text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko emin ki, Birleşken Milletler işğal etilgen Qırım qararını çıqaracaq. Bunı o, «112 Ukraina» kanalı yayınlağan Harkivdeki «Yañartuv. Yatırım. Harkiv teşebbüsleri» 10-uncı halqara iqtisadiyat forumında ayttı.
«BM Baş assambleyasında iştirak etkenim ve dünya liderleri ile körüşkenimniñ neticesi devletimiz ile birdemlik içün dünyada birlik pekitilmesi aqqında añlaşma oldı. Birleşken Milletlerniñ Qırım rezolütsiyası qabul etilecek, Rusiye Ukraina toprağını qanunsız şekilde işğal etken devlet dep adlandırılacaq», – dep qayd etti o.
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, BM Baş assambleyası ziyaretiniñ esas maqsadı «BMniñ Qırım ve Donbassnı işğalden qurtarma esnasına faal celp etilmesi» edi.
«Becerdik. Birleşken Milletlerde Rusiyeniñ halqara tecritte olğanı ifade etildi», – dep qayd etti prezident.
Jenevadaki BM insan aqları şurasınıñ 39-ıncı sessiyasında Rusiyeni Qırımda insan aqlarına riayet etmege, «işğalci devlet olaraq halqara uquqqa köre vazifelerini yapmağa», em de halqara közeticilerge işğal altındaki Qırımğa kirme imkânını bermege çağırdılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina eyyetiniñ erkânında olıp, Jenevadaki BM insan aqları şurasınıñ 39-ıncı sessiyasında çıqışta bulundı ve işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti aqqında malümat berdi.
2017 senesi Ukraina BM Halqara mahkemesine Rusiyege qarşı dava açtırdı. Böylece, Ukrainada terrorizmge qoltutqanı ve maliye etkeni, em de Ukrainağa qarşı istilâiy adımlar çerçivesinde ırqiy ayırım yapqanı içün mesülietke çekilmesini talap etti. Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetni köz ögüne alıp, kerekli tedbirler almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukrainanıñ talaplarına köre Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa qarar berdi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ FSB mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar faalleri, muhalifet ve Ukrainağa qoltutqan faallerge ve diniy azlıqlarnıñ vekilleri yaşağan evlerde tintüvler keçire, olarnı sorğuğa çeke ve tutıp ala. Aq qorçalayıcılar, Rusiye uquk qoruyıcılarınıñ bu yapqanları siyasetnen bağlı olğanını bildire.


c: text/html

text:
Novoalekseyevka – Sürgünlik yerlerinden Qırımğa qaytqan bazı qırımtatarlar Vatanına öyle de qavuşamadılar. Qırq yıl evelsi Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında yarımadanıñ tamır halqınıñ temsilcileri yerleşmege başlağan, çünki sovetler akimiyeti olarğa tuvğan topraqlarına qaytmağa yasaq etken edi.
«Biz mında kelmedik, biz Qırımğa kete edik. Amma Qırımğa almaylar, Aqyarğa almaylar... Öyle de qaldıq mında», – dep ayta 70-inci yıllarınıñ soñundan berli Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında oturğan Dilâra İsmailova.
Sürgünlikni yahşı hatırlay. Dilâra yedi yaşında edi. Babası Sovet ordusı saflarında cebege ketken edi, bir sıra mukâfatı bar edi, şu cümleden – Aqyar imayesi içün medal, amma akimiyet onıñ qorantasını da sürgün etti.
«Tuvğanları, vatanı, bütün Sovetler Birligini imaye etken qırımtatarlar qaraman edi, amma olar bizni satqın yapqanlar, bizni quvğanlar!», – dep ayta Dilâra hanım.
Arbiyler qırımtatarlarnen tolu vagonlarğa ateş açqan ediler
Dilâra İsmailova cenk yıllarını hatırlap, qırımtatarlar er kün toplaşıp dua oquğanını, sovetler ordusı kelsin istegenlerini ayta. Qırım almanlardan boşatılğanda can-yürekten quvanğan ediler. Sovetler akimiyetiniñ qırımtatar ealisini cedvelge alğanına kimse emiyet bermedi.
– Soñra ise büyük bir facia oldı, halq onıñ aqibetlerini alâ daa köre. Dilâra İsmailova tarif ete:
Gece saat üçte qapunı qaqtılar... Kirip aytalar: «15 daqqañız bar, azır oluñız». Anam soray: «Sebep?». «Satqınsıñız, alman işğalcileri ile işbirligi yaptıñız, sürgün etilesiñiz». Anam yaramay oldı, oña ayaqyolğa barmağa bile bermediler. Fırından küfte alacaq edik, izin bermediler. Torbamızda üç kilo arpa kürpesi bar edi, amma asker onı alıp taşladı. Anam ayta: «Bir şeyim yoq, tikiş maşinası bar tek, onı alsam olurmı?». Zabit cevap berdi: «Yoq, bu mefruşat sayıla, ve eki künden soñ bir şeyge kerek qalmaycaq».
Anam meni ve qız qardaşımnı elimizden tuttı...
Qartbabam, qartanam, ağam ve eki tatam daa bar edi. Sekiz kişimiz. Hanlar sarayına yaqın bir yerde otura edik, cayav kettik, bizni vagonlarğa yüklep qapatıp yollağanlar.
Qart adamlar can bere edi, babamnıñ qartanası Bağçasarayda vefat etti, nasıl kömülgenini bilmeyim. Büyük stantsiyalarda toqtamay ediler, olar tınç yerlerde toqtalıp, adamlar ayaqyolğan barsın dep, qapularnı aça ediler. Amma tren ne vaqıt ketecegini bildirmey ediler. Adamlar artından çapa ediler, öyle de yolda qala ediler. Kirip ölgenlerni baqqan ediler, gizli-gizli taşlay ediler, kimse defn etilmegen edi.
Cebege ketken arbiyler soray ediler: «Kimni alıp ketesiñiz». Olarğa cevap berile edi: «Qırımnı almanlarğa satqan qırımtatarlarnı alıp ketemiz». Bular bizge ateş açalar, vagonlarğa...
Bir qısımnı Özbekistanğa, bir qısımnı – Uralğa yolladılar, Tacikistan ve ilâhre, çünki halq bir olsun istemey ediler.
Kelgende: suv ağı yoq edi, suv yolnıñ eki tarafından aqıp kele, iyün ayı edi, sıcaq, egilip, bu suvnı içe edik, içinde qurt, sıtma sivrisenekler bar edi. Suv kirli, bulançıq... Sıcaqtan yaralar açıldı...
16 yaşını toldurğanda pasport alacaq edi, bizge imza atmamız içün qoyu mavı renkte kâğıt bere ediler, Qırımğa barsaq, ne mal-mülk, ne bir şey isteycekmiz. Bu kâğıtlar NKVDde alâ bar.
Baraqlarğa yerleştirdirler, bizimkiler kolhozğa ketecek oldılar. Pamuq eker sovhozına tüştiler. Sivrisenekler er kesni tişlediler – sıtma er kesni bastı, meni de, epimiz hastalandıq. Qanımıznı bir kimsege bermege bile mümkün degil.
Saba saat beşte brigada başlığı at üstünde kelip, qamçı urğan edi. Qıçıra: «Turıñız! Qırımnı sattıñız, bizni de satacaq olasıñızmı?!»
Saba saat beşte brigada başlığı at üstünde kelip, qamçı urğan edi. Qıçıra: «Turıñız! Qırımnı sattıñız, bizni de satacaq olasıñızmı?!»
Ağır ayaqlı qadınlarnıñ qursağına qamçı urğan edi. Qadınlarımıznı hırsızlamağa başladılar. Güzel qırımtatar qızlarını. Balalarnı qarçımağa başladılar. Namuslarına keçken ediler.
Anam anterler tikip, ötmek parasını qazanğan edi.
1947 senesi babam cenkten qayttı. O, Moskvada hızmet etmege qalğan edi, bizni sürgün etkende ise bizim askerlerimizni çağırğanlar. Babamnı Moskvağa çağırıp, şahsiy pıştavını alğanlar.
O, keldi, komendant onı turıp selâmladı, çünki babamnıñ rutbesi komendanttan üstün edi.
Babam bizni Samarqandqa alıp ketti. 20 yıl devamında pek telükeli adamlar olaraq qayd etilgen edi.
1967 senesi babam Qazahistanda hızmetke alındı, 1969 senesi ise mında keldik...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şimaliy Qırım kanalı ile Qırımğa suv berilmesi ya da berilmemesi meselesiniñ siyasiy, uquqiy ve etik tarafını kenarda qaldırsaq,kanalnıñ özü Dnipro suvunıñ almasına azırmı, dep baqacaq oldım.
Canköyden 15 kilometr uzaqlıqta yerleşken kanal qısmına, Canköy-Kefe yolunıñ Novaya Jizn köyüne burulışında bardım.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından yarımadanıñ merkeziy ve dağ taraflarındaki yapma göllerden suvnıñ ketirmesi içün qullanılğan kanal qısımları bar olğanı içün, o yerlerniñ alı bir coruq olsa, şimaliy qısmı bir qac yıl devamında suv körmegeni içün bozudlı.
Bu pek yahşı körüne: kanalğa Dnipro suvu berilse, o topraqqa ketecek ve Qırım sakinemi olsun, Rusiye arbiy bazasınamı - ep bir barıp çıqamaz.
Kanalnıñ büyük qısmında demir beton plitalarnı endi çıqarıp taşladılar. Olar bar olğan yerde ise kanal yatağınıñ bozulğanı körüne.
"Qırım Dnipro suvunıñ almasına azırmı" sualine, mence, cevap böyle: azır da degil em de almaycaq
Ukrain saytlarda Qırımğa suv bermek ğayesi aqqında oquğanda, bunıñ mantıqasız olğanını añlayım. Qırım akimiyeti iç olmadan bir kere Ukrainadan suv soradımı? Yoq. Olar altı yıl devamında yarımada Dnipro suvusız da işini becergenini aytıp yüre.
Aysa Şimaliy Qırım kanalınıñ açılması aqqında laflar qaydan çıqa?
Belki, Putin Ukrainadan Qırımğa suv bermesini istedi? O da yoq. Eñ azından, rus ve ukrain matbuatında böyle haber körmedim.
Bundan da çoq aytayım: Qırım ve Rusiye akimiyeti Ukrainadan suv soramağanından ğayrı, qırımlılarnıñ özleri de onı soramay. Rusiye tarafdarları olğan Qırım sakinleri içün öyle de "er şey yahşı", Ukraina tarafdarı olğan halq ise, Qırımda suv birinciden rusiye ordusına kerek olğanını añlay.
Onıñ içün, "Qırım Dnipro suvunıñ almasına azırmı" sualine, mence, cevap böyle: azır da degil em de almaycaq. Ne tehnikiy, ne siyasiy taraftan. Ancaq Ukraina siyasetcilerge bu sualniñ köterilmesi ne kerek - buña maña cevap bermege qıyın.
Vasıl Korçev, keriçli Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Cuma künü, oktâbr 25-inde Qırımda ava 21 derecege qadar qızınacaq. Bunı Qırım Gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız ava beklenile. Şimal-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Aqyarda az bulutlı, yağanaqlar beklenilmey. Gece ve saba yalıda duman olacaq. Ğarbiy yel 3-5 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında yağanaqlarsız. Şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 19…21º.
Keriçte biraz bulutlı, yağanaqlarsız. Gece ve kündüz bazı yerler puslanacaq. Kündüz şimaliy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.
Bundan ğayrı, Gidrometeomerkez, oktâbr 26-sınace olacaq furtuna ihtarı aqqında bildire.


text:
Qurtarıcılar, "Keriç" qalesiniñ minalardan temizlenmesi yekünlengeni aqqında esabat berdi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Bildirüvge köre, otrâd, qurtarıcı işlerni aqımdaki yılnıñ iyün ayınıñ ortasından başlap yapa edi. Olarda 25 mütehassıs iştirak etti.
Müessise malümatına köre, "Keriç" qalesinde Ekinci Cian cenkinden qalğan altı biñden ziyade patlayıcı nesnelerni taptılar.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.
"Keriç" qalesi (Totleben) - XIX asırnıñ qale inşaatı abidesi, o, Keriç ve Qırımnıñ tanılğan yerlerinden birisidir. Qalege ekskursiyalar keçireler. Kimer yerastı odalar alâ daa tolusınen tetqiq etilmegen. Ekinci Cian cenki vaqtında anda arbiy garnizon ve silâ ile patlayıcılarnıñ anbarı edi.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirov Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde Aqmescit SİZOsında tutulması insan itibarını aşalamaqta, Rusiye tahqiqatı onı boysundırmağa tırışa, dedi.
Bunı Bekirov fevralniñ 7-nde mahkeme oturışuvında ayttı. Qırımtatar faaliniñ sıñırlav tedbiriniñ uzatılması baqılğan edi, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Birisi maña meni 58 yaşında böyle areketlerde qabaatlarlar dep aytsa edi, men inanmaz edim… SİZO kamerasında gece-kündüz nezaret eteler, ayaqyolğa barğanda bile. İnsannıñ itibarı aşalana, seni aşalamağa isteyler, bir qıymetiñ olmağanını kösterecek olalar. Yoq etecek olalar. Men advokat degilim, bir çoq uquqiy şeylerni bilmeyim. Amma qabaatım isbatlanmadı, bir şey yapmağanını ayta bilem. 15 kg torba alıp, onı başqasına bermege taqatım yetmez. Eñ çoq yarım kilo şişeni ala bilem», – dedi Bekirov.
O, qabaatsız olğanını qayd etip, Qırımğa «açıq niyetnen» anasını körmek içün barğanını ayttı. Bekirovnıñ hatırlatqanına köre, o, birinci derece saqatı, silâ taşımağa küçü yetmez.
Fevralniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora babasınıñ hastalıqları ölümine sebep ola, dep qorqqanını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsında Bekirovğa kerekli tibbiy yardım kösterilmey.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti kritik, dep bildirgen edi.
Daa evel Bekirov ilk tahqiqat çerçivesinde belgilengen psihologik-psihiatrik ekspertizadan keçti, dep haber etilgen edi.
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov «Qırım birdemligi» areketiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ile SİZOda aynı kamerada qala.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescit SİZOsından Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine tibbiy teşkerüvge avuştırılğan edi. Yanvarniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov hastahaneden çıqarılıp, Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokuna yollanıldı, dep bildirdi.


text:
Mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluhnı Aqmescit SİZOsında köteklep, kamerağa «er şey güzel, sağlığı yerinde» olğanını aytmağa mecbur ettiler. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etti.
«SİZOda olğan qorqaqlar zaten taqatsız qalğan ukrainalını videokamera ögünde oturtıp, er şey güzel, sağlığı yerinde, tutuv şaraitleri mükemmel ve munasebet stabil yahşı olğanını aytmağa zorladılar», – dep yazdı sentâbrniñ 18-nde Facebookta Denisova.
Ukraina ombudsmeni bunı «oyun» dep saya. «Olıp bitkenlerni Vladimir Baluhtan eşitmege» istegenini aytıp, Rusiyeden faalnen körüştirmesini talap ete.
Sentâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Vladimir Baluhnı köteklegenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsınıñ reberi Sergey Berejnoy mabüsni kameradan çıqartıp, tiz çökmege talap etti. Amma talabı yerine ketirilmegen soñ Baluhnı «küçnen betonğa yatqızıp, ayaq, ciger ve başını urğanlar».
Sentâbrniñ 15-nde Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ Qırım idaresi Baluhnıñ köteklenmesi aqqında malümat doğru olmağanını bildirdi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
2012 senesiniñ fevral ayında Moskvadaki Bolotnaya meydanında numayışlar etrafında fikir ve duyğular qaynağan vaqıtta, men Aqmescitte icadiy aqşam devamında bu nutuğımı söyledim. Bilmeyim, şimdi bunı tevsiye eter edimmmi ya yoq. Belki de.
Men taaciplendim, amma eki künden soñ, menim «Volyer» kitabım aqqında söz yürütip, tanışıma tamam bu kibi fikirni bildirdiler, roman «rusiyelilerge qarşı» yazılğanını ayttılar. Men, tüşüncege daldım.
Şaşmaladım. Men «Rusiyeni sevmeyim» emiş, em de o qadar «sevmeyim» ki, atta erinmeyip bu mevzuda 128 saifelik kitap yazdım. Bu yañlış. Men bu kibi «sevgi» ile yaşağan adamlarnen tanışmağa bile saqınam. Çünki, bu insaniyetlikke nisbeten nefretni añdıra. Men talil ettim, iç dünyamnı qarıştırdım ve Rusiyeni sevgenimni ayta bilem. Men çoq şeyni sevem, Rusiyeni de sevem.
Men Rusiyeni büyük, ealisi az, biz kibi adamlar yaşağan memleket olaraq tasavvur etem. Olar da çekişe, quvana ve çalışalar. Bu memleket, köy, şeer, aybetlengen tarla, gürültili işhane ve tınç kitaphanelernen tolu. Anda qartlar, gençler, qızlar, aşıqlar ve qoranta başları yaşaylar. Analar yaşaylar. Er saba olar uyanıp, aqşamğa qadar ümütnen yaşaylar. Eñ esası anda, men yahşı añlağan tilde laqırdı eteler. Menim içün soñunace añlayışlı olğan yekâne tilde lf eteler. Bunı nasıl etip te «sevmeyim»?
Men eminim, anda eñ büyük ürmetke lâyıq çoq adamlar yaşay. Men bilem, anda böyle insanlar bar edi ve soy adlarını añmağa bile acet yoq. Men bellesem, olarnıñ, ebet olarnıñ – şübe, çekişüv ve ümütlerini men tolusınen is etem. Men olar kibi rusiyelim. Onıñ içün Rusiyede yapılğan zulumnı men pek yahşı añlayım.
Kene de, «Rusiye» bu ne? Bayraq ve aylıq alğan devlet hadimleri yoqsa? Ya da aqqain tereklerimi? Bu da bar, elbette. Men Rusiyeniñ diger tarafını sevem. Mayakovskiy bir vaqıtları: «Moskvanıñ içinde eki – Moskva bar». Rusiyeniñ bir tarafı bar ki, onı iç te sevmek mümkün degil, başqa tarafına ise, göñülden bağlanmaq mümkün.
Rusiye, menimce, şimdi eñ çoq sevgige muhtac. Şimdi o sezgir ve lâqayd olmağan vatandaşlarınıñ diqqatı tamam oña celp etildi. Bu adaletli ve insaflı küçler başlarını köterdiler. Ve «biz barmız», dep ayttılar. Bu memlekette aqiqat sesi iç sönmeycektir.
Rusiyeni sevmemek qolay. Daa qolay şey yoq. Deliller de yeterli – ilmiy, tarihiy, ayat tecribesinden alınğan ve ilâhre. Rusiye sakinlerini añlamamaq, olarnıñ üstünden külmek te qolay. Rusiyeden qorqmaq ta mümkün. Amma, bunıñ arasında ruslarğa ait yımşaqlıqnı, sevgi ve aqiqatnı araştırmaq qabiliyetlerini körmek, olğan ve olacaq qurbanlarını sevmek - qolay degil, pek ağır. İşte, yalan ve qan ile tolu Rusiyeni tamam ile red etmek, ya da ufaq balanı kibi erkeletmek, ondan ayran qalmaq yengil. Sevgi emeknen tam ola, onsız fiyatı bir kapik.
İvan Ampilogov, Qırımdan rus yazıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Kezlevde sentâbr 21 künü dreg-reysing boyunca Rusiye Kupnıñ basamağı keçken vaqıtta qoşucı Yevgeniy Kern elâk oldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine şeer sakinleri bildirdiler.
Yarışta çekilgen video YouTube ağında peyda oldı, onıñ altında oğan izaatta tedbirdeki facia da añlatıla.
«Kezlevde keçirilgen qoşuda ciddiy qaza. Turbo Drive saibi Yevgeniy Kern elâk oldı. Sebep: yol bu kibi surat içün azır degildir. Drossel bozuldı ve çana işlemedi. Maşina suratnı arttıra edi ve yol sıñırından çıqıp, bir qaç kere avdarıldı. Jenâ birden elâk oldı», – dep añlata video müellifi.
Al-azırda taqiqatçılar vaqia sebeplerini ögrene.


text:
Yanvarniñ 1-isinden başlap Avropa Birligi Şurasında reislik yapması Hırvatistanğa keçti. Zagrebniñ salâhiyet müddeti altı aydır - 2020 senesi iyün 30-ınace, dep bildire Azatlıq.Radiosı.
Avropa Birligi Şurasınıñ saytılnda yazılğanı kibi, memleket bu vaqıtnı esas dört mevzuğa bağışlaycaq ola:
- İnkişaf etken Avropa
- Birleştirgen Avropa
- İmaye etken Avropa
- Tesir etken Avropa
Bu 2013 senesi Hırvatistannıñ Avropa Biriligine qoşulğanından soñ ilk AB Şurasında reislik yapması olacaq.
Yarım yıldan soñ reislik Almaniyağa keçecek.


text:
Qırım yalısı yanında zapt etilgen ukrain deñizci Volodımır Tereşçenkonıñ advokatı Anastasiya Georgiyevskaya bildire ki, rusiye tahqiqatı müşterisinıñ qorantasınen körüşmesi ve bağlanması red ete. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
“O, qorantasınen körüşüv ve telefon etüv arizalarına tahqiqattan red cevabını aldı. Tuvğanlarından mektüpler oña asıl berilmey, amma olar eñ azı aftada eki kere yaza. Bu meseleni çezmege tırışacamız, bu Avropa Şartnamesiniñ 8 maddesiniñ bozuvıdır”, - dep yazdı advokat.
O, Tereşçenkonı kene evelki kamerasına keçirdiler dep ikâye etti, anda ise sıcaq suv yoq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Aqmescit civarındaki Molodejnoye qasabasında tahqiqat tedbirlerinden soñ tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq azası Eldar Mensitov FSB binasından evine qayttı.
Bu aqta qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva advokat Refat Yunusnıñ malümatına esaslanıp bildirdi.
«Advokat Refat Yunus Molodejnoye meclisiniñ sabıq reisi ve Aqmescitteki Regional meclisiniñ sabıq azası Eldar Mensitov FSB binasından yiberildi. Şimdi telükesizlikte, evinde buluna», – dep yazdı Zudiyeva Facebook saifesinde.
Rusiye quvetçileri Aqmescit civarındaki Molodejnoye qasabasında tahqiqat tedbirlerinden soñ belli olmağan yerge alıp ketken Eldar Mensitovnıñ bulunğan yeri belli degil edi.
Bu malümatnı advokat Nikolay Polozov da Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı. Onıñ bildirgenine köre, Eldar Menseitov Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davasında şaat ola.
«O, (Eldar Menseitov – QA) Ahtem Çiygoz (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini – QA) davasında şaat oldı, Mustafa Cemilev davasında imaye şaatı oldı. Qayda tutuldı ve şimdi qayda buluna bilmeyim», – dep ayttı Polozov.
Rusiye quvetçileri «Qırım birdemliginiñ» malümatına tefsir etmey. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiye quvetçileriniñ daa evel belli olmağan yerge alıp ketilgen Eldar Mensitovğa qarşı areketleri avgustnıñ 23-nde Aqmescit civarındaki gaz borusında olğan kibi aytılğan «diversiyanen» bağlı.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.


text:
Aqmescitniñ Rusiye akimiyeti Ukraina mustaqilligi Künü ile bağlı tedbir keçirilmesine izin bermedi. Bunı cuma künü, avgust 21-de, Ukrain medeniyet merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leonid Kuzmin bildirdi.
Kuzmin Aqmescit memuriyeti bergen red vesiqasınıñ kopiyasını Facebook saifesinde yerleştirdi.
«Bugün yaramay haberler! Aqmescit şeeriniñ memuriyetine avgust 24 künü Ukraina mustaqilligi Künü munasebetinen keçirilecek olğan tedbir aqqında haber etilgen soñ şeer akimiyeti tedbir keçirilmesini yasaq etti. Sebebi ise vaqtında berilmegen ariza oldı», – dedi Kuzmin.
Onıñ aytqanına köre, böyle etip avgust 24-te Ukraina mustaqilligi Kününe bağışlanğan tedbir keçirilmeycek.
Leonid Kuzmin bu kün Taras Şevçenkonıñ eykeline çeçek qoyacaq olğan insanlarnı diqqatlı ve muqayt olmağa çağırdı.
Leonid Kuzmin bu kün Taras Şevçenkonıñ eykeline çeçek qoyacaq olğan insanlarnı diqqatlı ve muqayt olmağa çağırdı
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Veldar Şukurciyev ve İrina Kopılovanı yaqaladılar, olar Ukraina bayrağı ile foto çıqaracaq ediler.
Mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatıra aktsiyasında bir sıra ukrain faali, şu cümleden, Veldar Şukurciyev de yaqalanğan ediler.
Soñra mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Er birine 40 saatlik mecburiy işler berildi. Tezden bazı faallerniñ mecburiy işleri para cezasına deñişti.


text:
Kyivde VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatları konferentsiyası keçe. Tedbirge 200-ge qadar delegat keldi dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq mebusı Refat Çubarov bildirgenine köre, konferentsiya çerçivesinde Qurultay delegatları müim qararlarnı qabul etecek, lâkin tafsilâtnı açıqlamadı.
“Delegatlarnıñ çoqusı belli sebeplerge köre kelip olamadı. Bugün biz, er delegat, ne yerde bulunğanına baqmadan öz fikrini bildire bilsin dep imkânlar qıdıracaqmız”, - dedi Çubarov.
Reis muavini Nariman Celâl, konferentsiya devamında kelecekte Qurultay ne tarzda çalışacağı aqqında qarar almaq niyetleri aqqında bildirdi.
“Şimdiki delegatlarnıñ salâhiyeti oktâbrniñ soñunda bitti, ileride ne yapacağımıznı tüşünmek kerek. Meseleni çezmek içün teklif etilgen bir qarar bar, oña binaen añlaşmalar da bar. Bugünki tedbirniñ çerçivesinde bu qararnı resmiyleştirmek kerek. Bundan ğayrı, şimdiki vaziyetke baqmadan Qurultay bar olğanını ve onıñ delegatları areket etkenini köstermek kerek”, - dep qayd etti Celâl.
Delegatlar, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni alğışlar ile qarşıladı.
Qurultay konferentsiyasını Qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov açtı. Konferentsiyanıñ iş qısmından evel devlet ve qırımtatar gimnleri yañğıradı dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında saylanğan edi. 1917 senesi dekabrniñ 9-ndan 26-na qadar esas qırımtatar qanunlarını qabul etken milliy tesis toplaşuvı olaraq çalışqan edi.
1991 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyetini yañıdan başlattı. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yuqarı temsil organı olaraq tanıldı. Qırım işğalinden soñ Rusiye onıñ faaliyetini yasaq etti.


text:
Aprelniñ 12-nde saba Qırımda eki yañı COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı meseleler operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bir hasta aprelniñ 1-nde qorantada hastanen alâqada olğanı içün hastahanege alınğan edi. Ekincisi Moskvadan kelgen yaqın soyünen alâqada olğanı içün hastalandı, tuvğanınıñ keskin nefes yuqunçı alâmetleri bar edi. Ekisi de yuqunç hastahanelerine alındı. Qırğınlıqqa qarşı tedbirler tolusınen yapıldı», – dep qayd etti Aksenov.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 22-si ketirildi, doquzı yerli ola. 12 insan tüzelip yuqunç hastahanesinden çıqarıldı, dep qayd etti Aksenov.
Qırımda aprelniñ 11-nde bir koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Büyük Britaniya tış işleri naziri Boris Conson, AQŞ tarafından Rusiyege qarşı tatbiq etilgen sanktsiyalarnı tesirli saya ve ABden çıqqan soñ London tarafından da tıpqı böyle sanktsiyalarnıñ tatbiq ete bilecegini ayta. Bunı Bloomberg bildire.
Onıñ aytqanına köre, şimdilik Büyük Britaniya böyle adımlarnı Avropa Birligi ile uzlarştırmaq kerek, lâkin «brekzit»ten soñ Londonda daa sert munasebet köstermege imkân olacaq.
Conson: «İhtimal ile qanunsız yolnen elde etilgen zenginlikleri olğan Putinge yaqın adamlarğa qarşı Büyük Britaniya ne yapa bilecek, degen daa keniş mıqyaslı bir sual bar», – dedi.
Bunıñ arfesinde Britaniya parlamentindeki Cemaatlar odasınıñ halqara işler komiteti «Moskvanıñ altını: Büyük Britaniyada Rusiyeniñ korruptsiyası» maruzasını neşir etti. Onıñ muellifleri, Rusiyeden kelgen «kirli» paralar Birleşken qırallıqnıñ tış siyasetine zarar ketireler, dep iddia ettiler. Olar ukümetni, «Putinniñ yaqın etrafındaki kleptokratlar ve insan aqlarını bozğanlar»ğa qarşı qoşma sanktsiyalarnı qabul etmege ve bunıñ kibi de dünya bazarında Rusiyege ait senetlerniñ yerleştirilmesini blok etmege davet ettiler.
Aprel 6-da Qoşma Ştatları, Rusiyeniñ Amerikadaki saylavlarğa qarışması, Moskva tarafından Ukrainanıñ şarqındaki ve Suriyedeki arbiy çatışmalarğa qol tutulması ve em de Qırımnıñ zapt etilmesine cevap olaraq Rusiyeniñ 24 vatandaşı ve 14 şirketine qarşı sanktsiyalar tadbiq etti. AQŞnıñ ilân etkenine köre, cedvelge «Putinniñ rejiminden kâr körgen ya da Rusiyeniñ mahv etici areketlerinde anahtar rolüni oynağan» kişiler kirdi. Sanktsiyalar, AQŞta sanktsion cedvelge kirsetilgen şahıslarğa ait aktivlerniñ tevqif etilmesini ve Amerika vatandaşları ve şirketlerine olarnen emekdaşlıq yapmaqnıñ yasaq etilmesini tayin eteler.
Mayısta Avropa Birligi ilhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda Rusiye prezident saylavınıñ teşkil etilmesine alâqası olğan beş kişige qarşı sanktsiyalar tatbiq etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ advokatını Qırım ve Aqyardaki Tahqiqat komitetine çağıralar. Bu aqta Nikolay Polozov Facebook saifesinde bildirdi.
O, tahqiqat soñuna kelgeni içün çağırıldı, dep tahmin ete.
«Mustafa Cemilevniñ cinaiy davasınen oğraşqan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki Tahqiqat komitetiniñ Baş tahqiqat idaresiniñ tahqiqatçısı imayecini tahqiqat tedbirlerinde iştirak etmesi içün mayısnıñ 5-ne davet etti. Soñki qabaatlav bildirilecek», – dep aytıla haberde.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
Qırımda kenar imayesiniñ brigadası terkibinde Rusiye askerleriniñ talimleri keçirilmekte. Talimlerde 600 asker ve 50 dane cenk tehnikası iştirak etmekte.
Bunı Rusiye Qara deñiz flotunıñ vekili Vâçeslav Truhaçev bildirdi.
Salı künü Rusiye cenübinde cenk istihbaratı ve mahsus taqımlarnıñ büyük alan talimleri başlandı. Mında eki biñ asker ve 200 dane tehnika iştirak ete. Talimler bir ay devam etip, Volgograd vilâyeti, Stavropol ülkesi, Çeçenistan, Dagestan, Adıgeya, Karaçayevo-Çerkessiya ve Şimaliy Osetiyada keçirilecek.
Keçken seneniñ baarinden itibaren Rusiye bir qaç büyük talimni keçirdi. Aprel ayında Ukraina ile sıñırda Cenüp ve Ğarp arbiy bölgeleri talimlerni keçirgen ediler. İyün soñunda Vladimir Putin Merkeziy arbiy bölge ordusınıñ teşkerüvini apansızdan ilân etti. Talimlerde 65 biñ arbiy hızmetçi iştirak etti. Sentâbr ayında «Şarq-2014» talimleri olıp keçti, 150 arbiy hızmetçi ve sekiz biñ dane cenk tehnikası qullanıldı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işleri boyunca elçisi Mustafa Cemilev, OON - da Avropa Birliginiñ delegatsiyası ile körüşti.
Bu aqta Cemilevniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca elçisi Mustafa Cemilev, Birleşken Milletlerde onı temsil etken Avropa Birliginiñ delegatsiyasınen körüşti. Belli ki, cuma künü, Rusiye tarafından yapılğan Qırım işğaliniñ 2 yıllığı munasebetinen, OON Telükesizlik Şurasınıñ Arria formatında keçecek oturışı planlaştırıldı», - dep aytıla mesacda.
Körüşüvde Meclis yolbaşçısınıñ muavini Aslan Ömer Qırımlı ve Amerika Qoşma Ştatlarındaki Meclis vekili Ayla Bakallı iştirak ettiler. Körüşüvniñ tafsilâtı berilmegen.
Cuma künü, Cemilev, OON toplaşuvında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aq-uquqları bozuluvı aqqında aytıp, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleştirüvini talap etecek. Bunıñnen bir sırada, o, Rusiye ordusına qırımlılarnıñ mobilizatsiyası boyunca söz yürütmek niyetinde.
2014 senesi mart 16 künü, Qırımda ve Aqyar şeherinde dünyanen tanılmağan referendum keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine kirsetti. Ne Ukraina, ne Avropa Şurası, ne de Amerika Qoşma Ştatları mezkür saylavnı qabul etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ yañı sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko oldı. Kreml kontrolindeki yarımada yolbaşçısı Sergey Aksenov imzalağan ferman Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında derc etildi.
«Ostapenko Aleksandr İvanoviçni Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifesi – Qırım Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ vekâletleri müddetine Qırım Cumhuriyetiniñ sağlıq naziri vazifesine tayin etmek», – dep aytıla buyruqta.
Bundan evel Ostapenko Semaşko Aqmescit hastahanesiniñ baş ekimi edi.
Sentâbrniñ 30-nda berilgen malümatqa köre, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanovnı işten boşatmağa qarar aldı.
Daa evel Qırımda ekimler koronavirus hastaları ile çalışqanları içün para alamağanını şikâyet etip, akimiyetke video vastasınen muracaat etti. Rusiye Tahqiqat komiteti ekimlerge para berilmegeni sebebinden teşkerüv başlattı.
Çemodanov, qırımlı ekimlerge koronavirus hastalarınen çalışqanları içün 59 mln rubleden çoq berildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kitaphana-wlttıñ ruhani qorı. Tarihpen bilimnıñ altın ordası. Sondıqtan da jazuşı Äbiş Kekilbaev; “Men kitaphananı aqıl-bilim, adamgerşilik ordası dep bilemin. Al kitaphanaşılardı eşqaşan joğalmauğa tiisti sol asıl qazınanıñ saqşıları sanaymın,” –dese kerek.
Alğaşqı kitaphanalar qoğamdağı dinni mekemelerdiñ qatarınan tirkelse, alğaşqı kitaphanaşılar – azamattarğa ruhani qolaylıqtardı, jazba mwralardı, tipti ğalamdıq kartinanı saqtap jetkizuşi abızdar bolğan. Al bizdiñ elimiz eñ alğaş Otırar kitaphanasımen mäşhwr bolğan. Älemde ekinşi orındı ielegen Otırar kitaphanası turalı qıtay sayahatşısı Lu-Czin bılay deydı: «Otırardıñ dañqı şaraphanasımen emes, meymanhanasımen emes, äygili kitaphanasımen şıqtı».
Jalpı, Qazaqstandağı kitaphana isiniñ qalıptasu tarihına 200 jılğa juıqtaptı. Twñğış kitaphana 1831 jılı Oral qalasındağı äskeri uçilişe janınan aşılsa, 1858 jılı A. D. Stolıpinnıñ bastamasımen köpşilik kitaphanağa aynaladı. Sodan beri qanşa ğasır ötsede, öz qızmetin jalğastırıp kele jatqan kitaphanalar büginde az emes.
Ötken ğasırlarda kitaphananıñ mañızı zor bolğanı barlığımızğa mälim. Bügingidey internet nemese türli aqparat qwraldarı bolmağan sol zamandara, kädimgidey oqırman mädenieti qalıptasıp, olardan türli tanımal twlğalar şıqqan. Sol kezderdegi qandayda bir ataqtı adamdardıñ ömirine üñilsek, olar jas kezinde kitapti süyip oqığan nemese kitaphanaşı bolğan. Mäselen; Platon, Aristotel', Evklid, Evripid tärizdi twlğalar jeke kitaphanalardıñ iesi bolğan.
Al ğılımmen bilim wşqan qwstay damığan bügingi tañda, jas wrpaqtıñ jüregin jaulağan internet, oqırmandı kitaptan alıstatıp ğana qoymay, kitaphananıñ mağızın oqırmanğa wmıttırğanday. Adam ömirinde ärbiriniñ özindik orını bar qajettilikterdi eskerer bolsaq, Internet, äleumettik jeli kündelikti jañalıqtardı, qajetti aqparattardı jıldam bölisuge nemese qarauğa qolaylı bolğanımen, körkem ädebietti kökeyge tüyude qolmen wstap, közben körip oqitın kitaptiñ adam janına berer läzzäti men äseriniñ ornın basa almaq emes.
Bügingi oqırman oyınıñ jwtañdığı sonşalıqtı, äleumettik jelilerde blogerlerdiñ şetel metodikasınan üzip-jwlıp alğan “Bayudıñ jolı, öziñdi özgert, tup sanañdı oyat nemese qarızdan qwtıl...” degen siyaqtı türli keñesterin tıñday sala, osı kitaptardı izdep kitaphanağa jügiredi. Al bizde kazir aqında, jazuşı da köp, audarmaşı joq. Onday kitaptardıñ otandıq kitaphanalar qorında ana tilimizde audarması sanaulı ğana, birneşe türi orıs tilinde, biren-saran ağınşın tilinde ğana bar.
Tegin twrğan körkem ädebietimizben mädenietimizdi, tarihımızdı közgede ilmey, qattap jıynap qoyıp, özderi qarızğa buılıp jürip, qıp-qızıl aqşağa, şeteldiñ psihologiyalıq, mativaciyalıq nemese qarjılıq sauattardı aşatın kitaptarın satıp alıp, sodan ömñrlerin özgertip, keremet bop ketkenderi de şamalı. Bilgen adamğa, adam balası ruhani bay bolğanda ğana nağız bayğa aynalatının bügingi oqırman moyındauğa qwlqı joq. Ruhani bayudıñ taptırmas dauası özimizdiñ körkem ädebiet ekenin qaytalap aytqım keledi.
Sonımen qatar, keybir oqırman qauım onıñ işinde bilik ökilderi, tipti ziyalı qauım ökilderiniñ özi kitaphanaşılarğa kütuşi siyaqtı qaraytını da qızıq endi. Tım ayanıştı közqaras. Şın mäninde, kitaphanaşı – ğwlama ğalım, kitaphanaşı – filosof, kitaphanaşı – tarihşı, kitaphanaşı – matematik, kitaphanaşı – pedagog, kitaphanaşı – ğalım, kitaphanaşı – jazuşı, kitaphanaşı – elşi, kitaphanaşı – prem'er-ministr, kitaphanaşı – prezidenttiñ jwbayı, kitaphanaşı – zañger, kitaphanaşı – önertanuşı, kitaphanaşı – tärbieşi, kitaphanaşı – IT maman. Bwğan qarap, ämirşi de, änşi de, aqın da, ağartuşı da kitaphanaşı käsibiniñ kiltin wstağanına kämil seniñiz. Sebebi, kitaphanaşılar kün wzaqqa sörege tizilgen kitaptarğa qarap otırmaydı. Olar qordı retteydi, tarihtı taratadı, ruhaniyattı saqtaydı, bolaşaqtı küzetedi.
Söz soñında, bolaşaq üşin ğılımnıñ ornı qanşalıq mañızdı bolsa, kitappen kitaphanada sonşalıq mañızdı bolmaq. Dinniñ ordası-meşit bolsa, ğılımnıñ ordası- kitaphana bolıp sanaladı. Endeşe kitaphananı da nazardan tıs qaldırmayıq.
Taldıqorğan qalası
Ämina ADAYHAN


text:
Qırımda rusiyeli akimiyet Aluştanıñ №1 litsey mektebinde temelli tamirni yapmaq içün podrâdçılar içün tenderni ilân etti. Bu malümat Rusiyeniñ devlet satyuvları portalında derc etilgen.
Bildirile ki, muqaveleni alğan icracı mektep binasınıñ temelli tamirini yapmaq kerek. Muqaveleniñ azamiy fiyatı 14,9 million rubleni teşkil etti. İşlerni mayısnıñ 25-inde başlap avgustnıñ 25-inde bitirecek olalar. Bildirile ki, bu işlerge Qırım budjetinden para ayırılacaq.
Sovet Birliginiñ Qaramanı Nikolay Sarançev adına №1 litsey mektebi - Aluştanıñ eñ eski müessiselerinden birisidir. O 1965 yılından berli çalışa.


text:
Rusiye arbiyleri 2014 senesi fevralniñ 28-nde Qırım ilhaq etilgen vaqıtta, Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvı esnasında Qırım deputatlarını kontrol ete ediler, dep bildirdi qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı mahkeme otırışuvında. Bu aqta mahkeme zalından UNİAN muhbiri haber ete.
Haber etilgenine köre, Çubarov 2014 senesi fevralniñ 28-nde deputatlar saat 15:00 tayinlengen Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ sessiyasına toplaşqanları aqqında ikâye etken. Deputat ve jurnalistlerniñ cep telefonlarını arbiyler tutıp alğan.
Milliy Meclis reisiniñ sözlerine köre, o Qırım nazirler Şurasınıñ reisi Anatoliy Mogilöv ne yerde olğanını sorap, Mogilöv istifa etkenini eşitken. Arbiyler binağa kirsetken Qırım deputatları ise, yañı reis olaraq Sergey Aksönovnı saylâğan ekenler.
Aynı zamanda Çubarov, 2014 senesi fevralniñ 28-nde aqşam yerli telekanallar Qırımda nazirler Şurasınıñ yañı reisi olaraq Aksönov saylânğanı aqqında haber etken, martnıñ 1-nde ise, Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge muracaat eterek, «Qırımnı qurtarmağa rica etken».
2017 senesi iyün ayınıñ soñunda mahkeme sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı işni ğıyaben baqmağa başlay. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu mahkemede iştirak etmekni red eteler ve oña bir qaç sefer yañı devlet imayecisi tayin etile.
Yanukoviç Ukrainadaki, hususan 2013 senesi noyabr ayından başlap, 2014 senesi fevral ayına qadar salahiyetini aşuv, Maydandaki faallerniñ kütleviy öldirilüvi ve 2010 senesi devlet iqtidarını qolğa keçirgeninen bağlı bir sıra cinaiy işlerniñ figurantıdır.
Maydanda narazılıq bildirgenlerni atıp öldürgen soñ, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Rusiyege qaçıp keterek, qabaatlavlarnı red ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıp, Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ sabıq muavini İzet Gdanovnıñ fikirince, işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında Herson vilâyeti tarafından vaqtınca qoyulğan inşaatlar tam bir sıñır qurucılığına oşay.
«Mına böyle muvaqqat inşaatlar… şimdi bir şeyni aytıp, başqasını yapqan vaqıtları – aytmağa qorqalar. Asılında sıñır qurula!», – dep yazdı Gdanov Facebook saifesinde.
Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında «Kalançak» ve «Çonğar» kiriş-çıqış kontrol noqtalarını donatuv işleri devam ete. Donatuv leyhası eki basamaqtan ibaret. Birinciden, noyabrniñ 15-ne qadar rejim alanlarını qurmağa, soñra servis merkezleri, avtovokzallar ve memuriy hızmet kösterüv merkezlerini donatmağa planlaştırıla. Leyha fiyatı 170 million ğrıvnâ olaraq esaplanğan edi, eki qısmı dekabrniñ 20-ne qadar kerçekleştirilmeli.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri mart 8-de Rusiyede mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkoğa qoltutmaq içün birer-birer aktsiyalarğa çıqtılar.
Faaller Aqmescitniñ farqlı yerlerinde yolda «Free Savchenko» levhaları ile turıp, direklerge Savçenkonı azat etmek çağıruvlarını yapıştırdılar. Bunı isbatlağan fotoresimler içtimaiy ağlarda tarqatıldı.
Savçenkoğa qoltutuv aktsiyaları bütün dünyada keçirildi.
Mart 9-da Rusiye mahkemesinde Savçenko soñki sözüni ayttı. Üküm mart 21-de seslendirilecektir.
Ukraina halq deputatı ve Avropa Şurası Parlament assambleyasındaki Yuqarı Rada delegatı Nadejda Savçenko Rusiyede 2014 senesi yazda Ukraina akimiyetiniñ iznini almayıp Lugansk civarında bulunğan Rusiye televideniyesiniñ eki jurnalistini öldürilmesi ile qabaatlana. Bundan ğayrı, onı separatistlerni öldürmek niyeti ve Rusiye sıñırını qanunsız alda keçüv ile qabaatlaylar. Rusiye prokurorları ukrain uçucısını 23 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmağa talap eteler. Savçenko ve adliyecileri bunı red etip, Rusiye jurnalistleri vefat etken vaqıtta onı endi separatistler esir alğanını, soñra ise zorlap Rusiyege yollağanlarını bildireler. Amma mahkeme bu delillerge emiyet bermedi.


text:
ABD Devlet kâtibi Mike Pompeo iyülniñ 25, çarşembe künü Birleşken Devletler Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycaqı aqqında ayttı.
«Qırım beyannamesi» denilgen beyanatta Pompeo, ABD kelecekte de Ukrainanıñ topraq bütünligi üzerinde israr etecek dep ayttı. Onıñ sözlerine köre, Kremlniñ halqara uquqqa zıt kelgen şekilde elge keçirilgen territoriya suverenitetine olğan itirazını ABD evelkisi kibi tanımamağa devam etecegini ayttı. O, Rusiyeni «Qırım işğalini yekünlemege» çağırdı.
«İttifaqdaş, ortaq ve halqara cemaatçılıqnen beraber Birleşken Devletler Qırımnıñ Rusiyege qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklengence işbu siyasetke qol tutmağa devam etüvni özü içün mecburiy dep saya», – dey Pompeo, Senatnıñ tış işleri Komitetinde şaatlıq yapmasından evel Devlet departamenti çıqarğan beyanatında.
Pompeonıñ beyanatında ayrıca, Rusiyeniñ areketleri «büyük milletniñ itibarını tüşüre ve o halqara cemaatçılıqtan izolâtsiya etilüv yolunı saylâdı» denilmekte.
İyülniñ 16-nda Helsinkide Trump ile Putinniñ körüşüvi keçti. Matbuat konferentsiyası esnasında Trump Ukraina aqqında bir söz bile aytmadı, albuki körüşüvden evel, taraflar deger mevzularnen bir arada Ukraina meselesini de muzakere etilecek denilgen edi. Matbuat konferentsiyasından soñ, ABDde Trump tenqitke oğradı.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım sakinlerine, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavına boykot etkenleri içün minnetdarlıq bildirdi ve bu adamlarnıñ cesaretinden ğurur duyğanını bildirdi.
Mart 19-da Refat Çubarovnıñ Facebooktaki saifesinde derc etilgen bildirüvde: «Er biriñizniñ – yüz biñlerce qırımtatarlar, ukrainler ve Qırımda yaşağan diger milletlerge ait adamlarnıñ cesürliginden ayretlenem. Siz, Rusiyeniñ işğalci ukümeti tarafından vaqtınca işğal etilgen territoriyada teşkil etilgen qanunsız saylavınıñ açıqtan ilân etilgen boykotıñız ile bütün dünyağa menligiñizniñ olğanını ve öz ülkeñiz – Ukrainağa sadaqatıñıznı numayış ettiñiz. Rusiyeniñ işğali şaraitinde köstergen vatandaş cesaretiñiz ve qatiyligiñiz pek çoq ukümet tarafından añıla, siyasetçilerge Qırımda Ukrainanıñ devlet suverenitetini ğayrıdan tiklemek içün areket etmege yürek bere», – denile.
O, Qırımtatar Milliy Meclisi, «Qırımda Rusiye işğalcileri tarafından teşkil etilgen qanunsız 2018 senesi mart 18 saylavında qırımtatarlarnıñ kütleviy surette iştirak etmegenini minnetdarlıq ile qayd ete», dep bildirdi.
Refat Çubarov: «Qırımtatar Milliy Meclisi adından Qırımda yaşağan ve Rusiye işğalcilerine, olarnıñ tarafından yapılğan cinaiy areketlerge özlerini celp etmege bermegen yüz biñlerce Ukraina vatandaşlarına minnetdarlıq bildirem. Qırım Rusiye işğalcilerinden azat etilecek! Qırımğa, mustaqil Ukraina devleti içinde qırımtatar muhtariyeti statusı berilecek», – dep yazdı.
Mart 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, yarımadada qırımtatarlarnıñ 90%-inden ziyadesi Rusiye prezidenti saylavını «tamamen boykot etti», dep bildirdi.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavında protokollarnıñ 100%-i işlep çıqıldı. Şu anda faaliyet köstergen Rusiye prezidenti Vladimir Putin, saylavcılarnıñ 71,6%-i iştirak etmekle reyleriniñ 92%-inden ziyadesini qazandı.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.


text:
Ukrainlilerniñ aman-aman 70% Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukraina devletiniñ toprağı olaraq saya.
Bunı «Demokratik teşebbüsler» Fondunıñ müdiri İrina Bekeşkina Kiyevde keçirilgen tögerek masa devamında bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Qırımnı Rusiye toprağı olaraq vatandaşlarnıñ yalıñız 14% tanıy. Bunıñ ile şunı qayd etmek isteyim ki, olardan yalıñız 8% Qırım qanuniy sürette işğal etildi dep tüşüne», – dedi Bekeşkina.
Onıñ sözlerine köre, bu şunı tasdiqaly ki, Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyası olğanı aqta fikir cemiyette keñ tarqatılğanı ile bağlı malümat yañlıştır.
O şunı da qayd etti ki, soravdan keçken er onuncı insan Qırımnı ne Ukraina, ne Rusiyege ait olğan topraq olaraq tanıy, daa 8% öz mevamını bildirip olamadı.
İçtimaiy sorav yanvar ayından Ukrainanıñ 11 regionında, Lugansk vilâyeti ve Qırımdan ğayrı, 4413 insan arasında keçirildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Suv teminatı ile bağlı vaziyet kergin qalmaqta, dedi “Vodokanal YUBK” müdir vazifesini vaqtınca icra etken Aleksey Grigoryev. Onıñ qayd etkenine köre, eki suv anbarındaki suv yedegi 2 million 33 biñ metr kub teşkil ete eken, bu sebepten suv berilüv cedvelleri lâğu etilmeycek. Bu aqta şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
O, suvnıñ cedvelge köre vaqtında berilmemesi nenen bağlı olğanını aytıp berdi.
“Evlerniñ türlü olmasını ve dağ şeklini köz ögüne alıp, suvnı pek erte açmaq kerek ola, bu ise rutin bir iştir. Umumen 90 suv rezervuarımız bar. Suv 12-nci qatqa çıqması içün suv borusına basmaq kerek, kerekli seviyege köterilmesi içün, amma yol boyunca da istimalcılar bar ve olar da bu suvnı alalar”, – aytıp berdi Grigoryev.
Eki suv anbarı saylaşqanı sebebeinden, dekabrniñ 14-nden başlap işğal etilgen Qırımnıñ cenübiy yalısındaki 30-dan ziyade meskün yerde suv saat-saat berilecek. Söz Büyük Yalta, Alupka ve Forostan Gurzufqa qadar yerleşken köyler aqqında kete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv yedekleri bar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, mütehassıslar Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv çıqaruv imkânlarını tedqiq etip başladı, dep bildirdi. Amma tatlı suv çoqrağınıñ keyfiyetinden şübhelendi.
Marat Husnullin, Aqyarda geologik araştıruv neticesinde yañı tatlı suv çoqrağı tapıldı, dep bildirgen edi. Bundan evel o, «Rosgeologiya» 2020 senesiniñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazacaq, dep aytqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımda Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) köyünde dekabrniñ 30-nda apiske alınğan musulman qırımtatarlarına qoltutmaq içün dua yapıldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi haber ete.
«Qırım musulmanları bir qaç yıldan berli azatlıqtan qanunsız marum etilgen dindaşları içün dualar oqudı. Olar halqqa qarşı uydurılğan qabaatlavlarğa inanmay ve adamlarnıñ qorantalarına tezce qaytmasını istey», – dep aytıla haberde.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımğa Artur Mikvabiya – Gürcistannıñ separatist regionı olğan Abhaziyanıñ baş naziri keldi. «Aqmescit» ava limanında onı Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov qarşıladı.
«Artur Mikvabiya Qırım federal okrugında Rusiye Federatsiyasınıñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev, Sergey Aksenov, iqtisadiyat, sanaiy siyaset, naqliyat nazirleri ile körüşecek ola», – dep bildire Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Artur Mikvabiya Yaltağa da baracaq ola.
2008 senesi avgust 8-ne keçer gecesi Tbilisiniñ öz başına ilân etilgen Cenübiy Osetiya ve Abhaziya cumhuriyetleri üzerinde nezaretini tiklemek ıntıluvından soñ Gürcistanğa Rusiye küçleri kirdi.5 künlük cenkniñ neticesinde Rusiye Gürcistannıñ eki regionı – Abhaziya ve Cenübiy Osetiyanıñ mustaqilligini tanıdı ve işbu territoriyalarda öz arbiy bazalarına qoşma ordu ve silâlandıruvını kirsetti. Dünya devletleri – Rusiye, Venesuela, Nikaragua ve Naurudan ğayrı – bu territoriyalarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Gürcistan toprağı olaraq tanıy.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ yıldönüminde Qırım.Aqiqat yarımadada sürgün etilgenlerniñ cografiyası ve rengini tasvir etmege tırışa. Belli Qırımlılar tuvğanları nasıl ve qayda yaşağanları ve olarnı yarımada ile qaysı yerler bağlağanı aqqında aytıp bereler.
Öz tuvğanları ve Qırımdaki sevimli yerleri aqqında qırımtatar aktörı ve rejissörı, QMC -de nam qazanğan artist, «Qırım evi» işhanesiniñ müdiri Ahtem Seitablayev aytıp bere.
– Ahtem bey, Ekinci cian cenki vaqtında aileñiz Qırımda qayda yaşay edi?
– Yañlışmasam, anamnıñ ailesi 1944 senesi mayıs ayında Qarasuvbazarda yaşay edi. Bugünde bu meskün yerniñ adı Belogorsk. Babamnıñ qorantası Aqyar civarında Mamaşay qasabasında yaşay edi. Sovet devrinde qasabanıñ adı Orlovkağa deñiştirildi.
Andan menim ana-babam sürgün etildi. Olarnı yük maşnalarınen eñ yaqın demiryöl stantsiyalarına alıp kettiler, anda ise Qırımdan çıqardılar. Anam beş, babam ise dört yaşında edi.
Babamnıñ qorantasını Bağçasaray civarındaki«Süren» stantsiyasına ketirdiler.
Bu stantsiyanıñ bazı qalımtıları anda saqlanıp qaldı ve biz «Haytarmanıñ» çekimleri vaqtında şu zamannıñ demiryol vokzalınıñ dekoratsiyalarını bu yerde qurmağa tüşündik. Amma naqliyat logistikasına keder etkenimiz içün bizge böyle fırsat berip olamadılar.
Şunıñ içün stantsiyanı Bağçasarayda yedek demiryolu yanında qurdıq.
– Anañız Qarasuvbazar aqqında ne ayta edi? Bugünde qırımtatarlarnıñ kompakt yaşağan yeri olğan büyük bir meskün yer.
– Bala olğanını unutmamaq kerek. Onıñ hatırlavların easasen sürgünlik ve sürgünlikten soñ olğanınen bağlı. Maña ise Qırım aqqında aytıp pek çoq küneşni hatırlay edi.
– Ana taraftan soylarıñız Qırımda yaşağanı, baba taraftan soylarıñız ise de Türkiyege de ketkeni, de qaytqanı kerçekmi?
Dedemlerden biri Türkiye Arbiy deñiz quvetleriniñ zabiti oldı
– Bu tamamınen doğru degil. Aqiqat budır ki, baba taraftan bazı soylarım, aile efsanesine köre, Qırımnıñ ilk ilhaqı olaraq adlandırılğan rus impiratriçesi II Yekaterinanıñ devrinde Türkiyege kettiler. Amma soñra qayttılar, soñra da bazıları kene Türkiyege ketti. Anda dedemlerden biri Türkiye Arbiy deñiz quvetleriniñ zabiti oldı.
– Tuvğanlarıñıznıñ sürgünlik ile bağlı aytqanlarından angisi sizni eñ çoq şaşırttı?
– Balalıqta ve gençlikte bütün bularnıñ saba saat dörtte, silâlı askerlerniñ eviniñ qapusını qaqıp, azırlanmağa 15 daqqa vaqıt bermesi eñ çoq şaşırta edi. O vaqıt insanlarnıñ, hususan qadın ve qartlarnıñ ne vaziyette olğanını tasavur etip olamayım. 15 daqqa içinde özüni, balalarnı, kerek şeylerni toplap, vesiqalarnı da unutmamaq nasıl mümkün olğanını tasavur etmek qıyın.
Cebeden qaytqan anam ve babamnıñ babaları, üç yıl devamında qorantlarını qıdırdılar
Soñra, bir qoranta azaları bir-birini tapıp olması içün yıllar kerek oldı. Cebeden qaytqan anam ve babamnıñ babaları, üç yıl devamında qorantlarını qıdırdılar. Qırımda ketmek içün olarğa bir kün berdiler, akis alda emirni yerine ketirmeme içün olarnı yaqalay bile ediler.
Hatrımad yer alğan levhalardan biri, sürgünlikten bir kün ögüne tuvğanlarımnıñ evi yanında bir rus askeri keçip, suv istedi. Bitam onı içerige kirsetti, aş-suv berdi. Asker balalarnı körip, quçağına anamnı alğan ve ağlap başlağan. Onıñ da bu yaşta qızı bar eken ve o, onı iç kirmegen demek mümkün.
Gece ise, qorantamnı sürgün etmek içün kene bu evge bir qaç askernen keldi. Amma o, bir şey etip biraz yardım etmege tırıştı ve onıñ yardımınen qorantam vesiqalarnı unutmadı ve sımıçqa aldı. Ve bunı da «Haytarmada» kösterdik. Böyle alda da, şefqat ve namus ne olğanını unutmağanlarğa sağ oluñız, dep aytmağa istedim. NKVD kibi cezalandırıcı bir organda da insan olaraq qalmaq içün er şeyni yapmağa cesaret tapqan insanlar bar edi.
– «Haytarma» filmi, natsizmge qarşı ğalebe, bu qırımtatar halqınıñ da ğalebesi olğanını köstere. Siz, üç aqrabañız sovet ordusı erkânında natsistlerge qarşı cenkleşkenini ayttıñız.
–Olar daa çoq edi, dep tüşünem. Men yalıñız dedelerim aqqında ayttım, soyum ise büyük. Tek anamnıñ tarafından doğmuş eki qardaşı cenkleşti.
– Dedeleriñiz Qırımdan sürgün etilgen soñ ailelerini nasıl tapıp oldılar?
– Olarğa eki esas taraf kösterildi: Ural ve Orta Asiya. Babamnıñ qorantası Orta Asiyağa tüşti. Anamnıñ qorantası ise eski Mariy ŞSCB.
1950 senelerniñ ortalarında, Stalin ölgen soñ, komendant saatları lâğu etildi. Komendnant saatları zamanında sürgün etilgen qırımtatarlarğa muayyen topraqlardan sıqması yasaq edi. Bozğanlarğa 25 yıl lager berile edi ya da olarnı yerinde atıp öldüre ediler.
Stalin ölgende, daima, anamnıñ büyük ağasına Orta Asiyağa ktmege izin berdiler. O, sürgünlik yerlerinde qırımtatarlardan ve yerli sakinlerden yarışlarda ğalebe qazanğan küçlü bir ansambl teşkil etti. Bunıñ sayesinde o, sürgünlik yerlerinden çıqamağa izin aldı, amma sıñırlavlar da bar edi: mümkün edi Moskvağa, Leninşradğa, Kyivge mümkün degil edi.
Orta Asiyağa ketmek kerek olğanı içün, daim Tacikistanğa ketti. Anda muzıka oquv yurtuna kirdi ve pek yahşı onı bitirdi. Ve anda ayaqqa turğan soñ qorantasını da sürgünlik yerlerinden çıqrdı.
Anam teatr institutına kirmek içün Tacikistandan Taşkentke ketti ve anda babamnen tanıştı. Soñra da evlendiler.
– Anañız ve babañız icadiy insanlar. Olarnıñ ve ana-babalarınıñ zamanında yarımadanıñ medeniy paytahtı qayda olğanı aqqında ayta edilermi?
– 200 yıldan ziyade, anamnıñ ailesinde insanlar medeniyet ile bağlı – horeograflar. yırcılar, aktörlar, çalğıcılar, bestekârlar. Babamnıñ ailesinde ise ziraatçılar.
Qırımtatarlar medeniyetiniñ tiklenilmesinde elbette büyük yer Bağçasaray ala
Olarnıñ balalığında medeniy paytaht Aqmescit sayılı edi. Anda daima teatr ve türlü icadiy taqımlar faaliyet köstere edi. Yalta da medeniy bir paytaht edi, demek mümkün. Amma tek bazı vaqıtları, anda eski Rusiye imperiyasınıñ türlü köşelerinden teatr temsilcileri kelgende. Qırımtatarlarnıñ medeniyetiniñ tiklenilmesinde elbette büyük yer Bağçasaray ala.
Anda bir çoq qırımtatar erbabı, şu cümleden İsmal Gasprinskiy yaşadı ve faaliyet kösterdi. Yeudiyler içün Qudus olğanı kibi, qırımtatarlar içün de Bağçasaray. Çünkianda aziz insanlarnıñ qabirleri, qırımtatarlarnıñ devletçilik, aynılıq timasali.
– Daa evel Qapıshor Qırımda eñ sevimli yeriñiz olğanı aqqında aytqan ediñiz7 Ne içün?
– Bu pek meraqlı yerler. Yanında bütün dünyada belli olğan Sudaq qalesinen Sudaq şeeri yerleşe. Zaten Qırımnıñ cenübi bu pek acayip, meraqlı bir yer. Bu topraqlar tarih ile tolu. Anda deñiz, dağ, tarihiy abideler. Bütün bular balalıq hayallarınen, ana-babamnıñ Qırım aqqında ikâyelerinen birleşe.
– Tuvğanlarıñız yaşağan Qırım mesken yerlerniñ adlarınıñ manası ne?
–Bu pek meraqlı sual. «Mamaşaynıñ» tercimesini uzun müddet añlamağa tırıştım. Öyle de farqına barmadım. Bu sözler oyunı. Eger sinonim qıdıracaq olasañız «oy-oy-oyno», «ottakoyno» olacaq. qırımtatar atalar sözlerine baqsaq, olardan biri böyle tercime etile: Mında yaqında bir köy bar, adı Mamaşay, Mamaşaydan yaşağanlarnı bütün kün qatıq aşağanlarından tanımaq mümkün. Qırımda bu yemek pek meşur edi. Çünki anda ayvan baqıla edi ve sütten mahsulat yapıla edi.
«Qapıshor» eski yunan sözü, tercimesini bilmeyim.
– Siz Mamaşay, Qapıshor, Qarasuvbazar dediñiz... Bu adlarnıñ keri qaytarımasını ister ediñizmi?
– Elbette. Belki de evel buña çoq emiyet bermey edik. Tınç yaşayış olğanda, halqını ve yaqınlarını yoq etmegende sen bularnıñ aqqında tüşünmeysiñ. Amma, hatıranı saqlap qalmaq içün toponimika pek müimdir.
Toponimika bir çoq şey aqqında ayta. Özen, şeer ya da köyniñ öz adı olğanda, birden tarih peyda ola. Yor boyu ketkende ve üç İzobilrnoye, eki Vişnövoye, dört Gruşevo raskelgende bütün bular Sovet Birligi zamamnında yapılğan deñişmeler olğanını añalysıñ. Bunı aselet yaptılar. Çünki, bu tarihni saqlap qalmaq içün ne qadar müim bir alet olğanını añlay ediler.
Tarihiy adlarnıñ keri qaytarılması, hususan işğalcilerniñ basqısı altanda olğan içün müimdir. Olar unutılmamağanını bilmek keyerkler. Bu olarğa küç bere.Bugünde Qırım işğal altında olğanda, resmiy olaraq eski adalarnı qaytarmağa imkân olmasa bile, episi bir halqara malümat kitaplarında, halqara uquqqa köre Karasuvbazar Qarasuvbazar, Simferopol Aqmescit, Sevastopol Aqyar olacaq.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina Nazirler şurası Veteranlar, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ meseleleri nazirligini eki müessisege böldi. Böyle qarar Nazirler şurasınıñ saytında derc etildi.
Ükümette kene Veteranlar meseleleri nazirligi peyda oldı, Vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ise Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi adını aldı.
Veteranlar nazirliginiñ yolbaşçısı Sergey Bessarab, Reintegratsi naziri ise Aleksey Reznikov oldı.
2019 senesi sentâbr ayında Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslar meseleleri nazirligi Veteranlar nazirliginen birleştirildi.
2020 senesi fevral ayında Ukraina nazirler şurasında Veteranlar, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslar meseleleri nazirligini eki müessisege bölüv qararı alınğan edi: veteranlar ve topraqlarnıñ reintegratsiyası meseleleri.
Daa evel berilgen malümatqa köre, yañı Reintegratsiya nazirliginde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında insanlarnıñ aq ve serbestligini bozuv qaydı milliy merkezini ve «Qırım» reintegratsiya fondunı qurmağa niyetleneler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" Word Dosyaları
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" ile İlgili Word Dosyası Bulunamadı!.
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" PDF Dosyaları
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" ile İlgili PDF Dosyası Bulunamadı!.
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" PowerPoint Dosyaları
"10. sınıf edebiyat seyir defteri bilfen yayinlari cevaplari" ile İlgili Sunum Dosyası Bulunamadı!.


text:
COVID-19 pandemiyasından sebep belli qırımlılarnıñ çoqusı evde qalmalı: çekişler toqtatıldı, kontsertler lâğu etildi, yarışlarnıñ tarihı deñiştirildi. Biz olarnıñ içtimaiy ağlarından eñ meraqlısını topladıq.
Aqmescitte doğğan ukrain gimnastkası Anna Rizatdinova İnstagramda fleşmobnı başladı. Oña köre, Anna saifesinde derc etken videodaki gimnastika üç kün devamında balalarnen beraber yapılmalı ve adamlarnıñ öz saifesinde kösterilmeli.
Bundan ğayı Anna online rejiminde gimnastkalarnı idman ettire. Altı kün evel o zenaatdaşlarınıñ bir saatlıq temrinini yerleştirdi. Rizatdinavanıñ aytqanına köre, onda çeşit-türlü memleketlerden biñden ziyade gimnastka iştirak etti.
Aktör ve rejissör Ahtem Seitablayev içtimaiy ağlarda abunecilerine ve dostlarına muracaar etip, izolâtsiya rejimine uymalarını istey. "Dostlar, özüñizni ve yaqınlarıñıznı telüke satına atmaqnı qaldırıñ, neticede bu koronavirusnı nokaut etmek içün bizge küç kerek", - dedi o Facebookta derc etilgen video muracaatında.
Seytablayevniñ zenaatdaşı, qırımlı Ukraina rejissörı Nariman Aliyev karantinde ev eşyasını qullanıp evde komik mini filmlerni yapa.
Bundan ğayrı muzıkalı video yazıp, içtimaiy ağlarında derc ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan yırcı Zlata Ogneviç İnstagramda online oturışmaları teşkil ete ve anda abunecileri içün yırlay.
Yırcı Camala ise martnıñ 24-ünde türkülerinden bazılarını yırlap, bir saatlıq online kontsertni keçirdi.
Ve daa o eñ begengen türkülerini başqadan yırlap (cover yapıp), videolarını içtimaiy ağlarında derc ete.
Yaqın vaqıtta dağılğan "Vremâ i steklo" muzıka taqımınıñ iştirakçisi, Aqmescitten doğğan Nadâ Dorofeyeva karantin vaqtında evdeki idmanlarnıñ videolarını yaza. Ve sabıq taqımdaşı Aleksey Zavgorodniy ile "Navsegda" türküsiniñ akustik versiyasını repetitsiya ete.
Alıp barıcı, qırımlı Maşa Yefrosinina qadınlar evde karantinni nasıl keçirgeni aqqında külünçli videolarnı çıqara.
Aqyarda doğğan ukrain model Anna Kostromiçeva da ondan artta qalmay. Öz İnstagram saifesinde o çöplık çıqarmaq içün nasıl azırlanğanı aqqında videonı yerleştirdi. Alla, yuqarıda añılğan bütün sanatçılar kibi, abunecilerine özlerini izolâtsiya etmekni ve evde qalmaqnı rica ete.


text:
Yanvar 7-8 künleri Qırımda, arktik tsiklonnıñ kelmesi ile qattı suvuqlar beklenile. Bu künleri yarımadada furtuna havfı ilân etilgen.
Bunı Qırımda gidrometeorologiya boyunca regional merkez bildire.
Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, ava arareti şu künleri gece sıfırdan aşağı 18-23, Qırımnıñ yalı boyunda 10-12 derecege yetecek.
Kündüz – sıfırdan aşağı 11-16 ve 6-8 olacaqtır. Yanvar 7 künü şimaliy-şarqiy yel suratı 15-28 m/s, bazıda 25-28 m/s ola bile.
Salı künü, yanvar 6-da, qar yağacaq, yollarnı buzlavuq qaplaycaq.


text:
Krım-SOS göñülliler teşkilâtınıñ taqımı qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ ömrü aqqında vesiqalı filmniñ çıqarılmasına 89,8 biñ grivna topladı.
Teşkilâtnıñ saytında berilgen malümatqa binaen, leyhanı ömürge keçirmek içün 150 biñ grivna lâzim, 172 kişi maddiy yardım kösterdi. Hayriye parası daa bir ay devamında toplanacaq.
«Bu filmde bizler siyasetçini degil, bütün yeñiş, meraqları ve qorquları ile bir şahsiyetni köstermege tırışacaqmız. Film Mustafa Cemilevniñ ömründen ikâyelerge esaslanacaq. Bediiy film seyircilerge Mustafanıñ taqdiriniñ eñ müim vaqialarını yaşamağa ve onıñ közleri ile sovet keçmişi ve zemaneviy Ukraina ve dünyağa baqmağa imkân berecek», – dep aytalar leyhanıñ müellifleri.
Olarnıñ malümatına köre, sermiya arhiv malümatları ve video toplanması, stsenariy yazılması ve bir qaç memlekette birinci levhalarnıñ çıqarılması, Mustafa Cemilev ve Sovetler Birliginiñ dissidentleri ile video subetine sarf etilecek. Böylece, masraflarnıñ ekseriyeti taqımnıñ işi, arhiv malümatlarını qullanmaq aqqınıñ ödemesi ve video çıqarılmasına ketecek.
KrımSOS – 2014 senesi fevral 27-de Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ başlanmasında göñülliler tarafından meydanğa ketirildi. KrımSOS Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qaçaqlar meseleleri boyunca Yuqarı Komissarı idaresiniñ icra ortağı ola. KrımSOS Qırım ve şarqiy regionlarda mecburen köçip kelgen insanlarğa yardım ete, em de Qırımdaki vaqialar aqqında malümat bermekte.


text:
Georgian Airwaves Gürcistan ava şirketi Rusiye uçaq seferlerine şimdilik devam etecegini «RİA Novosti» neşirine bildirdi.
«Yañı yasaq Rusiye ava şirketlerine ve Rusiye-Gürcistan uçaq seferlerine tesir ete, şunıñ içün bizler belgilengen cedvel boyunca uçmağa devam etemiz. Biletlerni sıñırsız almaq mümkün. Bir de bir haber olsa, bunı bildirecekmiz, amma şimdilik deñişmeler yoq», – dep aytıla beyanatta.
Ava şirketiniñ anonim menbası da TASS agentligine aynı malümat berdi.
Georgian Airwaves saytında Rusiyege ve Rusiyeden biletlerni iyülniñ 8-nden soñraki künge de almaq mümkün.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyülniñ 8-nden itibaren Rusiye ava şirketlerine rusiyelilerni Rusiyeden Gürcistanğa taşımağa vaqtınca yasaq etken buyruqnı imzaladı. Turizm operatorları ve turizm agentliklerine vatandaşlarğa Gürcistan yollanmalarını satmamağa tevsiye etile.
Gürcistanda Rusiye turizm operatorlarınıñ 1500 müşterisi buluna. Olar alğan biletlerine köre qaytacaqlar, dep bildirdi Rosturizm matbuat hızmeti cumaertesi künü «İnterfaks-Turizm» Rusiye portalına.
Gürcistannıñ paytahtı Tifliste iyünniñ 20-nde başlağan narazılıq aktsiyaları devam ete. Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Sergey Gavrilov Tifliste keçirilgen Parlamentlerara pravoslavlıq assambleyasınıñ sessiyasını Gürcistan parlamentiniñ spikeri yerinde oturıp açqan soñ narazılıqlar başladı.
Gürcistannıñ bir çoq vatandaşı Gavrilovnıñ Tifliske kelmezden evel Abhaziya ve Cenübiy Osetiya Gürcistannıñ separatist regionlarınıñ Rusiye tarafından mustaqil devletler olaraq tanılmasınıñ lâğu etilmeycegine dair laflarına açuvlandı.
İyünniñ 20-nde narazılıq aktsiyaları politsiya ile çatışmalarğa çevirildi. İyünniñ 21-nde bu adise-vaqialar sebebinden Gürcistan parlamentiniñ spikeri İrakliy Kobahidze istifağa çıqtı. Onıñ istifası miting iştirakçileriniñ talaplarından biri edi.
Narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri iç işler naziriniñ istifasını ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ belgilenmesini talap ete.
Tiflisniñ merkezindeki Rustaveli caddesinde keçirilgen aktsiyalar vaqtında yaralanğan 52 insan Tiflisniñ farqlı hastahanelerinde qala. Gürcistan sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, çoqusı hastanıñ sağlıq vaziyeti stabil, bazıları bugün tibbiy müessiseden çıqacaqlar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Tam bir yıl evelsi esas haber Qırım edi. 2014 senesi mart ayınıñ ortalarında birinci şok keçken edi – yarımadada jurnalistler idare etip başladı. Asırnıñ soñki çerigi devamında diqqatnı celp etmegen Qırımğa apansızdan er şeyni qayd etecek adamlar kerek oldı.
Yañı kerçekler er keske ğafletten kelip çıqqan edi. Fevral 26-dan 27-ge keçer gecesi silâlı adamlar Nazirler şurası ve parlamentni zapt etkende bular Rusiye askerleri olğanına inanğanlar pek az edi. Bazıları, silâlı adamlar Qırım «Berkutı» olğanını tüşündiler, digerleri soñki vaqialar Kiyevniñ yapqan işi olğanına inanğan ediler. Faqat martnıñ başında er şey belli oldı – er şey kerçektir. Oyunlar bitti.
Qırım cebesinde deñişmeler yoq
Rusiye askerleriniñ Qırım şeerlerinde yapqan birinci defilesinden soñ er şey añlaşıldı. Olarnıñ ayrı bir işareti olmasa da, kimse buña qulaq asmadı. Quvanğanlar olarnen foto çıqarmaq içün yanlarına kelgen ediler. Barrikadalarnıñ diger tarafında olğanlar blok etilgen ukrain arbiy bölüklerine aş alıp ketken ediler. O vaqıt Ukrainağa qoltutqanını köstermek imkânı bar edi – kün-künden bu imkân eksilecek.
«Nezaketli adamlarnıñ» çoqusı qayda ketkenini soñuna qadar bilmegen edi. Başta olarnı Novorossiyskke, soñra – Aqyar civarına, o vaqıt artıq zapt etilgen Belbek uçaq alanına alıp kettiler. Bazıları Pskov ava-desant tümeninden ediler, olarğa Ukraina radikalları arbiylerni öldürip, qırımlılarnı da soyup taşlamağa istegenlerini ayttılar. Olar buña inandılar, bunıñnen beraber, yarımada sakinlerini «banderocılardan» qoruğanına da inandılar. Quru yemek aşap, KamAZlarnıñ kuzovlarında yuqladılar. Bunı maña genç Qırım qızları tarif ettiler, işsiz oturğan Rusiye askerleri olarnen bağ qurmağa tırışqan ediler.
Referendumğa bir afta qalğanda «belgisiz silâlı adamlar» soqaqlardan ketecekler. Artıq añlaşıldı ki, Kiyev yarımadanı küç ile almaycaq – «nezaketli adamlarnı» yalıñız teslim olmağan ukrain arbiy bölükleri yanında körmek mümkün edi. Şeerler eskisi kibi yaşamağa başladılar, devlet müessiseleriniñ binalarından ğayıp olğan Ukraina bayraqları ise deñişmeler aqqında hatırlatqan edi. Levhanı yalıñız kelgen «kazaklar» ve «Qırım samooboronasınıñ» iştirakçileri deñiştire ediler – olar, misal olaraq, Aqmescitniñ «Yolbaşçımıznı tiymeñiz» levhası ile Lenin eykeli yanında nevbetçilik yapqan ediler.
Qırım ne istedi
Yarımada Ukraina terkibinde er daim «beyaz qarğa» edi – ruslar ukrainlerden çoq olğan yekâne regiondır (58% 24%-ğa qarşı). Böyle raqamlar meraqlı edi – Donbassta bile bam-başqa vaziyet edi. Lâkin Donbassnı ve Qırımnı birleştirgen bir şey bar edi – «altın devir» kibi sovetler zamanınıñ hatıraları.
Qırımlılarğa köre «sovetler zamanı» – rıqma-rıq tolu şifahane ve plâjlar, üç yüz müessise, inkişaf etken köy hocalığı ve «Zemin seyyaresi nişanıñ» unvanı. Qırım sovetlerniñ sakinine kelişken eñ sıcaq deñiz kurortı olğan edi. Aman-aman aynısı Donbassta da olğan edi – şahtörlarnıñ aylığı yüksek edi, aynı vaqıtta er biri kömür ocağında çalışa bile edi – mında er şey seniñ küçüne bağlı edi. Eki regionnıñ sakinleri içün 1991 senesi Sovetler Birliginiñ yerine kelgen «bir Ukrainanıñ» trizub ile olarnı «içtimaiy altqa» yapıştırğan zamanı.
Mında resmiy Kiyevge iç bir vaqıt inanmadılar – qırımlılar Ukraina Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine çevirilse, oña razı olmağa azır ediler. Mında sovetler birligini sağınğanlar çoq edi. Ve paytahtta ekinci Maydan başlağanda – eñ büyük nefret Qırımda peyda oldı.
2014 senesi fevral ayınıñ başında Kiyev halqara içtimaiyat institutı regionlardaki tüşüncelerni ögrengen edi. O vaqıt yarımadada cevap bergenlerniñ 41% Ukrainanıñ Rusiye ile birleşmesine qoltutqan edi. Soñra Donetsk (33%), Lugansk (24%) ve Odessa vilâtleri (24%) kete edi. Lâkin adamlar aynıñ birinci yarısında cevap bergen ediler – o vaqıt Yanukoviç daa qaçmağan edi, nişancılar ise «Kök yüzüni» qurşunğa tizmegen ediler. Tahmin etsek, martnıñ başında bu raqam Maydandan qorqqanlarnıñ sayesinde artar edi, dep tüşünmek mümkün. Em de Qırım esasen Rusiye telekanallarını ve «dmitriy kiselövni» seyir etken edi. Başta – «belgisiz silâlı adamlar» özüni tanıtqanına qadar – Qırımda olarğa diqqat ile yanaşqan ediler. Yarımadada cenk istekleri yoq edi ve mındaki esas istek sovetler zamanına ait edi – «cenk olmasın yeter». Faqat askerler resmiy şekilde belgisiz qalsa da, amma laf etkenleri «rusiyelilerniñ aktsentine oşağanı» belli olğan soñ, diqqat quvançqa çevirildi. Qırım statusı aqqında «referendumğa» qadar yerli sakinlerniñ çoqusı regionnıñ vatandaşlığını deñiştirmek ğayesi ile yaşadı.
Belki de buterbrod?
Şimdi tarihnı gizli-gizli deñiştirmek ve yarım asırlıq añlaşmalarnı bozmaq mot oldı. Lâkin coğrafiyanı aldatamazsıñ: 1954 senesi Qırımnıñ Ukrainağa berilmesi ameliy olğan edi.
Yetmiş yıl evelsi ve bugünki künde Qırım Ukraina içün bir yarımada edi. Rusiye içün ise, umumiy quru sıñır olmağanda, tam bir ada edi ve ada olıp qala. Bu sebepten 1954 senesi onıñ USSC terkibine berilmesi ğayet mantıqlı edi – eñ azından «yekâne halq hocalıq kompleksini» meydanğa ketirmek içün.
Aynı vaqıtta region qıyın vaqıtlarnı yaşağan edi. 1944 senesi qırımtatarlarnı Orta Asiyağa sürgün ettiler – cenkte viran etilgen yarımada adamlarsız qaldı. 54-ünci yılnıñ fevral ayına ait qararnıñ sebebi ğayet doğru edi: «Qırım vilâyeti ve Ukrain SSC arasında iqtisadiyat, topraq yaqınlığı ve sıq hocalıq ve medeniyet alâqaları köz ögüne alındı». Tarihiy sebep – Pereyaslav radanıñ 300 yıllığı – tarihiy toplaşuvnıñ stenogrammasında bar edi, lâkin resmiy vesiqalarda öyle de qayd etilmedi.
2014 senesine qadar Qırım infrastruktura ceyetinden bütünley Ukrainağa bağlı edi. Misal olaraq, elektrik energiyası. Qırım 1000 Mvt qullana, öz generatsiyası – 120-150 Mvt. Qalğanını yarımada Ukrainanıñ dört elektrik berüv yolundan ala. Al-azırda Krasnodar ülkesinden Qırımğa elektrik berüv yolunı keçireler – lâkin o bir yıldan soñ azır olacaq ve ihtiyaclarnıñ yalıñız bir qısmını qarşılaycaqtır.
Yarımadanıñ suv teminlevi de 85%-ğa «Ukraina qıtasına» bağlı. Suv 60-ıncı yılları açılğan Şimaliy-Qırım kanalından berile. Keçken sene – kanal qapatılğan soñ – Qırımnıñ şimaliy rayonındaki köy hocalığı aman-aman yoq oldı. Kendi ihtiyaclarını qarşılamaq içün yerli yedekler yeterli, lâkin bağçacılıq ve pirniç aqqında unutmaq kerek.
Gaz meselesi o qadar zor degil – Qırım ihtiyaclarınıñ çoqusını özü qarşılay. Bunıñnen Rusiye tarafından devletleştirilgen «Çernomorneftegaz» ukrain şirketi oğraşa. Lâkin aşayt mahsulatı bütünley ukrain taşıcılarına bağlı. Er kün Herson tarafından beş yüz büyük yük maşinası nevbette tura. Olar olmasa edi, Rusiye malnı avada ketirmege mecbur olacaq edi – deñiz vastaları yeterli degil. Keriç boğazı da er daim çalışmay: furtuna havfı daimiy deñiz alâqalarına imkân bermey. Köpür qurulmağanına qadar öyle de qalacaq. Lâkin onı quracaqlarmı-yoqmı kimse bilmey.
Köbelek semeresi
Referendumdan soñ men Aqmescitten Moskvağa kettim. Yanımda sırb jurnalisti oturğan edi. O, bir dissonansqa raskkelgen edi: Sırbistanda Rusiyege qoltutqanlarını ayttı, lâkin Qırım meselesi Kosovo vaziyetini añdıra. Ağır bir mevzudan vazgeçmek içün yol boyu Birinci cian cenkiniñ yüz yıllıq yubileyi aqqında tarif etken edi. Onıñ memleketinde Avropa Birligi qomşuları cenk başlanmasında farqlı fikir, teşviqat degil, Gavrilo Printsip ve «Mlada Bosna» qabaatlı olğanını tüşüngenlerinden qorqalar. Bu sebepten Belgrad Birinci cian cenkinde sırb milletçileri qabaatlı olmağanını isbatlamaq içün konferentsiya ve simpoziumlarnı keçire. Bizler Ukraina ava toplulığına kirmeyip – Anapa ve Rostovdan – yüz yıldan soñ bütün dünyağa aynısını isbatlaması mümkün regiondan ketken edik.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ fikirlerini aks ettirmey


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ qızı Elzara Abduljelilova Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, fevral 2 künü sabası onıñ Otuz (Kefe) köyünde yerleşken evinde pasport teşkerüvi sebebi ile özlerini Federal migratsion hızmetiniñ (FMS) hadimleri olaraq tanıtqan insanlar keldi.
«Pasport nezaretini keçiremiz dediler, olarnıñ arasında FMS hadimleri edi, eyecandan olarnıñ soyadlarını soramağa unuttım. Bir qaç insan evge kirdi ve pasportlarımıznı alıp, malümatnı yazıp aldılar. Özlerini nezaketli alıp bardılar… Ketkende, oğlum Erol aqqında soraştırdılar», – dey Elzara Abduljelilova.
Aytqanı kibi, oğlu bu saatte evde yuqlay edi. Bunıñ ile FMS hadimleri «soñ vaqıtları soy-soplardan birisi kelmegen edimi», dep soradı.
«Babam aqqında aytsalar, yoq – kelmedi, dep cevap berdim. Tek oğlum», – tarif ete qadın.
Bundan soñ FMS hadimleri ketti, amma birazdan qayttıp, Erolnı «olarnen barıp laf etmege» çağırdılar.
«Tanışlarıma telefon etip soradım, bir yerge barmağa kerekmey dediler. Olarğa red ettik», – dey Abduljelilova. Bunıñ ile ziyaretleri soñuna yetti.
FMS organlarınıñ bu aqta resmiy beyanatları şimdilik yoqtır.
Salı künü, fevral 2-de, Mecliste Canköy rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde belgisiz sebepten tintüvler keçirilgeni aqqında bildirgen ediler.


text:
Törkiyädän Êkvadorğa säyäxät kisätüe
Törkiyä Êkvadorda yäşäwçe yäki bu ilgä kitäçäk törek watandaşlarına uram cıyınnarı ütkärelgän urınnardan yıraq torırğa kiñäş itte
Törkiyä Tışqı êşlär ministrlığı belderüendä Êkvadorğa säyäxät kisätüe yasaldı.
İldä soñğı waqıtlarda barlıqqa kilgän ictimağıy waqıyğalar arqasında Êkvador xökümäteneñ 18nçe iyün’dä Pichincha, Cotopaxi häm Imbabura vilayätlärendä 30 könlek ğadättän tış xäl iğ’lan itüenä iğ’tibar yünältelgän belderüdä:
"Bu qısada xäzerge waqıtta Êkvadorda yäşäwçe häm/yäki bu ilgä säyäxät itäçäk watandaşlarıbıznıñ Ministrlığıbıznıñ häm Kito ilçelegebezneñ buluı mömkin östämä kisätülären häm iğ’lannarın küzätüläre, massaküläm uram cıyınnarı uzdırılğan urınnardan yıraq toruları, şäxsi iminlekläre cähätennän kiräkle çaralar kürüläre häm uyaw buluları bik möhim”, - dip äytelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Çik ar'yağında terrorğa qarşı köräş däwam itä
Süriyäneñ tön’yağındağı Solıx çişmäse häm Zäytün botağı töbäklärendä 14 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde


text:
Orxon əlifbası
Borınğı Törki älifba (Küktörk (Göktürk) yä Urxun yazu) Törki teldä yazu öçen qullanıldı.
Törki älifba Törki awazlarnı bik tögäl bilgeläde, yazu yañğırışqa buysınğan buldı. Älifba 38 xäreftän tora, süz arada «:» bilgese qaldırıldı. Xäreflärneñ dürtese Törki suzıqlarnı bilgelädelär: [ı/i], [a/ä], [o/u], [ö/ü]. Ber xäref belän ike tartıq töre bilgelängäç, xäzerge Törki söylämnärendä dä alar almaşınıp yörilä: öçön/üçün, ikï/iki/ïki… Tartıqlarnıñ kübeseneñ ike xäref buldı, ber xäref tartıq awaznıñ qalın tören bilgeläw öçen, ikençese yomşağın (uñ yaqtağı räsemdä yomşaqlar hämzä belän bilgelände). Qızıq, elek tartıqlar suzıqnıñ qalın/neçkälegen bilgelädelär, xäzer isä kiresençä, tartıqnıñ qalın/neçkälegen suzıqlar bilgelilär, yäğni suzıqlarnıñ möximlege kütärelde. Xäzerge Tatarçada ı/i xärefe ikelände: ı/e wä í/i.
Xäreflär ağaç/taş östendä suğıp qaldıru öçen uñaylı. Yazu yünäleşe uñdan-sulğa taba. Bastırıp quyılğan taşta bulsa, yazu astan-öskä wä uñdan-sulğa taba bardı, xärefläre şul çaqta 90° äyländerelgän bula.
Tabılğan yazmalarnıñ iñ iskese 7. yözneñ 2. yartısında yasalğan buldı. Yazmalar Urxun yılğasınnan başlap Dunay tılğasına xätle tabıldı.
İske Törki älfbanıñ çığışı äle çişelmägän mäs'älä bulıp tora. Qayber ğälimnär «Latín älifbası Törki älifbadan çıqtı» dip äytälär.
Əlifba[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Säxifälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Omniglot.com/Orkhon alphabet
- Mystery of the furhark alphabet 2004 eлHың 15 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. – Futhark wä Göktürk älifbalar arasında bäyläneş ezläw
- Eski milli Türk yazısı 2004 eлHың 16 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
İşğal etilgen Qırımda aliy tasil sistemasını deñiştirip, mütehassıslarnı iş adamlarınıñ sımarışlarına köre azırlaycaq olalar, – dep haber ete Krıminform.
Bu aqqında Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ iqtisadiyat fakultetiniñ dekanı Svetlana Tsöhla dekabr 11-de Aqmescitte olıp keçken «Küçük ve büyük biznes – Qırım iqtisadiyat inkişafınıñ temeli» ilmiy-ameliy konferentsiyasında bildirdi.
«Bizler aliy tasil saasında büyük farqlar körip, yañılıqlarğa alışamız», – dep qayd etti dekan.
Onıñ bildirgenine köre, evelden mezunlar universal olsa, şimdi tasil programmaları unikal olmalarına yönelgen.
«İleride belli bir yerde ve belli bir zenaat vazifelerini eda etip olacaq mütehassıslarnı azırlamağa isteymiz», – dedi Tsöhla.
Onıñ aytqanına köre, tasil programmaları iş adamlarınen añlaşıp tasdıqlanacaq. İş adamları belli bir mütehassısnıñ yapa bilecek işinen bağlı isteklerini bildirecekler.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevge qarşı Rusiyede yañı cinaiy iş açıla bile, dep paylaştı qorqusını Rusiye advokatı Nikolay Polozov «Gromadske radio» efirinde.
«Hayserniñ apis cezası soñuna kelmekte. Rusiye akimiyeti bu esirni qolay-qolay yibermeycek ve onı qaldırmağa tırışacağından qorqam. Yañı cinaiy iş açıla bile – Hayser bir şeyler yaptı ya da apishanede bir şey hırsızladı kibi. Onı apishaneden azat etip, cebine patronlarnı qoymağa kimse keder etmey – soñra kelip, baqıñız, kene qollarına silâ aldı derler», – dep ayta Polozov.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Hayserni «reine olaraq, qırımtatarlarnıñ lideri olğan babasına basqı aleti olaraq qullandı».
İyün 23-te Ukraina Adalet nazirliginde bildirdiler ki, müessise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Hayser Cemilevniñ adliyecileri bergen davağa qoşuldı. 2015 senesi iyül 10-da İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca qarar çıqarıp, onı SİZO-dan azat etmege talap etti, bunen beraber, Rusiye Federatsiyasını ukrain kişiniñ sağlığına zarar ketire bilecek areketlerni yapmamağa mecbur etti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşındaki Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Qırımda Rusiyeniñ taqiqat komiteti onı kene çağırttırdı. Bunı adliyeci özüniñ Twitter saifesinde haber etti.
«Salı künü kene TK idaresine kelmek kerekim. Bu da ep «FSB – advokat sırına qarşı» davasında. Yorultacaq olalar», – dep yazdı o.
Mart 6 künü Nikolay Polozov, taqiqattan evel teşkerüv çerçivesinde Qırımda Rus taqiqat komitetiniñ baş idaresinde ifedelerini ende bergen edi.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «Umerovnıñ işinde» imayeci vazifesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Kreml tarafından kontrol etilgen Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnı «Umerovnıñ işinden» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmek mümkün. Öyle fikirini qırımtaar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Saba, yanvar 21 künü, Keriç keçitiniñ yük ve yolcu yolağında nevbette 400-den ziyade maşina tura.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Müessiseniñ malümatına köre, «Kavkaz» limanında 28 yengil ve 50 yük maşinası tura, «Krım» limanında – 2 yengil ve 15 yük maşinası. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 61 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 130, Keriçte – 145 maşina.
«Al-azırda Keriç boğazı rayonında yel küçü 5 m/s yete. Keçken kün devamında 1214 maşina ve 4184 yolcu avuştırıldı», – denile beyanatta.
Müdirlikte şunı da qayd ettiler ki, «Krım» limanında iskeleniñ tamir işleri devam etkenine qadar, yanvarniñ 28-ne qadar, parom qatnavınıñ yañı cedveli qullanıla.
Salı künü, yanvarniñ 20-de, Keriç keçitinde 330 maşina tura edi.


text:
Neandertal
Neandertal - borınğı maymıl-keşe. Söyäk qaldıqları berençe tapqır Almaniäneñ Neandertal üzänlegendä tabılğanğa kürä, bu iñ borınğı keşelär fändä şul urın iseme belän atalğannar.
Keşeneñ üseş çılbırında neandertal' iñ borınğı maymıl-keşe belän bügenge keşe arasındağı buınnı täşkil itä. Neandertallär—berençe awçılar; tupas häm bik ğadi xezmät qoralları — çapqıç, qırğıçlar, taş pıçaqlar belän eş itkännär, kümäkläşep qırğıy cänleklär awlağannar häm tabışların tigezläp bülgännär. Neandertal bazıq gäwdäle, kiñ kükräkle, zur başlı, köçle keşe; ayaqları qısqa, tez tiräsenä kütärelgäç bögelgän häm qulları şaqtıy ozın bulğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- AлekcaHдp MapkoB, ЭBoлюция чeлoBeka. KHиra пepBaя: OбeзbяHы, kocTи и reHы. — M.: AcTpeлb, 2012. — ISBN 978-5-271-36293-4


text:
Qazaqstan bas prokuraturası 7 aydan asa uaqıttan soñ Qañtar oqiğasınanda qaza tapqandardıñ tizimin jariyaladı. Prokuraturanıñ 16 tamızda jariyalağan tiziminde 238 marqwmnıñ familiyası men esiminiñ inicialı ğana jazılğan. Marqwmdardıñ qalay, qanday jağdayda qaza tapqanı jaylı aqparat joq, dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
Qoğam Qañtar oqiğasınan keyin bilikten opat bolğandardıñ esimin jariyalaudı talap etip kelgen edi. Organdar tergeu qwpiyalılığına siltep osı künge deyin marqwmdardıñ esimin jariyalamağan. Bwdan bölek qwqıq qorğauşılar men qaza tapqandardıñ jaqındarı marqwmdardıñ qanday jağdayda qaza bolğanı jaylı aqparattı talap etken.
Bilik Qañtar oqiğasında qaza tapqandardıñ tizimin jariyalamay twrğanda Azattıq radiosı marqwmdar jaylı derekterdi jinap, "Qandı Qañtar qwrbandarı" degen arnayı jobasın jariyalağan. Azattıq Qañtar qırğınında qaza bolğan 202 adamnıñ atı-jönin jäne derekterin jinağan.
Qañtardıñ basında elde swyıltılğan gazdıñ qımbattauına qarsı miting ötip, narazılıqtıñ ayağı qantögiske wlasqan. Bilik şetelde dayındıqtan ötken "terrorister şabuılı" turalı ayttı, biraq oğan dälel-ayğaq keltirgen joq. Prezident Qasım-Jomart Toqaev küştik qwrılımğa eskertusiz oq atuğa bwyrıq bergenin mälimdedi. Ol sonımen birge elde bilikti küşpen basıp alu talpınısı bolğanın ayttı, alayda onı kim wyımdastırğanın naqtılamadı.
Resmi derek boyınşa, Qañtar oqiğasında 230 adam qaza boldı. Bwğan qosa, oqiğa kezinde wstalğan tağı segiz adamnıñ tergeu izolyatorında köz jwmğanı belgili boldı. Bilik qoğam talabına qaramastan opat bolğandardıñ esimin jariyalamay kelgen edi. Bwdan bölek qwqıq qorğauşılar men qaza tapqandardıñ jaqındarı marqwmdardıñ qanday jağdayda qaza bolğanı jaylı aqparattı talap etken.
Qañtar oqiğası kezinde jäne odan keyin mıñdağan azamat wstalıp, jüzdegen adamğa "terrorizm", "jappay tärtipsizdik wyımdastıru", "zañsız qaru-jaraq saqtau" sekildi ayıptar tağıldı. Qamauda bolğandardıñ arasında azaptalğanın aytıp şağımdanğandar köp, biraq olardı azaptau faktisi boyınşa wstalğandar neken-sayaq.


text:
Qırım boyunca rusiyeli Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresi yarımada ealisini haberdar etüv tertibatını teşkerecek ola. Yarımada sakinlerini raat olmağa çağıralar.
Bu aqta Qırım rusiyeli ükümetiniñ saytında aytıla.
Şu cümleden, sirenalarnı 2015 senesi noyabr 26 künü teşkerecek olalar.
Malümatqa köre, sirenalarnı (yerli vaqıtqa köre) saat 10:00, 13:00 ve 15:00 işletecekler.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etkeninden soñ, yarımadada daima Aqmescit ve Aqyarda haber etüv sistemalarını teşkereler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazaqstan postnazarbaev kezeñine dayındıq bastadı. Birinşi kezekte bwl mäselege aktivteriniñ bolaşağı alañdatqan şeneunik, investorlar bas qatıradı. 3..
Vakcinanıñ zauıttan şıqqannan egu punktine deyingi aralıqta tasımaldanatın «suıq tizbektiñ» wşınan wstap, fotoapparat közimen şolıp şığuğa tırıstıq. Q..
Ötken senbide Amerika Qwrama Ştattarı Türkiya tarihında «Armiyan genocidi» boldı dep mälimdegennen keyin, türik Sırtqı ister ministrligi sol küni keşt..
Tayauda Qazaqstannıñ Sırtqı ister ministri Mwhtar Tileuberdi AQŞ Memlekettik hatşısı Entoni Blinkenmen söylesti. Aqordanıñ mälimetinşe, Blinken AQŞ-tı..
Ündistanda koronavirus qorqınıştı sandarmen ösude. Bir künde 350 mıñ adamnan indet anıqtalıp, eldiñ ortalıq qalasında är tört minut sayın bir adamnan ..