text:
Dünya qırımtatar kongressiniñ İcra komiteti noyabr 7-8 künleri olıp keçken toplaşuvında işğal etilgen Qırımda quvalanğan semetdeşleri içün uquq yardımı merkezini qurmağa qarar aldı. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, eñ eyi uquq şirketleri ve adliyeciler adamlarnı basqılardan qorumaq içün celp etilecektir.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ (DQTK) İcra komiteti Kiyevde «yerleşmege» qarar aldı. Bundan evel Qırımda yerleşken edi. Bunıñnen bağlı deñişmelerni DQTK nizamnamesine kirsetmek qararı icra komitetniñ cumaertesi künü keçirilgen toplaşuvında qabul etildi, dep ayttı Qırım.Aqiqatqa kongress prezidenti, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Onıñ bildirgenine köre, işbu qararnıñ sebebi Rusiyeniñ Qırım işğali oldı. Çubarov şunı qayd etti ki, Kiyevde icra komitetniñ 23 azasından 16 kişi bar edi. «Amerika Qoşma Ştatları ve Kanada diasporalarınıñ vekilleri yoq edi, Merkeziy Asiya ve Bulğaristan temsilcileri kelmedi. Amma kvorum toplandı. Baqılacaq meselelerni evelden Skype vastasınen belgiledik», – dep ayttı DQTK prezidenti.
Toplaşuvnıñ esas mevzuları Qırımda quvalanğan vatandaşlarğa kösterilecek yardım ve yarımada naqliyat qamaçavı iştirakçilerine qoltutuv oldı. Rusiye akimiyeti tarafından basqı altında qalğan qırımtatarlar içün İstanbulda uquq yardımı merkezini qurmaq qararı qabul etildi. «Qırımda semetdeşlerimizniñ aq-uquqlarını qorçalamaq içün eñ eyi uquq şirketleri ve küçlü adliyecilerni celp etecekmiz», – dep qoştı Çubarov.
DQTK icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnıñ fikirince, uquq qoruması merkezleri qırımtatarlar yaşağan diger devletlerde de teşkil etile bile. «Menim fikirimce, diasporamız temsil etilgen dünyanıñ er yerinde bunıñ kibi merkezler açılmaq kerek. Olarnı derneklerimizniñ (qırımtatar medeniyeti ve yardımlaşma cemiyetleri) yanında meydanğa ketirmek doğru olur edi. Olar Ukraina ve diger memleketlerniñ konsullıqları ve elçihaneleri ile faal işbirligi yapmaq kerekler», – dedi İbragimov Qırım.Aqiqatqa.
İcra komitetniñ toplaşuvına Qırımdan kelgen İbragimovnıñ bildirgenine köre, işniñ birinci künü diasporadan kelgen iştirakçilerniñ Qırımdaki vaziyetniñ hususiyetlerinden haberdar olmağanı is etile edi. «Faqat kongressniñ soñki toplaşuvından soñ diasporamızdaki (Ankara) qırımtatar gençleriniñ işke faal sürette qoşulğanına quvandım. Teneffüste olarnen subetleştim. Vatanımızda ne olğanını bileler. Lâkin haber vakuumı kene de bar», – dep qayt etti İbragimov.
Kiyev eksperti Yuliya Tişçenko böyle bir merkez işiniñ semereligini tahmin etip olamadı. «Rusiyeniñ Qırımda uquq alanınıñ tışında areket etkenini añlaymız, işler (mahkeme, qırımtatar faallerine qarşı – QA) sımarış ve nümünege oşay. Amma Kongress bunıñ kibi işlerni aydınlata bile», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Refat Çubarov qayd etti ki, Qırımdaki semetdeşlerini qoruma meselesinde haber qısmı eñ müimlerden biridir. Onıñ aytqanına köre, DQTK icra komitetiniñ azaları bütün dünyada insan aqları künü qayd etilgen dekabr 10-da qırımtatarlarğa qarşı basqılarnı toqtatmaq talabı ile Rusiye elçihaneleri yanında narazılıq aktsiyalarını keçirmege añlaştılar. İleride bunıñ kibi aktsiyalar er ay ötkerilmek kerek, dep tüşüneler icra komitetniñ azaları.
İcra komitetniñ eñ müim mevzularından biri Qırım naqliyat qamaçavı iştirakçilerine kösterilecek yardım oldı. Çubarovnıñ qayd etkenine köre, icra komitetniñ nevbetteki toplaşuvı yanvar 16-da Geniçeskte, Qırım ile memuriy sıñırğa yaqın bir yerde keçirilecek. Anda qamaçav iştirakçilerini qışta aktsiyanı devam ettirmeleri içün ihtiyacı olğan er şeynen temin etmek meseleleri baqılacaqtır. Çubarov qamaçav devam etecegini bildirdi.
Kiyevdeki Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ eksperti Sergey Danilovnıñ zanınca, Qırımda Meclis faaliyeti zorlaşqanınen DQTK qıymeti arta.
«Bu qırımtatarlarnıñ Qırımdaki qardaşları ile bir olğanınıñ isbatıdır, yalıñız qırımtatarlarnı birleştirecek degil, qırımtatarlar yaşağan memleketlerdeki ükümetler ve cemaatnıñ diqqatını celp etecek bir mehanizm, qırımtatar meselesini halqara kün tertibine kirsetmek imkânıdır», – dep ayttı Danilov Qırım.Aqiqatqa. Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda qıtada qırımtatarlar içtimaiy ve tasil infrastrukturasınıñ büyük qısmını ğayrıdan tiklemege mecburlarr, kongress ise bu ceetten de faydalı olur.


c: text/html

text:
Deñiz arbiy quvetlerniñ yüz yıllığı munasebetinen Ukraina Milliy Bankı hatıra monetasını çıqardı. Bunıñ aqqında UMB matbuat hızmeti haber ete.
Kapikniñ ög tarafında, muessiseniñ bildirgenine köre, Ukrainanıñ kiçik devlet tuğrası, Ukraina Deñiz arbiy quvetlerniñ XX asırnıñ başında qullanğan bayrağı ve dalğalar üstünde arbyi geminiñ çevre sızıqları yerleştirilgen. Ög tarafında vertikal tarzda «Ukraina» yazısı, darp etilgen yılı ve nominal – 10 grivna yazılğan.
Atr tarafında dalğa şekilleri üzerinde «100» yazısı yerleştirilgen. Bunen beraber sıfırlar içinde: yeller güli; 1918 ve 1920 yıllar yazısı ile lengerli «trizub» çızılğan. Resimniñ töpesinde ve aşasında UMB «Ukraina Deñiz arbiy quvetlerniñ yüz yıllığı» yazısını yerleştirgen.
Ukraina DAQ 1918 senesinıñ başında Merkeziy Rada tarafından tesis etilgen edi. O zaman bir sıra arbiy-deñiz qanunları, şu cümleden «Flot aqqında muvaqqat qanun» qabul etilgen edi. Soñra, 1918 senesi aprelniñ 29-nda, Qara deñiz flotunıñ komandanı Sablin, ukain bahriyelilernin isteklerini köz ögüne alıp, Aqyarda ve Qırımda yerleşken bütün gemilerni UNR flotı olaraq ilân etti ve ukrain bayrağını kötermege buyurğan edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiyevde «Ukrain Ekinci cian cenki» sergisinde ayrı stend qırımtatarlarnıñ 1944 senesi Qırımdan sürgünligine bağışlanğan.
Leyha Milliy hatıra ukrain institutı ve Azatlıq areketiniñ taqiqat merkezi tarafından teşkil etilgen, maqsadı – Ukrainanı, ukrainlerniñ Ekinci cian cenkindeki rolü, natsizm üzerinde olğan ğalebede ukrainlerniñ issesini köstermek.
İşbu sergi Ekinci cian cenkniñ bir çoq bilinmegen saifesini aça, dey Milliy hatıra institutınıñ müdiri Vladimir Vâtroviç, çünki ukrainlerniñ o vaqıt öz devleti yoq edi.
«Biz Ukraina territoriyasında keçken Ekinci cian cenkiniñ er tarafını, ukrainlerniñ iştirakini köstemerege istedik. Altıncı ordu erkânında işbu cenkniñ iştirakçileri olğan ukrainler aqqında, vatandaşlıq ealisi arasında millionlarce zarar körgen ukrainler aqqında söz kete. Esas vazifemiz – birinciden, cenk aqqında olğan nice sovet efsaneleriniñ yalan olğanını köstermek. Rusiyeniñ zemaneviy teşviqatı işbu efsenelerini insanlarnı Ukrainağa qarşı küreşke çağırmaq içün qullana», – dey Vâtroviç.
Sentâbr başında sergi Lvivde Naşirler forumı çerçivesinde keçti. Onı Çerkassı ve Odessada köstermege planlaştıralar. Kiyevde sergi şeer devlet memuriyeti ögündeki meydanda oktâbr 6-na qadar keçe.


text:
Şveycarïyanıñ La-Şo-de-Fon qalasında käri qurlıq boyınşa tuñğış ïslam mwzeyi aşıldı. Bul jayında «swissinfo.ch» aqparat közi xabar tarattı. Ïslam mwzeyi ornalasqan ğïmarattıñ jalpı awdanı – 750 şarşı metr. «Ïslam örkenïeti mwzeyin» musılmandar ğana emes, sonımen qatar, nanım-senimi özge adamdamdar men ateïster de tamaşalay aladı. Mwzeygk qoyılğan eksponattar ïslam tarïxı men mädenïetinen sır şertedi. Eki jılda bir taqırıptıq ekspozïcïya ötetin boladı. Atalmış mwzey meymandarına tört tilde, atap aytqanda, ağılşın, francwz, nemis jäne arab tilderinde qızmet körsetiledi. Mwzeyge kirw bağası 20 frankti quraydı. Mwzey ornalasqan ğïmaratta, sonday-aq, 20 000 kitap men qoljazbadan turatın kitapxana bar. «Bizdiñ mwzey dinï tüsinikterdi nasïxattap, taratwğa arnalmağan. Bizdiñ mindet ïslam äleminiñ bay murasın tanıtwğa sayadı. Bul bir jağınan ïslam älemine sayaxattap, odan oy tüyip, özinşe qorıtındı jasawğa arnalğan orın»,- dedi mwzey dïrektorı Nadya Karmws
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Şarapova jwrnalïsterge bergen suxbatında äriptesiniñ qazaq tilindegi orındawında kemşilikti boldırmas üşin barın salğanın aytadı. Olar ändi jazw köp waqıt almağanın aytadı. «Sebebi, Zverevtiñ qazaqşa sözdi birden jattap alatın qasïeti bar»,- dep maqtadı Şarapova
Ayta keter bolsaq, Sergey Zverev bala kezinde Öskemende turğan edi.
Reseylik änşi Dïanamen än aytwğa batılı barğanına jerlestiginiñ äseri bolğan. Odan bölek Dïananıñ dawsı ğajap, birge än aytwdan bas tartw mümkin emes, -dedi Zverev.
Änşiler jaña änge beynebayan tüsirip ülgergen. Syujet jelisi boyınşa jigit jañajıldıq keştegi juptardıñ arasınan öziniñ ğaşığın izdeydi.
Derekközi: STAN.KZ
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Senat Törağası Qasım-Jomart Toqaev QHR Elşisin qabıldadı
Parlament Senatınıñ Törağası Qasım-Jomart Toqaev Qazaqstandağı diplomatiyalıq missiyasınıñ ayaqtaluına baylanıstı QHR Elşisi Çjan Han'hueydi qabıldadı.
Q.Toqaev Qazaqstan men QHR arasındağı strategiyalıq äriptestikti nığaytudağı memleket basşıları Nwrswltan Nazarbaev pen Si Czin'pinniñ mañızdı rölin atap ötti.
Q.Toqaev keyingi jıldarı nätijeli äri qarqındı sipatqa ie bolğan parlamentaralıq baylanıstardı ekijaqtı qatınastardıñ mañızdı qwramı retinde atadı. Parlament joğarğı Palatasınıñ basşısı ünqatısudıñ jalğasatınına senim bildirdi jäne Halıq Ökilderiniñ Bükilqıtay Jinalısı Twraqtı komitetiniñ Törağası Li Çjan'şudı bizdiñ elimizge saparmen keluge şaqırdı.
Senat Törağası sauda-ekonomikalıq baylanıstardı odan äri nığaytudıñ jäne önerkäsip, aqparat tehnologiyaları, qwrılıs salalarındağı birlesken jobalardı iske asırudıñ keleşegin joğarı bağaladı. Wlttıq «Nwrlı jol» jäne qıtaydıñ «Jibek jolı ekonomikalıq beldeui» bastamasınıñ üylesim tabuı ayasında eki eldiñ kölik-tranzit äleuetin paydalanu auqımdı mümkindikter tuğızadı.
Q.Toqaevtıñ pikirinşe, eki el basşılarınıñ biılğı mausımda ŞIW ayasındağı Cindaoda bolatın kelissözderiniñ mañızı zor boladı.
Mwrat Rahımjanov
Abai.kz


text:
Qazaqstandıqtarğa zañda körsetilgen 10 sotıq jer berile bastaydı. Tegin jer telimderi elimizdiñ jeti aymağında dayındalıp jatır.
Bul twralı 31 arna xabarlaydı.
Anatolïy Sapwn bar ömirin köpqabattı köne üyde ötkizip keledi. On jıl burın azamattarğa tegin jer beriledi degendi estip qujat tapsırğan. Söytip, är jıl sayın jaqsı jañalıqtan ümit kütken.
“2006 jılı alayın dep şeştim. Kerekti qujattardı ötkizseñ tegin jer telimderin ülestiretin bağdarlama bar edi. Biraq, jer de, eşteñe de berilmedi. Äli osı köne üyde turıp kelemiz”, – deydi Anatolïy.
Jalğız Anatolïy emes, tegin jerden dämeli bolğandardıñ qarası köp. Eñ uzaq kezek kütken Oñtüstik Qazaqstan, Aqtöbe, Almatı oblıstarınıñ turğındarı eken. Pavlodar oblısı, osı waqıtqa deyin bar bolğanı 69 jer telimin ğana bergen.
“2005 jıldan beri aymaqta 5 mıñğa jwıq jer telimi berildi. Qazirgi tañda arnayı esepte 22 mıñ ötiniş tur”, – deydi Pavlodar oblıstıq jer qatınastarı basqarmasınıñ ökili Rayxan Elewsizova.
Zañ boyınşa jer sw men jarığı bar mekenderde ğana beriledi. Osılayşa 10 sotıq jerdi berw mäselesiniñ uzaqqa sozılwın eldi-mekenderdiñ dayın josparları bolmawımen tüsindiredi. Onsız kez-kelgen awmaqqa sw men jarıq aparwğa bolmaydı. Al jıl soñına deyin jer telimderi el turğındarı üşin elimizdiñ 7 aymağınan qarastırılmaq. Olar – Almatı, Batıs Qazaqstan, Aqtöbe oblıstarı. Al qalğan aymaqtarğa küte turwğa twra keledi.
Jer telimderiniñ öte bayaw berilgenine qaramastan qazaqstandıqtar jeke jer telimderin alwğa degen qulşınıstarın toqtatar emes. Kezekke turıp, qujat tapsırw jergilikti jerlerdegi Xalıqqa Qızmet körsetw ortalıqtarı arqılı jüzege asırıladı. Bul üşin ötinişti toltırıp, jeke kwäliktiñ köşirmesin jasatıp jäne basqa jer telimim joq degen anıqtamanı alıp kelw kerek.
Respwblïkada arnayı esep 2005 jıldan bastap jürgizilip keledi. Ulttıq ekonomïka mïnïstrliginiñ mälimetinşe osı waqıtta 400 mıñnan astam adam jeke jer telimine ïe bolğan. Üydiñ qurılısı üşin üş jıl waqıt beriledi. Osı waqıt işinde olar jer telimin paydalanbasa, jer memleketke qaytarıladı.
Kommentarïï


text:
Rusiye nezareti altındaki Devlet suv hocalığı komiteti (Goskomvodhoz) Qırımıñ suv ambarlarındaki miqdar sakinlerni yıl soñuna qadar stabil şekilde temin etmek içün yeter dep bildire. Bu aqta komitetniñ matbuat hızmetinden alınğan malümatqa esaslanğan «Krıminform» haber etmekte.
«Aqıp kelgen suv esapqa alınmağan taqdirde bile ihtiyat miqdarı (suv ambarlarındaki suv) 2018 senesine yetecek», – dep bildire neşir matbuat hızmetiniñ sözlerini.
Goskomvodhoznıñ malümatına köre, al-azırda Aqmescit etrafındaki Aqmescit ve Sabla suv ambarları 90%ge, Qırım Yalı boyundaki Büyük Özenbaş ve Körbek suv ambarları – 95%den ziyade toldurılğandır. Büyük Yaltadaki Zagorskoye 75%ge, Eski Qırım – 50,8%ge, Aqmescitteki Ayan ve AluştadakiAşağı Şuma – 95,8%ge toldurılğan alda.
Fevral ayında «Voda Krıma» işhanesi Kefe suv ambarında yarım ayğa yetecek qadar suv qalğanına şikâyet etken edi. Al-azırdaki vaziyeti aqqında iç bir şey aytılmay.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina yarımadanı Dnipro özeninen bağlağan esas yolaq olğan Şimal-Qırım kanalı üzerinden yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni bu kanal vastasınen teminley edi.


text:
Bwl turalı Taşkent oblıstıq halıqqa bilim beru basqarması basşısınıñ orınbasarı Şukur Burhanov habarladı. "Osı ayda №5 orta mekteptegi bastauış sınıp oqıtuşısı birinşi sınıpta ülgerimi tömen oquşılarğa şara qoldanğan, prokuratura onı "psihologiyalıq azaptau" dep bağaladı", - dedi basqarma ökili.
Bekabad qalalıq bilim beru böliminiñ meñgeruşisi Mwhiddin Kuzibaevtıñ mälimdeuinşe, oquşılardı jazalağan mwğalim uaqıtşa jwmıstan şettetildi.
"Qazir birinşi sınıp oquşısı prokuraturada tüsinik berip jür. Bwğan qosa, prokuratura tergeuşileri mañdaylarına mwğalim "eki" qoyğan balalardıñ ata-analarınan tüsinikteme aldı. Mwğalim isin kämelet jasqa tolmağandardıñ isteri jönindegi mekemearalıq komissiya qaraydı", - dedi Mwhiddin Kuzibaev.
Bekabadta mañdayına "eki" degen bağa qoyılğan birinşi sınıp oquşılarınıñ suretteri 11 mamırda Instagram men Facebook jelisinde taradı. Äleumettik jeli qoldanuşıları bwl taqırıptı qızu talqıladı. Instagram'ğa bwl suretti salğan qoldanuşı oqiğanıñ 7 mamırda bolğanın jazğan.
"Mwğalim mañdaylarına eki qoyıp bergen balalar üylerine jılap oralğan. Aşulanğan ata-ana balasın suretke tüsirip, mağan joldadı. Men onı instagramğa saldım. Sol arqılı BAQ pen qoğamnıñ nazarın audarğım keldi. Degenime jettim. Özbekstannıñ halıqqa bilim beru ministriniñ orınbasarı Älişer Sadullaev jağdaydı öz baqılauına alğanın estidim", - dedi jeli qoldanuşısı.
Ministrlik şeneunigi Namoz Ruzikulovtıñ aytuınşa, "mwnday psihologiyalıq jäne fizikalıq zorlıq qoldanıp, köpşilik aldında mazaq etu" - eldiñ bilim beru sayasatına qayşı keledi". "Biz mindetti türde şara qoldanamız. Jaza qatañ, biraq ädil boladı", – dedi Namoz Ruzikulov.
Abai.kz


text:
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen ağa-qardaş Uzeir ve Timur Abdullayevlerniñ anası Dilâra aprel 30-da Aqmescitte «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ ayda bir kere yapılğan körüşüvinde oğullarınıñ Aqmescit tahqiqat izolâtırında tutuluv şaraitleri aqqında ikâye etti.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutuluv şaraitleri deşetli. Rehberler, oğullarımda sağlıq vaziyetiniñ fenalaşqanına dair bergen şikâyetlerime cevaben, bu normaldir, dediler. Yani olar (tevqif etilgenler – QA) adaptatsiya muddetini keçe, ondan soñ ise er şey öz yerine kelecek. Amma anda elementar şaraitler kütülmese, nasıl olıp da, er şey yerine kelsin. Misal içün, Uzeir oturğan kamerada 28 kişi otura, aynı zamanda anda yalıñız 18 yataq bar», – dep bildirdi o.
Dilâra Abdullayevanıñ malümatına köre, kence oğlu Timurda sürekli gepatit C hastalığı bar. O, tahqiqat izolâtorında onda gepatitni tayin etmek içün talil yapıldı, dep ilâve etti.
Abdullayeva: «Ekimler hastalıqnıñ olğanını tasdiqladı, lâkin, hastalıqnıñ şekli qanaatlendirici olğanını bildirip, vaziyetiniñ eyilişmesi içün bir şey yapmadılar», – dep yekün çekti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahriri işi» figurantı Uzeir Abdullayev «ölüm telükesi altında» edi, dep bildirgen edi.
Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Ağa-qardaş Uzeir ve Timur Abdullayevler 2016 senesiniñ oktâbrinde Qırımnıñ Aqmescit rayonında Rusiyede yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanıp, yaqalanğan ediler.
Kermlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi oktâbr 25-te «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Timur Abdullayevniñ tevqifini dekabr 11-ge qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Bu yıl 90 yıllıq yubileyni qayd etken qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazova 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ sürgün etilgeni aqqında avtobiografik kitap çıqardı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Kitapnıñ muellifi: «Qaytqanımıznen men bu kitapnı yazmağa qarar berdim. Bu, şahsiy hatıralarıma esaslanğan tarihiy material. Metin birinci kere gazetada çıqtı, bu yıl ise kitap neşir etildi. Men nesillerimizniñ, sürgünlikte qırımtatarlarnıñ başına kelgen bütün sınavlar aqqında bilgenlerini, aqılğa sığmağan yoqsulluq ve halqımız bergen qurbanlar aqqında hatırlağanlarını isteyim», – dep ikâye etti.
Biyazova yazğan kitapnıñ adı «Akis», tirajı – 200 nusha.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevral 13-te Bağçasarayda doğdı. O, 1944 senesi mayıs 18-de Qırımdan Özbekistanğa sürgün etildi. 1989 senesinde Biyazova Qırımğa qayttı ve qırımtatar milliy areketine qoşuldı.
Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgüni qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etilgen edi.


text:
TRTVOTWORLD
TRTVOTWORLD.COM
Törkiyä teleradiokompaniyası qarşındağı Xalıqara tapşırular departamentına bäyle TRTVOTWORLD.COM – xäbär säxifäse. 41 çit teldä näşer itelüçe web saytınıñ iñ möhim wazıyfası – Törkiyä Cömhüriyäteneñ milli häm xalıqara mäs’älälärdä qaraşların dönyağa berençe quldan citkerü.
Bügenge kön tışqı matbuğatçılıq añ-fikere tiz räweştä virtual’ torışqa äylängän dönya mediasına ahäñ buldıru maqsatınnan çığıp qısqa dulqın tapşırularınnan tış web säxifälärenä tağın da kübräk östenlek birelüeneñ näticäse bularaq tuğan TRTVOTWORLD.COM çit teldäge internet basmaları şaqtıy kiñ qırlı xäbär êçtälegen täqdim itä. Törkiyä, dönya häm tapşıruları alıp barılğan geografiyanı qızıqsındırğan regional’ xäbärlär, mädäniyät, iqtisad, belem häm texnologiya xäbärläre zur taläpçänlek belän saylap alına. Törkiyädä häm dönyadağı möhim waqiğalar häm täräqqiyätlär xäbär agentlıqlarınıñ daimi küzätelep barıluı näticäsendä dä dönya kön tärtibenä qağılışlı xäbärlärneñ säxifäbezdä döres, ışanıçlı häm tiz itep urnaştırıluı täêmin itelä.
Törkiyä turında iñ döres häm dönya kön tärtibe belän bäyle iñ tarafsız xäbärlärne täqdim itü ölkäsendä TRTVOTWORLD.COM dönyadağı isäple xäbär saytları arasında.
- Afghani اوزبیکچه
- Albanian Shqip
- Arabic عربي
- Armenian Հայերեն
- Azerbaycan Azərbaycan
- Azerbaycan تورکی
- Bosnian Bosanski
- Bulgarian Бълrapckи
- Chinese 中文
- Croatian Hrvatski
- Dari دری
- English English
- French Français
- Georgian ქართული
- German Deutsch
- Greek Eλλnvιkά
- Hausa Hausa
- Hungarian Magyar
- Italian Italiano
- Japanese 日本語
- Kazakh Қaзaқшa
- Kyrgyz Kыprызчa
- Macedonian MakeдoHckи
- Malay Melayu
- Pashto پښتو
- Persian فارسی
- Portuguese Português
- Romanian Romana
- Russian Pycckий
- Serbian Srpski
- Spanish Español
- Swahili Swahili
- Tatar Tatarça
- Tatar TaTapчa
- Turkmen Türkmençe
- Turkmen تـﯚرکمنچه
- Urdu اردو
- Uyghurche Uyghurche
- Uyghurche ئۇيغۇرچە
- Uyghurche yйғypчә
- Uzbek O'zbekcha


text:
Astana qalası «Astana-Arena» stadïonında tuñğış ret estrada änşileri men sport juldızdarı arasında fotboldan jarıs ötti. Twımızdı älemdik bäsekelerde bïikten körsetken sportşılardan quralğan «Ulı Dala Batırları» komandası Qazaqstan estradasınıñ änşileri atınan öner körsetken «Alataw» fwtbol komandasın 3-1 esebimen jeñdi. «Alataw» fwtbol komandasında eldiñ süyikti önerpazdarı «MwzART», «Aray», «Nur-MUQASAN», «RinGO», «Mysterions» toptarı jäne Jubanış Jeksenulı, Täwekel Müsilim, Nurjan Kermenbaev, Mels Sağat, Ğadilbek Janay bolsa, sportşılarımızdıñ atınan «Ulı Dala Batırları» komandasınıñ sapında Däwlet Turlıxanov,Ermaxan Ïbraïmov, Ïslam Bayramwkov, Şalqar Jolamanov, Serik Säpïev, Beybit Istıbaev, Aybek Nuğımarov, Ulan Rısqul, Muxït Tursınov sïyaqtı sportşılarımız jarıstı.
Ayta keteyik, joldastıq kezdeswdi Qazaqstan Respwblïkasınıñ Mädenïet jäne Sport mïnïstrligi, Astana qalasınıñ äkimdigi jäne «Nur Otan» partïyasınıñ qoldawımen «ALASH-Production» agenttigi uyımdastırıp otır.
Derekközi: baistars.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
emel taşçıoğlu - elifim noktalandı (orta anadolu)
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : elifim noktalandı (orta anadolu)
Etiketler : emel taşçıoğlu - elifim noktalandı (orta anadolu) türkü indir, emel taşçıoğlu - elifim noktalandı (orta anadolu) türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, elifim noktalandı (orta anadolu) mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri elifim noktalandı (orta anadolu) türküsü, elifim noktalandı (orta anadolu) sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, elifim noktalandı (orta anadolu) bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
emel taşçıoğlu - gediz pazarıdır benim pazarım (kütahya-simav)
Emel Taşçıoğlu - Mektebin Bacaları
emel taşçıoğlu - entarisi morumuş (kırıkkale-keskin)
Emel Taşçıoğlu - Ne Güzel Yaratmış
Emel Taşçıoğlu - Keskin Semahı
Emel Taşçıoğlu - Ada Yolu Kestane
emel taşçıoğlu - ferayidir kızın adı ferayi (muğla)
emel taşçıoğlu - yol ver bana yol ver ey yüce dağlar (sivas-kangal)
Emel Taşçıoğlu - Bir Yıldız Doğdu Yüceden
Emel Taşçıoğlu - Şu Sılayı Gece Geçtim Görmedim
Emel Taşçıoğlu - Gönül Dağı
Emel Taşçıoğlu - Mapushane İçinde Yanıyor Gazlar
Emel Taşçıoğlu - Çay Benim Çeşme Benim
emel taşçıoğlu - ben havada uçar idim (ısparta-yalvaç)
emel taşçıoğlu - mendilimin yeşili (istanbul)


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 87-ci mahkeme toplaşuvında, 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlanğan Ali Asanov, ifadelerini berip, taqiqatçı oña basqı yapıp, qabaatını qabul etmege ve Çiygozğa iftira atmağa zorlatqanını, Qırım muftisi Emirali Ablayev ise apisten azat olunmaqnıñ qarşılığında Ahtem Çiygozğa qarşı ifade bermege teklif etkenini bildirdi.
Bunı mart 6 bazarertesi künü keçken «Çiygoz davasınıñ» mahkeme topaşuvını Facebookta izaatlap Nikolay Polozov bildirdi.
Advokatnıñ sözlerine köre, başlanğıç taqiq ketişatı aqqında tarif etip, Ali Asanov, taqiqatçı ondan qabaatını qabul etmek ve Ahtem Çiygozğa qarşı ifade bermesini talap ete edi, dep ayttı.
Nikolay Polozov tarif etti: «Apis müddeti nevbetteki sefer uzatılğan soñ taqiqatçı, evine ve çağına yetmegen balalarına qaytmağa teklif etken edi. Ali Asanov, mahkeme apis cezasını daa eki ayğa uzatqanını aytqanda, taqiqatçı: «Mahkeme degil, men qarar alam», – degen eken. Ondan da ğayrı, bir keresi onı Mustafa Degermencinen beraber apisten taqiq komitetine ketirgenler, anda mufti Emirali Ablayev eni buluna edi ve o apisten çıqmağa yardımcı olacağına kefaletiniñ qarşılığında Ahem Çiygozğa qarşı ifade bermege çağırğan. Ali Asanov bunı red etti, çünki onıñ közünde aqiqat ve namus aniy kârdan daa qıymetlidir. «Ahtem Çiygoz yerinde başqa bir insan olsa edi, men onıñ aqqında da yalan aytmaz edim», – dedi Ali Asanov».
O qayd etti ki, Mustafa Degermenci ve Ali Asanov mahkemede sorğudan keçken soñ, Ahtem Çiygoz «olarğa cesaret ve doğrulıq içün minetdarlıq bildirdi».
Mahkemede Ali Asanov «Ukraina tarafdarları olğan miting iştirakçileriniñ zorbalıqqa çağırğanlarını eşitmegenini, Ahtem Çiygoznı körmegenini ve onıñ areketleri aqqında bir şey aytıp olamacağını» ayttı.
Mahkeme toplaşuvında, 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy nizamsızlıqta iştirak etkeninde qabaatlanğan Mustafa Degermenci de, ifadelerini berip, taqiqatçı oña basqı yapıp, qabaatını qabul etmege ve Çiygozğa iftira atmağa talap etkenini, Qırım muftisi Emirali Ablayev ise apisten azat olunmaq qarşılığında Ahtem Çiygozğa qarşı ifade bermek teklif etkenini bildirdi.
Kreml nezaretindeki Qırım ve Aqyar müsülmanları diniy idaresinde Nikolay Polozovnıñ sözlerini izaatlamaylâr. Qırım.Aqıqat Qırım muftisi haci Emirali Ablayevniñ izaatını almağa tırışa.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.


text:
Dekabrniñ 6-nda Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar halqı birinci Qurultayınıñ 100-yıllığına bağışlanğan tantanalı toplaşuvı ötkerilecek. Oktâbrniñ 5-nde ukrain parlamenti öz toplşuvında bunen bağlı qararını qabul etti, dep yaza öz Facebook saifesinde halq deputatı Refat Çubarov ve vesiqanıñ kopiyasını derc ete.
Qırımtatar halqınıñ birinci Qurultayı 1917 senesi Bağçasarayda ötkerilgen edi. O zaman qırımtatar devletçiligi tiklenip, Noman Çelebicihan yolbaşçılığında Qırım halq cumhuriyeti ilân etilgen edi. Bolşevikler ordusı qırımtatarlarınıñ devletçilik teşebbüsini bastıraraq, Çelebicihannı öldürgen ediler.


text:
Qırımda ürmet etilgen advokat Nikolay Polozov içtimaiy ağda, Resul Velilâyevniñ yaqalanmasına cemiyetniñ diqqatını çekmek istemegenini hata dep sayğanını yazdı.
Advokat: «Lefortovo – FSBniñ şahsiy apishanesi. Andan kimse azat etilmey. Qırımda açılğan iş – RF Cinaiy kodeksi, madde 238, qısım 2, punkt «a» – bir manaçıq edi. Endiden soñ er şey daa sert ve bundan beter olacaq», – dep yazdı.
Polozov Qırımda boşuna ürmet qazanmadı. O, özüni yüksek seviyeli mustaqil zenaat saibi olaraq kösterdi. Qırımdaki vaziyet aqqında o, pek yahşı, vastasız surette bile. Bu sebepten onıñ sözlerine ciddiy munasebet köstermek kerek. Amma Resulniñ, yaqalanmasına cemiyetniñ diqqatını çekmemek qararı kerçekten de hata edimi? Belki de, iş adamınıñ cemiyet tarafından qarşılıq kösterilmesiniñ istemegeni, añlaşma yapmaq istegi ile bağlı degil de, sadece yaqalanğan künü çıqa bilecek cemiyet içindeki qarışıqlıqlarnıñ bir çoq qorantalar içün nasıl havflı neticelerge ketirmek mümkün olğanını bilgeni ile bağlıdır.
Qarasuvbazarda Resul Velilâyevniñ işhaneleri ve aqrabalarınıñ evlerindeki tintüvler ve yaqalanuvlar ile keçken mahsus operatsiyanıñ şaatları, telükesizlik hadimleriniñ rıqma-rıq tolu «Kamaz»lar ile kelgenlerini aytalar. Yani olar, itibarlı iş adamına qol tutmağa azır olğan insanlarğa qarşılıq köstermege azır edi. Bunı añlamaq mümkün, çünki Velilâyevniñ yalıñız Qarasuvbazardaki işhanelerinde biñge yaqın kişi çalışa. Buña qorantalarınıñ azaları, sadece pervasız olmağan faaliyetçiler, diger şeerlerden kele bilecek insanlar qoşulmaq mümkün edi. Umumen çatışmalar bayağı büyük mıqyaslı olmaq mümkün edi.
Neticede büyük miqdarda yaqalanğan ve, ihtimal ki, saqatlanğan insanlar olacaq edi. Telükesizlik hadimlerinde ise pek sert areket etmek içün sebep peyda olacaq edi. Refat Çubarov tarafından «qara cumaaqşamı» denilgen bu kün, Qırımda qırımtatar halqına qarşı daa büyük repressiyalarnıñ başlanğıç noqtası olacaq edi.
Elbette, halqara teşkilâtlar ve diplomatik missiyalarnıñ muracaatları olsa, bunıñ büyük bir aks-sada olacaq edi. Lâkin bütün bu şeylerni çatışmalar olmadan da yapmaq mümkün. Bunıñ içün telükesizlik hadimleri ile kütleviy çatışmalarğa ihtiyac yoq. Belli iş adamınıñ tevqif etilüv vaqiasınıñ özü cemiyette aks-sada doğurmaq kerek, ve bu artıq oldı!
O, oña yardımğa kelmege azır olğan insanlarnı qurtarmaq içün özüni feda etti
Resul Velilâyev ayatında büyük muvafaqiyetlerge boşuna irişmedi. O, büyük bir kollektivniñ rehberi olaraq, öz areketleri ve er bir qararınıñ neticelerini tahmin etmege bile. O, yardım istep ateşin bir davet ete bilir edi – ve biñlerce insan çapa-çapa oña yardımğa kelir edi. Amma o, bunıñ ne ile yekünlene bilecegini añladı. Telükesizlik hadimleri keri çekilmez edi – demek ki, barışıqlı qırımtatar muqavemetiniñ doktrinası ale daa izin bermegen şey – qannıñ tökülmesi olacaq edi. Resul, ikmetli rehber olaraq, başına kelgen belânıñ yüzlerce aileler içün de belâ olması içün yol beremedi. Belli bir manada o, özüni unutıp oña yardımğa kelmege azır olğan insanlarnı qurtarmaq içün özüni feda etti.
Cemiyet içindeki aks-sada ise artıq quvetleşe. İtibarlı Qırım iş adamı ve hayriyecisiniñ imayesine ciddiy insanlar, devlet ve halqara muessiseler celp etile. Onıñ işi aqqında yüksek seviyede laqırdı etile. İşte, cemiyet içinde kerek olğan aks-sada tamam budır. Tecavuzkâr öz tecavuzkârane usullarnı qullansın, dünya toplulığı ve qırımtatar halqı ise medeniy usullarnı qullanalar. Neticede ise mutlaqa olar yeñecek!
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmeleri şart degil


text:
Sizge qajet:
Tawıq sïrağı — 2 dana.
Säbiz — 1 dana.
Baldırkök, aqjelken tamırı (sorpanıñ dämin kirgizw üşin) – dämine qaray
Sarımsaq — 1-3 tüynek
Çïlï burışı — 1-3 dana.
Pïyaz — 1 dana.
Küriş — 1staqan.
Askök — 3-4 tal
Sarı may — 1 as qasıq
Tomat pastası — dämine qaray
Tuz — dämine qaray
Aşı qızıl burış — dämine qaray
Xoş ïisti şöpter qospası (dämdewişter) — dämine qaray
Lavr japırağı — dämine qaray
Dayındaw täsili:
1. Bul aşı sorpanı bayaw otta qaynatadı.
2. Eñ aldımen tawıq etiniñ sorpasın äzirleydi. Tawıq etin qazanğa salıp, sw quyıp, qaynağanşa bayaw qızdıradı. Köbigi şıqqannan keyin swın ağızıp, tawıq etin jwadı.
3. Qazanğa 1 lïtr sw quyıp, dayın bolğan tawıq etin, bir lavr japırağın, baldırkök pen aqjelkenniñ tazartılğan tamırların saladı.
4. Sodan keyin 20-25 mïnwt qaynatadı. 5-10 mïnwttan keyin lavr japırağın alıp tastağan jön. Qaynap bolğannan keyin barlıq tamırlardı da alıp tastaw qajet.
5. Sorpa qaynap jatqanda, pïyaz ben säbizdi tazalay beriñiz.
6. Säbizdi törtburıştap, al pïyazdı irilep twrañız. Tabağa sarı may jağıp, säbiz ben pïyazdı soğan qwırıñız. Säbiz jumsarıp, pïyaz altın tüske boyalwı tïis.
7. Sorpa qaynağannan keyin tawıq etin süzip alıp, tärelkege salıp, swıtıñız.
8. Sorpağa qwırılğan kökönisterdi salıp, aralastırıp, qayta qaynatw kerek.
9. Tawıq etin süyekten tazartıp, irilep twraydı.
10. Tawıq etin qaytadan sorpağa salıp, bayaw otta bärin birge 3-4 mïnwt qaynatadı.
11. Sodan keyin küriş qosıñız.
12. Dämin körip, qalawıñızğa qaray tuz ben dämdewişter qosıñız. Qurğaq nemese balğın çïlï burıştarın tutastay salıñız.
13. Kürişti salğannan keyin sorpanı 20 mïnwt qaynatasız.
14. Kürişi pisken waqıtta irilep twralğan sarımsaqtı, aşı burış pen tomat pastasın qosadı. Sorpanı 5 mïnwt qaynatadı. Sorpa dayın.
15. Dayın bolğan sorpanı ottan alıp, on mïnwt swıtıp, tärelkelerge quyıp, üstinen askök sebiñiz.
As bolsın!
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï


text:
Ukraina Tışqı işleri nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Aqyarnı ziyaret etkeni sebebinden Rusiye tış siyaset şubesine narazılıq mektübi yolladı. Bu aqta ukrain nazirliginiñ resmiy saifesinde söz yürsetilmekte.
«Ukrain tarafı vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ mezkür ve diger rusiyeli memurlar tarafından «ziyaret» denilgen teşrifi, Rusiye tarafından Ukrainanıñ mustaqilligi ve territorial bütünligini bozması, yalan ve kösterişli bir şekilde halqara aq-uquq normalarına uymamasınıñ bir timsalidir», – denilmekte ukrain nazirliginiñ haberinde.
Rusiye prezidenti Vladimir Purtin ve baş naziri Dmitriy Medvedev avgustnıñ 18-nde işğal altındaki Qırımğa keldi. Haber etilgenine köre, Rusiye prezidenti Aqyardaki umumtasil mektebini ziyaret etken ve bike-club lideri Aleksandr
«Hirurg» Zaldostanovnen «35-nci sail brigadası» eykeli yanındaşeer madafaacılarını añğan.
O, «Hersones Tavriçeskiy» qoruq-muzeyinde «Antika devrindeki Hersones tarihı» ekspozitsiyasıtanışmağa planlaştıra.
İstilâ etilgen Qırımnı Ukraina akimiyetinen uyğunlaştırmadan ğayrı resmiy bir şekilde Vladimir Putin soñki sefer 2017 senesi iyün ayında ziyaret etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñvaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Batırlardıñ ömiri batıp bara jatqan künmen teñ». Osı sözdiñ rastığın däleldeudiñ qajeti joq bolar. Batırlar halqına jaña kün, jarqın kün şığarıp, ar..
Zäriyam ekeumiz teñiz portına tüs aua jettik. As işip, auqattanıp alğan soñ, qoltıqtasa porttı jağalap kelemiz. Şet-şegi joq baytaq dalanı alıp jatqan..
Qazaq ädebieti qarımdı qalamger, darındı audarmaşıdan ayırıldı. Qıtay qazaqtarı arasındağı tanımal audarmaşı, belgili qalamger, Qazaqstandağı ädebiet ..
Bügingi «tarih aydınında» swhbatımızda, halqınıñ täuelsizdigi jolında eren eñbek etip qwrban bolğan asa körnekti sayasi qayratker, jalındı publicist, ..
Bir küni tañerteñ Şıñğıshan nökerlerin ertip sayatqa şığadı. Nökerleriniñ qolında sadaq, qoramsağı tolı jebe. Şıñğıshannıñ özi qolına eñ jaqsı köretin..


text:
Qırımnıñ işğal etilgeni vaqıtta "Qırımtatar Cemiyeti" CT (ileride - Cemiyet) qırımtatar halqınıñ mediyetini saqlamaq maqsadınen muntazam sürette belli areketler yapmağa qarar aldı. 2015 senesi fevral 16 künü Kiyev şeerinde Cemiyetniñ reisi Aslan Ömer Kırımlı şeerine ve vilâyetinde yaşağan qırımtatarlarnıñ cemaat teşkilât vekillerinen körüştü.
Körüşüv devımında 2014 senesi devamında beraberlikte yapılğan arekelerge qıymet kesildi ve Lvov şeerinde Cemiyetniñ temsilciligini açmaq qararı alındı. Cemaat faalleri bu temsilcilikniñ reisi olaraq Kulametov Suleyman Vaitoviçni tain etmege teklif ettiler. Suleyman Kulamatovnıñ namzetine erkes qoltuttı.
"Qırımtatar Cemiyeti" CT matbuat hızmeti


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 29-da, gece saat 2.30-da Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyündeki Sarı Baş soqağında qırımtatarlarnıñ evi yandı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebookta bildirdi.
Smedlâyev yanğın yeriniñ fotoresimlerini de derc etti.
«Nariman ve Lenura Asanovlarnıñ yaş qorantası eki balaları 11 yaşında Akim ve 9 yaşında Selim ile evsiz ve parasız qaldı. Lenura ve büyük oğlu 6-ncı şeer hastahanesiniñ yanıq bölüginde yatalar. Er şey yandı, vesiqa ve cep telefonları bile qalmadı. Yardım mevzusında musulman cemiyetiniñ reisi Dittanov Dilâver ağa ile bağlanmaq mümkün, Strogonovka, Amethan Sultan soq., 5, +7978 012 4478 ya da Ruslan Lümanovnen bağlanmaq mümkün, +7978 822 4152. Dostlar, bu zor zamanlarda belâğa oğrağan insanlarnı yardımsız bıraqmayıq!», – dep yazdı Smedlâyev.
Noyabr ayında olğan malümatqa köre, 2016 senesiniñ başından başlap işğal etilgen Qırımda 871 yanğın söndürildi, 81 insan qurtarıldı.


text:
Yapon tele
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Yapon tele ul Yaponída qullanuda yöri torğan söyläşüle wä yazulı tel. Yapon xalqı üz telen Nihongo 日本語 itep atí.
ЭчTәлek
Taríx wä törkemläw[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tel belgeçläre Yapon telen nindi törkemgä salu torında ber fikergä kilmägännär äle, bügenge köngä berniçä faraz bar:
- Yapon tele Altay tellärenä kerä dilär beräwläre. Bu törkemgä annan başqa Monğol wä Törki tellär dä kerälär. Suomi, Esti, Törki wä Korey telläre kük, Yapon tele dä yalğılmalı. Monnan tış, bu tellär arasında baytaq oxşaşlıqlar kürenä: ishi wä Törki taş/daş, yottsu wä Törki dört/dürt, man wä Törki men/meñ.
- Yapon tele Asía tellär törkemenä kerä. Bu faraz Yapon teleneñ, Korey tele kük, Çığış Asíanıñ başqa tellärennän yoğıntı buluına nigezlänä.
- Yapon tele Kön Asía tellärenä kerä. Bu faraz Tamil tele belän bäyläneş kürenüenä nigezlänä.
- Yapon tele ul Kreol teleneñ töre bulu uylawnıñ da tarafdarları bar, çönki Yapon süzläre arasında Austronesia tellärennän süzlär küp, tel tözeleşe Altay tellärendä kük bulsa da.
- Yapon tele ul Yapon telläre belän genä bäyle ayırılmalı tel.
Dönyada taralu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Räsmi bulu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cirle söylämnär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Awazlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yapon awazları şaqtí ciñel wä alarnı başqa tellärendäge belän şağıştırıp bula. İceklärneñ kübese ber suzıqtan wä ber tartıqtan tora. Yaponçada 5 suzıq wä 17 tartıq awaz bar.
Suzıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Diftonglar Yaponçada yuq. Suzıqlarda qızqa/ozın buluında açıq ayırılu bar. Yapon suzıqları: img:Yapon-suziqlari.png
Tartıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ímla[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Süzlek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yazu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge yazu törläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge köndä Yapon telendä dürt yazu qullanıla:
- Kanji 漢字 ul üzläşterelgän Qıtay bilgeläre belän yazu. Bu yazu belän kiläsen yazalar:
- äyber iseme;
- sífat wä fiğel tamırı;
- Yapon iseme.
- Hiragana 平仮名 ul icekle yazu, qullanıla:
- sífat wä fiğel quşımtalarında (okurigana 送りがな);
- kisäkçelärdä (joshi 助詞);
- kanji'nı uqulışın kürsätkändä (furigana ふりがな);
- qayber süzlärne kanji'ğa qarağanda hiragana belän uqu ciñelräk bulğanda: mäsälän takusan (küp) süze 沢山 urınına yışraq たくさん kebek yazıla.
- Katakana 片仮名 ul ikençe icekle yazu, bu çaqlarda qullanıla:
- süzneñ cömlädä “yaqtırtılğan” buluı kiräk bulsa;
- çit teldä süzlärne wä isemnärne yazğanda;
- süz robot'çaraq uqılırğa tieş bulğanda;
- Rōmaji ローマ字 isemle Latín xärefle yazu bu çaqlarda qullanıla:
- sannarnı yazğanda;
- xalıqara ülçämnärne yazğanda;
- qısqartmalarnı yazğanda;
Mäsälän “min” mäğnäse belän watashi süze dürt yazu belän bolay yazıla.
Kanji yazuı Qıtay yazuınnan 6. yözdä Yaponída taraldı. Qıtay häm Yapon yazuları arasındağı qíınnıqlarnı beterü maqsatınnan ike yazu töre tözelä – Hiragana häm Katakana. Yapon tele öyränü maqsatınnan Latín älifbası nigezendä Rōmaji yazu tözelgän. Yapon xärefläre östän asqa, wä suldan uñğa yazıla. Elekkege zamannarda Yaponnar pumala belän yazğannar.
Öyränü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yapon telen öyränü eşe ímla, awazlar, yazu wä süzlek öyränüennän tora. Yapon awazlarını başqa tellärendägelär belän dä çağıştırıp bulsa, yazu wä süzlek isä Yapon mädäniätenä nıq bäyle, wä alarnı öyränü qatlawlıraq bula ala. Yapon telen öyränüneñ töp maqsatları arasında Yapon şirqätlärendäge eş urınına kerü. Yapon bulmağan keşelär tel belemen tikşerü öçen Japanese Language Proficiency Test (JLPT) isemle sınaw uzalar.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tışqı mäğlümät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- About: Japanese Language – Yapon tele turında İnglizçä belem.
- Yapon tele kana Tëўpибë (PDF)


text:
Almatı oblısında twrïzm salasın damıtw maqsatında awqımdı jumıstar qolğa alınwda. Alaköl, Balqaş jäne Qapşağay kölderiniñ jağalawın damıtwdıñ egjey-tegjey ornalastırw josparı äzirlendi. Bïılğı jılı Üşaral qalasında aeroport qurılısı bastalmaq. Osı maqsatqa 1 mlrd. teñge qarajat bölindi.Bul twralı Taldıqorğan qalasınıñ I.Jansügirov atındağı Mädenïet üyinde ötken Almatı oblısınıñ äkimi Amandıq Batalovtıñ oblıs xalqımen ötkizgen eseptik kezdeswi barısında belgi boldı, dep xabarlaydı äkimdiktiñ baspasöz qızmetinen.
Öñir basşısınıñ esebinen belgili bolğanınday Alaköl boyındağı demalıs orındarına elektr jelilerin tartw jumıstarı ayaqtaldı. Uzındığı 23,8 şaqırım bolatın avtomobïl jolın qalpına keltirw jumıstarı ağımdağı jılı bitedi.
Twrïsterge sapalı qızmet körsetw maqsatında Aqşï awılınan soñğı ülgidegi medïcïnalıq jabdıqtar ornatılğan jäne reanïmobïli bar jaña därigerlik ambwlatorïya salınatın boladı. Odan bölek üş zamanawï ülgidegi qonaqjay keşenderi iske asırılmaq. Olar: «AQUAMARINE resort», «Falcon Petroleum», JK «Karïmov».
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Keşe, 17 qañtar küni Almatıdağı M. Äuezov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq drama teatrında, Qazaqstandağı teatrlardıñ atası, alğaşqı qwruşılarınıñ biri, rejisser, dramaturg Jwmat Şaninnıñ 125 jıldığına oray döñgelek üstel ötti. Talqı otırısınan keyin Ğ. Müsirepovtıñ «Qız Jibek» muzıkalıq draması körermenderge wsınıldı.
Döñgelek üstelge respublikağa tanımal teatr akterleri, teatrtanuşılar, sınşılar, zertteuşiler jäne J. Şaninnıñ wrpaqtarı qatısıp, teatr alıbınıñ ömiri turalı qwndı derekterdi ortağa saldı. Sonımen birge J. Şaninnıñ qalamınan tuğan «Arqalıq batır» kitabı qaytalay basılıp, twsauın kesildi.
Jwmat Şanin ömiri men ol ömir sürgen däuir turalı jazuşı, ğalım, publicist Beybit Qoyşıbaev: «Şındap kelgende, teatrdıñ alğaşqı qwrılğan kezdegi tağdırı da, J. Şaninnıñ tağdırı da tarihımızdağı eñ bir qiın kezderge tura keldi. Sol kezde eseñgiregen halıqtıñ eñsesin köteruge teatrdıñ röli zor boldı, oğan qızmet etken osı Jwmat Şanin qatarlı erlerdiñ de eñbegi zor. Sol kezde Temirbek Jürgenov bastap mädeniettiñ ülken bir revolyuciyasın jürgizip otırdı. Sonday kezde jartısı qırılıp qalğan halıqtıñ şaşırap ketken önerpazdarın jinap, muzıka teatrın wyımdastırıp, el eñsesin tiktegen osı Jwmat Şanin bolatın. Tipti Reseydiñ qwramındağı Qazaq avtonomiyalı respublikasınıñ Odaqtas respublika retinde tanıluına da osı teatrdıñ eñbegi zor boldı. Sebebi ol kezde wlttıq ekonomikası küyregen, halqınıñ sanı azayğan elimizdi teñ, Odaqtas respublika dep tanıtatın bir ğana osı mädeniet salası twrıp edi», – degen pikirin ortağa saldı.
Teatr atası, qazaq teatr öneriniñ, dramaturgiyasınıñ alıbın eske alu jiınında A. Äşimov, E. Obaev, Ä. Böpejanova, Z. Asabaev, Ä. Köpiş qatarlı, öner men ädebiet qayratkerleri jäne J. Şanina, Qayrat Şanin qatarlı J. Şanin atanıñ izin jalğastıruşı wrpaqtarı söz tizginin wstadı.
Döñgelek üstelden keyin, J. Şaninnıñ şöberesi Elik Nwrswltannıñ sahnalauımen Ğ. Müsirepovtıñ «Qız Jibek» muzıkalıq draması körermenderge wsınıldı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev cuma künü üyleden soñ Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında ötkerilecek barışıq narazılıq aktsiyasına kelmege çağıra.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Kiyevdeki temsilciligi, Qırım işğali ve Rusiye Federatsiyasınıñ ceza organları tarafından yapılğan basqı neticesinde yarımadanı terk etmege mecbur olğan Qırım sakinlerini birleştirgen cemaat teşkilâtları ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ teşebbüsi ile keçirilgen barışıq narazılıq aktsiyasına vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan yurtdaşlarına lâqayt qalmağan Ukraina vatandaşları da davet etile», – dep aytıla ilânda.
Haberge binaen, aktsiyada «Qorqu yarımadası» adlı flash mob keçirilecek. Teşkilâtçılarnıñ zanınca, bu flash mob Qırımda öz serbestligini qorçalamağa tırışqanlarğa qarşı qorquzuv areketlerini ifadeley.
Barışıq aktsiyasınıñ şiarları: Qırımnı işğalden azat etüv – Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ kün tertibine. Siyasiy mabus – esir Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Gennadiy Afanasyev, Rustem Vaitov, Mustafa Degermenci, Ruslan Zeytullayev, Yuriy İlçenko, Aleksandr Kölçenko, Aleksandr Kostenko, Nuri Primov, Nadejda Savçenko, Ferati Sayfullayeva, Oleg Sentsov, Aleksey Çirniyge azatlıq. Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavına – «Ebet».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Troya şähäre häm atı
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 02
Anadolu üzäge- şaqtıy iske cirläşü urınnı sıyındıra. Böten dönyada bolardan iñ küp belengäne şiqsez Troya şähäre.
Borıñğı şähär Çanakkalä yaqınnarında Anadolı yar buyında urın ala. Diñgezne kürä torğan ber qalqulıqta bulğan şähär kön sayın diñgezne sälämliy kebek.
Troya xaqqında tarixta söylägän şaqtıy riwayätlär bar. Könbatış mädäniyäteneñ iñ mohim ädäbi çığanaqlarınnan Gomerneñ İliyada äsärendä ham Grek mifologiyasında Troya suğışı -kiñ urın alıp tora. Bu kitabında borıñğı yazuçı häm tarixnıñ icat itkän iñ zur xalıq mönäsäbätläreneñ belgeçe bulğan Gomer, Grek şähär däwlätlärennän häm alarnıñ yasağan suğışlarınnan da süz itäçäk.
Riwayätkä qara şähärneñ yaqınında bulğan Qaz tawlarında öç Alihä tarixnıñ berençe güzällek bäygesen oyıştırırlar.
Bu öç Alihädan bersen iñ matur bularaq saylayaçaq keşe Troya patşasınıñ ulı Paris. Öç Alihä dä aña wäğdälär birer. Paris Afroditanı iñ matur dip saylar. Afroditanıñ wäğdä birgän büläk- Afinalı Helennıñ mähäbbäte. Bu mäxäbbät täsire belän Troya patşasınıñ ulı Paris Afina patşasınıñ xäläl-cefete bulğan Helennı Troyağa urlap alıp kitä.
Xäläl-cefeten qotqarır öçen Patşa Menelaos Miken Patşası bulğan abısı Agamennonnı yärdäm öçen çaqırır. Akalar zur ber armiyä belän Troya aldına kilä. Ozın waqıt däwam itkän qamaw häm suğışlarda ike taraf da ciñä almaz.
Mifologiyağa kürä soñınnan şähärne aldaşu belän qazanırğa uylağan Akalar Troya atın yasap quyalar.
Taqtadan yasalğan zur at bu. Atnıñ eçendä ber törkem ğäskär yäşerenä. Qamawnı ğämäldän çığarıp armiyälär kire tartılır. Troyalılar bu atnı - xärbi tabış bularaq şähär diwarlarınıñ eçenä alır. Tönge säğätlärdä şähär keşese ciñüne qotlağanda atnıñ eçendä yäşerengän ğäskärlär tawışsız şähärneñ qapqalarnı açarlar. Yäşeren räweştä şähärgä kergän Aka armiyäse şähärne talap beterep yandırır. Troya atı döşmänğä cibärelgän häm zararlı täsire saqlanğan waqığalar öçen ğomum ber qabul itü bularaq kürener.
Xäzerge köndä dä sanaqlarnıñ viruslı programmaları öçen Troya atı digän süz qullanıla.
Ozın waqıt buyınça Troya şähäre häm bu suğış Grek mifologiyasında urın alğan ber riwayät bularaq qalır.
1870 nçe yılğa citkäç ber säwdägär bulğan xäwäskär arxeolog nemets Heinrich Schliemann Çanakkalä yanındağı qalqulıqta berençe tikşerenülärdän soñ qazılmalar yasıy başlar.
1871-1874 nçe yıllarda däwam itkän qazılmalar borıñğı Troya Şähäreneñ häm suğışnıñ çın bulğanın böten dönyağa açıqlar. Monda bulğan tarixı äsärlär kilgän turistlärgä zur käyef birä.Qazılmalarda bulğan xazinälärneñ ber öleşe Törkiyädä ber öleşe dä Germaniya belän Rusiyäda saqlana.
Troyada yasalğan qazılmalarnıñ näticäsendä bezneñ erağa qadar 3000 yıl elek, bezneñ eradan soñ 1 nçe yözyılına qadär törle 19 qatlamda arxeologik belgelärgä ireşelde.
Ädäbiyättä häm sänğättä dä urınnı alğan Troya şähäre dönyanıñ här poçmağında belenä. Kinematografiyağa häm yözlärçä dokumental filmgä tema bulğan Troya ilebezneñ dönya külämendä tanılğan häm belengän iñ mohim aldağı urınında tora.
Könçığış-Könbatış bäreleşlärendä, mädäni bäreleşkä qadär tarix buyınça ähämiyäten saqlap qalğan. Böyek İskändär şähäreneñ säfärendä şähärneñ simvolı bulğan tanılğan Afina ğibadätxanägä köbä kiyemne büläk itär.
Fatih Sultan Mähmät İstanbulnı yawlap alu aldınnan töbäkkä kilgän ikän häm üç alacağın süzen birgän ide. Awrupanıñ ber niçä gumanist uqımışlı töreklärneñ Troya şähärennän qaçıp qotqarılanğannarnıñ ğailäsennän kilgänen häm tufraqlarına kire qatqanına ışana ide. Mustafa Kemal Atatörekneñ dä böyek ciñü aldında Dumlupınar suğışında Troyalılarnıñ uçın alğanın äytelä.
Dönya citakçelegendä ilebezneñ ğorurı bulğan Troya borıñğı şähär turistlarnı kötep qala. Şuşı borıñğı şähär säfäregezgä tuyımsız xätirälär tämin itäçäk.


text:
«Oğlum ve aqayım olar içün monstrlar» – Aliye Degermenci (video)
Qırım mabüsi Bekir Degermenci tahqiqat izolâtorında nevbetteki astma tutuvını keçirgen soñ bir afta reanimatsiyada yattı. Qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisini, diger faaliyetçiler ile birlikte aqsız yerde para talap etkenlerinde qabaatlap tevqif ettiler. Onıñ oğlu, Mustafa Degermencini Qırım akimiyeti 2015 senesi mayısnıñ 7-sinde, Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen Aqmescitte 2014 senesi fevralniñ 26-sında yapılğan aktsiya vaqtındaki kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkeninde qabaatlap, yaqaladı. Adiy bir qırımtatar qorantasında eki tevqif aqqında Qırım.Aqiqat süjetinde baqıñız.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ devriye polisi mayıs 14-ten başlap ilhaq etilgen yarımada ile Ukrainanıñ qıtadaki qısmı arasında memuriy sıñırda nevbetke turacaq. Bunı Ukraina Milliy polisniñ rehberi Sergey Knâzev Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Knâzev: «Mayıs 14-ten devriyesiler üç noqtada nevbetke turacaqlar. Böyle çarelerniñ körülmesi kelgen hainler içün kirişni qapatacaq, yaqalanğanlarnıñ sayısı qat-qat artacaq. Biz hainler cedvelini faal surette tamamlaymız ve memuriy sıñırnı keçkende muqayt olmaq kerekligi aqqında aytqan sahte nazirliklerdeki memurlanıñ buña munasebetini köremiz», – dedi.
O, al-azırda erkânında 60 kişi çalışacaq, lâkin bu raqam artmaq mümkün, dep añlattı.
Milliy polis başlığı: «İhtiyat çarelerini quvetleştirecek olğanlar tamam devriyecilerdir. Biz Qırım sakinleriniñ aqlarını qorçalaycaqmız. Bizim insanlarımız sıñırnı keçkennen ariza bere bilecek, poliske muracaat ete bilecekler», – dedi.
Ukraina İİNiniñ QMCdeki Baş idaresi 2015 senesinde ğayrıdan meydanğa ketirilip, Odessada çalışıp başladı. Milliy polisniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Baş idaresiniñ rehberi vazifesine Anatoliy Bahçivanci tayin etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Jaqsıbekovtiñ äkesiniñ atındağı “Allanıñ güli” meşiti
Gülbanu ÄBENOVA Mwsılmandardıñ qasietti Ramazan ayı qarsañında Astanada künnen quat alatın qondırğıları bar jaña meşit paydalanuğa berildi. Säuletşi Sağındıq Janbolatov keşen jobasın “Allanıñ güli” dep atadı. Jaña meşitke Qazaqstan prezidenti äkimşiliginiñ basşısı Ädilbek Jaqsıbekovtiñ äkesi Irıskeldi qajınıñ esimi berilgen. 1Aqşanqan meşit ğimaratı wlttıq naqıştağı oyu-örnekpen bezendirilip, postmodernistik stil'de salınğan. Negizgi ğimarat üşbwrıştı kölbeu qabırğalar men kümbezden twratın kürdeli pişinde twrğızılğan. Säuletşi Sağındıq Janbolatovtıñ sözinşe, osığan wqsas meşitter Malayziyada, Germaniyada, arab elderinde bar. Jobağa tapsırıstı “Qazaqstan mwsılmandar dini basqarması” respublikalıq mwsılmandar dini birlestigi bergen. Ğimarat jeke azamattardıñ qarjısı esebinen salınğan. Qwrılısşılar jobağa qanşa aqşa jwmsalğanın aytpadı. 2Kölemi 3695 şarşı metr bolatın meşit jayğasqan jer uçaskesiniñ aumağı – 1,44 gektardı qwraydı. Kümbezdiñ


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Yedi-Quyu (Leninskiy) rayonı memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiyniñ istifasını «Tavrida» trassası ve Keriç köpüriniñ qurulıcılığınen bağladı. Bu aqta Aksönov sentâbrniñ 12-nde Facebookta yazmaqta.
«Bügünki künde rayon yolbaşçılığına farqlı bir şekilde yanaşmalı ve bu ilk-evelâ Keriç köpüri ve «Tavrida» federal trassası bağlı şekilde yapılmalı. Bu - idare strukturalarınıñ işi teşkil etilgende tesirli deñişmeler kirsetilmesinen bir arada, region seviyesindeki yatırım siyaseti olaraq yapılmalı», – dep yaza Aksönov.
Sentâbrniñ 12-nde Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Yedi-Quyu (Leninskiy) rayonı memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiyniñ istifası aqqında ilân etti.
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetinde avgustnıñ 27-nde bazı istifalar yapıldı. Qırımnıñ al-azırdaki yolbaşçısı Segey Aksönov Canköy, İslâm-Terek, Qurman rayonlarınıñ yolbaşçılarınen beraber, Kefe şeer yolbaşçısı ve şeer şurasınıñ yolbaşçıları istifa etecekleri aqqında aytqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Amerika Birleşken Devletleri qırımtatar halqıqnıñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ apiske alınmasını takbih ete. Bu aqta oktâbrniñ 3-nde derc etilgen ABD Devlet Departamentiniñ beyanatında buyurıla.
Metinde yazıla ki, Umerov Rusiye tarafından Qırımnıñ istilâ etilmesine dair öz fikirleri içün mahküm etilgen ve prokurornıñ rica etkenine nisbeten daa sert cezağa üküm etilgen.
«Rusiyeniñ işğalci akimiyetini deral Umerovnı azat etmege ve oña çıqarılğan ükümni lâğu etmege çağıramız», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber Devlet Departamentinde qayd etile ki, ABD Ukrainanıñ topraq bütünligini ve mustaqilligini destekley.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı. Umeronıñ özü oña qarşı açılğan dava siyasiy sebeplerden alıp barılğanını beyan etti.


text:
Bunıñ arfesinde «Çaplinka» kiriş-çıqış kontrol noqtasında Ukraina sıñırcıları hizmet köpeginiñ yardımınen Mersedes aydayıcısında yasaq etilgen patronlar taptılar. Bunı Ukraina Devlet sıñır hizmetiniñ matbuat hizmeti bildire.
Sıñırcılarnıñ malümatına köre, Ukraina vatandaşı olğan Herson vilâyetiniñ sakini Aqmescitke yol tuta edi.
Bildirüvde: «Naqliyat vastası hizmet köpegi yardımınen teşkerilgende sıñırcılar, Devlet maliye hizmetiniñ hadimleri ile birlikte qoltuqta memuriy sıñırdan keçirilmesi yasaq etilgen 9 dane 9 kalibrli ve 1 dane 12 kalibrli patronlar taptılar», – denile.
Muessisede, sıñırcılar tapqanlarını Milliy polisniñ Kalançak bölügine alıp berdi, dep qayd ettiler.
Daa evel Ukraina sıñırcıları, Ukraina uquqqoruyıcıları tarafından hırsızlıqtan dolayı şübheli tanılğan Ukrana vatandaşı hanımnı yaqaladılar.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Franŝiyada ğadättän tış xäl beterelä
Bu xaqta Franŝiya prem’yer-ministrı beldergän
Franŝiya prem’yer-ministrı Êduard Filippe 1 nçe noyabr’dä ildä ğadättän tış xälne beterüne maqsat itep quyuların beldergän.
Prem’yer-ministr bu xaqta:” İldä bik ozaq waqıt ğadättän tış xäl däwam itä.Ğadättän tış xäl barı tik waqıtlıça bulırğa tiyeş”,-digän.
Franŝiya prem’yer-ministrı ğadättän tış xäl beterelgännän soň Franŝiyanıň iminlegen täêmin itü öçen terrorçılıqqa qarşı köräş proyektları täq’dim itäçäklären , xoquq däwläte qısasında il xalqınıň iminlegen täêmin itüne däwam itteräçäklären dä citkergän.
Franŝiya prem’yer-ministrı Êduard Filippe “Yanaw zur häm daimi” dip belderep iminlek öçen härwaqıt iğ’tibarlı bulu kiräklegenä basım yasağan.


text:
Sağıntaev Nokia ökilimen cïfrlıq ekonomïka mäselesin talqıladı
ASTANA. QazAqparat - Bügin XI Astana ekonomïkalıq forwmı ayasında QR Premer-Mïnïstri Baqıtjan Sağıntaev Nokia ağa vïce-prezïdenti Markws Borxertpen cïfrlıq ekonomïka men ïndwstrïyanı damıtwğa bağıttalğan zamanawï jäne joğarı texnologïyalıq şeşimderge qatıstı salalardı damıtw mäseleleri boyınşa kezdesw ötkizdi. Bul twralı primeminister.kz xabarlaydı.
«Cïfrlıq Qazaqstan» memlekettik bağdarlamasın iske asırwğa erekşe köñil bölindi, onıñ ayasında jaña ïnnovacïyalıq texnologïyalardı engizw, cïfrlıq teñsizdikti joyu, sonday-aq önerkäsip, awıl şarwaşılığı men älewmettik salanı jıldamdığı joğarı ïnternetpen qamtw boyınşa örşil maqsattar qoyıldı.
Budan basqa, taraptar Astana qalasında Nokia kompanïyasınıñ keñsesin aşw mäselesin talqıladı. Eske salayıq, 2018 jılı tïisti şeşim qabıldanğan bolatın. Bügingi tañda dayındıq jumıstarı jürgizilip jatır, aşılwı 2018 j. şilde ayına josparlanğan.
Nokia Qazaqstanda uzaq waqıttan beri jumıs istep keledi. 2007 jılı kompanïya Nokia Siemens Networks degen atawmen önimder/şeşimder jetkizdi, äytse de, Siemens kompanïyası Qazaqstanda 1994 jıldan, «Qazaqtelekom» AQ üşin optïkalıq magïstraldi jeli salınğannan beri bar. 2010 jılı kompanïya Motorola kompanïyasınıñ telekommwnïkacïyalıq aktïvterin satıp aldı, 2012 jılı - Panasonic sımsız baylanıs bölimşesi alındı, 2016 jılı iri telekommwnïkacïya alıbı - Alcatel Lucent satıp alw boyınşa kelisim tabıstı ayaqtaldı.
«Nokia Qazaqstan» kompanïyasında 50-ge jwıq qızmetker bar. Kompanïya Qazaqstandağı öziniñ ştatı men jobalarına ïnvestïcïya salwdı jalğastırwda, sebebi, Qazaqstanda cïfrlandırw narığı üzdiksiz ösip keledi.
QR Ükimetimen özara is-qïmıl boyınşa Nokia kompanïyası eldegi öziniñ jumısın jaqsartıp, aqparattıq texnologïyalar men kommwnïkacïyalar sektorındağı käsiporındar üşin ğana emes, ekonomïkanıñ taw-ken, munay-gaz,kölik, energetïka, memlekettik, agroönerkäsiptik sektorları üşin de cïfrlıq ïnfraqurılımdardıñ jetekşi jetkizwşisi bolwdı maqsat etedi.
Nokia «Cïfrlıq Qazaqstan» memlekettik bağdarlamasın iske asırw ayasında Qazaqstanda 5G baylanıs jelisin öristetwdi ıntalandırwğa müddeli. 5G baylanıs jelisin öristetw 2019 jılı bastaladı dep josparlanğan.
Kezdesw barısında Markws Borxert QR awmağında atalmış jelilerdi waqıtılı engizw üşin, jäne jalpı cïfrlıq ekonomïka men ïndwstrïyanı damıtwğa bağıttalğan zamanawï jäne joğarı texnologïyalıq şeşimder ayasında salanı damıtw boyınşa öziniñ usınıstarın bildirdi.
Eske salayıq, bügin elordada XI Astana ekonomïkalıq forwmı öz jumısın bastadı. Bïıl forwm Global Challenges Summit retinde jañartıldı, bul - jahandıq kün tärtibi men jaña formattı bildiredi. Forwm alañında eñ jaña zamanawï mwltïmedïyalıq şeşimder paydalanıladı: vïzïonerlerdiñ söz söylewi, ïnnovacïyalıq prezentacïyalar, jarïya ïntervyu, arnayı vorkşoptar t.s.s. Bügin Memleket basşısınıñ qatıswımen plenarlıq otırıs ötti. Forwm 17 mamır men 19 mamır aralığında "Ekspo"-nıñ Kongress ortalığında jäne Hilton Astana meymanxanasında ötedi.
Anıqtama: Nokia - biriktirilgen älemniñ eñ ortasında ïnnovacïyalıq texnologïyalardı engizgen älemdik köşbasşı. Nokia Bell Labs zertxanasınıñ zerttewleri men ïnnovacïyaları kommwnïkacïyalıq qızmetterdi jetkizwşilerge, ükimetterge, iri kompanïyalar men tutınwşılarğa önimder, qızmetter men lïcenzïyalardıñ köptegen türlerin usınadı.
5G men zattar ïnterneti üşin ïnfraqurılım qurwdan bastap vïrtwaldı şınayılıq pen cïfrlıq medïcïnalıq dïagnostïka salasındağı jaña şeşimderge deyin kompanïya ömirlik täjirïbeni özgertw üşin texnologïyalardı quradı.


text:
Yaltada «Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ bölügini açtılar. Bunı Qırımnıñ şimdiki başınıñ muavini Ruslan Balbek Yalta regionınıñ qırımtatar ealisiniñ vekilleri ile körüşüvinde ayttı, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Balbekniñ sözlerine köre, «Qırım» areketi yarımada boyunca öz temsilciliklerini aça: endi, aytqanı kibi, Qırımda 18 regional bölük açılğan.
«Qırım» areketi memuriyetler ile faal işbirlikte buluna, bunıñ sayesinde zaruriy malümatnı tez sürette elde etmege, alınğan qararlardan haberdar olmağa, yerli akimiyetniñ yapqan adımlarını cemaatçılıqqa bildirmege. Bu er şey daa da faydalı olmağa imkân bere. Sizni cemaat ayatında faal iştirak etmege ve «Qırım» areketine qoşulmağa çağıram», – dey o.
Öz nevbetinde, körüşüvde Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov qırımtatar halqına «birleşmege kerek» olğanını qayd etti.
«Barışıqnı saqlap oldıq. Baqıñ, kimse atmay, qan aqılmay, çeşit millet vekilleri arasında iç bir qarşılıq yoq, birlikte em musulman, em hristian bayramlarını qayd etemiz», – dey o.
İlyasov «Qırım»nıñ Yalta bölüginiñ reisi Dilâver Seydametovnı tanıştırdı. Üç aydan soñ işi neticeleri aqqında esabat bermeli.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Aqmescitniñ merkeziy meydanında qırımtatarlarnı yaqaladılar. Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Şimdi Aqmescitniñ merkeziy meydanında bizim semetdeşlerimiz yaqalanğanı aqqında haber ettiler! Olar arasında Server ağa Karametov, Nariman Cemilev ve Server İzmaylov. Olarnı Merkeziy ROVD binasına alıp keteler», – dep yazdı o.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtını ögrene.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukrainanıñ qıtaiy qısımında, işğal etilgen Qırımda, ve dünyanıñ çeşit memleketlerine mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 200 biñden ziyade adam sürgün etildi.


text:
Aqpan 26, 2017 | avtor shalqar
Xalqımız täwelsiz el bolğalı şejirelerdi, şejirelik derekterdi jarïyalaw aýırıqşa ıntamen qolğa alına bastadı. Bul san ğasır kütken azattığımızdıñ arqasında
Aqpan 25, 2017 | avtor shalqar
Ïslam Jemeneý, f.ğ.d. Türki xalıqtarınıñ tarïxı, mädenïeti arxeologïyalıq, folklorlıq dünïeler men jazba şığarmalar arqılı zerttelip kele jatır. Osı maqsatta
Aqpan 25, 2017 | avtor shalqar
Biz tarïx betterinen Paýğambardıñ (oğan Allanıñ ïgiligi men sälemi bolsın) namazı twralı oqïğalardı jïi oqïmız. Aştıqtan qurıldağan qarınnıñ, isigen ayaqtıñ
Aqpan 24, 2017 | avtor shalqar
YUrgen Rwttïnger, Almatıda ötken 28-şi Wnïversïada volonteri, Avstrïya Biz bïıl dosım Lwkas ekewmiz Almatıda ötken 28-şi Wnïversïadada eriktiler qatarında boldıq.
Aqpan 23, 2017 | avtor shalqar
Pablo Ejargïe Gonsalïez, Almatıda ötken 28-şi Wnïversïada volonteri, Valensïya, Ïspanïya. Men Almatıda ötken 28-şi Wnïversïada bastalwdan birneşe kün burın keldim. Ülken
Aqpan 20, 2017 | avtor shalqar
Jersï Kvozïnskï, Polşa Jaña jıldan bir kün burın alğaş ret Qazaqstanda ötetin qısqı Wnïversïada twralı estidim. Arada tört kün ötip
Aqpan 20, 2017 | avtor shalqar
Maxabbat degen ayawlı sezimdi jürekterinde terbetken, süýispenşilik, sıýlastıq sındı sulw qasïetterdi özara bölisken erli-zaýıptılardıñ qarım-qatınası kim-kimdi de süýsindiredi. Mundaý adamdar
Aqpan 9, 2017 | avtor shalqar
Soñğı eki apta boýı köptegen eldiñ körermenderine közaýım bolğan stwdenttik sport dwmanı da osımen ayaqtalıp bitti. Keşe
Aqpan 9, 2017 | avtor shalqar
Memlekettik korporacïya törağası Abılaýxan Ospanov QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrligi alqasınıñ keñeýtilgen otırısında:«Azamattarğa arnalğan ükimet» damwınıñ perspektïvaları twralı, zamanawï
Aqpan 7, 2017 | avtor shalqar
2017 jıldıñ 8 aqpanında Wnïversïada oýındarınıñ jabılw saltanatı ötedi. 1,5 sağatqa sozılatın saltanat «Almatı -Arena» keşeninde ötedi. Körermender qızıqtı oqïğalarğa


text:
«Erekşe buyımdardı taqqısı keletinder mağan tapsırıs beredi. Öytkeni ol qaytalanbas jumıstar. Üş amerïkalıq prezïdenttiñ jubaylarında meniñ tanamonşaqtarım men alqalarım bar. Mağan olar üşin arnayı tapsırıs bergen», - dedi swretşi-zerger.
Tapsırıs Xïlarï Klïnton, Lora Bwş jäne Mïşel Obamağa arnalğan buyımdarğa kelip tüsti, dedi şeber.
«Bïıl Germanïya kancleri Angela Merkelge de sıylıq retinde meniñ jumısım - tanamonşaqtı usındı», - dep qostı V.Sırnev.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Sän älemi,
Kommentarïï


text:
Home » Gazetalar , Nadir Kitaplar , Yeni Dünya » Yeni Dünya Gazetesinin Nüshalarını Kendinizge Endirin
Yeni Dünya Gazetesinin Nüshalarını Kendinizge Endirin
By Tahir Kerim Aralık 19, 2016 1 comment
Sayğılı Oquyıcılarım. "Qırımtatar Nadir Kitapları" projemni devam eterek, "Terciman" gazetesinin nüshaları ile beraberlikte cenkten evvel neşir etilgen "Yeni dünya" gazetesini de milletimnin qullanılışına teklif etem. Kendimnin çoqtan beri halqıma yardımcı, destekçi olamaq niyetime erişerek, öz "Qırımtatar ilimi milletke hızmet etmeli" şiarımı usanmadan tekrar etem ve Allahtan bu işte qudretimni, sabırımnı tilerim.
Elinizde olğan nadir kitapları varsa menim ile paylaşmağa ve adresime yazmalarınıznı rica eterim.
Haydı bunu da dünyağa tanıtayım!
Yeni Dünya 1924


text:
“Taraptar Siriya boyınşa joğarı deñgeydegi halıqaralıq kezdesudi 2018 jılı şilde ayında Soçide ötkizuge kelisti” dedi.
Ol Astanadağı kelissözdiñ uaqıtşa ayaqtalğanın habarlap, aldağı uaqıtta qayta jalğasuı mümkin ekenin de joqqa şığarmadı.
“Qazir basqa orındarda ötetin (Ankara men Soçi) eki kezdesu belgilendi. Biraq keyingi otırıstardıñ Astanada ötu mümkindigin joqqa şığarmaymız. Äzirge, osı” dedi Erjan Aşıqbaev.
Onıñ aytuınşa, Siriya boyınşa jwmıs tobınıñ kezekti otırısı mausım ayında Ankarada ötedi.
Iran, Resey jäne Türkiyanıñ Siriya kezdesui boyınşa jasağan ortaq mälimdemesinde Siriyanıñ täuelsizdigi, birligi men territoriyalıq twtastığın saqtap, 2017 jıldıñ 4 mamırında qabıldanğan deeskalaciya aymağın qwru turalı memorandum jäne Astanadağı kelissözder barısında kelisilgen özge de qwjattardı jüzege asırudıñ mañızdılığı aytılğan.
Ortaq mälimdemede sonımen birge barlıq siriyalıqtardıñ qalıptı, beybit ömirine oraluı üşin kömek körsetip, osı maqsatta jıldam, qauipsiz jäne tosqauılsız gumanitarlıq kömekpen qamtamasız etu kerektigi bayandalğan. Olarğa medicinalıq kömek berip, bosqındardıñ erikti türde qonıstarına oraluına jağday jasau, Äl-Kaida nemese IGIL-ğa qatısı bar terroristik toptar men wyımdarmen küresti jalğastıru siyaqtı jayttar jazılğan.
14 mamırda Astanada Iran, Resey jäne Türkiyanıñ qoldauımen toğızınşı Siriya beybit kelissözi bastalğan. Eki künge sozılğan otırısqa BWW men Siriya delegaciyaları, Siriya qarulı oppoziciya ökilderi kelgen. AQŞ delegaciyası bwl jolğı kezdesuge qatısudan bas tartqan.
SİM bwğan deyin kepil elder kelissözde Siriyadağı qazirgi jağdaydı, onıñ işinde deeskalaciya aymaqtarındağı ahual men gumanitarlıq mäselelerdi jäne özara senimdi nığaytu şaraların talqılaytının habarlağan.
Astana kelissözinen bölek, BWW Jenevada Siriya beybit kelissözderin twraqtı türde ötkizip keledi.
Abai.kz


text:
Qırımtatarlar aqiqat ve azatlıq içün küreşken halqnı yeñmek imkânsız olğanını bütün dünyağa kösterdiler, – dep ayttı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bazarertesi künü, mayıs 18-de, qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına Kiyevdeki operasında keçirilgen hatıra kontsertinde, – dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ukraina prezidenti çıqışta bulunıp qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına sükünet daqqasını ilân etip, qırımtatarlar şimdi de Qırımda basqı altında bulunalar, dep qayd etti.
«Bizler yalıñız qırımtatarlarnı degil, sürgün olunğan diger halqlarnı da añamız... Qırım işğali neticesinde qırımtatarlar siyasiy aq-uquqlarından ve vatandaş serbestliginde marum qala bileler», – dep ayttı Poroşenko ve qayd etti: «Qırım «rus deñizcileriniñ» ğururı degil, Qırım – qırımtatarlarnıñ Vatanıdır».
Ukraina prezidentiniñ aytqanına köre, şimdi qırımtatar milliy muhtariyetiniñ meydanğa ketirilmesiniñ yol haritasını azırlamaq kerek.
Poroşenko Qırımnıñ keri qaytarılması aqqında aytıp, yaqında «Aqmescit» ava limanına Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan adı berilgenini hatırlattı.
«Quvulğanlar Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan adına ava limanından tuvğan toprağına qaytacaqlar», – dedi o..
Mayıs 18-de Kiyevde «Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma aqşamı» keçirile.
Saat 16-da başlağan eki saatlik aqşam programması eki qısımdan ibaret. Resmiy qısımda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenko çıqışta bulunacaqlar.
Tedbirniñ bediiy qısmında: rejissör Sergey Proskurniniñ oyunı, qırımtatarı olğan Ukraina halq artisti Jamala, Ukraina halq artisti Yevgeniy Nişçuk ve diger sanat erbaplarınıñ çıqışları.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Mart 19 künü, Keriç boğazında «Lira» gemisi Keriç köprüniñ direginen çatıştı.
Qırım.Aqiqat agentligi elde etken malümatlarğa köre, şimdiki vaqıtta, çatışma neticesinde ketirilgen zarar sayılmaqta.
««Lira» gemisi, Tuzla adası ve farvater arasında qurılğan köprüniñ direginen çatışqan soñ, tayamalar bükülgen, ketirilgen zarar sayılmaqta. Yüz bergen qaza köprüniñ yekünlenmesi müddetine tesir etmez», - dep ayttılar matbuat merkezinde.
Mezkür köpür esas qurulış içün yükni taşımağa yardım etecek qoşma inşaat kibi qurılmaqta.
Mart 18 künü Rusiye prezidenti Vladimir Pütin, Kubandan yarımadağa qurıla yatqan köprüniñ iş ketişatını ögrenmek içün Qırımğa kelgen edi.
Keriç boğazından köprüniñ qurılması kerekligi aqqında Pütin ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpür leyhasınıñ baş podrâdçigi «Stroygazmontaj» şirketi oldı. Keriç boğazından keçecek köpürni 2018 senege qurmağa vade etmekteler.
2016 senesi yanvar ayınıñ soñunda, Rusiye akimiyeti Keriç köpüriniñ qurulışında keçikme aqqında ayttılar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Törkiyä belän Niderland arasında diplomatik kiyerenkelek
Törkiyä häm Awraziya 14
Törkiyä häm Awraziya 14
Germaniyadan soñ Niderland ta diplomatik ısullarğa tiskäre räweştä Törkiyä Cömhüriyäteneñ ike ministrınıñ Niderlandqa kerüendä problema tudırdı. Germaniyadan soñ Niderland belän yäşängän säfär krizisı alğan ülçämnär Törkiyä belän Awrupa arasındağı mönäsäbätlärneñ citdi zıyan kürüe ixtimalın tudıra. Bügenge yazmabızda Törkiyä belän Niderland arasındağı diplomatik kiyerenkelekkä tuqtalıp uzarbız.
Atatörek universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege tikşerenüçese Cämil Doğaç İpäkneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täqdim itäbez:
“Başta Germaniya, soñınnan Niderland, diplomatik ısullarnı häm xalıqara mönäsäbätlär şartlılığın iğtibarğa almıyça, Törkiyä Cömhüriyäteneñ ike ministrınıñ Niderlandqa kerüendä problema kiterep çığardı. Niderlandqa diplomatik pasport belän kergän Törkiyä Cömhüriyäte Ğailä häm sośial’ säyäsätlär ministrı Fatma Bätül Sayan Qayanıñ ildän çığarılıp cibärelüe diplomatiya tarixında ğasırlıq yolanıñ bozıluı mäğnäsenä turı kilä. Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğluna Niderlandqa oçış röxsäte birelmäwe häm soñınnan Ğailä häm sośial’ säyäsätlär ministrı Fatma Bätül Sayan Qayanıñ Niderlandtan deportaśiyälänüe - diplomatik yolağa turı kilä torğan ğamällär tügel. Anıq räweştä bu zur xalıqara xoquq skandalı.
Bu waqiğalarnı monnan arı törek ministrlarınıñ töreklärgä möräcäğät itü öçen bu illärgä säfär qılunıñ totqarlanuınnan ğibarät itep kürä almıybız. Tağın da kübräk bertörkem säbäplär bar: bu illärdä xäzerge waqıtta xökem sörgän saylaw atmosferasında törekfobiyanıñ artuı, referendum barışında Törkiyäne köçsezlätü teläkläre – iñ möhim säbäplär.
Ozaq waqıttan birle Awrupa Berlege êçendä Törkiyägä qarşı reakśiya bar. Törkiyäneñ milli mänfäğätläre qısalarında bäysez säyäsät alıp baru tırışlığın Awrupa däwlätläre borçılıp küzätep bara. Nigä borçılıp küzätülären añlaw mömkin tügel. Törkiyä 65 yıl NATO äğzase bularaq Awrupa iminlegenä zur öleş kertte. Häm 50 yıldan kübräk Awrupa Berlegenä äğza bulırğa tırışa. Läkin alar Awrupa Berlege êçendä köçle Törkiyäne kürergä telämilär. Bu bik ğacäpländererlek ber wazğiyät. Yuğisä köçle ber Törkiyä Awrupa Berlege äğzase bulsa, Awrupa Berlege dä köçäyer. Bu cähättän şuşındıy ber soraw tua: yıllar buyı Törkiyä belän Awrupa Berlege arasında däwam itkän häm berniçek tä tögällänä alınmağan söyläşülär Awrupa Berlege öçen Törkiyäneñ iğtibarın häm waqıtın çitkä yünälderü taktikasımı? Näticä şulayraq kürenä.
Soñğı ike waqiğada Germaniya häm bigräk tä Niderlandnıñ totışı berlektäş tügel, äyterseñ doşman illärneñ totışın xäterlätä. 500 yıllıq duslıqqa iyä bulğan Niderland kebek il belän şuşı torışqa kilep citü çınnan da bäxetsezlek.
Nigezdä Törkiyä belän Niderland arasında ğayät yaxşı barğan, här ike ilneñ dä faydasına barğan iqtisad êlemtäläre bar. Törkiyäneñ êksportında Niderland 2016nçe yılda 3 milliard 600 million dollar külämenä citte. Şulay uq 2016nçı yıl mäğlümatlärenä kürä, Niderland Törkiyäneñ êksport bazarları arasında berençe unlıqta tora. Niderlandnıñ êksportında isä Törkiyäneñ öleşe 2016nçı yılda 3 milliard dollar. Turizmda isä 2016nçı yılda Niderlandtan Törkiyägä 718 meñ turist kilgän. Törkiyädän Niderlandka isä 88 meñ turist kitkän. 2016nçı yıl mäğlümatlärenä kürä, Niderland – Törkiyäneñ millätlärgä qarap äzerlängän ilgä kilüçelär isemlegendä 7nçe urında.
Turıdan-turı çit il investiśiyälärendä dä ike ilneñ tığız bağlanışları bar. 2016nçı yılda Niderlandtan salınğan kapital Törkiyäneñ tuplam miqdarında 15,8%lıq öleşe belän berençe urında. Törkiyä watandaşlarınıñ turıdan-turı kapital saluında isä Niderlandnıñ şulay uq aldağı bazarı. 2015nçe yılda 11 milliard 300 million dollarğa citkän investiśiyälär Törkiyäneñ tuplam çit ildä kapital saluınıñ 37%ın täşkil itä.
Niderland – tışqı säwdädä Törkiyä öçen möhim wazğiyätkä iyä. Kapital salu häm firma sanı mäğlümatlärenä kürä Niderland – Törkiyä öçen berençe urınnardağı urtaqlardan, partnyorlardan berse bulıp tora. Niderlandtağı Törkiyä investiśiyäläre häm anda yäşäwçe häm êşläwçe törek watandaşlarınıñ küp buluı belän bergä ike yaqlı iqtisadi êlemtälär citdi külämdä.
Kiyerenke atmosfera yäşängän şuşı könnärdä iqtisad diplomatiyasınıñ sawlıqlı, caylı räweştä êşläwe här ike il cähätennän dä ähämiyätle.
Awrupa Berlegen yaqlawçı üzäk säyäsätçelär törek häm İslam doşmanlığı belän Awrupa Berlegenä qarşı bulğan partiyalarnıñ tawışların arttıruı aldında çişeleş taba almıy. Germaniyada häm Niderlandta şunı kürdek: çişeleş bularaq törek-İslam doşmanı partiyalarnıñ äytkännärenä urtaq bulunı saylap aldı. Şuşı totış häm waqiğalar Törkiyä belän Awrupanı ber-bersennän tağın da çitläşterä. Törkiyädä xalıq bulmasın, citäkçe kadrlar bulmasın, Awrupa Berlege äğzalege maqsatına êlekkege kebek ähämiyät birmi.
Niderlandtağı häm Awrupadağı mantiqlı/raśional’ säyäsätçelär Awrupanıñ Törkiyägä qarata säyäsäten törek-İslam doşmanı partiyalarnıñ ipotekasınnan qotqaru öçen aşığıç räweştä êşçänlek başqarırğa tiyeş. Tiskäre oçraqta Törkiyä-Awrupa Berlege mönäsäbätläre alaçaq zıyan zuraya baraçaq. Zıyan kübäygännän soñ da mönäsäbätlärne tözätü bik awır bulaçaq”.


text:
Mart 26-da Kyivde, Rusiyeniñ Ukrainadaki elçiligi yanında, ilhaq etilgen yarımadada zorbalıq neticesinde ğayıp oluv qurbanlarına bağışlanğan «Aqqu gölü» Qırımda alıp qaçılğanlar aqqında ikâye etmez» perfomans-tedbir keçe.
Bildirilgenine köre, faaliyetçiler ve aq-uquq qorçalayıcıları Rusiye ukümetinden işlerniñ tahqiq etilmesini ve Qırımda ğayıp olğan Ukraina vatandaşlarınıñ tapılmasını talap eteler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppası, alıp qaçuvlarğa Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalarnıñ alâqası bar, dep tahmin ete.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, de facto ğayıp oluv vaqialarını tanıy, lâkin olarğa özüniñ alâqası olğanını inkâr ete.
Faaliyetçilerniñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından başlap, 44 Qırım sakini ğayıp oldı. 17 kişi tapıldı, 16-sı – ale daa habersiz ğayıp olğan sayıla, 6-sı – ölü tapıldı, daa ekisi – azatlıqtan marum etüv yerlerinde buluna.


text:
Bir qoranta – eki siyasiy mabüs. Bekir Degermenciniñ tarihı (video)
Rusiye telükesizlik hadimleri Bekir Degermenciniñ oğlu – Mustafa Degermencini 2015 senesi aprelinde yaqaladı. Onı, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatladılar. Oğlu tevqif etilgen soñ Bekir Degermenci onı qorçalamaq içün qolundan ne kelse, er şeyni yaptı: defalarca Avropa Parlamenti ve Avropada Telükesizlik ve emekdaşlıq teşkilâtınıñ oturışuvlarında iştirak etti, Kyivde matbuat konferentsiyalar ve türlü KHVlerge pek çoq intervyü berdi. Aq-uquq qorçalayıcıları ve ömür arqadaşı onıñ tamam bu faalligi ile Rusiye telükesizlik hadimleriniñ diqqatını çekkeninden eminler. Degermencilerniñ büyügini 2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte yaqaladılar. O, ve daa bir qaç adam aqsız yerde para talap etüv işi boyunca davada qabaatlanğanlar sıfatında iştirak eteler. Mahsus operatsiya kününde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, 83 yaşlı Veciye Kaşka vefat etti. Bekir Degermenci pensiyada, o – astmatik, 3-nci gruppa saqatı. Tevqiften üç afta keçken soñ sağlığınıñ vaziyeti fenalaştı – onı pek ağır vaziyette Aqmescit hastahanelerinden birisiniñ reanimatsiya bölügine alıp kettiler. O, üç kün komada bulundı. Faaliyetçiler «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqifini, siyasiy sebepten yapılğan ve olarnıñ faaliyeti ile bağlı dep sayalar – olar dörtü de Rusiyeniñ mahsus hizmetleri ve telükesizlik hadimleri tarafından taqip etilgen yurtdaşlarına faal surette yardım ete ediler. Ayşe Umerova, şimdi eki siyasiy mabüs olğan Degermenciler ailesi aqqında Qırım.Aqiqattaki «Siyasiy mabüsniñ tarihı» video blogunda ikâye ete.


text:
Qazaqtıñ sırtqı qarızı 14,8 trillion teñge
Qazaq eliniñ sırtqı qarızı 2018 jıldıñ naurız ayında 14,8 trillion teñgege jetken, - dep habarlaydı Abay-aqparat.
Ärine, 14,8 trillion az aqşa emes. Onı erte me, keş pe, qazaq töleydi. Qalay? Qaytip?
Qarız aluşı memlekettiñ tölem qabileti mıqtı boluğa tiis. Biz Euraziyalıq häm Kedendik Odaqqa müşe bolıp, älemniñ sansız sankciyalarınıñ qısımında qalğan elmiz. Endi bwl qarızdan qalay qwtılmaqpız?
Ekonomister sırtqı qarızı köp elderdiñ reytinginiñ köşbasında damığan memleketter twrğanın, sırtqı qarız eldiñ kedey ne bay ekendigin körsetpeytinin aytadı.
Osı orayda Greciyanı eske aluğa tura keledi. Olar şetten Olimpiada ötkizemiz dep 10 mlrd $ aldı da qaytara almay äbden qinaldı. Biz şe? Türli halıqaralıq sayasi şaralar ötkizip şabıldıq. Bükil memlekettiñ ideologiyasın EKSPO sekildi älemdik oqiğalarğa baylap, eldi biraz jıl aldausıratıp keldik. Endi sonıñ bäriniñ öteui jaqındap keledi.
Qazaqstan sırtqı qarızı el ekonomikasınıñ mwnay-gaz salasına täueldi ekeni aydan-anıq dünie. Erteñ mwnay tiın bolıp qalsa, körer künimiz ne bolmaq?
Resmi derekter memlekettik qarızdıñ 20,9 payızğa (12,3 trillion teñge bolatın) öskenin aytadı.
Eldiñ memlekettik qarızınıñ jiıntığı — memlekettik qarız — 14,3 trillion teñge (bir jılda 20,1 payızğa artqan), kepildendirilgen memlekettik qarız — 428,5 milliard teñge (59,4 payızğa ösken) jäne memleket kepildigimen alınğan qarız — 37,8 milliard teñge.
Sonımen qatar, memlekettik qarızdıñ ösuine negizgi sebep — QR ükimetiniñ işki qarızı (salıstırmalı ülesi — 39,5 payız). Bir jılda ol 30,9 payızğa ösken — 4,4-ten 5,7 trillion teñgege deyin. Al sırtqı qarız aytarlıqtay özgermegen — 0,1 payız nemese 5 milliard teñge. Soñğı bes jılda memlekettik qarız 3,7 ese (10,8 trillion teñge) artqan — 4-ten 14,8 trillion teñgege deyin.
Qarızğa qızmet körsetuge 2018 jıldıñ alğaşqı toqsanında 156,7 milliard teñge bölindi, bwl bıltır körsetkişpen salıstırğanda 21 payızğa artıq (129,5 milliard teñge bolğan).
Sonımen qatar, memlekettik byudjettiñ jalpı şığını — 2,4 trillion teñgen (bir jılda13,5 payızğa artqan). Qarızğa qızmet körsetu şığını 6,5 payız (bıltır 6,1 payız bolatın).
Soñğı bes jılda memlekettik qarızğa qızmet körsetu 3,5 ese (328,4 milliard teñge) arqan, 130,5-ten 458,9 milliard teñgege deyin.
Bwl sandar tek ükimetke ğana tiesili emes. Özin osı eldiñ azamatı sanaytın bärimizdiñ qarızımız. 2018 jıldıñ 1 qañtarınan memlekettik borış 13,5 trln teñgeni (40,6 mlrd AQŞ dolları) nemese jalpı işki önimniñ 26 payızın qwrağan. Arağa eki ay salıp, ol somma 14,8 trillion teñgege jetken. Osıdan-aq, bereşegimizdiñ Tolağayday kün sanap ösip jatqanın köruge boladı.
Şäriphan Qaysar
Abai.kz


text:
Eşref Şemi-zade
Eşref Abduraman oğlu Şemi-zade (1908, iyün 21 – 1978, mart 11) – belli şairdir.
Tercimeial[deñiştir | kodunı deñiştir]
Eşref Şemi-zade 1908, iyün 21 Kezlev şeerinde halq ocası qorantasında doğdı. Rüşdiye mektebini bitirgen soñ o Aqmescitke barıp, andaki Sovet fırqa mektebine (rusça CoBпapTшkoлa) oqumağa kire. Soñ Kezlev civarındaki Atay köy şurasında oquv evi müdiri olaraq çalışıp başladı.
1927 senesi Eşref Şemi-zade arap elifbesinden latin elifbesine keçüvni azırlav komissiyasına kâtip olaraq tayinlendi. Bundan da ğayrı aynı seneden 1929 senesinece o, “Köz aydın” mecmuasınıñ muarriri olıp çalıştı.
1930 senesi Eşref Şemi-zade Moskvadaki kinematografiya institutınıñ edebiy-stsenariy şübesine kire. 1932 senesi o Qırımğa qaytıp kele. Aqmescitte Devlet neşriyatında bediiy edebiyat bölüginiñ müdiri olıp çalışa. Qırım yazıcılar ittifaqını teşkilâtlandıruv işlerinde faal iştirak ete. 1935 senesinden 1937 senesine qadar Qırım yazıcılar ittifaqınıñ kâtibi olaraq çalışa.
1937 senesi Qırımda ve bütün memlekette belli alim, yazıcılarğa qarşı basqı deviri üküm süre. Eşref Şemi-zade de duşmanlıq hışımına oğray. Ekinci Cian cenki arfesinde, 1941 senesi iyün 24-te Eşref Şemi-zadeni Aqmescit İçki İşler Halq Komissarlığı (HKBД) zindanlarına taşlaylar. Soñra Sibirdeki İrkutsk şeerine yollaylar. 1942 senesi onıñ cinayet davasında bir türlü temel tapılmağanından, icatkârnı azat eteler. Qırım alman basqıncılarınıñ qolunda olğanından sebep, şair Orta Asiyadaki dostlarına ketmege mecbur ola. Anda cenk bitkence buluna, çeşit işlerde çalışa. Özbek yazıcıları onı Ferğana vilâyet gazetasına mesül kâtip olaraq tayin eteler.
1944 senesi Eşerf Şemi-zade, Qırımnıñ alman basqıncılarından azat etilgenini eşitip, yolğa çıqa. O, mayıs 17 künü Qırımğa kelip, qorantasınen qavuşa. Sabası ise bütün qırımtatar halqı ile Vatandan sürgün etile.
1948 senesi sevimli halq şairi Eşref Şemi-zadeni sovet akimiyeti ekinci defa apishanege qapattı. Stalinniñ vefatından soñ siyasiy yımşaluvlar neticesinde qurtulıp, Şemi-zade Özbekistanda Yangiyol şeerinde yaşağan qorantasınen qavuşa. Soñra Taşkentte yerleşe. Anda Ğafur Ğulâm adına neşriyatta özbek klassik edebiyatı bölüginde çalıştı, soñ o bölüginiñ müdiri ola.
Eşref Şemi-zade 1978 senesi mart 11-de Moskvada ağır hastalıqtan vefat etti. Özüniñ vasiyeti yerine ketirelerek, qorantası ve dostlarınıñ ğayreti ile Qırımğa ketirilip, İslâm Terek rayonında Eski Qırımğa yaqın Aqçora köyüniñ mezarlığında defin etildi.
Edebiy yaratıcılıq[deñiştir | kodunı deñiştir]
Eşref Şemi-zadeniñ birinci şiirleri 1923 senesi matbuatta basılıp başladı. Şairniñ 1925-1930 seneleri yazılğan “Aqşam deñiz yalısında” (1925), “Yırlarım” (1925), “Şaylı qız” (1927), “Arıqbaş eteginde” (1928), “Asret” (1930) kibi şiirleri gençlikke bağışlana.
1933 senesi Eşref Şemi-zade birinci beşyıllıqnıñ qocaman inşaatı olğan meşur “DneproGES” qurucılığına bağışlanğan “Dneprelstan” poemasını yaza. Poema şairge nam ketirdi. Eser 1936 senesi rus tiline tercime etilip, “Qırımnıñ edebiyat ve sanatı” (ЛиTepaTypa и иckyccTBo KpыMa) mecmuasında basıldı.
Şair aynı zamanda tercime işinen oğraştı. Vilyam Şekspirniñ “On ekinci gece” faciasını, Aleksandr Puşkinniñ, Mihail Lermontovnıñ, Nizamiyniñ ve digerlerniñ eserlerini tercime etti.
Sürgünlik devrinde 1960 – 1970 seneleri edipniñ yaratıcılığı küçlü bir aqıntı olaraq inkişaf etti. 1965 senesi onıñ “Qaval” adlı birinci şiirler cıyıntığı çıqtı. “Toğan qaya” (1969), “Şiirler ve poemalar” (1978) adlı cıyıntıqlarındaki şiiriy eserleri cenkten soñki qırımtatar şiiriyetinde yañı burulış nümüneleri oldılar. Onıñ “Programmanı oquğanda”, “Çolpanğa doğru”, “Yol berme!”, “Emeksever mağrur halqım” ve daa çoq şiirleri, bunıñ kibi de “Qırqlama” adını alğan qırq dane sekizligi şairniñ yüreginden qaynap çıqqan inci daneleridir. Şairniñ eñ belli eserlerinden biri “Közyaş divar” destanıdır. Bundan da ğayrı “Ömür ve yaratıcılıq” (1974), “Halq hızmetinde” (1977) adlı maqaleler cıyıntıqları basılıp çıqtı.


text:
Törkiyädä tatar imamnarı
“Törek wä tatar dönyasında” tapşıruı. 03.05.2017
Törek wä tatar dönyasında - 245
Törkiyä Cömhüriyäte dönyanıñ törle yaqlarında yäşäwçe din qardäşlärebezgä häm şul isäptän törki xalıqlarğa dini belemnären döres itep öyränü häm dini belemnären arttıru ölkäsendä yärdäm qulın suza. Şuşı cähättän Törkiyä Diyanät êşläre idaräse çit illärdä yäşäwçe möselman din ähelläre öçen dini belemne arttıru kursların oyıştıra.
Diyanät êşläre idaräseneñ Änkaradağı Rıfat Böräkçi isemendäge Mäğarif üzäge mödire Mostafa Bodur mäğlümatlärenä kürä, bu kurslarda bıyıl mesxet törekläre häm Rusiyä Federaśiyäsennän möselman din wazıyfalıları, şul isäptän Seber yaqlarınnan tatar imamnarı da qatnaştı.
“Bezneñ küñel geografiyabız dip äytkän cirlärdän kilgän mesxet (ahıska) töreklärenä, tatar qardäşlärebezgä, andağı möselmannarğa tağın da näticäle din xezmäten täqdim itü ölkäsendä üzlärenä yul kürsätäbez", -”dip äytüçe Mostafa Bodur: “Şuşı belemne alğannan soñ din qardäşlärebez din ölkäsendä tağın da yaxşıraq yul kürsätüçänlek wazıyfasın başqaraçaq”, - dip assızıqlap äytep uzdı.
Mostafa äfände äytüençä, Törkiyä başqalası Änkaradağı kurstan tış qunaqlar Törkiyäneñ Konya, İskeşähär, Bursa häm İstanbul şähärlären dä qaraw mömkinlegenä iyä buldı.
Törkiyä Diyanät êşläre idaräseneñ Änkarada oyıştırğan dini belemne arttıru kurslarında qatnaşqan tatar imamnarı belän äñgämäne TAWIŞ uynatqıçınnan tıñlıy alasız yäki videoyazmadan qarıy alasız.
Mostafa Gültäkin fotosüräte.


text:
Arna dïktorı efïrde bılay deydi:
«Amerïkalıqtar büginde qalay turıp jatır?
Mine, amerïkalıqtar büginde bılay turadı. Qar üstinde turıp kofe işip, şatırlardı mekendeydi. Bir-birlerin, äsirese, balalardı öltirw üşin qarw-jaraq satıp aladı. Ärïne, keybirewleri buğan qarsı.
Qazirgi zamanğı Amerïka ömiri köşede ötedi
Ağaştardıñ bastarı qarğa tolıp turadı. Munda tipti qustardıñ özi joq – olardı şatırlar men dälizderde turatın adamdar jep qoyğan. Al mına adam özine geroïn dozasın qabıldap jatır.
Mundağı üyler oñay qïrap qaladı. Sosın jurttıñ mına kisi sekildi şatırlarğa turwlarına twra keledi. Ol köptegen zattardı körsetip qalwda, biraq kamera qulap qalğan şatırdı ilip ketti. Bular qazirgi zamanğı Amerïkada keñinen tarağan qubılıs bolıp tabıladı.
Amerïka «Qızıl kresi» Soltüstik Koreyadan jetkizilgen materïaldardan qabırğalar turğızadı. Munda da, joğarıda otırğandardı aytpağanda, basqa eşqanday qus joq. Sebebi, olardı seysenbi küni jurt jep qoyğan. Bul jerde olar – jeñsik as. Olar sonday-aq AQŞ-ta köptep kezdesetin qardı da jeydi. Ana kisiler özderiniñ ölip qalğan, qaptarda mäyit bolıp jatqan dostarımen birge otır. Aytqanday, olar aynaladağı qardan jasalğan kofeni işedi. Olar – jaqsı dostar, tipti qïin kezde de birge boladı.
Keyde jurt ärtürli el dep sanaytın Ewropadağı sïyaqtı, Amerïkada da jurttıñ bäri birdey öte naşar turadı.
Osı körinisterdi tüsirw kezinde Soltüstik Koreya tüsirw tobı mına qatıp qalğan jigitti jılındırdı. Onı bizdiñ kofemen qızdırıp, jamılğı japtı. Sol aralıqta bul jurt KXDR peçenesin alıp qalw üşin kezekke turdı».
Dïktor osılay dep sayrap otır.
Derekközi: ras.kz
Kommentarïï


text:
Halıqaralıq energiya agenttigi (International Energy Agency/ IEA nemese HEA) jwma küni jasağan mälimdemesine qarağanda, biıl AQŞ-ta şiki mwnay öndiru kürt artıp, Saud Arabiyasınan asıp tüsip, Reseydiñ şiki mwnay öndiru deñgeyine jetken. Resey men Sauda Arabiyası bolsa älemdegi mwnay öndiruşi iri elder sanaladı. Bwl turalı «WJS» basılımı habarladı.
HEA jariyalağan bir aylıq mwnay narığınıñ esebinde aytılğanday, slanec mwnay önerkäsibin qalpına keltirui nätijesinde AQŞ 2018 jılı şiki mwnay öndirudi künine 10 million barrel'den asıradı dep kütilude. Bwl 1970 jıldan bergi eñ joğarğı körsetkiş. HEA-nıñ esebi boyınşa, künine 260 mıñ barrel' öndiretin AQŞ, biıl bwl körsetkişti künine 10,4 mln barrel'ge deyin jetkizbek. Onıñ bastı sebebi jaqında mwnay bağasınıñ joğarılauı dep körsetken.
Bwdan sırt atalğan agenttiktiñ aytuınşa, ötken jılı Mwnay eksporttauşı elder wyımına müşe 14 eliniñ öndiris kölemin tömendetu koefficienti ortaşa alğanda 95 payızdı qwrağan. Degenmen, AQŞ tek 60 payız mölşerin qısqartqan.
IEA mälimetinde, ötken jılı 600 mıñ barrel'ge wlğayğan Qwrama Ştattardağı taqtatas mwnay önerkäsibi barlıq körsetkişten asıp tüsti, bwl negizinen mwnay bağasınıñ joğarılauı, şığındardı qısqartu, geologiyalıq barlau jwmıstarınıñ jäne qwldırau men sinergiyanıñ artuımen baylanıstı delingen. Agenttik mwnay narığınıñ aytarlıqtay qısqarğanın, älemdik mwnay qorlarınıñ tömendeui jalğasıp jatqanın atap ötti.


text:
Halıqaralıq sot Reseyden qırım tatarlarınıñ qwqığın saqtaudı talap etti
BWW-nıñ Gaagadağı halıqaralıq sotı Ukrainanıñ şağımına qatıstı şara qoldanıp, Reseyden qırım tatarlarınıñ qwqıqtarın saqtaudı jäne Mäjilis qızmetine şekteudi alıp tastaudı talap etti. Resey biligi qırım tatarlarınıñ Mäjilisin "ekstremistik" dep tanıp, oğan tıyım salğan edi.
Bwğan qosa sot anneksiyalanğan Qırım twrğındarına ukrain tilinde bilim aluğa mümkindik jasauın talap etti.
Degenmen Kreml'diñ Donbastağı jikşilderge qoldauına qatıstı Reseyge şara qoldanu turalı Ukraina talabı qabıldanbadı. Halıqaralıq sot Kiev wsınğan dälelderdi mwnday şara qoldanuğa jetkiliksiz dep tanıdı. Gaaga sotınıñ bügingi şeşimi aralıq ükim retinde qabıldanadı, öytkeni Kievtiñ Reseyge qarsı ötinişi endi ğana qarala bastaydı.
Ukraina Reseyge qarsı şağımın Halıqaralıq sotqa biıl qañtarda ötkizgen. Kiev Mäskeudi BWW-nıñ terrorizmdi qarjılandıruğa qarsı küres jäne näsilşildik alalauşılıqtıñ barlıq formasın joyu jönindegi Konvenciyaların bwzdı dep ayıptadı. Mäskeu bwl ayıptaulardı joqqa şığarıp otır.
Abay-aqparat


text:
Bul jayındağı aqparat kompanïyanıñ resmï saytında jarïyalanğan. Jaña smartfon narıqtağı bäsekelesi iPhone 6 smartfonınan twra 1 mïllïmetrge juqa.
A8 smartfonı sawsaq izi arqılı jumıs isteydi. Onıñ ekranı – 5,7 dyuym (buğan deyin şıqqan A7 smartfonında 5,5 dyuym), processorı 8 yadrolıq Snapdragon 615. Al, negizgi kamerası 16 megapïksel tazalıqpen tüsirse, aldıñğı bettegi kameranıñ mümkindigi – 5 megapïksel.
Jaña smartfon 2 sïm-kartamen jumıs istey aladı. Negizgi jadı 2 Gb, fayldardı saqtaw üşin 16 nemese 32 Gb jadı bar. Bağası bolsa äzirge belgisiz. Naqtı qay waqıttan bastap satılımğa şığatını da aytılmay otır.
Derekköz: BAQ.KZ
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï


text:
Bul twralı IID-niñ Äkimşilik basqarmasınıñ tirkew-emtïxan böliminiñ bastığı Maratbek Qalïbekov xabarladı dep jazadı azh.kz saytı.
Burın Qazaqstan awmağında esepte turğan mexanïkalıq kölik quraldarın (qozğaltqıştarı bar kölik quralı) jäne prïcepterdi memlekettik tirkewge tölenetin aqı endi aylıq eseptik körsetkiştiñ 0,25 payızın quraydı (2016 jılı 1 AEK 2 121 teñge), yağnï, 530,25 teñge.
Qazaqstan awmağına äkelingen mexanïkalıq kölik quraldarın bastapqı memlekettik tirkew üşin:
gïbrïdti kölik quraldarın qospağanda, elektr qozğaltqıştarı bar kölik quraldarı üşin: 1 jılğa deyin – 0,25 AEK; 1 jıldan 3 jılğa deyin – 25 AEK, yağnï, 53 025 teñge; 3 jıldan asqan – 250 AEK, yağnï, 530 250 teñge;
elektr qozğaltqışı bar kölik quraldarın qospağanda, qarapayım kölik quraldarı üşin: 1 jılğa deyin – 0,25 AEK; 1 jıldan 3 jılğa deyin – 50 AEK, yağnï, 106 050 teñge; 3 jıldan asqan – 500 AEK, yağnï, 1 060 500 teñge;
mïkroavtobwstar, avtobwstar, türli salmaqtağı jük kölikteri üşin, 1 jılğa deyin – 0,25 AEK; 1 jıldan 3 jılğa deyin – 240 AEK, yağnï, 509 040 teñge; 3 jıldan 5 jılğa deyin – 350 AEK, yağnï, 742 350 teñge; 5 jıldan asqan – 2500 AEK, yağnï, 5 302 500 teñgeni quraydı.
Memlekettik kiris komïtetiniñ barlıq işki ister departamentterine taratqan nusqawlığına säykes, alım tölewde avtoköliktiñ şığarılğan jılı säykesinşe jıldıñ 1 qañtarınan 31 jeltoqsanğa deyingi kezeñmen qabıldanadı, yağnï, 2015 jılı şıqqan avtokölikterdiñ barlığı bir jıldıq bolıp eseptelip, «bir jıldan üş jılğa deyin» sanatına jatadı.
Sonımen qatar, QR ükimetiniñ qawlısına säykes, üstimizdegi jıldıñ 28 qañtarınan bastap şetelden äkelinetin avtokölikter men qosalqı bölşekterge «wtïlïzacïyalıq alım» alwdı qarastıratın Öndirwşilerdiñ (ïmporttawşılardıñ) keñeytilgen mindettemeleri erejesi küşine endi. Qozğaltqış kölemine baylanıstı jeñil avtokölikter: bir mıñ tekşe sm.-ge deyin - 318 150 teñge; bir mıñnan eki mıñ tekşe sm-ge deyin – 742 350 teñge; 2 001-den 3 000 tekşe sm-ge deyin – 1 060 050 teñge; 3 001 tekşe sm jäne odan joğarı – 2 439 150 teñge.
Avtobwstar: 2 500 tekşe sm-ge deyin – 636 300 teñge; ot 2 501-den 5 000 tekşe sm-ge deyin – 1 060 050 teñge; 5 001-den 10 000 tekşe sm-ge deyin – 2 014 950 teñge, 10 001 tekşe sm jäne odan joğarı – 2 121 000 teñge.
Jük kölikterine wtïlïzacïyalıq alım salw jük köterw sïpattarına baylanıstı: 2,5 tonnağa deyin – 318 150 teñge; 2,5-ten 3,5 tonnağa deyin – 424 200 teñge; 3,5-ten 8 tonnağa deyin – 530 250 teñge; 8-den 12 tonnağa deyin – 636 300 teñge; 12-den 20 tonnağa deyin – 1 060 500 teñge; 20-dan 50 tonnağa deyin – 1 802 850 teñge.
Ïmporttawşıları «wtïlïzacïyalıq alım» tölemegen avtokölikterdi bastapqı memlekettik tirkewden ötkizbew kerektigi twralı QR IIM buyrığı bar.
Erejeniñ 7-tarmağına säykes, eger avtokölik QR awmağında şığarılğan nemese osı Ereje küşine engennen burın QR awmağına äkelingen bolsa, ïeleri «wtïlïzacïyalıq alım» tölewden bosatıladı.
Tegï: Avtojañalıqtar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Jambıl oblısındağı tabïğatı erekşe öñirlerdiñ biri – Jwalı. Nazarlarıñızğa sol Jwalıda ötken qısqı köpardan swretter usınıp otırmız. Qazaqtıñ erekşe öneri, jawınger öneri – kökpardıñ bul türi elimizdiñ soltüstik öñirlerinen basqa jerlerinde köptep oynaladı. Tipti, Altaydağı (QXR) qandastarımız bul oyındı jıl sayın dästürli türde ötkizip keledi.
Qısqı kökpardıñ qızıqtı sätterin fotoğa tüsirgen – Aqädil Rısmaxan.
Esteriñizde bolsa, birneşe kün burın Şığıs Qazaqstandağı Qatonqarağay ölkesindegi qısqı tebinnen fotolar jarïyalağan bolatınbız.


text:
Mirziyaev sınınan soñ Taşkentti bordel'derden tazarta bastadı
11 säuirde ötken video-selektorlıq jinalısta Özbekstan prezidenti Şavkat Mirziyaev astananıñ Çilanzar audanı basşıların bwl audandı bordel' basıp ketti dep sınadı. Prezident eskertuinen soñ osı audandağı kafeler men tüngi klubtarda tekseru jürgizildi.
Çilanzar audanı işki ister basqarması şeneuniginiñ habarlauınşa, üş künde 58 nısan – tüngi klubtar, kafeler, saunalar jäne jeke üyler tekserilip, jezökşelikke qatısı bar degen küdikpen 38 adam wstalğan.
"Wstalğandarğa ayıppwl salınıp, olardı Sergeli audanındağı teri-venerologiyalıq dispanserine jiberildi", - dedi ol.
Taşkenttiñ Çilanzar audanında twratın jurnalist Bobomurod Abdulla miliciyanıñ mwnday äreketinen tük şıqpaytının ayttı:
"Soñğı uaqıtta Taşkenttiñ bwl audanı jezökşelerdiñ ordasına aynaldı. Olar Katartal köşesiniñ boyında tizilip twradı. Sonıñ kesirinen biz kündiz balalarmen seruendey almaytın boldıq. Biraq miliciyanıñ qolına tüsken jezökşelerge ne boladı? Men bwnı zerttep kördim. Olardıñ qızdardı wrıp, zorlağan kezderi bolğan. Küşpen tekseru jürgizu äreketinen tük şıqpaydı", - dep esepteydi jurnalist.
Abay-aqparat


text:
Qıtayda ken öndirw jäne metallwrgïya salasında 1 mln 800 mıñ jumısşı qısqartılmaq. Bul twralı baspasöz mäslïxatın ötkizgen Qıtaydıñ eñbek reswrstarı jäne älewmettik qamtamasız etw mïnïstri Ïn Veymïn mälim etti. Eñbek reswrstarı jäne älewmettik qamtamasız etw mïnïstri Ïn Veymïnniñ mälimdemesi qazir Qıtayda qızw talqılanıp jatır. Köpşiligi jumıstan qısqaratın 2 mln-ğa jwıq adamnıñ qalay kün köretinine alañdawlı. Degenmen bul qadam qajettilikten twındap otır. «Alayda biz ekonomïkanıñ basqa salalarında jaña jumıs orındarın aşwğa basa män beremiz», - dedi mïnïstr.
Ïn Veymïnniñ aytwınşa, şekten tıs öndiris kölemin qısqartw bïılğı jıldıñ bastı mindeti bolıp otır. Ekonomïkanı qurılımdıq reformalaw jumısı boyınşa kömir öndirw salasında 1 mln 300 mıñ adam, al bolat qorıtw salasında 500 mıñ adam jumıstan qısqartıladı.
Jalpı alğanda, 1 mln 800 mıñ adam jumıssız qalayın dep tur. Mïnïstrdiñ aytwına qarağanda, ükimet jumısşılardı basqa mamandıqqa dayarlawğa, eñbekpen qamtwğa, ötemaqı berwge qatıstı bağdarlama äzirlegen. Tipti bos otırıp qalğandarğa eki jılday ötemaqı tölenip turmaq. Ol üşin arnayı qor qurıp, 15 mlrd dollar qarastırılğan. Bul jumıstar aldağı 4-5 jılda jüzege asırılmaq.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Glavnaya, Älem ekonomïkası,
Kommentarïï