text: Mäskäw. Rusiäneñ saqlanu ministrı Sergey İvanov, Barents diñgezendä xärbi su astı köymäseneñ batuwına, iminlek taläplären ütämäw säbäp bulıp tora dip belderde. İTAR-TASS agentlığı anıñ, batqan köymä belän eş itüdä "başbaştaqlıq oçraqları" bulğan digän süzlären kiterä. Ministr İvanov qaza urınına barıp, 238 metr tiränlektä yatqan köymäneñ kütäreläçägen, diñgezdäge radiatsiä däräcäseneñ normal' buluwın äytte. Ul şulay uq utilgä cibärelgän qalğan su astı köymälären dä maxsus urınğa tarttırunı älegä tuqtatıp toru ämeren birde. Qaza näticäsendä köymädäge 10 keşeneñ 9-ı hälak buldı. Bu uñaydan bügen Rusiäneñ Tönyaq diñgezendä matäm köne iğlan itelde.


c: text/html

text:
Ğiraqta 500 totqın irekkä çığarıla
Şulay uq Bremer Quşma Ştatlarnıñ "qulğa alınırğa tieşle" elekke Ğiraq räsmiläre isemlegendäge keşelärne tabırğa yardäm itergä telägännärgä – büläklärne iğlan itte: "Bez büläklär programmasın iğlan itäbez. İzzat İbrahim al-Dourinı qulğa alırğa yardäm itäçäk berär törle mäğlümat yäki anıñ ülgän buluı turındağı xäbär öçen 10 million dollar tüliäçäkbez. Qara isemlektäge tağın mäğlüm 12 keşe öçen berär million tülärgä cıyınabız" dide Bremer. İzzat İbrahim al-Douri – Saddam çorındağı revolyutsion şuranıñ räise urınbasarı ide, häm elekke Ğiraq citäkçese uzğan ayda tabılğannan soñ xäzer al- Douri – qara isemlekneñ başında tora.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ğiraqta radikal şiği citäkçe Moqtada äs-Sadr säyäsi säxnägä qayttı
Ğiraqtağı totrıqsızlıq häm çit il ğäskärlären kitergä çaqırğan taläplär köçäygän sürättä radikal şiği citäkçe Moqtada äs-Sadr yänä säyäsi säxnägä qayttı. Uzğan atnada anıñ distälägän meñ tarafdarı Bağdata amerikan xärbiläreneñ kitüen taläp itep demonstratsiä ütkärde. 2003tä amerikan ğäskärläre Ğiraqqa basıp kergännän birle bu iñ zur namayış buldı. Parlament saylawlarına baykot belderep, milli mäclestä urın almasa da, äs-Sadrnıñ xäräkäte şaqtıy zur köçkä iä. Küplär fikerençä, anıñ äl-Mähdi armiäse äle dä qoralsızlandırılmağan.
Audio (Yahia Said)
"Fiker beleşülärgä qarağanda, xalıqnıñ 50-60 protsentı çit il ğäskärläreneñ mömkin qädär tizräk kitüen teli. Alar bu mäsälädä xökümättän ğämäl kötä."
Äs-Sadr xäräkäte parlament saylawlarına baykot beldersä dä anıñ Milli mäclestä ike distäläp tarafdarı bar. Şularnıñ berse, Salam äl-Maliqi äs-Sadr taläplären mäcleskä citkerde: çit il ğäskärlären çığaru, Saddamğa xökemne tizäytü, amerikan törmälärennän ğiraqlılarnı azat itü.
Mäclestä urını bulmasa da, äs-Sadr xäräkäte şaqtıy zur köçkä iä dip sanala. Bu köç küpmeder däräcädä anıñ äl-Mähdi armiäsenä nigezlänä:
Audio (Yahia Said)
"Qızğanıçqa qarşı Ğiraqta berkem dä qoralsızlandırılmadı. Bu säyäsätçelär xärbi köçlären maxsus räweştä äzerlektä tota. Wazğiät alar telägän yaqqa borılmasa, iminlek öçen."
Xäyer, äs-Sadrnıñ köçenä şik belderüçelär dä bar. Jane''s mäğlümät törkeme möxärrire David Hartwell süzlärençä, amerikan ğäskärlären kitergä çaqıru bügen ul qädäre radikal fiker tügel, mäclestäge küp kenä firqälär dä şunı taläp itä:
Audio (David Hartwell)
"Mäclestäge firqälär äs-Sadr fikerläreneñ kübese belän kileşer ide. Minemçä äs-Sadr üzenä yaqınnarnı häm Äs-Sadr bistäsendäge küplärne berläşterä ala."
Amerikan ğäskärlären kitergä çaqırğan taläplär köçäysä dä, bu tiz arada ğına bulmas sıman. Şuşı atnada Bağdadta bulıp kitkän Pentagon başlığı Donald Rumsfeld Ğiraqtağı 140 meñ xärbine qaya da bulsa küçerü planı älegä yuq, ğäskär çığaru Ğiraqnıñ iminlek köçläreneñ äzerlegenä bäyle dide. Ğiraq citäkçeläre älegä bu köçlär cawaplılıqnı üz östenä alırğa äzer tügel di. David Hartwell da, ğisyan kimemi torıp, amerikannar Ğiraqtan kitmäs dip sanıy:
Audio (David Hartwell)
"Bu ğisyan, üzläre äytmeşli, kontrol astına quyılmıy torıp, hiçyuğı, Ğiraq köçläre xäl iterlek däräcägä töşmi torıp, alar annan kitergä telämäs."
Soñğı berniçä köndä genä Ğiraqta bulğan höcümnärdä 30dan artıq keşe häläq buldı. Atankiç Bağdadta ike intihar höcüm näticäsendä kimendä 15 keşe ülde. Bu häcüm öçen cawaplılıqnı Äbü Musab äl-Zarqawi törkeme üz östenä aldı.
Belgeçlär fikerençä, amerikan xärbiläre Ğiraqtan kitkän oçraqta anda watandaşlar suğışı qabınasın Ğiraq säyäsmännäre üzläre dä yaxşı añlıy.
-Ali Gilmi


text:
Paqstan 8-nçe üktäberdä ilneñ tönyağında tawlarda bulğan köçle cir teträw qorbannarı sanı elek iğlan itelgännän 6 meñgä kübräk dip belderde.
Federal' qotqaru eşlären citäkläwçe general-mayor Färuq Äxmät Xan 48 meñgä yaqın keşe ülde häm 67 meñ yaralandı dide.
Xan Rixter ülçäme belän 6.7 däräcädäge cir teträw näticäsendä imgännärgä yardäm itü öçen ayaq-qul protezları häm küçmä rentgen maşinaları soradı.
İkegä bülengän Kaşmirnıñ Hindstan yağında yäşäwçelär bügen soñğı 15 yılda berençe märtäbä Paqstan yağına telefon aşa şıltırata aldı.
Berençe bulıp Kaşmir başqalası Srinagarda yäşäwçe ber ğailä Kaşmirnıñ Paqstan yağındağı tuğannarı belän elemtägä kerü öçen şaltırattı.


text:
11 sintäber höcümnäre öçen Zäkäriä Musawi ğömerlek törmä cäzasına xökem itelde
Quşma Ştatlardağı cämäğät mäxkämäse 2001-nçe yılnıñ 11-nçe sintäber höcümnären oyıştıruğa bäyle dip tabıp, Zäkäriä Musawine ğömerlek törmä cäzasına xökem itte. Ğäyepläw yağı aña ülem cäzası birüne telägän ide, ämma cämäğät mäxkämäse äğzaları Musawineñ höcümnärne oyıştıruda ni däräcädä qatnaşuı mäs''äläsendä urtaq fikergä kilä almadı, şuña kürä dä anıñ oyıştıruda üzäk rol'' uynawın açıqlamıy torıp, ülemgä xökem itep bulmıy, digän fikergä kilde.
"Quşma Ştatlarnıñ Zäkäriä Musawigä qarşı mäxkämä eşendä, berençe ğäyepläw punktı - däwlät çiklären ütep terror qılu maqsatında süzquyışu, öçençe ğäyepläw punktı - oçqıçnı yuq itü maqsatında süzquyışı, häm dürtençe punk - küpläp üterü qoralların taratu maqsatında süzquyışı öçen cämäğät mäxlämäse ğäyeplängän zatnı, inde berqayçan da irekkä çığarılmaw şartı belän ğömerlek törmä cäzasına xökem itä" - Virginiä ştatınıñ Alexandria şähärendä uzğan mäxkämäneñ xökem qararı şundıy.
Älege qarar ğäyepläwne alıp barğan prokurorlar öçen üzenä kürä ber ciñelü bulıp tora. Alar, Musawi 11-nçe sintäber höcümnäre näticäsendä 3 meñläp keşeneñ ülüe öçen cawaplı dip, aña ülem cäzası çığarunı sorağan ude. Ämma şul höcümnärgä näq 3 atna qala Musawi Quşma Ştatlarnıñ immmigratsiä qağidälären bozuda ğäyeplänep qulğa alınğan ide, yäğni ul üze şul höcümnärdä qatnaşmağan bulıp çığa. Ğäyepläw yağı moña, Zäkäriä Musawi terrorçılarnıñ süzquyışuı äğzası bularaq höcümnär turında belä torıp ta, politsiägä monı xäbär itmägän, kiresençä, plannarnı yäşerergä tırışqan, dimäk qorbannar öçen ul tulı cawaplılıq tota, dip belderä.
Yaqlawçılar isä, Musawi politsiägä yalğan söylämi genä plannarnı açıp salğan bulsa da, monıñ faydası bulmağan bulır ide, tikşerüçelär ul çaqta barıber citez eş itmäs ide, dip çığaçaq xökem qararın yomşartırğa tırışıp qaradı. Alar fikerençä, 11-nçe sintäber höcümnäreneñ äzerlänep yatuın kürsätkän başqa işarälär dä bulğan, läkin alarnıñ bersenä dä iğtibar birelmägän.
Ğadel bulu antı belän mäxkämägä kergän qayber keşelär Musawi öçen çınnan da ülem cäzası telägän bulğan. Ämma axırğı çiktä 9 ir häm 3 xatın-qızdan torğan şul xökem xäyäte bu mäs''älädä urtaq qararğa kilä almadı. Ä amerikan qanunı ülem cäzasına xökem itüneñ bertawıştan qabul itelüen taläp itä. Zäkäriä Musawi oçrağında şuña kürä ğömerlek törmä cäzası saylana.
Xäzer inde ğäyepläw yağı da, advokatlar da qarar belän qänäğät qaluın äytä. Musawineñ mäxkämä tarafınnan bilgelängän advokatı Gerald Zerkin, Musawineñ 11-nçe sintäber höcümnärendäge role döres bäyälände, dip isäpli:
"Qararnı tıñlağannan soñ şunı äytep bula - mäxkämä äğzaları Musawineñ 11-nçe sintäber höcümnäre turında belüe alay uq zur bulmağan dip uylıy häm bu alarnıñ nindi qarar çığaruına da yoğıntı yasağan", di advokat Zerkin.
Ğäyepläw yağınnan çığış yasap isä Quşma Ştatlarnıñ baş prokurorı urınbasarı Paul McNulty, ülem cäzası birelmäsä dä, Musawi ğämälläre öçen tieşle cawapqa tartıldı, şul möhim, di:
Çığışı belän Mäğribtän, ä xäzer fransuz watandaşı bulğan 37 yäşlek Musawi üze isä xökem qararı iğlan itelgännän soñ utırışlar zalında "Amerika, sin ottırdıñ, ä min ottım" dip qıçqırğan. Ul tormışınıñ qalğan öleşen Colorado ştatındağı ifrat ta nıq saqlanğan törmädä ütkäräçäk.
Kärim Kamal


text:
Gruziä: Prezident saylawı yaqınayğanda, demokratiä aqsıy
Gruziä şimbe könne bulaçaq prezident saylawına äzerlänä. Noyabr ayında xaqimiätkä qarşı bulğan protest çaraları häm moña bäyle xökümätneñ fetnäne bastıru öçen qırıs çaralar kürüennän soñ, Gruziä yaña saylaw uzdırırğa mäcbür buldı.
Bu saylaw Saakaşviline xaqimiätkä kitergän göl inqilabına, sınaw bularaq ta kürelä. Radiobıznıñ xäbär üzäge belderüençä, Saakaşvilineñ bu wazifağa qabat kiläçägenä ışanıçı zur kebek kürenä, läkin üzeneñ demokratiä äydamanı digän şöhräten haman saqlıy alırmı, anısı bik bilgele tügel.
Saakaşvilineñ prezidentlıq yarışında baştan uq östenlege buldı.
Kötelmägändä xalıqnıñ xaqimiätkä qarşılıq belderüe häm kilgän qatı basım prezidentnı ğadättäñ tış xäl iğlan itärgä häm waqıtınnan alda saylaw qararın çıgarırğa etärgän ide. Läkin bu aşığıç qarar prezidentlıq yarışına däğwä beldergän köndäşlärne, awır xäldä qaldırdı. Çönki saylaw aldı çaraların kürü öçen fäqat ber ay waqıt qalğan ide.
Bu waqıt köndäşlärgä bigräk tä matbuğat çaralarında üz agitatsiäsen başqaru öçen citmi.
40 yäşlek Saakaşvili isä, qanun quşqança prezidentlıq wazifasınnan ayrıldı. Häm ul üzeneñ saylaw aldı çaraların başqara. Nindi şartlardamı? Däwlät kontrolendäge ber kanalda turıdan-turı efirdä. Ul ğına tügel, xalıqnı sälämläw öçen çiratta basqan, Gruziä patriarxı II. İlia häm xäzerge prezidentlıq wazifaların ütägän Nino Burjanadze aldınnan.
Oppozisiädäge namzätlär isä kiresençä üz saylaw aldı kampaniaların birelgän qısqa waqıt eçendä genä başqarırğa mäcbür. Yewropoda iminlek häm xezmättäşlek oyışmasının saylaw küzätü bülegen xezmätkäre, "Gruziädä dekabr ayında, Saakaşviligä saylaw aldı çaraları öçen däwlät radio häm televedeniası waqıtnıñ 40 prosentı ayırıldı. Ä yaña uñçılar partiası namzäte Davit Gamkrelidzegä bu waqıtnıñ barı tik 17 prosentı ğına birelde" dip belderde.
Cömhüriät partiası başlığı Davit Usupaşvili, berdäm oppozisiä namzäte Levan Gachechiladzene yaqlıy. Anıñ äytüençä, matbuğat çaraların qullanu bik çiten, bigräk tä ildäge xosusi kanallar eşen qıyınlaştıru sürätendä.
Saakaşvili färmanı belän ğadättän tış xäl waqıtında yabılğan İmedi kanalı, efirgä yañadan qaytuınnañ ber atna soñ dekabr axırına taba saylaw kampanialarına kübräk waqıt bülergä buldı. Bu ber kanal gına namzätlärneñ ixtiacın qarşılıymı? Usupaşviline tıñlıyq:
“Başta İmedi TV kanalınıñ yabıluı häm anıñ ozaq waqıtqamı eşlämäw mäsäläse bezneñ saylaw aldı çaralarına tirän yoğıntı yasadı. Bigräktä, däwlät kanallarınıñ taraf totuı bik açıq küzgä çağıla. Küzätü komissiäse häm başqa küzätüçelär dä bu mäsäläne telgä aldılar inde. Şunısın ğına uylap qarağız, bik küp kanal, elekke prezidentnıñ saylaw çaralarına yaña yıl qotlawında çığış yasawına röxsät itte, xättä Patriarx häm prezident wazifasın ütägän keşe aldınnan.”
Ä mondıy şikayätlär isä Könbatışnı borçıy başladı.
Ukraina häm Qırğzstandağı tösle inqilaplarnıñ näticäse qaranğı bula başlağaçtın, keşelär sovet cirlärendä demokratiäne cäyelderü maqsatında Tiflisne ürnäk itep kürä başlağan ide.
2003 yılda göl inqilabı belän xaqimiätkä kilgännän Saakaşvili sovet waqıtı yoğıntısındağı xökümätne canlandırıp cibärgän, könbatışqa Gruziäneñ NATO häm Yewropa berlegenä yaqınayırğa layıqlı buluın kürsätü öçen, eçtäge häm tıştağı basımnarğa qaramastan citdi reformalarnı başlağan ide.
Läkin bu ömetle adımnarğa noyabr ayında kötmägändä külägä töşte. Saakaşvili, protest beldergän oppozisiä xäräkätenä qarşı köç qullanırğa ämir birep, ildä ğadättän tış xäl iğlan itte. Küplär mondıy qatı qullılıqnı, üzen reformaçı dip atağan ber citäkçegä kileşmi dip uylıy.


text:
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 65.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 64.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 63.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 61.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 57.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 56.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 55.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 54.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 53.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 52.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 50.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 49.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 47.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 46.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 45.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 44.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 43.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 42.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 40.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 39.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 38.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 36.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 35.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 32.Sayfa Cevapları
- [24] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 31.Sayfa Cevapları
- 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 26-27-28.Sayfa Cevapları
0 yorum
LÜTFEN YORUMLARINIZI YAZINIZ


text:
Quşma Ştatlardağı saylaw cancalları Amerikanıñ dönyada demokratiä taratu eşenä külägä töşeräme?
Amerikada prezident saylawları bu yulı da qarşılıqlı şartlarda ütte. Eşlär, 4 yıl elek kebek, ber ayğa suzılğan qabat sanawlar, mäxkämälärgä barıp citmäsä dä, tawış birü urınnarında ozın çiratlar, azçılıqlarğa qarşı alfiker, xättä xärämläşü oçraqları küplärdä rizasızlıq uyattı. Quşma Ştatlarnıñ bäxäsle saylaw sisteması täqnitkä tartıla. Bu Amerikanıñ dönyada demokratiä taratuçı isemen yuğaltuın añlatamı?
Audio (Harvey Wasserman): "Bu saylawlarda iñ borçığan närsä: Ohio häm Floridada exit-poollar töngä qädär Kerrynıñ bu ştatlarnıñ ikesendä dä ciñäçägen kürsätep kilde. Soñnan sannar kinät kenä başqa yaqqa üsä başladı. Bez monı maşina xatası bulırğa mömkin dip uylıybız. Läkin tikşerä almıybız, çönki Ohio häm Florida räsmiläre maşinalar qäğäz belän cixazlanğan dip qarşı çığa."
Tawış birüne küzätep barğan Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması törkeme saylawlar, ğömümän alğanda, irekle häm ğädel saylawlar taläplärenä turı kilde digän näticä yasadı. Törkem bıyıl bik zur, 92 keşedän ide, şul isäptän, Belarus, Rusiä, Qazaxstan, Qırğızıstan, Ärmänstan wäkilläre. Törkem citäkçese Barbara Haering saylawladı kompaniäse köçle bäyge şartlarında ütte, här namzätneñ mäglümät çaraların räxätlänep qullanu mömkinlege bar ide, digän näticä yasadı. Ä menä törkemneñ, Rusiä wäkilläre, axır ciktä näticägä täesir itkän küp sanlı citeşsezleklär, saylawçılarnıñ xoquqları bozılu turında xäbär itte. Belarus prezidentı Lukaşenka isä, Amerika saylawları, Belarusiädä qabul itelmäslek şartlarda ütte dip belderde.
Amerikanıñ saylaw sistemasına, prezidentnıñ turıdan turı tügel, ä masus saylawçılar kollegiäse aşa saylanuına amerikannar üzläre dä tänqit belderä. Misal öçen Wisconsin universitetı professorı Yulay Şamiloğlı bezgä bolarnı äytte:
Audio (Yulay Şamiloğlı): "Bu sistemanı Amerika Äfğanstanda urnaştırırğa tırışmıy, Ğiraqta urnaştırırğa tırışmıy, häm bu Amerikanıñ eksportları arasına kermäs. Minemçä, Ameriada bu sistemanı beterü kiräk."
4 yıl elek Bush, ilküläm tawışlar sanı belän Gorğa ottırsa da, näq menä şuşı sistema nigezendä prezident bula aldı. Döres, bu yulı ul ilküläm dä kübräk tawış cıya aldı.
İnde şuşı tänqitlär Amerikanıñ dönyada demokratiä taratuçı abruyına zıyan kiterä alamı, digän sorawğa kilgändä, Helsinki Komissiäse wäkile Chadwick Gore, yuq, dip cawap birä, çönki Amerikanıñ tänqitne qabul itep sabaq alu säläte bar di ul:
Audio (Chadwick Gore): "Könçığış illäre küzätü törkeme kiñäşlären kire qaqsa, Amerika alarnı iskä ala, menä xäzer dä, anıñ nindi üzgäreşlärgä baraçağı – qızıq bulaçaq."
Qayber xäbärlärgä qarağanda, Ohio ştatında, bıyılğı xällärne buldırmas öçen, çaralar kürelä başlağan. Bu üzgäreşlär 2006 yıl cirle saylawlar waqıtında sınalaçaq.
-Ali Gilmi


text:
Ğiraqtağı Daniä xärbi köçläre comğa könne Ğiraqnıñ könyağında 36 raketa yadräse häm ximik qoral qaldıqları tabılğanın xäbär itte. Şunda uq uzdırılğan berençe tikşerü näticäläre yadrälärdä – ağulı gaz bulğanın kürsätte. Daniä räsmiläre belderüençä, älege raketalar kimendä 10 yıl elek kümelgän bulğan. Daniä Ğaskärläre İdaräseneñ belderüendä, 120 millimetrlı bu raketalarda çınnan da ağulı gaz bulu-bulmawın äle centekläp tikşerergä kiräk, dielä. Quşma Ştatlar citäkçelegendäge xärbi çara näticäsendä xakimiättän bärep töşerelgänçe Säddäm Hösäin, böten tıyılğan ağulı qorallarnı yuq itüe turında beldergän ide. Daniä ğaskärläre belän bergä tikşerülär uzdırğan İslanidä belgeçläre, qoral zapasları İran çigennän yıraq tügel uzğan olı yul tözeleşe waqıtında, Amara şähärennän ber 75 çaqrım yıraqlıqta kümelgän bulğan, dip belderde.
Bağdadta Amerikan generalı Mark Kimmit, jurnalistlarğa, älege qoral Ğiraq xärbi köçläreneñ 80nçe yıllarda İran ğaskärlärenä häm Ğiraqlılarğa qarşı qullanılğan çordan qalğan, dip xäbär itte: "Bezgä Britaniäneñ Atom, Biologik, Ximik köçläre quşıldı. Bu urınnı bez uratıp aldıq, xäzer anda tınıç. Älege qoral 80nçe yıllar başındağı İran-Ğiraq suğışınnan qalğan dip farazlana" dide amerikan xärbi köçläre wäkile.
Könyaq Ğiraqtağı britan xärbi köçlärneñ matbuğat wäkile Tim Smith – tikşerülärne Quşma Ştatlar citäkçelegendäge Ğiraq Tikşerü Törkeme başqara, dip xäbär itte. Törkemgä meñ 400ä yaqın amerikan, britan häm australiä belgeçläre kergän: "Basranıñ tönyağına taba Daniä ğaskärläre raketa yadräläre häm başqa törle qoral taptı. Alarnıñ tögäl sanın äle açıqlıylar. Bu eş xäzer Ğiraq Tikşerü Törkeme qaramağında. – Tikşerülärdän soñ tulıraq mäğlümatne alar biräçäk. Şulay itep, älegä, bu eş Ğiraq Tikşerü Törkeme kontrolendä diüdän başqa min ber ni dä äytä almıym" dide Britan ğaskärläre wäkile.
Tabılğan raketalar plastikka törelgän bulğan, ämma alardağı sıyıqça ağa başlap qoralnı tabuğa yardäm itkän.
Daniä ğaskärläre xäbär itüençä, 3 raketağa yasalğan 4 törle tikşerü – yadrälärdä ağulı gaz buluın isbatlağan. Bu gaznıñ ber töre – keşelärdä tännärendä sulı qabarçıqlar yasıy, üpkägä eläksä – keşeneñ ülemenä kiterä. Ağulı gaznıñ ber töre – gorçitsa gazı – distä yıllar buyına cirdä toksinnar – ağulı maddälär çığarıp tora ala.


text:
Uzğan atnada Britaniä premyer-ministrı Tony Blair Ğiraqnı tözekländerüdä BMOğa möhim rol’ bireläçäk digän ide.
Ämma bügen Qatarda çığış yasap Straw monıñ öçen Şura äğzalarınıñ izge niäte häm çın küñeldän birelgänlege genä citmi dide.
İminlek Şurasındağı 5 daimi äğza Britaniä, Quşma Ştatlar, Russiä, Qıtay häm Fransiä fiker ayırmalıqlarınnan qotılıp Ğiraqtağı çınbarlıqqa turı kilgän oxşaş konstruktiv mönäsäbät kürsätergä tieş dide Straw:
AUDİO: BMO İminlek Şurası äğzaları, bigräk tä veto xoquqına iä bulğan daimi äğzalar uyın uynamıyça, bu yaña çınbarlıqnı tanırğa häm ğiraqlılar faydasına eşlekle qararlar qabul itep alğa taba barırğa tieş.


text:
Yäkşämbe könne - säwdägärlär hönäri bäyräme
Yäkşämbedä säwdä xezmätkärläre üzläreneñ hönäri bäyrämen bilgeläp ütä. Bu arada säwdä ministrlığı citäkçeläre mäğlümat çaraları aşa ireşelgän uñışları turında kinänep söylilär. Älbättä, talon, defitsit çorı belän çağıştırğanda, alğa kiteş zur. Atlağan sayın kibet, kiosk, kafe, bazarlar satuçılar belän tulı. Läkin satıp-alışnıñ alğa kitüendä säwdä ministrlığınıñ öleşe zurmı soñ? Xäzer bit säwdägärlär xökümät tışawlarınnan ıçqındı. Yaxşı säwdä itü öçen säwdägärlär “bezgä ayaq qına çalmasınnar”, dilär.
Ciñel tarmaq tügel ul säwdä itü. Uñay üzgäreşlär baytaq, ämma iske sistemadan qalğan dorfalıq, tawarlarnıñ naçar sıyfatların satu üzäklärendä äledän-äle oçrap tora. Ä bit satuçılar belän härkem här könne eş itä. Şuña da satıp aluçılar isemennän alarğa yomşarmasqa, ireşelgän uñışlar belän genä qänäğätlänmäskä, dip äytäse kilä.


text:
Europa şurasınıñ keşe xoquqları qömissarı Älwaro Xil Robles Mäskäwdä ústisí ministerı Yüriy Çayqa häm iminlek şurası sekretare İğör İwanov belän oçraştı.
Xil Robles cäyneñ ikençe yartısında iregennän mäxrüm itelüçelär yanında bulırğa uylí. Häm közgä Rusiädä keşe xoquqları, şulay uq iregennän mäxrüm itelüçelär xoquqı torışı digän temğa xisap yasayaçaq. Ústisí ministerlığı başlığı bu yeştä añar yärdämen kürsätergä wäğdä itte.
İğör İwanov belän oçraşuda keşe xoquqların yaqlaw ölkäsendä äş berelge turında da söyläşülär buldı.


text:
Ufa, Bügen monda Berläşkän Opozitsiä häm prezident Murtaza Raximovnı yaqlağan Başqort oyışmalarınıñ mitingı şuluq urında, şuluq waqıtta ütärgä tieş ide.Ämma miting başlağançı ük Berläşkän opozitsiäneñ 2 räise Ramil Bignov belän Anatoli Dubovski FSB binasına çaqırtılıp alınğan, soñraq alarnıñ irekkä çığarılğanı bilgele buldı.Ämma mitigta qıynalğan opozitsiä yaqlı başqort Xalıq Frontı citäkçese Airat Dilmuxamedov äle dä saq astında dip belderelde.Militsiä, häm Başqort oyışmaları opozitsiägä taralırğa quşa .Şulay itep Lenin maydanında çitttän yaqınça 400 avtobus belän kiterelgän Raximov tarafdarlarınıñ ğına cıyını ütä. (audio)
(Ufadağı xällär turında xabärlär azağında urındağı xabärçebez birgän tulıraq mäğlümät işetersez)


text:
Sişämbe könne zur yaña eşlär başlarğa yaramıy dilär. Ämma bäyräm itärgä bula. Rusiä meditsina xezmätkärläreneñ hönäri bäyräme Tatarstanğa bigräk tä qağıla. Çönki Qazan – İdel-Ural töbäge tabiplarınıñ märkäze diärgä bula. Biredä zamanında Qazan universitetınnan ayırılıp çıqqan meditsina universitetı bar, distälärçä kafedralar, klinikalar eşli. Siksän yıl elek Qazanda ГИДyB - tabiplarnıñ belemen kütärü institutı açılğan. Xäzer biredä 15–20läp ölkä häm respublikadan yuğarı belemle tabiplar belemnären yañarta. Bu institutnıñ direktorı bulıp ozaq yıllar eşläwçe Mars Mixaylov respublikadağı keräşen tatarlarınıñ iñ abruylılarınnan berse. Uzğan yılda anı Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı äğzası itep sayladılar. Kurgan şähärendäge ataqlı Yelizarov institutınıñ Qazan filialı kebegräk tözelep, ayaqqa basqan mäşhür travmatologiä institutına söyäk tözätergä, buy üsterergä yäki qısqartırğa ällä qaylardan kilälär. Anıñ belän Başqortostannıñ Fedorovka rayonında tuıp üskän kürenekle xirurg häm menedjer Xäydär Gaffarov citäkçelek itä. Yöräk awırular diagnostikası buyınça iñ zur üzäk Qazanda tözelä. İldäge aldınğı meditsina kolledjınıñ citäkçese Zöhrä Xisametdinova uzğan yılda Rusiädäge barlıq kolledj direktorlarınıñ iñ ğilemle häm buldıqlısı digän isemne yauladı. Respublikanıñ sälämätlek ministrı Kamil Zıyätdinov Tatarstannıñ iñ abruylı citäkçelärennän.
Yaxşı tabiplar, menä digän ğalimnär, şäfqät tutaşları bik küp. Tabiplar bäyräme könne alarnıñ iñ yaxşıları ataqlı “Piramida” zalında cıyıldı. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin alarnı hönäri bäyräm belän qotladı. Bu binağa çaqırılu xäzer bik zur däräcä sanala. Tatarstan tabipları aña layıqlı. “Piramida”nıñ timer pıyala tüşämnäre astında qıyınlıqlar onıtılıp torğandır. Alar, älbättä, bar. Aqça qıtlığı, cihaz, urın citmäw elekke sovet meditsinasınıñ bäläse tiz genä ütmi. Ämma säyäsi rejimnar, patşalar kilä dä kitä, ä sawlıqqa moxtaclıq, tän şifası qimmäte ber waqıtta da kimemi. Bu ölkädä eşläwçe millättäşlärebez bixisap, çönki biredä şäfqätlelek, yomşaqlıq taläp itelä, ä aqçanı köräp birmilär. Tatarlar, başqort qärdäşlär sawlıq xezmäteneñ qäderen belä. Tabiplarğa bäxet, barlıq xalıqqa sawlıq teli torğan kön Qazanda zurlap, mäğnäle itep ütkärelde.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Sember başlığı Şamanov xakimiättä üzgäreşlär wäğdä itsä dä, ällä ni üzgäreş bulmadı
Sember ölkäse başlığı Vladimir Şamanov, ölkä xakimiätendä eşläwçe barlıq türälärne otstavkağa ozatıp, iyün başına qädär yaña urınbasarları isemlegen xalıqqa citkerergä wäğdä dä itkän ide.Wäğdäsen ütäde, läkin kötelgän üzgäreşlär bulmadı: barı tik iqtisat häm awıl xucalığı buyınça urınbasarları urınına alarnıñ urınbasarları bilgelände. Vladimir Şamanov bu çaranı elektoratnı yoqıdan uyatu maqsatı belän genä eşlägänen belderde. Çönki ike märtäbä saylawlarda “barısına da qarşılar firqäse”neñ ciñep çığuı ölkäneñ abruyın töşergän. Ämma säyäsi küzätüçelär fikerençä, kitärgä tieş türälär urınına kilergä teläweçlär bulmaw ğına gubernatornı şunıñ belän çiklänergä mäcbür itkän.Semberdä uzğan balalar icatı bäyräme elekke yıllarğa qarağanda bıyıl tıynağraq uzdı. Bäyrämneñ umırtqa söyage rolen saf tatar rayonı İske Qulatqı balaları uynadı. Festival'ne şulay uq danlıqlı ike kollektiv bizäde: Yaña Malıqlı rayonı Urta İsäntimer awılınıñ canı bulğan “Aygöl” ansamble häm Dimitrowgrad (Mäläkäs) şähäreneñ Balalar icatı yortında fidaqar zat Fäniä Xäliullowa citäkçelegendäge “Qarlığaç” ansamble.
Tağın biş awıl balaları festval'dä üz sälätlärene kürsättelär. Läkin küpçelek awıllar balaları qatnaşmadı. Monı yul çığımnarı bik zur bulu belän añlattılar. Läkin eş yul çığımnarında ğına tügelder, küräseñ. Mäsälän, ölkä üzägennän ber genä yäş cırçı qatnaşuın alay añlatıp bulmıy inde. Eş Milli kul'turalarnı üsterü üzäge dip atalğan oyışmada ike keşedän genä torğan Tatar Mädäni üzägeneñ direktorı urının biläwçe Gölsinä Gerasimowanıñ üz wazifalarına üzençälekle mönäsäbätendäder. Elekke yıllarda, andıy “Üzäk” bulmağanda, ölkä üzägeneñ tatar sıynıfları bulğan mäktäplärdä saylap alu turları da oyıştırıla ide. Bıyıl andıy närsä belän mäşäqätlänüne artıq eş dip sanağannar, küräseñ.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Ğiraqta berençe Italian totığı üterelde, koalitsiä citäkçeläre çigenergä cıyınmıy
Atnakiç könne Ğiraqta totıq itep alınğan 4 İtalian watandaşınıñ berse üterelgän digän qayğılı xäbär kilde. Uzğan atna totıq itep alğan 3 Yapon watandaşı cibärelgän, ämmä ğisyançılar qulına yañadan ike Yapon jurnalistı eläkkän. Totıq aluçılar İtaliä häm Yaponiä ğäskärlären Ğiraqtan çığarırğa taläp itä, yuq isä totıqlarnı üterü belän yanıy. İtaliä häm Yaponiä citäkçeläre bu taläpne kire qaqtı.
Audio (Franco Frattini)
"Älbättä, İtalia häm İtalia xökümäte totıqlarnı mömkin qädär tiz azat itü öçen barısın da eşliäçäk, diplomatik häm başqa törle çaralar küräçäk."
Fabrizionıñ üterelüe turında işetkäç, Frattiini qalğan totıqlarnı azat itü öçen xökümät qulınnan kilgänen eşliäçäk, dip qabatladı. Ğiraqtan ğäskär çığaru taläben İtalia räsmiläre qatğıy räweştä kire qağa.
Ul arada atnakiç könne uzğan atna totıq itep alınğan 3 Yapon watandaşı irekkä çığarıldı. Ämmä ber kön elek ğisyançılar qulına tağın 2 yapon jurnalistı eläkkän bulğan. Jumpei Yasuda belän Nobutaka Watanabe. Alarnıñ iptäşe Kosuke Tsuneoka bolarnı añlattı:
Audio (Kosuke Tsuneoka)
"Alar Bagdad çitendä bärep töşerelgän amerikan boralağı turında xäbär äzerlärgä kitkän ide. Qorallı keşelär tuqtatıp alıp kitkän."
Bügen Tokioda Yaponiä premier-ministrı Junichiro Koizumi Ğiraqta totıq alu ğämällärenä näfrät belderde:
Audio (Junichiro Koizumi)
"Bu waxşilekne ğafu itep bulmıy. Ğädelsez terrorçılıq aldında baş iü bulmayaçaq."
Yaponiä Ğiraqtan xärbilär çığaru taläben şulay uq kire qaqtı. Amerikan räsmiläre äytüençä, Ğiraqta barlığı 12 ilneñ 40 lap watandaşı totıq itep alınğan. Şularnıñ ni barı 22se turında küpmeder mäglümät bar. Sişämbedä Bagdad çitendä 4 mäyet tabıldı. Alar uzğan comğa yuqqa çıqqan amerikan watandaşları bulırğa mömkin dip farazlana. Yuqqa çıqannarnıñ berse 43 yäşlek maşina yörtüçe Thomas Hamill ide. Amerikannar Falluca şähärendäge qamawnı almağan oçraqta ğisyançılar anı üterü belän yanağan ide. Birelgän waqıt uzğan yäkşämbedä çıqtı, totıqnıñ yazmışı turında ber xäbär dä yuq.
Uzğan atna totıq itep alınğan Cex jurnalistları yazmışı şulay uq bilgesez bulıp qala. Ä menä yäkşämbedä totıq itep alınğan Fransiäneñ Capa televideniese jurnalistı Alexandre Jordanov sönnilär belän söyläşülärdän soñ irekkä çığarıldı. Rusiä häm Qıtay watandaşları belän dä şulay buldı. Yağni, gisyançılar, koalitsiägä kergän häm Ğiraqqa ğäskär cibärgän illär watandaşlarına Ğiratqa qurqınıç yanağanın kürsätergä tırışa.
Ali Gilmi, Praga


text:
Rusiä räsmiläre Nalçik höcümnäre bastırıldı dip belderde
Atnakiç könne qorallı törkem höcümenä duçar bulğan Nalçik şähärennän älegä bäysez mäğlümät alu qıyın. Comğa könne Rusiä räsmiläre şähärne üz kontrolenä aluları turında xäbär itte. Ämmä höcümçelärneñ kem ikäne, küpme buluı, niçä keşeneñ häläk bulğanı turında sorawlar qala birä.
Rusiäneñ Eçke eşlär ministrı Räşit Nurğaliev operatsiäneñ tämamlanuı turında prezident Putinğa xäbär itte. Anıñ süzlärençä, bu operatsiä öçen xoquq saqlaw oyışmaları 2220 keşedän torğan berläşterelgän törkem tözegän. Opreatsiä näticäsendä 72 suğışçı yuq itelgän, 31e qulğa alınğan. Terrorçılarnıñ Nalçikka höcüme näticäsendä 36 keşe häläk bulğan, şularnıñ 24e – militsiä xezmätkäre, 12se – sivil keşelär. Monnan tış 100dän artıq keşe xastaxanägä kiterelgän dielä.
Nalçikka höcüm itkän suğışçılar sanına kilgändä, Rusiä räsmiläre 60tan alıp 300gä qädär törle sannar kiterde. Şul säbäple niçä suğışçnıñ qaçıp qotılğanı bilgesez. Mäskäwdäge Saqlanu mäğlümäte üzäge citäkçese İvan Safrançuk:
"Höcümdä 300läp suğışçı qatnaştı digän xäbärlär buldı. 80 çaması yuq itelsä, ber-ike distäse totqarlansa, qalğan öçtän-ikese qaçıp kitkän bulıp çığa. Minemçä bu naçar näticä."
Şaqtıy suğışçınıñ qaçıp kitä alu ixtimalına Räşit Nurgaliev äytkän süzlär dä işarä itä:
"Yaralanğan suğışçılarnı ezläw, xastaxanälär tikşerüne, şulay uq şähärdä qalğan suğışçılarnı, qoral saqlanmaların ezläw eşen äwzemläşterergä taläp itäm."
Nurğaliev şulay uq, üterelgän suğışılarnıñ kem bulğannarın açıqlarğa kürsätmä birde. Nalçik höcümnären kem oyıştırğanı älegä builgesez bulıp qala. Comğa könne ğisyançılarnıñ Kavkazcenter internet säxifäsendä bu höcümne Kavkaz frontınıñ Qabarda-Balkqar bülege başqardı, aña Qaraçay-Çerkes bülege öleşeläre dä yärdäm itte digän mäglümät urnaştırıldı.
Nalçik höcüme uzğan yılnıñ Yünendä İnguçetiä başqalası Nazrandä bulğan höcümnärne xäterlätte. Ul höcümnär öçen cawaplılıqnı Şamil Basaev üz lstenä alağan ide. Ul çaqta 80 militsiä xezmätkäre häläk buldı, suğışçılarnıñ kübese, militsiä büleklärennän zur sanda qoral urlap qaçıp qotılğan ide.
Räsmi belderülärgä qarağanda, iminlek köçläre Nalçikta, Nazran belän çağıştırğanda uñışlıraq xäräkät itkän.
Läkin suğışçılarnıñ Tönyaq Kavkaznıñ äle ber äle ikençe şähärendä şundıy höcümnär başqara aluı, alarnıñ äle dä mömkinlekläre buluın kürsätä.
-Ali Gilmi


text:
Sara Sadıyqova isemendäge “Qalfaqlı sanduğaç” festivale tämamlandı
Bu könnärdä kürenekle tatar kompozitorı Ğ.Tuqay büläge iäse Sara Sadıyqovanıñ iseme matbuğatta da , balalar arasında da, däwlät oyışmalarınıñ büläkläw isemlegendä dä yış yañğıradı.
Äytep ütkännär arasında, şuşı şimbädä Qazannıñ Kirov rayonında urnaşqan Tatar yäş tamaşaçılar teatrında Sara Sadıyqovanıñ 100 yıllıq yubileyına bağışlanğan 3Hчe Töbäk ara “Qalfaqlı sanduğaç” isemendäge festivaleneñ yomğaqlaw konsertı uzdı. Bu festival' berençe märtäbä şundıy zur säxnädä ütte. Bäygene oyıştıruçılar TR Kompozitorlar berlege, Kirov rayonınıñ xakimiätı, Sara Sadıyqova ictimaği fondı, Kirov rayonınıñ mäğärif idäräse, häm 4 sanlı tatar gimnaziäse häm 24caHлы balalar muzıka mäktäbe tarafınnan oyıştırıldı.
Uzğan şimbädä Tatar yäş tamaşaçılar teatrı säxnäsennän irtännän alıp kiçkä qädär Sara Sadıyqovanıñ cırları yañğırap tordı. Çönki bu könne uquçı balalar arasında uzdırıla torğan “Qalfaqlı sanduğaç” töbäk -ara festival'neñ yomğaqlaw köne uzdı. Bu festival' 3 nçe märtäbä genä uzsa da , Sara Sadıyqovanıñ cırların başqarırğa teläwçelär yıldan- yıl arta.
Bıyıl festival'dä qatnaşırğa kilüçelär Qazan şähärennän tış, Tatarstan respublikasınıñ Teläçe , Layış Yuğarı Oslan, Saba rayonnarınnan häm kürşe Çuvaşiä respublikasınnan häm dä Mäskäw belän S-Peterburgtan qatnaşuçılar sanı da kübräk ide. Tatarstannan kilgän balalar barısı da tatarça yaxşı söyläşmäsälär dä, qaylardan kildegez digän sorawğa: S- Peterburgtan kilgän İl'yas Kamalov menä närsä dide
“Bıltır üzem genä kilgän idem , bıyıl 10 yäşlek enem dä kilde. Ul Änkäy köyen voltornada başqara” dide İl'yas.
Bu festival'dä İl'yasnıñ enese, Salawat ikençe urınnı yaulasa, Ä İl'yas berençe urınğa layıq buldı.
Bıyılğı festival'neñ üzençälege tağın şunda, berençedän uquçı balalar başqaruında kompozitor icat itkän cırlarnıñ repertuarı artqan. Balalarnıñ kigän kiemnäre cırlarnıñ eçtälegenä turı kilep toruı häm şulay uq milli buluı belän dä ayırılıp tordı. Cırlarnı başqaruçı balalarnıñ yäşe dä 6 yäştän ük häm 17яшbkә qädär ide. Festival'dä qatnaşuçılar arasında balalar törle muzıka mäktäplärennän genä tügel, xätta ğomumi belem birü mäktäplärennän dä kilgännär ide.
Sara Sadıyqovanıñ cırların muzıka qoralında yalğız başqaruçılar da häm ansambl' belän başqaruçılar da kübräk buldı. Häm şunsın da äytep kitärgä kiräkter, muzıka qoralında başqaruçılar arasında köylär fortepianoda, bayanda , violonçel'dä , skripkada , voltornada, mandolinada yañğıradı. Festival'neñ jyuri räise Rusiäneñ atqazanğan artistı Klara Xäyretdinova ide. Cyuri äğzası TDGPU muzıka fakul'tetı dekanı professor Färidä Salitova bu festival'neñ ähämiäte turında menä närsä dide. “ Bez üzebezdä uqırlıq şäkertlärne , sälätle balalarnı ezlibez”dide.
Sara Sadıyqovanıñ köylären balalar başqarır öçen uqıtuçılar , muzıkantlar tarafınnan komp'yuterda eşlängän fonogrammalar da qullanıldı. Balalar bu fonogrammalarğa quşılıp ta cırlarnı başqardılar .
Festival'dä Sara Sadıyqovanıñ cır tügärägenä yörgän, bügenge köndä Gagarin isemendäge mädäniät sarayında balalar belän eş alıp baruçı bayançı Ramil İbatullin Azatlıq radiosına festival'däge tä'sirläre belän urtaqlaştı.
Ciñüçelär dä bik küp buldı. Här janrnıñ üz ciñüçeläre buldı. Läkin Gran -Pri aluçılar da buldı. Alar cırçı öç yeget ide. Qazan şähäreneñ 8 balalar muzıka mäktäbe uquçıları Ayrat Ganiev, Fidail' Mingazov, Oleg Tixonov, Sara Sadıyqovanıñ G. Zäynaşeva süzlärenä yazılğan bik siräk başqarıla torğan Häykäl isemle cırın başqardılar. Häm Böten dönya tatar kongressınıñ bülägenä iä buldılar.
Konkurs festival'dä qatnaşuçılar başta 80 nomer ide , soñraq kilüçelär säbäple, alar 90 ğa citte. Ämma festival'dä qatnaşuçılar sanı 150 gä citte.
Festival'dä qatnaşuçı balalar cırlarnı barısı da bik yuğarı däräcädä başqara almasalar da, alarnıñ bu Sara Sadıyqovanıñ moñına tartıluı, milli moñnı işetü häm alarda başqaru teläge buluı, bik uñay küreneş, dide Sara Sadıyqovanıñ fond citäkçese Äzhär Xösäyenov.
Şul uq könne, “ Tatar internetı yoldızları”n büläkläw tantanasında “Tatar dönyası” nominatsiäsendä “Sara Sadıyqova moñnarı” säxifäse berençe urınnı yauladı. Diplom häm büläk Sara Sadıyqovanıñ qızı Älfiä Aydarskayağa tapşırıldı. Ul büläkne alğaç ul bolay dide:
“Zur ğorurlıq toyam. Räxmät Änkäygä böten dönyağa tanıluına. Häm bik zur räxmät mäskäwlelärgä.”
Häm Älfiä Aydarskaya Azatlıq xäbärçesenä säxifäne yasawçı Mäskäwdä yäşäwçe Ğayar İskändärov buluın belderde.
Mälikä Basıyr


text:
Yaqın arada Tatarstan aviakompaniäse Qazan-Urumçı marşrutın açıp cibäräçäk. Qıtaynıñ Sincän avtonomiäle okruğ başqalası belän elemtälär nıği başlayaçaq. Ğomumän, Qıtayğa eş belän baru, turistik säyäxät qılu küplärneñ xıyalı ikän. Tu-154 oçqıçları älege marşrut buyınça atnağa ike tapqır oçaçaq. Qıtayğa Rusiäneñ 5 aviakompaniäse marşrut salğan. Tatarstanlılar - altınçı. Täwge tapqır Qıtayğa xökümät wäkilläre, eşquarlar, sänğätkärlär säfär qılaçaq.
Tağın şunısın da äytik, Urumçıda küpçelek tuğandaş xalıq uyğurlar yäşi, anda şulay uq biş meñgä yaqın millättäşebez dä bar dilär. Dimäk, bu yaqtan da yaña marşrut ömetle kürenä.


text:
Tarix institutına 5, anıñ Etnologiä bülegenä 15 yıl
13 fevralda Tatarstan Fännär akademiäseneñ Tarix institutı oyışuğa 5 yıl tula. Şuşı waqiğağa bağışlap, institutnıñ törle bülekläre icadi xisap tota. Pänceşämbe könne Etnologiä bülege şundıy xisap yasadı. Etnologiä bülege Tarix institutınıñ üzennän dä ölkänräk, ul 15 yıl elek oyışqan bulğan. Bu data da iğtibarsız qaldırılmıy. Tarix institutınıñ ğilmi şurasında etnologiä bülege mödire Rozalinda Musina üzeneñ çığışında soñğı yıllarda İdel-Ural häm Seberdä 500 artıq tatar awıllarınıñ tarixı öyränelde, dide. Soñğı waqıtta, bigräk tä tatar xalqı tarixı turında nindider bäxäslär kütärep, mäsäläne säyäsiläşterergä mataşqan çorda Etnologiä bülegeneñ xezmäte aktual'.


text:
Xalıq sanın alu yomğaqları turında
2002nçe yılğı canisäp kötelmägän sorawlar tudırdı. Elekke soyuzdaş respublikalardan, xäzer bäysez illärdän, ruslar häm rustellelär küpläp qaytsa da, qatnaş ğailälärdä üskän balalar ruslaşıp kitsä dä, barıber ruslar beraz kimi töşkän. Ä inde bezgä kilgändä, tatarlar 36 meñgä, yäğni 0,6 protsentqa artqan. Başqort qärdäşlärebezneñ artımı 330 meñ, yäğni 22-23 protsentnı täşkil itkän ikän, bu turıda uylanırğa kiräk. Nindi säbäplär tä'sir itkän, näticälär, kiläçäk nindi bulaçaq?Bügenge tapşıruıbız şuşı atnada Mäskäwdä Rusiä xökümäte urnaşqan ataqlı Aq yortta bulğan ber söyläşügä nigezlänä. Milli-mädäni moxtariätlär buyınça Rusiä xökümäte qarşında tözelgän Konsul'tativ Şuranıñ 14 utırışında 2002nçe yılğı xalıq sanın alunıñ qayber yomğaqları tikşerelde. Älege Şurada ukrainnarnıñ, beloruslarnıñ, äzerbäyjannarnıñ, çegännärneñ, qaraçaylarnıñ, lezginnarnıñ, körtlärneñ, koreyalılarnıñ, polyaklarnıñ häm başqa xalıqlarnıñ federal' avtonomiäläre räisläre qatnaştı. Şulay uq mädäniät, matbuğat, mäğärif, iqtisat ministrlıqlarınıñ, Däwlät Duması Apparatınıñ wäkilläre dä şunda buldı. Utırışnı Rusiäneñ millätlär eşläre ministrı Vladimir Zorin açıp cibärgändä, älege säyäsi wazğiätkä iğtibar itte.
Xäzer Rusiä bik qatlaw ber çorda – saylaw aldı çorında yäşi. Şuña kürä, bez säyäsi firqälär häm xäräkätlär belän söyläştek, mondıy waqıtta milli mäs’älälärne qatlawlandırıp, milli kärtne uynatmasqa. Quanıçlısı şul, qayber oçraqlarnı iskä almağanda, älegä bu kileşü ütälä kebek. Barı tik Vladimir Jirinovskiy, German Sterligov kebek säyäsätçelär genä tärtip bozğalıylar. Läkin bez här oçraqnı terkäp, tikşerep barabızMinistr Vladimir Zorin äytüençä, milli problemalarnı, bigräk tä, canisäp yomğaqların, säyäsi maqsatlarda, şul isäptän saylaw aldı kampaniäsendä qoral itep qullanu oçraqları da bar ikän. Rusiä ministrı mondıy oçraqlar yış oçramıy häm, Allağa şöker, millätara mönäsäbätlär kiskenläşmi, dip belderde.
Bu çınnan da şulay. Ämma, can isäpneñ iñ berençe yomğaqları torğan sayın qızıqsınunı arttıra, säyäsi bäxäslär qabınıp tora. “Nezavisimaya gazeta”nıñ 26nçı noyäber sanında, yäğni näq şuşı utırış ütkän könne Tönyaq Kavkazda qayber titullı xalıqlarnıñ sanı bik nıq artıp kitü turında äytelä. Älege statistik yañalıq cirle xakimiätlärneñ ayırım millätlärne arttırıp, milli elitalarnıñ xakimiäten arttıruın kürsätä. Dimäk, qarşılıqlı fikerlär, bäxäslär, üzgäreşlär äle başlana ğına.Şul uq utırışta Tatar avtonomiäse wäkile ministr Vladimir Zorinnıñ Başqortstanda milli faktornı maxsus räweştä saylaw aldı kampaniäsendä uynatuçılar bar digän fiker belän kileşmäde. Ägär dä, prezidentlıqqa nämzätlär respublikada barlıq xalıqlarnıñ tigezlegen, qanunnarnıñ ütäleşen tä'min itärgä wäğdä birä ikän, dimäk kimsetelgän törkemnär, ixtiacları qänäğätländerelmägän millätlär bulmayaçaq. Yäğni bu töbäktä milli garmoniägä nigez salınaçaq. Kiresençä, milli problemalarğa saylaw waqıtında da, başqa çorda da iğtibar itmäw, problemalarnı kiterep tudırdı.
Rusiädä 2002nçe yılda ütkärelgän xalıq sanın alu yomğaqları turında Rusiäneñ statistika komitetı stats-särkätibe Sergey Kolesnik çığış yasadı. Ul xalıqnıñ ğomumi sanı turında söyläde, xatın-qızlarnıñ irlärdän kübräk buluı, buydaq irlärgä qarağanda kiäwgä çıqqan xatınnarnıñ kübräk buluı, nindi millätlärneñ kimüe, nindilärneñ artuı xaqında äytte. Rusiä lezginnarınıñ avtonomiäse räise Arif Kärimov Dağstandağı qayber xalıqlarnıñ bik nıq ürçep kitüen häm şul uq şartlarda yäşägän, şundıy uq temperamenttağı ikençe xalıqlarnıñ ürçemäwe belän ğäcäplänüen belderde.Ber ük şartlarda, ber ük cirdä yäşäp niçek inde dağstanlılar ğına şulay küp itep ürçi alğan? Alarnıñ xatınnarı ğına 2-3 bala tabıp, başqa xalıqlarnıñ xatın-qızları bötenläy bala tapmağan bulıp çığa tügelme soñ monda?
Bar andıy säyer xällär. Kavkazda ğına tügel. Lezgin avtonomiäse räise Arif Kärimov äytkän ürçü, ürçemäw qarşılığı tatar xalqına da qağılğan. Nişläpter ber ük şartlarda yäşägän qayber millätlär artqanda, tatarlar ürçemägän oçraqlar da bar. Bu xaqta tögälräk itep söyläşer öçen här töbäkneñ, ölkäneñ, respublikanıñ, xätta şähärlärneñ, rayonnarnıñ milli sostavın belergä kiräk. Ämma alar xäzergä yuq. Rusiä külämendä sannar bar, ä töbäklär äle sanalmağan. Döresräge, yaxşı itep äzerlänmägän. Statistika komitetı wäkile Sergey Kolesnikov töbäklär däräcäsendäge mäğlümatlar, şul isäptän ölkälärneñ häm respublikalarnıñ milli sostavları da kiläse yılnıñ berençe kvartalında ğına basılıp çığuı urında äytte.Ministr Vladimir Zorin statistik mäğlümatlar bäxäsle bulsa da, al'ternativ san alunı xuplamıy. Xuplamıy ğına tügel, xätta kisterep äytä. Yaramıy, di. Çınnan da, qänäğät bulmağannar üzlären-üzläre sanıy başlasa, bu eş bik zur bäxäskä kiterergä häm Rusiä külämendä ütkärelgän can isäpneñ mäğnäsen, ähämiäten keçeräytergä mömkin bit.
Älege söyläşüdä tatarlarnıñ sanı elekke däräcädä qalğan dip belderelsä dä, alarnıñ Rusiädä tuıp üskännäreneñ sanı kimügä iğtibar itkän çığış ta buldı. Tatarlar sanı 36 meñgä artsa, BDB illärennän qaytuçılar millättäşlärebezneñ sanı 100 meñläp ikänen isäpkä alsañ, plyus urınına minus tamğasın da quyarğa mömkin. Rusiä ministrı Vladimir Zorin ildä san buyınça ikençe urında qalğan xalıqnıñ yäşäw dinamikasına şundıy bäyäne işetkäç, beraz aptırap qaldı. Ul tatarlar şähärdä kübräk yäşi, dimäk ruslar kebek ük xälgä töşep bara, dip faraz itte.Ämma, urbanizatsiä şartlarında, yäğni şähärlärgä küçkän tatarlarnıñ häm dä küçmägännärneñ dä san yağınnan ğına tügel, ä sıyfat yağınnan da ruslarğa oxşıy başlawı tügelme ikän bu? İkençe yaqtan qarasañ, xäzer başqort qärdäşlärebez dä awıl çitänenä yabışıp yatmıy. Şähärdä, gimnaziälärdä, yuğarı uqu yortlarında, fänni oyışmalarda, idärä strukturalarında başqortlar az tügel. Xäyer, bu şul qädär qatlawlı häm çeterekle närsä. Älege fiker alışular, bäxäslär, äytkänebezçä, başlana ğına äle. Şulay da, federal' ministr, can isäp näticäläre buyınça milli ixtiaclarnı ütäügä üzgäreşlär kerteläçäk, dip belderde. Dimäk, artqannarğa iğtibar häm çığımnar da arta, kimegännärgä – kimi digän süz tügelme bu? Anıñ qarawı, awıl, rayon, şähär mäxälläsendä yäşäwçe millättäşlärneñ sanın şul millät üze isäpläp, milli tel, mädäniät moxtaclığı kiçergän balalarnıñ, olılarnıñ isemlegen häm ğomumi sanın qulğa totıp, cirle xakimiätkä barsalar, alarnıñ möräcäğätlären berkem dä kire qağa almıy. Yäğni, üz fatirıñda, üz öyeñdä, üz işek aldında üz milläteñne üzeñ sanıysıñ da, üzeñ telägänçä, qanun quşqança yäşiseñ. 14 tomlıq can isäp yomğaqları basılıp çıqqanın kötep tormıysıñ.
Rimzil Wäli, Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq suğışınıñ 12-nçe köne Bagdadnı utqa totudan başlandı. Colin Powell İran belän Süriägä kisätü yasadı
Uzğan töndä Respublika saqçılarınıñ Kerbala şähäre tiräsendäge nığıtmaları da utqa totılğan. Bezneñ xäbärçebez äytüençä, Bagdadtan 80 çaqırım yıraqlıqta urnaşqan bu şähär yanıda amerikan xärbiläre häm gvardiä köçläre arasında qatşı bäreleşlär bara. Kerbaladan könyaqtaraq urnaşqan Nacaf şähären amerikan xärbiläre qamawğa alınğan häm xäzer şähärgä kerergä äzerlänä. Bu qala inde berniçä kön köçle qarşılıq kürsätä. Kiçä könyaqtağı Basra şähärendä bulğan bäreleşlär waqıtında Britan xärbiläre ber Ğiraq generalın häm berniçä ofitsernı qulğa alğan. Ber Britan xärbie xäläk bulğan. Ğiraq yağı äytüençä, alar kolaitsiäneñ 2 tankın häm 9 BTRın yuq itkän. Şulay uq könyaqta, amerikan boralağı qazağa oçraw näticäsendä 3 desantçı xäläk buldı, berse yaralandı. Amerikan xärbiläre äyütençä, boralaqqa ut açılmağan, qazanıñ säbäpläre älegä äytelmi. Atna axırında B-52 oçqıçları tönyaqtağı Kirkuk häm Mosul şähärläre tiräsen bombaladı. Amerikan räsmiläre äytüençä, terorçı Ansar Äl-İslam törkemeneñ nığıtması yuq itelgän.. Koalitsiä yärdäme belän körd suğışçıları tönyaqnı aqrınlap üz qulına ala bara. Yäkşämbedä alar tağın 15 çaqırım alğa kitkän dip xäbär itelä.
Şimbä könne koalitsiä köçlärenä berniçä kön tänäfes bireläçäk digän xäbär taralğan ide. Xärbilär monı tä’minat qıtlığı häm Ğiraq xärbiläreneñ köçle qarşılığı belän añlattı. Yäkşämbedä berniçä amerikan räsmie, şul isäptän Saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, operatsiä citäkçese genereal Tommy Franks tänäfes turındağı xäbärlärne kire qaqtı. Ğiraqtağı xärbi planğa qarata soñğı waqıtta kisken tänqitlär äytelsä dä, Rumsleld alarnı kire qağıp, kampaniäneñ plannaştırğança baruın äytte.
Düşämbe irtäsendä, Waşingtonda äle tön ide, Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powell, Amerikanıñ İsrael belän bäyläneşlär komitetında Ğiraq mäsäläsendä çığış yasadı. Alqışlap belän barğan çığışında Powell, Ğiraq kampaniäsen 40-tan artıq il citäkçese xuplawın äytte. Ul şulay uq İran belän Süriägä kisätülär yasadı. İrannıñ atom programmasına işarä itep, Powell Tährannı küpläp üterü qoralın citeşterüne tuqtatırğa çaqırdı. Süriäne Ğiraqtağı terorçı törkemnärne xuplawda ğäyepläp, Powell, ägär Damask monı däwam itsä cawap totaçaq, dip kisätte. Berniçä kön elek Donald Rumsfeld Süriäneñ Ğiraqqa xärbi yärdäm kürsätüwe, şul isäptän qarañğıda kürä torğan küzleklär cibärüwe turında äytkän ide.
Şimbä könne koalitsiä köçlärenä berençe tapqır intixar xöcüm yasaldı. Nacaf şähäre yanında sivil kiemgä kiengän Ğiraq ofitserı üzen şartlatıp 4 amerikan xörbien üterde. Amerikan räsmiläre bu ğämälne terorçılıq dip atadı. Ğiraq vitse-prezidentı Taha Yassin Ramadan, Amerikanıñ ABC televideniesendä çığış yasap, ğiraqlılar - basıp kerüçelärgä qarşı här törle çara qullana ala dip äytte. Ğiraq räsmiläre äytüençä, 4 meñläp ğäräp keşese Ğiraqqa kilep intixar bulırğa äzerlek beldergän. Alar arasınad Ğiraq fedainnarı ğına tügel, başqa ğäräp illäre watandaşları da bar. Fälestinneñ Cixad törkeme üz intixarlarınıñ Bagdaqa inde cibärgän. Ğiraqnıñ Tışqı eşlär ministrı Naci Sabri BMOnıñ general sekretare Kofi Annanğa, Ğiraqta xärbi kampaniä başlanğannan birle 420 sivil keşeneñ ülüwe, 4 meñnän artıq keşeneñ yaralanuwı turında xat cibärde. Atna axırında dönyanıñ törle illärendä Ğiraq suğışına qarşı demonstratsiälär ütte.
Ali Gilmi, Praga


text:
Dönyada ber milliardtan artıq möselman yaña aynıñ kürünüe belän uraza ayına kerde.Bıyıl berençe bulıp Mısır,Yordaniä, Sudan kerse Suğut Ğäräbstäne , Bahrain, Ğıraq , Livan, Qatar kebek illär bugennän başlap uraza tota.
Töreklärneñ 11aynıñ sultanı dip yöretkän izge ramazan ayınıñ bıyıl ğıraqlılar öçen mäxsus mäğnäse bar.Saddam xakimiättän çitlätelgännän soñ berençe ramazan ayı turında ğıraqlılar närsä äytä, närsä uylıy
Ramazan islam kalendarında 9nçe ay . Qor''änneñ xz Möxämmätkä ingän waqıt dip inanıla.Qoyaş tuuı belän qoyaş batuı arasında aşaw, eçü, tämäkä tartu, cinese mönäsäbätlärdän tıyılu , barlıq möselmannar öçen urtaq bulsa da , iftar,awız açudan sonğı traditsiälär möselman illärendä üzgärä. Bıyıl ramazan ğıraqlılar öçen ayrım ähämiätkä iä Saddam Xösäinneñ sekular rejimı, möselmannarnı küp kenä traditsiä, ğäref ğädätlärdän mäxrüm itkän ide. Ğıraqta şığı mäzhäbendäge Raşa radiobızğa bolay dip söyläde:(audio) 102520
Saddam ramazannıñ qayçan başlanaçağın üze qarar birä ide. Misal öçen ägär dä ul düşämbe dip qarar birgän ikän, uraza düşämbe başlana ide, bezneñ şığı imam bälkim dä sişämbe yäki çärşämbe başlana dip äytsä dä, Saddam düşämbe dip belderä ide.
Bagdadta bıyıl awız açu, iftar waqıtı tup atu belän bilgelänäçäk. Kultura,mädäni ayırmalıqlarğa tieşle ähämiät birmäwdä ğäyeplängän amerikan soldatlarına möselmannarnıñ izge ayı başlanğınçı mäğlümät birelde , kiräkle mäğlümät birelde, alarğa razaman ayında eşçälär aldında su eçmäskä, köndez tämäkä tartmasqa digän kiñäşlär birelde. Möselmanlıq turındağı kurstan soñ kalifornialı serjant Jonson bälkim min dä ber kön uraza totıp qararmım digän ide.Brigadir general Frank Hlemick soldatlarbız belän bergä ramazan ayında quldan kilgän xörmätne kürsätergä tırışırıbz, mäçet ğıybadätxanälärgä yaqın kilmäbez, alar yanında aşap eçmäbez dip söyläde, ämma bez dä ğıraqlılarnıñ ramazan ayında qoralların qullanmawların sorıyıbz dip äytkän Reuter jurnalistına . Ni ğızğanıç ki Ğıraq-bigräk tä Bagdadta inde ikençe kön bomabalar şartlıy, raketalar oça, distälärçä keşe heläk bula. Ğıybadät qılınğan izge ay ramazan bik qanlı başlanıp kitte. Şulay da küp kenä ğıraqlılar ramazannı şatlanıp kötte häm uraza totaçaqların belderde.Uraza totu küp kenä restoran, aşxanä, ,çäyxanälär öçen çiklängän eş säğätlären añlata. Ğıraq İdarä Şurası restoranlarnıñ bu ayda niçek eşliyäçäkläre turında qağıydälär bilgeläde. Bagdadtnıñ Mansur maxalläsendä Al Azam restoranı menecerı Abdul karim süzlärençä (audio)
eş säğätläre älbättä üzgärä , eş säğätläre idarä şurası bilgelägänçe bulaçaq . Barlıq restorannar köndez yabıq, alar iftardan yartı säğät elek kenä
açılaçaq.
Karim restoran töştän soñ eşli başlayaçaq , ämma iftar waqıtnda ğına aş biräçäkbez, tönlärne ozaqraq eşliäçäkbez dip söyli. Aqçalata kerem azaysa da Karim ğıraqlılar berençe märtäbä irekle räweştä bu aynı bäyräm itä alaçaq dip äytep bolay dide (audio) 102522
Bu Saddam bärep töşerelgännän soñ berençe ramazan , bez andıy närsä yäşämädek äle, İnşallah ramazanda iminlek bulır, mäğnäse başqa bulır , belgänegezçä ramazan ayında köndez tügel ä tönnär qızıq , iftardan soñ xalıq qunaqqa yöri İnşallah bıyıl ütkän yılğa qarağanda yaxşıraq bulır.
AQŞ citäklägän koalitsiä köçläre ramazan ayın tanıp,Bagdadta tönge 12 belän irtänge 4 arasındağı komendant säğäten köçtän çığardı.Çönki Ğıraqta ramazanda tönne dus, qardäşlär yanına qunaqqa yörü traditsiäse bar Bagdadttağı AQŞ administratsiäse üzendä eşläwçe meñnnärçä ğıraqlığa 60dollar ramazan büläge birmäkçe.Ramazan ayında Ğıraq politsiäse bigräk tä iftardan soñ şähär canlanıp,kiçke tormış başlanğaç eşebez küp bulaçaq dip söylägän ide aldan ,Bagdadtnı ike kön selketkän bombalar politsiäneñ köndez dä eşeneñ küp buluın kürsätä
färidä xämit,praga


text: Şulay uq, Däwlät Şurasında milli-mädäni mäsälälär komissiäsendä, tağın ber möhim mäsälä qaraldı. Optimalläşterü, çığımnarnı kimetü, ayırım alğanda awıl mäktäplären berläşterü, şifaxanälär sanın qısqartu, artıq mädäniät yortların beterü kampaniäse inde kitapxanälärgä dä kilep citte. Däwlät Şurasınıñ yöklämäse belän mädäniät ministrlığınıñ kitapxanälär bülege belgeçe Aqsubay, Qaybıç häm Yäşel Üzän rayonında tikşerü ütkärgän. Ul, utırışta çığış yasap, barı tik Qaybıç rayonında, barı tik 1 kitapxanäne yabıp bula, dide, qalğan ike rayonında artıq kitapxanälär yuq. Anda qısqartırğa mömkin bulğan eş urınnarın qısqartqannar inde, kitapxanäçelär eş säğätläreneñ yartısın alğannar. Rusiä Federatsiäse bilgelägän qağidälärdä, 500-dän alıp, 3000 meñgä qädär, keşe yäşägän urınğa 1 kitapxanä turı kilergä tieş, dielä. Ike awıl arasındağı ara 5 km dan zurraq ikän, ikesendä dä kitapxanä qalırğa tieş, ä azraq bulsa, xakimiätlär fikerençä, keşe kürşe awılğa barıp ta, kitap alıp qayta ala. Mädäniät ministrlığı belgeçe iğlan itkänçä, bu qısqartu kitapxanälär öçen birelä torğan aqçanıñ 2% ğına ekonomiäli. Ä mäktäp kitapxanäläre belän sanağanda, bu çara çığımnarnı ber yılğa 7 million sumğa ğına azaytırğa mömkinlek birä. Şulay itep, komissiä, xalıq ciela torğan, aralaşa torğan, yaña gäzit jurnallar belän tanışa torğan awıl kitapxanälären yapmasqa kiñäş itä, digän qarar qabul itte. Bu mäsälä kiläse plenar utırışqa da çığarılaçaq.


text:
Abbas Şaron belän oçraşırğa cıyına
Audio: Bez "solıx planın" ğämälgä quyu yulların, här ike taraf yasarğa tieşle adımnarnı tikşeräçäkbez, di Abbas.
İsrael älegä Abbas belän oçraşu waqıtın raslamadı. Kiläse atnada İordanda – Şaron, Abbas häm Amerikan prezidentı George Buş qatnaşında 3-yaqlı sammit ütäçäk. Bügen İsraelneñ "Haaretz" gäzitenä birgän äñgämäsendä Abbas: "solıx yulı" – tarixi şans bulıp tora, waq-töyäk öçen satulaşıp anı ıçqındırırğa yaramıy, dip belderde. İsrael xökümäte bu plannı uzğan yäkşämbedä rasladı, läkin 14 iskärmädän torğan isemlek äzerläde. Quşma Ştatlar, Rusiä, Yevropa Berlege häm Berläşkän Millätlär tarfınnan äzerlängän bu planda: 2005 yılğa Fälestin däwläten tözü, basıp alınğan Fälestin cirlärennän İsrael ğäskärlären çığaru häm anda yäxüd toraqların tözüne tuqtatu qaralğan.


text:
Rusiä ber partiä çorına qaytamı?
Putin Berdäm Rusiä räise bulırğa rizalıq birde. Prezidentlıqtan kitkäç tä ul säyäsi säxnädä qalaçaq. Berdäm Rusiä quäten tağı da arttıra. Rusiä sovet çorındağı ber partiäle sistemğa qaytamı?
Berdäm Rusiä firqaseneñ räise bulırğa rizalığın birep, Putin Kremldän kitkännän soñ üzenä säyäsi säxnädä urın alıp qına qalmadı, ä ilneñ yaña säyäsi sistemına ölge saldı, diärgä bula.
Moña qädär Putin prezidentlıqtan kitkäç, premier-ministr bulırğa rizalıq birgän ide.
Belgeçlär fikerençä, anıñ partiäne citäkläw qararı tağı da ähämiätleräk, bu aña, Rusiädä telägän qadäre idarä itergä mömkinlek birä. Çönki, Berdäm Rusiä xakimiättäge partiä genä tügel, ä ilneñ säyäsi, iqtisadi häm burokratik quäten üz eçenä alğan berläşmä bulıp tora.
"Xäzer ul Berdäm Rusiäne citäkli. Dimäk, Däwlät Dumasın, Federatsiä Şurasın, cirle parlamentlarnı kontrol itä. Ä alar gubernatorlarnı raslıy. Yağni, anıñ quäte bermä-ber arta" – di Olga Krıştanovskaya, Fännär akademiäsendä elitanı öyränü üzäge başlığı.
Belgeçlär fikerençä, Rusiädä, sovet çorın xäterlätkän ber partiäle sistem barlıqqa kilä. Töp xakimiät prezident, premier, yä spiker tügel, ä "general sekretar" qulında bulaçaq.
Älbättä, bu sistem bazar şartların iskä alıp, beraz yañartılıp qorıla. Berniçä partiä, berniçä namzätle saylawlar demokratiä tösmere birä. Ämmä töp xakimiät üzäk partiä qulında qala.
Medvedev bügenge çığışında, prezident bularaq, älegä partiägä kermiäçägen belderde. Berdäm Rusiä başlığı bularaq Putin Kremldä utırğan prezidentnı kontrol itä alaçaqmı?
"Küz aldına kiteregez, prezident Medvedev partiäsez, ya ğadi äğza, yä citäkçelek äzğası. Läkin partiäneñ citäkçese bit Putin. Yağni, bu prezidentnı ğına tügel, ä ğomumän, prezidentlıqnı zäğiflätä" di Liliä Şvetsova, Mäskäwdäge Carnegie üzäge belgeçe.
2001 yılda tözelgän Berdäm Rusiä Putinğa teräk bulıp xezmät itte. Putin prezidentlıqtan kitkäç, partiäneñ yoğıntısı kimer digän farazlar äytelgän ide. Bügenge waqıyğa, kiresençä, partiägä "ikençe sulış" birde, diärgä bula.
"Partiä üzgärtelergä, saylawçılar öçen açığraq bulırğa tieş. Ul üz mänfäğaten genä uylağan oçraqlı keşelärdän arınırğa tieş" dide partiäneñ yaña räise Vladimir Putin.
Belgeçlär fikerençä, bu wazyıfa Putinğa, premier bulğaç ta, üzen prezidenttan kim bulmağan, "saylanğan" citäkçe itep xis itergä mömkinlek biräçäk.


text:
Ukraina häm Pol'şa prezidentları uzara suğışta hälak bulğan ukrain häm polyaklarnı iskä aldı
2431 Minemçä ike prezidentnıñ bergä buluı Ukraina belän Pol'şanıñ ütkänneñ küzenä turı qarıy aluın kürsätä. Bezneñ tarixtağı faciğäle bitlärne yañadan yazmasqa ğorurlığıbız häm alardan döres sabaq alırğa aqılıbız citärlek dide.
Lvıvta Ukrainnarğa qarşı suğışta hälak bulğan 2 yarım meñ polyak soldatı kümelgän urında da memorial açıldı. Soñğı yıllarda bu ike il arasında mönäsäbätlär yaxşıra bara. Yewropa Berlege äğzası bulğan Pol'şa Yuşçenko xökümäteneñ Ukrainanı Könbatışqa yaqınaytuğa häm Berlektä äğza buluğa omtılışların iñ nıq xuplawçı il. Bügenge tantanalarda polyaklar Ukrainnardan kübräk buldı.


text:
Aravind Adiga
Aravind Adiga - belli indistanlı yazıcı ve jurnalist. 2008 senesi onıñ "The White Tiger" adlı birinci romannıñ içün Buker mukâfatı aldı.
Aravind Adiga 1974 senesi oktâbr 23 künü İndistan Tamil Nadu ştatınıñ paytahtı olğan Madras şeerinde (şimdiki adı Çennai) dünyağa keldi. Onıñ ana-babası kannadiga halqından edi. Balalıqta Karnataka ştatında, müim port olğan Mangalore şeerinde yaşadı. İlk ve orta tasilini "Canara High School" mektebinde aldı. 1990 senesi "St. Aloysius High School" adlı iyezuit kollecini bitirdi. Aravind ana-babasınen Avstraliyağa köçken soñ, Karlingford şeerinde "James Ruse Agricultural High School" adlı mahsus mektepte oqudı (bu mektep yüksek akademik aqibeti şuret qazandı). Nyu York ştatında Kolumbia universitetiniñ Kolumbia kollecinde ingliz edebiyatını ögrendi. Anda Aravind o zamannıñ belli muallimi Simon Schamadan ders ala. 1997 senesi ilmiy derece "salutatorian" aldı. Adiga "Financial Times" adlı ingliz gazetasında maliye jurnalistiniñ karyerasını başladı. Daa soñ, "Mooney" ve "TIME" mecmualarında çalıştı.


text:
Şartnämä ölgese Däwlät Şurasına kilep citkän
Bu yallarda, Tatarstanğa, Duma deputatlarınnan torğan 48 keşelek törkem kilep kitte. Alarnıñ küpçelege «Berdäm Rusiä» firqäsennän ide. Deputatlar, tikşerü belän tügel, Tatarstan belän tanışu, Qazannı qaraw, yal itü maqsatı belän kilgän bulıp çıqtı. Başta alarnı Tatarstan Prezidentı qabul itkän. «Berdäm Rusiä» firqäse belän respublikanıñ xezmättäşlek itärgä teläge bar, dip äytkän. Häm yañadan «Cirastı baylıqları» turındağı qanunğa tözätmälär kertü turında äytkän bulğan. Belgänegezçä, Tatarstan citäkçelege, ozaq yıllar buyı, elekke neft yatmalarına, iskelegenä häm neft tabu tabışlığına qarap, törle-törle salım kertergä teli. Ämma älegä «Cir astı baylıqları» turındağı qanunğa tözätmälä äle haman da kermägän. Deputatlar, Mintimer Şäymievnıñ, respublikanıñ uñışları turındağı çığışım ozaq itep tıñlağannan soñ, räxmätlären belderep, Qazan belän tanışırğa kitkän. Raifa monistıren kürep kitkännär, Kremlne qarap çıqqannar, dip xäbär itkännär. Yal itep, küñel açıp, deputatlar häm alarnıñ xatınnarı Qazannan qänäğät bulıp kitkännär ikän. Bolar yal könnärendä bulsa, Tatarstan deputatları isä, düşämbe könne cıyıldı. Däwlät şurasında parlamentnıñ Prezidium utırışı ütte. Anda 28nçe oktäberdä bulası parlament utırışına täqdimnär qaraldı. Mäsälän, aldaraq, parlament komissiäläre täqdim itkän 70kä yaqın mäs’älägä tağın berse östälde. Parlament räise Färit Möxämmätşin, bik möhim yañalıq xäbär itte. İnde avgust ayında uq äzer bulırğa tieşle, Tatarstan häm Federal Üzäk arasındağı ike yaqlı şartnamä äzer bulıp, nixayat parlamentqa kilep citkän. İsegezgä bulsa, ul waqıtta, şartnamä tel mäs’äläsendä ike yaqnıñ kileşä almawına kilep terälgän ide. Färit Möxämmätşin, bu mäs’älädä kileşä aldıq, dide. Niçek itep kileşkännären añlatmadı. Barı tik, Federal Üzäktä Tatarstannıñ ike däwlät tele barlığın tanıdılar dide parlament räise. Säyäsi yaqtan bu dokument kiräk ide, ämma iqtisadi yaqtan ul bezgä ällä ni zur fayda kitermäyäçäk, dip añlattı. Şul uq waqıtta, parlament räise, federal üzäk belän neft yatmalarına salımnarnı üzgärtü turında kileşä aldıq, dide. Tatarstan Prezidentı Duma deputatları belän oçraşqanda, Tatarstannıñ şartnamäse tulısı belän Rusiä Konstitutsiäsenä turı kilä, dip beldergän. Başqa äle ber keşe dä yaña şartnamä turında fikeren beldermäde. Qanunnıñ teksı ale düşämbe könne genä parlamentqa kilep kergän. Deputatlarnıñ fikeren sorap küpme şaltıratsaq ta, uqımadıq ale, dip cawap birdelär. Moña qädär, şartnamädä, Federal Üzäk, telneñ grafikasın bilgeläw xoquqın Tatarstanğa birmi ide. Ul mätdä niçek üzgärgänder, respublika wäkilläre kileşkänme, ällä Mäskäw çigengänme, bilgesez. Monı ber-niçä könnän belerbez. Xäzer Tatarstan deputatlarnıñ älege şartnamägä üzgäreşlär kertü xoquqı yuq. Alarnıñ şartnamäne barı raslaw yäki kire qağu wäqäläte bar.Bikä Timerova.


text:
Foto: Alau.kz
«Daktïloskopïyalıq jäne genomdıq tirkew twralı» QR zañ jobası qabıldanğan jağday`da, 2021 jılı qazaqstandıqtar jaña jeke kwälik aladı. Bul twralı bügin Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde ötken baspasöz konferencïya barısında QR İİM Jedel krïmïnalïstïkalıq departamentiniñ bastığı Serik Say`ınulı ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Esteriñizde bolsa, osı jıldıñ 10 mawsımında Qawipsizdik keñesi otırısında Elbası Nursultan Nazarbaev atalğan Zañ jobasına qatıstı tapsırmalar bergen bolatın. Sonıñ negizinde 14 qazanda qoğamdıq tıñdaw ötti. Daktïloskopïyalıq tirkew zamanawï texnologïyalardı engizw qajettiliginen twındap otır.
«Jalpı, daktïloskopïyalıq jäne genomdıq tirkew Qazaqstan azamattarı üşin öte tïimdi. Zañ maquldanğan jağday`da eñ aldımen, memlekettik jäne jeke menşik qızmet körsetw jeñildey`di, vïzalıq rejïm men köşi-qon qawipsizdiginiñ tïimdiligi artadı. Zañ küşine engen kezden bastap daktïloskopïyalıq jäne genomdıq tirkew kezeñ-kezeñmen jüzege asatın boladı», - dey`di Serik Say`ınulı.
Onıñ ay`twınşa, qujat joğalğan jağday`da bögde azamat onı pay`dalanıp, özge maqsattarğa pay`dalana almay`dı. Öy`tkeni qujatta azamattıñ swretimen qosa, qolınıñ sawsaq izderi de boladı. Zañ qabıldansa, Qazaqstan azamattarı 2021 jıldıñ 1 qañtarınan bastap jaña jeke kwälikke qol jetkizedi.
Esteriñizge sala ketey`ik, bul Zañğa qatıstı mäsele 2001 jäne 2014 jıldarı da köterilgen bolatın. 2014 jılı joba qunı 24 mlrd teñgeni qurağan. Alay`da, qarjılıq dağdarısqa bay`lanıstı key`inge şegerildi.


text:
Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı İrannıñ uran bayıtu programmasın tuqtatıp toruın raslap rezolüsiä qabul itte. Tährannıñ älege adımı, agentlıqqa İrannıñ atom programması tiräsendäge wazğiätne tulısınça tikşerergä mömkinlek birde, dide agentlıq başlığı Möhammäd ElBaradei. Şulay uq bu rezolüsiä – İrannıñ atom programması tiräsendäge wazğiätne Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurası köntärtibenä quymasqa yul aça. Xalıqara Atom Energiäse Agentlığındağı İran wäkile Hussein Mussavian, İran xökümäte, rezolüsiä eçtälege belän tulısınça kileşmi, ämma xezmättäşlektän baş tartmıy, dide.
"Rezolüsiädä qayber citeşsezleklär bar, şulay uq uzğan zamannardan kiräk bulmağan nindider mäs'älälär kütärelgän. Ämma bu citeşsezleklärgä qaramastan, bez annan baş tartmıybız," dide İrannıñ Xalıqara Atom Agentlığındağı wäkile. İrannıñ yuğarı ruxi citäkçese Ayatolla Ali Khamenei, İran atom programmasın üsterüne däwam itäçäk, dide.


text:
Çallıdağı äbilär häm pravoslav ziratınnan yuğalğan 13 täre turında
Respublikağa qarşı alıp barılğan mäğlümät höcümendä Tatarstan jurnalistlarınıñ da öleşe bar. Rusiä cämäğätçelege Tatarstan militsionerlarınıñ Çeçnyağa barıp, alnı-yalnı belmiçä tärtip saqlawların, Gudermesta, Şelkovskoyda xezmät itüläre turında belmi, belsädä – ise kitmi. Soñğı atnalar häm aylar buyı qayber İnternet agentlıqları häm gäzitlär, telekompaniälär Çallıdağı çirkäw, Räfis Kaşapovnıñ çirattağı macaraları turında törle xäbärlärne küpertep, bertuqtawsız yañğıratıp tordı. Milli xäräkätneñ barı tik Çallıda ğına tügellegen, anda Räfis Kaşapovtan başqa milli liderlar barlığın, milli xoquq, mädäniät, mäğärif yulında xäräkät itüçe zıyalılarnıñ ğämällären kürsätü, añlatu bötenläy bulmadı diärlek. İntertat.ru gazetası Çallı ziratında 13 täre yuqqa çığu turında xäbär birep, çirattağı söençene aldı. Küçtänäçen kemnär kemgä birer, anısı mäğlüm tügel. Şunısı xaq, obyektiv mäğlümät birergä teläwçelärgä, ayırım alğanda ”Azatlıq” radiosına, eşlär bik küp bu könnärdä.


text:
Mari Respublikası Tatarstanğa terälep tora. İdelneñ ikençe yağında Çuwaşiä, Yäşel Üzän şähärennän soñ berniçä minut barğaç ta Mari Respublikasınıñ Voljski şähärenä kilep çığasıñ. İke respublika, rayonnar häm şähärlär arasındağı yulğa tuzan töşmi. Härwaqıtta xäräkät. Urman taşu, tawarlar qaytaru, uqırğa, eşlärgä baru – barısı da bar. Mari respublikasındağı sotsial''-iqtisadi xäl häm mädäni-ictimaği wäzğıyät Tatarstannıqınnan ayırılıp tora. Eş urınnarı häm aqça citmäw säbäple Mari Elda yäşäwçe tözüçelär, balta ostaları Tatarstanğa eşkä kilälär. Ayırım yortlar häm tuzğan toraq programması obyektların kütärüdä mari eşçe qullarınıñ öleşe zur. Respublikanıñ töp xalqı marilarnıñ tele, mädäniäte şaqtıy awır xäldä. Milli üzençäleklärgä qırın qarıy torğan xäzerge zamanda bu berkemne dä ğäcäpländermi. Şuña kürä marilarnıñ milli mä’säläläre, prezident saylaw bäxäsläre älläni quyırmas dip uylarğa kiräk. Ämma tormışta başqaçaraq ikän. Sişämbe könne Azatlıqnıñ Qazan byurosına Yoşqar-Oladan şaltırattılar. Anda xökümät yortı qarşında mari milli xäräkäte wäkilläre piketqa çıqqan ikän. Bu waqiğağa añlatma birüen sorap, bez Mari Kiñäş oyışması sovetı räise Vladimir Kozlovka möräcäğät ittek.
Şulay itep, eşçän, tırış, küp söyläşmi häm qarışmıy torğan mari xalqı wäkilläre prezident saylawlarınıñ yomğağı belän rizalaşmıy. Alar saylawda yaqlağan Mixail Dolgovnıñ uzğan yäkşämbedä 20 protsent tawış cıyuı zur ciñü bulıp sanala. Bigräk tä Voljski şähärendä, Kujener, Marki rayonnarında anı saylawçılarnıñ yartısınnan kübräge yaqlağan. Döres, administratsiä resursına tayanıp 56 protsent cıyğan Leonid Markelov berençe turda uq ciñep çıqqan. Marilarnıñ küñele moña rizalaşmıy, tınıçlanmıy. Dimäk millätneñ canı, üzeneñ qaraşı häm maqsatları bar. Vladimir Kozlov bu atnada bötenmari kiñäşeneñ qorıltayı ütäçäge turında äytte.
Xäzerge çorda milli faktor, bigräk tä Rusiä üzägendäge azraq sanlı xalıqlarnıñ tä''sire säyäsätkä zur tä''sir yasamıy. Şulay da ul bar. Xakimiät moña qolaq salmıyça, tınıç qına yäşi almas dip sanıy etnosäyäsät belgeçläre.
Rimzil Wäli


text:
Xalıq rayon başlıqların alıştıra
Tatarstan haman da 16 üktäber saylawları belän yäşi. Qayber küzätüçelär inde, bu saylawlarnı üktäber inqilabı dip bilgelägännär ide. Döresen äytergä kiräk, älege inqilab ällä ni üzgäreşlär kitermi. Menä mäsälän, Qazan başlığı bulıp, yañadan Kamil İsxaqov saylandı. Qayber küzätüçelär, Kamil İsxaqov belän Şäymiev arasında qarşılıqlar bar dip beldersälär dä, Qazan şähär dumasınıñ berençe cıyınında, Şäymiev üze ük, İsxaqovnı, säyäsiläşmägän keşe dip, maqtap aldı. Çallıda şähär başlığı bulıp. Älegä qädär şuşı wazifalarnı ütäp kilgän Xalikov saylandı.
Läkin, Tatarstan öçen kürenmägän xällär dä bar. Moña qädär prezident Şäymiev tarafınnan bilgelänep quyılğan rayon, şähär başlıqların, qayber rayonnarda xalıq yä saylamıy, yä deputatlar baş tarta anı glava itüdän. Menä, äle çın irek cilläre beraz ğına isä başlağaç ta, xalıq üz süzen äytä başladı. İnqilabmı? Äye, dilär küzätüçelär, berençe çiratta xalıq añında inqilab başlandı, cawaplılıq sizä xalıq, dip añlatalar.
Cawaplılıq qına tügel, xalıq üzgäreşlär kötä. Balıq Bistäsendä moña qädär rayon başlığı bulıp eşlägän başlıqnı, yañadan başlıq itü tügel, ä ğadi deputat itep tä saylamadılar. Ä ul rayonda berdän ber keşe, kem gäzitlär yärdämendä saylaw aldı agitatsiäse alıp barğan. Tä'sir itmägän. Saylaw okrugındağılar, ışanmağan çittän kiterep quyılğan glavaga. Konkurent ciñgän. Ä şuşı, törle okruglarda ciñgännär bit, rayon başılığın, döresräge munitsipal' idärä başlıqların saylıy. Xalıq, glavanı yañadan başlıq itep küräse kilmäwlären, rayon öçen yünle eş eşlämäde, şuña üzebezneñ keşene sayladıq dip añlatalar. Deputat bulalmağan glavalar yañadan glava bulalmıy şulay itep. Ä menä, Çirmeşän belän Arça rayonnarında iske glavalar Minsäğit Şakirov belän Almaz Näzirov saylanğannar. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, Arça rayonı başlığı moña qädär wazifaların arttırıp cibärgän öçen cinayät xökemen kötep yatqan bulğan, xäzer yañadan başlıq bulğan .
Ä Täteştä deputatlar cıyılıp, elekkege başlıqnı tügel, ä başqanı saylağannar. Düşämbe tönenä qädär utırğan cıyılışta deputatlar. Häm küpçelek tawış belän, rayon başlığı wazifaların moña qädär ütäp kilgän , Şäymiev tarafınnan bilgeläp quyılğan Petr Çekmarevnı şura räise itep saylamasqa bulğannar. Röstäm Camaletdinov al’ternativ kandidat bulğan. Başta, sessiägä Camaletdinovnıñ nämzäten isemlekkä kertmäskä şıpırt qına täqdim itkän bulğannar. Läkin, rayon prokurorı moña qarşı çıqqan. Deputatlar moña bik şatlanğannar, häm alternativ kandidatnı, Camaletdinovnı başlıq itep saylap ta quyğannar. Ä Qama Tamağı rayonında saylanğan deputatlar qayçan üzläreneñ berençe sessiälärenä cıyıla- mä’sälä soraw astında qala birä. Bu könnärdä dilär anısı. Anda da yaña başlıq saylıysı bar. Läkin, monda da ber qızıq xäl bar. Tatarstanda cirle üzidärä başlıqların saylaw berniçä basqıçtan tora. Mäsälän, awıllarda saylanğan deputatlar, rayon başlığın saylar öçen, üzläre arasınnan wäkillären saylıylar. Menä bu basqıçlı saylawlarğa terälep qalğannar Tufan miñnullin rayonında. Fidail Şihapov, şulay uq, moña qädär rayon başlığı bulıp torğan Şäymiev bilgelägän keşe, poselok deputatı bulıp saylanğan saylanuın, tik menä , poselok deputatları rayon başlığın saylar öçen, anı wäkil itep cibärergä telämi. Yäğni, rayon sovetına wäkil itäseläre kilmi, glavanı. Ä rayon şurasında wäkil bulıp tormağaç, başlıq ta bulıp saylana almıy. Xäzer, qayber mäğlümatlarğa qarağanda, Şihapov yaqlılar, yäğni anıñ komandası, rayonda anı yaqlap imzalar cıyalar ikän. Läkin qanun buyınça ul inde rayon başlığı bulalmıy.
Döres, cirle üzidarälär turındağı qanunnı ğämälgä aşırır öçen öç yıl waqıt bilgelängän. Bu waqıt eçendä, qanunğa qayber üzgäreşlär dä kertelüe ixtimal. Läkin, Tatarstan prezidentı Şäymiev, küptän tügel genä, ällä ni zur üzgäreşlär bulmas dip ışandırdı.
Räfis Cämdixan.


text: 1989 yılda Niger östöndä fransuz osqoso şartlaw hözömtähendä häläk bulğandarzıñ ğäilälärenä qompensatsiä tüläw xaqında Fransiä Liviä menän yañı kileşeü tözörgä niätläy. 1988-se yılda Şotlandiänıñ Loqerbi qalahı östöndä Amerikan osqoso şartlağanda häläk bulğandarzıñ tuğandarına Liviä 2 milliard dollar tüläyäsäk. Fransiänıñ sit il eştäre ministrı Dominik de Vilpen beldereüensä, Parij da şunday külämdäge qompensatsiäğa ömöt itä. Liviä älegä Parijğa 33 million dollar täkdim itä. Ägär mäsälä xäl itelmähä Fransiä BMO-nıñ imenlek şurahında Liviäğa qarata sanksiälarzı gämäldän sığarıu rezolyutsiähın blokadalaw menän yanay


text:
Foto: ДoraH Йылдыз
Bügin Qırğızstan Respwblïkasınıñ Sırtqı İster mïnïstri Érlan Abdılbaev pen osı eldiñ İşki ister mïnïstriniñ orınbasarı Qursan Asanov Qazaqstanğa resmï saparmen keldi. Nätïjesinde elimiz bawırlas elmen üş qujatqa qol qoy`dı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Eki jaqtı kezdesw barısında eki eldiñ Sırtqı ister mïnïstrleri 2017-2018 jıldarğa arnalğan ıntımaqtastıq bağdarlamasına jäne 2012 jıldıñ 11 mamırındağı Qazaqstan Ükimeti men Qırğız Ükimeti arasındağı QR azamattarınıñ Qırğız Respwblïkasınıñ awmağında jäne Qırğız Respwblïkası azamattarınıñ Qazaqstan awmağında bolw tärtibi kelisimine özgerister men tolıqtırwlar engizw twralı xattamağa qol qoyadı.
Key`in QR İşki ister mïnïstri Qalmuxanbet Qasımov jäne Qırğızstan işki ister mïnïstriniñ orınbasarı Qursan Asanov Qazaqstan Ükimeti men Qırğız Ükimeti arasındağı readmïssïya twralı kelisimdi iske asırw tärtibi twralı xattamağa qol qoy`dı.
Jïın barısında Erlan Idırısov bawırlas qırğız elimen qarım-qatınastı joğarı bağaladı.
«Bügin Astanağa bawırlas Qırğız elinen mañızdı delegacïya keldi. Äriptesim, Qırğızstan Respwblïkasınıñ Sırtqı ister mïnïstri Érlan Abdıldaevpen ekijaqtı köptegen mäseleni talqıladıq. Tañerteñ bizdi Elbası Nursultan Nazarbaev qabıldadı. Memleket basşısı eki ükimet arasındağı qarım-qatınıstı damıtwğa arnalğan keşendi bağdarlamanı jasawğa tapsırma berdi. Atalmış tapsırma boy`ınşa eki memleket jumıs istey`tin boladı. Bawırlas Qırğızstanmen qalıptasqan senimdi jäne dostıq qatınasımızdı joğarı bağalay`mız», - dedi mïnïstr.
Al Qırğızstan Sırtqı ister mïnïstri Érlan Abdwldaev kezdesw barısında qanday` mäselelerdiñ talqılandığın atap ötti.
«Biz şekaradağı ötkizw pwnkterine qatıstı mäselelerdi talqıladıq. Bul bağıtta jumıstar bastaldı. Ol öz nätïjesin berwde. Aldağı waqıtta şekaramızdağı barlıq baqılaw-ötkizw pwnkterinde azamattarımız erkin ötwi üşin tïisti şaralardı qolğa aldıq. Sonımen qatar, biz tağı bir mañızdı qujatqa qol qoy`dıq. Yağnï Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ükimeti men Qırğız Respwblïkası Ükimeti arasındağı QR azamattarınıñ Qırğız Respwblïkasınıñ awmağında jäne Qırğız Respwblïkası azamattarınıñ Qazaqstan awmağında bolw tärtibi kelisimine özgerister men tolıqtırwlar engizw xattamasına qol qoy`ıldı. Endi azamattarımız eki elde tirkelmey`-aq 30 künge dey`in jüre aladı. Ärïne, bul qujat memleketter işindegi organdarda ratïfïkacïyadan ötwi kerek. Bul qujat köp küttirmey`, Parlamentte ratïfïkacïyadan ötedi degen ümittemin», - dedi ol.
Sonday`-aq, Érlan Abdwldaev eki jaqtı kelisimniñ qorıtındısı köñilinen şıqqandığın atap ötti.
«Eki el arasında şeşilmegen mäseleler de bar. Mañızdısı bizde osı mäselelerdi şeşwge degen ınta bar. Biz bawırlas, ağay`ındı elmiz», - dedi mïnïstr.


text: Bu matäm säfäre 2002nçe yılnıñ 2nçe yülendä Yüberlingen şähäre yanındağı hawa faciğäsendä märxüm bulğannarnı iskä alu uñayınnan oyıştırıldı.3nçe may Braxenroytta häykäl açıldı.Ul özelgän märcännär räweşendä, anı nemes sınçısı Andrea Sawmzäl ícat itkän.Artaban Wälsdorfnıñ “Kempxill” mäktäbendä Başqorstan fotorässämnar berlege citäkçese Rämil Kilmämätovnıñ awíahaläkät temına ícat itkän fotoqürgäzmäse açıldı.Kürgäzmä kire Başqortstanğa qaytarılmayaçaq, ä Yüberlingen şähärendä qalaçaq.“Kempxill“ mäktäbendä Ufa-Bodenzeye duslıq oyışması wäkilläre ağaçlar utırtuda qatnaştı.


text: Bügen irtän anı yawlap torğan şigi ruxanie Äs Sadr şuşı izge törbäne şigi ruxanıylärenä tapşıraçağın beldergän ide. Şunnan soñ politsiäneñ İmam Ali mäçetenä kerüe turında xäbär itelde. Monı Ğiraqnıñ eçke eşlär ministrlığı da rasladı häm törbä eçendä birelergä äzer torğan 500 läp qorallı keşe buluın äytte. Ämma Näcaftağı amerikän xärbiläre bu mäğlümätne raslıy almawın belderde. Äs Sadrnıñ ber kiñäşçese dä soñraq Ğiraq politsiäseneñ mäçetkä kerüen kire qaqtı. Xäzerge minutlarda amerikän ğäskärläre belän Äs Sadrnıñ köçläre arasında yaña bäreleşlär qabınıp kitü turında xäbär itlä.


text: Ğıyraqta şığıylarnıñ ruxi citäkçese ayatolla Ali as Sistani, ilneñ xäkimiätenä buysınmağan barlıq xärbi berläşmälärne taratırğa çaqırdı.Bügen Ğıyraqnıñ yaña premer ministrı Nuri Qämil el- Mäliki belän söyläşülärdän soñ, Şığıylar citäkçese, Ğıyraqta qoral barı tik xäkimiät qulında bulğan quat xezmätendä genä qalırğa tieş dip belderde. Elegräk Äl- Mäliki, yaña qäbinetnıñ iñ möhim maqsatı, milli häm dini nigezdä bulğan qarşılıqlarnı beterü, iminlekne nığıtu, dip äytkän ide. Bügen Bağdadta bilgesez keşelär tarafınnan sönnilär säyäsätçese, Ğıyraqnıñ prezident urınbasarı Tarik äl- Xaşiminıñ señlese Mäysün Xaşimi üterelgän. İlneñ könyäğında bomba şartlawınnan öç itälyän, ber rumın xärbie haläk bulğan.


text:
Qazan yuğarı uqu yortlarında tatar töbäkläre öçen belgeçlär äzerlänäçäk
Alabuğa pedagogika institutı çittän kilgän tatarlardan xätta ayırım törkem da buldırırğa teli. Tatar kongressınıñ başqarma komitetında här töbäktän 10 keşelek ğarizalarnı qabul itäçäklär. Ägär belem alırğa teläweçlär 10-nan kübräk ikän, cirle milli oyışmalar abiturientlarnı üzläre saylap cibärergä tieş. Mäxällägä niçä belgeç kirägen Samarda yäki Orenburdağı milläştäşlär yaxşıraq belä, dip uylıylar Tatar kongressında. Yuğarı uqu yortlarınnıñ kvotalar birüe, bötenläy imtixansız kerü digän süz tügel. Bu programma nigezendä belem alırğa teläwçelär, böten yuğarı uqu yortlarında ğomum kerü imtixannarı başlanğançı, ayırım törkem itep, sınawlar ütäçäk. İmtixannarnı uñışlı tapşırğan oçraqta ğına, alar student isemen yörtä alaçaq. Bu xaqta bezgä Kongress räise urınbasarı İlsur Xadiullin belderde. Anıñ süzlärençä, milli kadrlar äzerläw turında kileşü, Kongress räise Rinat Zakirovnıñ Yuğarı uqu yortları citäkçeläre belän april ayında bulğan oçraşuda kileşengäm.


text:
NATOnıñ elekke Sovetlar Berlege cirlärenä kiñäyüenä ber atna waqıt uzğaç Rusiä saqlanu ministrı Sergey İvanov, könbatış belän iminlek mäs'älälärendä xezmättäşlek itep bulmayaçaq, dip belderde. Bu xaqta İvanov Waşingtonnan qaytqaç äytte, bügen kiçen Mäskäwgä NATO General Sekrater Jaap de Hoop Sheffernıñ kilüe kötelä.
İnterfax agentlığına, İvanov "Rusiä könbatış belän partnerlar bulırğa telär ide, ämma Mäskäwneñ bik yış anıñ mänfäğätlärenä turı kilmägän qayber mäs'älälärgä küz yomuın sorıylar" dide.
NATO Baltiq buyı däwlätlären üzenä alıp Rusiä çigenä yaqınlaşuğa basım yasadı, ämma şul uq waqıtta Yevropa xörbi köçläre turındağı kileşügä qul quymadı, dip östäde İvanov. Älege kileşügä kürä törle illärdä xärbi köçläre sanı çikägä mömkin. Şuşı xäbärlärdän soñ Rusiäneñ könbatışqa qarağan säyäsi häm xärbi qararları – "üz üzen saqlaw" prinsiplarına nigezlänäçäk, dide İvanov.


text:
Enver Demirbağ - Nesibe
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Nesibe
Etiketler : Enver Demirbağ - Nesibe türkü indir, Enver Demirbağ - Nesibe türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Nesibe mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Nesibe türküsü, Nesibe sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Nesibe bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Yere Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Bülbülün Kanadı Sarı
Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar
Enver Demirbağ - Yüksek Ayvanlarda
Enver Demirbağ - Harput Divanı
Enver Demirbağ - Hüseynikten Çıktım Şeher Yoluna
Enver Demirbağ - Kaşların Oydu Beni
Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış
Enver Demirbağ - Çatalkaya Kışladır
Enver Demirbağ - Evleri Uçta Yarim
Enver Demirbağ - Hayriyemin Alçak Damı


text:
Xalıq-demoqratik berläşmäse üzäk qaraştağı yaña firqa tözergä uylıy. Bu xäräkät başlığı, eks-premyer Mixäil Kasianov qorıltayda çığış yasap, xäzer ildäge säyäsi qırnıñ üzägen partia tügel, ä “Berdäm Rusiä” türäläreneñ berläşmäse täşkil itä, dide. Kasianov fikerençä, Rusiä ciñel alğa barsın öçen çimalğa tayanmıyça, ixtibarnı yuğarı texnologiälärgä birergä kiräk. Eks-premyer Rusiä Evropa Şurasına kerergä aşıqmasqa tieş, “Rusiä üzgä il häm anıñ üz yulı bulırğa tieş”,- dip sanıy. Qäsyänov 2008 nçe yılda bulaçaq prezident saylawlarında qatnaşırğa cıyınuın rasladı.
Rusiä prezidentı Putin, “Berdäm Rusiä” firqası äğzaları belän oçraşuda, oppozisiagä dä tribunanı birergä kiräk, dip belderde. Putin fikerençä, bu il üseşe öçen qulay yullarnı tabarğa mömkinlek biräçäk. “Berdäm Rusiä”dän Däwlät Duması deputatı Martin Şaqqum, 2008 nçe elda prezidentlıq waqıtı betkäç, Putinnı “Berdäm Rusiä” partiasenä citäkçelek itergä çaqırdı.


text:
Global säyäsät, internet häm komputer çeltäre bieklegennän Seberdäge tatar awılı tormışına qaytabız, xörmätle tıñlawçılar.
Tömändä balalar üzägendä eşläwçe ber uqıtuçınıñ Azatlıq dulqınnarında "yarıy äle –tişek cirlärne yamap quyırğa saylawlar bar" dip äytkäne bälki qayber tıñlawçılarıbıznıñ xäterendäder.
Omski ölkäse xalqın da gubernator saylawları kötä.Awıllarğa cibärelgän Umırzaya tatar icat törkeme wäkilläre açıqtan açıq ber namzätne genä yaqlamasa da-quşılğan eşne eşläp qayta. Alar barıp citkän awılda isä-çın bäyräm. Tatarlığı ülä barğan, eçär suı häm daruı da bulmağan awıllarda tatar cırın yañğratuçılar öçen xalıq tawış birergä äzer bulıp qala.
Rozalia Sayganova, Omski


text:
Başqortostan artistarı Eltsin prizına layıqlılar
Başqortostandıñ Milli orkestrı Räsäyźeñ berense Prezidentı Boris Eltsin isemendäge fond prizı menän büläklände. Bıl nağrada ularğa milli mäźäniättärźe üśtereügä bulşılıq itkäne ösön birelde.
Mäskäüźä uźğan muzıqal forumda Respubliqa orkestrı qunaq sifatında saqırılğaynı. Baş qalanıñ üźäk qontsert zaldarında başqort xalıq köyźäre menän ber rättän törlö qompozitorźar äśärźäre lä uynalğan. Orkestr etäksehe Rämil Ğäyzullin yuğarı büläk alıuźarın, Başqortostan artistarı ośtalığınıñ Räsäy kimälendä tanıu bulıp torouğa büyle kürä.
B Fatqullin Öfö


text:
Ni öçen İtalia Libandağı Tınıçlıq Köçläre belän citäkçelek itergä rizalıq birgän?
İtaliä Könyaq Libandağı Tınıçlıq Köçlären citäklärgä rizalıq birgän. Baştaraq bu wazifanı Fransiä alır dip kötelgän ide. Ni öçen näq menä İtaliä şuşı cawaplı eşkä alınırğa buldı soñ? Şuşı häm başqa sorawlar belän bez İtalia parlamentınıñ Tışqı bäyläneşlär komitetı başlığı kiñäşçese Raffaele Matarazzo''ğa möräcäğät ittek.
Matarazzo: Säbäplär berniçä. İñ möxime - İtaliä üzeneñ geografik töbägendä, yağni Urta diñgez häm Yaqın könçığışta citäkçe rolen qaytarırğa tırışa. Soñğı berniçä yılda İtaliäneñ elekke xökümäte Amerika häm İzrail taraflı tışqı säyäsät alıp bardı. Yaña urta-sul xökümät kübräk Yewropağa qarap eş itergä, Yaqın Könçığışta äwzemräk bulırğa, ğäräp dönyası, şul uq waqıtta İzrail xökümäte belän dä mönäsäbät urnaştırırğa tırışa.
Azatlıq: Italiäneñ xäzerge premier-ministrı Romano Prodi zamanında Yewropa Komissiäsen citäklägän keşe. Bälki monıñ da yoğıntısı bulğandır?
Matarazzo: Ul da bar. İtaliä Libanda Yewropa säyäsäten ğäwdäländerergä, anı köçäytergä teli. Yaqın könçığış mäsäläsendä Yewropa moñarçı gel bilgesezlektä, büleneştä yäşäde. İtaliäneñ Yewropa-taraflı yaña xökümäte Yewropa Berlegeneñ bu töbäktä rolen arttırırğa cıyına.
Azatlıq: Ber qarağanda, İtaliä bu missiägä bik tä yaraqlı kebek. Anıñ Libanda täcribäse bar. 80nçe yıllarda İtaliä xärbiläre anda buldı inde.
Matarazzo: Çınlap ta, İtaliä ozaq yıllar buyına tınıçlıq saqlawda osatılığın kürsätep kilde. Moña xärbilärneñ äzerlege dä, cirle xalıq belän urtaq tel taba aluı da yärdäm itte. Ğäräp dönyası belän dä İtaliäneñ mönäsäbätläre şaqtıy äybät.
Azatlıq: Qayber mäglümät çaraları İtaliäne citäkçelek itergä Xizbolla sorağan dip xäbär itä. Uzğan atna Tışqı eşlär ministrı Massimo D''Alema Bäyrutta Liban citäkçelärennän tış Xizbolla wäkilläre belän dä oçraşqan. Bu turıda närsä äytä alasız?
Matarazzo: İtaliä xökümäte, berençe çiratta Massimo D''Alema Xizbolla belän elemtä urnaştırırğa tırışa, çönki bu çeterekle wazğiättä här taraf belän söyläşergä kiräk dip sanıybız, bigräk tä saylawlar aşa ütkän taraflar belän. Krizisnı çişü öçen härke belän söyläşergä kiräk, Xizbolla belän fä, Hamas belän dä.. alar bit demokratik räweştä saylanğan.
Azatlıq: Liban premier-ministrı Fuat Sinioranıñ İtaliäne xuplawı añlaşıla. Läkin berük waqıtta İzrail premier-ministrı Yäxüd Olmert ta berençelärdän bulıp citäkçe wazifasın İtaliägä birergä çaqırdı. Monı niçek añlatıp bula?
Matarazzo: Xäzerge waqıtta töbäktä Amerikağa qarşı, İzrailgä qarşı xislär bik köçle. Şuña kürä bu wazğiättä, İtaliä kebek taraf totmağan ilneñ yaxşıraq ikänen İzrail dä añlıy. Bu yaqtan qarağanda İtaliä Fransiädän dä yaxşıraqtır, çönki Fransiäneñ Ğäräp illäre yağın alu ğädäte bar, tarixi bäyläneşlär dä anı beraz taraflıraq itä.
Azatlıq: Xäzer Prodi xalıqara köçlärneñ wäkälätlären tögälräk bilgelärgä çaqıra. İtaliä nindi wäkälätlär telär ide?
Matarazzo: Berençedän, BMO isemennän tögäl qağidälär kiräk. Minemçä, xäzerge şartrlarda İtaliä awır qoral telämäs. Älbättä, xärbilärneñ iminlegen täemin itergä kiräk. BMOnıñ elekke törkeme xälenä qalmas öçen, xärbilär üzlären saqlıy alırğa tieş. Şulay da İtaliä awır qoral belän eş iter, ciñ sızğanıp Xizbollanı qoralsızlandıra başlar dip uylamıym.
Azatlıq: Läkin kiçä genä amerikan prezidentı George Bush axır maqsat Xizbollanı qoralsızlandıru dip belderde.
Matarazzo: Ägär Xizbollağa säyäsi rol birelsä, minemçä, ul suğışçıların qoralsızlandıruda üze dä qatnaşaçaq. Bu utopiä bulıp kürenergä mömkin, bälki yıraq kiläçäk.. Älegä söyläşü öçen şartlar naçar. Läkin kiläçäktä bu maqsat bulırğa tieş, Liban xökümätendä Xizbollağa säyäsi rol birelergä, ul suğışçıların üze qoralsızlandırırğa tieş.
Azatlıq: Şulay da bu bik qurqınıç missiä bulırğa oxşağan.
Matarazzo: İñ qurqınıçı keşelärne yuğaltu. Yäş İtalian yegetläreneñ ülü ixtimalı bezneñ öçen iñ zur borçu. İkençese – säyäsi risk. İtaliä citäkçelegendäge xalıqara köçlär uñışqa ireşmäsä, BMOnıñ elekke törkemeneñ yazmışın qabatlıy ala. 1978 yıldan bilre Lbanda torğan ul köçlär berni maytara almadı. Bu yulı da uñışsızlıq bulsa, bu İtaliäne genä tügel, Yewropanı da, Berläşkän Millätlärne dä zäğiflätäçäk. Bu isä töbäktä tağı da nığraq köç qullanuğa kiterä ala.
Ali Ğilmi


text:
Ğiraqta waqıtlı xakimiät başlığı bularaq bügen üz eşen räsmi töstä başlağan amerikan wäkile Paul Bremer, suğıştan soñ ildä wazğiät yaxşıra bara, läkin iminlek mäs'äläse äle haman da xäl itelmägän, dip belderde. Bremer Ğiraqta tınıçlıq buldıru häm Ğiraq xalqına yäşäw öçen şartlar buldıruda üzeneñ cawaplı buluın äytte. Säddäm Hösäin çorınnan ayırmalı bularaq xäzer Ğiraq xalqı demokratik tärräqiätkä qatnaşa ala. Şiği möselmannarı üz dinnären tota ala, kiläçäktä Ğiraqlılar il belän üzläre idarä itä ala, dide Bremer: "Koalitsiä köçläre, Ğiraqlılarnıñ il belän idarä itüläre öçen şartlar tudıraçaq, soñıraq, waqıtlı xakimiät, xalıqnı wäkillek itkän Ğiraqlılar belän xökümät tözü turında söyläşülär başlıyaçaq" dide Bremer.
Amerikan köçläreneñ üzäk xärbi idaräse Ğiraq armiäseneñ elekke başlığı İbrahim Ahmed Abed as-Sattar mohammäd al-Tikriti qulğa alındı, dip xäbär itte. Ğaskärlär başlığı, Amerika Quşma Ştatları tarafınnan ezlängän 55 ğiraq räsmie isemlegendä ide.
Üzäk idarä şulay uq qaraqlar törkeme belän atışlar buluı turında xäbär itte. Amerikan xärbiläre-qaraqlarğa qarata köç qullanırğa qarar itte.


text:
İslam dineñ iñ zur bäyrämnäreneñ berse - qorban ğayetenä Udmurtiä başqalası İjaw şähäreneñ Cämiğ mäçetenä keşe bik küp cıyıldı. Xäbärlärgä qarağanda, respublikanıñ başqa ğibädät binalarında da bäyrämne zurlap bilgeläp üttelär
İjaw cämiğ mäçetendä irtänge namazdan soñ wäğäzne cıyılğan xalıq zur iğtibar belän tıñladı. Anı İjaw Cämiğ mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin söyläde. Wäğäzneñ eçtälege şäriğät qanunnarın tögäl ütäwgä, uzara duslıqnı, berdämlekne, tatulıqnı saqlap qaluğa, firqälärgä bülenmäskä bağışlanğan ide. Aralaşıp, nizağqa kermiçä, yäşärgä omtılırğa kiräklege Faiz xäzrätneñ wäğäzendä töp yunäleş bulıp tordı. Ğayet namazınnan soñ ärwaxlar ruxına bağışlap, qor'än uqıldı, doğa qılındı. Ğayettän soñ din qärdäşlärebez qorban çalırğa aşıqtı. Faiz xäzrät äñgämäbezdä bıyılğı bäyräm üzençäleklärenä tuqtalıp, tübändägelärne bilgeläp ütte. (audio)
Bıyıl başqa yıllardan ayırmalı bularaq, qorbanlıqlar äzerlärgä ölgermägän möselmannarğa, mäçet tiräsendä tuqtalğan maşinalardan mal da satıp alırğa da mömkin ide.
Berniçä yıl elek Faiz xäzrät respublika citäkçeläre aldında — möselmannarğa şuşındıy dini bäyrämnär könendä yal köne birü turında süz kütärgän ide — bu mäs'älä älegä çişelmäde. Mäçettä ğayet namazında qatnaşuçılarnıñ moña fikere mondıy. (audio)
Dörestän dä, Udmurtiä möselmannarı ramazan häm qorban ğayete bilgelänep ütelgän könnärdä Tatarstan häm Başqortstan respublikalarındağı din qärdäşlärebez kebek yal itmi, eşli. Şuña da bu mäs’äläne citäkçelär aldında kütärü urınlı da, waqıtlı da. Bälki islam dineneñ iñ olı bäyrämnäre könendä Udmurtiädä yäşäwçe möselmannar da yal itä alır.
Ğayet namazlarına mäçetkä keşe yıldan yıl küp kilüe, alar arasında yäş yegetlär—qızlarnıñ sanı da baytaq buluın bilgeläp ütärgä kiräk. Äñgämädä mäçetkä kilüçelär elek-elektän dini bäyrämnärebezne bilgeläp ütärgä tırıştıq, bügen inde balalarıbız, onıqlarıbıznı da islam dine qanunnarın ütäp yäşärgä öyrätäbez dip urtaqlaştılar.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Kem kemne kiçerer
Ägär dä 30 yıllarda Stalinizm qorbannarı NKVD urnaşqan Çerek küldän Arxangel ziratına yäki Plätän törmäsenä ozatılsa, bu şimbädä, kiresençä, ziratlarğa çäçäk salğan qayğılı keşelär Eçke eşlär ministrllığı, FSB urnaşqan binalar qarşındağı baqçağa kildelär. Anda säyäsi qorbannar istälegenä häykäl açıldı.
Şimbä kön Rusiädä, şul isäptän Tatarstanda da säyäsi repressiälär könen bilgeläp ütsälär dä, Rusiä matbuğatında bu turıda ällä ni süz bulmadı. Ällä säyäsi momentı ul tügelme şunda, belmässeñ. Ä Tatarstan Stalin zolımı qorbannarın zur itep bilgeläp ütte. Şimbä könne Qazannıñ xäzerdä şom taratıp torğan Çerek kül parkı yanında säyäsi repressiä qorbannarına häykäl açıldı. Häykäl avtorı İrina Aksenova. Üze dä säyäsi repressiä qorbanı onığı.
Ul çaqta SSSR nıñ ber avtonomiäse bulğan Tatarstanda Stalin zolımı qorbannarın 6 şähärdä atqannar. Şu isäptän Qazanda da. Häm bu ğäyepsezlärneñ istälegenä, ä alar ğäyepsez qorbannar ikänlege haman da açılıp tora, aqlana toralar, Qazan xakimiäte inde un yıl häykäl wäğdä itep kilde. Läkin, un yıldan soñ Respublika xökümäte yärdämgä kilde. Premyer ministr Röstäm Minnixanov qararı belän, 4 million rubl bülenep birelde. Häykäl açu tantanasında, anıñ qarawı, Qazan merı Kamil İsxaqov ta qatnaştı.
Respublikada qorbannar atılğan 6 şähärdä dä häykällär quyılaçaq. Ä başqalada inde açıldı. Aleksey Litvinov, “qızıl terror” turında sallı xezmätlär yazğan professor, çığışında säyäsi qorbannarğa häykällär turında bolay dide
Küptän tügel genä Mäskäwdä buldım. Anda äle dä säyäsi repressiä qorbannarına häykäl yuq. Taşı ğına tora.Bezdä açıldı. Räxmät respublika citäkçelärenä Matäm tantanasına Qazanda yäşäwçe säyäsi repressiä qorbannarı üzläre, balaları, onıqları cıyılğan ide. Säriä Urazmanova-Matveevanıñ ätise Sabir Urazmanov Hadi Atlasi eşe buyınça atılğan.
Atlasov eşendä minem äti dä üterelä. Ätiem anıñ uquçısı bula. Şulay aralaşıp, fikerläşep yäşilär. İkese dä uqıtuçı. Atlasi belän bergä Arxangel ziratında kümelgännär Şunısın da äytep ütärgä kiräk, Hadi Atlasi belän bergä tuğız keşe atıla. İmeş, Sovetlar ilenä qarşı şpionlıq qılğannar häm burjuaz-millätçe xäräkät oyıştırğannar. Älbättä, bu yağa yağu bulğan. Tanılğan tarixçı häm mäğrifätçe bulğan Hadi Atlasi Sabir abıy kebek şäkertläre, fikerdäşläre belän yuq itelä. Millätneñ yözen saqlawçı zıyalılar qorıtıla. Läkin alar üzgärtep qorular çorında aqlandılar. Ul ğına da tügel, Hadi Atlasi isemendäge premiädä buldırıldı. Millät aldında fidai xezmätläre öçen, bu premiä häm Hadi Atlasi isemendäge medal' belän kürenekle millättäşlärebez büläklänä kilä.
Ä Qazannıñ Çerek külendä açılğan häykäldä ğäräp, ingliz, tatar häm rus tellärendä, “Kiçer” digän süzlär yazılğan. Bu ğafu soraw, ütenü. Tik kem-kemne ğafu itär dip cırlıylar bit äle. Häykäl yärdämendä, bu simvolik mäğnägä iä bulğan xäter urınında häm süzlär belän ällä Atlasilar häm millionlağan başqa qorbannar tuğannarı aldında, ällä däwlät sisteması ğafu sorıy. Çınlap ta, kem kemne ğafu itärgä tieş soñ.
Stalinğa 4 aylıq bala qarşı çığırğa mömkinme. Yuq diärgä aşıqmağız. Säyäsi repressiä qorbannarı arasında, anaları belän bergä Mordoviä lagerlarında cäzalänğän andıy keşelär dä bar. Repressiälär 37 yıllarda ğına bulmıy. 50 nçe yıllarda da däwam itä. Valentin Çerepkov 19500 yıllarda gulagka elägä. Ul bügen dä ul çaqların küz yäşe belän iskä ala. Ä häykäl quyu xaqiqät torğızıluın kürsätä, läkin äle tulısınça tügel di. Häm bügenge könnärgä ımlıy.
Min bik qänäğät bu häykäl quyıludan. Xaqiqät tulısınça torğızılmadı äle. İldä elekkege zamannarğa qaytu omtılışı barQazannıñ Çerek külendäge säyäsi repressiä qorbannarına quyılğan häykäl ğafu soraw ğına tügel, ä sabaq ta bulıp torırmı ikän? Repressiä qorbannarı nigä ul turıda da borçılalar soñ?
Räfis Cämdixan


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte wäkile Ğäräp Ligası oçraşuwında qatnaşırğa cıyına
Ğiraqnı torğızu, anı üz könen üze kürä torğan däwlät itep tanıtu eşen amerikannar ğına tügel, ilneñ waqıtlı xökümäte dä alıp bara. Anda tışqı eşlär ministrı wazifaların ütägän Xoşyar Zöbari bu atnada Qahirägä barıp, ğäräp illäre Ligasınıñ utırışında qatnaşırğa cıyına.
Audio, Xoşyar Zöbari
"İdarä Şurası bezne sintäbrneñ 9-ında Qahirädä bulaçaq ministrlar oçraşuwında qatnaşuwıbıznı ütende, bez Ğäräp Ligasınıñ general'' sekretare Ämr Musağa şul kiñäşmädä qatnaşırğa teläwebezne citkerdek" dip belderä Ğiraqnıñ waqıtlı xökümätendä tışqı eşlär öçen cawaplı ministr. Anıñ süzlärenä qarağanda, Ğiraqtağı xakimiat Mısırğa barıp üzen tanıtu yulların ezlärgä cıyınmıy, ul barı tik, Ğiraqtağı xaqiqi idarä bularaq Ğäräp Ligasındağı üz urının ğına ala. "Bezneñ äğzalıq anda ğämäldän çığarılmadı häm şuña kürä bez Qahirägä uñay möğämälä belän barabız" di Ğiraqnıñ uzğan çärşämbedä üz wazifaların ütäwgä kereşkän tışqı eşlär ministrı Zöbari. Mısırğa ul Küwäyt aşa bara, andağı söyläşülärendä Ğiraq wäkile üz ileneñ Ğäräp Ligasındağı urının problemalarsız ğına saqlap qaluwın häm anıñ Bagdadtağı waqıtlı xökümätkä birelüwen garantiälärgä teli. Farsı qultığınnan kilgän xäbärlärgä qarağanda, andağı ğäräp illäre moña nigezdä qarşı tügel. Ä inde Ğäräp Ligası citäkçelegenä kilgändä, anıñ general'' sekretare Ämr Musa, oyışma axırğı çiktä Ğiraqtağı waqıtlı idarä şurasın ilneñ xaqiqi xakimiate itep tanıy ala, läkin monı barı tik kiñäşmädä qatnaşaçaq ministrlar ğına xäl itä ala dip belderde. Zöbari Qahirädä ğomumğäräp oçraşuwında qatnaşu belän genä çiklänergä cıyınmıy, anda ul ayırım illärneñ ministrları belän Ğiraq çigen saqlawnı nığıtu, anıñ aşa ilgä törle radikallarnıñ kerüwenä kirtä quyu yulların da tikşerergä teli. "Ğiraqta inde bolay da yözlägän çit il terroristı bar" dip isäpli ilneñ tışqı eşlär ministrı, Kördstan demokratik partiäse wäkile Xoşyar Zöbari. Ul şulay uq üz ileneñ Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ New Yorkta uzaçaq Ğomumi Mäclesendä qatnaşaçağın häm Farsı qultığındağı ğäräp illärendä, Quşma Ştatlarda häm Britaniädä yaqın aralarda Ğiraqtağı yaña xakimiatneñ ilçeleklären açırğa teläwen dä xäbär itte.
Kärim Kamal, Praga


text:
Rawil Sämirxanov - Olimpiä uyınnarı qorbanı
24 fevral'dä Rusiä xokkeyçılarnıñ finnärgä ciñelüen tatarstanlılar da bik borçılıp küzätep bardı. Ä Buada yäşäwçe Rawil Sämirxanov digän keşe watandaş sportçılarnıñ ciñelüen belgäç, yöräk öyänägennän wafat bulğan.
56 yäşlek mexanik yuğarı qan basımı belän integep daimi räweştä darular qullanğan. Rusiä xokkeyçılarnıñ finnär belän oçraşu matçın qarap barğanda Rawil Sämirxanovnıñ kinät yöräge çänçi başlağan. Ämma uyın belän ul üz xaläte, sälämätlege turında onıtıp, xätta öyänäkneñ yaqınlaşuın da sizmi qalğan. Ä tön urtasında tüzälmaslıq awırtudan uyanıp can birgän. Anıñ xatını Fäwziä, qızı häm ulı aşığıç yärdäm maşinasın xätta çaqırtırğa da ölgermi qalğan. Bu xaqta ber tatar keşese bolay dip söyläde:
Bu keşene bik cäl inde. Min anı añlıym, Sovetlar berlege çorında üskän ul, patriot. Bügenge yäşlär şundıy mikän? Menä xokkeyçılar da Rawil Sämirxanov kebek watanı öçen qayğırsa, möğayın ciñärlär ide. Bügen bit iñ berençe urında aqça tora, patriotizm tügel. Şuña kürä bolel'şçiklar uynawçılarğa qarağanda moral' yaqtan östäräk tora. Tağın şunı äytäse kilä - bezneñ tatar yegetlärebez üz milläte öçen dä şulay qayğırtsınnar ide.Tağın berniçä ğadi xalıq fikere:
-Nik min üzem dä ülä yazdım! Yörägem ällä nişläp kitte şunda. Finnarnı ciñärgä tieş ide bit beznekelär, belmim nigä şulay bulğandır. Böten canıñ, täneñ belän yaratqan komanda öçen borçılıp utırsañ, çınlap ta ülärgä dä ozaq tügel inde. -Äy, här närsägä şulay waqlanıp, borçılıp utırsañ yäşärgä dä tügel bu dönyada! -Xätta keşe ülärlek däräcägä citkäç, beznekelär çınlap ta naçar uynağan inde.
-Äy, här närsägä şulay waqlanıp, borçılıp utırsañ yäşärgä dä tügel bu dönyada!
-Xätta keşe ülärlek däräcägä citkäç, beznekelär çınlap ta naçar uynağan inde.Qazanlılar nigezdä Rusiä komandasınıñ ciñelüe öçen çınlap ta ülärgä bula digän cawap qaytardı. Nik berse şunda Tatarstan komandaları, “Aq Bars”, “Rubin” öçen şulay uq borçıluın äytsä. Ä tanılğan tatar sportçıları Ruslan Niğmätullin, Marat Safin, Ğata Kamski häm başqalar turında küp keşe işetmägän dä.
Al'bina Zäynulla


text: Tönyaq Korea Tışqı eşlär ministırlığı süzçese bügen Pxenyang prezident Bushnıñ agressiä kürsätmäw turında yazulı garantiälär birü planın uylarğa äzer dip belderde.Süzçe andıy garantiälär tönyaq belän bergäläp yäşäw mäqsatlarına nigezlänergä tieş dide .Bu atna başlarında G.Bush mondıy täqdim yasağan ide:AQŞ häm Tönyaq Koreanıñ 4 kürşese-Könyaq Korea,Yaponiä,Rusiä häm Qıtay ägär dä Pxenyang atom programmasınnan wazkiçergä wäğdä itsä tönyaqqa höcüm itelmiäçäk digän yazulı garantiä bireläçäk.Tönyaq Korea bu plannı başta kölkele dip kire qaqqan ide


text:
Söğed Ğaräpstanda säfärdä bulğan Amerikan Däwlät Sekretare Donald Rumsfeld, Amerika üz ğaskärlären çığara digän xäbärne rasladı. Ğiraq suğışı tämamlanğaç töbäktäge amerikan ğaskärläreneñ sanı qısqartılaçaq, dide Rumsfeld.
Matbuğat oçraşuında Söğed Ğaräpstan tışqı eşlär ministrı şaxzadä Soltan, Söğed Ğaräbstan Amerikadan texnologiä häm uqular ölkäsendä yardäm sorıy dip belderde. Quşma Ştatlar Saqlanu ministrı Donald Rumsfeld şulay uq, Amerika Süriäne qurqıtmıy, läkin Damask barıber Säddäm Hösäin keşelärenä sıyınu birüdä ğayeple, dide. Süriä bu ğayepläwlärne kire qağa.


text: Bügen Mäskäwdä Xökümät yortı qarşında Ästerxanda tözelep barğan mäçetne cimerügä qarşılıq aksiäse ütte. Xäbär agentlıqları aksiädä 15 keşe qatnaştı dip xäbär itä. Çarada qatnaşuçılar fikerençä, xakimiätlär qanunsız gämällär eşlilär häm bu xäl massaküläm qarşılıqlarğı äylänergä mömkin. Mäçetne cimerü turındağı qararnı rayon mäxkämäse, ğinwar ayında cirle administrasiä dägwäse nigezendä qabul itkän. Ästerxan çinovnikları möselmannar qanun bozğan dip bara. İmeş bu cirne alar yort tözergä dip alğannar da soñınnan ğına mäçet tözi başlağannar.


text:
Sänäğät üseşe alğa kitkän 7 ilne häm Rusiäne üz eçenä aluçı Sigezlek illäreneñ tışqı eşlär ministrları Äfğänstanda 2001-nçe yılda Taliban xakimiäte bärep töşerelgännän soñ iğtibarğa layıq tärräqiätkä bar dide.
Londonda Äfğänstan tışqı eşlär ministrı Abdulla Abdulla belän söyläşülärdän soñ Sigezlekneñ tışqı eşlär ministrları Äfğänstanda 18-nçe sintäbergä bilgelängän parlament häm cirle xakimiätlär saylawların xuplawların belderde.
Äfğän saqlanu ministrlığı belderüençä, Äfğänstannıñ könyağında qatı bäreleşlär näticäsendä 132 Taliban suğışçısı üterelgän.