text:
Närsä soñ ul Xizbulla? Anıñ ütkäne häm bügengese
Libandağı soñğı xällär iğtibar üzägenä yänä andağı töp taraflarnıñ bersen - Xizbulla xäräkäten kütärde, xörmätle tıñlawçılar. Ğäräpçädän Allah firqase digänne añlatqan şuşı xäräkät Libanda uzğan ğasırnıñ 80-nçe yıllarında oyışqan ide. İldäge şığıy möselmannarnı berläştergän Xizbulla ul çaqta Libannan İzrail ğäskärlären çığarunı maqsat itep quyğan ide. Moña ul 2000-nçe yılda ireşte. Şuña da qaramastan Xizbulla üz höcümnären xäzer dä däwam itä.
Xizbulla säyäsi mäydanğa 80-nçı yıllar başında çıqsa da, anıñ tamırları küpkä tiränräk çorğa barıp citä. Oxford Universitetında Liban tikşerenülären citäklägän Nadim Şihadi:
"Xäräkätneñ oçı 80-nçe yıllarda tügel, ul ğomumşığıy yañarışına barıp totaşa. Bu 50-nçe yıllar azağı, 60-nçı yıllarda başlanğan ide. Monıñ tamırları şığıylar arasında kiñ taralğan, ämma bastırılıp kilgän täğlimatqa - unikençe imam sanalğan Mähdineñ yañadan kilüenä ışanuda yata. Bar dönya buylap ğädellekne näq menä ul urnaştıra dip sanala", dip añlata xäzerge Xizbullanıñ ruxi tamırların Liban belgeçe Nadim Şihadi.
Xizbullanı ruxlandırğan töp waqiğä bulıp İrandağı 1979-nçe yılğı islam inqilabı tora, şulay itep. Şuña da anıñ töp şiğarläre Tährannan yañğırağannarına tiñ. Xizbulla İzrailne tanımıy, Yaqın Könçığışta bernindi dä yähüd däwläte bulırğa tieş tügel dip belderä häm bar Fälästinne çitlär tarafınnan basıp alınğan möselman cirläre dip bäyäli.
Şuña da xäzerge nizağnı belgeçlär, Xizbullanıñ şul täğlimatına nigezlänep İzrailgä qarşı alıp barğan elekke suğışın däwam itüe itep kürä.
"Sez xäzer kürgän närsä ul üzenä kürä elekke suğışnı qabatlaw bulıp tora", di inde telgä alınğan Nadim Şihadi.
İran belän tığız xezmättäşlek itä dip sanalğan Xizbulla citäkçelege zamanında, törle din wäkilläre, şul isäptän xristiannar da küp yäşägän Libannı İranğa oşağan islam däwlätenä äyländerü xialı belän dä yörgän ide. Bu bigräk tä ilneñ könyağında, anıñ näq menä İzrail ğäskärläre basıp alıp torğan öleşendä kiñ yaqlaw taptı. Anda Xizbulla xalıq tormışınıñ ber öleşe sanala. Ämma soñraq xäräkät üzeneñ şul radikal niätennän waz kiçep, Libandağı küpdinle cämğiat belän açığraq bulunı, häm parlament saylawlarında qatnaşıp, ilneñ säyäsi tormışında normal'' firqa bularaq eş itüne sayladı.
Şığıy möselmannar bügenge Libanda xalıqnıñ öçtän ber öleşen täşkil itä. Alarnıñ küpçelege Xizbullanı yaqlawı säbäple, bu oyışmanıñ xäzer parlamentta deputatları şaqtıy. Ul säyäsi eşçänlek belän genä çiklänmi, ğadi xalıq arasında sotsial yardäm, mäğärif çeltären oyıştıra. Anıñ äl-Manar dip atalğan üz telekanalı bar. İzrail berençe höcümnären dä näq menä äl-Manar urnaşqan binağa yasağan ide.
Xäzerge nizağ artında isä nigezdä Xizbullanıñ İslam Qarşılığı dip atalğan qorallı qanatı tora. Anıñ eşçänlege 1989-nçe yılda Libandağı watandaşlar suğışın tuqtatuğa kitergän Taifa kileşülären, häm BMOnıñ İminlek Şurası qabul itkän 1559-nçe qararnı boza. Alarda Libandağı bar qorallı törkemnärne qoralsızlandıru häm taratu qaralğan, Xizbulla isä İzrailgä qarşı köräşen däwam itü sıltawı belän monı eşläwdän baş tarta.
Kärim Kamal


c: text/html

text:
Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi Quşma Ştatlarnıñ taläbe qabul itelerlek tügel dide.
Asefi äytüençä, ul keşelär cinayätlären İranda qılğan häm İran totqınnarnı üz qanunnarı nigezendä üz mäxkamälärendä xökem itärgä teli.
Asefi, iminlek taläplärenä bäyläp, äl-Qaidä äğzası dip şiklänelüçelär sanın yäki alarnıñ isemnären äytergä telämäde.
Asefi İran äl-Qaidägä bäyle dip şiklänelgän 147 totqın turında mäğlümätlärne BMOğa tapşırdı inde dide.
Kiçä AQŞ Däwlät Departlamentı wäkile Richard Boucher İran äl-Qaidä äğzaların qaysı il watandaşı bulsa şul ilgä, yäki Quşma Ştatlarğa tapşırırsın dip äytte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Äfğanstanda saylaw komissiäse äğzası üterelgän
"Bezneñ ber xezmätkärebez, ul mäğärif ölkäsendä dä eşli ide, Uruzğan wilayätendä üterelde. Bezneñ öçen qotıçqıç xäbär, bez moña tänqit belderäbez. Şulay da bezneñ xezmätkärlär, bar il buylap eşlären däwam itergä cıyına."
Berläşkän Millätlär süzçese Ariane Quentier bu üterüne – Sintäbergä bilgelängän parlament saylawların özü tırışlığı dip atadı. BMO Äfğanstanğa bu saylawlarnı ütkärüdä yärdäm itä. Uzğan yılnıñ üktäberendä - prezident saylawların ütkärüdä yärdäm itkän ide. Ul çaqta da berniçä saylaw komissise xezmätkäre üterelgän ide.


text:
Qazan utları jurnalınıñ 10 sanına küzätü
“Qazan utları” jurnalınıñ oktäber sanı Tatarstan Yazuçılar berlegeneñ oyışuına 70 yıl tuluğa häm Tatarstan kitap näşriatına 85 yıl tuluğa bağışlanğan yubiley könnärendä jurnal uquçılar qulına barıp citte. Bu ädäbi- näfis häm ictimaği- säyäsi häm inde siksän yıldan artıq xalıqqa xezmät itkän jurnal bitlärendä kemneñ genä äsärläre yazılmağan da, kemneñ genä äsärläre dönya kürmägän. ”Ädäbiät tarixına äylänep qarasañ”,- dip isemlängän Yazuçılar oyışmasınıñ 70 yıllığı uñayınnan Rawil Fäyzullinnıñ ädäbiät tarixın çişmä başınnan uq çağıldırğan yazması, jurnalnıñ 8-9 sannarında çığıp tämamlanğan ide. Yubiley kiçäsendä dä, meñyıllıq tarixı bulğan tatar ädäbiatınıñ çişmä başında torğan Qol Ğäli, Säif Sarai, Möxämmät'yar, Mäwlä Qolıy, Utız İmäni, Ğabdelcabbar Qandalıy, Ğalimcan İbrahimov, Ğabdulla Tuqay, Kärim Tinçurin, Ğayaz İsxaqi kebek şäxeslärne, bügenge Qamal teatrı artistları, alar çorındağı kiemnären kiep, alarnıñ icat itkän äsärlärennän özeklär uqıp tamaşaçınıñ küñelen yawladı. Jurnalnıñ 10 sanında bu temanı däwam itep SSSR Ädäbi fondınıñ Tatarstan bülege direktorı Liron Xäbibullin 1934 yılda oyıştırılğan Yazuçılar berlegeneñ 1967-83 yıllardağı tarixın xäterli. Ä yubiley kiçäsendä Xäsän Tufan, Sacidä Söläymanova , Sibgat Xäkim , Ğömär Bäşirov, Ämirxan Yenikilarnıñ üzläre isän çaqta alar äytkän süzlärne üzläre icat itkän äsärlärennän özeklärne Azatlıqnıñ internet säxifäsennän tıñlıy alasız. “Qazan utları” jurnalınıñ 10 sanı Äxsän Bayan şiğerläre belän açılıp kitä. Bu yubiley kiçäsendä aña häm Renat Xarisqa Xalıq şağire digän isemne TR Prezidentı Mintimer Şäymiev tapşırdı. Elegräk Tatar xalıq şağirläre iseme birelgän Sibgät Xäkim, Ğamil Avzal, İldar Yuziev , Şäwkät Ğaliev, Rawil Fäyzullin Fänis Yarullinnar törkemenä xäzer Äxsän Bayan belän Renat Xaris östälde. Jurnalnıñ bu sanında “Bezneñ zaman geroe”dip isemlängän diskussiägä Daniä Zahidullina qatnaşa. Anıñ yazması “Uñay geroy yuğalu”: säbäplär, näticälär digän tema astında bara. Soñğı çorda basılıp çıqqan äsärlärne, kitaplarnı küzätülärennän misallar kiterep: “Bügenge ädäbiättä yaña geroylar yuq tügel. Läkin alardağı ürnäk bulu xasiäte , xolıq-figıyl', eş-ğamäl, uy-fiker, xis- mönäsäbät berlegendä çağıldırılmıy, nindi dä bulsa ber yaq, sıyfat qına qalqıtıla”,- di avtor. Ämma tänqidi, lirik, psixologik, intellektual' başlanğıçlarnıñ alğa çığuı, milli ädäbiättä uñay bäyälänergä tieşme, tatar ädäbiätı dini propaganda çarası bularaq, äxlaq-üget wazifaların üz cilkäsenä alıp, äxlaqlı uñay geroy yärdämendä uquçığa tä'sir itü yulın saylarğa tieşme?” digän mäs'älä qalqa ,- di Daniä Zahidullina. Häm süzen däwam itep ul bolay di:“Älbättä bügen tatar cämğiäte dini traditsiälärne , imanlılıq, kebek qimmätlärne tergezä. Yäşlärneñ ber öleşe keşeleklelek däreslären dini belem-mäğlümat yärdämendä üzläşterä. Dimäk, dini ädäbiät ta yazılır,- digän ömet belän çığa avtor bu diskussiägä. Jurnalda , älbättä, tağın bik küp material birelä. Şiğriät häm çäçmä äsärlär arasında : Bay icatlı oluğ şäxes Mostay Kärimneñ şiğerläre urın alğan. Xisam Kamalovnıñ “Üksezlär” romanı, Marat Ämirxanovnıñ“Mökärrämä” poveste, Rafael' Xäkimneñ “Qayda bezneñ qibla?” dip atalğan kitabınnan özek birelgän, Näcibä Safinanıñ “Qara şikär” isemle istälek xikäyäse, Tälğat Näcmiewneñ “Saba xikmätläre” häm başqa bik küp ädäbi yazmalar urın alğan jurnalnıñ bu sanında . Mälikä Basıyr ,Qazan.


text:
10. Sınıf Türk Edebiyatı Videolu Konu Anlatım
10. Sınıf Türk Edebiyatı -Uygarlık Tarihi İçinde Edebiyat Tarihi
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Edebî Dönemler ve Zihniyet- Video Dersler
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Türk Edebiyatının Dönemleri- Video Dersler
10. Sınıf Türk Edebiyatı -Türk Destanları- Video dersler
10. Sınıf Türk Edebiyatı -Destan Dönemi – Ergenekondan Çıkış- Video ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Destanlardan Günümüze- video dersler
10 Edebiyat- İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı (Hafıza Teknikleriyle)
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Uygur Metinleri- Video Ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Köktürk Yazıtları- Video Ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı- Türkler ve İslam – Video Ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı İslami Dönem Türk Edebiyatının İlk Eserleri
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Geçiş Dönemi Özellikleri- Video Ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Göstermeye Bağlı Edebî Metinler- Video Ders
10. Sınıf Türk Edebiyatı – Öğretici Metinler – Video Ders


text:
Omski mäçetendä sport zalı bulaçaq
Bıyıl yaz köne Omski şähär üzidaräsenä citäkçe bulıp Viktor Şreyder kilgännän soñ, şähärdä qayber uñay üzgäreşlär küzätelä başlandı. Küp kenä okruglarda uramnar çistartılıp, yullar yañartılıp, binalar tözekländerelep şähär maturlanıp, yäşärep kitte. Yaña mer üzeneñ iğtibarın xalıqnıñ ruxi xäläten öyränügä dä yünältte. Möselmannarnıñ ixtiacların öyränü, gıybadätxanälärneñ texnik torışı belän tanışu maqsatı belän ul uzğan comğada 19 keşedän torğan delegatsiä belän şähär mäçetlärendä bulıp çıqtı.
Bu Omski merı Viktor Şreyder buldı. Delegatsiä sostavında möselman oyışmalarınıñ koordinatsiä şurası äğzaläre dä bar ide. Küptän tügel oyıştırılğan bu şurada möselman ömmätennän bulğan cirle deputatlar İldus Särvärov, Xabulda Şuşubaev häm Omski mäçetläre imamnarı äğza bulıp toralar, ä räise itep qanunnar çığaru cıyılışı deputatı Rawil Bikbavov saylanğan. Şura äğzaläre mäçetlärne qarap qına yörmädelär, ä alarnı tözekländerü, tözeleş eşlären tizlätü häm yärdäm itü mömkinleklären dä qaradılar. Yaña şähär başlığı saylawlar aldınnan möselmannarğa birgän ber wäğdäsen inde ütäde dä. Şähär çitendäge Port-Arturda mäçet itep tözekländerü öçen ul 2 qatlı toraq yort satıp aluda yärdäm kürsätte. `
Bu koordinatsiä şurası räise Rawil Bikbavov buldı. Seber yağı Diniä näzaräte möftie Zölqarnäy xäzrät Şakircanov älbättä koordinatsiä şurasınnan ällä ni zur yärdäm kötmi. Şulay da anıñ uñay yaqları yuq tügel dip fikerli.
Şunı da äytergä kiräk, Omskinıñ cämiğ mäçete monnan 8 yıl elek açılıp eşli başlağan bulsa da qayber tözeleş eşläre anda bügenge köngäçä dawam itä. Xäzer östämä qorılmalar buldıru buyınça tözeleş eşläre bara. Bu eşlärgä ölkä byudjetınnan bülep birelgän ike mln 800 meñ rubl' aqçanıñ ike mlnğa yaqını bügenge köndä inde üzläşterelgän. Xäzer eş asılda mäçetneñ podval öleşendä bara. Anda zamança cihazlanğan sport zalı tözelä. Teläge bulğan härkem biregä kilep şöğellänä alaçaq, kürşe-tirädä yäşäwçe balalar öçen dä işeklärebez açıq bulaçaq,- di Zölqarnäy xäzrät Şakircanov
Rozaliä Sayganova, Omski.


text: Hong Kong – Bügen Könyaq pasifiknen bay illärennäñ Hong Kongda ber maşina numerı 2 million 100 meñ dollarga satıldı. İldä çığuçı köndälek Sunday Morning Post gazetası xäbär itüençä, qıtaylılar öçen bäxet sanı bulğan “18” numerılı maşina bilgese – auksia aşa elektronik äyberlär satıp alğan ber säwdägärgä satlığan. Songı yıllarda Hong Kongda qıybat bäyägä satılğan maşina bilgeläre arasında, “2” dä numerı bar. Ul 1 million 200 meñ dollarga satılğan ide. Ä “I love U” yäğni min sine yaratam digän maşina bilgese 180 meñ dollarga satılğan bulğan. Hong Kongda şaxsiläşterelgän numerlar baylıqnıñ ber simvolı. Qıtay mädäniätendä sannar bik möhim. Qaysı ber sannar bäxetne añlatsa qaysı ber beräwlär bäxätsezlek bilgese dip sanala. Maşina numerınnan qala, tın okeanda qıtaylar yäşägän illärdä, qıtaylar şulay uq tilifon numerı xättä fatir numerları öçen, ikençe törle äytkändä “bäxet sannarı” öçen küp aqça tülärgä äzer.


text:
UNESCO belgeçläre, Bolğar şähärçege dönya mirası isemlegenä kerergä layıq, dip sanıy
UNESCO belgeçläreneñ 6nçe apreldän başlap, 10 qädär barğan maxsus oçraşuları tämamlandı. 37 il wäkile qatnaşlığındağı märtäbäle cıyın öçen urın saylanğanda, Qazannıñ 1000 yıllıq waqiğası xäl itkeç rol uynağan ikän. Qazan da üzendä ekspertlar cıyılışın ütkärep, üz täqdimnären dönyağa citkerä aldı. Cıyılış näticäläre turında, UNESCOnıñ mädäni mirasnı bilgeläwçe belgeçe Çulpan Xäbibullina belän söyläştek. Anıñ söyläwençä, Qazanda ütkän cıyılışta, Kamil İsxaqov, mädäni miras, dip sanaluçı häykällärneñ dönya häm ayırım däwlät däräcäsendäge isemleklärgä östäp, regional isemlek buldırırğa täqdim itkän. Şunıñ belän bergä ul UNESCOga Dönya mirası şähärläre oyışması belän xezmättäşlek başlarğa da çaqırğan. Täqdim qabul itelsä, älege oyışma aşa dönya mirası isemlegenä kerergä layıqlı regional häykällär, unikal äyberlär isemlege tözeläçäk. Alarnıñ iñ layıqlıları soñınnan UNESCOnıñ dönya küläm isemlegenä täqdim iteläçäk. Rusiä däräcäsendäge isemlektä, Tatarstannan 3 häykäl bar. Alarnıñ berse – Bolğar şähärçege. Xäzer şuşı häykälne dönya küläm isemlekkä kertü eşe bara. Ekspertlar, ütkän yalda, Bolğar şähärçegen qarap qayttı häm ul çınnan da dönya mirası isemen yörtergä layıq dip kittelär, häykällärne dönya mirası isemlegenä kertü, turistlarnı qızıqtıru öçen dä kiräk, dide «Azatlıq»qa Çulpan Xäbibullina.Bikä Timerova.


text:
BMO Iminlek Şurası Xalıqara Liban Mäxkämäsen tözärgä qarar qıldı
BMO iminlek şurası, Elekke Liban Premyer ministrı Rafiq Haririne üterüdä şiklänelgän keşelärne tabu öçen Xalıqara mäxkämä oyıştıru qararına tawış birde. Mäxkämä qararı 10nçı iyündä üz köçenä kerä. Hariri belän bergä 22 keşe 2005nçe yılnıñ Fevral ayında bomba şartlawı näticäsendä üterelgän ide. Bu waqiyğada Suriä ğayeplänä.
“Bu qararnı qabul itü belän, şura Libanda yäisä bütän cirdä, säyäsi cinayätçelektäñ qaçış yuq digän qağidäğä ni qadär bäyle ikänen tağın ber qat kürsätte. Rafiq Haririne häm başqalarnı ütergän keşelär xökemgä tartılaçaq.” Britaniä wäkile Emyr Jones Parry, bu qararnı, Liban eçke säyäsätenä tıqşınu bulmawına basım yasadı.
“Bu, möstaqil ber däwlätneñ säyäsi eşlärenä tıqşınu tügel. Bu qarar, Liban xökümäteneñ körçekkä terälgän mäsälälärne çişär öçen üze sorağan qarar”.
Bu möğamälä belän barlıq wäkillär dä känäğat tügel, Rusiäneñ BMOdağı wäkile Vitaly Churkin, bu Libannıñ möstaqillegen bozu tırışlığı bula dide.
“Bu qanun, xalıqara qanunnar küzlegennän qarağan waqıtta bik küp soraw tudıra. Bu kileşü ägär ike yaq tarafınnañ da xuplanmasa, anı tormışqa aşıru mömkin bulmas.”
BMOnıñ cinayättäñ soñ yasağan tikşerü näticäläre, Suriä belän Liban iminlek köçläreneñ höcümdä qatnaşqan dip kürsätä. Suriä cinäyatçelekkä qatnaşu ğayepläwlärne kire qağa.
BMOdağı Suriä ilçese kiçä bulay beldergän ide:
“Bu qararnı äzerlägännär, anıñ näticälären dä küzallarğa tiyeş ide. Läkin bu Liban häm anıñ xalqı mänfäğatenä qarşı kilä. “ Suriä Prezidentı Başar äl-Äsad, şiklänelgän keşelär Suriädä xökemgä tartılaçaq, alarnı urtaq mäxkämäğä cibärmiyäçäkbez dip belderde.
Xazer Liban bu täqdimne 10nçı yüngä qadär raslarga tiyeş yäisä bu mäxkämäne İminlek Şurası üze citäkliyäçäk.Libannıñ könbatış yaqlı säyäsätçeläre bu adımnı xuplasa da bu qarar Libandağı barlıq yuğarı säyäsätçelär arasında yaqlaw tabır digän ixtimal az.


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı idarä başlığı Jay Garner Bagdadta Ğiraqnıñ säyäsi, dini citäkçeläre belän oçraştı
Düşämbe könne Bagdadta Ğiraqnıñ kiläçägenä bağışlanğan çirattağı oçraşu uzdı. Quşma Ştatlar tarafınnan bilgelängän waqıtlı idarä başlığı elekke general Jay Garner Ğiraqnıñ säyäsi, dini törkemnäre belän oçraştı. Berniçä meñ şiği möselman bu oçraşuğa protest belderep demonstratsiä uzdırdı.
Audio: “Sezneñ ullarığız, qızlarığız, onıqlarığız imin häm irekle bulaçaq, tınıç häm mul tormış kürä alaçaq. Şuşı mömkinlekne ıçqındırmıyq. Bügen, Saddamnıñ tuğan könendä Ğiraq balaları xaqına demokratik protsessnı başlap cibärik.”
Jay Garner “bezneñ cawaplılıq ğayät zur - meñ yıllar elek civilizatsiägä nigez saluçılar, bu cirdä demokratiägä can birü wazifasın bezgä tapşıra” dide häm üzeneñ häm urınbasarı, Britan generalı Tim Crossnıñ wazifasın bolay añlattı:
Audio: “Bezneñ wazifa Ğiraqta demokratik xökümät tözü öçen şartlar buldıru: bar xalıqlar, dinnär, qäwemnär, millätlär, professiälärne wäkillek itkän, xalıq tarafınnan irekle saylanğan xökümät buldıru.”
Bügenge oçraşuğa barlığı 300-400-läp säyäsätçe, ruxanilar çaqırılğan ide, şularnıñ 200-läbe kilde. Ur cıyınında ni barı 80 keşe bulğanın iskä alsañ, üzenä kürä alğa kiteş. Äytik, Ğiraqnıñ Milli Kongress citäkçese Äxmät Çalabi berençe oçraşuğa üze kilmäde, wäkillären genä cibärgän ide. Bu yulı Çalabi üze dä qatnaştı. Monnan tış cıyında kördlärneñ ike töp firqäse qatnaştı: Mäsxüd Barzaninıñ Demokratik partiäse häm Calal Talabaninıñ Patriotik Berlege. Häm dä şiği möselmannarnıñ töp oyışması - İslam İnqilabı Yuğarı Şurası wäkilläre bar ide. Amerikan generalı cıyğan berençe cıyınğa alar baykot beldergän ide. Şiğilär Waşington tarafınnan bilgelängän xäkümätkä buysınmayaçaqbız, ğiraqlılar üz xökümäten üzläre saylarğa tieş digän taläplär quydı. Berniçä kön elek Şura citäkçeläreneñ berse Äbdelaziz Äl-Hakim Ğiraq İslam respublikası bulırğa tieş digän süzlär äytte. Bu taläplär ni däräcädä iskä alınadır, äytü qıyın, xärxäldä Waşington Ğitraqta islam däwläte tözügä qarşı. Berniçä kön elek Jay Garner Waşington Post gäzitenä, İslam respublikasınıñ demokratik bula aluwın küz aldına kiterü qıyın dide. Pentagon başlığı Donald Rumsfeld, Ğiratqa - İrandağı şikelle, ruxanilar tarafınnan idarä itelgän xökümät bulmayaçaq, dip qırt kiste.
Jay Garner cıyın uzdırğan ber mälgä berniçä meñ şiği möselman bügen bu cıyınğa protest belderep demonstratsiä ütkärde. Bagdadtağı xäbärçebez Zämirä İşanova äytüençä, alarnıñ ber öleşe üz wäkilläreneñ cıyınğa çaqırılmawına protest beldergän, ikençeläre – Möshän Zöbäydineñ qulğa alınuwına. Küptän tügel sörgennän qaytqan Zöbäydi üzen Bagdad merı dip iğlan itkän ide. Uzğan atna axırında waqıtlı administratsiä anı wäkälät arttıruda ğäyepläp qulğa aldı. Amerikan räsmiläre äytüençä, berençedän Zöbäydi qänäfigä üz beldege belän menep utırğan, ikençedän, eş ezlägän Ğiraq burokratların terkäp üzenä fayda kürergä tırışqan.
Ğiraqtağı dini, säyäsi törkemnär arasındağı qarşılıqlarnı iskä alğanda, yaña xökümät tözü ciñel bulmayaçaq. Garnerğa äle tağın berniçä oçraşu ütkärergä turı kiler. Bügenge utırışta qatnaşqan Xäsän Äl-Atia süzlärençä, “bu oçraşular bik möxim, alar ğiraqlılarnıñ notıq totu, mäsälä tikşerä aluwına sınaw bulıp tora.”
Ali Gilmi, Praga


text:
Ğiraq suğışı turında yaña mäğlümatlär Bushnıñ abruyın töşerä
3 yıl däwamında AQŞ prezidentı George Bush, Saddam Hösäinneñ küpläp üterü qoralları turında mäğlümatne – Ğiraqta suğış başlaw öçen küpertep kürsätelgänen yäşerep kilde. Ämma Aq Yortnıñ elekke kiñäşçese bu yalğan mäğlümatne dönyağa çığarırğa – George Bush üze ämer birde dip belderde. Bu yaña xäbärlär, respublikan partiäseneñ köz köne saylawlarda kongressnı üz kontrolendä qaldıru öçen köräşe sürätendä çıqtı.
"Mäğlümatne taratuçı minem administrasiädä bulsa – anıñ kem ikänen beläsem kilä. Qanun bozğan keşe cäza alaçaq."
Ämma bu atnada 5 april könne iğlan itelgän mäxkämä xisabında, vise-prezident Dick Cheneynıñ elekke kiñäşçese süzläre kiterelgän. Anda ul Bush, Ğiraqta suğış başlawğa protest belderüçelärgä qarşı torır öçen küpläp üterü qoralları turındağı mäğlümatne "The New York Times" gazetı xäbärçesenä birergä quşqan digän. Lewis "Scooter" Libby isemle bu keşegä imeş bu xaqta Cheney üze xäbär itkän. Bu mäğlümatlär şul uq basmada dönya kürgän elekke amerikan ilçese Joseph Wilsonnıñ mäqäläsenä reaksiä bularaq bastırır öçen birelgän bulğan. İlçe, Ğiraqnıñ atom qoralı öçen Afrika illärennän uran satıp aluın tikşerergä Afrikağa baruı, ämma anda dälillär tapmawı turında yazğan bulğan. Üz mäqäläsendä Wilson – Ğiraqnıñ Afrikadan uran satıp aluı – zur şik astında, digän ide.
Libbyğa yalğan mäğlümat birüdä 5 törle ğäyepläw belderelgän häm anı yañadan mäxkämä eşe kötä.
New Yorktan demokrat senator Charles Schumer, pänceşämbe könne Bush häm Cheneynı yäşeren mäğlümatlärneñ dönyağa çığuına qatnaşı buluları turında söylärgä çaqırdı:
"İñ kimendä, prezident Bush häm vise-prezident Cheney, amerikan xalqına – mäğlümatneñ taraluına qatnaşı bulu-bulmawları turında añlatma birergä tieş. Alarnıñ moña xoquqı bulğanmı yuqmı? Yäisä bu prezidentnıñ xäzerge säyäsi ixtiyacların qänäğätländerü öçen genä eşlänä alğan eşme? "
Älegä qädär Aq Yort Libbinıñ tanıqlıq itüenä reaksiä kürsätmäde. Prezidentnıñ yäşeren mäğlümatne dönyağa çığaru wäkäläte bar. Ämma biredä – mäğlümatneñ nindi şartlarda çığuı turında soraw tua. Bu xäbär prezidentqa ber dä uñay tügel. Amerikan xalqı aldında Bushnıñ däräcäse töşkännän töşä bara. Bu atnada ul AP-İpsos oyışması tikşerenülärenä qarağanda, ğömerdä bulmağan iñ tübän däräcägä, 36 %qa töşkän. Bushnıñ tışqı säyäsäten dä amerikannarnıñ barı tik 40%tı xuplıy, Ğiraqtağı suğışnı 35% amerikan xalqı yaqlıy.
Ägär dä Bushnıñ abruyı töşüe – respublikan namzätlärgä dä täsir itsä, demokratik partiäsenä noyaber ayında kongress saylawlarında ciñügä yul açılaçaq. Kongressta küpçelekne demokratlar alsa, Ğiraq suğışın başlar öçen küpläp üterü qoralı turındağı mäğlümatlär häm alarnıñ dönyağa taraluın centekläp tikşerergä mömkinlek açıla ala.
alsu qormaş


text:
Kongressmen Smith Üzäk Aziä illärenä yardäm demokratik reformalarnmıñ ütälüenä bäyle bulırğa tieş digän qaraşta
AQŞ Väkillär Palatasında keşe xoquqların yaqlauı belän tanılğan kongressman Chris Smith, AQŞnıñ Üzäk Aziägä xärbi häm ekonomik yardäme demokratik reformalardan bäyle bulırğa tieş digän qanun ölgese täqdim itte. Ul radiobız xäbärçese belän ängämä ütkärgändä, AQŞ xökümäte Üzbäkstan kebek illärne keşe xoquqları häm qanun xakimiäte kebek mäsälälärdä dialogqa cälep itärgä tieş dip belderde.
Audio
"Bez Üzbäkstannıñ häm başqalarnıñ terrorğa qarşı suğışta bezneñ belän xezmättäşlek itülären xuplasaq ta, keşe xoquqları da minimum bulsa da ütälergä tieş dip kötäbez. Bez 20,30, 40 yıllar elek eşlägän xatanıñ qabatlanuın telämibez. Bez xalıqnı cäberlägän diktatorlar belän xezmättäşlek ittek."
Smithnıñ süzlärençä, Washngton regindağı yaña berktäşlärenä demokratiäläşüläre öçen basım yasarğa tieş, Üzbäkstandağı köç qullanu belän eş itmäv ildä yañadan qan qoyuğa kiterä ala.
Audio
"Üzbäkstan kebek il belän xzmättäşlek itkändä bezneñ cavaplılığıbız arta, cönki mönäsäbätlärebez bar. Bez ul mönäsäbätlärneñ bigeräk tä terrorğa qarşı suğışta tiränäyüen häm çäçäk atuın telibez. Läkin, tänkneñ ikençe yağın da onıtmasqa kiräk. Ni öçen bez monı eşlärgä tieşbez? Çönki bez demokratiä häm keşe tormışın xörmät itü mäsäläsendä dä progressnıñ buluın telibez. Yuqsa xezmättäşlekneñ nindi mäğnäse bar?"
Smith Belorus Demokratiä Aktınıñ da sponserı ide. Prezident Buş üzğan yılnıñ közendä aña qul quyğaç ul qanuntösen aldı. Yaña qanun prezidentqa demokratik politik partiälärneñ täräqqiäten yaqlauğa häm demokratiäne üsterü öçen xökümättän bäysez törkemnär buldıruğa xoquq birä. Kongresman Rusiä häm Qıtay kebek illärneñ Könbatışnıñ keşe xoquqları ölkäsendäge aktivlığı eşke eşlärgä tıqşınu bulıp tora digän belderülären belä. Sovet citäkçeläre häm Könyaq Afrikadağı elekke apartheid rejimı da süz xoquq mäsäläsenä kilep terälgäç şundıy uq belderülär yasağannarın iskä töşerde. Smith yardäm mäsäläsen keşe xoquqlarına bäylävneñ qayber illärdä uñay näticä birgänen dä telgä aldı, ber ük vaqıtta Üzäk Aziädä üzgäreşlärneñ ber tön eşendä bulmauaçağın da äytte. Smith täqdim itkän qanun ölgese buyınça tıñlaular Kongress Sintäber ayında cäyge yaldan qaytqannan soñ başlayaçaq.
Färit İdelle, Praga.


text:
Şul uq waqıtta berlekneñ tışqı mönäsäbätlär başlığı Benita Ferrero-Waldner xalıqara cämäğätçelek belän Äfğänstan Qabulğa säyäsi yardäm turında 2001-nçe yılda Bonnda imzalanğan kileşügä almaşqa yaña kileşü tözergä tieş dide.
Ferrero-Waldner Yewropa Berlegennän zur ğına aqçalata yardäm küzdä totıla, ämma Äfğän xakimiätlärennän üzlärendäge tärräqiätneñ xucası bulu sorala dide.
Tokio konferensiäsendä Yewropa berlegeneñ urtaq büdjetınnan häm äğza illärdän Äfğänstanğa 2002-nçe 2006 yıllar öçen 1 milliard eurodan artıq yardäm wäğdä itelde.


text:
Semipalatinskida yubiley häm saban tuyı
Küptän tügel genä Qazaqstan cirendä, Semipalatinski şähärendä yäşäwçe millättäşlärebez Tatar ictimaği üzägeneñ 15 yıllığın bilgeläp üttelär.13 meñnän artıq tatar xalqı yäşägän bu şähärdä ictimaği üzäkkä nigez saluçılar Gabdelgaziz Äxmerov, Mäxmüt Äbdelkärimov, Nösxatbek Gabdullin bulğannar.
15 yıl däwerendä eşlängän eşlär bixisap, awırlıqlarğa qaramıy küp eşlär ğämälgä aşırıldı, tatar ruxı Semeydä saw kileş saqlanğan, dip ğorurlanıp äytä alabız-, di Gabdelgaziz abıy. Döres, Semeydä tatar üzäge oyışqançı eşlägän oyışmalar da bulğan. 1989 yılda“Tuğan tel” oyışması tözelgän. Bu xaqta anıñ äğzası Räyxangöl xanım İbrahimova söyläde. Älege oyışma qarşında şul uq isemdäge ansambl' eşli. Anı tınğısız yöräkle Xädiçä xanım Sadıykova citäkli. Kollektiv Semeydä yäşäwçe millättäşlärebezne härdaim yaña konsert programmaları belän söyenderä, xalqıbıznıñ borınğı cırların, ğöref-ğadätlären, yolaların saqlawda üz öleşen kertä. Şunsı da iğtibarğa layıq, ansambl'dä yäşlär küp, mäktäp yäşendäge balalar da bar. Anıñ üz dinastiäse barlıqqa kilgän dip äytergä dä mömkin. Ozaq yıllar kollektivnıñ konsertların alıp baruçı Räyxangöl xanım İbrahimovanıñ, mäsälän, ansambl'gä ulı Nadir, kilene Qamilä häm onığı Rafail dä yöri. Ber uñaydan min Räyxangöl xanımnan Semeydä yäşäwçe tatarlarnıñ tormışları-könküreşläre turında soraştım. Bezneñ xalıq ğömer buyı tırış buldı, eşsez yörmäde, awırlıqlardan qurıqmadı -, di Räyxangöl xanım.
İctimaği üzäkneñ bügenge räise, Semey tatar sänğat mäktäbe direktorı Gabdelxak äfände Axuncanov ta milli xäräkätkä yäşlärne kübräk cälep itü zarur di. Ul tatar üzägen häm ansambl'lärne dä yäşlärgä tapşırırğa niätli. Üze yaña plannarın tormışqa aşıru buyınça eşlärgä cıyına.
Tatar ictimaği üzäge qarşında eşläwçe “İrteş moñnarı”, “İstälek” ansambl'läreneñ dä bıyıl 15 yıllığı. Üzäk oyışqannan birle 15 yıl däwamında Semeydä saban tuyları ütkärelep kilä. Bıyılğı, 15-nçe sabantuynıñ da töp oyıştıruçısı - Tatar ictimaği üzäge. Ğadättägeçä sabantuynıñ töp çığımnarın iğänäçelär kütärgän. Şähär xakimiäteneñ dä yärdäme bulğan. Tatar ictimaği üzäge ütkärgän sabantuy, sänğät festivale kebek milli çaralarğa ğädättä Semey aqimı Nurlan Omarov äfände üze kilä. Aqim yubiley sabantuyına da kilgän ide.
Semey sabantuyında Könçığış Qazaqstannıñ tatar awıllarınnan, qayber şähärlärennän küp sanlı qunaqlar qatnaştı. Annan tış Rusiäneñ Novosibirski, Omski, Barnawl şähärlärennän,Tatarstannan qunaqlar buldı. Hämmäse Qazaqstanda ğomer kiçerüçe millättäşlärenä izge teläklären yulladı. Altay kraenda yäşäwçe tatarlarnıñ sälämen Barnawldağı qazaq oyışması wäkile Xayırcan Dösembekov alıp kilgän ide. Ber uñaydan ul bıyıl Barnawl şähärendä dä sabantuy ütkärelüen äytep uzdı, Altay tatarlarınıñ milli – mädäni moxtariät tözüläre turında da xäbär itte.
Tatarstan sälämen semeylelärgä Nicneqamski “Nur” studiäse citäkçese Al'bert İbrahimov citkerde.
Menä şulay tatar xalqı qayda ğına yäşämäsen, mädäniäten, yolaların, ğöref-gädätlären saqlap qalırğa tırışa. Tormış itüdä dä töşep qalğannardan tügel. Bu fikerne äñgämä barışında Semey şähäre aqime Nurlan Omarov äfände dä assızıqladı.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Bügen Yevropa Berlege summitı tämamlandı. Cıyınnıñ ikençe könendä 25 il citäkçeläre Quşma Ştatlarda yañadan prezident itep saylanğan George Bush belän tığızraq xezmättäşlek buldırunı täqdim itte. Berlektä räislek wazifasın ütäwçe Hollandiäneñ premyer-ministrı Jan Peter Balkenende, Yevropa Berlege belän Amerika Quşma Ştatları berlektä eşläsä – terrorğa häm xäyerçelekkä qarşı köräştä alğa kiteş bulaçaq, dip belderde:
"Ägär bez terrorğa qarşı köräşergä telibez ikän, xäyerçelekne beterergä telibez ikän, böten bu eşlärne Quşma Ştatları, Yevropa Berlege, Yevropa illäre bergä başqarırğa tieş, Yevropa moña ışana," dide Balkenende.


text:
Foto: БayыpжaH ЖyACБAEB
Premʹer-mïnïstr Baqıtjan Sağıntaevtıñ ay`twınşa, awıldardı qısqa waqıtta swmen qamtamasız etwge mümkindik bar. «Aq bulaq» bağdarlamasınıñ olqı tustarın tüzep, qarajattı tïimdi pay`dalanw qajet. Bul twralı ol Ükimet otırısında ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Awız sw mäselesi Elbasınıñ baqılawında. Awıldardı swmen qamtamsız etw kürdeli mäsele. Onı şeşw jolı bar, qarastırıp jatırmız. Degenmen, älemdegi ékonomïkalıq jağday`ğa bay`lanıstı kezinde «Aq bulaq» bağdarlamasına bölingen qarjınıñ kölemi qısqartılğan bolatın», - dedi B.Sağıntaev.
Osığan qaramastan, Ükimet basşısınıñ ay`twınşa, soñğı 3-4 jıldıñ özinde awıldıq jerlerdi swmen qamtamsız etw 42 pay`ızdan 51 pay`ığa dey`in köterildi. Qalada bul körsetkiş 87 pay`ızğa jetken.
«Bul jaqsı körsetkiş. Degenmen jağday` osınday` eken dep qarap otırmawımız kerek. Mäsele qosımşa qarjı izdewde ğana emes, bağdarlamanı qay`ta qarap, tïimsiz pay`dalanıp otırğan qarajattı durıs bağıtqa salwda bolıp otır. Jobanı jasağan kezde biraz olqılıqqa jol berildi, sonıñ bärin tüzegen kezde qomaqtı qarjı bölinedi. Bul usınıstı durıs dep oy`lay`mın», - dedi Premʹer-mïnïstr.
Budan bölek, onıñ sözinşe, awıldardı awız swmen qamtamsız etwge jergilikti byudjetten de qarajat bölinse, jumıs tezirek jüredi.
«Turğındar birinşi kezekte äkimderge baradı. Ükimet tarapınan bölinetin qarajatqa qosa äkimdiktiñ de swğa qarjı bölgeni durıs dep oy`lay`mın. Jaqsı usınıs. Eki jaqtan qarjı bölsek, qalğan 48 pay`ız awıldı qısqa waqıtta swmen qamtwğa mümkindik bar», - dedi B.Sağıntaev.


text:
Amerikağa açulanıp Rusiä Qıtay belän xärbi künegülär ütkärä
Şuşı ayda Rusiä Qıtay belän bergä Yıraq Könçığışta urtaq xärbi künegülär ütkäräçäk. Cir öste, xärbi diñgez, xärbi hawa, yök taşu köçläre cälep iteläçäk şul künegülärdä ike yaqtan da 10 meñnän artıq ğäskäri qatnaşaçaq. Moña şulay zurdan qubıp äzerlänü Rusiä belän Qıtay arasındağı strategik yaqınlıqnıñ tağın da nığu yağına taba baruın kürsätä.
Audio, Pavel Felgenhauer
"Rusiä häm Qıtay xärbi berektäşlär tügel. Berkem dä bügenge köndä, Mäskäwdä bulsın, Pekindä bulsın, bez kiläçäktä nindider ber öçençe tarafqa qarşı bergäläşep suğışaçaqbız dip äytä almıy. Bu şunı añlata ki, Rusiäneñ Kümäk İminlek kileşüe oyışması qısalarında Ärmänstan häm Belarus belän, yäisä NATO illäreneñ üzara ütkärgän xärbi künegülärennän ayırmalı bularaq, Rusiä-Qıtay künegüläre ğämäli yaqtan bernindi dä xärbi ähämiatle maqsat quya almıy" di Pavel Felgenhauer. Mäskäwdäge şuşı belgeç fikerençä, Qıtay belän şundıy künegülär ütkärep Rusiä berençe çiratta säyäsi maqsat quya - bu üzenä kürä, Mäskäwneñ Washington Rusiä tiräsendäge illärdä xalıq kütäreleşlären yaqlıy, xätta alarnı qotırta digän qurqularına bäyle, di Felgenhauer:
Audio, Pavel Felgenhauer
"Rusiä öçen maqsat nigezdä säyäsi - künegülär Quşma Ştatlarğa, Rusiäneñ zur xärbi uyınnar oyıştırırlıq başqa berektäşläre buluın da kürsätü. Gruziä häm Ukrainada şundıy tirän üzgäreşlär bulğannan soñ Rusiädä şaqtıy ğına keşe Amerikağa monı citkerergä kiräk digän fikerdä tora", di Pavel Felgenhauer. Sovetlar Berlege tarqalğanğa qädär Mäskäw belän Pekin arasında distä yıllar däwamında doşmanlıq yäşäp kilde, ämma şunnan soñ alar ikese Amerikanıñ dönya eşlärendäge östenlegen beterü maqsatında strategik xezmättäşlek urnaştırırğa tırışıp kilde. Rusiä bügenge köndä Qıtayğa qoral satuçı töp il bulıp tora, 2000-nçe yıldan birle ul anı Pekingä 2 milliard dollarlıq külämdä satqan. Qıtay Rusiädän tağın da zamançaraq qoral alırğa telär ide, ämma Mäskäw älegä moña qarşı çığıp kilä. Häm Felgenhauer fikerençä, urtaq künegülär yardämendä Qıtay xärbiläre Rusiä yağı belän tağın da yaxşıraq mönäsäbätlär urnaştırıp, şul maqsatına ireşergä teli. Künegülärdä Qıtaynı bik tä qızıqsındırğan Tu-22M3 häm Tu-95C oçqıçları qatnaşa häm ikençe ber xärbi belgeç, Aleksandr Goltz süzlärenä qarağanda, bu yuqqa tügel:
Audio, Aleksandr Golts
"Qıtay dönya buylap Rusiä qoralların aluçı iñ ere möştäri bulıp tora. Läkin Rusiäneñ xäzer xärbi oçqıçlar häm korablar satu mömkinlekläre sayıdı, şuña da Yıraq Könçığıştağı xärbi künegülärdä strategik oçqıçlar qatnaşuı yuqqa tügel", di Goltz. Pekin üzenä näq menä şul oçqıçlarnı alırğa teläwen inde beldergän ide.
Kärim Kamal


text:
Tatarstanda Rusiä matbuğatı köne bilgeläp ütelde
Rusiä matbuğatı köne Tatarstanda da bilgeläp ütelä. Respublikada çığuçı gäzitläre citäkçeläre üzlären Rusiä matbuğatınıñ ber öleşe dip sanıy. Şul uq waqıtta, cirle jurnalistlar Tatarstan matbuğatı könen dä bäyräm itüdän baş tartmıy. Elemtä ministrlığı mäğlümatlarına qarağanda Tatarstandağı keşelär mäğlümat çaralarına arasında saylaw mömkinlege Rusiädä iñ kübe ikän. 1000 meñ keşegä urtaça 500läp mäğlümat çarası turı kilä. 13 ğınwar kiçendä «Tatmedia» ağentlığı binasında Qazanda, Tatarstanda çığuçı gäzit –jurnal baş möxärrirläre oçraşuları buldı. Anda räsmi keşelär çığış yasadı, xäbärçelärne hönär bäyräme belän qotladı. Baş möxärrirlär üzläre dä bik teläp üz ara aralaştı, borçığan problemalar xaqında fiker alıştı. «Azatlıq» xäbärçese dä ber niçäse belän söyläşep aldı. «Watanım Tatarstan» gäzite baş möxärrire Minnazim Säfärov.«Bügenge köndä süz irege mäs’äläse küñeldä borçu tudıra. Bäyräm xise yuq, ämma bu könne nindider berdämlek köne itep qabul itäm. Oçraşuğa da kollegalar belän fiker alışu öçen kildem.»
İntertat.ru agentlığınıñ baş möxärrir urınbasarı Alfiä Miñnullina «Tatarstan matbuğat köne küñelgä yaqınraq, dip cawap birde. Ul, süz irege mäs’äläsendä, internetta eşläwçe mäğlümat çaralarına küpkä ciñelräk, dide. FM dulqınnarda iñ uñışlı eşläwçe «Tatar radiosı»nıñ citäkçese Almaz Mirğazizovnı da Rusiä matbuğatı köne bitaraf qaldırmıy. FM radiolar da cämğiätne borçıy torğan problemalardan çittä qala almıy, dide ul. Älege oçraşuda «Jurnalistlar berlege» räise Rimma Ratnikova da çığış yasadı. Ul söylägänçä, 5 yıl elek Tatarstanda Rusiä matbuğatı könenä andıy zur iğtibar kürsätelmägän bulğan. Soñğı yıllarda älege çaranı Jurnalistlar berlege ütkärep kilgän. Xäzer bu eşne mäğlümat çaraları eşen bağuçı räsmi «Tatmedia» agentlığı qaramağına küçte. Kem genä ütkärsä dä, Jurnalistlar oçraşıp söyläşergä här waqıt şat. Kiläse küreşü 19 mayğa- Tatarstan matbuğatı könenä bilgelängän.Bikä Timerova.


text: Advokat İgor Trunov alarnıñ mäxkamägä möräcäğäten düşämbe könne tapşıraçağın belderde. Trunov, şulay uq, möräcäğätläre rayon mäxkamäläre tarafınnan kire qağılğan 3 keşeneñ möräcäğäten Mäskäw Şähär mäxkamäsenä tapşıruı turında äytte. Xäzergä qädär, totıq bulğannar häm alarnıñ tuğannarı Mäskäw şähäre xökümätenä qarşı barlığı 60 möräcäğät tapşırdı. Alar Nord-Ost waqıyğalarında alğan ruxi häm fizik zian öçen barlığı 60 million dollar külämendä kompensatsiä taläp itä. Uzğan yılnıñ üktäbr ayında 41 keşelek çeçen törkeme 800-läp keşene totıq itep alğaç öç könnän soñ Russiä maxsus köçläre binanı şturmlap totıq aluçılarnıñ barısın da üterde. Şturm aldınnan xärbilär cibärgän ağulı gaznı sulaw säbäple kimendä 129 totıq ta hälak buldı. Trunov mäxkamägä möräcäğätlär Russiäneñ terrorğa qarşı qanunına nigezlänä, anda terror höcüme bulğan töbäk ruxi häm matdi zian kürüçelärgä tülärgä tieş dip yazılğan dide.


text:
TİÜ ЗBeздa ПoBoлжbя gäziten yaqlap çıqtı
23 yün könne Tatar ictimaği üzägeneñ Yunıs Kamaletdinov citäklägän qanatı piket oyıştırdı. İdel-press näşriäte binası yanında berniçä keşe şiğärlär totıp basıp tordı. 23 yündä uzğan piket inde küptännän planlaştırılğan çara ide. Bu Tatar ictimaği üzägeneñ Yunıs Kamaletdinov citäklägään öleşeneñ Zvezda Povolj’ya gäciten yaqlaw buyınça çaralarınıñ däwamı. İsegezgä töşerep ütäbez, älege gäcitne soñğı arada inde berniçä märtäbä mäxkämägä birdelär. Tatmedia agentlığınıñ citäkçese marat Moratov ta, respublikanıñ milli oyışmaları assotsiatsiäse başlığı Caqsıbaev ta. Xäzer menä Veçernyaya Kazan’ gäciteneñ baş möxärrire dä Zvezda Povolj’yada yazılğan qayber mäğlümätlär belän kileşmiçä, üz däğwäların belderä. Şuña da, tatar ictimaği üzäge wäkilläre comğa könne Zvezda Povolj’yanı yaqlap çirattağı piketqa cıyıldı. Bu xaqta azatlıq radiosına Yunıs Kamaletdinov menä närsälär söyläde.
AUDİO
Şulay itep, Yunıs Kamletdinov citäkçelegendäge Tatar ictimaği üzäge Zvezda povoolj’ya gäcitenä teläktäşlek belderep, anı yärdäm aksiäläre ütkärä. Xäyer, yaqın arada Tatar ictimaği üzäkneñ üzenä dä yärdäm kiräk bulırğa mömkin. Yunıs Kamaletdinov däwam itä.
AUDİO
Tatarstan prokuraturası ictimaği üzäkne eşçänlegen niçek bäyälär häm bu tikşerü eşläre närsä belän tämamlanuı turında bez sezgä kiläse tapşırularıbızda söylärbez.
Gölnaz İlgizär


text: Bügen Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov Tönyaq Korea citäkçese belän oçraşqannan soñ, söyläşüdä telgä alınğan täqdimnär ütälsä – Korea yarım utrawı atom töş qoraldan azat zona bulaçaq, dip belderde. Tönyaqnıñ atom programmasın tuqtatu qarşılığı bularaq, Phenyan üzenä iminlek garantiäse häm ildäge iqtisadi-sotsial problemalarnı xäl itergä yardäm kötä. Şuşı adımnar , Lavrov süzlärençä, "Koreada atom programması tiräsendäge kierenkelekne yomşartu söyläşüläreneñ nigezen" täşkil itä. Şulay uq, Rusiä tışqı eşlär ministrı – Rusiä, Tönyaq häm Könyaq Korea, şulay uq Qıtay, Amerika Quşma Ştatları häm Yaponiä wäkilläre qatnaşında 6 yaqlı söyläşülärne däwam itü kiräklegen yaqlıy. Segrey Lavrov bügen Könyaq häm Tönyaq Koreağa tämamlğan säfären – näticäle dip bäyäläde.


text:
Ğiraq politsiäse äytüençä, bügen irtän Ğiraqnıñ Kirkük şähärendä totıqlar alu belän şöğellängän iñ ere törkem äğzaları dip isäplänelüçe 7 keşe qulğa alınğan, ğiraqlı 2 totıq azat itelgän.
Älege reyd waqıtında ber öydä küpsanlı qorallar, şul isäptän minaatqıçlar, aftomat qorallar häm granatalar tabılğan.
Ul arada üzlären Äbü Mussab äz-Zarqäwi suğışçan törkeme äğzaları dip tanıtuçı qorallı keşelär Dubaydağı äl-Arabia televideniese aşa kürsätelgän videotasmada ber Törek totıqnıñ başın kisü belän yanadı.
Älege videoda bu törkem törmälärdän barlıq ğiraqlılarnı çığarunı häm barlıq törek watandaşlarınıñ Ğiraqtan kitüen taläp itte.
Bügen ilneñ tönyağındağı Mosul şähärendä intixarçı şartlatuçı maşinasındağı bomba belän AQŞ xärbi konvoyına höcüm itte. Qorbannar sanı älegä bilgele tügel.
Kilgän xäbärlärgä qarağanda, Bağdadnıñ şığıylar yäşi torğan öleşendä suğışçan din ähele Moqtada äs-Sadrğa tuğrılıqlı suğışçılar atışlarnı tuqtatu kileşüe nigezendä qoralların tapşıra başlağan.


text:
Amerikan xärbiläre Ğiraqta xöcümnären däwam itä; düşämbedä Fallucada kimendä 15 keşe hälaq buldı
Düşämbedä amerikan xärbiläre, iñ zur qarşılıq kürsätkän şähärlärneñ berse, Fallucağa xöcümen däwam itte. Kilgän xäbärlärgä qarağanda kimendä 15 keşe hälaq bulğan. Kiçäge xöcümnärdä bar Ğiraq buylap 100dän artıq keşe ülgän. Qorbannar arasında koalitsiä köçläre dä, ğisyançılar da, ğadi ğiraqlılar da, xättä Äl-Arabiä televideniese xäbärçese bar. Şuşı iminsez wazğiät Ğiraqta berniçä aydan ütergä tieşle saylawlarnı yänä soraw astına quydı. İlneñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi, yäzlägän meñ keşe tawış birä almasa da, saylawlar waqıtında ütäçäk, dip belderde.
Kiçä başqala Bagdadta da qatşı bäreleşlär bardı. Ğisyançılar minomet belän raketalar qullandı, amerikannar boralaqtan ut açtı. Kimendä 37 keşe ülgän dielä, şularnıñ kübese boralaq utınnan. Amerikannarnıñ eştän çıqqan Bradley isemle xärbi maşinası yanına, küräseñ talarğa dip ğiraqlılar cıyılğan bulğan, şul çaqta ber boralaq kilep çığıp ut açqan. Qorbannar arasında ğäräp telendä tapşıruçı Äl-Arabiä televideniese xäbärçese Mazin Tomaizi da bar. Şuşı xällärne üz küze belän kürgän, yaralanıp xastaxänägä kiterelgän Reuters operatorı Säif Fuat bolarnı söyläde:
Audio (Säif Fuat)
"Min bik tübän oçıp kilgän boralaqnı kürdem. Mazin keşelärne çitkäräk etep, Bradley maşinasın töşerergä tırışa ide. Boralaq kötmägändä ata başladı. Mazin minem qulıma kilep töşte."
Bagdadtan könyaqqa taba, Hilla qalası yanında 3 polyak xärbie ülgän, tağın öçese yaralanğan. İñ qatı bäreleşlär kiçä Süriä çigendäge Tal-Afar qalasında bulğan, 51 keşe hälaq bulğan dielä. Amerikan xärbiläre, alarnı Süriädän Ğiraqqa kilüçe çit il suğışçıları dip belderä, ämmä qorbannar sanı şulay zur buluın berniçek tä añlatmıy.
Şuşı bäreleşlär häm il buylap iminsezlek, ğinwar ayına bilgelängän saylawlar yazmışın yänä soraw astına quydı. Ğiraqnıñ tışqı eşlär ministrı Höşiär Zebari kiçä Kahirädä, küp närsä iminlekkä bäyle, saylawlarnıñ kiçekterelüe dä ixtimal digän fiker ıçqındırdı. Ämmä ilneñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi, monıñ işe süzlärne şunduq kire qaqtı. Düşämbedä Britaniäneñ Guardian, Times basmalarında dönya kürgän äñgämädä ul, ğiraqlılarnıñ ber öleşe iminsezlek akqasında tawış birüdä qatnaşmasa da, saylawlar bareber ütäçäk dip belderde.
-Ali Gilmi


text:
Fäwziä Bäyrämova: Başqortostanğa tiz arada yärdäm kiräk
Başqortstandağı waqiğalar turında, älegä qädär saran xäbärlär genä kilä. Mäğlümat bik az. Tatarstandağı zıyalılar, Ufadağı oppozitsion xäräkätlär belän bulğan waqiğalarnı barı tik Azatlıqtan ğına işetep bula. Monnan tış, Kommerstan gäzite ber yazma bastırdı. Älbättä, internetta yazmalar kürengäli. Tatartsan räsmiläre bu waqiğalarğa qarata saq häm bitaraf qarıy. Şulay da, tatar tormışı belän qızıqsınıp baruçı zıyalılar, törle çığanaqlardan yañalıqlar ezli. Mäğlümat az bulu säbäple qarşılıqlı fikerlär belderälär. Bu fikerlärgä soñraq tuqtalırbız. Läkin, başta waqiğanıñ qısqaça tarixın iskä töşerep ütik. Ufada 27 aprel'dä, berläşkän oppozitsiä köçläre, sotsial' problemalar mäs’äläse uñayınnan mitingqa çığarğa tieş ide. Läkin, Berläşkän oppozitsiä liderları FSB kebek köç orğannarı tarafınnan qulğa alındı. Alardan säğätlär buyı soraw alu buldı. Şuşı liderlarnıñ berse Viktor Şmakov haman da saq asıtnda qala birä. Oppozitsiä mitingta taratırğa dip äzerlägän gäzitlär dä tartıp alındı. Lozunglar şulay uq tıyıldı. Ä ul lozunglar arasında, Ufada, Ramil Bignov tözi başlağan Tatar gimnaziäsen tözüne däwam itterü taläbe dä bar ide. Ramil Bignov, Başqortstan milli-mädäni avtonomiäse räise. Oppozitsiädäge lider, tatar milli oyışmaları isemennän eş yörtä. Ramil Bignov ta, şuşı könne qulğa alındı. Şulay itep, oppozitsiäneñ qarşılıq çarası tuqtatıldı. Älbättä, oppozitsiä sotsial' mäs’älälär kütärep çıqqan bulsa da bu protest çarasına, anda tatar milli oyışmalarınıñ da taläpläre, ä alar milli mäs’älälärgä qağıla, şulay uq bar ide. Bu qulğa alularnı yazuçı- ğalim, keşe xoquqların yaqlawçı Fäwziä Bäyrämova da küzätep bara. Menä ul bu xaqta ni uylıy.
Audio
Sez yazuçı- ğalim, keşe xoquqların yaqlawçı Fäwziä Bäyrämova fikerlären işettegez.
Ä menä Başqortstanda tuıp üskän ğalim häm publitsist Mäxmüt Äxmätcanov fikerençä, Başqortstan tatar milli oyışmalarınıñ, berläşkän oppozitsion köçlär belän qarşılıq aksiäsenä çığuında, milli mäs’älälär yata.
Ayдio
Ğalim häm publitsist Mäxmüt Äxmätcanov fikerlären işettegez.
Küptän tügel, Ufada bulıp uzğan Federal' tatar milli mädäni-moxtariäteneñ şura utırışında, Başqortstandağı wäzğıät şulay uq tikşerelde. M2xtäriätneñ qararınnan kürengänçä, anda milli oyışmalarnı häm Räximov xaqimiäten söyläşü öställärenä utırırğa çaqırıla. Läkin, möxtäriät çaqırsa da, Räximov xökümäte bik aşqınıp tormıy ikän. Yazuçı-ğalim, Fäwziä Bäyrämova, Tatarstannıñ bu oçraqta ni eşlärgä kiräklege xaqında uylana.
Audio
Fäwziä Bäyrämov fikerlären işettegez.
Başqortstanda bara torğan waqiğalarğa qarata qayber tatar zıyalılarınıñ fikerläre menä şundıyraq.
Räfis Cämdixan .


text:
Qazanda Sara Sadıyqova könnäre
28 oktäberdä Qazannıñ 4 tatar gimnaziäse binasında kürenekle tatar kompozitorı Sara Sadıyqova isemendäge 2 töbäqara “Qalfaqlı sanduğaç”dip atalğan festival' ütte.
Anda Rossiäneñ S-Peterburg, Mäskäw şähärlärennän, Tatarstannıñ Bua, Ätnä, Apas, Yäşel Üzän, Yuğarı Oslan rayonnarınnan häm Qazan şähäreneñ muzıka häm ğomumi belem birü uqu yortlarında 60 qa yaqın uquçı balalar qatnaştı.Festival'ne KDK professorı Zemfira Säydaşewa citäkçelegendäge bik däräcäle jyuri bäyäläde.
Bu Sara Sadıyqova isemendäge “Qalfaqlı sanduğaç” festivalendä qatnaşuçılar 3 törle nominatsiädä: yalğız häm ansambl' belän cırladılar, häm muzıqa qoralında Sara Sadıykova icat itkän köylärne başqardılar. Festival' barışı turında jyuri äğzası säxnä veteranı, Sara Sadıyqovanıñ qızı- Älfiä Aydarskaya
“ Bıyıl festival'dä qatnaşuçılarnıñ geografiäse kiñräk buldı. Ämma nominatsiälärne uquçı balalarğa da ,yäşüsmerlärgä dä, studentlarğa da häm olı yäştägelärgä dä ayırım kertergä kiräk”.- dide Cırçılarnıñ cırlaw sıyfatın yaxşırtu turında uylarğa kiräk, İñ şatlandırğanı şul buldı, bıltırğı festival' belän çağıştırğanda Sara Sadıyqovanıñ 400 gä yaqın cırları arasınnan, balalar saylağan cırlarnıñ repertuarı kiñäygän” Jyuri isemennän festival'ne yomğaqlaw süzen skripaçı, muzıka belgeçe, Tatarstan respublikasınıñ atqazanğan mädäniät eşleklese Marat Äxmätov äytte.
“Sara Sadıyqovanıñ cırların inde Tatarstanda ğına tügel , Rossiädä genä dä tügel .ä Böten Yevropa illärendä dä inde belälär Häm bezneñ maqsat bulırğa tieşh: bu festival'dä qatnaşqan balalarnı , cır ostaların tağın da başqa illärdä dä işettergä tırışırğa kiräk” dide.
Festival'dä qatnaşuçılar arasında, Sara Sadıyqovanıñ Robert Miñnullin belän icat itkän “Änkäy cırınıñ köyen S –Peterburgtan qatnaşuçı, violonçel'dä başqarıp 2 urınnı yaulağan İl'yas Kamalovqa Xalıqara xatın -qızlar oyışması “Aq qalfaq ” nıñ räise Qamäriä xanım Xamidullina da maxsus büläkne İl'yas Kamalovqa tapşırdı. Alar bu büläkne “Änkäy” cırın bu festival'dä iñ yaxşı başqaruçığa täğäyenlägän bulğannar. Audio
Mäskäwneñ “Şatlıq” ansamble solistkası, Gölnara Şakirova belän Battalova Yäsminä; dä vokal buyınça 2 urınnı yauladılar..Ä berençe urınnı menä inde 2 yıl rättän Yäşel Üzän şähäre qızı Güzäl Cihanşina yauladı
Ä min bu mäktäptä eşläp kilgän Sara Sadıyqova isemendäge muzeyğa kerep, muzeynıñ yärdämçeläre yäki, initsiativ gruppası qızları belän söyläşep aldım. Alar üzläreneñ nindi eş başqaruları turında söylädelär.
audio Bez monda atnağa ike tapqır bulabız. Muzeynıñ citäkçese Älfiä Aydarskayağa yärdäm itäbez . Sara Sadıyqovanıñ istälegen , xatirälären saqlap, bezgä alıp kilgän keşelärneñ äyberlären alabız . Alarnı maxsus ber däftärgä terkäp barabız”, dide Aygöl Fazlıyıva.
Festival'ne tämamlağanda, Sara Sadıyqova fondı citäkçese Äzhär Xösäyenov üz çığışında şunı belderde, TR ministrlar kabinetında Sara Sadıyqova isemendäge muzıkal' muzey buldıru turında qarar qabul itelüe turında äytte ul.
Sara Sadıyqovanıñ tuğan könenä bağışlanıp ütkärelgän çaralar äle monıñ belän genä tämamlanmadı.1 noyäberdä Qazan muzıkal' uçilişçesında İlham Şakirov qatnaşlığında “Dönya matur , dönya kiñ ” dip isemlängän konsert oyıştırıldı .Anda 100 dän artıq tamaşaçı bar ide. Häm şul uq könne, kiñ cämäğätçelek häm Sara Sadıyqova fondı citäkçeläre , anıñ cırların söyüçelär , anıñ qäberenä barıp çäçäklär saldılar häm aña bağışlanğan kiçä uzdı.
Mälikä Basiyr


text:
Lexmark Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Lexmark yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız lexmark driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Lexmark X560n Driver İndir
Lexmark X560n yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X560n yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X954 Driver İndir
Lexmark X954 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X954 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X952 Driver İndir
Lexmark X952 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X952 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X950 Driver İndir
Lexmark X950 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X950 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X945e Driver İndir
Lexmark X945e yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X945e yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X940e Driver İndir
Lexmark X940e yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X940e yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X925 Driver İndir
Lexmark X925 yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X925 yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Lexmark X912e MFP Driver İndir
Lexmark X912e MFP yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Lexmark X912e MFP yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve lexmark yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Açıq mikrofon: Sovet zamanın qaytarırğa telisezme?
- Ul waqıtlarda bik awır ide yäşäwe. Bik küp eşlädek bez. Häm tınıç itep säğät 14Tә öygä qayta idek. Bügen isä kibetlär tulı rizıq, nilär genä yuq! Ämma ilebez tınıç tügel.. Şunısı ärnetä!
- Tormış üzgä ide inde anda. Ul waqıtlarda zarlanırğa urını bar ide. Xäzer berkemgä berni dä äytep bulmıy.
- Sovet zamanınıñ uñay häm tiskäre yaqları da bar ide. Awılda xalıqqa eş bar ide. Ä xäzer yuq. Şuña da yäşlär awılda qalmıy. Yäşlärgä awılda yäşärgä mömkinçelek bulsa, bik äybät bulır ide.
- Sovet zamanın bik sağınam min. Yal citsä, bez çınlap ta yal itä idek. Qaylarda ğına barmadıq! Ä xäzer? Öydän çığam disäñ dä, tuqtap qalasıñ. Qimmät böten närsä dä! Bezneñ pensiälär genä citmi monda.
- Döresen genä äytkändä, ber dä telämäs idem yañadan Sovetlar zamanında yäşärgä. Äye, ul zamannıñ uñay yaqları bar ide. Yäşlärne äxlaqi yaqtan üsterergä tırıştılar, bügen ul närsä bik yuq. Ämma şulay da xäzer mömkinçeleklär kübräk. Bigräk tä SSSRnıñ buş kibetlärendä yörise kilmi!
- Xätta keşelär dä başqa ide Sovetlar zamanında! Üz-ara yärdämläşep yäşi idelär. Xäzer, bigräk tä tatar keşeläre, bersen-berse aşarğa toralar! Annarı bez buşlay uqıdıq. Xäzer küpme aqçalar tügep uqıtabız balalarıbıznı.
- Yuq, min Sovetlar zamanın qaytarırğa ber dä telägem yuq. Bügen tormışta üz urınıñnı tabu öçen mömkinçeleklär kübäyde. Ni disäñ dä, xäzerge tormışnıñ uñay yaqları kübräk minemçä.
Al'bina Zäynulla


text:
Ğiraqnıñ yaña prezidentı Cäläl Talabani tantanalı prezident antı birde
AUDİO: Allah qarşında ant itäm, min üz wazıyfalarımnı häm cawaplılığımnı tuğrılıqlı räweştä häm namus belän ütiçäkmen, Ğiraq xalqınıñ mänfäğätlärenm anıñ kügen, suların, baylıqların häm anıñ demokratik federal' sistemasın qayğırtaçaqmın, cämäğät häm şäxsi irekleklärne, xökem sistemasınıñ bäysezlegen saqlaw öçen eşliäçäkmen, qanunnarnı ğädel häm neutral' räweştä tormışqa aşırırğa tırışaçaqmın. Allah moña şahit.
Prezident Talabaninıñ ike urınbasarı şığıy säyäsätçe Ğadel Ğäbdel Mähdi belän Sönni citäkçese Ğäzi Yawar da bügen tantanalı ant birde.


text: Seoul. Könyaq Koreyäneñ saqlanu säyäsäten yaqtırtqan ber basma, Tönyaq Koreyä belän suğış başlanğan oçraqta Amerika Quşma Ştatlarına töbäktä, östämä räweştä tağın 690 meñ ğäskäri urnaştıru kiräk bulaçaq dip yaza, bu Seoulda kiçä bäyän itelde. Şuşı faraz, Tönyaq Koreyä belän kilep tuğan soñğı wäzğiatkä qaramıy, ul äle, 1998-2002-nçe yıllar çorın analizlawğa qorılğan bulğan. Bügenge köndä Koreyä yarımutrawında 37 meñ amerikan ğäskärie tora. Bügen Seoulda, Könyaq Koreyäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Tönyaqnıñ soñğı ğämälläre uñayınnan tuğan wäzğiatne tikşerü öçen Rusiä häm Qıtayğa üzeneñ maxsus wäkillären cibäräçägen xäbär itte.


text:
İran Yewropa Berlegendäge 3 zur il Britaniä, Fransiä häm Germaniä belän üzeneñ atom programması turındağı söyläşülärdä berençel kileşügä ireşüe turında belderä.
Parijda Tährannıñ uran bayıtu eşe turındağı bu söyläşülär kiçä kiç tämamlandı.
3 Yewropa ile İrannan uran bayıtunı 25-nçe noyäbergä qädär tuqdırunı taläp itä. 25-endä Xalıqara Atom Energiäse İdaräsenıñ şura utırışı bulaçaq. Tähran urannı atom reaktorı yağulığı bularaq qullanu öçen bayıtuı turında belderä. ämma bayıtılğan uram atom qoralında da faydalanıla ala.
Berençel kileşü turınd İran televideniesenä Parijdağı söyläşülärdä İran törkemen citäklägän Xösäin Musavian belderde. Ämma ul täfsille mäğlümät birmäde. Kileşü nigezendä Yewropa Berlege belän iqtisadıy, texnologik häm iminlek ölkäsendä qızıqsındıru çaraları turında kileşügä ireşkänçegä qädär İran Yewropanıñ taläplärenä waqıtlıça rizalaşaçaq.


text:
AQŞ xärbiläreneñ taliban mäyetlären yandıruı mäsäläsendäge söyläşülär kiskenläşä bara
Üktäber başlarında Äfganstandağı AQŞ xärbiläre ike taliban suğışçısınıñ mäyeten yandırğan ğäskärlär eşen tikşerä başladı.Mäyet yandıru islamda tıyıla.Äfganstannıñ könyağındağı insidentnı kürsätkän video-tasmada , soldatlar megafon aşa yaqındağı awıl xalqınıñ iqtibarın yanğan mäyetlärgä cälep itergä tırışa. Xärbilär yäşerengän taliblarnı provakatsiäläp , üzläre belän suğışırğa mäcbür itü öçen şulay qılana Şimbädä Äfganstandağı koalitsiä köçläreneñ komandirı AQŞ generalı Jason Kamiya, tikşerü tämamlandı, yandıru kürsätmäsen birgän ike tübän ofitserğa şeltä beldereläçäk, ämma cinayät eşe quzğatılmayaçaq dip äytte. Düşämbedä Äfgan tışqı eşlär ministırlığı süzçese Naveed Moez cezanı bik yomşaq dip bäyäläp, Äfganstanda mäyet yandıru qabul itelmäslek küreneş dide. Washingtondağı xabärçebez insident turında Pentagon häm Human Rights Watchnıñ ölkän räsmiläre belän söyläşte.
Alarğa doşman suğışçı yä kümelä yä yandırıla dip öyrätelgän .Jeneva konvensiäsenä kürä higienik säbäplärdän çığıp mäyetne yandırırğa röxsät itelsä dä Äfgan traditsiä höm kulturası qıssalarında bu qabul itelmäslek ğämäl,şuşı xäl tikşerülärneñ ber öleşe bulıp tora dide.
Vicin süzlärençä amerikan xärbiläre moñı belergä tieş ide , Ägär dä alar mäyetlär bozıla dip qayğıra ikän başqa ber standart prosedurağa möräcäğät itergä , cirle äfgan räsmiläre belän mäyetlär turında söyläşergä tieş ide. Human Rights Watchnıñ tikşerü direktorı Sam Zia-Zarifi ğäskärlär higenie mäsäläsendä üz başlarına qarar qabul itä almıylar, amerikannnarnıñ kürsätmäläre Jeneva konvensiäsenä qarağanda da qırısraq dip äytte radiobızğa . Zarifi:
Hygeniä säbäbe digändä,keşe küçä torğan çirdän ülgän bulırğa yäki mäyet açıq su çığanağına yaqın yatarğa tieş.Bu turıda AQŞ xärbiläreneñ meditsina bülegennän beräwneñ qarar birüe kiräk
Zarifi, mäyetlär yandırılğan urın tämam çittä ide. Çınbarlıqta amerikannar mäyetlärne yandırıp suğışırğa telämägän taliban suğışçıların provakatsiälärgä, alarnı suğışırğa mäcbür itergä teläde dip söyläde. Amerikannarnıñ waqıtı küp ide alar in yaqındağı AQŞ xärbiläreneñ meditsina bülegenä radio kündermäse cibärep instruksiä sorıy alır ide , şulay eşläse urınğa üz başlarına xäräkät itep möselman ilendä AQŞnıñ abruyın töşerdelär ,Äfganstanda qanunğa buysınmawaların kürsättelär di Zarifi. Pentagon süzçese qayber xärbilärneñ kileşsez xäräkät itüen iqrar itsä dä , bu insidentqa qatnaşı bulğan 2 xärbigä disiplina cäzası birelde di.Vician:
Bez ğädät häm traditsiälärne añlaw, öyränü eşen yaxşırtırğa qarar birdek häm anda baraçaq , şulayuq anda eş alıp barğan keşelärne Ääfganstan xalqın ,traditsiälären yaxşıraq añlawları öçen künegülärdän ütkärä başladıq dip äytte Pentagon süzçese.
Vician AQŞ xärbiläre Äfgansatndağı missiäne tämamlau öçen äfgan xalqınıñ ışanıçın qazanunın zarur buluın añladı dide färidä xämit


text:
Uzğan töndä Äfğanstannıñ könyağında, Spin Baldaq şähäre yanında, amerikan qärwanına xöcüm itkän 24 suğışçı üterelgän. Bügen Taliplarnıñ 60-lap keşedän torğan törkeme, Paqstan çigendäge tikşerü qapqasına xöcüm itkän. Xökümät köçläre yärdämgä Amerikan xärbilären çaqırğan.
3 sägät barğan bäreleşlär näticäsendä, 2 talip üterelgän, tağın 5-e yaralanğan, dielä.
Ul arada ilneñ tönyağında şiği törkemnär häm cilre komandirlar arasında qorallı bäreleşlär däwam itä. Berläşkän Millätlär oyışması wazğiätne tikşerü öçen anda üzeneñ törkemen cibärde. Törle qabilä-ara bäreleşlär näticäsendä, Äfğanstanda soñğı 2 ayda ğına 60-tan artıq keşe xäläk buldı.


text:
Qızğızstan: Yaña konstitutsiä kemne köçäytä, demokratiäneme - prezidentnımı?
Qırğızstanda referendum aşa yaña konstitutsiäneñ qabul itilüe belän, säyäsi totrıqlıq urnaşır digän ömet tudı. İldä 2005nçe yılda Xalıq İnqilabı belän Baqievneñ xaqimiätkä kilüe belän nizaqlar çıqqan ide. Läkin yaña konstitutsiä belän ni üzgärer; ul Qırğızstanğa kübräk demokratiä kitererme me yäisä Baqievkä, il belän tağın da irkenräk idarä yul açırmı?
“Min Parlamentnı taratırğa qarar qıldım. Min açıq itep äytäm, Xäzerge parlamentneñ xälläre ber dä añsat tügel. Xäterlisezder, saylawlardañ soñ anıñ barlığı soraw tudırdı. Küp keşe, zur tärtepsezlek belän saylanğan parlamentnı taratırğa çaqırdı. Läkin bez taratmadıq. Alarnıñ, üzlärenä ışanğan meñlärçä keşe tarafınnañ saylanuıñ istä tottıq.”
Baqiev telgä alğanı kebek, anıñ parlament belän mönäsäbätläre baştan uq yaxşı tügel ide. 2005nçe yıldağı parlament saylawlarında, qarşılıq çaraları oyıştırılğan, elekke Prezident Asqar Aqayev 24nçe martta wazifasınnañ quılğan ide.
Lälä yäisä xalıq inqilabı, Elekke sovet illäre, Gruziä häm Ukrainadağı kebek demokratiä yulında ciñü bularaq qabul itelde.
Läkin Parlamentkä saylangan millät wäkilläre üz urnına qaldı häm bik küp mäsälädä Baqievkä qarşı çıqtı, köçlär sınaldı.
İke taraf arasında köräş barğanda, Referendum ikençe yılğa qaldırılğan ide. Xökümätkä qarşı tawışlar arta başladı.
Parlament süzçese, Marat Soltanov, Baqiev parlamentnı taratu mömkinçelegennäñ waqıtında faydalandı, çönki yaña konstitutsiä köçenä kersä, Baqievneñ mondıy mömkinçelege qalmas ide dide.
Baqiev, bu qararın beldergöndä, Parlament ilne idarä itüdäñ tış, başqa mäsälälär belän mawığa başlağan ide dide.
“Min Yugarı kiñäş-parlamentın küp tapqır iğtibarnı, ilne üsterü faydasına säyäsi qararlar qabul itärgä çaqırdım. Ä alar, üz köçläreñ säyäsi qarşılıqqa qullandı., häm monı berençe maqsat bularaq kürdelär. Alar xaqimiätneñ başqa tarmaqları eşenä tıqşına başladı häm bu qabul itelgesez”
Bügen irtänge referendum näticälärenä qarağanda tawış birüçälärneñ 75 protsentı yaña konstitutsiäne yaqlawın kürsätä.
Yaña konstitsiänen qabul itelüe belän, 2 yıldañ birle däwam itkän qarşılıqnı çiä ala. Yaña parlament saylawları axırda, xökümätneñ başqarma wä qanun çığaru tarmaqların ayırırğa yärdäm itäçäk. Ä saylawlar mäsäläsenä kilgän dä isä, bu konstitutsiä yärdemendä, parlament äğzäläre partiä isemlegennäñ saylana alaçaq.
Qırğzıstan, üzänçelekle oppozitsiä partialı parlamentı häm köçle sivil cämğiyäte belän, Üzäk Aziadağı iñ demokratik il bularaq üz abruyın saqlap kilde.
Läkin inqilap belän kilgän yaña prezidentneñ, yaña qaraşların önäp betermägän oppozitsiä küp tapqır Baqievne tänqiläp kilde.
Parlament süzçese Soltanov, parlament tarqatıluınnañ 60 könnäñ soñ saylawlar bulırğa tiyeş, ul da yaqınça 9-16nçı dekabrda bulır dip äytte. Bu waqıt eçendä isä, Baqiev il belän öleşçä üze idarä itäçäk.


text:
Mirğazıyan Yunıs – Ğabdulla Tuqay isemendäge büläkneñ 2004 yıl lawreatı
23 aprel’ – Xalıqara Kitap häm avtorlar xoquqların yaqlaw köne. Älege data Qazanda niçek bilgelänep ütte soñ? Comğa könne şuşı uñaydan respublikanıñ Milli kitapxanäsendä Yıl kitabın açıqlaw çarası uzdı. Bäygedä 2002 yılda respublika näşriätlärendä dönya kürgän 130 kitap qatnaştı. Şulardan yazuçı Rafail Mostafin citäkçelegendäge jyuri iñ-iñnären saylap aldı. Şulay itep, tatar telendä basılğan kitaplar arasında berençe urınnı Tufan Miñnullinnıñ Saylanma äsärläre aldı. İñ yaxşı şiğerlär kitabı bulıp İldar Yuzeev häm Şäwkät Ğäliev kitapları tabıldı. Balalar kitabı nominatsiäsendä Robert Miñnullin Balalar yılmayu basması ciñde. Rus telendä bastırılğan kitaplar arasında Mösäğit Xäbibullin, Dias Wäliev häm Äxät Muşinskiy äsärläre bilgeläp ütelde. Qazan milli mädäniät üzägendä isä Başqortstannıñ Qarğalı awılına bağışlanğan kitapnı täqdirläw buldı. Älege çaranı Tatar kongressı oyıştırdı.
Şuşı uq könne tağın ber soñğı aralardağı bik aktual’ sorawğa cawap tabıldı. Nihayät, respublikanıñ iñ däräcäle büläkläreneñ berse – Ğabdulla Tuqay isemendäge premiä lawreatları bilgele buldı. Bu zur häm däräcäle premiägä layıqlı dip 2002 yılda dönya kürgän Al’batros yazmışı cıyıntığı öçen bilgele yazuçı Mirğazıyan Yunıs tanıldı. Şuşı xäbärne işetkäç, bez yazuçı belän elemtägä kerep qaradıq, läkin, qızğanıçqa qarşı, Bawlı rayonınıñ Berezovskiy şifaxanäsendä sälämätlegen tazartıp yatuçı Mirğazıyan äfändeneñ üzen işetä almadıq. Anıñ fikerlären Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ büläkläw turında räsmi qararı çığıp, Mirğazıyan Yunıs Qazanğa premiäne alırğa kilgäç belä alırbız. Ğabdulla Tuqay premiäsen tapşıru tantanası 26 aprel’ könne Şiğriät bäyrämendä ütärgä tieş.
Qazanda 20 aprel’dän başlap Rusiäneñ 9,10,11 klass uquçılarınıñ tarix buyınça olimpiadası bardı. İsegezgä töşerep ütik, bıyıl ul Qazannıñ meñyıllığına bağışlanğan ide. Comğa könne bik tantanalı räweştä, başqalanıñ iñ matur zallarınıñ berse bulğan Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında anıñ yabıluı uzdı. Anda Rusiäneñ 63 töbägennän kilgän tarix belän tiränten qızıqsınuçı 182 balalardan ciñüçelär iğlan itelde. Qızğanıçqa qarşı, alar arasında tatar balaları yuq. Älege olimpiadada belemnären kürsätkän Tatarstan uquçıları da berençelekne yawlıy almadılar. Barı tik Çallı gimnaziäse uquçıları ğına ikençe häm öçençe urınnarda kürenä. Xäyer, böten Rusiä uquçıları arasında ütkän bu bäygedä ikençe, öçençe urınnar da bik däräcäle sanala, älbättä.Gölnaz İlgizär


text:
Almata mäxkämäse Qazaxstanıñ oppozisiädäge Demokratik Saylaw partiäseneñ yabuğa qarşı tapşırğan möräcäğäten kire qaqtı. Firqa wäkilläre yuğarı mäxkämägä möräcäğät itäçäklären belderde. Almata prokuraturası ay başında partiäne milli iminlek qanunnarın bozuda ğayepläp – yabırğa digän xökem qararı çığarğan ide.
Qazaxstanda oppozisiädäge Demokratik köçlärneñ koordinasiä şurası, Aq Zhol häm Kommunist firqaläre, Qazaxstannıñ Demokratik Saylaw partiäse tıyıluı – böten oppozisiägä yanaw bulıp tora, dide.
Bügen Almatada süz irege torışın küzätkän "Ğadel Süz" oyışması citäkçese Tamara Kaleyeva, matbuğat oçraşuı uzdırıp, bıyıl Qazaxstanda mäğlümat çaraları irege çiklänergä oxşağan, dip belderde. Kiläse yılda ütäçäk prezident saylawları waqıtı yaqınlaşuı belän mäğlümat irege qısıla bara. Şulay uq Kaleyeva süzlärenä qarağanda, saylawlarğa äzerlek barışında mäğlümat çaraları häm ayırım jurnalistlarğa qarşı cinäyät eşläre kübräk bulaçaq. "Ğadel Süz" belderüendä, uzğan yıl Qazaxstanda 900 tapqır mäğlümat çaralarınıñ xoquqları bozılu oçrağı terkälgän, Qazax räsmiläre mäğlümat çaralarına qarşı 21 cinäyät eşe açqan, dielä.


text: Oşo turala rayon eske eştär idaralığınan Räis Gistanov xäbär itte. Utığınsı iündä Yuldıbay – Aqyar yulınan biş yöz metr yıraqlıqta yuğalğan Uyıldan Säyetovtı ezläüzä awıl xalqı, milisia xezmätkärzäre qatnaşa. Sabıyğa un ikense iüldä ike yäş tulırğa teyeş. Bala olatahı menän Maqan awılınan qaytıp kilgän. Bögön sabıyzı ezläügä Xäybulla rayonı eske eştär idaralığınıh şäxsi sostavı la sıqtı. Operasiağa öyrätelgän ettär zä yälep itelä. Tärtip haqlaw organdarı väkildäre äyteüınsä, bala yuğalğan saqta olatay keşe iherek bulğan. Ul üz maşinahın qayza tuqtatqanın da ihınä töşörä almağan.


text:
Qayum Nasıyri ruxına “Yägez, ber doğa!”
18 avgust könne Qazannıñ İske Tatar bistäsendä urnaşqan tatar ziratında xalqıbıznıñ böyek mäğrifätçese, tarixçısı, etnografı, tel belgeçe Qayum Nasıyrinı iskä alu uñayınnan anıñ isemen yörtkän muzey xezmätkärläre ädipneñ qaberenä zıyarat qıldılar. Ä Qazannıñ ike mäçetendä anıñ ruxına doğa qılındı.
Bıyıl Qayum Nasıyrinı iskä alu “Yägez, ber doğa! dip isemlängän şiğar astında ütkärelde. Qayum Nasıyri üzeneñ 40 yıllıq icadi eşçänlege çorında (1859-1899) barısı 37 isemdä äsär yaza, 24 kalendar' tözi. Kitap häm kalendar'larınıñ basma sanı yözdän dä artıp kitä.
Qazannıñ tatar bistäsendä urnaşqan Qayum Nasıyri muzeenda yıl sayın bu çara törle tösmer ala. Bıyıl niçek ütüe turında anıñ isemendäge muzey citäkçese Rauşaniä xanım Xösnetdinova Azatlıq radiosına menä närsä dide:
Qaberen çistartıp, muzey ixatasında üskän göllärne anıñ qäberenä utırtıp , çarduğannı yaña buyawlar belän buyap qayttıq. Häm şulay uq Qazan şähäreneñ “Märcäni” häm “Nurulla” mäçetlärendä doğa qıluların ütendek”, - dide ul.
Ä “Märcäni” mäçetendä bügenge comğa namazına bik küp keşe kilgän ide. Namaz aldınnan wäğäz uqığan Fatix xäzrät anıñ ruxına doğa qılu turında belderde. Äwxadulla xäzrät Qayum Nasıyri muzeyı citäkçeseneñ ädipkä bağışlap sädaqa birep, anıñ ruxına doğa qılunı ütenüe turında söyläde. Wäğäz waqıtında bu turıda äytelep kitmäsä dä, bez doğa qıldıq . -dide ul .
Olı yäştäge Gabdelxak Samatov xäzrät , oluğ qazıy Qayum Nasıyrine bik yaxşı belgän , anı kürgäne turında belderde .
Möslimä gäzite möxärrire Älmira xanım :Ädiätullina “Mondıy zur şäxes onıtılırğa tieş tügel , bez balalarğa ädäp- äxlaqnı anıñ tärbiäsendä birergä tieşbez”,- dide.
Märcäni mäçeteneñ imam xatibı İlfar xäzrät Xäsänov, Qayum Nasıyri, ul tatar xalqın yaqtılıqqa öndäwçe, dide . Psixolog, komp'yuter belgeçe Marat Xaliullin üzeneñ Abuğalisina kitabındağı yazılğan moğcizaları belän ğäcäplänep yäşäwe turında belderde. Tatarstannıñ Layış rayonınnan İdiät äfände :“Balalarğa da , olılarğa da märxämät birep qaldırğan keşe. Qayum Nasıyri kebek zur şäxeslärdän fiker alıp balalarğa ürnäk bulıp, İslam dine belän yäşärgä nasıyp bulsın ide ”, - dide.
Muzey xezmätkärläre bügen kiç belän muzeyğa BTKongressına qunaqqa kilgän Mäskäw qunaqların qabul itte.
Mälikä Basıyr


text: Pekin. Tönyaq Koreäneñ şikle atom programması turındağı altıyaqlı söyläşülär, anda qatnaşqan illärneñ Qıtay täqdimnärenä üz mönäsäbäten aldan kötelgänçä, şimbägä qädär beldermäwenä qaramastan, yäkşämbedä yañartılaçaq, bu xaqta Qıtay yağı üze xäbär itte. Pekin Tönyaq Koreä belän inde 3 yıl däwam itkän qarşılıqnı beterü yulında totrıqlı kileşügä ireşüne tizlätü prinsipların täqdim itkän ide. Söyläşülärdäge amerikan wäkile Christopher Hill, Quşma Ştatlar şul täqdimne äle tikşerä, bezdä bu xaqta Washington belän eçke fiker alışular bara dip belderde. Pekin söyläşülärendä Tönyaq Koreädän tış, Qıtay, Yaponiä, Quşma Ştatlar, Könyaq Koreä häm Rusiä wäkilläre dä qatnaşa, alar barısı da bügen Qıtaynıñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı oyıştırğan aş mäclesenä kilergä tieş.


text:
Xac häm iminlek belän bäyle problemalar
İke milionğa yaqın möselman Mekkede Xac farızın qılu öçen ciyıla. Xac dönyada iñ küp xalıq tuplanğan ciın dip xisaplana. Bu Säğud Ğäräbstanğa xacılanı yäşäv urnı, aş-su häm hegeniä mömkinlekläre belän tämin itü genä tügel, ä iminlekne dä buldıru kebek qıyın problemmalar aldında qaldıra. Suğışqa qarşı terror iminlek mäsäläsen citdi uylarğa mäcbür itä.
Audio
"İslam terrorrdan yıraq tora häm anı kire qağa. Säğud Ğäräbstan İslamğa kürrä idarä itelgän il häm anıñ xalqı möselman, il terror öçen üzäk bulunı kire qağa."
Şulay da xökümät iminlek mäsäläsenä borçıla. Bigeräk tä uzğan yılnıñ May häm Noyäber aylarında Ciddädä bulğan bomba şartlatular näticäsendä 50-dän küberäk keşe hälak bulğaç, Xac yaqınlaşqan sayın Säud köçläre militant törkemnärgä qarşı eşçänlegen köçäytte. Xakimiätlär küberäk sizgerlek kürsätälär. Ber ük vaqıtta suğışçan törkemnär patşa ğailäsnenä orım yasar öçen xac vaqıtın saylarlarmı digän sorauğa da cavap yuq. Qayber küzätüçelär andıy höcüm bulmas , Cönki uñışlı höcüm monarxiäneñ iminlekne tämin itä almauın kürsätsä dä, ul ber ük vaqıtta anı oyıştıruçılarğa sempatiäne dä yuqqa çığarır ide. Riyad yış qına Säğud Ğäräbstandağı suğışçan tärkemnärneñ Al Qayda belän elemtäse bar dip ğäyepli. Londondağı Oreantal häm Afrika Öyränüläre buyınça İslam İnstitutınıñ direktorı professor Abdel Halim terrorçılar alar möselman bulğan xäldä dä xacğa yaqın kilmiäçäklär digän fikerdä.
Audio
"Ber genä möselman da moan faydalanmayaçaq. Çönki Qorändä Mäkkäneñ häm Xac bulğan urınnarnıñ imin häm tınıç buluına basım yasalğan . Şul säbäple alar nindi dä bulsa terror aktın oyıştırırlar dip ışanmıym. Çänki bu alarğa qarşı köçle propogandağa säbäp bulır."
Läkn, iminlek belgeçläre bu fiker belän kileşmilär. Şvetsariäneñ İminlek säyäsäte buyınşa Jeneva Üzägeneñ tikşerenä buyınça mödire Şahram Çubin terroristlar Xacnıñ dini farız buluı säbäple köç qullanudan totlıp qalırlar dip ışanmıy.
Audio
"Möselman dönyasında terroristlar Qorändä yazılğança xäräkät itmilär. Alar aña üzlärenneñ mänfäğätlärenä niçek turı kilsä , şulay mäğnä birälär. Alar korrupt rejimnan qotılırğa kiräk ikän Qorängä esasän moña bezneñ xaqıbız bar dip belderälär."
Qayber çit il xacılarınıñ Washingtonnıñ Ğıraqnı okkupatsiäläve säbäple anti-amerikan demonstratsiälär oyıştıruları da iminlekkä qurqınıç tudıra ala. Säğud Ğäräbstan xakiiätläre xac vaqıtında nindi dä bulsa politik ciınnar ütkär.e inde küptännän tıydılar. Moña 1987-nçe yılda İran xacılarınıñ AQŞ häm İzraelgä qarşı protest demonstratsiäse näticäsendä iminlek köçläre belän bulan bäreleşlärdä iñ kimendä 400 keşeneñ hälak buluı säbäp bulğan de. Qoş gribınıñ Aziädä cäyelüe dä qurqınıç tudıra. Ä inde tauıqları şuşı virus belän infeksiälängän illär Pakistan belän İndoneziädän kilgän xacılar bik küp. Sälämätlek belän bäyläneşle här törle küreneşlär belän eş itü öçen Säud räsmilär xac vaqıtında bik küp sanda meditsian xezmätkärlären eşlätälär. Bu yılda xacılar öçen 20 xastaxanä, 188 meditsina üzäge häm 155 aşığıç yardäm maşinası xezmätkä äzer. 10 meñgä yaqın tabip, şäfkät tutaşı häm administrator xacılarğa yardäm itärgä äzer toralar. Säğud Ğäräbstan xakimiätlären terror häm xasatalıqlar ğına tügel, ä 1990-nçe yılda xac vaqıtında panik çığuı säbäple 1500-gä yaqın xacınıñ taptalıp ülü häm 97-nçe yılda çatırta yanğın çığu arqasında 340-tan küberäk keşeneñ üle kebek qazalarnıñ qabatlanu ixtimalığı da borçıy. İslamnıñ biş bağanasınıñ bersen täşkil itkän Xac farızın qıluçılar, Xac vaqıtındaşı qurqınıç turında ällä ni baş qatırmıylar. Allah saqlar digän iman belän Xaç farızın qılırğa äzerlänälär. Asılda sälämätlege häm xälñäxväle yaxşı bulğan här möselmanğa ğämerendä ber märtäbä Xacqa baru farız bulsa da, qabat-qabat Xacşa kilüçelär dä bar. Astana Şähär Mäcete imamı Qalijan Zankoyevneñ süzlärençä Qazaxstannan kilgän xacılar arasında olı yäştägelär dä bar ikän. Anıñ süzlärençä 70-nı uzğan olıraq yäştäge ber xatın inde 9-nçe märtäbä xacqa kilä ikän, balaları monı finansiäliy häm ul ber märtäbä Xacğa kilgäç , yañadan kiläse kilä ikän dip beldergän.
Audio
Allah Xacqa kilgännärne üze saqlasın häm qılğan Xac farızların qabul itsen. Amin.
Färit İdelle. Praga.


text:
Ğalimnär global cılınuğa qarşı aşığıç çaralar kürergä çaqıra
Belgeçlär kiläse atnada Kanada da açılaçaq klimat üzgäreşläre turındağı konferensiägä äzerlänä.Alar global cılınunı aqrınaytu öçen qatıraq xalıqara çaralar kiräk dip äytä.Küptän tügel genä AQŞ belgeçläre qotıptağı boznıñ ber qayçan da bulmağan tizlektä erep baruın rasladı. Düşämbedä Montrealda başlanaçaq häm 12 kön dewam itäçäk cıyınğa 190ildän belgeç häm räsmilär qatnaşa.Alar BMOnıñ Kyoto protokolın ( niçek itep) başqası belän almaştıru turında söyläşäçäk. 1997.yılda qabul itelgän protokolğa fabrika ,zavod , maşinalardan çıqqan zararlı gazlarnı kimetü öçen atlanğan bik keçkenä adım dip qarala.
Chameides sonğı waqıtlarda äzerlängän ike tikşerüne telgä aldı berse, Massachuset Texnologie İnstitutında meteorolog Kerry Emanuel eşçänlege. Ul ğäräsät häm temperatura dataların Tönyaq Atlantik häm Tın Okeanında sonğı 30yılda ike märtäbägä artqan cimergeç potensialı bulğan tropik dawıllarnı kürsätü öçen qullanğan Georgia Texnologie İnstitutında Peter Webster häm anıñ kollegaları 4 häm 5 däräcäle ğäräsätlärneñ sonğı 35 yılda sannarınıñ nıq artqanın kürsätte. Chameides här ike tikşerenü berbersen nığıta häm global cılınu belän köçle ğäräsätlär arasında bäyläneş buluın raslıy dip äytte. AQŞ Meteorologie Cämğiätendä ölkän xezmätkär Bob Corell Dönya citäkçeläreneñ global cılınunıñ çın mäğnäsen añlap citmäwläre säbäple ul berençel ähämiätkä iä bula almadı dip söyli. Corell süzlärençä;
Qotıptağı boznıñ ärüe , bigräk tä Greenlandiädä bozlarnıñ ärüe dingezneñ kütärelüenä kiteräçäk. Kiläçäk 100yılda dingez ber metrğa kütäreler dip kötäbez Monıñ böten planetağa täsire bulaçaq , aq ayu ğına yuğalmayaçaq yäki tönyaq Amerikanıñ cirle xalqı İnuitlar qıyınlıqlarğa duçaq bulmayaçaq ä böten planetabız öçen ähämiätle.
Corell sularnıñ ber meterğa kütärelüe dönyadağı utraw häm yarlarğa cimergeç täsir yasayaçaq, energiä çığanaqların üzgärtü häm energiä qullaşın çikläw turında söyläw ber dä küpertü tügel di Ul 150 yıl çaması waqıt eçendä kümer gazın älege däräcägä citkerep global cılınuğa säbäp buldıq . ä anı kimetü öçen kümer gazın çığarunı häm yapma täsirnı tuqtatsaq ta meñ yıl kiräk bulaçaq dip äytä. Qayberäwlär global cılınu belän ğäräsätlär arasındağı bäyläneşkä dä Kyoto protokolına da tiskäre mönäsäbät kürsätä , protokol AQŞ iqtisadınıñ üseşen çikläw öçen äzerlängän dokument dip äytä.Bıyıl köçkä kergän Kyoto protoklolına prezident Bill Clinton qul quyğan ide .Ämma ul ber qayçan da Kogressqa ratifikatsiä öçen täqdim itelmäde.Protolol xalıqara säxnädä ällä ni yaqlaw tapmadı. Hindistan, Qıtay , Avstraliä häm Britaniä Kyotoğa alternativa äzerlärgä tırışa. AQŞta qayberäwlär BMO tışında kileşü teläsä Kyotonı yaqlawçılar Kyoto 2 äzerlänsen häm aña qayber täräqi itüçe illär dä kertelsen digän pozitsiädä tora. färidä xämit


text:
Ä Berźäm Räsäy töbäk liderın alıştıra
Bıyılğı köź il säyäsi dairähendä źur waqiğalar osoro- duma haylauźarı. Bıl osorźa här firqä üźenä arqadaştar eźläü menän şöğöllänä. Duma haylauźarı aldınan berźäm Räsäy firqäheneñ Başqortostandağı büleksähendä lä üźgäreştär kötölä. Büleksäneñ säyäsi sovetına yañı etäkse haylanasaq. Qayhı ber sığanaqtar äyteüensä, säyäsi sovet sekretarı Mansur Äyüpov wazifahınan kitä, unıñ möźźäte tamamlandı. Unıñ urınına Başqortostan buyınsa baş federal inspektor Engels Qolmöxämätov haylanasaq. Yañı başlıqtıñ kem bulasağın firqälä aldan uq belälär tip xäbär itte ber sığanaq, tik forma ösön ul otçet-haylau yıyılışanan huñ iğlan iteläsäk.


text:
“Tatarstan” teleradiokompaniäse orkestrı İstambulda konsert biräçäk
“Tatarstan” teleradiokompaniäse orkestrı İstambulda konsert biräçäk
Mäskäwneñ “İzge ay” ansamble şuşı könnärdä Qazanda çığış yasıy. Ä Tinçurin teatrında 4 marttan 12 qadär Gabdelfät Safin konsertları bula. İñ möhime, 13 martta, İstambul şähärendä Tatarstan teleradiokompaniäseneñ orkestrı çığış yasıy. Bu turıda orkestrnıñ direktorı Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Äzhär Xösäyenov:
13 martta Törkiäneñ İstambul şähärendä “Tatarstan” teleradiokompaniäseneñ orkestrınıñ konsertı bulaçaq. Anda tatar sänğaten yaratuçılar tatar kompozitorlarınıñ köylären häm yaratqan artistlarıbıznıñ cırlawın tıñlıy alaçaqlar. Forsattan faydalanıp barlıq tatar sänğaten yaratuçılarnı şuşı konsertqa çaqırasım kilä.
Millättäşlär häm qardäşlär 13 martta tatarça muzıkanıñ professional orkestr başqaruında yañğırawın, kürenekle cırçılarıbıznıñ cırlawın İstambulnıñ Camal Räşid Grey salonında tıñlıy alırlar.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Rim Katolik Çirkäweneñ 115 kadinalı yaña papa saylaw öçen Vatikannıñ Sistin çirkäwenä cıyılıp tışqı dönyadan izolyatsiälände.
52 ilne wäkillek itüçe kardinallar urta ğasırlardan kilgän yolağa kereşü aldınnan mäğlümätlärne açmaw turında atn birä.
Alar 26 yıl buyı papa bulğan häm 2-nçe april'dä wafat itkän İoann Paulğa almaş saylaw öçen uzara kileşkänçegä qädär qat-qat tawış biräçäk.
Berençel tawış birü bügen bulırmı yuqmı ikänlege äle açıq tügel.
Yaña papa saylanğançığa qädär alarğa tışqı dönya belän härtörle elemtägä kerü tıyıla.
Saylaw berniçä kön buyı däwam itär dip kötelä.


text:
Kongressta kemnär qatnaşır?
Avgust axırında uzaçaq III Bötndönya tatar kongressı xaqında matbuğatta mäqälälär kürenä başladı. Milli liderlarnı, säyäsätçelärne, sänğätkärlärebezne, berençe çiratta, kemnärneñ delegat bulıp saylanuı qızıqsındıra kebek. Sorawlar küp. Qaydan, küpme delegat saylana, nik 80 meñ tatar yäşägän Ästerxannan Kongressta 5 keşe qatnaşa, ä 60 meñ tatar yäşägän Penza ölkäsennän nibarı ikäw genä kilä? Kongressta qatnaşaçaq yartı meñnän artıq delegatlar arasında nomenklatura wäkilläre, tatarnıñ xäläten, problemaların belmägän maqtawlı generallar kübräk bulıp, çın millätpärwärlär işek artında qalırmı?
Comğa könne näşer itelgän “BocToчHый эkcпpecc” gazetası änä şul sorawlarğa cawap ezli. Tağın şunısı qızıqsındıra. Soñğı arada Kongressnıñ räise üz urınınnan kitä digän imeş-mimeşlär çınbarlıqqa turı kiläme-yuqmı? “BocToчHый эkcпpecc” gazetası xäbärçesenä BTİÜ räise Räşit Yagfarov baş tatar känäfienä layıqlı däğwaçılarnıñ isemnären äytkän. Räzil Wäliev, Fändäs Safiullin, Tufan Miñnullin häm Rafail Xäkimov. Küräseñ, naçar kompaniä tügel. Läkin başqa variantlar da bulırğa mömkin.


text:
Timoşenko deputatlarnı wäkälätlärennän waz kiçärgä çaqırdı
Aldaraq parlament spikerı Aleksandr Moroz, “äflisun berektäşlegeneñ” eşen tuqtatuı turında räsmi iğlan itte. Prezident yaqlı “Bezneñ Ukraina” firqası, Yulia Timoşenko bloğı häm sosialistlar urınnarnı büleşkändä urtaq fikergä kilä almağanğa tarqaldı. Sişämbe “Bezneñ Ukraina” oppozisiägä küçüe turında beldersä, Yulia Timoşenko deputatlarnı wäkälätlärennän waz kiçergä çaqırdı. “Ägär prezident konstitusiagä tayanıp waqıtınnan elek saylawlar bilgeläsä, yäki 150 xalıq deputatı, bu parlamentnıñ qanunısızlığın tanıp üzläreneñ wäqälätlärennän waz kiçsä, parlamenttağı tüntäreleş tuqtarğa mömkin. Bez monı eşlärgä äzer häm Ukrainanıñ kiläçäge öçen “Bezneñ Ukraina”nı da şundıy adım yasarğa çaqırabız”,- dide Timoşenko.


text:
Ramil Bignov: Natsional-bol'şeviklar belän ber genä dä urtaq eşebez yuq
Kiñküläm mäğlümat ağentlıqları atnaqiç könne Başqortstannıñ Mäskäwdäge Daimi wäkilçelege binası yanında Rusiäneñ Natsional-bol'şewiklar partiäse äğzalarınıñ qarşılıq çarası ütkärüe xaqında xäbär tarattı. 5 kenä keşedän torğan bu törkem Mortaza Räximovqa qarşı yünältelgän şigärlär totıp, xätta ul yazularnı Başqortstan wäkilçelegeneñ balqonına elärgä dä ölgergän. Ämma alarnıñ öçesen tiz arada kilep citkän militsiä xezmätkärläre qulğa alğan.
Başqortstannıñ Mäskäwdäge Daimi wäkile urınbasarı Abbas Ğallämov äytüençä, qulğa alınuçı yäşlärneñ berse üzlären Başqortstan oppozitsiäse, atap äytkändä Ramil Bignov finanslawın äytkän, imeş. Şuşı belderügä açıqlıq kertü öçen bez Ramil Bignov belän telefon aşa elemtägä kerdek. «Bez berqayçan da natsional-bol'şewiklar belän aralaşmadıq, alar belän hiçnindi urtaq eşlärebez yuq, – di Ramil äfände. – Bu älege dä bayağı Mortaza Räximov yarannarı tarafınnan, oppozitsiäne cämägätçelek aldında pıçratu maqsatında, oyıştırılğan çirattağı prowoqatsiä. Şuña kürä bu yalğanğa östämä añlatma birep torunı da kiräk sanamıym».
Şulay itep Mäskäwdä Başqortstan oppozitsiäsenä qağılışı bulmağan başqa köçlär dä Mortaza Räximov säyäsätenä rizasızlıq belderäme, ällä bu çınlap ta maxsus oyıştırılğan astırtın eşme, añlawı qıyın.


text:
Tatarstanda militsionerlar citmi, cinäyätçelär sanı arta
Xäyer, älegä Rusiä xalıqları telläre turındağı qanunğa östämälär kertü teması kübräk «Efir» kanalın ğına qızıqsındıra buğay. Räsmi matbuğat, televidenie kanalı yaqtırtu öçen başqa möhimräk mäsälälär taptı. Mäsälän, respublika Eçke eşlär ministrlığı eşçänlege. Soñğı waqıtta Tatarstanda militsiä, anıñ xezmätkärläre turında şaqtıy küp söylänä. Monıñ säbäbe küptän tügel bulğan faciğale waqiğalar, alarnı tikşerü näticäläre genä tügel, ä respublikada cinäyätçelek belän wäzğiätneñ könnän-kön awırlaşa baruı da dır, möğayın. Soñğı mäğlümätlärgä qarağanda, Qazanda soñğı ike ay eçendä üterülär häm talawlar sanı 3 märtäbägä artqan. Bu sannarnı jurnalistlar belän oçraşu waqıtında Qazannnıñ Eçke eşlär idäräse citäkçese, militsiä polkovnigı Yevgeniy Däwlätşin kiterde. Anıñ süzlärenä qarağanda, bu kierenke wäzğıät ğömümän respublikada häm ayırım alğanda Qazan şähärendä militsiä xezmätkärläreneñ sanı azayu belän añlatıla. Militsiä xezmätkärläreneñ eştän kitüläreneñ säbäbe isä — alarnıñ eş xaqlarınıñ tübän buluı. Xäyer, şul az aqça da waqıtında tülänmi ikän. Mäsälän, xäzerge köngä 2 meñgä yaqın militsioner inde ike ay eşlägän öçen aqçaların ala almıy ikän. Ä ğadi militsiä yäki yul xäräkäte iminlege xezmätkäreneñ eş xaqı nibarı 1500-2000 sum çaması. Şulay itep, cinäyätçelek belän köräşüçe, qorallanğan keşelär aqçasız utıra.


text:
Yäkşämbedä İsrael premiäre A.Sharon Gaza Sızığındağı barlıq yähüd utarlarınnnan wazkiçü planıñ üzeneñ Likud partiäsendä
referendumğa quydı.190meñnän artıq äğzanıñ yaqınça 60%tı Sharon planın kire qaqtı. Aqyort , xalıqara cämäğätçelek tarafınnan tänqitlängän Sharon partiäse tarafınnan kire qağılğan plannı äle dä yaqlawın belderde.
İzrael premiere A.Sharon distä yıllardan birle yähüd utarlarınıñ tözelüen yaqlawçı säyäsätçe dip belenä . Nigä soñ Sharon ber yaqlı bularaq Gazadan çigenergä teli? Säbäbe bik ğadi. Gaza Sızığında ber million yarım fälästinle arasında xärbilär tarafınnan nıq saqlanğan 7500 yähüd yäşi . Nığıtmağa äylängän bu 21utarnı qarap toru çığımnarı da şaqtıy yuğarı. Sharon bu utarlardan häm Könbatış Üzänendäge tağı berbersennän bik yıraqta bulğan 4 utardan ber yaqlı wazkiçep, Üzändä 225 meñ yähüd yäşägän keçkenä şähär häm qasabalarnı saqlap qalu niätendä. Uzğan ayda prezident G. Bush bu planğa doğa fatixasın birep, älege çınbarlıqnı küzdä totqanda İzraelneñ Könbatış Üzäneneñ ber öleşen saqlap qaluı zarur digän häm fälästin mohacirlarınıñ kire öylärenä qaytuına da qarşı buluın äytkän ide. Ämma bu AQŞnıñ da yaqlağan yul xaritası'' dip yöretelgän tınıçlıq planına qarşı. Çönki İzrael 1967nçe yılğı çiklärenä qaytırğa okupatsiälägän territoriälärdän çigenergä tieş. Gaza sızığında yäşäwçelär çigenü terrornı büläkläw bulaçaq digän kampaniä alıp bardı.Kiçä Gaza sızığında qorsaqlı yähüd xatını 4 balası belän bergä maşinada atıp üterelde.Şulay itep Likud äğzalarnıñ 60% kiçä plannı kire qaqtı.
Gaza utarlarınıñ bersendä yäşäwçe Rivka Goldschmid süzlärençä(audio) Bez monıñ premier A.Sharonğa bik köçle kündernä buluına ışanabız. Bu il siña elek bulğan pozitsiänä qayt , İzraelgä qarşı tügel ä İzrael öçen suğış dip äytte.
Premier Sharon üzeneñ uñ yünäleşle Likud partiäse tarafınnan kire qağıluına qarata qızğanıç beldersä dä, çigeneregä niäte bulmawın häm il belän qulınnan kilgän iñ yaxşı räweştä idarä itergä däwam itäçägen belderde. İzrael xökümäte ministırı Uzi landau
Näticälär ,terrornı qıyulandıraçaq plannı likud äzğalarınñ yaqlamawın kürsätä dide.
Fälästinnärgä kilgändä alar älbättä İzraelneñ Gazadan çigenüen bik tä xuplar ide, ämma Sharonnıñ söyläşülärne çitlätep ütep üz başına eş itüe , 67nçe yılda alınğan teritoriälärneñ qaytarılmayaçağın häm dä Fälästin däwläteneñ oyışmayaçağın añlata.Premiär Axmäd Qurei (audio) Bezneñ öçen in möhim närsä fälästinnärneñ kire qaytu, üz bilgelänü häm başqalası Yerusalem bulğan Fälästin däwläteneñ oyışu xoquqın saqlap qalu dide.
Londonda urnaşqan Xalıqara mäsälälär turındağı Patşalıq İnstitutı analitiğı Yossi Mekelberg qaraşınça (audio)
Sharon planıFälästinnär arasında , ğäräb başqalalarında Waşington häm Yerusalemnän kilgän ämer bularaq añlaşıldı. Ul ber yaqlı , fälästinnär, fälästin citäkçelege belän söyläşelmägän ide. Alar moñı Ğäräb-İzrael konfliktın çişüdä bereneçe adım bularaq tügel ä ämer bularaq qabul itte.
Waşingtonda Aqyort likud partiäseneñ kire qağuına qaramastan äle dä Sharon planın yaqlawın belderde. İrtägä yul xaritası dip yöretelgän yaqın könçığış tınıçlıq planınıñ ximäyäçeläre BMO, Yevropa berlege , AQŞ häm Rusiä tışqı eşlär ministırları NYta oçraşa.Quşma Ştatları bu oçraşuda Sharonnıñ Gazadan ber yaqlı çigenü planınıñ yaqlanuı öçen tırışaçaq dip kötelä.Fälästin premiäre Axmet Qurei bügen Waşingtonnı Sharon planı turında yañadan uylanırğa çaqırdı. Yul xaritası yaqın könçığıştağı köç qullanu häm Sharon planı säbäple körçekkä terälgän. WP häm Los Angeles Times gazetaları Ğıraq totqınnnarınıñ törmälärdä kimsetelüe ğäräb dönyasında AQŞ nıñ abruyına tap töşergändä Sharon planınıñ kiçä Likud tarafınnan kire qağıluı Bushnıñ yaqın könçığış säyäsätenä zur orım bulıp tora dip yazıp çıqtı.
färidä xämit,praga


text:
Çit il xäbärçeläre Kamil İsxakov belän oçraştı
Şähär başlığı Qamıl İsxaqov Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itü çaralarınıñ oyıştıru xaqında, şähärneñ xäzerge xäle turında söyläde. İñ yaxşı oçqıçlar Qazan cirendä çığarıla, dip belderde şähär başlığı. Bezdä quyılğan 700дәH artıq häykälne häm şähärneñ istälekle urınnarın bez saqlarğa tırışabız, Qazannı maturlatabız, dide ul. Şulay uq Qamil İsxakov yubileyğa berençe metropoliten liniäsen tözep beterügä ışanıçın belderde.
Xäyer, söyläşüdä ike yaq ta qatnaştı. Qunaqlarnı qızıqsındırğan sorawlar arasında Qazandağı millätara häm dinara mönäsäbätlär, yubiley datasın bilgeläw tarixı, yubiley çaralarınıñ kem tarafınnan finanslanuı turında sorawlar bar ide. Alarğa şähär başlığı bik täfsilläp cawap birde. Ä menä Zur yubilyığız uñayınnan nindi büläk alırğa telär idegez, digän soraw Qamıl İsxakovnı xätta beraz aptıratıp ta qaldırdı. Ul ğäcäplänep, bu turıda uylamadım da, eş bik küp äle, dide. Oçraşu axırında şähär başlığı çit il qunaqların töp yubiley çaralarında da kötep qaluın belderde.
“Golos Ameriki” radiosı, “El'' Paris” ispan gäcite häm başqa çit il jurnalistları 27 fevral''dä Tatmediä agentlığındağı oçraşudan soñ Mäskäwgä yul totaçaq.
Al''bina Zäynulla, Qazan


text:
Parlament sessiäse 2-nçe üktäbrdä däwam itäçäk
Parlament sessiäse 2-nçe üktäbrdä däwam itäçäk
Nigezdä bolar federal' zakon proektlarına, şul isäptän, törle töbäk parlamentlarınıñ zakonnarına täqdim itügä bäyle. Mäğlüm ki, Rusiäneñ Däwlät Duması zakon proyektların qarawnıñ yaña tärtiben qabul itte. Üzäk häm federatsiä subyektlarınıñ urtaq wäkälätlärenä qağılışlı här proyektqa qarata cirle parlamentlar üzläreneñ fikerlären belderergä tieş.
2002 yılnıñ 6 noyäbrendä Tatarstan Respublikası Konstitutsiäsen qabul itkügä 10 yıl tula. Prezidium, älege datanıñ däwlätküläm zur ähämiätkä iä buluın isäpkä alıp, töp zakonnıñ un yıllığın kiñ bilgeläp uzarğa qarar qıldı.
Küräseñ, xalıq deputatları oşbu dokumentnı qabul itkändä Tatarstan parlamentınıñ Mäskäwdäge töp kontrolerı prokuror Aleksandr Zvyaginsevnıñ Konstitutsiä yubileyına sürpriz äzerläp quyuın belmägännär. «İnterfax» xäbärlärennän kürengänçä, Zvyaginsev 26 sentäbrdä Tatarstan Yuğarı mäxkämäsenä respublika Konstitutsiäseneñ 50-dän artıq matdäse federal' Konstitutsiänekenä täñgäl kilmäwen iskärtep ğariza yullağan.
Comğa könne Qazanda dönya kürgän urıs telle gazetlar bu xaqta yazıp ta çıqtılar. «BeчepHяя KaзaHb» gazetı xäbär itkänçä, Tatarstan Yuğarı mäxkämäsendä älege dokumentnı almağannar.
Östäp şunı äytik: ğariza bügen bulmasa, irtägä kilep citär. Ğädättä, andıy käğäzlär yuğalmıy häm Tatarstan Femidası, teläsä-telämäsä dä, anı tikşerergä tieş bula. Ä inde Konstitutsiä yubileyın bäyräm itügä kilsäk - ul bulır. Mäs'älä tik şunda, töp qanunnıñ qaysı şäkelen iskä alırbız? Xalıq tarafınnan zur söyeneç belän qabul itelgän 1992 yılğısınmı, ällä Mäskäw prokurorları yardäme belän yolqınğan soñğı variantınmı?


text:
Yäkşämbedä Rusiäneñ Däwlät Dumasına ütkän saylawlarda ciñüne prezident Vladimir Putin taraflı Berdäm Rusiä partiäse yawladı. Uzäk saylaw komissiäse belderüençä, tawışlarnıñ 98 protsentı sanalğannan soñ, bu partiä 37.1 protsent belän berençe urında bara. İkençe urında 12.7 protsent belän Komunistlar partiäse. 5 protsentlı kirtäne tağın ike partiä uza aldı. 11.6 protsent qazanğan LDPR häm 9.1 protsent cıyğan, yaña tözelgän Rodina blogı. Rusiäneñ ike töp liberal partiäse Yabloko belän SPS Dumağa ütä almadı.
450 urınlı Dumanıñ yartısı partiälärdän, ikençe yartısı ber-mandatlı okruglardan saylana. Soñğıların quşıp sanağanda Berdäm Rusiä Dumanıñ yaqınça yartısın alır dip kötelä. Rusiä prezidentı Vladimir Putin, bu saylawlarnı "Rusiä demokratiäsen nığıtuda tağın ber adım" dip atadı:
Audio


text:
Zapatero: Ğiraqta BMO töp rol uynasa ğına, İspaniä anda üz xärbilären cibäräçäk
Bügen İspan başqalasında Martnıñ 11-endä 200-läp keşeneñ ğömeren özgän şartlaw qorbannarın iskä alu çarası ütte. Madridnıñ Almudena ğibädät yortında ütkän çarada meñlägän keşe, patşa Xuan Karlos ğailäse, berniçä ilneñ citäkçeläre qatnaştı. Ğibädät barışında Madridnıñ katolik çirkäw ruxanie kardinal Antonio Rouço Varela, 2 atna elek bulğan xöcümnärne "qotıçqıç waxşilek" dip atadı:
Audio (Antonio Rouço Varela)
"Ul qara könne qotıçqıç waxşilek belän başqarılğan terror ğämälläre sezgä zur qayğı alıp kilde, sez yaratqan keşeläregezne yuğalttığız. Sezneñ qayğı Madrid, İspaniä, bar dönya qayğısına äylände."
11 mart Madrid xöcümnäre 2001neñ 11 sintäberennän soñ Könbatışta bulğan iñ zur terror ğämäle buldı. Anı oyışıtruda islam ekstremistları şiklänelä.


text:
Bu uñaydan ike ikmäk kombinatı bäyälärne bergä kileşep kütärüdä häm monopoliägä qarşı qanunnarnı bozuda ğäyeplänä. 12-nçe aprel'dä ikmäk bäyäläre töşär dip kötelä. Başqortstannıñ kontrol'-xisap palatası qanun bozıp xosusıylatıru eşlären tikşerä. Armiägä yazğı çaqıru çorında Başqortstan bıyıl da armiägä üsmerlärne ozatuda san yağınnan Rusiäneñ başqa töbäkläre arasında berençe urında bulırğa cıyına. Xärbilärne häm alarnıñ ğailä äğzaların sotsial' yaqlaw komitetı Azatlıq xäbärçesenä armiägä awırularnı da ozatalar, qanun bozıla dip belderde.
İrşat Tläümbät, Ufa.


text:
Ulyan ölkäsendä soñğı aralarda bäyrämnär şaqtıy ütte. Alar arasında Studentlar yazı festivale, yañadan torğızılğan Sember cırı bäygese dä bar. Ä 12 iyündä Semberneñ 355 yıllığı bäyräm iteläçäk. Räsmi räweştä Semberneñ nibarı 355 yıllıq qına tarixı bar dip sanalsa da, tatarlar isä monıñ belän riza tügel. Alar şähär küpkä borınğıraq, 355 yıl elek älege borınğı tatar şähäre yawlap ğına alınğan, dip sanıy. Bu uñaydan ber törkem tatar oyışmaları wäkilläre may axırında Xäter köne ütkärä.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Qorban bäyräme yıllar belän üzgäräme?
Qorban elek-elektän zur bäyräm bularaq bilgeläp uzılğan. Soñğı yıllarda Qorban çaluçılar bermä-ber arttı, monı berençe çiratta dinneñ üseş aluı belän añlatalar.
Berniçä yıl elek şähär cirendä yäşäwçelär çalınırğa tieşle sarıqqa zakaznı awıl cirenä birep quyıp, şunda çaldırsa, xäzer inde Qorbanğa dip maxsus üstergän sarıqlarnı Qazan mäçetlärenä kiterälär. Bilgele Qorban çalunıñ üz ğädätläre bar, bu xaqta TR tel, ädäbiät häm institutınıñ baş fänni xezmätkäre Aysılu Sadıyqova bolay dip söyli
Qorbannı mäçettä eşläwçe yäki şul qağidäne belgän keşe doğa uqıp çala. Annan soñ mäcles cıyıla. Töp yolası şul. Bezneñ din artığın eşlärgä röxsät itmi.
Qorban çaldıruçı mäcles cıyarğamı yäki xaywannıñ iten moxtaclarğa taratırğamı ikänen üze xäl itä. Elekke zamannarda qorban çaldıruçılar böten awılnı cıyıp, şulpa belän itne härkemgä awız itterä torğan bulğannar. Bu xaqta Yäşel Üzän rayonınıñ Olı Açasır awılınnan Näsimä Gäfiätullina Qorban bäyräme turındağı istälekläre belän urtaqlaşa
Bäyrämgä bez aldan uq äzerlänä başlıy idek. Xatın-qızlar öylärne çistarta, irlär işek aldın qarıy ide. Bäyräm könne irtän torıp irlärne namaz uqırğa mäçetkä ozatıp, balalarnı çista itep kienderep quya torğan idek. Qaytqaç bergäläp çäy eçep, märxüm bulğan tuğannarıbıznı iskä töşerä idek. Annan soñ irlär qorban çalırğa çığıp kitä ide. Qorbannarı äzer bulğannar tuğannarnı mäcleskä çaqırıp bäyräm oyıştıra idelär. Xäzer isä xalıq zur mäcleslär cıyu östenä mul öställär äzerli häm kübesençä bäyrämgä moxtaclar tügel, ä tuğan-tumaçalar çaqırıla. Din belgeçläre Qorban iten berençe çiratta fäqirlärgä birü zarur disä dä, monı kübese istä totmıy. Mäcles cıyğaç inde yolası ütälgän dip fiker yörtä.
Qorban bäyrämendä kübese qoymaq yäki qamır rizıqları peşerä. Ğayıt namazınnan qaytuçılar öçen östäl äzerläp quyıla. Tağın şunısı bar, Qorban çalırğa niätlägän keşelär, xaywan çalınğançı aşamıy torırğa tieşlär.
Ğomumän törle töbäktä törle ğädätlär yäşi. Mäsälän, qayber awıllarda Qorban bäyräme könne berär yaña kiem kiyu ğädäte qaralğan.Landış Xarrasova


text:
“Yañarış” gazetası çığa başlawğa 15 yıl tuldı
- B ee cTpaHицax MHoro roBopиTbcя o Tpaдицияx, o языke, TaTapckoM Hapoдe, дoбpыe coBeTы. БeзycлoBHo Bce эTи roды былa akTиBHыM иMпyлbcoM для людeй и для иHTeллиreHциeй BoзpoждeHия эTиx Tpaдиции.
Tarixqa kilsäk, Tömän ölkäsendä yäşäwçe tatar xalqınıñ üteneçen qänäğätländerep Xalıq deputatlarınıñ ölkä şurası prezidiumı 1990 yılnıñ augustında tübändäge qararın çığara: 4 bitle itep tatar telendä gazeta oyıştırırğa häm anıñ redaktorı itep Azat Säğitovnı bilgelärgä.
Tömän ölkäseneñ tatarlar küp yäşägän rayonnarınnan gazetanıñ 15 yıllığına kilgän millättäşlär tantanağa qädär yaz köne wafat bulğan gazetanıñ baş möxärrire Azat Säğitovnıñ qäberenä zıyarat qıldılar. Kiçä waqıtında monnan 5 yıl elek “Yañarış”nıñ 10 yıllıq bäyräm tantanasında yazılğan video tasmanı qarap, üze belän oçraşqan kebek buldılar. Tasmada möxärrir berençe sannı çığaru öçen niçek öç millätäşebezne bu eşneñ izge ğämäl buluı turında ügetläwen iskä ala. Başta ul basu eşläre belän yaxşı tanış bulğan, bügenge köndä isä, Tömändä millätäşlärebezneñ kitapların çığaruçı Minzat İbatullinı eşkä çaqıra.
- ПoToM пoшeл BыпyckHицe TюMeHckoro yHиBepcиTeTa Элbзe ЛaTфyллиHoй дoMoй. ПpocиTb, yMoляTb. OHa Tak жe kak я: «AзaT aбый, я Beдb He Toлbko пиcaTb и roBopиTb To He yMeю». 15 ceHTябpя Bышeл пepBый HoMep raзeTы. Kak Toлbko ycлышaли o ToM чTo BыxoдиT raзeTa Haши cTaжиcTы пpeпoдoBaTeли, BeTepaHы пeдarorичeckoro Tpyдa, эTo Яkyб ЗaHkиeB cBoю пepByю cTaTbю oTпpaBил. И oHa oпyблиkoBaHa Ha пepBoM HoMepe.
Gazetanıñ bügenge köndäge möxärrire Alsu Säğitova: “15 yıllıq uñayınnan başqarılğan iñ zur eşebez ul: Azat Säğitovnıñ mäqälälären tuplap kitap itep çığaru buldı”,- dide. Bu xaqta, kitapnıñ basmağa äzerlänüe turında “Azatlıq”nı tıñlawçılarğa xäbär itkän idek inde. Kitapnı Azat Säğitov 15 yıllıqqa dip aldan uq äzerli başlağan bulğan häm kereş süzdä: “Ägär dä gazeta çığa başlağannıñ berençe könennän birle mine böten canı-täne belän Yaqub abıy Zänkiev şikelle yaqlawçılar häm yärdäm itüçelär bulmasa, belmim, niçek bulır ide ikän “Yañarış”nıñ yazmışı. Şuña kürä dä kitapçıqqa min Yaqub abıynıñ süzläre belän “Bireşmä, saqla gazetanı” dip isem birdem”,- dip yazğan.
15 yıldan artıq “Oçraşular” tapşıruın alıp baruçı Gölsinä Niäzova bügenge köndä Tömän ölkäseneñ könyäğında tatar xalqına xezmät itüçe öç mäğlümat çığanağınıñ ber- bersenä teräk buluın äytte.
-“Yañarış”, “Oçraşular” häm “Duslarğa suqmaq” alar ber ananıñ balası. Bez ber zamanda tuğan zamandaşlar. “Yañarış” bezdän iñ keçkenäbez. Bäyrämnärdä säxnägä çaqırsalar bez öçäw çığa torğan idek häm äytä torğan ide: “Menä iñ keçkenäbez bezneñ”,- dip. Yış qına gazeta bitlärendä çıqqan temanı bez radio-tele tapşırularıbızda däwam itäbez. Bez ber-berebezgä teräk. Häm ayırım yäşäwebezne min küz aldıma kiterä almıym.
“Yañarış” küplär öçen tormış yulın saylağanda üz fatixasın da birde. Alar arasında Bötendönya tatar kongressınıñ Qazan şähärendäge baş fatirında eşläwçe Mönirä Säğitullina da bar.
-“Yañarış” gazetası minem ikençe tuğan yortım dip äytergä bula. Monnan näq 15 yıl elek “Yañarış” gazetası mine Qazanğa ozatıp qaldı. Zur yulğa. Min professional jurnalistika ölkäsenä ayaq bastım. Min bik räxmätlemen “Yañarış” gazetası xezmätkärlärenä. Häm menä bügengä köndä şuşı yübiley belän qotlarğa Bötendönya kongress isemennän kilüem. Rinat Zakirovnıñ qotlawların citkerdem. Bezneñ öçen, kongress wäkilläre öçen dä, Qazanlılar öçen dä, çit töbäklärdäge gazetalarnıñ çığıp uñışlı ğına üz eşlären başqaruları quanıçlı xäl. Gazetanıñ uñışlı ğına eşläp kilüe Tömän töbägendä yäşäwçe tatarlarnı berläşterüçe ber üzäk bulıp tora. Qazan belän Tömän arasın bäyläwçe üzenä kürä ber mäğrifät uçağı dip äytergä bula.
“Yañarış” 15 yıl eçendä tatarça uqıy belmägännär öçen Älifba buldı. 50ne uzıp tatarça söyläşergä öyrängän jurnalist Färit Bayazıtov: “Şabır tirgä batsam da, yartı könem uzsa da, barıber uqıp çığam bit xäzer”,- di. “Yañarış” aşa uz waqıtında Tobol pedagogiä kölliäte häm pedagogiä institutınıñ tatar bülegendä uqığannar aralaşıp tora. Mäktäp uquçıları üzläreneñ mäqälälären bastıra. Millättäşlär din asılına öyränä, yaqınnarın tuğan könnäre belän täbrik itä. Gazetanıñ “Mädäni Tömän” klubı qäläm tibrätüçelärne berläşterde.
Nail Alan, Tömän


text:
Slobodan Miloşeviç bügen mäxkämäneñ üzenä advokatlar bilgeläw qararın qamäldän çığarırğa çaqırdı. Elekke Yugoslaviä citäkçese Slobodan Miloşeviç süzlärenä qarağanda ber nindi advokat ta anı mäxkämädä wäkillek itä almıy.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Hague'tağı suğış cinäyätläre mäxkämäse Miloşeviçnıñ sälämätlege naçar bulğanı öçen anı yaqlarğa 2 Britan advokatın bilgelägän ide. Alarnıñ berse Steven Key bügen, Miloşeviçnıñ üz üzen yaqlarğa xoquqı bar, dip wazifasınnan baş tartqanın belderde. Monnan tış Miloşeviç advokatlar belän xezmättäşlek itmi, şunıñ öçen anı yaqlaw eşe tağın da qatlawlana.


text:
Aq bars ciñügä barğanda, Mäskäw Tatarstan sportına aqça birä
Tatarstan üzen dönyağa niçek kenä tanıtırğa tırışmıy. Bäysez däwlät tözep bulmağaç, tatar aqılı belän başqaça respublikanı tanıtırğa alındılar. Ul iqtisat diseñme, säyäsi tınıçlıq yäki torğınlıqmı ul, yä bulmasa sport. Respublika räsmiläreneñ ğorurlığı ul, Tatarstannıñ Rubin Aq bars komandaları. Böten ilgä, böten mirgä danı tarala, Tatarstan sportınıñ. Menä, şuşı sport üseşen bu könnärdä Rusiäneñ sport öçen cawalı türäse Veçisav Fetisov öyränep yöri. Ul kilgän töşke, ällä xoday räxmäte, ällä törälär xikmäte, Tatarstan sport komandaları ciñülär dä yawlıy tora.
Qazanda bu aralarda, xalıq ber-berenä nindi soraw birä dip sorasalar, aptırap qalmasqa kiräk. Çönki, nigezdä, tanış-beleş, Xokkeyğa biletıñ barmı dip sorıy. Qazanda xokkey çire. Çönki, Aq bars xokkey komandası, soñı sigez yılda, berençe qat altın medal'gä däğwä itä. Rusiä berençelegenä final uyınnarı bara. İke komanda qaldı. Berse, añlaşıla inde, Aq bars, ikençse, Omskinıñ Avangard komandası. İnde berençe uyın sişämbedä qazanda Aq barsnıñ ciñüe belän tämamlandı. Tağın ber uyın Qazanda uynala, anısı 14 aprel'dä. Öçençe –dürtençe oçraşular Omskida uzaçaq. Şunnan soñ, kem ciñgänen, yäğni Aq barsnıñ Rusiä çempionı bulu-bulmawın beläçäkbez.
Atlas Gafiätov, sport temasına yazuçı jurnalist, şulay uq Aq basrnıñ ciñäçägenä ömet zur dip belderä. Anıñ belän telefon aşa yasağan intevyu şul turıda başlanıp kitte. Annarı, ğomumän, respublikadağı sportnıñ iğtibar üzägendä toruınıñ säbäpläre xaqında bardı.(Audio)
Sez Atlas Gafiatov belän äñğämä tıñladığız.
Respublikada ber xokkey belän futbol ğına üsüdä tügel. Menä bu könnärdä karting, keçkenä maşinalar dip äytikme, şularda yarışır öçen urın açıldı. Şäymiev yalda bit. Ällä şunnan faydalanıp, ällä başqa eşläre yuq, yä bulmasa, preme’rnıñ tanılğan avtouzışçı buluınnan çığıp, böten respublika ministrları diärlek şuşı karting klubnı açırğa cıynaldı. Bu da sport. İnde, böten respublika sport belän cenlänä. Tatarstanda däwlät küläm itibar birelä. Mädäniätkä dä, şuşındıy mönäsäbät bulsa ide, bu iş östenä quş qına bulır ide dip söylilär tatar millätçeläre bu uñaydan. Rusiä dä monı kürä. Menä Rusiäneñ sport öçen cawalı türäse Veçeslav Fetisov tağın Qazanğa kilde. Ul yartı yılğa ber kilep tora. Bu yulı, respublika belän federal üzäk sport buyınça kileşü tözede. Fetisov belän premyer Minnixanov imzaladı anı. Kileşü ni xaqında. Bik ğadi. Respublikada sportnı üsterü. Mäskäw, töbäklärgä sportnı üsterer öçen beraz aqça tamızaçaq.
Mäskäw digäne şartı räweştä inde. Ul şul uq Tatarstannan salım bulıp kitkän aqçanı ğına, wäqär räweştä, menä bez biräbez digän kebegräk qaytara. Älbättä, kitkän belän qaytqan ayırması zur. Kitä millionnar, qayta tiennär. Respublika anısı, älegä qädär Mäskäwsez dä sportnı üsterep kilde.
Räfis Cämdixan.