyuɔth keek kë pïir në kajuëe bïk ŋic ë gɔk. Aa cï tuɔ̈l tëde kek ë nïn kathiërŋuan, ku jɔ ya cool ë luel jam de kake cieŋ de Nhialic.” (Luɔɔide Tuc 1:3)
Yecu yen e Kueer Yetök:
(Yecu acï rot lɛ̈k kɔc) an, “Yɛn aye kueer, ku yɛn aye yic ku yɛn aye pïir, acïn raan bɔ̈ tëde Wä të kën yen tëëk tëde yɛn.” (Jɔn 14:6)
Nhialic acï Yecu tääu piny ke ye kueŋ cï thɔɔc në kaamde ke mɛnhde raan, në tuuc cïi yen wënde tuɔ̈ɔ̈c Yecu Kritho bï bɛ̈n thou në tim kɔ̈u në nyinda yic.
Yiny de ŋuan bɛ̈, yen abï yïn tɔ̈ yök pïööc yic…
4. Wuɔk, raan yetök abï Yecu Kritho dhil gam kë ye konydɛɛn de wëi ku ye Bɛ̈nydïtde; Yen abï wɔk Nhialic ŋic ku ŋicku nhiëërde ku cäpdït cï guiir në baŋ de pïirda.
Wok bï Kritho dhil nööm në gäm:
“Ku kɔc cï gam kek aa miɔɔc ë riɛl bïk aa mïth ke Nhialic kek kɔc gam rinke.” (Jɔn 1:12)
“Ee dhuëëŋ de piɔ̈u yen acï week kony wëi, ku acïi bɔ̈ tëde wek, ee miɔ̈c de Nhialic, acïi bɔ̈ në luɔi e raan looi ka acïn raan duëër rot leec.” (Epethiei 2:8,9)
Wɔk bï Kritho dhil gam në cɔ̈t bï wok yen caal nëpïirda yic:
Acï Kritho lueel an, “Ya ki kääc ɣöt thookë ke ya tɔŋ ɣöt thok, tëde yen raan piŋ aröl ku liep ɣöt thok, ke yen bï bën ɣöt tëde yen, ku buk aa can ë tök, wok ë yen. (Nyuuth 3:20)
Bä Kritho gam, acie bä ŋic ë yïnɔm nɔn ee Yecu wënde Nhialic, ku nɔn cïï yen thou ë tim ageer kɔ̈u në biäk de karacku, ku acie yöŋ ee yïn e yök eyïguɔ̈p. Bä Kritho gam, akɔɔr bä yïpiɔ̈u puk ëbën, bä rot gäm Nhialic në guɔ̈pdu ëbën (Puŋde piɔ̈u). Abuk dhil ŋɔ̈ɔ̈th nɔn bï Kritho bën në pïirda yie ku bï wook bën pa'l kareckuɔ. Ku looi wook cït man ë kɔckeek kɔɔrkeek.
Ee të cï piɔ̈u ou nyoth pïirdu?
Ku e të cï piɔ̈u ou nhiaar duër ya yin?
Wël bɔ̈ ë abik yïn tɔ̈ gam Kritho…
Yïn Duëër Kritho gam ënɔɔnë
Thiëc bï bɛ̈n ë pïïrdu yic. Ŋäth bï kë lueel looi. Anhiaar wɛ̈t bä lueel looi. Anhiaar wɛ̈t bä lueel ë yipiɔ̈u awär wɛ̈t bä lueel ë yïpiɔ̈u awär wɛ̈t bä lueel ëyïthok. Läŋë alɛ̈:
"Yïn kaar Bɛ̈nydït Yecu. Yɛn cï pïïrdï gël ëtëɣɔn, ku yɛn cï kërac luɔ̈i yïn. Yïn cä leec arët në pël cï yïn yen päl karɛcki. Bɔ̈ në pïïrdï yic ku bɔ̈nöm thöny de pïïrdï bä gël, ku loi yɛn cït man raanduɔ̈n kɔɔr.""Yïn kaar Bɛ̈nydït Yecu. Yɛn cï pïïrdï gël ëtëɣɔn, ku yɛn cï kërac luɔ̈i yïn. Yïn cä leec arët në pël cï yïn yen päl karɛcki. Bɔ̈ në pïïrdï yic ku bɔ̈nöm thöny de pïïrdï bä gël, ku loi yɛn cït man raanduɔ̈n kɔɔr."
Cï lɔ̈ŋ kënë yïn gut piɔ̈u?
Na cï yïn gut piɔ̈u ke yï läŋë e lɔ̈ŋë ënɔɔnë, ku Kritho abï bɛ̈n në pïïrdu yic cït man de wɛ̈tdɛɛn cï lueel.
Bä ŋic adï nɔn cï Kritho bën në pïirdu yic:
Cä Kritho gam bï bën në pïirdu yic? Cït man de wɛẗdɛɛn cï lueel në (Nyuth 3:20) Tɔü Kritho ënou ënɔɔnë?
Acï Kritho lueel nɔn bï yen bën tëde yïn në pïirdu yiv? E lueth yen ë lueel?
Ŋic adï nɔn cï Nhialic lɔŋ̈du piŋ? (Në baŋ ŋääth yen Nhialic ku wɛẗdeen eil lueel.)
Baibol acï pïir athɛɛr lëk raan cï Kritho gam ëbën:
"Nhialic acï wook gäm pïir athɛɛr, ku ë pïirë atɔ̈u ë wënde yic. Raan cath ke wënde ka cath ke pïïr athɛɛr, ku raan cïi cath kewënde Nhialic ka cïi cath ke pïir athɛɛr. Kakë acä ke gäär week kë bäk ŋic nɔn cath wek në pïir athɛɛr kɔc cï rin ke wënde Nhialic gam." (1 Jcn 5:11‑13)
Ye Nhialic leec ë ceŋ në kë cïï Kritho bɛ̈n në pïïrdu yic. Ku acï lueel nɔn cïï yen yïn bï kɔn nyääŋ piny ë nɔnaɣɔn (Eberu 13:5) adɛ̈ɛ̈rë ŋic ncn tɔ̈u Kritho në yiyic ku nɔn de yïn pïïr athɛɛr n baŋ de wɛ̈tdɛɛn cï luel.
Na yöŋ ee yïn en yök në yiguɔ̈p…
Duk rot ë kan ë yöŋ ee yïn en yök:
Krithiaan ayeki gam aye Nhialic ku wɛ̈tdɛɛn cï lueel në Baibolic yic.
Wɛ̈t de Nhialic cï lueel yen aye riɛlda. Abël (Riäi) cï thuurë anyoth ruäi de Yic (Nhialic ku Wɛ̈tde), ku Gäm (aŋäthda ne Nhialicic ku wɛ̈tde) Ku Yök (Ke ku yök në gämda yic ku riëu riëu wok Nhialic).
1. Yic ade riɛl wɛt en wook (Acït makana wën abel geer)
2. Wok aye riɛl de yic de Nhialic mat në gäm.
3. Ee yic yen ayoku gam, ku jɔ yöŋdaan ee wok en yök lɔ ë ye cök.
4. Aŋäthku aye Nhialic ku yinde, ku acie yöŋdan de gupkuɔ.
Ë nɔn cïï yïn Kritho gamë:
Në thaar gɛm yïn Kritho, kajuëc ayek tuɔ̈l tëde yïn:-
1. Kritho acï bɛ̈n në pïïrdu yic. (Nyuuth 3:20 ku Kolothai 1:27)
2. Karɛcku acï keek päl yïn. (Kolothai 1:14)
3. Yïn cï ya mɛnh de Nhialic. (Jɔn 1:12)
4. Yïn bï piath de cäpdït ë ciɛk ë Nhialic yïn ë biäkde gɔl ë ŋïc ë pïïrdu. (Jɔn 10:10, 2 Korinthcoi 5:14, 15, 17)
5. Yïn cï pïïr athɛɛr nööm. (Jɔn 5:24)
De këpiɛthdïït däŋ tɔ̈u e tak wär gäm cï yïn Kritho gam bä yök në pïïrdu yic. Nhiaar bä Nhialic leec ënɔɔnë në kë piɛthdïït cï luɔ̈i yïn? Gäm de raan ee rot nyuɔɔth në lɛc e yen Nhialic leec. Lɛ̈ŋku.
Eeŋö cï döŋ ënɔɔnë?
Bä Pïïrduɔ̈n de Wëi tɔ̈ Cil adï:
Ciɛl ee raan cil ku dïït ë kake wëiyiic e bɛ̈n ë ŋäth ee raan Yecu Kritho ŋɔ̈ɔ̈th. "Raan piɛthpiɔ̈u abï ya pïïr në gäm." (Galatai 3:11) Ee pïïr de gäm en bï yïn kuɔny bä Nhialic aŋɔ̈ɔ̈th ë këriëëcdu yic ëbɛ̈n. Ka bɔ̈ ë abïkï yïn kuɔny:
1. Ye Nhialic lɔ̈ŋ ë ceŋ. (Jcn 15:7)
2. Ye wɛ̈t de Nhialic kueen ë ceŋ (Luɔɔi de Tuc 17:11) ku gɔl në Wëlpiɛth cï Jɔn ke gɔ̈ɔ̈r.
3. Ye Nhialic piŋ thok, ku gam thok në thaar thok ëbɛ̈n. (Jɔn 14:21)
4. Ye ya cäätɔ de Kritho në pïïrdu yic ku në jamdu yic. (Mathayo 4:19, Jcn 15:8)
5. Ye Nhialic ŋɔ̈ɔ̈th në kakuɔ̈n ke pïïr yic kedhie. (1 Peter 5:7)
6. Ye Nhialic tɔ̈ gël pïïrdu ku tɔ̈ të ye guïïrduɔ̈n de wël piɛth gäm riɛl akɔ̈ɔ̈l ëbɛ̈n. (Galatai 5:16,17; Luɔɔi de Tuc 1:8)
Piath de lɔ Luaŋ de Nhialic:
Të Juëc ë tiim dɛ̈p ë tök, tëdɛɛn dëp kek ee ɣɛɛr. Na bɛ̈ɛ̈ië tim tök thok bei ku tääuë të tiɔp kë macdɛɛn tɔ̈u ë ye thok aduëër liu. Yen acït pïïrde Krithiaan. Aril yic arët bï pïïr de Krithiaan tiam në guɔ̈pde yetök.
Ee kë thiekyic ku piɛth arët bï raan ee Krithiaan a mat ke Krithiaan kɔ̈k cï Yecu Kritho gam ke ye konydɛɛn de wëi ku ye Bɛ̈nydïtden.
Na yï cie lɔ luaŋ de Nhialic, kë gɔl ë mɛɛn bä ya lɔ luaŋ de Nhialic, tëwën ee kɔc Baibol gam ku yeki Kritho kuany cök. (Eberuu 10:25)
Na piɛth ya athör kënë kek yïn, ke gämë raan dɛ̈t bï kueen. Na loi kelä, ke yïn abï raan dɛ̈t kony bï Nhialic nyic ë guɔ̈pde.
Kɔr kuɔɔny dɛ̈t?
Na kɔɔr kuɔny të bïn ciil thïn në mänhdu yic we në Yecu kritho, ke yï tïŋ – webkë.