text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası 85-statyasınıń 6-bántine muwapıq, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Prezidiumı
Q A R A R E T E D I :
Elimiz ǵárezsizligin bekkemlewdegi, onıń ekonomikalıq potencialın arttırıwdaǵı, tarawlarda júrgizilip atırǵan reformalardı tabıslı ámelge asırıwdaǵı nátiyjeli xızmetleri, elimizdi hár tárepleme rawajlandırıw hám xalqımızdıń abadan turmısın támiyinlew jolındaǵı pidákerli miynetleri, jámiyetimizde milletleraralıq doslıq hám tatıwlıqtı bekkemlew, jas áwladtı watandı súyiwshilik hám ǵárezsizlik ideyalarına sadıqlıq ruwxında tárbiyalaw hámde jámiyetlik-siyasiy turmıstaǵı belsendiligi ushın tómendegiler húrmetli ataqlar hám kókirek belgileri menen sıylıqlansın:
«Qaraqalpaqstan Respublikası xalıq xudojnigi»
Aytmuratov Barlıqbay Aytmuratovich – Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrınıń saxnalastırıwshı xudojnigi.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen kɵrkem ɵner ǵayratkeri»
Tadjimuratov Daribay Xodjamuratovich – Ɵzbekstan kɵrkem-ɵner akademiyası Qaraqalpaqstan Respublikası bólimi aǵzası, Shımbay rayonı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kɵrsetken artist»
Usenov Markabay Baltabaevich – Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrınıń vokal artisti.
Seytmuratova Lida Daryabaevna – Ózbekstan mámleketlik filarmoniyası Qaraqalpaqstan Respublikası bóliminiń «Amu tolqını» ansambliniń ayaq oyınshısı.
Siytimov Ikromjon Maxsadbaevich – Ámiwdárya rayonı «Qilichboy» mádeniyat orayı baslıǵı.
Shamuratova Klara Ashirovna – Qaraqalpaq mámleketlik jas tamashagɵyler teatrı aktrisası.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri»
Ganieva Baxıt Sadıkovna – Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatı ulıwma bɵlimi bas qánigesi.
Qaipnazarov Maxset Bayniyazovich – Qaraqalpaqstan Respublikası Arxiv isi basqarması baslıǵı.
Pirnazarova Aygul Pirnazarovna – Qaraqalpaqstan Respublikası I.V.Savickiy atındaǵı mámleketlik kórkem-óner muzeyiniń etnografiya bólimi baslıǵı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri»
Ismaylov Uzaqbay Embergenovich – Tashkent mámleketlik agrar universiteti Nókis filialı Diyxanshılıq, awıl xojalıq eginleri selekciyası hám tuqımgershiligi kafedrası professorı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jaslar ustazı»
Abdigapbarov Saparbay – Miynet nuranıyı.
Almuratov Azat Nazarimbetovich – Ámiwdárya rayonı hákimliginiń shɵlkemlestiriw-qadaǵalaw toparı jetekshi qánigesi, Ɵzbekstan mámleketlik shɵlkemleri hám jámiyetlik xızmeti xızmetkerleri kásiplik awqamı Ámiwdárya rayonlıq Keńesi baslıǵı.
Eshimbetov Xalilla Bekimbetovich – Ɵzbekstan Xalıq demokratiyalıq partiyası Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi baslıǵı.
Ibragimov Axmet Mamutovich – Miynet nuranıyı.
Ismaylova Abadan – Qaraqalpaq mámleketlik universiteti aǵa oqıtıwshısı.
Kalenov Beruniy Duysenbaevich – Ózbekstan Respublikası mámleketlik qáwipsizlik hızmeti Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha basqarması 63451-áskeriy bɵlimi xızmetkeri.
Romanov Tajibay Nietullaevich – “Yuksalish” ulıwma milliy háreketi Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bólimi baslıǵı, Ɵzbekstan «Milliy tiklanish» demokratiyalıq partiyası Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi baslıǵı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen trener»
Jiemuratov Dauirbek Keunimjaevich – Olimpiya hám milliy sport túrleri boyınsha Nókis joqarı sport sheberligi mektebi qılıshpazlıq sport túri boyınsha trener-oqıtıwshısı.
Kim Robert Sergeevich – Olimpiya ham milliy sport túrleri boyınsha Nókis joqarı sport sheberligi mektebi taekvondo VTF sport túri boyınsha trener-oqıtıwshısı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen sportshı»
Boltaboev Sharofiddin Pulat óǵli – Sporttıń dzyudo túri boyınsha Ózbekstan milliy saylandı komandası aǵzası.
Berdimuratov Jalgasbay Karlibay uli – Sporttıń grek-rim gúresi túri boyınsha Ózbekstan milliy saylandı komandası aǵzası.
Dayibekova Zaynab Kazbekovna – Ózbekstan mámleketlik dene tárbiya hám sport universiteti Nɵkis filialı studenti, qılıshpazlıq sport túri boyınsha Ózbekstan milliy saylandı komandası aǵzası.
Mamutov Sherzod Azamatovich – Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti, qılıshpazlıq sport túri boyınsha Ózbekstan milliy saylandı komandası aǵzası.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen densawlıqtı saqlaw xızmetkeri»
Artikov Adil – Qaraqalpaqstan Respublikası U.Xalmuratov atındaǵı Respublikalıq kóp tarmaqlı medicina orayınıń reanimaciya-anesteziologiya bólimi shıpakeri.
Mambetkarimov Gayrat Abdikarimovich – Qaraqalpaqstan medicina institutı pediatriya kafedrası baslıǵı.
Turemuratov Timur Kalbaevich – U.Xalmuratov atındaǵı Respublika kɵp tarmaqlı medicina orayı nevrologiya bɵlimi baslıǵı.
Tadjiev Botir Mirxashimovich – Respublika qánigelestirilgen epidemiologiya, mikrobiologiya, juqpalı hám parazitar kesellikler ilimiy-ámeliy medicina orayı direktorı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jurnalist»
Nurillaev Joldasbay – Taqıyatas rayonındaǵı 4-sanlı ulıwma bilim beriw mektebiniń dɵretiwshi úgit-násiyatshısı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ekonomist»
Abdalieva Gulaim Rafikovna – Qaraqalpaqstan Respublikası Investiciyalar hám sırtqı sawda ministrliginiń bɵlim baslıǵı.
Djumamuratov Ruslan Tanatarovich – Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Nızamshılıq palatası deputatı
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen yurist»
Adilov Abılay Agitaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası sudı baslıǵınıń orınbasarı – jınayat isleri boyınsha sudlaw kollegiyası baslıǵı.
Nurjanov Azat Djanabaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń mobilizaciyalıw, huqıq qorǵaw uyımları hámde ayrıqsha jaǵdaylar máseleleri boyınsha bɵlimi bas qánigesi.
Reymova Zuxra Abatbaevna – Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Nızamlılıq, sud-huqıq hám korrupciyaǵa qarsı gúresiw máseleleri boyınsha komitet baslıǵı.
Shılmanov Joldasbay Djanabaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Ishki isler ministrligi jınayat qıdırıw basqarması baslıǵınıń birinshi orınbasarı – ɵzgeler múlkin talan-taraj etiwge qarsı gúresiw bɵlimi baslıǵı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen sanaat xızmetkeri»
Aminov Aminboy Atoxonovich – «Urgenchtransgaz» unitar kárxanası direktorı.
Raxmetov Serikbay Xalbaevich -Ellikqala rayonı “AGRO EKSIM GOLD” juwapkershiligi sheklengen jámiyeti shɵlkemlestiriwshisi.
Trubnikov Oleg Gennadievich – «Taqıyatas ıssılıq elektr stanciyasi» akcionerlik jámiyeti úskenelerdi ońlaw hám sınaw uchastkası turbinaların retlew sisteması ustası.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen transport xızmetkeri»
Radjapov Gafurjan Yuldashevich – Miynet nuranıyı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen kommunallıq, turmıs hám sawda salası xızmetkeri»
Dosnazarov Adilbek Alliyarovich – Qaraqalpaqstan Respublikası úy-jay kommunallıq xızmet kɵrsetiw ministri.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen awıl xojalıǵı xızmetkeri»
Adenbaeva Turdigul – Qońırat rayonı «Altınkɵz-Sartur» biolaboratoriyası baslıǵı.
Qdırniyazov Orazbay Maxamatdinovich – Qaraózek rayonı “Elesta” fermer xojalıǵı baslıǵı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen irrigator»
Primov Ulugbek-Kutlimurat Alimbaevich – Beruniy nasos stanciyaları hám energetika basqarması baslıǵı.
«Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen sharwa»
Djumaniyazov Islambek Muminovich – Ellikqala rayonı «Islom nasl chorva» juwapkershiligi sheklengen jámiyeti baslıǵı.
“Ardaqlı nuranıy” kókirek belgisi menen:
Aimbetov Izzet Qallievich – Ózbekstan Respublikası ilimler akademiyası Qaraqalpaqstan bɵlimi qaraqalpaq tábiyiy pánler ilimiy izertlew institutı Geologiya laboratoriyası baslıǵı.
Atırawbaev Sultan – Miynet nuranıyı.
Bauatdinov Sali Shayxovich – Ɵzbekstan Respublikası ilimler akademiyası Qaraqalpaqstan bɵlimi qaraqalpaq tábiyiy pánler ilim-izertlew institutı ximiya laboratoriyası aǵa ilimiy xızmetkeri.
Dauletbaev Nurlıbay – Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan jazıwshılar awqamı aǵzası.
Jiemuratov Turkmenbay Sadıkovich – Nɵkis mámleketlik pedagogika institutı ulıwma pedagogika hám psixologiya kafedrası docenti.
Jubantaeva Durya – Nókis qalası “Nawrız” máhálle puqaralar jıyını baslıǵınıń abadanlastırıw, qıytaq jer hám isbilermenlik máseleleri boyınsha orınbasarı.
Ibragimov Tolıbay Tursınbay ulı – Miynet nuranıyı.
Kogay Evgeniy Aleksandrovich – Olimpiya milliy sport túrleri boyınsha Nɵkis sport mektebi basketbol boyınsha trener-oqıtıwshısı.
Kaukıshev Murat Kosbatırovich – Olimpiya milliy sport túrleri boyınsha Nɵkis sport mektebi erkin gúres boyınsha trener-oqıtıwshısı.
Matyakubov Baxtiyor Kodirovich – Beruniy rayonı sanitariya epidemiologiyalıq tınıshlıq hám jámiyet salamatlıǵı bɵliminiń epidemiologiya hám immunoprofilaktika bɵlimi baslıǵı.
Madiyarov Baxtiyar Smetovich – “Qaraqalpaqfilm” kinostudiyası direktorı
Matkeshov Qrıqbay – Miynet nuranıyı.
(marhum)
Orazshaev Mirzamurat Allamuratovich – Xojeli rayonı “Máhálle” qayırqomlıq fondı baslıǵı.
Rimov Ashirbay – Miynet nuranıyı.
Smaylov Bisen – Miynet nuranıyı.
Tadjiniyazov Sultan Saparbaevich – Ámiwdárya rayonı medicina birlespesi xirurgiya bɵlimi urolog-xirurg shıpakeri.
Tarixov Maksetbay Ametovich – Nókis qánigelestirilgen mádeniyat mektebi oqıtıwshısı.
Tursınbekov Jarılqap – Miynet nuranıyı.
Utemuratov Kengesbay Eshmuratovich – Miynet nuranıyı.
Shamshetov Sarsenbay Nuratdinovich – Ɵzbekstan awıl xojalıǵı ilimiy islep shıǵarıw orayınıń Qaraqalpaqstan Respublikası bɵlimi baslıǵı.
Yuldashev Rustem – Miynet nuranıyı.
«Watan pidayısı» kókirek belgisi menen:
Almaganbetova Ulbosın Kartjanovna – Qaraqalpaqstan Respublikası kɵp tarmaqlı medicina orayınıń gematologiya bɵliminiń baslıǵı.
Atabaev Amangeldi Aytbaevich – Qońırat rayonı irrigaciya bóliminiń 6-dárejeli ekskavator mashinisti.
Annaev Narbay Asamatdinovich – «Uz-Kor Gas» qospa kárxanası juwapkershiligi sheklengen jámiyeti baslıǵınıń orınbasarı.
Bayjanov Gulmurat Sayitovich – Xojeli rayonı “Anvar Qańlı” fermer xojalıǵınıń traktorshısı.
Baymuratova Jamilya Gaybullaevna – Nókis qalalıq emlewxanasınıń nevrologiya bólimi baslıǵı.
Begaliev Salamat Maksetbaevich – Respublika qıstawlı medicinalıq járdem ilimiy orayınıń Qaraqalpaqstan filialı direktorı.
Berdimuratova Jamilya Menglibekovna – «Ózbekekspertiza» akcionerlik jámiyetiniń «Qoraqalpoqekspertiza» juwapkershiligi sheklengen jámiyetiniń sıńar xojalıǵı direktorı.
Bekmuratov Toqtasın Atamuratovich – Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatı málimleme-tallaw bɵlimi baslıǵı.
Genjemuratov Jetkerbay Jamgurbaevich – Qaraózek rayonı mádeniyat bólimine qaraslı oraylıq mádeniyat orayınıń “Aydın” qosıq-oyın xalıq jámááti kórkem basshısı.
Erejepov Artıqbay Abıllaevich – Nɵkis qalası 1-sanlı Esjan baqsı atındaǵı balalar kɵrkem-ɵner mektebi direktorı.
Ernazarov Rustam Reymbaevich – Olimpiya hám milliy sport túrleri boyınsha Nókis joqarı sport sheberligi mektebi grek-rim gúresi trener-oqıtıwshısı.
Jaksımuratov Quwanıshbay Berkinbaevich – Ózbekstan «Milliy tiklanish» demokratik partiyası Qaraózek rayonlıq Keńesi baslıǵı.
Israilov Umidjan Tulkunovich – «Uz-Kor Gas» qospa kárxanası juwapkershiligi sheklengen jámiyeti baslıǵı.
Ismetullaev Ongalbay Pishatdinovich – Qanlıkól rayonı abadanlastırıw basqarmasınıń átiraptı, kóshelerdi hám maydanshalardı mexanizm hám qol járdeminde tazalaw bólimi jumısshısı.
Kazakov Baxramjon Allayarovich – Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń «Dene mádeniyatı» kafedrası aǵa oqıtıwshısı.
Maxambetov Naǵmet Raxmetovich – Moynaq rayonı ishki isler bɵliminiń huquqbuzarlıqlar profilaktikası bɵlimi profilaktika inspektorı.
Mkrtıchev Tigran Konstantinovich – Qaraqalpaqstan Respublikası I.V.Savickiy atındaǵı mámleketlik kórkem-óner muzeyiniń direktorı.
Mustafaev Jaxongir Ibodullaevich – «Qońırat soda zavodı» juwapkershiligi sheklengen jámiyeti bas direktorı.
Palıbekov Kayrat Almatbaevich – Bozataw rayonı abadanlastırıw basqarması baslıǵı.
Pirniyazova Natalya Vasilevna – Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Pedagogika hám psixologiya» kafedrası aǵa oqıtıwshısı.
Seytimbetov Aybek Baxtiyarovich – Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Málimleme-tallaw basqarması baslıǵı.
Satullaev Bayrambay Sharafatdinovich – Olimpiya hám milliy sport túrleri boyınsha Nókis joqarı sport sheberligi mektebi dzyudo sport túri trener-oqıtıwshısı.
Tursınbaev Muratbay Erejepbaevich – «Respublika arnawlı baylanıs baylaması» mámleketlik unitar kárxanası Qaraqalpaqstan Respublikası arnawlı baylanıs baylaması baslıǵı.
Turımbetov Abat Jalgasbaevich – Moynaq rayonı toǵay xojalıǵı jumısshısı.
Utegenov Baxadır Uzakbaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatı shɵlkemlestiriw-qadaǵalaw bɵlimi baslıǵı.
Xudaybergenov Omirbay Urazbaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Prokuraturasınıń bɵlim baslıǵı.
Xajibaev Amanboy Bazarboevich – “Qaraqalpaq suw támiynatı” juwapkershiligi sheklengen jámiyetine qaraslı Ámiwdárya rayonı filialı ustası.
Xojekeev Batırbay Saparbaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatı komitetler menen islesiw bɵlimi baslıǵı.
Shımbergenov Azat Adilbaevich – Nókis qalası “NUKUS EVRO STROY” juwapkershiligi sheklengen jámiyeti direktorı.
«Úmit ushqını» kókirek belgisi menen:
Dauletbaeva Miyasar Kilishbaevna – Nɵkis qalası 1-sanlı qánigelestirilgen mektep oqıwshısı.
Jumamuratova Xurliman Polat qızı – Nɵkis qalası 12-sanlı ulıwma bilim beriw mektebiniń jaslar jetekshisi.
Sarsenbaev Dauletbay Baktibaevich – Qaraqalpaq mámleketlik universiteti magistrantı.
Sadikov Kamal Oktyabr uli – Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti.
Tatlımuratova Jansulıw Alibekovna – Nɵkis olimpiya rezervleri kolledji oqıwshısı.
Yusupbaeva Shaxribanu Alliyar qizi – Shomanay rayonı “Shomanay-Shamenay” juwapkershiligi sheklengen jámiyeti baslıǵı.
Qaraqalpaqstan Respublikası
Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Kamalov


c: text/html

text:
Mahaçkaladan 200-ge yaqın maşina avto yürüşke çıqtı, marşrutnıñ soñ noqtası – Aqmescit. Bunı Dagestannıñ insaf serbestligi ve diniy teşkilâtlar ile munasebet boyunca Komitetiniñ reisi ve yürüşniñ iştirakçisi Suleyman Magomedovğa esaslanıp, TASS bildire.
Magomedovnıñ aytqanı kibi, «Rusiye Peyğamberlerni ürmet ete ve insanlarğa sayğı kostere» adlı regionlarara avto yürüş numayışında Dagestannıñ ükümeti ve başı memuriyetiniñ, Cumhuriyet musulmanları diniy idaresiniñ vekilleri, belli sportçu, jurnalist, cemaat erbapları, studentler iştirak ete.
«Olarnıñ arasında – Cumhuriyet yolbaşçısı ve ükümeti memuriyetiniñ nezaret ve idare, qaparcılıq ile küreş boyunca İdaresiniñ reber muavini Alibeg Aliyev, gençler işleri boyunca nazir Zaur Kurbanov, cumhuriyetniñ beden terbiyesi ve sport boyunca nazir muavini Gaydarbek Gaydarbekov, dünyanıñ boks boyunca sabıq çempionı Sultan İbragimov ve digerleri», – dep qayd etti Magomedov.
Teşkilâtçılar qayd etkeni kibi, numayış maqsadı – memleketniñ musulman ümmetiniñ birligini köstermek, Rusiye regionları arasında namuslı munasebetni saqlamaqtan ibarettir.
Marşrut Groznıy, Magas, Vladikavkaz, Nalçik, Stavropol, Krasnodar, Keriçten keçecek, işbu şeerlerde yerli akimiyet vekilleri ile körüşüvler keçirilecek. Aqmescitte olarnı «Gece börüleri» bayker klubı qarşılaycaq.
Yürüş iştirakçileri yanvar 30 künü Aqmescitke kelip, Qırım musulmanları ile cuma namazını qılacaq olalar.
Numayış teşkilâtçıları cumhuriyetiniñ Cumhuriyet musulmanları diniy idaresi ve Dagestannıñ insaf serbestligi ve diniy teşkilâtlar ile munasebet boyunca Komiteti oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şaatlar Qara deñizdeki Keriç boğazınıñ kirişinde gemi yanğanını bildire, dep haber ete Keriç kütleviy haber vastaları.
«Kerç FM» saytınıñ malümatına köre, yanğın geminiñ suv üstü qısmını qavrap aldı.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, adise yerine reydde turğan bir qaç gemi keldi.
«Tanker Opuk burnunıñ cenübinde yana. Yanında «Nasiba Zeynalova», «İstra», «Dmitriy Pokrovskiy», «VF Tanker – 5», «Sinerci 1» gemileri buluna. 13 süratınen olarğa «Spasatel Demidov» kete», – dep aytıla haberde.
Keriç saytı gemilerden biriniñ vahta matrosınıñ aytqanlarını tekrarlay, o, eki gemi yükni yükley edi, dep bildire.
«Olardan biri, tahminlerge köre, «Maestro», gaz taşıy. Bir gemide patlay oldı, yanında olğan gemi yanmağa başladı. Şimdi ekisi yana. İnsanlarnı qorçalaylar. Qorqunç bir şey», – dedi matros.
Al-azırda işğal etilgen Qırım ve qomşu Rusiyede bu malümatnı isbatlamaylar.
Bundan evel VOLGO BALT 214 yük gemisi Qara deñizde Türkiye yalısında battı, dep bildirilgen edi. Ekspertlerniñ aytqanına köre, 2014-2015 seneleri bu gemi işğal altındaki Qırımnıñ limanlarına kirgen edi.
2018 senesi küzde Afrika yük gemisi (Lome limanına ait, Togo cumhuriyeti) Qırım yalısında zarar kördi.
Sentâbrniñ 1-nden 30-na qadar 16 tanker ve yük gemisiniñ Qırım limanlarına kirgeni qayd etilgen edi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı keçirilmekte. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, kongress açılışında Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa iştirak etti.
Qırımtatar Medeniyet ve Yardımlaşma derneginiñ vekili Fethi Kurtiy Şahinniñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, kongress çerçivesinde Qırım ve qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ inkişafı içün berilgen leyhalar üzerinde iş, qırımtatar tilini ögrenmek içün online platformaları ve ögrenüv aletleriniñ meydanğa ketirilüvi, cenkten evelki Qırım toponimleriniñ saqlap qaluvı ve kitaplarnıñ bastırılması muzakere etilecek.
Tedbirde Ukraina, hususan Qırım, Romaniya, Bulğaristan, Litvaniya, Poloniya, Türkiye ve diger memleketlerden 100-den ziyade qırımtatar gençi iştirak ete.
Tünevin Qırımtatar Yaşlıq Qurultayınıñ iştirakçileri Türkiye ükümeti tarafından teşkil etilgen qırımtatar sürgünliginiñ 75-inci yılına bağışlanğan resmiy añma tedbirini ziyaret etti.
Kongressni Qırımtatar Medeniyet ve Yardımlaşma dernegi Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığınıñ desteginen keçirmekte.
8-inci Qırımtatar Yaşlıq Qurultayı Ankarada 2016 senesi toplaşqan edi. O vaqıt 150 iştirakçi bar edi.


text:
Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca Şuranıñ Qırım gruppası yarımadada insan aqları vaziyetini muzakere etti. Uquq qoruyıcılar muzakerelerniñ neticelerini Rusiye prezidenti Vladimir Putinge teslim etmege niyetleneler.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bu gruppanıñ yolbaşçılarından biri olğan, rusiyeli uquq qoruyıcı Nikolay Svanidze bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, gruppa toplaşuvında muzakere etilgen esas mevzulardan biri «qırımtatar meselesi» oldı.
«Qırımtatarlarnıñ vaziyeti ağır. Bu vaziyet eyileşmey, aksine, daa yaramay ola. Qırımtatarlarnıñ esas organı olğan Meclis ekstremistik olaraq tanıldı. Bütün bu malümat prezidentke haber etilecek», – dep ilân etti Svanidze.
Uquq qoruyıcılar Qırım mühbirlerinde keçirilgen tintüvler mevzusını da muzakere etti.
Svanidzeniñ bildirgenine köre, Vladimir Putinge Qırımda insan aqları bozuluvı boyunca malümat bir afta içinde haber etilecektir.
Qırımda iş ziyaretinen Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova buluna. Bundan evel o Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri ile körüşkeni aqqında bildirile edi.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Mayıs 12-de Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması meselesi muzakere etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dekabrniñ 9-nda Kyivdeki Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesinde qırımtatar yazıcısı, «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtınıñ azası Bekir Ablayevniñ «Telâşlı zamanlar» («Trevojnıye vremena» – QA) kitabı taqdim etilecek.
Merasim saat 14:30-da başlacaq, dep bildire teşkilâtçıları. Tedbirge Türkiye Cumhuriyetiniñ Ukraina elçisi Yönet Can Tezel, diplomatik elçihanelerniñ vekilleri, qırımtatar halqınıñ liderleri, Ukraina halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov davet etildi.
Bekir Ablayev – «Qırım ailesi» medeniyet merkeziniñ talebelerine Qırım tarihı derslerini bere, o, altı kitapnıñ müellifi ola: «Priklüçeniya Timki», «Rasskazı moyego deda», «Neveroyatnıye priklüçeniya Hayserçika», «Glotok çistogo vozduha», «Jdi menâ, more!» ve «Trevojnıye vremena». Soñki kitabı Qırım ve qırımtatarlar, qırımtatar halqınıñ sürgünligi, ğurbetlik yılları ve qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanlarına avdeti aqqında ikâye ve esselerni topladı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Kyivde dekabrniñ 8-nda Aleksandr Mimruknıñ «Oleg Sentsov» kitabınıñ inglizce tercimesi taqdim etilecek.


text:
Yanvar 20-sinde Qırımda, 1991 senesi Qırım muhtariyeti tiklenüv referendumınıñ nevbetteki yıldönümini qutlaylar. 2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden soñ, bu kün bayram olaraq ilân etildi ve “Qırım cumhuriyeti künü” kibi adlandırıldı. Qırımtatar milliy meclisi, yarımadada qırımtatar milliy muhtariyetini qurmaq maqsadınen Ukraina Anayasasına deñiştirüvler kirsetmesini talap ete.
Şübeli bayram ve ilhaq etilgen Qırımnıñ statusı aqqında esas suallerge, 2017 senesi yanvar 20-sinde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev cevap bergen edi. Meselenin aktualligini közde tutıp, maqaleni tekrar derc etemiz.
– Yanvar 20-sinde “Qırım cumhuriyeti künü”ni qayd etmek kerekmi?
– Bir sefer maña hayırlavlarnen bayağı sms-mektüp yollağan ediler, men ise biraz şaştım. Hatırlatayım ki, Qırım ASSR tiklenmesi içün 1991 senesi yanvar 20-sinde keçken “referendum”, qırımtatar halqını er şeyden marum qaldırdı. Amma 1989 senesi SSSR Yuqarı Şurası, 1994-ünci senesi sürgünliginden soñ qırımtatarlarnıñ aqları, topraq meselesiniñ çezilüvi olmağance, tolusınen yerine ketirilmez dep qarar bergen. Bunıñ içün o vaqıt, 80-inci yıllarnıñ soñunda, ASSR-ni tiklemege qarar alındı, bundan ğayrı, bütün idare organlarınıñ terkibini qırmtatarlar vekilleri de kirmeli edi.
– Demek ki, 1991-inci senesinden soñ ukrain akimiyeti, sovet yolbaşçıları añlağan ve azırlağan şeylerni közde tutmadı?
Devletniñ topraqğında bir de bir halq sıq yaşasa, devlet terkibinde muhtariyetniñ tiklenmesi mümkünЭckeHдep БapиeB
– Tamam öyle. Başından ukrain elitasını, mustaqil devletniñ terkibinde muhtariyet qorquza edi, çünki daa o vaqıtları bugünki “DNR”, “LNR” kibi psevdo-devlet yaratmalarınıñ peyda oluv telükesi bar edi. Faqat, devletniñ toprağında bir de bir halq sıq yaşasa, devlet terkibinde muhtariyetniñ tiklenmesi mümkün. Neticede, vaziyetni deñiştirmek qorqusından, Ukraina qırımtatarlarnen işbirlik yapmadı, amma Qırım Muhtar Cumhuriyetini saqladı.
– Bugün, Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden soñ, Ukraina bu meseleni ne etip çezy bile?
– Yañı qanun yazğanda ya da Anayasağa deñiştirüv kirsetkende, öz hatalarını qabul etip, er qararnı yahşı etip tüşünip baqmaq kerek. İlhaq yoq etüvinden soñ territorial muhtariyetni saqlamaq mantıqsız, mence. Biz milliy muhtariyet aqqında söz yürsetemiz - anda ise sıñırlar degil de, mündericesi müim, yani tamır halqlarnıñ saqlanuvı ve olarnıñ aqlarınıñ qorunması.
– Hatırlatıñız, ilhaq vaqtında Rusiye qırımtatarlarnı nege işandıra edi?
– Rusiyeliler, Qırım şeer şurasında 20% rutbelerni vekillerimizge ayıracaq edi, üç devlet tili aqqında dey edi ve ilâhre. Amma o vaqıt endi belli edi -halqara qanunlarını bozğan devletnen bir şeyni añlaşıp olamazsıñ. İşte, bunıñ kerçek olğanını kördik: Qırım Rusiyege tamır halq aqlarını qoruğan, barışıqlı bir bölge kibi degil de, öz idaresi ve aqları olmağan topraq parçası kibi kerek. Böylece,“Qırım cumhuriyeti künü”ni işğalcilernen beraber qutlamaq - olarnıñ yalan ve basqınçına qol tutmaq demektir.


text:
Gurzuf – tarihiy özgünligini bir çoq yerde saqlap qalğan Qırım cenübindeki dülber bir qasaba. Denile ki, insanlar mında daa millâttan evel üçünci asırda yaşağan edi. O zamanlarnıñ mirasını ara-sıra arheologlar tapa, Ğurzufnıñ daa soñraki devir (19-20-nci asırlar) manzarlarını qasabanıñ bütün musafirleri köre bile. Tar soqaqlar, ağaçtan yapılğan balkonlı eski evler ve çeşmeler yüz ve daa ziyade yıl evelsi olğanı kibi tura.
Bu sene künde Ğurzufta qasabanıñ tarihiy qısmında büyük qurucılıq başladı. Qırımnıñ yalı boyunda tekrarlanmaz körüniş bergen eski özgün evler yerine qave ve restoranlar kelecek. Yerli cemaatçılar dey ki, eski qısımda ticaret qurucılığı qanunsız ola.
Qırım.Aqiqat mühbiri Ğurzufqa barıp, qasaba nasıl deñişkenini kördi.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Leninskiy rayon mahkemesi ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçisi Ruslan Süleymanovnıñ tevqifini uzattı. O SİZOda matrnıñ 14-ünece tutulacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nazim Şeyhmambetov aytıp berdi.
"Mahkeme, Ukraina vatandaşı, qırımtatar Ruslan Süleymanovnıñ tevqifiniñ uzatılması aqqında tahqiqatçınıñ muracaatını qanaatlendirdi. Tahqiqatçı, Ruslan azat olsa, küç organlarından saqlana ya da şaatlarnı qorquza bileceginen añlattı. Biz bu sözlerni er oturışta eşitemiz - bir şey deñişmey. Yazıq ki, qanun bozulmasına baqmadan, mahkemeler bu muracaatlarnı qanaatlendire", - aytıp berdi advokat.
Şeyhmambetovnıñ aytqanına köre, müşterisi SİZOda olğance, FSB hadimleri onen sadece bir tahqiqat tedbirini keçirdi.
Noyabrniñ 11-inde Rostov-na-Donu şeeriniñ Leninskiy rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Aleksandr Osipov ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçisi Ruslan Süleymanovnıñ tevqifini uzattı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva, Rusiye akimiyeti qırımlılarnı milliy ve etnik mensüpligine köre taqip etmege devam ete, dep tüşüne. Bu şekilde o, noyabrniñ 12-nde Rusiye mahkemesiniñ Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca altı qırımlığa çıqarğan ükümni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında izaatladı.
«Bu, diger qabaatlayıcı ükümler kibi, Qırımdaki ve Rusiyedeki lafta mahkemeler kibi açuvlandıra. Bu büyük apis cezaları. Amma epimiz añlaymız ki, bu davalar boyunca aqlayıcı ükümler yoq. Çünki Rusiye Ukraina vatandaşlarını Ukraina tarafdarları olğanı içün, qırımtatarlarnı ise millet ve din mensüpligine köre taqip etmek içün terrorizm ve ekstremizm ile küreş qanunlarını qullana. Biz devlet ve aq qorçalayıcılar olaraq bunı etnik sebeplerden taqip olaraq tasnif etemiz», – dep ayta Taşeva.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Moskvağa boysunğan Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ükümeti teşkil etken Hıdırlez merasiminde evelden tahmin etilgen sayıdan iştirakçilerniñ kerçek sayısı bayağı azca oldı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı.
«Tahmin etkenimiz kibi, rusiyeli işğalciler tarafından teşkil etilgen «bayram» iştirakçileriniñ kerçek sayısı pek az oldı, işğalciler ise «40 – 50 biñ insannıñ» kelecegini aytqan edi», – qayd etti Meclis reisi.
Onıñ sözlerine köre, yarımada sakinleri merasimde eñ çoq devlet müessiseleriniñ hadimleri bulunğanını bildire, olarnıñ bayramğa ketirilmesini teşkil ettiler.
«Bu sene rolüni begenmegen, istemeyip razı olğan devlet hadimleri ve artistlerniñ arasında, qırımtatar olmağan, amma aşamağa ve bedava kezmege pek memnün olğan şahıslar pek yahşı köründi. Bu bedava ziyafetni sevgenlerni ziyafet yerine bedava ketirgenlerini da aytsaq, o vaqıt «bayram» nasıl olğanını añlay bilemiz. Bu bayramnı işğalciler, aynı vaqıtta Qırımda qırımtatar halqına qarşı kütleviy repressiyalar yapıp, teşkil ettiler», – dep ayttı Çubarov.
Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ saytında bayram iştirakçileriniñ sayısı aqqında malümat yoq.
Hıdırlez türk halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri ola, onı XIX asırda üç kün devamında qayd ete ediler. Onı mayıs 6-da, Hıdır (al-Hıdır) ve İlyas azizleriniñ yer yüzünde körüşkenleri künü olaraq qayd eteler.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu bayramğa bağışlanğan merasim mayıs 3-te teşkil etildi.
İçtimaiy ağlarda rusiyeli Qırım ükümeti devlet müessiselerde çalışqanlarnı ve mektep talebelerini bayramğa kelmege mecbur etken vesiqa derc etildi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teşkil etilgen Hıdırlez bayramına bağışlanğan merasimlerde iştirak etmege red etkenlerini bildirdi. Böyle merasimlerden vatandaşlarnı da vazgeçmege çağırdılar.
Saçuv işleri başlanmasınıñ timsali olğan qırımtatar halq Hıdırlez bayramı Kiyevde «Qırım alanında» («Krımskaya polâna») «PaskaFest» festivali çerçivesinde keçirilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, yanvar 27-de, saat 15-lerde, Donetsk vilâyetindeki Svetlodarsk mesken yerinde boyevikler hastahanege «Graddan» atış açtılar. ATO matbuat merkezi bildire ki, hadimler ve hastalar arasında yaralanğanlar bar.
«Terroristlerge Mariupoldeki qanlı drama yetmedi ve olar kerçek betini ve maqsadlarını daa bir kere kösterdiler. Malüm ki, tibbiy müessisege ateş açmaq mümkün degil, lâkin Rusiye tarafından idare etilgen adamlar medeniy qaidelerge boysunmazlar», – aytıla beyanatta.
ATO matbuat merkezi qayd etti ki, yaralanğan adamlar aqqında malümat ögrenile.
Gromadske TV bildire ki, ateşke oğrağan hastahanege Debaltsevoda zarar körgen em adiy, em de arbiy adamlarnı ketireler.
Neşirniñ malümatına köre, hastahane qısmen viran etildi, pencereler qırıldı, ameliyathane de zarar kördi.
Malüm olğanı kibi, yanvar 24-te Mariupolde mesken kvartallarğa açılğan ateş neticesinde 30 kişi elâk oldı, 100 adam yaralandı. OSCE mahsus monitoring gruppası bergen malümatına köre, ateş «DNR» birleşmesi zapt etken yerden açılğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası halqara teşkilâtlarğa «LNR» ve «DNR» birleşmeleriniñ terroristik teşkilâtları, Rusiyeniñ ise istilâcı-memleket olaraq tanılması aqqında muracaatnı qabul etti.
226 rey kerek olsa da, 271 halq deputatı buña qoltuttı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 18-de ekstremist deye şübheli tanılğan İsmail Ramazanov tarafından tevqifine qarşı berilgen apellâtsion şikâyetni qanaatlendirmedi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Ramazanov özü mahkemeden, Qırımnı terk etmek istemegeni içün sıñırlav tedbiriniñ ev apisine deñiştirilmesini istedi.
Ramazanovnıñ advokatı Aleksey Ladin, birinci maqam mahkemesinde tevqifni uzatmaq içün esasnıñ olmağanını, ve Ramazanovnıñ tahqiqattan gizlenmek ve cemaat içindeki faaliyetini devam etmek imkânı olacağı aqqında delillerniñ uydurulğan olğanlarını bildirdi.
Bunıñ arfesinde Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik ifadelerde bulunğanından şübheli tanılğan İsmail Ramazanovnıñ tevqifini mayıs 18-ge qadar uzattı.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde, internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnı tarqatqanında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı tahqiqatçılar tarafından cinaiy işniñ açılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımnıñ faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı dep şübheli tanılğan Qırım musulmanlarına qarşı kütleviy şekilde ötkerilgen tintüvlerni qullana.


text:
Türkiyeniñ al-azırdaki prezidenti Recep Tayyip Erdoğan müddetten evel ötkerilgen prezident saylâvlarınıñ 29,27% bülletenleri teşkerilgen soñ birincilikni qazanmaqta dep haber ete «Anadolu» Türkiye devlet Agentligi.
İşbu neticelerge istinaden Erdoğan 58,11% rey toplay, onıñ esas raqibi muhalif Cumhuriyet Halq Partisiniñ lideri Muharrem İnce ise – 27, 45%.
«Anadolu»nıñ malümatına köre, müddetten evel keçirilgen prezident saylâvları 180 065 bölükte ötkerilgen.
Aprel ayında Erdoğan prezident ve parlament saylâvları iyünniñ 24-nde yani planlaştırılğan müddetten 17 ay evel yapılacağı aqqında haber etken edi.
2017 senesi keçken referendumden soñ maqul tanılğan Anayasa deñişüvleri neticesinde, Türkiye parlament idaresinden prezident idaresine keçerek, nevbetteki prezidentke keniş imkânlar tanıy.
Erdoğannıñ 2019 senesinece devlet başında qalmağa fırsat bergen deñişmeler içün rey bergenlerniñ 51%qol tuttı. Olar saylâvlardan soñ küçke kirecek.
Erdoğan 2003-2014 seneleri arasında Türkiye baş naziri, ondan soñ prezidenti olğan edi.


text:
PACE bu yılnıñ soñuna qadar Rusiyeni rey bermek aqqından, bunen beraber, assambleyanıñ iş organlarınıñ işinde iştirak etüvden marum etti. Rusiye eyyeti toplaşuvnı diqqatsız qaldırıp, narazlıqnı bildirerek PACE-ni terk etti.
Rusiyeni yılnıñ soñuna qadar sessiz qaldırmaq qararı beklenilgen kibi olsa, qoşma yasaq etici tedbirlerni parlamenariyler maruza oqulğan vaqıtta qabul etildi. Azatlıq Radiosınıñ mahsus mühbiri Leonid Velehov Strasburgdan haber etti, rusiyeli vekillerniñ toplaşuvnı diqqatsız qaldıruvına, qoşa sanktsiyalarnıñ kirsetilüvi sebep olğandır, yasaqlarnı rusiyeliler «ürmetsizlik» kibi tanıdılar.
– Bu toplaşuvda Rusiyeniñ qorçalayıcıları olmasa da, amma diaolognı devam ettirmek ve sanktsiyalarnıñ öyle keskin olmaması içün qol tutqanlar bar edi. Amma, rusiyeliler toplaşuvğa kelmegenleri añlaşılğan soñ, ukrain vekili Oleksandr Şevçenko yerinden turıp, «Biz Rusiyeni dialog qurmağa çağıramız, lâkin baqıñız, olardan bir kimse kelmedi, dialognı nasıl etip qurmaq mümkün?», – dedi.
Kompromisske azırlanğanlar, mantıqqa uydılar. Rusiyeniñ PACE-deki aqlarınıñ bütünley sıñırlanuvı aqqında tüzetüvler qabul etilmedi, iştirakçilerniñ tek üçte biri razı oldı. Amma, Rusiyeniñ işini vaqtınca toqtatqan ve qoşma sanktsiyalarnı bir qaç punktqa bölgen «7 nomeralı deñişme» kerekli miqdarda rey topladı. Bu qarar sensatsiya doğurdı. Rusiye vekilleri muzakerelrniñ soñunı beklemeyip, Avropa Şurasınıñ qararını qabul etmegenlerini bildirmek içün matbuat-konferentsiyasını keçirdiler. Olar, Rusiyege nisbeten adaletsiz davranılğanını ve PACE işinde iştirak etmeyceklerini bildirdiler. Puşkov aytqanı kibi, ilerideki adımlar Moskvada bir qaç afta içinde baqılacaq.
– Maruzanıñ içinde ve onıñ rezolütsiyasında «okkupatsiya» ve «agressiya» kibi sözler qullanıldı. Rusiye akimiyetine yalan söylegeni ve provokatsiyalarda qabaatlap, ve Qırım işğalinden soñ, Rusiye bütün Avropa içün havflı olğanını bildirdiler. Soñki yılları PASE faaliyetini aydınlatır ekenim, iç bir vaqıt, Avropa Şurasınıñ iç bir azası, bu cümleden, 2000 senesi ekinci çeçen cenki devamında bile teñqidke oğrağan Rusiyege qarşı böyle seler aytılmadı. Bugünde bugün, PACE Rusiyege nisbeten nasıl yasaqlarnı kirseticegini belgilmek kerek.
Bunen beraber, PACE keskin olmağan yasaqlarnı kirsetkenenen öz işini mürekkepleştirli, çünki rey bermek aqqını qaytarmaq kerek olacaq. Taraflardan biri işni devam ettirmek içün keri çekilmege mecbur olacaq. Çeçen cenki devamında Rusiye PACEde sessiz qalğan edi, o vaqıt Rogozinniñ yolbaşçılığında eyyet Rusiyege qayttı, amma, çıdadı ve aqqı qaytarılğan soñ, yanvarde qayttı. Amma, o vaqıt Çeçenistannıñ özünde vaziyet deñişip başladı, parlamentariyler Rusiye hatalarnı tüzetkenini ilân ettiler. Şimdi ise, kelecek seneniñ yanvar ayına qadar Rusiye Qırımdan vazgeçecegine ümüt beslemek küçtir. PACE içün Rusiye peşman etmegence oña rey berme aqqını qaytarmaq – yuzsiz qalmaq, demektir. Olıp keçken muzakerelerden soñra, Ukrainada alıp barğan siyaseti boyunca Rusiyeniñ tarafdarları da yoq olğanı añlaşıldı, dedi Leonid Velehov.
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası Ukrainanıñ suverinetiteti, bütünligi, mustaqilligine qol tuttılar. Assambleya Ukrainanıñ yañı akimiyeti qanun boyunca çalışqanını ve onıñnen işbirlik qurmağa azır olğanını bildirdi. Cevap olaraq, Rusiye Ukraina boyunca maruzanı «Avropa Şurasınıñ tarihında çift standartlarnıñ eñ deşetli ifadesi» olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Devlet Duması Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ mayısnıñ 18-nde Yuqarı Rada baqmasına kirsetken tamır halqlar qanun leyhasını tenqid etti. Rusiye deputatlarını vesiqada ruslarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq qayd etilmegeni açuvlandırdı.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova Ukrainanı «milletçi ve neonatsist mevamlarında pekitilgeninde» qabaatladı. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Kremlni Ukrainağa qarşı sanktsiyalar kirsetmesine çağırdı. Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası öz devleti olmağan qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlarnı tamır halq dep saya. Qanun leyhasınıñ qabul etilmesi bu tamır halqlarnıñ tarihiy vatanı olğan Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvinen añlatıla. Qanun leyhasınıñ Rusiye tenqidi ne qadar aqlana bile, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva tamır halqlar qanun leyhasınıñ azırlanmasında iştirak etti ve Qırım.Aqiqatqa onıñ bu halqlarğa amelde nasıl yardım etip olacağını tarif etti.
Anda medeniy merkezler, tamır halqlarnıñ temsiliy organları, olarnıñ tillerinde çalışqan kütleviy haber vastalarına destek aqqında aytılaTamila Taşeva
– Anda medeniy merkezler, tamır halqlarnıñ temsiliy organları, olarnıñ tillerinde çalışqan kütleviy haber vastalarına destek aqqında aytıla. Qanun leyhası deklarativ esaslarğa köre azırlanıldı. Yuqarı Rada oña rey berse, Nazirler şurası belli merasim, yarışlarnıñ keçirilmesine ve ilâhre para ayıruv ve sarf etüv tedbirlerini azırlaycaq. Qanun qabul etilüvi ve qanunğa qoşumça aktlarnıñ qabul etilüvi bar. Tamır halqlarğa destek tedbirleri olsa, soñra devletniñ maddiy imkânları meselesi bar. Lâkin Ukraina olarğa yardım etmege istegenini endi bildirdi. Bu, memleketniñ halqara alanda küçlü bir tarafı ola: çeşit meydançıqlarda üç tamır halqı ve hususan qırımtatarlar işğal etilgen Qırımda zulumğa oğratıla, dep ayta bilecekmiz.
Tamila Taşeva, Rusiye Devlet Duması deputatlarınıñ menfiy izaatları bunıñnen bağlıdır, dep ayta.
– Olar qorquzıp başlağanlar, böyle qanun qabul etilsin istemeyler – çünki Ukrainanıñ halqara seviyedeki mevamları, yarımadada ise ukrain ve qırımtatarlarnıñ birleşüvi quvetleşecek. Qırımda işğalci akimiyet qırımtatarlarğa basqıdan ğayrı bir şey bermedi. Rusiyede belli aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine dair qanunlar bar, amma tamır halq statusı ve kelecegini belgilev aqqınen alâqası yoq. Bilgenime köre, qırımtatarlar bunı sahte dep saya. Devlet Duma deputatlarınıñ ruslarnı Ukrainanıñ tamır halqı olaraq saymasını aytsaq, ne yazıq ki, yahşı tasil almağan insanlar tamır halqlarnı ve milliy azlıqlarnı sıq-sıq qarıştıra. Milliy azlıqlarnıñ yaşağan memleketleri tışında öz devletleri bar, tamır halqlarnıñ ise – yoq. Mence, Devlet Dumasında bularnı aselet qarıştıralar.
Tamila Taşevanıñ fikirince, bu, zemaneviy Rusiyeniñ diger devletlerniñ işlerine kirişkeniniñ tek bir örnegi ola.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da qanun leyhasınıñ azırlanılmasında iştirak etip, bu vesiqanı Ukraina tamır halqlarınıñ aqlarını temin etüv yolunda müim bir basamaq dep saya.
– Anda Tamır halqlarnıñ medeniy aqları maddesi bar – tasil, til, inkişaf aqqı, informatsion aqlar, temsiliy organlar ve milliy institutlarnıñ uquqiy statusı, Ukraina tamır halqlarınıñ halqara temsilciligi. Bu yönelişler Ukraina tamır halqlarınıñ inkişafına ve saqlanıp qalmasına yardım ete, devletniñ usulları qanunnen pekitilmese, olarnıñ problemleri çezilmeycek. Qayd etmek kerek ki, qanun leyhasınıñ birinci maddesine köre, azlıq olğan, ayrı til ve medeniyet taşıyıcıları olğan, ananeviy içtimaiy, medeniy ya da temsiliy organları olğan, amma memleket tışında öz devleti olmağan Ukrainada şekillengen avtohton etnik cemiyetler tamır halqlar sayıla.
«Qırımnıñ tamır halqlarına destek ve tedqiqat fondu» Ukraina cemaat teşkilâtınıñ reis muavini Vâçeslav Lombrozo qayd etkenine köre, olarnıñ vekilleri böyle qanunnıñ qabul etilüvini 1996 senesinden berli bekley.
Bu qanun leyhası medeniy, tasil, din, til aqlarınıñ qorunmasını belgileyVâçeslav Lombrozo
– Ukraina Anayasasında tamır halqlarnıñ statusını ayrı qanun belgiley, dep qayd etildi, amma o, öyle de qabul etilmedi. Bu adaletsiz oldı. Şimdi böyle qanun leyhasınıñ olmasına müsbet qıymet kesem. O, tek tamır halqlarğa degil, Ukrainağa da olarnıñ şahsiy ve umumiy aqlarını temin etüv ve kefil etüv mecburiyetleri bar olğanını añlamağa yardım ete. Bu qanun leyhası medeniy, tasil, din, til aqlarınıñ qorunmasını belgiley, çünki Ukraina tamır halqlarınıñ sayısı az ola. Olarğa bu medeniyetlerni saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek içün qoşma aqlar ve kefiller kerek. Tamır halqlarnıñ vekillerine resmiy eyyetlerde iştirak etmege imkân bergen madde de müim ola.
Ukraina Melitopol qaray cemiyetiniñ azası Yelena Arabaci qanun leyhasına, hususan uquqiy status ve resmiy temsilcilik qısmını alğışlay.
Bar olğanımıznıñ qanuniy statusını alamızYelena Arabaci
– Bar olğanımıznıñ qanuniy statusını alamız. Melitopolde beşinci nesilde yaşayım, bala ve torunlarım endi altıncı-yedinci nesiller sayıla – ve tamır halq sayılmağan edik. Ecdatlarımız Qırımda 800 yıl yaşay. «Ukraina qarayları birligimiz» bar, ve artıq resmiy temsilcilik aqqında ayta bilecekmiz. Esas Ukraina qaraylarını temsil etken yerli teşkilâtımız da bar. Bu qanun leyhası halq adından halqara seviyede aytmağa aq bere, bu ebet büyük destek ola. Men şimdi bir de bir maddiy taraf aqqında aytmayım – bu aqta tüşünmeymiz. Birinciden uquqiy statusımız ve halqımıznıñ medeniy-tarihiy mirasını saqlav aqqında tüşünemiz.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları ve milliy azlıqlar komitetiniñ azası Nelli Yakovleva, tamır halqlar qanun leyhası yaz parlament sessiyasınıñ soñuna qadar birinci oquvdan keçecek, dep tahmin ete.
– Onı birinci oquvda ve umumen qabul etüv qararını komitetten keçire bilemiz. Amma bütün siyasiy fraktsiyalarnıñ razılığı kerek olğanını añlaymız. Bugünki künde parlamentteki bütün fraktsiyalar qanun leyhasına umumen rey bermege azırmı ya da öz tüzetüvlerini kirsetmege israr eteceklermi bilmeyim. Devlet Dumasında qanun leyhamıznı böyle takbih etkenleriniñ sebebini añlamayım. Biz ise 1966 senesiniñ Vatandaş ve siyasiy aqlarnıñ halqara añlaşması ve Tamır halqlarnıñ aqları şartnamesine uyğun bir şekilde topraq ve Qırım tarihiy aqqını pekitemiz. Bu qanun leyhasını qabul etip, Qırımnı işğalden qurtaruv aletlerinden birini qazanamız. Zenaatdaşlarımız milliy azlıqlar qanun leyhasını azırlay ve ruslarnıñ böyle tanılması mantıqlı olacaqtır.
«Memorial» Rusiye ayırım ile küreş merkeziniñ yolbaşçısı Stefaniya Kulayeva Rusiye Ukraina qanun leyhasına menfiy qıymet kese, amma onıñ tamır halqlar qanunlarında bazı eksiklikler bar, dep qayd ete.
Rusiye tarafınıñ cevabı, ebet, siyasiy olaStefaniya Kulayeva
– Rusiye tarafınıñ cevabı, ebet, siyasiy ola ve siyasiy tamırlar bar. Amma uquq ceetinden yañlış: tamır halq ıstılası halqara vesiqalarda bar, Ukraina ya da Rusiyede uydurılmadı. BM tamır halqlarnıñ aqları şartnamesiniñ iç bir maddesine Ukrainanıñ rus ealisi uyğun degil. Mence, Ukraina Rusiyege baqqanda halqara uquqqa daa yaqın ola. Rusiyeniñ tamır ve az sayılı halqlarınıñ aqlarını kefil etüv qanunı tek qabile, köçebe tarzda yaşağan insanlar aqqında aytqan halqara maddege esaslana. Bu yañlıştır: ekinci noqtağa köre, şimdiki sıñırlar peyda olğanına qadar, bugünki künde köçmegen ve şeerlerde yaşağan halqlarnıñ balaları Rusiyeniñ tamır halqları dep tanılmalı.
Stefaniya Kulayevanıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ şimdiki qanunı bile bütünley yerine ketirilmey, tamır ve az sayılı halqlarnıñ aqları bozula: ekologik ceetten, olarnıñ topraqlarında faydalı qazıntılar çıqarılğanda.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Kreml nezaretinde olğan Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi Enver Topçige qarşı “çaqmama davası” boyunca delillerni baqmağa devam etti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Mahkme oturışında, mudafaa tarafı taqdim etken alternativ ekspertizanıñ neticeleri baqıldı.
“Bugunki mahkeme oturışında mudfaa tarafı davet etken ve qabaatlav tarafı yapqan ekspertizanıñ neticelerini tam şekilde red etken bir mütehassısnı sorğuğa çektik. Ve bugün mütehassıs yazışmada Enver Topçi kimnen qonuşqanını ve şu insan bir de bir cinayet etkenini bilip olamağanını tasdıqladı. Bunıñ esasında daa bir ekspertiza keçirilgenini istedim, amma mahkeme bunı red etti”, - dep aytı advokat Emil Kurbedinov.
Bundan ğayrı mudafaa tarafı, Enver Topçiniñ dava materiallarına qoşulğan Ümicon Dadaconov davası boyunca lingvistik ekspertizanıñ çıqarılması içün muracaat etildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
«Musafir» qırımtatar qavesi Amerikanıñ TripAdvisor seyaatlar saytında Kyiv qavehaneleri cedvelinde birinci yerde tura. Bunı jurnalist, «KrımSOS» tesisçilerinden birisi Alim Aliyev Facebook saifesinde yazdı.
«Musafir» taqımını tebrikleyim... TripAdvisor azırlağan Kyiv qavehaneleri cedvelinde olar №1», – dep qayd etti Aliyev.
Qayd etmeli ki, Saksaganskogo, 57a adresindeki «Musafir» qavesi aqqında denile. Kyivde daa bir «Musafir» qanesi çalışa – Bogdan Hmelnitskiy soq., 3.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Frenkistan Strasburg şeerine Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasınıñ ukrain eyyeti erkânında yol aldı.
Bunı qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Strasburgda yanvar 25-29 künleri PACE qış sessiyası keçecek. Muzakere etilecek esas mevzularnıñ sırasında terrorizm, icret buhranı, Poloniya demokratik institutları ile bağlı meseleler olacaq. Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Ukrainağa qarşı Rusiye istilâsına mında bir qaç tedbir ve «tögerek masa» bağışlanacaq. Şu cümleden, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisininñ iştiraki ile Qırımnıñ şimdiki vaziyeti boyunca matbuat konferentsiyası keçirilecek», – denile beyanatta.
Rusiye eyyeti PACE toplaşuvlarında 2016 senesi devamında iştirak etmeycek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Çärşämbedä Rusiä prezidentı Vladimir Putin, üzeneñ xökümätenä Abxaziä häm Könyaq Osetiä räsmiläre çığarğan qayber dokumentlarnı tanırğa, bu respublikalarnıñ eşquarları häm oyışmaları belän elemtälärne nığıtırğa çaqırdı.
Bu belderü Könbatışta tiskäre reaksiä tudırdı. Yewropa Berlege "tirän borçılu" belderde. Quşma Ştatlar däwlät departamentı süzçese Sean McCormack anı "säyäsi xata" dip atadı. NATO general sekretare Jaap de Hoop Scheffer Mäskäwne süzen kire alırğa çaqırdı.
Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Mixail Kamınin, maxsus belderü yasap, bu tänqitne kire qağırğa, Mäskäwneñ Gruziä belän nizağlaşırğa telämäwen añlatırğa tırıştı.
"Bezneñ Abxaziä häm Könyaq Osetiäğa qarata ğamällär Rusiäneñ Gruziä belän nizağlaşa başlawın añlatmıy. – dide Kamınin. – Bez, kiresençä, bu töbäkneñ üseşenä kirtä bulğan bar çikläwlärne alu yağında. Gruziä belän hawa häm diñgez yulların yañartu häm bezneñ başqa ğamällär moña dälil bulıp tora."
Mäskäwneñ bu añlatması räsmi Tiflisne tınıçlandıra almadı. Gruziäneñ iminlek şurası ğädättän-tış utırışqa cıyıldı. Tışqı eşlär ministrı David Bakradze Mäskäwneñ soñğı ğamällären "Abxaziä belän Könyaq Osetiäne basıp alu protsessın qanunlaştıru" dip atadı.
Pänceşämbedä Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili xökümätneñ ğadättän-tış utırışında, Gruziäne demokratik, uñışlı häm berdäm däwlät buludan berkem dä tuqtata almıy dide häm Rusiäne Gruziäneñ möstäqillegen wä bötenlegen şik astına quyğan qararların köçtän çığarırğa çaqırdı. Uzğan tön ozaq qına telefon aşa söyläşkänen iskärtep, ul qarlıqqan tawışı öçen ğafu ütende.
"Rusiäneñ bu provakatsiäle ğamälläre mine ğacäpländerä. – di Saakaşvili. – Yewropa Berlege, NATO häm bezneñ tarafdarlar, tarixta berençe tapqır moña qatı reaksiä belderde. Minemçä, bu Rusiä öçen dä kötelmägän buldı. Moña qädär xalıqara cämäğätçelek Mäskäwneñ här süzen yota bardı. Minemçä, kiçädän başlap, bu säyäsät üzgärä başladı."
Mäskäw Abxaziä belän Könyak Osetiäne räsmi tanımasa da, alar belän elemtäne nığıta bara. Anda yäşäwçelärneñ kübesenä Rusiä pasportları birelde, matdi yärdäm kürsätelä. Küptän tügel Mäskäw töbäkkä kertelgän iqtisadi çikläwlärne aldı häm respublikanıñ ikesendä dä yarım-räsmi ilçeleklär buldıraçağın belderde.


text:
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy, Rusiye işğal etken Qırımğa ve Kyiv kontrol etmegen Donbasnıñ qısmına yayın yapmaq prioritet ola, dep bildirdi.
«Birinci prioritet vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa yayın yapmaq ola: Qırım, Donetsk ve Luganskta yaşağan insanlarımızğa ukrain noqtaiy nazarınıñ keyfiyetli bildirilüvi. Ekinci prioritet – malümatımıznı dünyağa bildirmek», – dep qayd etti nazir.
Onıñ aytqanına köre, bunıñ içün devlet elindeki resurslarnı – deñiştirilecek UATV telekanalı, «Ukrinform» milliy haber agentligini qullanacaq ve Cemiyet yayınlarını faal celp etecek.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda çetel seyircilerine Ukraina noqtaiy nazarını bildirmek içün qurulacaq platformanen bağlı mesleatlar Ukraina milliy cemiyet teleradiokompaniyası ve «Ukrinformnen» keçirile.
UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı. Telekanal, Ukraina akimiyeti halqara yayınnı toqtatmağa qarar aldı, dep hatırlattı.
Ukraina memurları, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.


text:
Qırım maliye naziri Vladimir Levandovskiyniñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti rubl fiyatınıñ deñişmeleri ile bağlı Rusiye Federatsiyasınıñ bücetinde masraflarnıñ qısqartılması Qırımğa ait maddelerge tesir etmeycegi aqqında añlaştı.
Bunı o fevral 27-de matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete akimiyetniñ Krıminform saytı.
«Federal bücetinde qayd etilgen raqamlar deñişmedi. Ebet, şimdi Rusiyeniñ maliye nazirligi masraflarnı qısqartacaq ola. Lâkin şimdilik, kelişkenimizge köre, bu adımlar Qırımğa tesir etmeycek. Planlaştırılğan masraflar deñişmemek kerek», – dep ayttı Levandovskiy.
Qırım maliye nazirliginiñ malümatına köre, 2015 senesi yanvar-fevral aylarında Qırım bücetine 1,7 mlrd ruble bergi ve bergilerden tış kâr olaraq keldi, 8,8 mlrd ruble federal bücetten masraflarnıñ ödenmesine berildi ve 145,6 mln ruble federal bücetniñ yardımı olaraq keldi.


text:
Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurası iyün 9-da olıp keçken toplaşuvda «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» (CQT) muhtar ticariy olmağan teşkilâtını qurdı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Telekanalnıñ tesisçisi olaraq Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komiteti tayinlendi.
«Ükümetnen (Rusiye – muar.) laf ettik, para – 177 million ruble – ayırıldı. Cemaat qırımtatar televideniyesiniñ meydanğa ketirilmesi – Bağ ve malümat Nazirligi içün birinci vazife», – dep ayttı Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Toplaşuvda qayd etkenleri kibi, telekanalğa bina berildi, izin instantsiyaları – uquq añlaşmalarını bekley.
«Er şey muzakere etildi. Kozlov soqağındaki (Aqmescit ş.) matbuat merkezimizde yer ayırdıq, izin instantsiyaları ile laf ettik – anda müessiseniñ qurulması aqqında uquqiy haberni bekleyler», – dep ayttı Qırım Haber naziri Dmitriy Polonskiy.
Aksenovnıñ aytqanına köre, Milletlerara munasebetler komiteti kelecek afta CQT kontseptsiyasını bermek kerek.
Aprel 1-den itibaren ATR yayınını toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar ATR media-holdingi Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq öyle de qayd olamadı.
Şirket Roskomnadzorğa vesiqalarını bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytara ediler. Aprel 1-ge keçer gecesi ATR telekanalı, Lâle bala telekanalı işini toqtatmağa mecbur oldılar. «Meydan» ve «Lider» radioları da diñleyicilerinen sağlıqlaştılar. Reberlik telekanalnı qayd etmege tırışacağını bildirdi.
ATR qapatılğan soñ cumhuriyetniñ akimiyeti cemaat qırımtatar telekanalını açmağa teklif etti. Olarnıñ fikirince, qırımtatarlar kerçek malümatnı almaq aqqını qullanacaqlar.


text:
1992 senesi mart 18-de saba militsiya hadimleri Ukraina parlamenti ve onıñ yanındaki meydannı köpekler ile sarıp aldılar, OMON ile avtobuslar turğan edi. Qırımtatarlarnıñ «KİYEV-92» aktsiyası iştirakçileriniñ deputatlar ile körüşüvinde Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reis muavini Vasiliy Durdiney memleket reberligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eyyeti ile mart 21-de körüşecegini bildirdi. Aynı vaqıtta o, «Ukraina Yuqarı Radası qırımtatar halqınıñ milliy devletçiliniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında siyasiy qararnı şimdilik qabul etip olamağanını» qayd etti.
Mart 19-da Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi İvan Plüşç, onıñ muavini Vladimir Grinev ve Ukraina baş naziri Vitold Fokin ile körüşüvde piket iştirakçileri «İttifaqdaşlıq devletleriniñ yolbaşçılarına muracaatnı» berdiler, onıñ esas talabı Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy devletçiliginiñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında siyasiy qararnıñ qabul etilmesi olğan edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi İvan Plüşç qırımtatarlarnıñ siyasiy talaplarını qabul etmek imkânsız olğanını ayttı. Aynısın Vladimir Grinev de bildirdi. Qırımtatarlarnıñ temsilcileri maqsadına irişeceklerini ayttılar...
«Berkut» mahsus bölüginiñ yüzlernen hadimi vazife alıp, qırımtatarlarnı köteklemege, köz yaşlatqan gaznı qullanmağa başladı. Erkekler qadın ve qartlarnı qorup, qarşılıq köstermege tırıştılar
Körüşüvden soñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ binası yanında qırımtatarlarnıñ mitingi olıp keçti, Meclis azaları muzakerelerniñ menfiy neticeleri aqqında tarif ettiler. «Berkut» mahsus bölüginiñ yüzlernen hadimi vazife alıp, qırımtatarlarnı köteklemege, köz yaşlatqan gaznı qullanmağa başladı. Erkekler qadın ve qartlarnı qorup, qarşılıq köstermege tırıştılar.
Bu uruş 10-12 daqqa sürdi. Niayet, «Berkut» zıncırını keçip, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında Gruşevskiy soqağını qapattılar. Çatışma yerinde Kiyevniñ yüzlernen sakini toplaştı, olardan bir çoqu qırımtatarlarnıñ areketlerine birdemlik köstergen edi. Ağır yaralı olğan üç qırımtatarı hastahanege alıp ketirildi.
Aqşam Kiyev şeer icra komiteti Yuqarı Radadan eki yüz metrlik mesafede çadırlarnı qoymağa izin berdi.
Ertesi künü Mihaylovskaya meydanında çoq biñli umum Kiyev mitingi olıp keçti. Mitingde Refat Çubarov çıqışta bulundı, o, Ukraina ve Rusiye Qırım aqqında davalaşqanda qırımtatarlarnıñ vaziyeti ne qadar qıyın olğanını ayttı.
Miting qırımtatar halqınıñ milliy devletçiligini ğayrıdan tiklemek aq-uquqlarını tanımaq talabı ile rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Mustafa Cemilevniñ muracaatı tarqatılğan edi: «Ukraina akimiyeti mart 19-da Kiyevde qırımtatarlarnıñ barışıq numayışını tarqatıp, şübesiz, Ukrainadan ayırılmasına qoltutqan Qırım şovinistleriniñ alğışlarını qazanğandır, olarnıñ Qırımdaki yolunda turğan yekâne küç Qırımtatar Milliy areketi ola. Bizim Ukraina akimiyetinden adam aqıllı areketlerni beklemek aqqımız bar edi, eñ azından kendi menfaatlarını tüşünse edi».
Qayd etmeli ki, Kiyev sakinleri Kiyevge kelgen aktsiya iştirakçilerine elinden kelgeni qadar yardım etken ediler. Bir çoq adam evini bedava berdi, çadırlarğa aş ve urbalarnı ketirgen ediler. Mart 20-de bir kün içinde paytaht sakinleri piket iştirakçileri içün 3,5 biñ ruble topladılar.
1992 senesi mart 21-de Ukraina Halq Areketiniñ Küçük Şurasınıñ toplaşuvında bir halqnıñ aq-uquqları bozulğanı içün Ukraina üzerinde demokratik esnaslar içün havf aqqında beyanat qabul etildi. Areket mart 19-nıñ vaqialarını taqiq etmek içün deputatlar komissiyasını meydanğa ketirmege çağırıp, Ukraina Prezidenti, Ukraina Yuqarı Radasınıñ Prezidiumı tarafından qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ve Ukraina terkibinde Qırımda onıñ devletçiligi ğayrıdan tiklev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bütün muzakerelerinde iştirak etmek aqqı aqqında beyanatnıñ qabul etilmesini talap etti.
1992 senesi mart 25-te Ukraina Yuqarı Radasınıñ plenar toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, OKND reisi Refat Çubarov çıqışta bulundı – Ukraina parlamentiniñ reberligi oña söz bermege istemese de.
«Sayğılı deputatlar!
Milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesi bizim içün maqsatnıñ özü degil. Bu qırımtatarlarğa canlanmaq ve etnos olaraq saqlap qalmaq yardım etecek yekâne şarttır. Bu bütün aq-uquqlarımız boyunca ğayrıdan tiklenecegimizniñ kefaletidir. Bizim fikirimizce, bir de bir halqnıñ aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi siyasiy küçlerniñ yerine bağlı olmamaq kerek, ve bu halqnıñ sayısı 50 million, 1 million ya da 600 biñ insannı teşkil etkenine baqılmamaq kerek. Qırımtatar Milliy Meclisi halq ögünde mesülietini añlap, Qırım meseleleri qırımtatar halqınıñ aq-uquqları tiklenmegenine qadar çezilmeycegine esaslana. Bilemiz ki, bütün meselelerniñ al etilmesi içün – şu cümleden qırımtatar milliy meselesiniñ de – epimizge Qırım ve umumen Ukrainada stabil vaziyet kerek.
Bizler Qırımda stabil vaziyet olması içün böyle şartlarnı köremiz.
Birincisi. Qırımğa qırımtatarlarnıñ kelecegini belgilemek aqqı esasında Ukraina terkibinde milliy-territorial devlet cumhuriyeti statusınıñ berilmesi. Men siziñ aman-aman bir ağızdan qabul etken Ukraina devlet mustaqilligi aqqında deklaratsiyanı qabul etmege rica etem. Anda aynı böyle aq ukrain milleti içün qayd etilgen. Bizler de bundan ziyadesini istemeyik, amma bundan azı da olmaz.
Ekincisi. Qırım sakinleriniñ millet mensüpligine baqmadan, aynı siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve diger aq-uquqlarına riayet etilmesi.
Üçüncisi. Qurultayda saylanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qırımtatar halqınıñ yüksek vekâletli temsil organı olaraq tanılması ve onıñ qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklüv ve Qırım statusınıñ berilmesi meseleleriniñ al etilmesinde aynı iştirak etmesi».
Eki künden soñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ Prezidiumı toplaşuvında «KİYEV-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri qabul etken talapları esasında tizilgen Qırımtatar Milliy Meclisi ve OKND vesiqaları muzakere etilgen edi.
Toplaşuvda aşağıdaki maddeler ile qarar qabul etildi:
1. Körüşüvde Yuqarı Rada ve Ukraina ükümeti alğan mevamına qoltutmaq.
2. Ukraina Nazirler Şurasına ve Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler şurasına qırımtatar halqınıñ temsilcileri ile beraber bu seneniñ aprel ayı devamında sürgün olunğan qırımtatarlarnıñ Qırımğa avdet olması meselesini muzakere etmek, em de bunıñnen bağlı içtimaiy-iqtisaliy teminlev tedbirlerini azırlamaq.
3. Qırım Yuqarı Şurasına körüşüvde aydınlatılğan qırımtatar halqınıñ içtimaiy-iqtisadiy, siyasiy ve medeniy meselelerni muzakere etmek ricası ile muracaat etmek.
4. Ukraina Yuqarı Radasınıñ reis muavini Grinevge Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şura reberligi ile beraber Ukraina ve Qırım Cumhuriyeti arasında vekâletlerni paylaşuv aqqında ilerideki muzakereler içün Qırım Cumhuriyetiniñ eyyet erkânına qırımtatar halqınıñ temsilcilerini kirsetmege avale etmek.
«Kiyev-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri qayd ettiler ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatlarından ciddiy bir siyasiy qararlar beklemek kerekmey ve yalvarıcı rolüni qaldırıp, barışıq aktsiyasını toqtatmağa qarar aldılar. Aktsiya iştirakçileri numayışnı bitirip, ukrain halqı qırımtatar halqınıñ acısını ve qayğısını eşitmegen parlament areketlerinden mesülietli olmamaq kerek. Eki halqnıñ añlaşuv timsali vaqia yerinde qırımtatar ve ukrainler tarafından oturtılğan kestane fidanları oldı...
Bundan soñra 22 yıl devamında Ukrainanıñ siyasiy reberligi qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy canlanması oğrunda küreşini añlamadı ve körmemezlikke urdı
Maalesef, bundan soñra 22 yıl devamında Ukrainanıñ siyasiy reberligi qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy canlanması oğrunda küreşini añlamadı ve körmemezlikke urdı.
Şimdiki ukrain siyasetçileriniñ bu hatalarnı tüzetmek imkânları bar. Eñ esası, buña siyaset ceetinden azır olmaq ve barışıq, adaletli Ukrainada yaşayışqa azır olmaq...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
«Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri narazılıq aktsiyalarına çıqıp, Rusiye ve işğal etilgen yarımadanıñ apishanelerinde tutılğan qırımlı siyasiy mabüslerni azat etmege talap ettiler. Eki aktsiya Moskvada Rusiye prezidentiniñ memuriyeti örgünde ve Lubânskaya meydanında keçirildi.
Teşebbüs azası Vera Lavreşinanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, faallerniñ qollarında siyasiy mabüslerniñ adları ve şahsiy ikâyeleri ile yazuvlı şiarlar bar edi.
«Memuriyet ögünde insanlar bazı vaqıtları bir saat turalar, suvuq olsa – yarım saat. Solovetskiy taşı yanında yarım saat turdıq, anda suvuq yel esti, amma bu provokatorlar ve politsiyağa telefon etmege başlağan vatandaşlar kibi qorqunç degil… 30-40 daqqadan ketmege tırıştıq, çünki «musafirler» kelecegini bekley edik», – dep tarif etti Lavreşina Qırım.Aqiqatqa.
Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko bildirgenine köre, Ukraina, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutılğan ukrainalı reine ve siyasiy mahkümler azat etilsin dep, Ukraina devletine qarşı cinayet işlegen 60 Rusiye vatandaşını bermege azır.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Salı künü, dekabrniñ 24-nde, Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde faaller «Putinniñ Qırımda hırsızlanğan insanlar aqqında dünya masalları» adlı aktsiyasını keçirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu, «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri Rusiyeden işğal etilgen Qırımda hırsızlanğan insanlarnıñ davalarını taqip etmesini talap etken 42-nci aktsiyası ola.
«Rusiye ve hususan Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım işğalinden soñ problem ve insan aqları bozuvlarınıñ sayısı artqanını açıq-açıq aytmaycağına diqqatıñıznı celp etmege ve bunı hatırlatmağa ister edik. Rusiye vekilleri halqara meydançıqlarda çıqışta bulunğanda bu yahşı körüne. Olar masal ayta, alternatik kerçek aqqında tarif ete», – dep ayttı aktsiya aqqında «KrımSOS» cemaat teşkilâtınıñ koordinatorlarından biri Denis Savçenko.
Aktsiya vaqtında Rusiye prezidenti Vladimir Putin maskasını taqqan adam yılbaş naratı yanında oturıp, diger memleketlerniñ vekillerine Qırım aqqında yalanlar şeklinde bahşışlar bere edi.
Savçenkonıñ bildirgenine köre, bu aktsiya işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan eki qırımtatarı Arlen Terehov ve Ruslan Ganiyevge bağışladılar.
Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ vekilleri faallerniñ yanına çıqmadı.
Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Qırımda Rusiye quvetçileri 2015 senesi dekabrniñ 15-nde ğayıp olğan Keriç sakinleri Ruslan Ganiyev ve Arlen Terehovnı tapmaq içün bir şey yapmay, dep aytqan edi.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali başlağanınen 43 qırımlı ğayıp oldı, 15-i alâ daa tapılmadı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov aylığını cumhuriyetniñ bala hastahanesine bermege niyetlene, – dep haber ete cuma künü, mart 20-de, RİA Novosti.
«Men qarar aldım, men keçken dört yıl devamında (cumhuriyet parlamentiniñ reisi olıp) aylığımnı bala hastahanesine bergen edim, ve para büyük yardım köstergen edi. Mence, aylıqnıñ bir qısmını qısqartmaq kerek, qalğanını ise men hastahanege berecem. Şimdi bunıñnen bağlı qarar qabul etile», – dep ayttı o.
Konstantinovnıñ aytqanına köre, o, cumhuriyetniñ bala klinik hastahanesindeki yardım şurasınıñ yolbaşçısı ola.
Tünevin Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov aylığını eki qat qısqarttı.
Aksenov aylığını kesmek niyeti aqqında bundan evel de bildirgen edi. Aynı vaqıtta Qırımdaki memurlarğa «qoşma maddiy yardım kerek» olğanını qayd etken edi, çünki olarnıñ aylıqları şimdilik yüksek degil.
Mart 6 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz aylığı, baş nazir, baş prokuror, Rusiye taqiqat kömiyetiniñ başı, FSB ve diger memurlarnıñ ayılqlarını 10% qısqartmaq emir etken edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ilân ete ki, Qırım mensüpligi ukrain ükümeti içün ticaret degil, ve yarımadanıñ Donbasstaki vaziyetniñ eyileşmesine deñiştirilmesi mümkün degil.
«Biz, Donbass boyunca yahşı qarar alınması içün iç bir vaqıt Qırımdan ticaret yapmaycaqmız. Qırım – bu ukrain toprağı», – dedi Poroşenko sentâbr 16-da Kiyevde keçirilgen Yalta avropalı strategiyası 13-ci er senedeki körüşüvinde.
Onıñ sözlerine binaen, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaliniñ qanunlaştırılması kibi böyle telükeli vaqia «aslında olmamaq kerek».
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, Rusiye yolbaşçılarınıñ zorbalıq siyaseti işğal etilgen Qırımda yarımadanı toplama lagerine çevirdi.
«Qırımnı unutmaq aqqımız yoq. Vaqtınca işğal vaziyetinde Rusiye bu ukrain yarımadasını büyük arbiy bazağa çevire, ve Qara ve Aq deñizlerinde strategik balansnı deñiştirip. Halqara uquq, insan aqları, umumiy avropalı degerlerine inanğanlar içün Qırım aqiqiy toplama lagerine çevirile, – dep ilân etti prezident.
Sentâbr 15-te Birleşken Milletler Teşkilâtında bildirdiler ki, işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti kerginleşmege devam ete.
Uquq qoruyıcılar Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında bir qaç sefer bildirgen edi. Yarımadanıñ ameldeki ükümeti bu beyanatlarnı lâğu ete.


text:
Qırımda ğıyabiy şekilde mahkemelengen Refat Çubarovnıñ ükmü iyunniñ 1-nde ilân etilecek, Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesine atfı etip bildireler haber vastaları. Çubarov, Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv) binaen qabaatlana.
«Üküm iyunniñ 1-nde saat 10-nda ilân etilecek», – dedi mahkeme hadimi TASS agentligine.
«Qırım esnası» da bunı haber ete: «Mahkeme mesleatlaşuv odasına ketti, üküm iyunniñ 1-nde ilân etilecek. Al-azırda mahkeme munaqaşalarında mudfaa taarfı çıqışta duluna».
Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin mayısnıñ 24-nde mahkeme oturışında, Çubarovnıñ iştiragi aqqında doğrudan doğru iddialar tek beş şaattan oldı, amma ileride mudafaa tarafınıñ on şaatı tarafından red etildi, dep qayd etti.
Bu sebepten mudafaa tarafı qabaatsız dep tanımaqnı talap ete.
Mayısnıñ 24-nde Rusiye nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde, yarımadada ğayabiy şekilde mahkemelengen Refat Çuburovnıñ davası boyunca olıp keçken mahkeme oturuşında qabaatlav tarafı Çubarov içün 9 yıl apis ceasını istedi.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa qabaatlav tarafı oña 9 yıl apis ceasını istemesini tefsir etti.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye baş naziri, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ reisi Dmitriy Medvedev yedinci çağıruv Devlet Duması deputatları firqadan nazmetler cedveline Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı kirsetmek qararı alınğanını ilân etti, dep bildire iyün 27-de «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ saytı.
Bildirilgen malümatqa köre, bazarertesi künü partiyanıñ yuqarı şura ve Baş şurası bu teklifke qol tuttı.
Bundan da ğayrı, Medvedevniñ teklif etken cedveline rejissör Stanislav Govoruhin, Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov, Moskva şeer yolbaşçısı Sergey Sobânin, Tataristan prezidenti Rustam Minnihanov da kirsetildi.
Elde etilgen malümatqa binaen, «Yedinaya Rossiya» keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarına 207 bir mandatlı okrugında namzetlerini taqdim etecek.
Poklonskaya ve Aksönovnıñ olarnıñ soyadları nazmetler cedvelinde peyda olğanınen bağlı izaatları daa yoq.
İyün 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin devlette parlament saylavlarınıñ bu sene sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı (bundan evel olğan 7 fayız yerine) manianı keçken firqalar keçecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde medreseniñ tintüvi bitti. Oquv yurtından müdir muavini Ayder Osmanovnı ve bir qaç bilgisayarnı alıp kettiler.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Al-azırda tintüv soñuna yetti. Binada olğan er şeyni, bala şeylerini de baqıp çıqtılar. Şekli bir şey tapmadılar, – deyler matbuat hızmetinde. – Bir qaç bilgisayarnı ve medrese müdiriniñ muavini Ayder Osmanovnı alıp kettiler. «Berkut» yazıları ile kamuflâj urbasına kiyngen insanlar özlerini Rusiye Federatsiyasınıñ FSB hadimleri olaraq tanıttı. Öz areketlerini añlatmadılar».
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, «Berkut» hadimleri medresege kelgen vaqıtta, balalar yuqlay edi. Oquv yurtına hızmetniñ 30 hadimi kirdi. Tintüv neticesinde qapı ve pencereler qırıldı.
Saba saat 6:30 belgisiz şahıslar Bulğanaq köyüniñ medrese müdiriniñ muavini yaşağan evinde de qapını qırıp taşladı. O vaqıt evde Ayder Osmanov, qadını ve eki balası (qızı – 4 yaşında, oğlu – 11 aylıq) buluna edi.
Vaqia yerine saba yerli Meclis reisi Aziz Sadıkov kelgen edi. Onı, balalarnıñ havfsızlığını köstermek içün, medresege kirsetken ediler.
Tintüv 5 saat devam etti: saat 6:30 saat 11:30-ğace.
İyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı. Bundan evel, saat 6:00 kamuflâj ve adiy urbağa kiyingen 20 silâlı insan qırımtatar qorantasınıñ evine de tintüv ile kelgen edi.


text:
Halqara bala qoruv künü munasebetinen Latviyada Rusiye işğal etken yarımadada yaşağan qırımtatar faalleriniñ balalarına bağışlanğan aktsiya ötkerildi.
Bu aqta Ukrainanıñ Latviya elçihanesi saytında haber etile.
Haberde qayd etilgenine köre, aktsiyada Latviyadaki yaş ukrain plastçıları iştirak etti. Olar kâğıttan barışıq gögercinlerini yapıp, latış, ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ birdemlik timsali olaraq 2019 senesi aprelniñ 24-nde Riganıñ Kronvald merkeziy parkında oturtılğan «Qırım yükesi» terekleriniñ dallarına bağladı.
Gögercinlerniñ bir qısmı resim ve muracaat mektüplerinen beraber elçihane tarafından Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ yardımınen qırımtatar balalarına berilecek.
Aktsiya vaqtında elçihane vekilleri Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnı taqip etilüvini takbih etip, halqara uquq bozulğanını qayd etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Çehiya prezidenti Miloş Zemannıñ, rusiyeli qırımtatar teşkilâtınıñ vekillerinen körüşüvi ve onıñ, Qırımnı, sanki, Rusiye Federatsiyasınıñ qısmı dep qabul etkeni, birinciden Çehiya cemiyetini meraqlandırdı. Olar, halqara topluluqnıñ Qırım statusına munasebetini, ve çoqusı qırımtatarlarnıñ Mecliske munasebetini az deñiştire, ebet. Amma Zemannıñ daveti, Rusiyeniñ yarımada ilhaqınıñ yavaş-yavaş qabul etilmesi taktikasını aydınlata.
Areket planı olduqça sade ve Sovet mahsus hızmetlerniñ ve propagandacılarınıñ, SSSR terkibinde olğan ya da "tesir dairesi"ne kirgen topraqlarğa qarşı yapılğan areketlerden farqlanmay. Başta aqiqiy siyasiy partiyalarnıñ ve cemiyet teşkilâtlarnıñ yerine qoyulacaq sahte teşkilâtlar qurula. Sovet Birliginiñ özünde ve "halq demokratiyası ülkelerinde" böyle firqa ve teşkilâtlar çoq edi. Az adam hatırlaydır, amma GDR-de de, Poloniyada da, Çehoslovakiyada da çoq firqalı sistema edi. Men "aqiqiy çoq firqalı sistema" yazacaq edim, amma kerçekten, ebet, aqiqiy degil, çünki bütün partiyalar ve cemiyet teşkilâtlar kommunistlerniñ diktatına boysuna edi.
Şimdi ise aynı sade tehnika qırımtatarlarğa qarşı qullanıla. Unikal milliy temsiliy organ Meclisni, ekstremist ilân etip, yasaqladılar. Oña alternativa olaraq ise, temsilcileri kimseni temsil etmegen acele yaratılğan "cemiyet teşkilâtlarnı" teklif eteler. Ancaq mesele qala - bu teşkilâtlar ne etip ürmet qazanmalı?
Bu arada ise Rusiyege qol tutqanını gizlemegen ve itibarını muhatarağa ata bilgen siyasetçilernen alâqalar qullanılıp başlay. Em de ciddiy bir mutaharağa atılmaq degil. Çunki Miloş Zeman, rusiyeli faal Tamila Nimetullayevanen mahsus körüşüv ötkermedi. O, sadece mustaqil Çehoslovakiyanıñ 101-inci yıldönümine bağışlanğan resmiy qabulğa davet etildi. Elbette ki, ondan ğayrı daa onlarce adamlar davet etildi. İşte, bir şey olsa, Nimetullayevanıñ qabulda mevcüdiyetini hatanen añlatmaq mümkün - belli ki, devlet prezidenti şu davetlilerniñ cedvelini öz qolunen tizmey.
Suniy bir konkurentsiya yapıla. Mustafa Cemilev bir siyasetçilernen körüşe, Tamila Nimetullayeva ise - başqalarınen, böylece Kremlge "faydalı" olğan qırımtatarlar "itibar qazana"
Amma iş yapıldı. Faal qabulda bulundı, prezidentnen "qırımtatar halqınıñ vekili" kibi qonuşa, onıñ Qırım statusı aqqında fikrini diñley - amma kene de, bu şahsiy bir subet, aytılğan şeyler resmiy beyanat kibi ilân etilmey. Bundan ğayrı, Nimetullayeva, Prajskiy Gradnı kezinip, onıñ kim olğanını bilmegen yerli siyasetçilernen qonuşa ve süretke çıqa. Neticede suniy bir konkurentsiya yapıla. Mustafa Cemilev bir siyasetçilernen körüşe, Tamila Nimetullayeva ise - başqalarınen, böylece Kremlge "faydalı" olğan qırımtatarlar "itibar qazana".
Bundan soñ ise sübelerni yaydırğan Rusiye propagandası işke buyura: köresizmi, Avropa Birliginiñ aza memleketi - Çehiyanıñ prezidenti de Qırımnıñ "rusiyeli" statusını tanıdı, ve rusiyeli Qırım teşkilatları da resmiy qabullarğa davet etile. Ertemi-keçmi Qırımnıñ Rusiyege aitligini er kes tanır, aysa keçmişke yapışmaq ne kerek?
Amma biz sadece propaganda diverisyasınıñ şaatları olğanımıznı, Rusiye mediası öz seyircilerine ve oquyıcılarına, elbette ki, añlatmaz. Amma bu spektaklde tanış aktörlarnıñ - rusiyege qoltutuvını bir qaç kere bildirgen Zemannıñ ve Kreml kerçeklerinde iş alıp barmaq içün mahsus qurulğan teşkilâtnıñ temsilcisiniñ iştirak etmesi kösterdi ki, Rusiye propagandasınıñ ihtiyacları içün qullanılğan truppanını terkibini deñişmey ve aynışu icracılarnen sıñırlana. Rusiye propaganda maşnası qaysı bir ayneciliklerni qullanmasa da, onıñ vekillerini qaysı bir qabullarğa davet etmeseler de.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezle


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile yanvar 29-da İstanbulda «mündericeli muzakerelerni» keçirdi.
«Taraflar Rusiye işğali altında bulunğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca qasevetini bildirdi ve bu saada yapılacaq işbirlik adımlarını uyğunlaştırdılar», – dep bildire Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Yanvar 27 künü Freedom Housenıñ aşkâr etilgen«Dünyada azatlıq – 2016» esabatında işğal etilgen Qırımda siyasiy aq ve vatandaşlıq serbestliginiñ vaziyeti «serbestsiz» adlana.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Törkiyädä Kovid -19: soňğı sannar
İldä soñğı täwlektä 257 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 257 keşeneñ ğomere özelde.
Ber köndä 314 meñ 793 test yasaldı häm Kovid -19nıň 23 meň 846 yaña oçrağı terkälde.
Uzğan täwlektä sawıqqan keşe sanı – 31meň 322.
Törkiyädä älegä qadär yasalğan berençe, ikençe, öçençe doza vakśinalar sanı 100 millioin 267 meñ 925 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Rusiyede belli iş saalarınıñ saipleri koronavirus aşısını yaptırmağa istemegen hadimlerni aylığını bermeyip işten çıqarmağa mecbur olacaq. Tibbiy sebeplerden aşı olamağan hadimler istisna olacaq. Bu aqta «İzvestiya» Rusiye neşiri Rostrudnıñ «Korporativ uquqçılar birleşmesine» bergen cevabına esaslanıp yaza.
Rostrud böyle tedbirler Emek kodeksinde ve «Yuqunç hastalıqlarnıñ immunitet profilaktikası» qanunıda bar, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Hadim aşıdan vazgeçse, yazma şekilde bildirmeli. Soñra iş bergen kişi işten çıqarıluvına dair buyruq azırlay. Uzaqtan işke keçüv uzaqlaştıruvnıñ alternativası olmay, dep añlata müessise. Evden çalışqan hadimler de aşı olmalı.
Vesiqağa köre, işten uzaqlaştıruv künü regionda aşılav müddetlerine bağlı. Meselâ, Moskvada cemaat aşağan yerlerniñ ve hızmet saasınıñ hadimleri avgustnıñ 15-ne qadar bütünley aşılanmalı.
- Yazda Rusiyede yañı COVID-19 tez tarqaluvı qayd etilip başlandı.
- Rusiyede vaktsinatsiya 2020 senesiniñ soñunda başlandı. Yerli aşı qullanıla. Soñki malümatqa köre, aşınıñ bir dozasını ealiniñ 20 fayızı aldı. Memleket ealisiniñ 13 fayızından çoqu bütünley aşılandı.
- Koronavirus pandemiyası başlağanından berli Rusiyede, resmiy malümatqa köre, beş buçuq milliondan çoq COVID-19 hastası qayd etildi. 145 biñden çoq hasta vefat etti.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
AQŞ wäkillär pulatı
AQŞ wäkillär pulatı (иHrл. The United States House of Representatives) - AQŞ Kongressı tübän pulatı. Anıñ eçendä härber ştat wäkile bar (xalıq sanına proportsional').
Pulatnıñ urınnar sanı daimi häm 435 tigez.
Härber ştat wäkile ike yıl däwaminda üz urının bili häm çiksez tapqır yañadan saylanıp bula.
Pulat başlığı - äğzalar tarafınnan saylanğan spiker (süzçe).
Wäkillär pulatı wazifaları - federal' qanunnı çığaru.
Pulatta qabul itelgän qanunnar soñraq Senatta qarala häm prezident tarafınnan imzalanğannan soñ räsmi qanun bula.


text:
Qırımtatar halqınıñ işleri boyunca Prezident vekili vazifesine tayin etilgen Mustafa Cemilev bildirdi ki, yarımadağa barmayıp, yañı vazifelerni becermek ğayet qıyın olacaq. Malüm ki, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da Qırımğa kelmek yasaqtır, dep haber ete Yespreso.TV.
«Qırımtatar halqınıñ işleri boyunca Prezident Vekiliniñ vazifeleri daa tasdıqlanmağan, lâkin leyhası endi bar. Vekilniñ esas vazifesi qırımtatar halqınıñ problemlerini çezecek bir sıra vesiqalar leyhasını azırlamaqtan ibarettir. Em uquqiy, em de içtimaiy», – dedi Cemilev.
«Lâkin Meclis azaları muntazam sürette Kiyevge kelip keteler. Bizler er şeyden haberdarmız. Belki de, Vekil Qırımnı azat etmek içün faydalanacaq usullarnen Prezidentnen paylaşacaq», – dep ayttı o.
Cemilevniñ bildirgenine köre, birinci esas mesele – yarımadanı mecburen terk etken Qırım sakinlerini qıtaiy Ukrainada yerleştirüvdir.
O şunı da qayd etti ki, ileri planlarını muzakere etmek içün prezident Poroşenko ile eki körüşüv ötkerildi.
«Körüştik... yañı vazife aqqında buyruq imzalamaqtan evel. O, menim razılığımnı soradı. Men diger namzetlerni teklif ettim, lâkin o bu vazifede tanış bir insannı körmek istegenini bildirdi. Ve men razı olmağa mecbur edim», – dep añlattı Cemilev.
Tünevin Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Mustafa Cemilevni qırımtatar halqınıñ işleri boyunca Prezident vekili olaraq tayin etti.
Devlet yolbaşçısınıñ işbu № 657/2014 buyruğı Ukraina prezidentiniñ saytında derc etildi.


text:
Bunı Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform haber agentligine malümat ve kütleviy alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy bildirdi.
«Bu sene unikal bir vaziyet, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti sürgün olunğan halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında buyruq imzalap, qırımtatarlarnıñ keçken seneleri olğan bütün siyasiy talaplarını yerine ketirdi», – dep ayttı Polonskiy.
Onıñ bildirgenine köre, ilk sefer mayısnıñ 18 siyasiy talaplar künü degil de, 1944 senesiniñ repressiyalar qurbanlarınıñ hatıra künü olacaq. «Umumqırım hatıra, qaar-qasevet ve birlik künü olmalı», – dedi «nazir».
Tünevin Kiyevde olıp keçken matbuat konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev mayıs 18-de, Qırımda matem tedbirleri devamında, çatışma olması mümkün, dep bildirdi.


text:
Adliyeci Cemil Temişev bildirdi ki, rusiyeli uquq qoruyıcılar Aqmescitte tintüvni keçirmek içün mühbir Elmaz Abduveliyevağa degil de, onıñ ana-babasına keldi. O, vaqianıñ siyasiy olğanını tüşünmey. Bu aqta adliyeci Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Tintüv onıñ ana-babasında hocalıq işi munasebetinen keçirildi. Bu, onıñ zenaat faaliyetinen iç te bağlı degil. Onı keçirgen hadimler onıñ mühbir olğanını bilmedi bile», – dedi Temişev.
O, uquq qoruyıcılarnıñ Abduveliyevler evine tintüvnen kelmeleri içün sebep olğan iş aqqında tafsilâtlı malümat bermekten vazgeçti. Şimdilik tintüv yekünlendi.
Cemil Temişevniñ sözlerine binaen, uquq qoruyıcılar tarafından bütün areketler rusiyeli qanunlar boyunca yapılğan. Bunen beraber, o, mühbirniñ evinde qapı qırılğanı aqqında malümatnı red etti.
Sentâbr 2-de saba mühbir Lilâ Bucurova Crimean Tatars internet-portalı mühbiri Elmaz Abduveliyevanıñ evinde tintüv keçirilgeni aqqında bildirdi.
Avgust başından Qırımda qırımtatarlar aqqında Crimean Tatars saytı çalışıp başladı. Bu portal qırımtatarlarnıñ medeniyeti, adetleri, tili ve tarihı aqqında añlata.
2015 senesi aprel 1-den başlap yarımadada ATR media-holdinginiñ qırımtatar kütleviy haber vastaları, yani ATR ve Lâle telekanalları, Meydan radiosı qapatıldı. Bu adımnı AQŞ, Avropa birligi, OSCE, Amnesty International takbih etip, onı yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi dep adlandırdı.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi FSB tutqan eki Ukraina askerini eki ayğa apiske aldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, «Yañı Qapu» buksiriniñ ekipaj azası Viktor Varemez ve «Nikopol» kateriniñ matrosı Sergey Tsıbizov 2019 senesi yanvarniñ 25-na qadar nezaret altında qalacaqlar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde FSB tutqan Ukraina deñizcileriniñ cezası belgilenecek oturışuv başladı. Rusiye uquq qoruyıcıları mahkeme ögünde telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, qırımlılar Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde toplaşa. Olar FSB esir alğan Ukraina askerlerine qoltutmağa keldi.
Salı künü saba belli oldı ki, Ukraina deñizcilerini sekiz qırımlı advokat imaye etecek.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bazarertesi künü bildirgenine ki, Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina Arbiy deñiz quvetlerine ait üç gemini noyabrniñ 25-nde Keriç boğazında zapt etip, 24 Ukraina askerini tuttı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovanıñ malümatına esaslanıp bildirdi ki, Keriç boğazında esir alınğan üç Ukraina askeri Keriç hastahanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri Ayder Capparov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Enver Seytosmanov, Akramjon Abdullayev ve Nematjon İsroilovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
Merkezde berilgen malümatqa köre, qırımtatarlar vicdan, din ve birleşme aqlarını zorbalıqsız yerine ketirgenleri içün olarnı siyasiy sebeplerden taqip eteler.
«Açıq faaliyetlerini toqtatsın ve akimiyetni tenqit etmesinler dep olarnı azatlıqtan marum etkenler. Halqara kriteriylerge köre, olar siyasiy mabüs ola. Olarnıñ acele azat etilmesini talap etemiz», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ haberinde.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ siyasiy mabüsler cedvelinde işğal etilgen Qırımnıñ 59 sakini bar.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Nikita qasabasında vaqtınca qurulğan inşaatlarn yıqıp başladılar. Qırım akimiyeti bildire ki, mında em inşaat saipleri, em de Qırım Nazirler Şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek iştirak ettiler.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, adamlar «akimiyet ile dialog qurıp, eskiden berilgen boş vadeler yerine başqa teklifler alıp, bu qararnı qabul ettiler».
«Adamlarnıñ akimiyet ile dialogı ve topraq munasebetlerinde olğan deñişmelerniñ birinci neticeleri körüne», – dep ayttı Ruslan Balbek.
Onıñ qayd etkenine köre, doquz yıl devamında ilk sefer zapt etilgen topraqlarda adamlar qanunsız inşaatlarnı kendileri yıqalar.
Ruslan Balbek zapt etilgen topraq damartılarında vatandaşlarnıñ bazası ile iş boyunca yerli şuralarnıñ vekilleri ile birinci seminarda iştirak etken edi.
«Baş nazirniñ muavini» bildirdi ki, «Krımsvâz» azırlağan baza «14 yıl devamında (2000 senesinden itibaren) Aqmescit, Aqmescit rayonı, Sudaq, Yalta, Aluşta ve Kezlevde topraqnı zapt etken vatandaşlar aqqında malümatnı toplaycaq».


text:
Aqmescitte Lenin meydanında dekabr 11 künü esas yılbaş naratını yerleştirmege başladılar. İşçiler beş yıl evelsi Kiyevden ketirilgen suniy naratnıñ demir inşaatını qurmaqta, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Piyadeler şeer kommunal hızmetiniñ işçileri yapqanından ayrette qala, çünki şeerlilerniñ çoqusı bu sene Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharevniñ vade etken Vologda naratını körecek edi. Böylece, kelip-keçkenlerniñ: «Vologdadan ketirecekmiz degenler de» aytqanına hadimler: «Daa ketirmeyler» dep cevap qaytara.
Narat, adet üzre, Lenin meydanınıñ ortasında turacaq. Açılışı dekabr 19-na planlaştırıla. Bıltır Qırımnıñ esas naratı Rusiye bayrağı tüsünde yaraştırılğan edi. Bu sene, memurlarnıñ aytqanı kibi, naratnıñ yaraştırılmasında sürprizler olmaycaq.
Şu künleri Aqmescitniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev Qırımğa Vologdadan 25 metrlik naratnıñ ketirilecegini ilân etken edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Fevral 28 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ «yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusları Cepparov ve Alimov boyunca alqan qararını deñişmesiz qaldırdı. Bunı Qırım.Aqıqatqa Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Noyabrnıñ başında qırımlı advokat Edem Semedlâyev bildirgen edi: «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlağan Refat Alimov ve Arsen Cepparov içün mecburiy psihiatrik ekspertizası tain etildi.
«Yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusları Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste bulunalar. Birinci dört «Yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusı 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ belli insan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çiçek satıcısı Vadim Sirük tutıqlanğan edi.
Uquq qoruyıcılar tutıqlanğan Yaltalılarnı siyasiy mabuslar olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Romaniyada Parlament çoqluğı koalitsiyası, Sotsial-demokratik firqası (SDF) ve Liberal ve demokrat Alyansı (LDA) terkibinde, devlet baş naziri vazifesine Regional inkişaf ve devlet idaresi nazirligindeki devlet kâtibi Sevil Şaydehni namzet olaraq kösterdi.
Qayd etilgenine köre, Şaydeh 2015 senesi 6 ay devamında, şimdiki SDF yetekçisi Liviu Dragnâ saylavlarda dolandırıcılıq aqqında dava boyunca mahkemeniñ qararı içün istifağa çıqqan soñ, nazirlik yolbaşçısı edi. O, Romaniyada 1989 senesinden soñ, Quranğa elini qoyıp ant etken birinci nazir oldı, dep bildire TASS.
Alim ve mühbir İlşat Sayetovnıñ malümatına binaen, Sevil Şaydeh, Osmanlı Devletini araştırğanlardan eñ yahşılarından biri, professor Kemal Karpatnıñ torunı (ciyeni), ve Saledin Cambek ve onıñ apayı Muezzinniñ qızı ola.
Mühbir Osman Paşayev qayd etti ki, Sevil Şaydehniñ ecdatları qırımtatarlar edi.
Romaniya kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenlerine köre, Liviu Dragnâ 2011 senesi Sevil Şaydehniñ süriyeli Akram Şaydeh ile ekinci nikâh merasiminde şaat edi. Sevil Şaydeh SDF-ke 2015 senesi kirdi.
Prezident ile mesleatlardan soñ Dragnâ ilân etti ki, baş nazir vazifesine başqa namzet teklifi olmaz.
Dragnâniñ sözlerine binaen, o, «adaletsiz mahküm etilgeni ve ğayrı konstitutsion qanun» sebebinden, baş nazir vazifesine namzet olıp olamay.
Romaniyada dekabr 11-de parlament saylavları keçirildi. SDF ğalebe qazandı. NEticede SDF ve LDA koalitsiyası teşkil etildi, onıñ parlamentte yerlerniñ 54%-ı bar. Bu, oña beraberlikte baş nazir vazifesine namzet köstermek ve ükümet terkibini teklif etmek içün imkân berdi.