text:
İyünniñ 25-de Aqmescitteki Aq-Meçet qasabasında yerli cami minaresiniñ tiklenmesi başlandı, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ malümatına köre, camini yerli sakinler 1999 senesi qurıp başlağan ediler. Musulman cemiyetiniñ ğayretinen cami 2007 senesine qadar quruldı. Lâkin o vaqıt minarege sermiya yetmedi.
Minareni tiklemek qararına kelgen soñ, yerli sakinler qurban çaldılar. Musulmanlar dua oqup, Yüce Rabbimizden yardım soradılar.
Yerli sakinler sponsorlardan maddiy yardım kösterilecegine ümüt besleyler.


c: text/html

text:
Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ (BDQK) icra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvı Türkiyedeki Eskişehir şeerinde keçirile. Bu aqta Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
Merasim iyül 31-ge qadar devam etecek. Toplaşuvda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iştirak ete.
Bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ki, BDQK icra komiteti toplaşuvlarnı 2,5 ayda bir kere qırımtatar diasporası büyük olğan devletlerniñ birinde keçirile. Evelki toplaşuv Vilnüste keçirildi. Noyabr ayında toplaşuvnıñ Poloniyada, Varşavada keçirilmesi planlaştırıla.
Qırım işğal etilgen soñ Rusiye qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yarımadağa kirişni yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri, siyasiy mabüs Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova intervyü bermezden evel meni ev yanındaki şeftali bağçasına alıp bara. «Bu şeftalilerni Ahtem oturtqan, aşlağanımız yoq, buyurıñız!» – dep ayta o. Qadın yerge tüşken şeftalilerni toplap evge alıp kete. Elmira gizlemeyip ayta: mında er şey tezden aqayınıñ ükmü çıqarılacağını añdıra.
Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile
– Bu esnasta yalanğa eñ çoq qıymet berile, – dep ayta Elmira Ablâlimova. – Böyle bir sistema qurulğanda pek qorqasıñ. Başından soñunace er şey yalanğa esaslana. Qabaat şaatlarınıñ malümatı, zarar körgenlerniñ aytqanları, millet mensüpligine köre tizilgen qabaat, bütün qırımtatar halqı qabaatlana. Yaşağan memleketine hainlik yapqan insanlar vatandaş borcunı yerine ketirmege, memleketiniñ topraq bütünligini qorçalamağa çıqqan insanlarnı qabaatlay.
– Ahtem Çiygoz üzerinde keçirilgen esnasta siziñ içün eñ qıyını ne?
– Adaletsizlik. Ahtemge nisbeten adaletsizlik, qırımtatarlarğa nisbeten adaletsizlik, Qırımda yaşağan ve vatanını, devletini sevgen ukrainlerge nisbeten adaletsizlik. Ümüt etem ki, «azatlıq», «itibar», «şeref» kibi sözler manasını coymadı. Ümüt etem ki, bu sözler bizler içün ne qadar müim olsa, diger insanlar içün de o qadar müim. Amma bazı vaqıtları, elbet de, pek qıyın ola, çünki ümüdiñi coyasıñ. Ümüt – pek müim söz...
– Şimdi esnas nasıl alda?
– Munaqaşalar keçti. Mahkeme bir aylıq teneffüs alıp, muzakere odasına ketti, sentâbrniñ 11-de saba saat 10-da üküm çıqarılacaq.
– Üküm nasıl olacağını tüşünesiñiz?
– Elbet de, güzel bir şey olacağına inanmaymız. Prokuratura 8 yıl istedi. Yıl olaraq aytmağa istemeyim, tahmin etmege de sevmeyim, belli ki, qabaat ükümi olacaq.
– Tintüv vaqtında ve şimdi siz eki farqlı insansıñızmı? Bu adiseler sizni ne qadar deñiştirdi?
Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa
– Elbet de, bu eki farqlı insan. Şimdi daa da sabırlı oldım. Eskiden o qadar sabırım yoq edi. Küçük şeylerge quvanmağa ögrendim. Beklemege de ögrendim. Mahkemesiz keçken künler mahkeme olğan künlerden daa qıyın. Tezden üküm çıqarılacağını añlayım, Ahtemnen keçirecek vaqtım azlaşa. Cemaat imayecisi statusım onı ekinci instantsiya ükmü, apellâtsiyağa qadar ziyaret etmege imkân bere. Sentâbrde üküm çıqarılsa, eki-üç ay şikât baqılacaq – onı ancaq yılnıñ soñuna qadar er kün ziyaret etmege fursatım olur. Soñra meni kirsetmeycekler, şübesiz, menim içün pek qıyın olacaq.
– Nasıl areket etmege planlaştırasıñız? Şikâyet berilecekmi?
– Ahtem şikâyet arizasını bermege qarar aldı. Apellâtsion instantsiya qararından soñ onı apis cezasını çekecek yerge alıp ketecekler. Qayda olacağını bilmeymiz. Apishanege avuştırılğan soñ belli olacaqtır. Avropa İnsan aqları mahkemesine şikâyet etecekmiz.
– Ahtem Çiygoznıñ özü ne ayta, nasıl dayana, Qırımdaki vaziyetke, bu esnasqa nasıl qıymet kese?
– Ahtem bu mevzuda pragmatik strategikçi ve taktikçidir. Bunıñ soñu ne olacağını yahşı añlay edi. O, pek cesür, dayana. Üküm qabaatlayıcı olacağını, mahküm etilip apishanege yollanılacağını añlay. Lâkin o aqlı olğanını bilip, böyle devam etmeycegini yahşı añlay.
– Bilem ki, ömür arqadaşıñıznen körüşkende oña esas Ukrainadaki haberler aqqında tarif etesiñiz. Esas Ukraina ve Qırımdaki vaziyet aqqında ne ayta?
Ahtem Çiygoznı Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene
– O, Ukraina ve Qırımda olıp keçken adise-vaqialarnı taqip ete. Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti onı pek raatsızlay. O, al-azırda bir şey yapıp olamağanından da pek qasevetlene. Ukrainanıñ ğalebeleri içün quvana ve muvafaqiyetsizligi içün raatsızlana. Onıñ fikirince, Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko mustaqil Ukrainanıñ temellerini qoya: kommunizmden qurtula, Sovetler Birliginden çetleşe. O, bu esnaslarnı pek müim dep saya. İmperiyadan çetleşüv, vizasız rejim – bunı büyük quvançnen qarşıladıq. Öligarhlarnıñ taqımları saasında çoq şey deñişe. Ukrainada qurulğan küçlü ordu – bular pek müim şeyler, bir şey yapılmağanını aytmağa olmay. (Ahtem Çiygoz – QA) sözde vatanperverler mevzusına da büyük accınen yanaşa. Vatanperverlik ve sahte vatanperverlik ne olğanını añlamaq kerek, qaraman areketi ve böyle olmağan areketlerni ayırmaq kerek, dep tüşüne. Taqiqat ile iş tutqan siyasiy mabüsler mevzusında pek açuvlana, böyle insanlarnıñ yapqanları neticesinde diger insanlar apiske qapatıldı.
– Oleg Sentsov kibi insanlarmı? Oña iftira atqan insanlarnı aytamızmı?
– Oleg Sentsov kibi insanlar da. Bizim davamızda da taqiqat ile iş tutqan insanlar bar.
– Ahtem apiste yatqanda anası vefat etti. Buña nasıl dayandı?
– Aliye hanım pek küçlü, vatanperver, teren, nezaketli, yahşı bir qadın edi. Oña qaynana bile aytıp olamayım, ekinci anam edi. Öyle bir vatanperver, küçlü, cesür erkekni östürdi, Ahtemniñ anası ile munasebetleri pek nezaketli edi. Onıñ yüregi pek yandı. Soñki sözünde aytqanı kibi, anasınıñ zor künlerinde yanında olıp, oña yardım etip olamadı. Amma eñ azından on daqqa körüşkenlerine quvandı, men bellesem, Aliye hanım da quvanğan edi. Ekisi içün de bu körüşüv pek müim edi.
– Sizge em esas Ukrainadan, em qomşu Rusiyeden qoltutalar, öylemi?
– Ebet. İçtimaiy ağlarda Moskva ve Sankt-Peterburgda qırımtatarlar, Qırımdaki ukrainlerge qoltutuv aktsiyalarını keçirgen insanlarnı sıq-sıq körem. Er aynıñ 18-de bu gruppa («Strategiya-18» teşebbüs gruppası – QA) Sankt-Peterburg ve Moskvada yazuvlı şiarlarnen çıqa. Soñki kere Ahtemniñ soñ sözünden alınğan ibare ile şiar bar edi. O, «Vatanımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ bu ükmüni bütün qırımtatar halqı içün bir üküm olaraq qabul etmege mecburım», dep ayta. İnsanlar böyle yazuvlı şiarlarnı alıp çıqa. Soñki vaqıtları Ahtem Rusiyeden beş mektüp aldı. Mümkün olsa, men seslendireyim.
«Ürmetli Ahtem! Memleketim, Rusiye Federatsiyası, siziñ, dostlarıñız – qırımtatarlar – ögünde pek qabaatlı. İlk sefer degil. 2014 senesi Qırımnı işğal etti, halqıñıznı taqip ete. Halqıñız oğrunda küreşip zarar kördiñiz, nafile olmağanına ümüt etmege qaldı. Kün kelir, maalesef, tezden degildir, amma qırımtatarlarnıñ aqları ğayrıdan tiklenecek, azatlıq olacaq».
Mına daa bir dane: «Ahtem, merabalar, eviñizge qaytmañıznı isteymiz, halqıñıznı serbest körüñiz, Allah yardımcı olsun. Sizge ve qorantañızğa sağlıq tileymiz. Ukraina, Qırımnı qasevetlenemiz, ğalebe ve azatlıq isteymiz. Ürmet ile, Yelena Zaharova».
Bunı da oqumağa isteyim.
«Sabır etiñiz! Qabaatsız olğanıñıznı bilemiz, siz tuvğan toprağıñıznı zapt etken rus işğalcileriniñ qurbanı oldıñız. Sağlığıñıznı tüşüniñiz, zalımlar ebediy degil, azatlıq kelir, sizni qıynağanlar cevap berecek. Qırım – Ukrainadır. Aleksandr».
Moskvadan kelgen mektüpler. Er birinde «teşkerilgen» işareti bar. Böyle bir işaret zarfta da bar. Onı oqup Ahtemge bermege izin bergenler, demek.
– Ahtem Çiygoznıñ evge qaytmasını arz etedirsiñiz. İlk evelâ ne yaparsıñız?
– Quçaqlarım, sadece quçaqlarım, tınçlıq kelir. Buña er kün dua etem!


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bildireler ki, iyül 22-de saba işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda rusiyeli askerler avağa aerostat uçurdı.
«Tahminen saat 9:00-da Arabat beli rayonında Berdânsk taqımınıñ «Geniçesk» otrâdınıñ sıñır taqımı rusiyeli işğalci ordusı avağa aerostat uçurğanını belgiledi. Nişan areketsiz tura ve vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasında, memuriy sıñırdan tahminen bir kilometr uzaqlığına, ğaliba, video közetüv maqsadınen, köterildi», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Bu malümatnıñ tasdıqlanması diger menbalarda yoq. Rusiyeli taraf ve Qırımdaki uquq qoruyıcı organları ukrain sıñırcıları bildirgen malümatqa şimdilik izaat bermey.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, ukrain sıñırcıları yarımada tarafından olğan rusiyeli askerlerniñ ava nezaretini muntazam sürette qayd ete.
Bundan evel bildirilgen malümatqa binaen, Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi işğal etilgen Qırımda uçucısız aviatsiya merkezlerinden birini teşkil ete.


text:
«Çonğar» kiriş noqtasında iyül 21-den itibaren bugünki künge qadar Qırım tarafında, işğalden soñ yarımadağa kiriş ve çıqışnı Rusiye hızmetleri nezaret etken yerde, bazı naqliyat vastaları içün sıñırlar bar.
Bunı iyül 23-te Kiyevdeki brifingde Ukraina Devlet sıñır hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İşğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Rusiye tarafı «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasınıñ qarşısında Rusiye Federatsiyasınıñ sıñır hızmetiniñ elektron bazası bozulğanından sebep yük ve adamlarnı kirsetmey. İşğal etilgen Canköyde Rusiye nezareti Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yaşağan vatandaşlarnı ve gümrük nezaretinden keçmegen yükni kirsete», – dep ayta Slobodân.
Onıñ bildirgenine köre, iyül 22-de saat 15-ten saat 18-ge qadar aynı sebepten «Çaplinka» kiriş noqtasınıñ işi toqtatılğan edi, al-azırda kiriş açıldı. «Çonğar» alâ da sıñırlı rejimde çalışa.
Qırımda ve Rusiye sıñır hızmetinde yarımadadaki kiriş noqtalarınıñ işini izaatlamaylar.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımğa yol alğan vatandaşlarğa yarımadağa «Çonğar» kiriş noqtasından kirmemege tevsiye etken edi. Ukrain sıñırcıları bergen malümatına köre, Rusiye hızmetleriniñ «elektron sisteması bozuldı ve olar ukrain nomeraları ile maşinalarnı ve yük maşinalarını kirsetmeyler».


text:
Kipr tınıçlıq xäräkäte
Törkiyä 1974nçe yılda törek xalqına qarşı höcümnärne totqarlaw öçen utrawda xäräkät ütkärä.
Kipr – ingliz xakimiyäte waqıtında ike cämğiyätle, ike dinle qorılışqa iyä bula. 1931nçe yıldan başlap Angliyadan bäysezlegen qazanırğa tırışqan greklar utrawnı Greśiya belän berläşterergä teli.
Xalıqara kileşülär belän utrawda garant il xoquqına iyä bulğan Törkiyä 1974nçe yılda törek xalqına qarşı höcümnärne totqarlaw öçen utrawda xäräkät ütkärä. Utrawnıñ yaqınça yartısı törek xärbiläre tarafınnan qotqarıla.
Ul könnän birle däwam itüçe tınıçlıq çorına kerelä.
İke cämğiyätle utrawnıñ berläşüe êşçänlege bügenge köndä dä däwam itä. Kipr tınıçlıq xäräkäte näticäsendä iminlege häm barlığı ışanıç astına alınğan kipr törekläreneñ yanında bulırğa däwam itäçäkbez.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskayanıñ işğal etilgen yarımadağa kerçekleştirgen ziyaretini siyasiy mabuslar beklemegen edi. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı ve imayecilerinden biri Elmira Ablâlimova Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında ayttı.
«Mahkemeciler çalışqan zalımız meşğul dep, mahkeme oturışını üyleden soñ keçirmege teklif etken. Advokat Nikolay Polozov ile taqiqat izolâtorınıñ taqiqat odasında edik. Biz beklemesek de, Ahtemni (Çiygoznı – QA) qomşu taqiqat odasına çağırğanlar, Rusiye ve Ukraina ombudsmenleri ile körüşüv oldı», – dep ayttı o.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Radio Svoboda aytqanı kibi, bugün Otorbayev Bişkekte başında iqtisadiyat naziriniñ muavini Danil İbrayev turğan qırğız eyyeti şimdi Moskvada olğanını ve Rusiye akimiyeti ile Qırğızstannıñ Gümrük birligine kirüvini 1 yılğa toqtatmaq imkâniyetini muzakere etkenini bildirdi.
Otorbayev Qırğızstannıñ Gümrük birligine kirüviniñ planı daa azır olmağanını da aytıp keçti.
Qırğızstan baş naziri aytqanı kibi, plan akimiyet tarafından eñ yaqın kelecekte azır ve aşkâr olacaq eken.
O şunı da qayd etti ki, işbu plan qırğız halqı ve akimiyeti tarafından alğışlansa, tek o vaqıt Gümrük birliginiñ memleket-azalarına – Rusiye, Qazahistan, Aqrusiyege yollanılacaq.
Evelden Otorbayev Rusiye yolbaşçılığı altındaki Gümrük birligine kirüv onıñ memleketi içün «doğru adım» ve çoq iqtisadiy ve içtimaiy problemlerniñ çeziliş yolu olğanını qayd ete edi.


text:
Strasburgda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Rusiyeniñ muhalif Halq serbestligi firqasınıñ yetekçisi Mihail Kasyanov ile körüşti, o, milliy liderni Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılacağına işandırdı.
Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Kasânov Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etti. Beyanatta bildirilgeni kibi, Kasyanov Rusiyede siyasiy ve iqtisadiy vaziyetniñ beterleşmesini qayd etti.
«Qırım eñ soñunda azat etilip, Ukrainağa qaytarılacağında emin oluñız», – dep bildire Kasyanovnıñ sözlerini Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Evel Rusiye muhalifi qırımtatarlarnıñ BMT beyannamesine köre yarımadanıñ özüni belgilev aqqı aqqında meseleni kötermege imkânı bar olğanını qayd etken edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım akimiyetiniñ Devlet qayd etüv ve kadastr komitetiniñ reisi Aleksandr Spiridonov, toplaşuv devamında öz hadimlerini, zayıf çalışqanları sebebinden, işten çıqaracağınen tehdit etti. Bunı iyünniñ 15-nde müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Reisniñ er bir muavini kerekli vekâleteler qazandı ve mesüliyetindeki saada olarnıñ semereli şekilde kerçekleşmesini teminlemeli. Bu aqta avale endi imzalanğan. İdare eyyetinde öz vazifesiniñ mecburiyetlerini zayıf eda etkenler cezalanmaq mümkün, ve atta rutbesinden endirilmek ya da vazifesinden boşatılmaq mümkün», – dep qayd etti Spiridonov.
Müessisede bildireler ki, «Devlet kadastr komitetinde, kadrlar erkânını saqlap, büyük deñişmeler ötkerile».
Keçende, taqiqat organları tarafından Qırım Devlet kadastr komiteti Yalta şeer bölüginiñ hadimine qarşı cinaiy iş açılğanı belli oldı. O hadim Aluştada topraq damartılarınıñ qayd etilüvi vaqıtında qanunnı bozğan. Devlet kadastr komitetiniñ hadimine qarşı atılğan qabaatnıñ cezası – dört yılğa qadar apis müddeti olmaq mümkün.


text:
(tergeu materialdarı negizinde)
Q.Qojıqovtıñ ömir jolı – HH ğasırdıñ alğaşqı şireginde qazaq jäne basqa Türkistan halıqtarınıñ sayasi ömirine qatıstı isterge sanalı äri belsendi türde at salısqan azamattıñ ömir jolı. Ol wlt tarihınan orın aluğa äbden layıqtı.
HH ğasırdıñ basındağı wlt-azattıq qozğalıs tarihın zertteu isinde keyingi jıldarı birşama ağattıqtarğa jol beru bayqaladı. Keybir eñbekterde Alaş qozğalısınıñ şığıs jäne batıs qanattarı bolğandığı aytıladı. Alaş qozğalısı – qazaq eliniñ öz wlttıq bolmısı men müddesi üşin jürgizgen küresi, sondıqtan da onı tek belgili bir aymaqpen şekteu, ärine, jañsaqtıq.
1917 jılğı Qazaq revolyuciyası qarsañında qazaq jeriniñ oñtüstik böligin qwraytın Jetisu jäne Sırdariya oblıstarında twratın qazaqtardıñ sanı şamamen 2 972 725 adam boldı (1). Bwl qazaq halqınıñ jartısınan astamı edi. 1905 jılğı sayasi oqiğalardıñ ıqpalımen oñtüstik öñirdegi azattıq qozğalıs ta maqsattı äri tegeuirindi sipat ala bastaydı. 1916 jılğı wlttıq köterilis twsında Jetisudıñ negizgi narazılıq oşağına aynaluı sonıñ körinisi bolatın. 1917 jılğı revolyuciyalıq özgerister twsında oñtüstik öñir twrğındarınıñ müddesi men tilegin bildiruşi sayasi toptıñ basında M.Şoqay, M.Tınışbaev, S.Lapin, Ä. Kenesarin, S.Aqaev, Ä.Orazay, E.Qasımov jäne tağı tarihi twlğalar twrdı. Olardıñ sayasi qızmeti Türkistan (Qoqan) avtonomiyası ükimetin qwrumen ayaqtalğanı mälim. (2).Qoñırqoja Qojıqov türkistandıq aldıñğı sayasi toptıñ qatarında boldı. 1930 jılı Alaş qayratkerleriniñ kelesi ekinşi tobı OGPU tarapınan twtqınğa alınıp, olardıñ üstinen tergeu jwmıstarı jürgizildi. (3). OGPU abaqtısına Qoñırqoja Qojıqov ta qamauğa alındı. Meniñ qolımda onıñ tergeu kezinde bergen birneşe körsetulerinen alınğan mälimet bar. Sol derek közderdi negizge ala otırıp qayratkerlerdiñ ömir jolı men qızmetine qısqaşa toqtalmaqpın.
1930 jılı 22 säuirde bergen körsetuine qarağanda Qoñırqoja Qojıqov 1880 jılı Perovsk uezinde (qazirgi Qızılorda) bolısı orta şaruanıñ otbasında ömirge keledi. Negizgi käsibi malşı. Öz tergeuşilerin adastıru maqsatında bolsa kerek, ol şıqqan tegine baylanıstı: «Men şıqqan tegim jağınan qazaq ta, qırğız da, özbek te, türikmen de emes, qojamın» dep körsetedi. (4) Oquğa, yağni sol kezdegi Perovskidegi qalalıq uçilişege 12 jasında baradı. Bwl 1892 jıl bolatın. Uçilişeni ayaqtağan bette Taşkenttegi mwğalimder dayarlaytın seminariyağa oquğa tüsip, onı 1904 jılı ayaqtap, sol jılı küzde Samarqan oblısındağı Ürgit degen auılğa barıp mwğalimdikke ornalasadı. Söytip jas jigit Qoñırqoja ömir jolın mwğalimdikten bastaydı.
Qoñırqoja Qojıqov öz mamandığın süygen, talanttı wstaz bolğandığı bayqaladı. Qazaq şäkirtteri üşin dayarlağan «Älippesi» sonıñ ayğağı. (5)
Jergilikti twrğındardıñ tili men dästürin jaqsı biletin, orısşa da sauattı jas mamandı Ändijan qalasındağı memlekettik banktiñ filialı özine wsaq kreditter boyınşa injenerlik qızmetke şaqıradı da sol qızmette 1917 jılğı aqpan revolyuciyasına deyin isteydi.
Jaña ğana ornağan Uaqıtşa ükimet Qoñırqoja Qojıqovtı Ändijan uezindegi öziniñ uçaskelik komissarı qızmetine tağayındaydı. Osılayşa onıñ sayasi qızmeti bastaladı. Mine, osı jol onı 1917 jılı 26 qaraşada Qoqan qalasında öz jwmısın bastağan İÜ Tötenşe ölkelik mwsılmandar s'ezine alıp baradı. Türksitan ölkesin avtonomiya dep jariyalağan bwl s'ezd 54 adamnan twratın Türkistan Uaqıtşa Keñesin qwradı. Onıñ qwramında Qoñırqoja Qojıqov ta bar edi.
Türkistan Uaqıtşa Keñesi 12 orınnan twrğan Türkistan avtonomiyasınıñ Uaqıtşa ökimetin bekitti. Onıñ törağası jäne işki ister ministri bolıp Mwhamedjan Tınışbaev, sırtqı ister ministri bolıp Mwstafa Şoqay, işki ister ministriniñ orınbasarı bolıp Äbdirahman Orazaev, ministrler keñesiniñ jauaptı hatşısı bolıp Qoñırqoja Qojıqov siyaqtı qazaq ziyalılarınıñ tağayındalğanı mälim (6).
1917 jıldıñ soñında bolıp ötken İİ-şi jalpıqazaq s'eziniñ şeşimi boyınşa 1918 jılı qañtarda 72 ökil qatısqan Sırdariya qazaqtarınıñ s'ezi şaqırılıp, onda Alaş avtonomiyasına bwl öñir qazaqtarınıñ qosıluına nemese qosılmauı mäselesi talqığa tüsedi. S'ezd eger Alaş avonomiyası Türkistan avtonomiyasımen odaq qwrğan jağdayda Türkistan qazaqtarınıñ Alaş avtonomiyası qwramına enetindigi jöninde şeşim qabıldaydı, jiınğa Qoñırqoja Qojıqov ta qatısadı.
Qoqan avtonomiyası jeñiliske wşırağannan keyin Qoñırqoja Qojıqov Keñestik bilikke qızmetke kirip, Taşkenttegi Memlekettik bankke şağın kredit boyınşa inspektor mindetin atqaradı.
Osı qızmette jürgen Q.Qojıqov sol kezdegi keñes qayratkeri Poltorackiyden qazaq ziyalıların Sovet jwmısına qızmetke tartu jöninde tapsırma aladı. (7) Bwl 1918 jıldıñ köktemi edi. Keyinirek ol mwğalimdik qızmetke oralıp, pedagogikalıq kurstardıñ direktorı, balalar üyiniñ meñgeruşisi, Narkompros jüyesinde, Türkistandağı aştıqpen küres komitetinde jäne basqa qızmetterde eñbek etedi.
Q.Qojıqovtıñ ömir jolındağı eleuli tağı bir kezeñ. Jetisu oblıstıq revolyuciyalıq komitetiniñ müşesi retinde 1921 jılı bstalğan jer refomasın baqılau mindetiniñ jüktelui edi. Osı jılı ol Türkistan ölkelik Keñester s'ezinde sol aymaqtıñ Ortalıq Atqaru Komitetiniñ müşesi bolıp saylanadı.
Qorıta aytqanda, Qoñırqoja Qojıqov 1926 jılğa deyin türli keñestik qızmette boladı. Al osı 1926 jılı wlt-azattıq qozğalıstıñ belsendi müşelerine qarsı bağıttalğan quğın-sürgin oğan da jetedi.
Tergeu materialdarında Q. Qojıqov ömiriniñ sol bir kezeñinde A.Baytwrsınwlı, M.Tınışbaev, M.Dulatov, S.Asfendiyarov, S.Aqaev, M.Espolov jäne basqa qayratkerlerimen jaqın qatınasta bolğanın bildiredi.
Q.Qojıqov sayasi közqarası men wstanımı jöninde:
«YA uçilsya i stal soznatel'no jit' tot period, kogda evropeyskiy kapitalizm vo vsyu nastupal na Vostok i porobaşal kolonial'nıe narodı, v tom çisle musul'manskie stranı. YA bıl v kazahskih oblastyah turkestanskogo kraya – vakhanaliya carskogo pravitel'stva doşla do stepeni, çto kazahskomu narodu ostavalos' odno – vımeret'. YA sdelalsya nacionalistom. Vıhod iz polojeniya videl v separatizme. Eto dalo povod Petrogradskoy ohranke obvinit' menya v separatizme v 1914-1915 gg. Bılo po etomu povodu rassledovanie. Podnyat'sya do soznaniya, çto spasenie v socializme – ya ne mog, potomu çto ne bılo sredı, gde bı ya mog poluçit' vospitanie» (8).
Özi aralasqan ziyalılardıñ sayasi wstanımına baylanıstı ol : «Olardıñ bäri wltşıldıq ideologiyasında boldı, meniñ özim de odan ada emes edim» dep körsetedi.
Keñes ökimeti ornağannan keyin onıñ közqarasına Türkistan keñesteri s'eziniñ bilikke jergilikti mwsılmandardı tartpau jönindegi jağımsız äseri bolğandığın jasırmaydı.
Q.Qojıqov äleumettik jağdayı jaqsılardıñ mülkin tärkileu, eldi otırıqşı twrmısqa beyimdeu, wyımdastıru sayasatın qoldanğanın aytadı. Bwl jauaptıñ işinde onıñ işki wstanımına qanşalıqtı säykes ekenindigin däl basıp aytu qiın.
1931 jılı 20 qırküyekte bergen körsetuinde ol : «…Istoriyu pereimenovaniya goroda Aq Meçet' v gorod Kızıl-Ordu ya znayu. Proishodilo eto tak: vo vremya s'ezda Sovetov v 1925 godu ya, Djandosov, Hodjanov i dr. sobralis' na obede u kogo-to iz kazahov. Vo vremya obeda bıl podnyat' vopros – kak nazvat' novuyu stolicu. YA predlojil nazvat' ee «Qızıl-Orda» i eto vsem ponravilos', posle çego Hodjanov predlojil eto nazvanie na s'ezde Sovetov i ono bılo prinyato» (9)
Osı tarihi derekterden Q.Qojıqovtıñ Qazaqstan Keñestik Respublikasıınñ sol kezdegi astanasına jaña atau beru isine tikeley qatıstı bolğandığın bayqaymız.
M.Q.Qoygeldi, tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor,
Abay atındağı Qaz WPU-niñ «Magistratura jäne
doktorantura»institutınıñ
gumanitarlıq mamandıqtar kafedrasınıñ meñgeruşisi


text:
Bu aqta «Yekâne transport müdirligi»niñ matbuat hızmeti bildire.
Balalarnı em de uçaqlarnen ketircekler em de «yekâne bilet» sistemesı vastasınen ketirecekler. Birinci 700 bala Kezlevge Çeçen Cumhuriyetinden kelecek.
«Bu gruppa demiryolnen Anapağa qadar kelecek. Ondan soñ balalarnı avtobuslarnen Keriç boğazından Kezlevge qadar ketirerler. Bir transporttan başqa transportqa keçmege vaqıt çoq almaması içün paromlarnıñ yürme cedveli poyezdler yürme cedvelinen uyğunlaştı», — dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyannamesinde.
Tahminlerge köre, Qırımğa raatlanmaq içün Rusiyeniñ çeşit türlü regionlardan 35 biñ bala yollanılması közde tutula.
Ondan da ğayrı, mahsus balalarnı keçirmek içün üç paromdan ğayrı Yunanistandan kelgen «İonas» paromı çalışacaq.


text:
Harkovdaki Moskva rayon mahkemesi yanında yüz bergen patlavğa alâqası olğan adamlarnı yaqalav boyunca mahsus tedbirler başlandı. Patlav neticesinde ondan ziyade insan, şu cümleden 4 genç qız yaralandı.
Bunı Ukraina havfsızlıq şurasınıñ reis mesleatçısı Markiyan Lubkivskiy Facebook saifesinde bildirdi.
«Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi ve içki işler naziri Harkovda olıp keçken patlavdan soñ Ukraina havfsızlıq hızmeti, içki işler nazirligi ve prokuratura hadimleri kirgen ayrı ştab qurulması aqqında haber eteler. Harkovda cinayetçilerni yaqalav tedbirleri ilân etildi. Terrorizmge qarşı tedbirler keçirilmekte», – dep qayd etii Lubkivskiy.
Onıñ malümatına köre, patlav neticesinde 14 kişi yaralandı.
Prokuratura bazarertesi künü, yanvar 19-da, Harkovdaki mahkeme yanında olıp keçken patlavnı «terakt» olaraq tanıy.
İlk malümatlarğa köre, patlav maddesi mahkeme yanında qoyuldı, dep bildirdi Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi İgor Baluta. Onıñ aytqanına köre, adamlar mahkeme binasından çıqqanda patlav yüz berdi.
Vaqia yerinde mütehassıs ve uquq qoruyıcılar çalışmaqta.
Ukraina içki işler naziriniñ mesleatçısı Anton Geraşçenko bildirdi ki, bir kişi ğayet ağır alda hastahanede buluna, altı insannıñ alı ağır, daa altı kişi ciddiy olmağan yaralar aldı.
«Bugün Harkovdaki Moskva rayon mahkemesi yanında olğanlar evelden planlaştırılğan ve azırlanılğan terroristik akttır», – dep qayd Geraşçenko Facebook saifesinde.
Soñki aylar devamında Harkovdaki demir yolu ve arbiy bölükler yanında patlavlar sıq-sıq olıp keçe.


text:
Rusiye tarafından Qırım işğaliniñ yıllığı çerçivesinde Keriç şeherinde bördürlerni yuvıp, qoralarnı boyalaylar.
Qırım.Aqiqat agentliginiñ bildirgenine köre, mart 15 künü kommunal hızmetçileri Admiralteyskiy keçiti boyunca, yalı kenarınıñ rayonında bördürlerni boyalamaq içün azırladı. Portaqal tüste jiletlerdeki adamlar yağmur ve sılaq qar tübünde bördürlerni yuvğanlar.
Kommunal hızmetleri şeher merkezindeki bördürlerni yañılatıp, olarnı Keriç şeheri içün tabiy olğan qırmızı tüske boyaladılar. Umumen alğanda, olarnı uzun zaman kimse yañılatmağan edi.
Bunıñnen bir sırada, Deñiz balıq portı rayonında qoralar boyalandı.
Şeher memuriyeti yerli iş adamlardan binalar ögündeki bayraqlarnınıñ yañılatmasını talap etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Tair Üsein
Tair Üsein (1911 - 1942) - qırımtatar şairi.
Tair Üsein 1911 senesi Manğıt köyünde (şimdiki Seyitler rayonı) doğdı. Yaşlıqtan oquvğa sarılğan Tair Kefede açılğan sovet mektebiniñ birinci talebelerinden oldı. 1927 senesi Aqmescit ocalar tehnikumına kirdi. Onıñ birinci şiirleri “İleri”, “Qadınlar sotsializm yolunda”, “Yaş Leninciler”, “Yaş quvet”, “Bolşevik yolu” kibi mecmua ve gazetalarda basıldılar. Otuz, Büyük Taraq Taş köylerinde ocalıq etti, 1941 senesi kommunist fırqası safına kirdi.
Şair ve oca Tair Üsein “Ne Aruv” serlevalı şiirler cıyıntığı azırlağan edi, amma, kitapnı çıqarmaq oña qısmet olmadı. Ulu Vatan cenkine ketti ve uruşlardan birinde (1942 senesi), vzvod komandanı rutbesinde elâk oldı.


text:
Qıtayda älemdegi eñ iri uşaq-amfïbïyanı jasaw jönindegi jumıs ayaqtaldı. Ol orman örtterin söndirwge, sonday-aq teñizdegi izdestirw-qutqarw operacïyasın jürgizwge qoldanıladı. Bul twralı «Sïnxwa» aqparına süyengen ras.kz xabarladı.
AG600 markalı uşaq-amfïbïya keşe Oñtüstik Qıtaydağı Gwandwn provïncïyasınıñ Çjwxay qalasında konveyerden tüsirildi.
Qıtay avïacïyalıq önerkäsip korporacïyasındağılar (AVIC) atap körsetkendey, uşaqtıñ uşw kezindegi eñ awır salmağı 53,5 tonna bolsa, bara alatın qaşıqtığı – 4500 şaqırım.
AG600 uşağı kölemi jağınan «Boïngom-737»-pen teñ. AVIC bas dïrektorınıñ orınbasarı Gen Jwgwannıñ aytwınşa, ol bügingi küni älemdegi eñ iri uşaq-amfïbïya bolıp otır.
Kommentarïï


text:
Roskomnadzor malümatına köre, işğal etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına binayen, qırım matbuat vastalarınıñ tek 15% qayd olundı.
Oktâbr 13 künü Roskomnadzor matbuat kâtibi Vadim Ampelonskiy aytqanı kibi, qırım matbuat vastalarınıñ yalıñız 48 qayd olundı, – haber ete TASS.
«Ukrain reyestrniñ malümatına köre, Qırımda tahminen üç biñ matbuat vastası qayd etilgen. Añlağanımızğa köre, olardan tek 300 çalışa»,– dedi Roskomnadzor temsilcisi.
Böyleliknen, ğayrıdan tek 15% qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı aqqında Federal qanunına köre, keçici müddet 2014 senesi dekabr 31 künü bite.
«Qırım matbuat vastalarınıñ ğayrıdan qayd eilüvi aqqında meseleniñ baqıluvı 2015 senesi yanvar 1-ne qadar yekünlenmeli», – deyler idarede.
Yanvar 1-den bu ketişat içün devlet bergini alacaqlar, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Rusiyeniñ Jurnalist Birliginiñ halqara bölüginiñ reberi Timur Şafir qayd etkeni kibi, qırım jurnalist toplulığı rusiye toplulığı ile «faal sürette keçe». O şunı da hatırlattı ki, bu sene Qırımda birlikniñ bölügi peyda oldı ve qırım jurnalistleri umumrusiye professional birliginiñ azaları olmaqta.
«Bundan da ğayrı, regionda rusiyeli matbuat vastalarınıñ bölükleri peyda ola», – dedi Şafir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Aşıqmağa kerekmey, köpmleksli qararlar pek müimdir. Biz bugün Kefe suv anbarını baqtıq, mında saqlanğan suvnıñ 70% – turmuş ihtiyaclarğa qullanıla bilmez», – dedi Donskoy.
Qırım işğalinden soñ yarımadada ayırı şeerleriniñ suv teminlevi ve köy hocalığında topraqnıñ suvaruvı ile mürekkep vaziyet peyda oldı. Yerli «akimyet»niñ aytqanı kibi, böyle al Ukraina Qırımğa suv teminleviniñ sıñırlağanından kelip çıqa.
Ukrain suv resursları devlet agentliginiñ malümatına köre, Qırım toprağında Şimaliy-Qırım kanalından qanunsız suv aluvı yüz bere.


text:
Qırımda şifahanelerniñ «milliyleştirüvi» cumaaqşamı künü, oktâbr 1-de, saat 18:30 Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirininiñ mevzusı olacaq. Alıp barıcı Aleksandr Yankovskiy mevzunı programma musafiri, Milliy buhranğa qarşı gruppanıñ şerigi Taras Zagorodniy ile muzakere etecek.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Fïdjï respwblïkasında belgïyalıq twrïske üş alma üşin 400 AQŞ dolları köleminde ayıppul salındı. Fïdjïdiñ xalıqaralıq Nadï äwejayında eldiñ bïologïyalıq qawipsizdik basqarmasınıñ qızmetkerleri şeteldik twrïstiñ qol sömkesinen üş alma tawıp alğan. 63 jastağı Djanet Vïşneckï (Janet Wishnetsky) özi alıp kelgen üş almanı deklaracïyalamağan.
Vïşneckï öziniñ bul jemister twralı mülde umıtıp ketkenin aytıp otır. Endi ol ayıppuldı jeti künniñ işinde tölewi tïis.
Fïdjïdiñ bïologïyalıq qawipsizdik basqarması elge zïyankes jändikter men ïnfekcïyalar taralmas üşin şet elden kelgen twrïsterdi osılay jiti baqılaydı. Atalmış uyım elge ïmporttalatın jäne eksporttalatın önimderdiñ barlığın tekserwden ötkizedi.
Derekköz: news.mail.ru
Kommentarïï


text:
Paytaxtımızdaǵı «Kórgizbeler sarayı»nda Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi menen «Shegarasız shıpakerler» shólkeminiń tuberkulyozge qarsı gúresiw baǵdarında birge islesiwiniń 20 jıllıǵına baǵıshlanǵan ilaj ótkerildi.
Oǵan Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń, «Shegarasız shıpakerler» shólkeminiń basshıları, paytaxtımızda jaylasqan emlew hám profilaktika mákemeleriniń basshıları, taraw qánigeleri qatnastı.
Shıǵıp sóylewshilerdiń atap ótkenindey, 1882-jıl 24-mart kúni Robert Kox atlı shıpaker tuberkulyoz keselligin keltirip shıǵaratuǵın bakteriyanı anıqlaǵanın járiyalaǵanı sebepli, usı sáne dúnya júzilik tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw kúni sıpatında belgilenip kelmekte. Usı kúnnen baslap bul kesellikke qarsı gúresiw baǵdarında aytarlıqtay nátiyjelerge erisilgen. Ásirese, ekologiyalıq qıyınshılıqlardı basınan keshirip atırǵan Qaraqalpaqstanda «Shegarasız shıpakerler» shólkemi menen birge islesiw óziniń unamlı nátiyjelerin bermekte.
– Búgingi kúni respublikamızdıń barlıq rayonlarında «Hámme tuberkulyoz kesseligi menen nawqaslanǵan adamlardı kompleksli emlew» baǵdarlaması engizilgen. Oǵan tiykarlanıp nawqaslar eń zamanagóy emlew usıllarınan paydalanıw múmkinshiligine iye bolmaqta. Jaqında, Densawlıqtı saqlaw ministrligi innovaciyalıq em túrin engiziw ilajların qollap-quwatladı. Sonıń nátiyjesinde nawqaslar qısqa waqıt aralıǵında jáne óz úylerine jaqın orınlarda emleniw múmkinshiligine iye boladı,-deydi «Shegarasız shıpakerler» shólkemi jámiyetshilik penen islesiw bóliminiń qánigesi A.Babaniyazov.
Ilajda birge islesiw dawamında erisilgen nátiyjelerdi ózinde jámlegen kórgizbeli pannolar qoyıldı. Tuberkulyoz keselliginiń aldın alıw, jámiyetshiliktiń usı kesellik hám onıń aqıbetleri boyınsha xabardarlıǵın arttırıw baǵdarında járiyalanǵan materialları menen belsendilik kórsetken bir qatar jurnalistler xoshametlenip, olarǵa Húrmet jarlıqları jáne estelik sawǵaları tapsırıldı.
Esjan baqsı atındaǵı Balalar hám kórkem óner mektebi oqıwshılarınıń usı tema boyınsha sızǵan súwretleri tamashalanıp, olarǵa shólkemlestiriwshiler tárepinen tayarlanǵan xoshametlew sıylıqları tapsırıldı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.
(M.Habibullaevtıń túsirgen súwretleri).
28.04.2018, 15:31 | 92 ma'rte ko'rildi


text:
Törek matbuğatına küzätü 12.10.2018
12 nçe oktyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Sabah” gazetı “Çavuşoğlunnan Ğıyraqta möhim belderülär” isemle xäbärendä räsmi säfär belän Ğıyraqqa kitkän Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlunıñ möhim belderülär yasawı turında yaza.
Gazet yazuınça, Çavuşoğlu Êlegräk iminlek säbäbe belän yabılğan Basra häm Musul konsullıqların qabat açabız”dide. Mävlüt Çavuşoğlu Törkiyäneñ xalıqara xoquq qısasında terrorğa qarşı köräşne däwam itterüen belderde.
”Xörriyät” gazetı “Defiśit balansında 3 yıldan soñ täwge tapqır artıqlıq” isemle xäbärendä Törkiyädä ağımdağı operaśiyälär balansında avgust ayında 3 yıldan soñ täwge tapqır artıqlıq küzätelüen,ğıynwar-avgust aylarında ağımdağı defiśitnıñ 30 milliard 600 million dollar buluın citkerä. Törkiyä Cömhüriyät Üzäk bankı beldergänçä, 12 aylıq ağımdağı operaśiyälär defiśitı 51 milliard 125 million dollar täşkil itte.
”Vatan” gazetı “Cirle granatomyetlar yulda” isemle xäbärendä iminlek köçläreneñ bomba oçırtu ixtıyacın qanäğät’länderü öçen saqlanu sänäğäte räislege tarafınnan oyıştırılğan tendrda qatnaşuçı Konyadağı qoral firmasınıñ cir öste köçlärenä 8 meñ “AK40-GL”granatomyet êşläp çığaraçağın uquçıları belän urtaqlaşa.
”Star” gazetı ”Törkiyäneñ saqlanu sänäğäte êşlänmäläre AQŞta täq’dim itelde” isemle yazmasında Törkiyä saqlanu sänäğäteneñ tanılğan firmaları ROKETSAN häm REPKONnıñ Vaşingonda uzğan kürgäzmädä üz êşlänmälären tanıtuın citkerä.
Kürgäzmädä şirkätlärneñ texnologiya häm êşlänmälare xaqında mäğ’lümat birelde.
”Xäbär Törek” gazetı “Törek podryadçikları Afrikada” isemle xäbärendä törek podryadçiklarınıñ soñğı yıllarda Afrikadağı proyektları belän zur uñışlarğa ireşüe turında yaza.
Xäbärdän kürengänçä, alar soñğı 4 yılda Afrika qıytğasında 15 milliard dollar külämendä timer yul, avtoyul, port,küper, tunnel’ häm başqa proyektlarnı tormışqa aşırdı.


text:
Ukrainanıñ ictimaiy siyaset Nazirligi Ukraina nezareti tışındaki Donetsk ve Lugans vilâyetlerinen Rusiye işğal etken Qırımdan mecburen köçip kelgen şahıslarğa yapılğan tölev miqdarını arttıruv meseleni baqmaqta. Bu aqta «Donbass.Aqiqat» Radiosı efirinde Ukraina ictimaiy siyaset naziriniñ yardımcısı Nikolay Şambir ikâye etip berdi.
«Biz tölev miqdarını kelecek yıl biraz arttırmaq meselesini muzakere etemiz. Ancaq ne qadar yapıp olacağımız meselesi, kelecek sene bücetine bağlı», – dedi o.
2017 senesi oktâbrniñ 2-ne köre, ictimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına istinaden Donbass ve Qırımdan 1 596 644 insan köçken, olarğa 2,1 milliard grivnalıq yardım kösterilgen.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ, Donbassta silâlı çatışmalar başlandı. Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ukraina ve Ğarp ayrıca, Rusiye Donbasstaki Rusiye tarafdarı olğan cengâverlerge qol tutqanında qabaatlay. Moskva bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.


text:
Ukrainanıñ milliy bankı aprel 25-te Qırımda körülmege lâyıq yerlerniñ tasviri ile aqçanı dolaşuvğa kirsetti. Bu hususta Milliy banknıñ resmiy saytında aytıla.
Ayrıca, aqçanıñ yüzünde Qırımnı temsil etken komplzitsiya yerleştirilgen: Ayuvdağ, stilizatsiya şeklinde kösterilgen dalğalar zemininde – antik gemi, onıñ aşağısında – Bağçasaraydaki Han sarayı, knâz Volodımırnıñ vaftizi yapılğan Hersonesteki köşük, aşağıda bir yüzüm salqımı, amfora, qırımtatar ve antik aqçalar, dağ lavandasınıñ çiçekleri.
Aqçanıñ ters yüzünde Rustem Skibinniñ «Taril» eserindeki örneginiñ zemininde Ukrainanıñ stilizatsiya şeklinde kösterilgen haritası tasvir etile.
Milliy banknıñ bidirüvinde: «Hatıra aqçası, vilâyetler ve devletimizniñ territorial qurulışına bağışlanğan seriyanıñ bir qısmı olacaq», – denile.
Bunıñ arfesinde Ukrainanıñ milliy bankı, Arbiy deñiz quvetleriniñ meydanğa ketirilmesiniñ yüz yıllığına bağışlanğan hatıra aqçanı çıqardı.


text:
Politsiya «İnter» telekanalınıñ ofisini yaqma işi boyunca şeklenilgen altı kişini yaqalağanı aqqında bildire. Bu aqta «112 Ukraina» telekanalınıñ yayınında Kiyev Milliy politsiyası baş idaresiniñ yolbaşçısı Andrey Krişenko ayttı.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar cinayetni nevbetteki maddeler boyunca taqiq ete: Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 296-cı (yaramazlıq) ve 194-ci (malnı mahsus bozuv) maddeleri.
Milliy politsiya hadimleri Şevçenko rayon bölügine bu yanğınnen bağlı olğanında şeklenilgen 6 kişini ketirdi, olarnıñ şahsiyetleri ve yanğınnen bağlı olğanları belgilene, dep qoştı Krişenko.
Kiyev politsiyasında bildirdiler ki, sentâbr 4-te şahıslar taqımı, tahminen 20 adam, Şuseva soqağındaki bina yanına keldi, turistik çadırlar qoydı ve çemberler (şinalar) ketirdi, bundan soñ çemberlerni yaqtılar ve binağa, ilk malümatlarğa binaen, tuman şaşkasını attılar, yanğın başlandı.
Bundan soñ «İnter» telekanalı ilân etti ki, yanğın neticesinde «Podrobnosti» programmasınıñ studiyası bütünley yandı, bunen beraber, bazı hadimler zararlandı.
Ukraina Fevqulade vaziyetler devlet hısmetinde haber ettiler ki, bu yanğın söndürilgen vaqtında elâk olğanlar ya da yaralanğanlar olmadı.
Terkibine «İnter» telekanalı kirgen Inter Media Group vaqia şaraitini obyektiv şekilde taqip etmesini talap ete, bunen beraber, Ukraina prezidentine «qanunnı ve uquqqa qarşı areketlerden saqlavnı tiklemek» maqsadınen vaziyetke kirişmek çağıruvınen muracaat ete.
«İnter» telekanalına qarşı endi bir qaç sefer piket yapılğan edi, hususan fevral ayında yüz bergen vaqia sebebinden, o vaqıt «Podrobnosti nedeli» («Afta tafsilâtları») programmasınıñ prodüseri rusiyeli Mariya Stolârova canlı yayında sögüş sözlerini ayttı, bundan soñ onı Donbasstaki silâlı taqımlarğa nisbeten simpatiya duyğanında qabaatladılar ve devletten sürgün ettiler.
2013 senesiniñ başında Dmitriy Firtaşnıñ GDF Media Limited şirketi Valeriy Horoşkovskiyniñ K.H. Media Limited şirketinden Inter Media Groupnı satın aldı.
«İnter» telekanalı Ukrainanıñ üç eñ populâr telekanalından biri ola.


text:
istanbulda «Xitayniñ caza lagirliridiki şerqiy türkistanliqlarniñ aqiviti muhakime yiğini» ötküzülidu.
növette şerqiy türkistanniñ esli qanunluq égiliri bolğan uyğur, qazaq, qirğiz, özbek ve tatar Qatarliq Türkiy milletler Xitayniñ yürgüzgen irqiy qirğinChiliq, asmilatsiye ve yoq qiliş siyasiti neticiside, ana til, ma’arip, medeniyet, din ve siyasiy cehette tarixtiki eñ krizisliq veziyetke duç kelmekte. davami ...
tarixta türklerdiki atniñ quyruqini çigiş aditi
zulhayat ötkür atniñ quyruqini çigiş –türkler arisida tarixta veten, millet, er ve ar-nomus, ğururniñ simvoli bolup kelgen. atniñ quyruqini çigiş eslide ceñ ceryanida atniñ quyruqiniñ tuyaqliriğa tégip sörülüp qalmasliqiniñ aldini éliş meqsidide şekillen’gen bolup, eñ deslepte türklerde ceñge atlin davami ...
salam uyğurum
nuraniye qeşqiri 2018 - yil dunyaniñ herqaysi caylirida yaşavatqan uyğurlar üçün qabahet bilen başlan’ğan bir yil boldi. ete yaxşiliniş bolup qala dep kütüp yatqan uyğurlar bolsa qara bulut içide nime qilarini, nege birişini bilelmey, çiqaymu - çiqmaymu dep qorquş ve ensizlik içide yaşavatatti. orn davami ...
dastan — milliy bayliq
dastan xelq éğiz edebiyati içide eñ diqqetni tartidiğan bir tür. u özi mensup bolğan milletniñ pütkül mevcutliqiniñ, tepekkur, dunya qaraş, étiqad, pezilet ve milliy qehrimanliq küreşliriniñ uzun şé’iriy hékayiliridin ibaret. lékin, hemmila milletniñ dastan’ğa ige boluşi natayin. bir millette dastann davami ...
yazğuçi memtimin hoşurniñ «qum basqan şeher» romani toğrisida
abduqadir calalidin (1) bizniñ şeher eslide insanlarda bolidiğan yaxşiliq ve yamanliq nisbitiniñ timtasliqida güllen’gen, qan ve teşviştin xaliy otupiyilik şeher idi. uniñ asminimu séxiy, xisletlerge bay bipayan menzire idi. bu şeherde quyaş, yultuz, ay, qum zerriChiliri ve can nuqtiliri közge körünmes davami ...
közge çéliqmaydiğan emma roli zor kiçik keşpiyatlar
turmuşimizda köp uçraydiğan nurğun nersilerniñ layihelinişidiki inçike nuqtilarğa biz adette nahayiti az diqqet qilimiz, emma bu nuqtilarğa layiheligüçilerniñ bir munçe ecri ve yaxşi köñli yoşurun’ğan bolidu. undaqta biz birlikte turmuşimizdiki arqisiğa layiheligüçiniñ yaxşi köñli yoşurun’ğan bir qisim davami ...
iman ve exlaq
«exlaqi eñ yaxşi mömin imani eñ kamil mömindur.»[1] hayvan’ğa öz tebi’iti yéterlik eger biz hayvanlar dunyasini köz aldimizğa keltüridiğan bolsaq, ulardiki tuğma tebi’etniñ ularğa turmuşni toğra teşkilleş ve işlarni toğra bir yaqliq qiliş cehetlerde obdanla yétekChilik qilivatqanliqini körimiz davami ...
baba réhim meşrep
1. hayati ömri talantliq şa’ir babarehim texminen miladiye 1657-yili encan şehiride veli baba isimlik kembeğel babkar a’ilisde dunyağa kelgen. veli baba nemen’gan’ğa köçüp héçqançe ötmey veli baba ölüp kétip, babarehim ve siñlisi yaşla tul qalğan anisiniñ terbiyiside çoñ bolğan. baba rehim mehelle mektip davami ...
pelsepe ve bizniñ devrimiz
fuden univérsitéti pelsepe'inistitutiniñ proféssori vu şyavmiñniñ coñşen univérsitétida sözligen nutuqi tercime qilip teyyarliğuçi: memtimin obul hörmetlik oqutquçi-ustazlar, savaqdaşlar, yaxşimu siler! bügün coñşen univérsitétiniñ pelsepe inistitutiğa kélip nutuq sözliginimdin tolimu şerep hés qilime davami ...


text:
Ukrainler qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev aqqında film çıqarılmasına «KrımSOS» taqımı içün para topladılar. Para «Spilnokoşt» saytında keçirildi, – dep ayttı «KrımSOS» cemaat teşebbüsinin koordinatorı Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ bildirgenine köre, 248 hayırsever leyhağa qoltuttı. Umumen 155 300 grivna toplandı, bu kerek olğan sermiyanıñ 104 fayızıdır.
Mustafa Cemilev aqqında filmni «KrımSOS» taqımı çıqarmaqta. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, toplanğan sermiya taqımnıñ işine, arhiv malümatlarınıñ qullanma masrafları ve ekspeditsiya seyaatlarına sarf etilecek
«Ukrainlerniñ bu leyhağa qoltutqanları bizim içün pek müimdir. Zanımızca, Mustafa Cemilev qırımtatarlar içün ne qadar qıymetli olsa, ukrainler içün de o qadar qıymetlidir. MycTaфa arъa rъaeT иTибapлы биp шaxыcTыp. Bizler «Spilnokoşt» saytında bu sermiyanı topladıq, añlaymız ki, filmniñ çerigi bile yeterli degil, amma bu isse epimiz içün emiyetlidir», – dep ayttı Tamila Taşeva.
Mustafa Cemilev aqqında filmni «KrımSOS» taqımı çıqarmaqta. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, toplanğan sermiya taqımnıñ işine, arhiv malümatlarınıñ qullanma masrafları ve ekspeditsiya seyaatlarına sarf etilecek.
Mustafa Cemilev – Ukraina vatandaşı, qırımtatar halqınıñ lideri, dünyaca belli uquq qorçalayıcısıdır. O, qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması içün küreşte 15 yıldan ziyade sovet lagerleri ve apishanelerinde keçirdi. O, 306 kün sovet apishanesinde açlıq tuttı. Nobel mukâfatına namzet kösterilgen edi.


text:
Ukraina Tış işleri nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa, Ukrainanıñ Rusiyeden ilhaq etilgen Qırımda ve Donbassnıñ işğal etilgen territoriyasında kütleviy haber vastaları (KHV) serbestligine tazyiqnıñ toqtatılmasını talap etkenini bildirdi. Bunı o, mayıs 2-de özüniñ Twitterinde yazdı.
Bildirüvde: «Bugün #WorldPressFreedomDay2018de işğalci ukümetten işğal etilgen Qırım ve Donbassta KHV serbestligine tazyiqnıñ toqtatılmasını talap etemiz», – denile.
Aprel 10-nda Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ konferents-zalında «Terciman» qırımtatar gazetasınıñ birinci nomerası çıqqanına 135 yıl toluvı ve Qırımtatar jurnalistikası künü munasebeti ile «tögerek masa» keçti. Tedbirde Qırım jurnalistleri, aq-uquq qorçalayıcıları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ilhaq etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki vaziyetni, yarımadada vatandaş jurnalistlerine qol tutuv ve qırımtatar kütleviy haber vastalarını inkişav ettirüvni muzakere ettiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kyivge, Azav deñizi üstündeki kontrolini Rusiyeniñ menfaatına ğayıp etmemek içün akvatoriyada arbiy mevcudiyetini arttırmaq ve Moskva ile onıñ qullanıluvı aqqında bütün añlaşmalarını bozmaq kerek. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina prezidentiniñ QMCde daimiy temsilcisi Boris Babin söyledi.
Prezidentniñ Qırımdaki temsilcisi: «Rusiyede Azav deñizine dair planlar bar. Ve o, anda, Ukraina ne qadar qarşılıq köstermekten vazgeçse, o qadar kenişlemege devam etecek. Vazifede çalışqanımnıñ birinci kününden başlap, Azav deñizinde ADQ (Arbiy deñiz quvetleri) ve deñiz bekçileriniñ quvetleştirilmesi meselesini ortağa qoya edim. Bunı iç bir muzakereler ve beyanatlarnen toqtatmağa çare yoq. Cariy olğan muqaveleler boyunca rusiyeliler bu akvatoriyanıñ er bir noqtasında ilmiy teşkerüvler keçire bileler! Bu muqavelelerni denonsatsiya etip, munasip halqara rejimni ilân etmek ve içki suvlar aqqında qanunnı qabul etmek kerek», – dep qayd etti.
Rusiye tarafından açıq menbalarda bu hususta berilgen izaatlar yoq.
Mevzuğa dair: Akvatoriya içün meydan muarebesi: Rusiye Azav deñizindeki Ukraina gemileriniñ qatnavına nasıl keder ete
Ukraina İnfrastruktura nazirligi, Rusiye tarafından, yüksekligi ile gemilerniñ keçmesini sıñırlağan köpürniñ qurulmasından soñ gemilerniñ Keriç boğazından Ukrainanıñ limanlarına keçmeleri ile bağlı sıñırlamalardan kelecek vastasız zararlarnı yılda 500 hrivna olaraq qıymetlendire.
Rusiye Devlet Duması, Rusiye gvardiyasına, qurulayatqan Keriç köprüne ve bunıñ kibi de Keriç boğazınıñ tübündeki gaz hattı ve energiya köprüne bitişken zonalardan gemilerni evakuatsiya etmek aqqını bergen ukümetniñ qanun leyhasını birinci muzakereden soñ qabul etti.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün mayıs 16-da açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq kerekligi aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında söyledi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmaqnı ve 2019 senesiniñ yazında işletüv içün açmaqnı vade ettiler. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında mauqaveleden 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Ecuadorda olıp keçken zelzele qurbanlarınıñ sayısı aman-aman yarım biñ insannı teşkil etti.
Yıqılğan evler altında insanlarnı qıdırmağa devam eteler, amma faciadan soñ üç kün keçti. Colombia, México, Salvador, İspaniya ve diger memleketlerniñ qurtarıcıları yerli zenaatdaşlarına yardım eteler.
Aman-aman eki biñ kişi ğayıp oldı. Aprel 19-da elâk olğanlarnıñ resmiy cedvelinde 480 insan bar edi, biñlernen kişi yaralı.
7,8 magnitudalı yer teprenüviniñ esas noqtası Müisne turistler şeerine 28 kilometr uzaqlığında edi. Ecuadornıñ eñ büyük şeeri Guayaquil bayağı zarar kördi.


text:
Trampnıň Yerusalim qararı
Kön tärtibe 50
1917 yılnıň 11nçe dekabr’ könne Yerusalimne yawlağan ingliz general Allenbynıň Xaçlı säfärläreneň azağına yaqınlaşuın äytüe citkerelä. Yaqın Könçığışta bolay da xaos bulğanda Trampnıň Könçığış Yerusalimne da üz êçenä alaçaq räweştä İzrailneň başqalası bularaq qabul häm iğlan itüeneň atom bombası täêsiren tudırıp, töbäkneň qıyamäte bula alaçaq, bälki dä Yaqın Könçığışta “zur şartlaw”nı kiterep çığaraçaq bu açıqlawnıň 1917 yılğı yawlawdan 100 yıldan soň yasaluı simvolizm bula alamı? Moňa 1917 yılnıň 2nçe noyabr’ könge Balfour deklaraŝiyaseneň 100 yıllığı häm 1967 yılğı Altı kön suğışı näticäsendä Könçığış Qudüs yawlawınıň 50 yıllığın da quşa alabız.
Tramp saylaw êşçänlekläre waqıtında Yerusalimne İzrail başqalası bularaq tanıyacağın citkergän ide. Yerusalimneň bügenge köndä başqala bularaq tanıluı öçen citärle säbäp yuq ikän, monı tağın da tirändä, soňğı yıllarda Yaqın Könçığışta barlıqqa kilgän üzgäreşlärdä êzläw zarur. Yaqın Könçığışqa yaz cile alıp kilä almağan “Ğaräp yazı”nıň töbäk soŝiologiyasendä canlı êtnik häm mäzhäbi qorılmanı tözekländerelmäyäçäk räweştä cimerüe ap-açıq. Hiçşiksez, töbäk monnan soň êlekke kebek bulmayaçaq. Läkin bu xaostan soň da berär törle tärtip qorılaçaq. AQŞ ilbaşınıň soňğı Yerusalim adımı isä üz tirä-yağında yaňa iyärçennär tärtiben tudıruğa qarağan tırışlıq kebek kürenä. Läkin Barzanineň referendum uyınında bulğanı kebek barlıq ğaräp häm İslam dönyasın yuğaltu riskına kerä.
AQŞ Kongressı 1995 yılda qabul itkän ber qarar belän AQŞ ilçelegeneň Tel Avivdan Yerusalimğa küçerelüen raslasa da, AQŞ ilbaşları wazğiyät’neň sizgerlegen toyıp, 6 aylıq periodlar räweşendä bu qararnı kiçekterälär ide. Bügenge köndä närsä buldı da AQŞ bu qarardan 22 yıldan soň mondıy êşkä kereşte?
AQŞnıň Süriyä häm Ğiraqta, ğomümän Yaqın Könçığıştağı strategik xataları Yerusalimne İzrail başqalası bularaq tanıp, töbäktä yasağan olı xatalar çılbırına yaňasın östäwe belän näticälänä. Terrorçılıq häm radikalizm belän köräş iseme astında Ğiraq, Süriyä häm Yämän kebek illärdäge däwlät sistemalarınıň cimerelep, bu illärneň bülenüe iň küp AQŞnıň töbäktäge köndäşläre bulğan Rusiyä häm İrannıň êşenä yaradı. Rusiyä Süriyädäge täêsiren nığıtıp, könbatış Süriyäne mandat citäkçelekkä äyländerde diyärlek. İran isä Ğiraq häm Süriyädä täêsir qazanıp, Livan häm Hizbullas yärdämendä İzrailğa ireşü mömkinlegen täêmin itkän kebek Yämän häm Baxreyn kebek illär aşa AQŞnıň qultıqtağı berlektäşlärenä yanıy başladı. AQŞ berlektäşe häm strategik partnerı bulğan Törkiyäne Süriyä mäs’äläsendä qaldırıp kitkän kebek ilgä yanawçı PKK, PYD/YPG häm FETÖ kebek oyışmalarnı xuplaw öçen töbäktäge iň möhim berlektäşen Rusiyä häm İran belän xezmättäşlek başqarırğa mäcbür qaldırdı.
Moňa Farsı qultığında Soğud Ğaräbstanı häm Berläşkän Ğaräp Ämerlekläre tarafınnan qısrıqlanuçı Qatarnı da östik.
AQŞ Yaqın Könçığıştağı xatalı säyäsätläre näticäsendä barlıqqa kilgän Törkiyä, Rusiyä, İran häm Qatar blogına qarşı üz liderlığında Soğud Ğaräbstanı häm Farsı qultığı illäre belän Misır häm İzrail toruçı blok qorğan wazğiyättä. “DEAŞ” terror oyışmasınıň alan xaqimiyäte betä barğan waqıtta yasalğan bu adım Tramp citäkçelegendä AQŞ, Möxämmäd bin Sälman citäkçelegendä Soğud Ğaräbstanı häm Farsı qultığı belän İzrail arasında soňğı waqıtta üsüçe kileşüneň cimeşe kebek kürenä. Çönki İrannıň soňğı waqıtta töbäktäge täêsire iň küp İzrail, Soğud Ğaräbstanı häm şul räweşle AQŞqa yanıy.
Haririneň Riyadta wazifasınnan kitüe öçen häm Mäxmüt Abbasnıň tınıçlıq kileşüe öçen mäcbür itelüen dä bu kileşü belän açıqlıy alabız. Çönki Abbas ta soňğı könnärdä Könçığış Yerusalim urınına şähärneň könyaq könçığışındağı Äbu Dis şähärçegen Fälästin başqalası bularaq qabul itügä mäcbür itelde. Sinadan ber kisäk cirneň Fälästin citäkçelegenä birelüe belän Misırnıň da bu bloknıň oyışuında öleşeneň buluı soraldı. Misırnın küptän tügel Qızıl diňgezdäge ike strategik utrawnı Soğud Ğaräbstanına birüen dä bu kileşü qısalarında bäyälik. Sisi dä bu kileşü yärdämendä matdi yärdäm häm säyäsi xuplaw alu öçen xaqimiyäten nığıtırğa telägänder.
Tramp üz adımın yasadı. Hiçşiksez, Törkiyä belän ber rätän Yordaniya häm İslam dönyasınnan şaqtıy il bu qararğa reakŝiya belderäçäk. Läkin monda töp bilgeläwçe Misır häm Soğud Ğaräbstanı xalıqları häm citäkçeläreneň totışı bulaçaq. İke il xalıqları reakŝiya beldersä, citäkçelekläreneň moňa qarşı reakŝiyase Yaqın Könçığışta barlıq tärtipne üzgärtä ala.
Soňğı itep şunı äytäsem kilä, Yerusalimda tınıçlıq urnaşmıyça Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaşmas.


text:
Hasan Polatkan
Hasan Polatkan (1915 - 1961 sentâbr 16) Eskişehirli Qırımtatar tamırlı bir siyasetçidir.
O vaqıtki adınen İstanbul Siyasiy İlimler Mektebinden (İstanbul Siyasal Bilgiler Okulu) mezundır. VIII, IX, X ve XI devir Eskişehir vekilligi etken. Adnan Menderesniñ fırqası Demokratik Fırqanıñ maliye naziri Polatkan, 1960 s. mayıs 27 askeriy avdarmadan soñ baş nazir Adnan Menderes ve tışqı işler naziri Fatin Rüştü Zorlu ile beraber ölüm cezasına oğratılğandır. MBK tarafından 1961 sentâbr 16-da Fatin Rüştü Zorludan aman soñ ölüm cezasına oğrağandır.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ HeMeцkaя HaциoHaлbHaя библиoTeka, БepлиHckaя rocyдapcTBeHHaя библиoTeka, БaBapckaя rocyдapcTBeHHaя библиoTeka и дp. Record #136374743 // Oбщий HopMaTиBHый koHTpoлb (GND) — 2012—2016.
- ↑ (unspecified title)


text:
«Çetel işler maydanı» teşkilâtınıñ idare reisi, Ukrainanıñ İstanbulda sabıq baş konsulı Bogdan Yaremenko Türkiyede «Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tarafına müsbet deñişüvler» olayatqanını tüşüne.
Bu aqta o «Gromadske radio»ğa bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Türkiyeniñ resmiy mevamı NATO memleketleriniñ resmiy mevamından pek farq etmey. O işğalni takbih ete ve tanımay. Amma, Avropa Birligi memleketlerine köre, Türkiye Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetmey, aksine ticariy işbirlikni keñişletmek içün fırsattan faydalana, dey ekspert.
«Qırımtatar azlıqlarınıñ vaziyeti boyunca mevamı eki manalı edi. Mında da, ğaliba, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ tarafına müsbet deñişüvler yüz bere», – dedi o.
Bunıñ ile Yaremenko şunı da qayd etti ki, Ukrainanıñ bugün Türkiyede olayatqan adiselerge («İslâm devleti» ve kürdler ile mucadele – Qırım.Aqiqat) munasebeti daa da açıq-aydın olmalıdır.
«Soñ zamanları öyle teessurat peyda ola ki, sanki Ukraina tış siyaseti ekspert, jurnalistlerniñ merağı oldı, amma tek devletniñ degil. Bu vaqiağa Ukraina reaktsiyasını körmeymiz. Ukraina adet üzre itibar, nezaket, duyğudaşlıqnı körmemezlikke urıp, özüne hususiy munasebet talap ete. Dostlarımızğa diqqatlıca olmalımız. Em de, Türkiye resmiy strategik şerik ola, amma, dostluq munasebetlerine baqmadan, ukrain tış siyaseti içün mahsus çağıruvlarnı meydanğa ketire», – dey o.
İyül 24 kününden Türkiye Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şarqında kürdlerniñ mevzilerine ücüm etmektedir. Bunıñ ile, malüm olğanı kibi, bu afta Türkiye politsiyası «İslâm devleti» teşkilâtı ile bağı olğan bir 15 insannı ve «Kürdistannnı iş firqası» ile bağı olğan 19 insannı yaqaladı.


text:
Rusiyede mahkemeciler olmağanlar öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevge nisbeten qarar çıqarmaq kerektir. Bunı advokatı Nikolay Polozov bildire.
«Hayser Cemilevniñ işi boyunca munaqaşa soñuna yetti. Qabaatlanğan soñki sözüni ayttı. Salı künü mahkemeciler olmağanlar qarar çıqarmaq kerektirler», – yazdı o twitterde
Rusiyede Krasnodar mahkemesi çarşenbe künü, mayıs 27-de, Hayser Cemilevge qarşı cinaiy işniñ toqtatılması aqta arizanı qabul etmedi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, mayıs 27 künü Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkeme taqiqatı soñuna yetti. Mayıs 28-de saat 11:00 munaqaşa keçirilecek.
Öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevge qarşı Kiyev Dneprovsk rayon mahkemesiniñ qararından sebep onıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye mahkemelerinde cinaiy işniñ baqılmasını toqtatmaq niyetindedir.
Evel ukrain mahkemesiniñ Hayser Cemilev, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğluna nisbeten alğan qararı aqqıda Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy bildirgen edi.
Logvinskiyniñ malümatına köre, ukrain mahkemesi Hayser Cemilevge üç yıl ve 8 ay apis cezasını belgiledi.
Rusiye tarafından bu aqta resmiy cevap şimdilik yoqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Türkiye: İstanbulda qırımtatarlarğa qarşı genotsid qurbanlarınıñ hatırasını ürmet ile añdılar (video)
İstanbulda, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasını ürmet ile añmaq içün miting-dua yapıldı. Tedbirde Ukraina Baş konsullığı ve Türkiye ukümetiniñ vekilleri, qırımtatar cemaatlarınıñ başlıqları ve Türkiye vatandaşları ile vaqtınca köçken Ukraina vatandaşları olğan qırımtatarlar iştirak etti. Tedbir, qırımtatarlar toplu yaşağan Çatalca adlı rayonda, 1944 senesinde sürgün etüv qurbanlarınıñ eykeli yanında keçirildi. Bir anane olaraq tedbir sessizlik daqqasından ve Türkiye ile qırımtatar halqınıñ milliy marşlarından başlandı. Ondan soñ yerli caminiñ diniy hadimi 1944 senesi mayıs 18-de sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına dua keçirdi. Eykelge çiçekler qoyuldı ve rezolütsiyanı oqudılar. Onda sovet ukümetiniñ qırımtatarlarğa qarşı areketleri ve 2014 senesinde Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqı taqbih etildi.


text:
Semeyde mäskewlik rejïsser rwmındıq jazwşınıñ spektaklin qoymaq
SEMEY. QazAqparat - Semeydegi F. Dostoevskïy atındağı teatr kezekti qoyılımğa dayındalwda. Bul jolı körermenge rwmındıq jazwşı Mïxaïl Sebastyannıñ «Bezımyannaya zvezda» spektakli usınıladı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Teatrdıñ ärtisteri spektakldi qoyu üşin dayındıqtı bastap ketti. Belgili pesanı mäskewlik «Sovremennïk» teatrınıñ rejïsseri Oleg Plaksïn qoyadı. Ol körermenge osı spektakldi usınw üşin arnayı Semeyge kelgen.
Ayta ketw kerek, jergilikti körermenge mäskewlik rejïsser semeylik teatr saxnasında qoyılğan birqatar qoyılımdarımen tanımal.
Oleg Plaksïnnıñ sözinşe, atalmış spektakl maxabbat, şığarmaşılıq jäne jalğızdıq jaylı. «Ärbir körermen özine tanıs jayttı köre aladı. Bastısı - ol maxabbat, tañdaw, kündelikti qalıptasqan jayttan şığwğa degen quştarlıq. Bizdiñ spektakl fïlmnen özgeşelenedi. Biz bul jağdayğa basqa turğıda qaraymız», - deydi rejïsser.
Atap ötetin jayt, keñestik körermen Anastasïya Vertïnskaya men Ïgor Kostolevskïy bastı keyipkerlerdi somdağan, pesa jelisi boyınşa tüsirilgen fïlimdi jaqsı biledi. Eger fïlmde 30-şı jıldardağı Rwmınïyadağı tragedïyalıq oqïğalar körinis tapsa, rejïsser Oleg Plaksïnniñ qoyılımında adamnıñ işki alañdawşılığına män berilgen.
Spektakl F. Dostoevskïy atındağı drama teatrı saxnasında 29-30 qırküyek küni qoyıladı.


text:
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından «Qırım birdemligi» koordinatorlarından biri Server Mustafayevniñ evinde yapılğan tintüvlerni taqbih ete. Bunı UJMBniñ matbuat hizmeti bildire.
UJMBniñ kâtibesi, Qırımdan mecburen köçken jurnalist Yelena Yurçenko: «Mustafayev Qırımda vatandaş jurnalistikasınıñ eñ parlaq vekillerinden biri. O, Qırımdaki Rusiye mahkemelerinde qırımtatar faaliyetçilerine qarşı protsesslerni aydınlatmağa, yarımadada tintüvler, yaqalanuvlar aqqında ikâye etmege yardım ete edi. Şimdi Server Mustafayevniñ evinde keçken şey – Qırımda mustaqil seslerni susturmaq, qırımtatarlarnı qorquzmaq, fikirlerni serbest ifade etüvniñ eñ ufaq adaçıqlarından marum etmek teşebbüsidir», – dep, vaziyetni iza etti.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Bunı o, İsveçre prezidenti, OBSE reisi Didier Burkhalter ile körüşüvinden soñ matbuat konferentsiyada bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukrainada mayıs 25 kününe belgilengen müddetten evel prezident saylavları aqqında aytqanda, Vladimir Putin böyle dedi: «Bu saylavlar – doğru yönelişte olğan arekettir. Amma Ukraina vatandaşları saylavlardan soñ olarnıñ aqları nasıl etip temin olacağını añlamasa, olar iç bir şeyni al etmez».
Evelden o Ukraina şarqındaki separatistlerine mayıs 11 kününe belgilengen referendumnı başqa künge keçirmege teklif etti.


text:
ÄÇ-2018: Este bolar 10 derek
ASTANA. QazAqparat - Bügin, 14 mawsımda Reseyde fwtboldan älem birinşiligi jalawın köteredi. Öz tarïxında 21-şi märte ötetin dübirli doda boyınşa ayrıqşa 10 derekti QazAqparat tilşisi oqırman nazarına usınadı.
Aytwlı alamandı tamaşalaw maqsatında Reseyge 1 mln janküyer keledi dep kütilwde. Bul - twrnïrdiñ uyımdastırwşı mamandardıñ statïstïkalıq aqparatı.
Mwndïaldı älem xalqınıñ üşten bir böligi teledïdar arqılı tamaşalaydı dep josparlanıp otır. Ol şamamen 3 mlrd adamğa jwıqtaydı.
2018 jılğı älem birinşiliginde Ewropadan - Ïslandïya, Soltüstik Amerïkadan - Panama quramaları dübirli dodanıñ fïnaldıq kezeñindegi tusawkeser oyındarın ötkizedi.
Bügingi künge deyin fïnaldıq kezeñge köp qatısw jöninen Brazïlïya quraması alda tur, olar 20 märte aytwlı alamanda baq sınağan. Odan keyingi orındardağı Ïtalïya men Germanïya - 18, Argentïna - 16, Anglïya, Francïya, Ïspanïya - 14, Wrwgvay men Belgïya 14 märte baq sınawımen erekşelenip tur.
Qazirge deyin çempïon bolw märtebesine nebäri 7 qurama qol jetkizgen.
Çempïondıq ataqqa Brazïlïya 5 (1958, 1962, 1970, 1994, 2002) märte qol jetkizip, bul jöninen köş bastap tur. Odan keyingi orındardağı Germanïya (1954,1974, 1990, 2014) jäne Ïtalïya (1934, 1938, 1982, 2006) tört-törtten kwbok alsa, Argentïna (1978, 1986) jäne Wrwgvay (1930, 1950) eki-ekiden çempïon atandı. Al Francïya (1998), Ïspanïya (2010), Anglïya (1966) bir-bir märte çempïondıq tuğırğa köterildi.
Qazirge deyin çempïondıq kwboktı tek Ewropa jäne Oñtüstik Amerïka qurlıqtarınıñ quramaları töbesine kötergen.
Brazïlïya jäne Germanïya quramaları birde-bir ret älem birinşiliginiñ iriktew kezeñinde sürinbey, fïnaldıq kezeñine joldama alğan. Tek Germanïya 1930 jäne 1950 jıldardağı älem birinşiligine qatıswdan bas tartqan. Ïtalïya men Argentïna quramaları bir-bir märte iriktew kezeñinen öte alğan joq.
Älem birinşiligindegi eñ jıldam soğılğan gol 2002 älem birinşiliginde tirkeldi. Oyınnıñ 10,8 sekwndında Türkïya şabwılşısı Xakan Şükir öz quramasın alğa şığardı.
Älem birinşiliginiñ eñ üzdik surmergeni atağı Germanïya oyınşısı Mïroslav Klozeniñ (16 gol) enşisinde tur.


text:
Qıtaydıñ Cindao qalasında bügin Şanhay ıntımaqtastıq wyımına (ŞIW) müşe memleketter basşıları keñesiniñ kezekti otırısı ötip jatır. Mausımnıñ 9-ı küni sammittiñ aşılu räsiminde Qıtay prezidenti Si Czin'pin ŞIW “birligine” joğarı bağa berip, wyım jwmısı “biregey wstanım äzirleuge jäne özara tiimdi äriptestikke” qwrılğanın aytqan.
Oqi otırıñız: Qıtaydıñ mañayındağı elderge qoldanar aylası
Qıtay men Reseydıñ jetegindegi bwl aymaqtıq wyımğa Qazaqstan, Qırğızstan, Täjikstan, Özbekstan, Ündistan men Päkistan müşe. Soñğı ekeui ŞIW müşeligine ötken jılı qabıldanğan. Al, Auğanstan, Belarus', Iran men Moñğoliya bwl wyımğa baqılauşı retinde qatısadı.
Bwğan deyin biılğı sammit ayasında ŞIW ökilderi Wjımdıq qauipsizdik şartı wyımı (WQŞW-ODKB) men Täulesiz memleketter dostastığı (TMD) boyınşa äriptesterimen kezdesuler ötkizgen. Aymaqtıq memleketaralıq bwl eki wyımda Resey negizgi rol' atqaradı. ŞIW, WQŞQ jäne TMD terrorizm men esirtki tasımalına qarsı küres salaları boyınşa äriptestikke arnalğan özara tüsinistik turalı memorandumğa qol qoyğan.
Senbi küni Aqordanıñ baspasöz qızmeti Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ Cindaoğa jwmıs saparımen barğanı jäne ŞIW-na müşe memleketter basşılarımen kezdesulerge qatısıp, birlesken qwjattarğa qol qoyatını, sonımen birge birneşe ekijaqtı kezdesuler ötkizetini turalı habarlağan.
ŞIW-nıñ kelesi sammiti 2019 jılğı mausımda Qırğızstanda ötedi dep josparlanğan.
Azat Europa / Azattıq radiosı


text:
«Ümüt etem ki, vaqtınce vazifelerni eda etken insanlar ileride tüzetilmeycek areketlerni yapmazlar», – dedi Rusiye lideri, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
O, Ukrainada mürekkep siyasiy protsessler olıp keçkenini de aytıp keçti ve Rusiye Çetel işler Nazirliginiñ «vaziyetniñ tüzeltüvi boyunca etken areketleriniñ aqibeti müsbet olacağını» da qayd etti.
Aprel 6-7 künleri separitistler Harkov, Donetsk ve Luganskta bir qaç memuriy binalarnı zapt ettiler. Harkov vilâyet memuriyetni ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Harkovteki vilâyet idaresiniñ binasını endi boşattılar. Donetsk vilâyet memuriyeti ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Lugansktaki vilâyet idaresi alâ daa rusiye tarafdarlarınıñ qollarındadır.
Eñ qıyın vaziyet Luganskta, mında radikallar silâ mağazını zapt etti ve bugüngece bir çoq insannı esirlikte tuta ediler. Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatına köre, binanıñ yuqarı qatlarında minalar bar eken.
İçki işler naziri Arsen Avakov Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerinde vaziyet 48 saat içinde çezilecegini bildire. Onıñ aytqanına köre, uquq qorçalayıcalrnıñ vaziyetni çezmek içün eki variant bar – muzakereler ve küç qullanuvı.


text:
İyül 28 künü dünya musulmanları muqaddes Oraza bayramnı qayd etecekler.
Qırım paytahtında şu künü çeşit tedbirler keçirilecek. Olarda iştirak etmege bütün istegenler davet etile.
Bunı Qırım haber agentligi bildire.
Böyleliknen, iyül 28 künü muminler Bespalov soqağı, 172a adresi boyunca yerleşken «Zolotoye koltso» salonına davetliler.
Mında olacaq tedbirlerde 12 yaşına qadar balalar iştirak ete bilecekler, musafirlerni çeşit çıqışlar ve ediyeler bekleycek.
Bazarertesi kününiñ esas tedbiri – Zenaat birligi medeniyet evinde keçirilecek bayram namazıdır.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ malümatına köre, bayram namazı er yil Aqmescitte binlerce muminlerni toplay. Qırım paytahtında büyük cami olmağanı sebebinden, namaznı Zenaat birligi medeniyet evinde, meydanlarda ve diger binalarda keçirmege mecburlar.
Bayram namazı saat 7:11 başlanacaq.
Bayramnıñ uçünci künü, iyül 30-da, «İcat» medeniy merkezi tarafından merasim ötkerilecek. Onıñ çerçivesinde sport yarışları keçirilecek, balalarnı tatlılıqlar, büyüklerni ise plâv ile sıylaycaqlar. Tedbir Mokrousov soqağı, 7a, «İcat» medeniy merkezi binasında saat 10:00 başlanacaq.
Oraza Bayram – İslâm taqviminde eki eñ büyük ve müim bayramlarından biridir. Mubarek Ramazan ayı bitkeninen Oraza Bayram qayd etile.
Bayram künü musulmanlar bayram namazına toplaşalar, eñ yahşı urba kiyeler, ananeviy yemekler pişireler, namazdan soñ bayram sofraları donatıla, er kes bir-birini hayırlay, adamlar qomşu, soy-soplarnı ziyaret eteler.
Muminler bir-birini «İd mubarak!» sözleri ile hayırlaylar. Bayram künü ve onıñ arfesinde zakât-al-fitr cıyıla. Toplanılğan para onda muhtac olğanlarğa tarqatıla.


text:
Bunı Facebook saifesinde jurnalist Katerina Sergatskova bildirdi. O, kinorejissör yaqalanğanını aydınlatqan edi.
Onıñ aytqanına köre, Oleg Sentsovnıñ menfaatlarını advokat Dmitriy Dinze temsil etecek.
Sentsov «Gamer» filminiñ müellifi ola. Bir sıra halqara kinofestivalleriniñ, şu cümleden Odessa MKF ve Rusiyeniñ Hantı-Mansiysk MKF jüri azaları onı maqtağan ediler. Levha bir sıra meşur festivallerde iştirak etip, qayd etilgen edi.
Sentsovnıñ «Nosorog» oyun leyhası Goskino yarışında ğalebe qazandı ve devlet tarafından maliye etilmesine nail oldı. O, bu levhanı tezden çıqarmağa başlaycaq edi.


text:
Rusiye ve Türkiye arasındaki turistik yönelişniñ yañıdan açılması işğal etilgen Qırımda raatlıq fiyatlarına müsbet tesir ete bile. Böyle fikirni Rusiyege boysunğan yarımada parlamentiniñ sanitar-kurort kompleksi ve turizm boyunca komitetiniñ reisi Aleksey Çernâk bildirdi.
«Rusiyeli raatlanıcılarnı celp etmek içün, türkiyeli turistik saasında fiyatlar siyaseti yañıdan baqılacaqtır, putövka ve ava taşımasına fiyatlar eksilecektir. Eminim ki, bu, otelyerlerimiz, taşıcılarımız ve restoratorlarımız içün «ayınıqtırıcı duş» olacaqtır, çünki olar esassız fiyatlarnı köterdiler, özlerini monopolist duydılar. Kerçek raqiplik vaziyetinde Qırım kurortları berilgen hızmetlerniñ fiyatları ve keyfiyetiniñ nisbetini yañıdan baqıp çıqacaqtırlar», – ilân etti Çernâk, dep bildire Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Deputatnıñ fikrince, rusiyelilerniñ Türkiyege raatlıqqa ketmeleri yarımadada kurort mevsimine tesir etmezdir. Çernâk emin ki, Rusiye ve Türkiye arasındaki turistik munasebetleriniñ tolusınen yañıdan tiklenilmesi içün, turoperatorlarnen añlaşmalarnıñ tizmesi, çarter seferleriniñ teşkil etilmesi içün daa tahminen eki ay kerek olacaqtır.
«Böyle etip, dep qayd ete Çernâk, Qırımda 2016 kurort mevsimine bu vaziyet tesir etip olamaz», – dep bildirdiler matbuat hızmetinde.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. Bundan soñ Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Turistik yollamalar yañıdan satılıp başlağan soñ üç kün devamında Türkiye rusiyeliler arasında eñ populâr yöneliş oldı.


text:
Bu Lüksemburgdeki Avropa mahkemesiniñ vesiqalarından kelip çıqa. Evel Pşonka cezalardan qurtarılmaq içün Avropa mahkemesine davanı bergen edi, dep bildire Nemetskaya volna.
Viktor Pşonka ve onıñ oğlu Artöm mayıs 30 künü Lüksemburgdeki Avropa mahkemesine olarğa qarşı Avropa Birligi Şurası tarafından kirsetilgen cezalarnı yoq etmek talabı ile davanı bergen ediler.
Sabıq prokuror Rusiyede Viktor Yanukoviç ve sabıq prezidentke yaqın olğan diger şahıslar ile birlikte ukrain taqiqatından saqlana. Olar esapları Avropa birliginde qapalı olğanı ile razı olmağa istemeyler.
Avropa mahkemesiniñ malümat bazasında Pşonka Viktor ve Artömniñ «vatandaşlıq» olğan yerçikte: Russia yazılğan.
Mahkemede cezalarnıñ yoq etilmesini talap etken Viktor Yanukoviçte, onıñ oğullarında ve baba-oğul Azarovlarda ukrain vatandaşlığı belgilengen.
Aprel ayında qabul etilgen qanunğa köre, Rusiye pasportını elde etmek içün ya da memlekette beş yıl yaşamaq, ya da Rusiye ana-babalarnıñ daimiy yaşağan yeri olmaq kerek.
Bu qanunnıñ sabıq prokurorğa bağlı olmasa, demek vatandaşlıqnı oña öz qararı ile Rusiye prezidenti Vladimir Putin bere bile edi.


text:
Ukraina baş naziri Arseni Yatsenük Qırımtatar Milliy Meclisine Ukraina bücetinden ayırılacaq 60 mln grn aqqında bildire.
Bu aqta o «Baş nazir ile 10 daqqa» programmasınıñ efirinde bildirdi, haber ete Ukraina Nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti.
«İlk sefer qardaş qırımtatar halqımızğa maliye vastaları ayırılğan – ükümet Qırımtatar Milliy Meclisine 60 mln grn ayıra», – dey Yatsenük.
O şunı da qayd etti ki, kelecek sene bücete «ukrain kitabı, ve keyfiyetli ukrain ve rağbetli kinoğa» aqça ayırğan.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvında Yatsenük Mecliske 40 mln grn ayırılacağı aqqında bildirgen edi.


text:
Polistirol
Polistirol — sızıqça strukturalı polimer. Anıñ molekulär massası 50 000 nän 300 000 gä qädär citä. Anı monomernı radikallı polimerlaştıru yulı belän initsiator qatnaşında tabalar.
Polistirolnıñ tözeleşe buyınça anıñ üzlekläre turında äytä alabız. Ul — bik yaxşı dielektrik üzlekle termoplastik material, seltelär tä'sirenä häm nitrat kislotasınnan qala barlıq kislotalarğa ximik bireşmäwçän.
Ütä termoplastik material bularaq, polistiroldan törle formadağı bik küp törle äyberlär yasıylar. Yaxşı dielektrik bularaq, anı elektr- häm radioapparatura detal'läre, kabel izolätsiäse citeşterü öçen totalar. Annan dekorativ bizäw äyberläre, törle panellär, tışlağıç plitalar häm bik küp başqa närsälär yasıylar. Ul könküreş äyberläre — yaqtırtu apparaturası, sawıt-sabalar, ğalantereyä äyberläre, balalarğa uyınçıqlar häm başqa närsälär eşläw öçen kiñ qullanıla.
Polistirolnıñ qullanu mömkinleklären çikläp kilgän kimçeleklärennän berse — bärelgändä çağıştırmaça tiz ualuçan buluı. Xäzerge waqıtta polimernı sintezlaw protsessında kauçuk qullanıp, bärelügä çıdamlı polistirol (bärelü üzlege zur bulğan) tabalar. Xäzer kübräk şundıy polistirol qullanalar. Polistirol polimerğa kübekländerüçe matdälär östäp penopolistirol tabalar.


text:
Cumaaqşamı künü, mayıs 14-te, Kiyevde «Qırım işğali – cinayet yıllığı» adlı muzakere keçirilecektir. Tedbir T.G.Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde ötkerilecek.
Bunı tedbir teşkilâtçılarından biri olğan KrımSOS cemaat teşebbüsi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İlânğa binaen, muzakerede qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri Sinaver Kadırov ve KrımSOS tesisçilerinden biri Tamila Taşeva iştirak etecekler. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, diger memleketlerniñ diplomatik vekilleri de qoşula bile.
«Tedbirniñ esas vazifesi – cemaatnıñ diqqatını Qırım meselesine celp etmek, tarihiy faktnıñ müimligini yetkizmek, gençlerni dialogğa çağırmaqtır», – dep aytalar muzakereniñ teşkilâtçıları.
Tedbirde Qırımnıñ Rusiyege sahte qoşulmasınıñ cinayet olaraq tasnif etilmesi, yarımadada şimdiki esnaslar, em de qırımtatar sürgünliginiñ yıllığı qonuşulacaq.
Tedbir saat 11-ge planlaştırıla.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Türkiye Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetkeni aqqında Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Ukraina, Qırğızistan, Qazahistan, Kanada, Litvaniya, Poloniya, Rusiye, AQŞ, Romaniya, Türkiye, Frenkistan ve Avropanıñ diger memleketlerinden bir 200 qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri iştirak etecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetti», – yaza Çubarov.
Hatırlatamız, Kongress Ankaradaki 750 insannı sığdırğan «Bilkent Otel» konferents-zalında keçirilecek. Teşkilâtçılar Ankarağa Kongress vekilleri ve musafirleri olaraq kelmege istegen qırımtatar cemaat teşkilâtları temsilcileriniñ sayısı çoq olğanından sebep büyük salonnı sayladılar.
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işine Qurultay ve Meclisni tanığan ve olarnıñ qararlarına köre faaliyet köstergen bütün qırımtatar cemaat, siyaset teşkilâtları ve areketleri, fond, sanat taqımları, milliy matbuat vastaları davet etile.
Ukraina, Türkiye, Romaniya, Bulğaristan, Rusiye, Poloniya, Qazahistan, Qırğızistan, Frenkistan, Amerika Qoşma Ştatları ve diger memleketlerden iştirakçilerniñ kelmesi beklenile.
Cemaat teşkilâtlarından ğayrı Kongresske Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, tevtiş komissiyasınıñ azaları, regional Meclislerniñ reisleri ve olarnıñ muavinleri, Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri davet etilecek.
I Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayısta olıp keçken edi. Kongresste tahminen 800 kişi iştirak etken edi – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat-siyasiy teşkilâtınıñ vekili.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi fevral 11 künü Ahetm Çiygoznıñ tevqif müddetini 2015 senesi mayıs 19-na qadar uzattı. Amnesty International uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ beyanatında aytılğanı kibi, Çiygoznıñ yaqalanuvı Qırım akimiyeti tarafından «qırımtatar cemiyetini qorquzuv siyasetiniñ nevbetteki aksi»dir.
«Qırımtatarlarğa nisbeten artqan ayırım şaraitlerinde bu qarar yalıñız Ahtem Çiygozğa degil de, öz ukrain noqtaiy nazarını bildirgen ve yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşı çıqqan er keske bağlı»,– dep bildirdi Amnesty International Moskva ofisiniñ reisi Sergey Nikitin.
Amnesty International eyyetiniñ azası Qırımda Qırımtatar Milliy Meclis temsilcileri ve Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira ile körüşti.
«Çiygoznıñ işini alıp barğan adliyecige mahkeme toplaşuvı aqqında Aqmescitniñ rayon mahkemesinde olacaq toplaşuvdan 4 saat evel bildirdiler. Adliyeci diger şeerde bulunğanı sebebinden, Çiygoz qoruv aqqından marum qaldı. Fevral 6 künü Çiygoznı vaqtınca bulunuv izolâtorından SİZOğa avuştırdılar, ne adliyeci, ne tuvğanlarına haber etmediler», – denile beyanatta.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Qırımda Bağçasaray rayonıñ sakinleri Han Eli köyünde «Skif» futbol klubunıñ territoriyasını silâlı insanlar sarıp alğanını bildireler.
Qırım.Aqiqatqa şaatlarnıñ aytqanı kibi, avtomatları olğan insanlar bir-birinden bir buçuq metr mesafede tura.
«Silâlı insnalar yol boyu tura, maskasız bile. Sarıp alınğan territoriyada futbol meydanı, musafirhane, restoran yerleştirile», – deyler şaatlar ve mında evel futbolcılar, şu cümleden «Tavriya» futbol klubunıñ futbolcıları içün idman bazası olğanını qayd ettiler.
Futbol klubunda Qırım.Aqiqatqa yolbaşçılıq tatillerde olğanını bildireler, hadimler ise matbuat vastalarınıñ temsilcileri ile qonuşıp olamay. Klubnıñ territoriyasında silâlı insanlarnıñ olğanı ile bağlı malümatnı ne tasdiqalaylar, ne de red eteler.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından da resmiy izaat yoq.


text:
Avstralïya ükimeti mısıqtarmen küresti jalğastırwda. Buğan deyin şenewnikter, aldağı bes jıl işinde eki mïllïonğa jwıq köşeni kezip jürgen mısıqtardıñ közin joyatının jetkizgen bolatın. Endi olar üy janwarları üşin komendanttıq sağat engizbek. Olarğa qojayınsız köşede kezip jürwge tıyım salınadı, dep jazadı The Sydney Morning Herald.
Avstralïyalıq şenewnikterdiñ pikirinşe, köşede kezip jüretin mısıqtar jerilikti janwarlar älemine aytarlıqtay qawiptilikter twğızıp otır. Sondıqtan da osınday qadamğa barıp otırğandarın jetkizdi.
Avstralïya men Jaña Zelandïyağa üy mısıqtarı şamamen 200 jıl burın äkelingen. Mısıqtardı Jasıl kontïnentke Ewropadan kelgen otarlawşılar alıp kelgen. Bügingi waqıtta şamamen ärbir ekinşi avstralïyalıq otbası mısıq asıraydı.
Derekközi:vesti.ru
Kommentarïï


text:
14 mamır Bostondağı 2013 jılğı marafon kezinde bolğan jarılıstarğa ayıptı Djoxar Carnaevqa qarsı sot procesinde alqa sotı onı ölim jazasına kesw nemese ömir boyına bas bostandığınan ayırwdı talqılay bastadı.
13 mamırda advokattar men ayıptawşı tarap qorıtındı sözin söyledi.
Prokwror Stïv Melïn alqa sotına 21 jastağı Carnaevtıñ is-äreketi ölim jazasına layıq dep mälimdedi. Ol Carnaev sayasï mälimdeme jasaw üşin qurbandarına barınşa zardap tartqızğısı keldi jäne jarılıstardan keyin qılmısına eşqanday da ökiniş bildirmedi dedi.
Carnaevtıñ advokatı Djwdï Klark alqa sotın Carnaevqa ayawşılıq tanıtwdı surap, onı ağası Tamerlan Carnaevtıñ ıqpalına tüsip qalğanı bolmasa, negizi “jaqsı bala” dep atadı.
2013 jıldıñ 15 säwirinde Boston marafonı ayaqtalar tusta bolğan eki jarılıstan üş adam qaza tawıp, 260-tan astam adam jaralanğan.
Derekközi: Azattıq
Kommentarïï


text:
SİM Qıtay qazaqtarınıñ isine “aralasa almaydı”
Jeltoqsannıñ 14-inde Qazaqstannıñ sırtqı isteri ministrligi Astanada ötken baspasöz jiınında Qıtaydan köşip kelgen, Qazaqstan azamattığın alğan etnikalıq qazaqtardıñ “tuıstarımız Qıtayda negizsiz qılmıstıq qudalauğa wşırap jatır” degen şağımına baylanıstı jauap berdi. SİM-niñ konsuldıq qızmet departamentiniñ direktorı Ardaq Mädievtiñ aytuınşa, Qazaqstan biliginen kömek swrağan repatriant qazaqtardıñ şağımdarı ministrlikke tüsken.
- Olarda problema joq emes, bar. Jağdaydı baqılap otırmız. Mwnımen qosa äñgime özge memlekettiñ qaramağındağı basqa eldiñ azamattarı turalı ekenin tüsinu kerek. Barlıq mäseleni kelise otırıp şeşu qajet jäne onday jwmıstı atqarıp otırmız. Qıtay halıq respublikasımen qarım-qatınasımız öte jaqsı. Biraq Vena konvenciyasına säykes özge eldiñ yurisdikciyasına aralasa almaymız, – dedi Ardaq Mädiev.
Jeltoqsannıñ 7-sinde Astanada Qazaqstan azamattığın alğan bir top repatriant Qazaqstan biliginen Qıtaydağı qazaqtardıñ jağdayına aralasudı swrağan. Olar Qıtay ükimeti Qazaqstan azamattığın alğan qazaqtardı “tuıstarına qısım jasau arqılı Qıtayğa kelip, tirkeuin öşirtuge mäjbürlep jatqanın” aytqan.
Qıtaydağı qazaqtardıñ qısım köretini turalı şağım birinşi ret aytılıp jatqan joq.
Bwl mäsele biıl mausımda Astanada ötken Düniejüzi qazaqtarınıñ qwrıltayında Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ aldında köterilgen.
Germaniya qazağı Ömirhan Altın
Azat Europa / Azattıq radiosı


text:
Ğarp Sovetler Birligini añdırğan vaziyetke oğrağan Rusiye dissidentlerine faal sürette yardım etmek kerek, dep ayta sovet dissidenti, uquq qorçalayıcı ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev. Bunı o, yalıñız Radio Svobodağa degil, bütün halqara forum ve körüşüvlerde aytqan edi. Onıñ fikirince, Rusiye cemiyetinde deñişmeler olmaq kerek, amma ukrainler ve Ğarp yardım etmese, bu deñişmeler dünya içün telükeli ola bile. Subetimizni Mustafa Cemilevge Rusiyeniñ şimdiki vaziyetinde Sovet Birligini neler añdıra sualinden başladıq.
– Bugünki Rusiye rejimi ve terroristik sovet rejimi arasında farq büyük degil. Bu sebepten insan aqları, insan itibarını qorçalağan adamlar sovet rejiminde olğan qıyınlıqlarğa rastkeleler. Farqlı fikirler içün basqı. Şunıñ içün dünya toplulığı buña diqqat ayırmalı.
Elbet de, farqlar da bar, misal olaraq, sovetler zamanında uquq qorçalayıcı malümatnı derc etip olamağan edi, şimdi ise onı aydınlatmaq mümkün, soñra ise ceza alasıñ.
Rusiye rejimi sovetler zamanınıñ soñki yılları qullanılmağan usullarnı qullana. O vaqıt adamlarnı qaçırıp öldürmegen ediler, şimdi ise bunı yapalar.
Dünya toplulığınıñ buña ve Rusiyeniñ istilâcı tışqı siyasetine büyük diqqat ayırması ğayet müimdir.
– Siziñ fikiriñizce, Ğarp ve em büyük, em de kiçik nesilniñ bir çoq Rusiye dissidenti ile sıq munasebetleri olğan Ukraina nasıl yardım ete bileler? Olarnen körüşkende nasıl bir yardımğa ihtiyacları bar aytalarmı?
Bizler Rusiyeniñ içinde deñişmeler olacağına ümüt besleymiz
– Mence, Rusiye dissidentlerine yardım etip olamayıq. Olarnıñ Rusiye vaqialarınıñ aydınlatması ile problemleri yoq, meselâ. Allahqa şükür, şimdi em İnternet, em de telefon bağı bar. Olar malümatnı yollay bileler. Lâkin Rusiye akimiyeti buña qulaq asmay.
Olarnıñ Rusiye kütleviy haber vastaları ile alâqaları yoq. Böylece, toplulıqqa tesirleri pek azdır.
Bundan ğayrı, Ğarpta Rusiyede insan aqlarınıñ bozulması ile aktsiyalarnı ötkermek kerek.
Doğrusını aytqanda, bizler Rusiyeniñ içinde deñişmeler olacağına ümüt besleymiz. Bu sebepten yalıñız cezalar yeterli olmaycaq. Amma halq Rusiyede faal sürette keçirilgen teşviqattan azat etilmeli.
Şunıñ içün rejimge qarşı cezalar quvetleştirmeli, aks alda Putinniñ istilâsı artacaq.
– Eskiden Rusiye rejimi sistemanıñ temelini qoyğan qabarcılıqnı meydanğa çıqarğan adamlarğa birden cevap bergen edi. Bücetten bir qaç yüz million dollarnıñ hırsızlığını aydınlatqan uquqçı Sergey Magnitskiyni hatırlasaq, yeterdir, o, apshanede elâk oldı. Siziñ fikiriñizce, al-azırda Rusiye rejimi içün bu adamlar uquq qorçalayıcılardan daa da telükelimi? Ya da bu Ğarpnıñ Sergey Magnitskiyniñ ölüminden soñ tizgen «Magnitskiy cedveli» ile bağlı, onıñ ölümine alâqası olğan Rusiye memurları cezalanğan edi?
Qırımğa kelgende ya da rejimniñ diger areketleri aqqında aytqanda ziyalılar bile çeşit laflar ayta
– Mence, bu cedvelni kenişletmek ve iqtisadiy cezalarnı quvetleştirmek kerek. SWIFT halqara ödev sistemasını da söndürmek kerek. Rejimge qoltutqanlar oñaytsızlıqnı is etip, çorlanmalı. Hırsızlağan paranı masraf etalmayıp, bundan raatsız olmalı.
Rusiyedeki halqnıñ isyan köterecegine ümüt etmemek kerek, mence, bu telükelidir. Rus isyanı ne olğanını bilemiz, bunıñ neticesi hayırlı olmaz.
Rusiyede adamlar pek yavaş añlaylar. Adamlarnıñ çoqusı alâ daa teşviqatnıñ tesiri altındalar, eñ azından, böyle körüne. Çünki Qırımğa kelgende ya da rejimniñ diger areketleri aqqında aytqanda ziyalılar bile çeşit laflar ayta. Rusiye akimiyeti bir şeyni acımağan teşviqat tesiri altında olğanları belli. Rejim teşviqatnıñ alternativası olmasın dep, buña büyük emiyet bereler. Bilgeniñiz kibi, doğru malümatnı bergen yekâne ATR qırımtatar telekanalı bile qapatıldı.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Äygili astrolog Vasïlïsa Volodïna julzdızdarı ayqın zldïak ïeleriniñ işindegi eñ tözimdhäm eñ älsizderin ayöındar bergen eken. Endeşe nazarlarıñız bizde bolsın:
Torpaq:
Torpaqtardıñ barlıq tözi qudireti twıstarı men jaqındarı üşin jasalğan qadamda bolmaq. Olar jaqındarınıñ jaqsı ğumır keşwi üşin bärine barwğa dayın.
Egizder:
Negizininen xameleon minezdiler. Bular jeñil külki, erkin minezdi bolıp körinwi mümkin. Alayda, sın sağatında taban astında özgerip, tabandılıq tanıtwdan tayınbaydı.
Arıstan:
Arıstandar - añğaldar. Äri öte senimdi adamdar. Sondıqtan olardı eşkim toqtata almaydı.
Bïkeş:
Bïkeşter - eñ senimdi zodïak belgisi. Olar mäseleni ünemi tarazılap, aqa - qarasın anıqtap alıp şeşwge tırısadı. Jeti ölşep bir kesedi bir aytqanda. Bulardıñ betin qaytarw qïın.
Şayandar:
Şayandar tözimdiligimen erekşelenedi. Olar uzaq küte aladı, sabırğa keltire aladı. Sondıqtan ömirdiñ sının olar oay köteredi eken.
Al qalğan zodïak belgileri qïındıqtarda baqsasınan tirew izdep, kömek kütip turğandı qalaydı.
Derekközi: taynimiroz.ru
Kommentarïï


text:
Avropa parlamenti fevral 4 künü qabul etken beyannamesinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde ukrain mustaqilliginiñ qaytarılması içün «Jeneva plüs» formatını teşkil etmek kibi ukrain teşebbüsine qol tuttı.
«AV Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde ukrain mustaqilliginiñ qaytarılması içün «Jeneva plüs» formatını teşkil etmek kibi ukrain teşebbüsine qol tuta, Rusiyeni Ukraina ve diger taraflar ile Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca muzakerelerge başlamağa çağıra», – denile vesiqada.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa parlamentine Qırım boyunca rezolütsiyanıñ qabul etkeni içün minnetdarlığını bildirdi.
«Ukrain Qırımınıñ azat etilmesinde müim bir adım», – yazdı devlet başı twitterde
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ başı Aleksandr Vorobyev işğal etilgen yarımadağa ukrain malınıñ kirsetilmesine yol bermemek içün Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavına qol tuttı. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ orduları tarafından işğal etilgen, çeşit silâ ile toldurılğan, biz ise olarnı mal ile teminleymiz, onı ise soñra Rusiyege de yollap, Ukraina yaman olğanını aytıp yüreler, faqat, aqiqaten, bizim esabımızğa aşaylar. Şimdi insanlar Qırımğa aşayt malnıñ ketirilmesine qarşı narazılığını bildirmege tırışalar. Menimce, bunda mantıq bar. Men memuriyet başı olaraq olarğa qol tutam»,– dedi Aleksandr Vorobyev.
O şuna da diqqatını ayırdı ki, yani bu narazılıq numayışında tek qırımtatarlar degil, diger milletler de iştirak etmeli.
«Ukraina ailesinde olğan er kes bu aktsiyağa qol tutmaq kerek. Ukraina topraqlarınıñ işğalcisini aşatmağa aqqımız yoq. Ayrı biznes strukturaları bundan para qazansalar, faaliyetini qıtaiy Ukrainağa keçirsinler», – dedi rayon devlet memuriyetiniñ başı.
Fikrine köre, qamaçavnıñ faydası olur.
«Tamçı-tamçı neticesi olur. Dünya bugün Ukrainanı öz başına qaldırmay. Biz mında areketsiz otruğanımıznı ve birevniñ yarımıdını beklegenimizni degil de, toprağımıznıñ azatlığı oğrunda küreşkenimizni körmek kerekler», – qayd etti Aleksandr Vorobyev.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, qırımtatarlar işğal etilgen yarımadağa ukrain malınıñ kirsetilmesine yol bermemek maqsadı ile Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavını azırlay.


text:
"Rusiyä qurqınıç tudıra"
Angliya premyer-ministrı Rusiyäne xalıqara tärtipkä qurqınıç tudıru belän ğayeplägän
Londondağı Finans üzägeneň yıllıq tradiŝion aş mäclesendä çığış yasağan Angliya premyerı Tereza Mêy xalıqara sistemağa yanawçınıň Rusiyä ğamälläre buluın äytkän.
Mêy Rusiyäneň soňğı yıllarda qayber könbatış illärendäge saylawlarğa qatışuın, däwlät oyışmalarına kiber höcümnär oyıştıruın däğwa itkän.
Mêy Rusiyäneň däwlät mediası yärdämendä könbatışta butalçıqlıq çığaru häm oyışmalarğa zıyan salu öçen yalğan xäbärlär yasawın citkergän.
İleneň üzen saqlar öçen qulınnan kilgänne başqaraçağın häm berlektäşläre belän bu yulda êşçänlek başqaraçağın aňlatqan Tereza Mêy salqın suğış çorına qaytırğa telämäwären assızıqlağan.
Mêy kiräk ikän xärbi köç qullanudan taypılmayaçaqların da beldergän.


text:
Yuqarı Rada reisi Vladimir Groysman Ukrainanıñ devlet akimiyeti organlarınıñ yanında Rusiye Federatsiyası kütleviy haber vastalarınıñ jurnalistleri ve tehnik hadimleriniñ akkreditatsiyası toqtatılması aqqında qararnı imzaladı.
Radio Svoboda bildire ki, fevral 12-de Yuqarı Rada işbu qarar leyhasına qoltuttı.
Leyha müellifi, «Petro Poroşenkonıñ blokundan» deputat İrina Friz dedi ki, işbu qararnıñ maqsadı informatsion telükelerge yol bermemek, çünki, onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ bazı kütleviy haber vastaları informatsion cenkni alıp baralar.
Keçken seneniñ dekabr ayında Ukraina havfsızlıq hızmeti 83 Rusiye jurnalistine Ukrainağa kirişini yasaq etti. UHH yolbaşçısınıñ mesleatçısı Markiyan Lubkivskiyniñ bildirgenine köre, Ukraina havfsızlıq hızmeti mezkür 83 Rusiye jurnalisti ve olarnıñ çalışqan yerlerini terroristik faaliyetke qoltutuv olaraq tanımaqta.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası işğal etilgen yarımada territoriyasında Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olması boyunca mahkemeden evelki taqiqat işlerini alıp bara. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina qanunlarına köre, insannıñ belgisiz ğayıp olması vaziyetinde vekâletli şahıs bu vaqia boyunca malümatnı Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 115 maddesiniñ 1-ci qısmına esaslanıp cinayetniñ ilk kvalifikatsiyası boyunca mahkemeden evelki taqiqatlarnıñ Yekâne cedveline kirsete», – dep aytıla beyanatta.
Müessiseniñ malümatına binaen, bu madde boyunca 7-den 15 yılğa qadar apiske qapatılması cezası belgilene bile.
Mayıs 25-te, saba Bağçasarayda devlet şurasınıñ sabıq deputatı, Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra komitetiniñ azası Ervin İbragimov bu gece ğayıp olğanı aqqında bildirile edi. Onıñ maşnası yol ortasında qaldırılğan tapıldı. Mayıs 24-te tahminen saat 23:00-te Ervin babasına telefon etip, ondan maşna vesiqaları aqqında soradı. Bundan soñ Ervinnen bağ bozuldı.
Bundan soñ internette video peyda oldı, videoda Ervin İbragimovnı, tahminlerge köre, Yol patrul hızmetiniñ hadimleri toqtadı, soñra onı mikroavtobusqa oturtmağa tırıştılar, o qaçmağa tırıştı, amma onı tuttılar ve maşnağa oturttılar. Bundan soñ maşna Bağçasaray suv anbarı tarafına, ormandan keçip ketti.
Onıñ babası Moskvağa boysunğan yarımada prokuraturasına onıñ oğlunı tapmaq içün ariza yazıp muracaat etti.
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli FSB-niñ Qırım idaresinde Ervin İbragimovnıñ soy-soplarından onıñ ğayıp olması aqqında arizanı ve mütenasip videonı almağa red ettiler.
Yerli uquq qoruyıcılarnıñ resmiy izaatları alâ daa yoq.
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
LDPR deputatı Sergey Furgal mart 18 künü «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye terkibine qoşuluv kününi» teşkil etmek teklifi ile buyurdı. O, «Arbiy şüret ve hatıra künleri aqqında» Federal qanunınıñ 1.1. maddesine mezkür deñişüvni yaqın künleri azırlaycaq ola, haber ete İzvestiya.
«Qırımnıñ Rusiye ile birleşüv kününi memleketimizniñ ğayrıdan doğuvı kibi tanımaq mümkün. Çünki ğayrıdan quruv yılları Rusiye bayağı coyğan edi. Bugün ise er kes rus dünyası aqqında ayta, memleketimiz ulu devlet statusını qaytara. Eminim, bu kün vatanımıznıñ tarihında müim künlerniñ sırasına kirmeli», – dey qanun leyhasınıñ müellifi.
Yaqında Rusiyede Qırım işğali ile bağlı olğan daa bir bayram belgilendi – fevral 27 künü «Mahsus ameliyat küçleriniñ künü» qayd etilgen edi. Onı prezident Vladimir Putinniñ avalesi ile meydanğa ketirdiler.
2014 senesi mart 18-de Moskvada «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında» añlaşma imzalanılğan edi. Bu künni Qırımda raatlıq künü olaraq ettiler.
İşğal yıllığı munasebeti ile dünyada Ukrainanıñ bu torpağınıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi tanılmağanını bildireler.
AQŞ işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetniñ zor olmasına ayrı diqqat ettiler.