text:
Ukraina TİN Rusiyeden Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca bugünki qararınıñ lâğu etilmesini ve “mahküm etilgen Enver ve Riza Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ ve diger ukrain siyasiy mabüsleriniñ deral azat etilmesini” talap ete. Bu aqta, ukrain nazirliginiñ resmiy saytında yayınlanğan TİN beyanatında yazıla.
“Ukraina TİN, uydurılğan Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca üç Ukraina vatandaşı – Ayder Cepparov, Enver ve Riza Ömerovlarnıñ mahküm etilmesi aqqındaki RF Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ 2021 senesi yanvarnıñ 12 tarihlı ayıp qararına qatiy narazılıq bildire”, – qayd ettiler nazirlikte.
Mahkemeden evel tahqiqat ve mahkeme esnası çıqarılğan qararnıñ siyasiy sebepleri olğanını köstere, dep sayalar nazirlikte.
"Bu ükümler, qırımtatarlarğa qarşı zulum siyasetini devam ettirmek ve işğal etilgen Qırımdaki başqa fikirde olğanlarnı bastırmaq içün, adalet ile iç bir alâqası olmağan Rusiye mahkeme sistemasınıñ qullanuvını bir daa tasdıqlay", - qayd etti Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Ukraina TİN halqara toplulıqnı Rusiye tarafından “Ukraina vatandaşlarına qarşı siyasiy taqip etüvlerniñ” qullanuvını takbih etmege ve “qanunsız sürette apis etilgen ukrain ve qırımtatarlarnıñ azat etilmesi maqsadınen” siyasy ve diplomatik tazyıqnı quvetleştirmege çağırdı.
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerovğa 18 yıl Ayder Cepparovğa 17 yıl, Riza Ömerovğa 13 yıl.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
Rostovda, üküm ilân etilgen mahkeme binası yanında ve Aqmescitte, Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon mahkemesi yanında qırımtatarlar toplaştı.
Keçenlerde qırımtatar faalleri Qırımdan Rostov-na-Donuğa yolğa çıqtılar. Amma yanvarnıñ 11-nde Keriç köpründe Rusiye polisiniñ hadimleri vesiqalarnı teşkermek içün qırımtatarlarnı toqtatıp başladı. Saba er kes Qırımğa qaytmağa mecbur oldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri Darvina soqağındaki tintüvden soñ qadınnı alıp ketti.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Onıñ malümatına köre, Darvina soqağında yaşağan qadın, ihtimal ile ev bikesi, «Gazel» avtomobillerinden birine oturdı. Bildirilgenge köre, bu esnada telükesizlik hadimleri küç qulllanmadı. Qadınnıñ adı şimdilik belli degil.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ malümatına köre, telükesizlik hadimleri qadınnı Kyivska soqağında bulunğan Qırım boyunca tahqiqat komiteti idaresine alıp kettiler.
Faaliyetçiler, ekinci tüntüv yapılğan yerde, Hayri Emir-zade soqağında 5 ufaq bala ile 2 qadın buluna edi, dep qayd ettiler. Faaliyetçiler, telükesizlik hadimleri evniñ eki qatında da tintüv yapa, dep bildireler. Yaqalanuvlar aqqında haber yoq. «Tahqiqat tedbirleri» yapılğan yerge qomşular ve soylarnı yibermeyler.
Daa evel, dekabr 26, salı künü Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Darvin ve Hayri Emir-zade soqaqlarında tintüv etkenleri belli oldı.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından açıq menbalarda bu hususta izaat berilmedi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Apisli Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodkonıñ soyları oña ilâc yolladı, Rostov-na-Donudaki SİZOnıñ memuriyeti ise onı teşkerüvge aldı.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Sergey Legostov haber etti.
"Üç kün evel Oleg Prihodko tuvğanlarından yollanma aldı. Anda aşqazan ilâcları bar edi, olarnıteşkerüvge aldılar. O sekiz kisilik kamerada tutula, onen beraber anda "Memorial" tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan Server Mustafayev da otura. Sekiz adamdan iç birisi şahsiy qoruyıcı vastalarnen qullanmay. Olarğa olar berilmey", - aytıp berdi Legostov.
Oleg Prıhodko küzgece tevqif astında qala. Moskova vilâyetiniñ Vlasiha şeer bölüginiñ arbiy apellâtsiya mahkemesi mayısnıñ 7-sinde qırımlınıñ tevqif uzatılmasına şikâyetini red etti.
Aprelniñ 7-sinde Oleg Prıhodkonı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirgenleri belli oldı.
Daa evel qızı bildirgeni kibi, apiske alınğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı.
Prıhodkonıñ apis müddeti sentâbrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Onı Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına avuştıracaqlar dep haber etildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı.
Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Ukrainada aprelniñ 21-i sabasına qadar 6125 COVID-19 hastası qayd etildi (işğal etilgen Qırım ve Aqyar, işğal etilgen Donbas topraqları sayılmay), 161 insan vefat etti, 367 kişi tüzelip yahşı oldı. Bu aqta Cemaat sağlıq merkezi haber etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Umumen Ukrainada 61997 koronavirus tedqiqi yapıldı. Aprelniñ 20-nde 415 yañı hasta aqqında malümat berildi», – dep aytıla haberde.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit videooperatorı Amet Ümerov bildirdi ki, aprel 11-de Ekstremizm ile küreş merkezine sorğuğa daa 6 kişi ketirilgen edi. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Menden ğayrı anda daa altı kişi oturğan edi, olarnıñ bilgisayarları ve videotehnikası alındı. Olardan ekisi qırımtatarlarğa oşay edi», – dedi o.
Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar.
Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Ümerovnıñ aytqanına köre, «E» Merkeziniñ hadimleri Ametniñ Aleksey Râbinin ile alâqalarını soradılar. Ümerov bu adamnı tanımağanını bildire, ve bilgisayar teşkerilgende bu adamnen mektüpleşüv tapılmadı.
Qırım.Aqiqatqa haberi olğan qaynaqnıñ bergen malümatına köre, «E» Merkezi Aqmescit sakini Aleksey Râbinin aqqında malümat toplay. Bu adam özü yapqan patlav maddesinden elâk oldı. «E» Merkezi vekilleriniñ malümatına köre, o, Qırımda mayıs 9-da teraktlarnı yapacaq edi.
Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Al-azırda videooperator Ekstremizm ile küreş boyunca Aqmescit İdaresinde buluna. Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Mayıs 1-de Kezlev kurort mevsimini açtı. Qırım şeeriniñ merkezinde «Edebiy Kezlev» paradı olıp keçti. Rusiye Federatsiyası qayd etken Edebiyat yılına bala şifahanesi de qoşuldı.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, Kezlev sakinleri meşur edebiyat sımaları Lev Tolstoy, Anton Çehov, İlya İlf ve Yevgeniy Petrovğa çevirildiler.
Kezlevde raatlanğan yazıcı ve şairler, şu cümleden Lesâ Ukrainka, Vladimir Mayakovskiyniñ adları seslendirildi. Boris Balter ve Viktor Tsoynı da añdılar.
Bayramnıñ alıp barıcısı turistlerni Kezlevge raatlanmağa davet etip, mında Gerakl birinci olıp raatlanğanını tahmin etti.
On biñ adamnı toplağan parad üç saatten ziyade devam etti. Frunze parkından başlap Teatr meydanına qadar bala bağçaları ve mekteplerniñ talebeleri, ekim ve ocalar, şifahane ve şeer müessiseleriniñ hadimleri, genç sportçı ve ressamlar, oyuncılar yürip keçti.
Bayramda şeerniñ milliy cemiyetleri de iştirak etti: rus, ukrain, yeudi, qırımçaq, qaray, yunan, belorus ve almanlar.
Bir çoq adam renkli bayraqlar ile keldi. Adamlar Rusiye ve Qırım bayraqlarını köterdiler, Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ fotosüreti de bar edi.
Siyasiy firqalarnıñ timsalleri olmadı. Paradnı bir qaç biñ adam seyir etti.


text:
Qırımnıñ rus ükümetiniñ iç siyaseti, informatsiya ve alâqa naziri, baş nazir muavini Dmitriy Polonskiy dey ki, OSCEde çıqışta bulunıp, Qırımdaki vaziyet aqqında Demokratik institutlar ve insan aqları boyunca büro maruzasını tenqit etti.
Qırımnıñ rus ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı bildirgeni kibi, Polonskiy Qırımnıñ Ukraina terkibinde yigirmi yıllıq bulunğanını «qanunsız», Qırım yarımadasını – «rus toprağı» olaraq adladı. Bu sebepten, onıñ fikrine köre, «2014 senesi umumqırım referendumınıñ neticelerine itiraz bildirmege acet yoq».
Polonskiy dey ki, Qırım vaziyeti aqqında esabat – «120 saifelik yalan, uydurılğan malümat, isbatlanmağan qabaat»tır. Ve «dünya toplulığına Rusiyeden memlekette yaşağan er bir millet vekilleri arasında musaviylik olğanını ögrenmege kerek» dey.
Aytqanı kibi, Qırımda 175 millet vekili yaşay, Qırımnıñ sürgün etilgen halqlarnıñ aqları yuridik ceetten kefil etilgen, üç til devlet tilidir, hristian ve musulman bayramları raatlıq künleri olaraq ilân etilgen.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ iç siyaset, haber ve alâqa naziri Dmitiry Polonskiy Varşavada OSCE toplaşuvında iştirak ete.
Evel Poloniya memleket kirişini Qırımnıñ diger rusiyeli baş nazir muavini Georgiy Muradovğa yasaqladı. Qırmınıñ şimdiki başı Sergey Aksenov bunı halqara ameliyatnıñ bozuluvı olaraq adladı.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımda, yarımadanı arbiy bazağa çevirmek içün, silâ ve arbiy tehnika yañı sistemalarını yerleştire. Bu aqta «5 kanal» yayınında Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ temsilcisi Vadim Skibitskiy ilân etti. Onıñ sözlerine köre, Ukraina içün eñ telükeli özek silâ taşığan tehnika sayıla.
Ukrain istihbaratınıñ malümatına binaen, Rusiye, eñ yañı raketa komplekslerini qullana bilgen deñizaltı gemiler, fregatlar, raketa katerleriniñ sayısını çoqlaştıra, bundan da ğayrı, Qırımdan Ukrainanıñ bütün toprağına irişe bilecek arbiy aviatsiyanı qaviyleştire.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresinde Rusiyeniñ açıq ücüm ete bilecegi telükesiniñ ihtimalı bar olğanını sayalar ve silâ ve arbiy tehnikanıñ taşınmasını nezaret astında tutalar, dep ayttı Skibitskiy.
Salı künü ukrain istihbaratı Rusiyeden Donbassqa nevbetteki silâ ve tehnika, bu cümleden T-64 tankları ve BTR ketirilmesi aqqında bildirdi. Bundan da ğayrı, Gorlovka rayonında eki rusiyeli radiolokatsiya istihbaratı yerleştirildi, dep aytıla beyanatta.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, sanki ukrain istihbaratı tarafından azırlanılğan teraktlarnıñ ögüni kördi. Kiyev bütün qabaatlavlarnı red etti ve yüz bergen vaqialarnı rusiyeli mahsus hızmetlerniñ «provokatsiyası» dep adlandırdı. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda arbiy azırlıqnı qaviyleştirmege emir etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında 2015 senesi mayıs 13-te qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve serbestligini bozuv ile bağlı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Parlamenti, Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası, OSCE Parlament Assambleyası, dünya liderleri ve halqara toplulıqnıñ bütün azalarına muracaat aqqında qarar leyhası qayd etildi.
Vesiqa teşebbüsçileri ve müellifleri halq deputatları gruppası, şu cümleden qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev olalar.
«Qarar leyhasınıñ maqsadı Ukraina tarafından tamır halq olaraq tanılğan qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasına yol bermemek ve halqara toplulıqnıñ diqqatını bu problemge celp etmek», – dep aytıla qararnıñ tezkeresinde.
Muracaatnıñ esas maddelerinde al-azırda Rusiyeniñ nezareti altında qalğan yarımadada qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını bozuvnı takbih etmek, qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi ve ayırımını toqtatmaq çağıruvları mevcut. Qarar halqara toplulıqnı çette qalmamağa çağıra.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ukrain parlamentiniñ yaqın toplaşuvında qarar qabul etilecek, dep ümüt ete.
Mayıs 13-te Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqan Tış işler nazirleri seviyesinde Ukraina-NATO Komissiyasınıñ beyanatında Rusiyeni Qırımnıñ yerli ealisiniñ aq-uquqları ve serbestligine sayğı köstermege, em de yarımadada insan aqları vaziyetini halqara seviyede nezaret etmek imkânını bermege çağırdılar.
Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozulması ve basqı aqqında bir çoq kere aytqan ediler. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bunı sebepsiz, bazı malümatlarnı ise yañlış, dep tanıy.


text:
Islamçı Xämas yözdän artıq keşeneñ ülemenä kitergän bäreleşlärdän soñ Ğizzäne üz kontrolenä aldı häm töp iğtibarın Ğizzägä yünältä.
Könbatış Yar isä Fälestin Idaräse prezidentı Mäxmüt Ğabbasnıñ Fätah xäräkäte qaramağında qala
Atnakiçtä Ğabbas Ğizzädä ğädättän tış wäzğiät iğlan itte häm 3 ay elek tözelgän, Fätah belän Xämasnı üz eçenä alğan fälestin urtaq xökümäten kire qaqtı. Bu turıda Könbatış Yardağı Ramalla şähärendä Ğabbasnıñ ölkän yardämçese Tayib Ğäbdräxim iğlan itte.
"Bez Ğizzädäge cinayätçel suğış, fälestin idaräseneñ iminlek oyışmaları idarälären basıp alular häm fälestin qanunnarınnan tış eş itüçe qorallı suğışçılarnıñ xärbi fetnäse säbäple barlıq fälestin cirlärendä ğädättän tış wäzğiät iğlan itäbez" dide Ğäbdräxim.
Fälestin räsmiläre äytüençä, Ğabbas Parlamenttağı bäysez äğza, moñarçı finans ministrı bulğan Sälam Fayyadnı ğädättän tış wäzğiät xökümätendä premyer minsitr wazıyfasına saylağan.
Premyer ministr, Xämas wäkile Ismail Xäniä Ğizzä şähärennän moña tiz genä üz cawabın birep Ğabbasnıñ süzlärenä iğtibar itmäskä çaqırdı.
"Xäzerge xökümät üz wazıyfaları häm burıçların ütäw öçen mömkin bulğança tırışaçaq häm fälestin xalqı aldındağı milli häm äxlaqıy cawaplılıqtan cigenmiäçäk" dide Xäniä.
2007 yılnıñ ğinwarındağı parlament saylawlarında Xämas ciñep çıqqannan soñ könbatış fälestinlelärgä finans yardämen tuqtattı. Şul uq waqıtta Izrail Fälestin Idaräsenä tapşırılırğa tieşle 500 million dollardan artıq salım aqçaların totıp qaldı.
Xämas üzeneñ maqsatı itep Izrailne yuq itüne quya. Quşma Ştatlar, Izrail häm Yewropa Berlege Islamçı Xämas xäräkäten terrorçı oyışma dip sanıy.
Atnakiçtä Waşingtonda AQŞ däwlät departamentı süzçese Sean McCormack monı tağın ber märtäbä qabatladı.
"Xämas terrorçı oyışma. Bez Xämas äğzaların terrorçı oyışma äğzaları dip isäplibez häm bu üzgärmäde" dide.
Izrail häm AQŞ räsmiläre Ğizzägä çikläwlärne däwam itep Ğabbasnı yaqlaw öçen Könbatış Yarğa aqça cibärü mäsäläsen qaraw mömkinlege turında belderä.
Xämasnı isä Iran belän Süriä yaqlıy. Häm Xämasqa Mısır belän Ğizzä cige aşa qoral häm başqa yardäm cibärelä dip isäplänelä.
Mısır räsmiläre äytüençä, Yaqın Könçığış protsessında aradaşlıq itüçe, fälestinlelär yaqlı Mısır Xämasnıñ Fätahnı Ğizzädän köç belän bärep çığaruına protest yözennän Ğizzädäge üz wäkillären dä çaqırtıp alğan.


text:
Bunı Çeçenıstan yolbaşçısı Ramzan Kadırov Instagram saifesinde bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yerli musulman cemiyeti çeçnâ fonduna eski cami tamirinde yardım etmege rica etti.
«Ahmat-Haci Kadırov adına regional cemaat fondunıñ prezidenti – Aymani Nesiyevna bu muracaatqa seslenmege qarar aldı, ve Aqyar qaraman şeerinde bahşış olaraq güzel ve çoq adamnı sığdıracaq cami qurmağa vade etti», - dep yazdı Kadırov.
Bundan ğayrı, Çeçnistan prezidenti Qırımdaki vaziyetni nezaret etkenini bildirdi.
O, Qırım ve Çeçnistan paytahtları arasında emekdaşlıq aqqında añlaşma imzalanğanını qayd etti.
Qayd etmeli ki, Aqyarda yekâne olğan cami bu sene 100 yıllığını qayd ete.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, qırımtatarlarğa muhtariyet tek Ukraina terkibinde lâzim. Bu şekilde o qırımtatar halqnıñ milliy-territorial muhtariyetniñ tiklenmesi aqqında meseleni izaatladı. İyül 4-5 künleri Geniçeskte ötkerilgen Meclis toplaşuvınıñ kün tertibinde tamam bu mesele tura.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Mustafa Cemilev emin, bu mesele üzerinde daa çalışmaq kerek, çünki evelden Qurultaynıñ qararı soñunace tamamlanmadı.
«Menimce, mart 29 künü ötkerilgen Qurultayda bir hata yapıldı. Halqnıñ evelki yılları kibi özüniñ milliy-territorial muhtariyetniñ tiklenmesine ıntılacağı aqqında söylegende, qaysı devletniñ terkibinde de aytmaq kerek edi, işte bu, çeşit ayın-oyunlarğa yol berdi. Evelki yılları kibi, milliy-territorial muhtariyetni ukrain devletniñ erkânında qurmağa istegimizni qayd etmek kerek edi», - dep bildirdi Mustafa Cemilev.
Bunen beraber, qırımtatar halqı lideri söylegeni kibi, toplaşuvda Qırımnıñ işğal etilgeni vaqtında, qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalavı, em de bu işke uquq qorçalayıcılar celp etilüv meselesi de köterilecek
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Geniçeskte Mustafa Cemilevniñ iştiraki ile keçirilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında beş esas mesele muzakere etilecek.
Şu cümleden, 2014 senesi mart 29 künü VI-ncı çağırılış Qurultaynıñ «Qırımtatar halqınıñ kendi Vatanı-Qırımda öz kelecegini belgilemek aqqı» qararınıñ işke tüşürilüv ketişatı, qırımtatarlarnıñ Bütündünya Kongressiniñ ötkerilüv sanı, nevbetteki Qurultaynıñ ötkerilüvi ve baqılacaq meseleleri, Meclis yanında iş gruppasınıñ teşkil etilüvi aqqında sualler baqılacaq.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bergen malümatına köre, toplaşuvda Meclisniñ 33 azasından 25 iştirak ete. Şu cümleden, Qırım parlamentiniñ «spiker muavini» Remzi İlyasov, Qırım müftisi Emirali Ablayev, Abduraman Egiz, Teyfuk Gafarov, Sadıh Tabah ve Kadır Osmanov kelmediler.
Qayd etilgeni kibi, Sadıh Tabah toplaşuvğa belli bir sebepten kelmedi – anası hastalanğan, Ablayev ve Egiz özleri hastalanğanlar. Digerleriniñ ne sebepten kelmegeni belli degil.
Meclisniñ toplaşuvı Herson vilâyetiniñ Geniçesk qasabasınıñ musafirhanelerinden birinde ötkerile. Tedbir tekmil ne yerde keçirilgeni havfsızlıq sebepleden aydınlatmaylar, iştirakçilerni Devlet qoruv hızmeti İdaresi ve Ukraina Havfsızlıq Hızmeti qoruylar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Bu künleri Aqmescitteki cuma cami qurucılığı yerinde tınçlıq. «Qurucılıqnı» unutqanlar, iş başlamadı. Keçken cumaaqşamı künü Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksenovnıñ iştiraki ve teşebbüsi ile keçirilgen «qurucılıqnıñ tantanalı açılışı» Qırım musulmanları içün köz boyama ve Meclis teşebbüsi ile cami qurucılığına toplanılğan qurucılıq malzemelerini yalan aytıp çıqarmaq içün sebep oldı.
Böylece Qırım Rusiye akimiyeti er bir Qırım musulmanınıñ qurucılıqta iştirak etmek halq teşebbüsini sızıp çıqtı.
İşke iç kimse azır degil
Cuma cami qurucılığınıñ başlamaycağı ta onıñ açılışında añlaşıldı. Çünki iş başlamasına bir şey azır degil edi. Toplaşuvda memur ve diniy idaresiniñ vekilleri birlik ve parlaq kelecek aqqında aytıp, leyhanı añlattılar, qurucılıq Vladimir Putinniñ yolbaşçılığında yapılacağını dediler, amma o, Birleşken Milletler Teşkilâtı Parlament assambleyasınıñ sessiyasına azırlıq künlerinde Aqmescit camisini iç tüşünmegendir.
Qurucılıq yerinde «yolbaşçılıq tertibi» yapıldı – çöplük çıqarıldı, Qırım akimiyeti begenmegen qurucılıq malzemeleri alındı, laflar aytıldı, çoq para bermege, "tahminen 2 milliard" ayırmağa vade etildi, amma ne vaqıt ve angi vaqıflardan berilecegini aytmadılar.
Ve... o qadarlıq. İşler başlaması içün bir şey azır degil – qurucılıqnı alıp barğan teşkilât-baş tertipçi yoq, qurucılıqnı kim alıp baracaq – belli degil, böyle etip, ne qurucı, ne tehnika, ne malzeme, ne de para bar. Asılında qurucılıq başlamadı bile, Rusiye televideniyesi içün kerek olğan levha azırlandı.
Akimiyetke qoltutqan gazetalar saymağa bilmey
Bugünki künde Qırımnıñ matbuat vastaları cami qurucılığınıñ başlamamasında «Ukrainanı qabaatlaylar». Faqat topraq ayırılması, qurucılıq başlaması ile bağlı qalabalıqnı aynı insanlar yapqan edi, olar şimdi de Qırım akimiyetinde bulunalar – eski Regionlar firqasınıñ temsilcileri, bu firqa em qırımtatarlar, em de musulmanlarğa qarşı çıqqan edi. Aqmescit şeer şurası topraqnı başta ayıra, soñra özü çıqarğan qararlarnı lâğu ete, «talaplarnı» çıqara, Yaltinskaya, 20 soqağı yerine «dünyanıñ o bir ucunda» topraqnı almağa teklif etken edi.
Bu topraqnı ayırmamaq qararınıñ sebeplerinden biri ükümet Yalta yolu er bir taraftan körüne ve andan yolnıñ bütün yönelişleri boyunca ateş açmaq qolay dep ayttılar. Qırımtatarlar anda camini degil, şeerni cenübiy yönelişten qoruycaq qaleni quracaq ediler sanki.
Cami qurucılığı başlanacaq kibi laflarğa inanmaq zor. Yañı qalabalıq başlaycaq, eskisinden biraz farqlı olacaq, artıq akimiyet şerefine tedbirler keçirilecek ve dostluq ve adalet aqqında büyük laflar aytılacaq, asılında ise qırımtatarlarnıñ bayramları ve tedbirleri yasaq etilecek.
Bu adamlar Ukraina zamanında bile Rusiyeniñ «Yedinaya Rossiya» firqası ile işbirligi aqqında añlaşqan ediler, olarnıñ milletlerara ve dinlerara munasebetlerde mefküresi o vaqıt qullanğan mefküresine teñ kele. Bu sebepten cami qurucılığı başlanacaq kibi laflarğa inanmaq zor. Yañı qalabalıq başlaycaq, eskisinden biraz farqlı olacaq, artıq akimiyet şerefine tedbirler keçirilecek ve dostluq ve adalet aqqında büyük laflar aytılacaq, asılında ise qırımtatarlarnıñ bayramları ve tedbirleri yasaq etilecek.
Aynı künde – cumaertesi künü, sentâbr 26-da, Qırımda «devlet şurasınıñ» «Krımskiye izvestiya» gazetasınıñ №181 sanı ve «ükümetniñ» «Krımskaya gazeta» gazetasınıñ №145 sanı çıqtı. Oquyıcılarğa körgenlerine inanmasınlar, dep aytmaq kerek. Gazetada bu sannıñ künü olaraq «bazarertesi, sentâbr 28 künü» qayd etildi, amma onı sentâbr 26-da, cumaertesi künü, oquyıcılarğa yetkizdiler ve satmağa başladılar. «Krımskaya gazeta» gazetası da aynı. Gazetacılar taqvimniñ ögüne ketmege tırışalar, ğaliba, çünki bazarertesi yerine cumaertesi yazmaq istemegenlerini başqaca añlatamazsın.
Böylece, «devlet şurasınıñ» gazetası serlevada «Qırım musulmanları bunı (cami qurucılığını, amma o daa başlamadı!) 23 yıl bekledi», «Krımskaya gazeta» ise birinci saifesinde «15 yıl beklenilgen bayram» olıp keçti, dep bildirdi. Körgenimiz kibi, eki gazetanıñ malümatları arasında 8 yıl farq bar.
Asılında, ekisi de aqlı degil. Qırım musulmanları bu «bayramnı» 1944 senesi mayıstan berli bekleyler, çünki o vaqıt Qırımda aman-aman bütün camiler yıqtırıldı, müftiyatnıñ faaliyeti toqtatıldı, qırımtatarlarnıñ diniy müessiseleri yoq etildi. Amma er bir bile edi, vatanğa avdet künü kelecek. Qırım musulmanları bunı 71 yıl devamında bekleyler, avdet olsa da, er kes daa qaytıp olamadı, qırımtatarlarnıñ vatanı halqına qaytarılmadı, ve kene de istilâcı tarafından hırsızlandı. Musulmanlar tezden yañı avdet olacağına inanalar. O vaqıt cuma caminiñ kerçek qurucılığı başlaycaq, ve onıñ adı Qırımnıñ azat etilmesi ile bağlı olacaq.
Elmir Abibulayev, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımdaki akimiyet Sergey Aksenovğa qanunsız şekilde keçkeninden aman-aman beş yıl keçti. Farqlı kütleviy haber vastalarınıñ menbaları bildirgenine köre, akimiyet 90-ıncı yıllarnıñ Goblin lağabı ile sabıq brigadiriniñ eline keçti.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ keçmişi idare usullarında bir çoq şeyni añlata. Tek baş «reiske» boysunmaq kerekligini bile ve özüni «prezidentniñ askeri» dep adlandıra.
«Reis» bunı begenip, «askerine» sıñırsız vekâlet berdi, o, ise soyunı zenginleştirmek içün olarnı qullandı. Sergey Askenovnıñ tuvğanları ve dostları yüksek seviyeli vazifeler aldı, onıñnen bağlı şirketler ise yüksek kâr qazanmağa başladı. Bu idare tarzı Aksenovnıñ soylarına yaşayış seviyesini semereli köterse de, adiy qırımlılar fayda körmey.
Keçken beş yıl devamında yüz biñlernen qırımlınıñ yaşayış seviyesi pek fenalaştı, onıñnen beraber ise Aksenovnıñ reytingi de tüşti. Federal maqsat programmalarınıñ muvafaqiyetsizligi, vazife tertipsizligi, habarcılıq qavğaları, Qırımnıñ mustaqil cemaatçılığı ile artqan tirelüv – bütün bular Putinniñ diqqatını celp ete, o, ister-istemez Qırımdaki vaziyetni yaqından közete. Rusiye kütleviy haber vastalarında basılğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti «askerini» begenmey qala.
Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir
Elbette, Rusiye uquq qoruyıcıları Aksenov ve yaqınlarınıñ yapqanları aqqında qalın-qalın cüzdanlar toplağandır, amma olar masada qala, çünki Putin «Qırım baariniñ qaramanına» qarşı cinaiy dava açılmasına izin bermey. Lâkin cüzdanlar qalınlaşqanınen Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir.
Birden bir qaç menbada haber aydınlatıldı, bu sene küzde sentâbr ayında yerli şura ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti saylavları keçirilgen soñ Aksenovnıñ yerini Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugındaki vekâletli vekiliniñ muavini Anatoliy Safronov ala bile. Safronovnıñ yedekteki general-mayor rutbesi bar.
Cenk tedbirlerinde iştirak etkeni içün «Rusiye qaramanı» unvanını aldı, Afğanistanda cenkleşti, eki çeçen kampaniyasında iştirak etti. Onıñ arbiy ihtisaslaşuvı – uçucı-nişancı, şu sebepten «mergin nişancı» lağabını aldı. Rostov vilâyeti valisiniñ muavini vazifesinde hocalıq idare tecribesi de bar. Lâkin Putin «nişancını» tek bu sebeptenmi sayladı?
«Nişancınıñ» vazifelerinden biri qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile
Bazı kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, Kremlniñ artqan raatsızlığınıñ esas sebeplerinden biri Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ zayıflamağan ve aksine artqan tesiri oldı. Qırımtatarlarğa qarşı bütün repressiyalar qırımtatarlarnıñ tirelüv ruhunı yoq etmedi ve, aksine, quvetleştirdi. Repressiyalarğa oğrağan bir faal yerine bir qaç yañı soyu kele. Qırımtatarlar Mecliske işana, ve halq lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov semetdeşlerini faal narazılıqqa çağırsa, halq 2014 senesi fevralniñ 26-nda yapqanı kibi soqaqlarğa çıqar. Kreml bundan pek qorqa. Şu sebepten «nişancınıñ» vazifelerinden biri halqara cemaatçılıq ve halqara uquqqa köre işğal etilgen topraq olaraq tanılğan Qırımda qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile.
«Nişancınıñ» bir vaqıtları Şimaliy Kavkazda lafta terrorist birleşmelerni bastıruv tecribesi bar. Bes-belli, Kreml bu tecribeni Qırımda da köstergenini isteycek. Belki de, şu sebepten qırımtatar halqını yañı sert sınavlar bekley. Lâkin, belli olğanı kibi, eñ qaranlıq geceniñ sabası bar.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
20 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Bu xaqta Törkiyä saqlanu ministrlığı xäbär itä
Terrorğa qarşı köräş çik ar’yağında uňışlı räweştä däwam itä.
Terrorçılarnıň Süriyäneň tön’yağına terrordan arındırılğan töbäklärenä ütep kerü omtılışı tağın ber tapqır tuqtatıldı.
Törkiyä saqlanu ministrlığı xäbär itkänçä, Süriyädä “Solıx çişmäse” töbägenä höcüm itü maqsatı belän ütep kerergä telägän 20 “PKK/YPG”lı terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde.
Şulay itep töbäktä 2 köndä täêsirsez xälgä kiterelgän terrorçı sanı 35 kä citte.
Bäyläneşle xäbärlär
"İzge kiçäneň böten keşelek dönyasına yaxşılıq häm izgeleklär kiterüen telim"
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Mäwlid kiçäse uňayınnan yullama yasadı


text:
Qırımtatar vatandaş jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ imayesi bir aftadan berli onıñ bulunğan yerini bilmey. Bu aqta Memedeminovnıñ advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine haber etti.
«İyünniñ 5-nden berli Nariman aqqında bir malümat yoq. Aqmescit SİZOsında olmağanını bilemiz, amma Rostov-na-Donuğa (Rusiye) da ketirilmedi. Vaziyet normal degil. Bulunğan yerini ögrenmek içün Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine muracaat azırlaymız», – dep ayttı Semedlâyev.
İyünniñ 10-nda Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Memedeminovnıñ dava temeli boyunca ilk oturışuvnı başqa künge qaldırdı, çünki o, Aqmescit SİZOsından Rostov-na-Donuğa ketirilmedi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi mayısnıñ 29-nda qırımtatar vatandaş jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davasını iyünniñ 10-nda baqmağa qarar aldı.
Mayısnıñ 7-nde Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Nariman Memedeminovnıñ sıñırlav tedbirini 2019 senesi iyünniñ 15-ne qadar uzattı.
2018 senesi martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Tünevin Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ yanğın hızmetiniñ hadimleri, Qırımda 20 yanğınnı söndürdi, olardan 13-ü - quru ot ve çöplük ateşlenmesi.
Müessiseniñ matbuat hızmetinde haber etkenleri kibi, Qırım yanğıncılarnıñ çabik areketleri, yarımadanıñ çeşit-türlü rayonlarında avel yayılmasını toqtattı.
"Kefede Stepnoy Massivniñ Apelsinovaya soqağında yanğınnı 19 daqqada söndürdiler. Armatlutskaya soqağında yanğınnı 29 daqqa içinde söndürdiler", - denile beyanatta.
FVN-niñ malümatına köre, yanğında zararlanğan ve yaralanğan kişiler olmadı.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı. Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.


text:
Yaltadaki bala bağçaları iyülniñ 5-nece qapalı olacaq, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov.
«Şimdiki vaqıtta bala bağçalarında olğan suvnf içmek mümkün degil. Çalışqan ana-babalarğa balalarını bala bağçalarında qaldırmaq kerek olğanını añlayım, amma daa erte olarnı açmaq. Keledejk bazarertesinece sabr etmege çağıram», – dedi Aksönov.
Evel Yalta başı Yanina Pavlenko, Yaltadaki bala bağçaları iyülniñ başında çalışıp başlaycaqlar dep bildirgen edi.
Hatırlatamız, Yaltada suv basuvı sebebinden bütün bala bağçalar qapatıldı.
Aksönov Qırımda sel neticesinde zarar körgenlerniñ arizaları iyülniñ 1-ne qadar qabul etile, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa afat aqibetlerini yoq etmek içün «acele ve büyük» yardım köstermege emir etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginde furtuna ihtarı ilân etildi. Yaramay ava hususan Aqmescitte tahmin etile.
«İyünniñ 20-nde üyleden soñ Aqmescitte küçlü sağanaq, boranlı yağmur, iri burçaq yağması, saniyede 20-25 metr yel esmesi beklenile», – dep tenbiley müessise, yerli Gidromettsentr malümatına esaslanıp.
Müessise malümatına köre, bu vaziyette elektrik naqil hatları ve bağ hatlarınıñ bozuluvı, yahşı qoyulmağan, büyük reklama levhalarınıñ zarar körmesinen bağlı fevqulâde vaziyet ihtimali büyük.
Şeer sakinlerinden yaramay ava vaqtında evde qalmalarını rica eteler.
Qırımda iyünniñ 20-nde ve 21-nde yaramay ava olacağını tahmin eteler.
Bu afta Kezlevde furtunalı ava neticesinde esli-başlı qadın öz evindle blok etildi.
Çarşenbe künü, iyünniñ 16-nda, Aqmescitte boranlı sağanaq yağdı, şeerniñ bir qısmını suv bastı. Aqyarda iyünniñ 18-nde kün ortasında küçlü sağanaq yağdı.
Kanalizatsiya dayanamadı, suv aqımları ise deñizge kete edi, çamur cayav yolaqlarını qapattı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 15-inci oturışuv olıp keçti, prokuratura delillerni tedqiq etti.
«Qırım birdemligi» birleşmesi haber etkenine köre, oturışuv vaqtında dava mabüslerinden biri olğan Eldar Kantimirovnıñ paketi açıldı, anda bir qaç din kitabı ve risaleler bar edi.
«Rusiye Federatsiyası islâmofobini ne qadar inkâr etse de, bu kitaplarnıñ yasağı o ola. Dua, ulu alimlerniñ emekleri yasaq etile. Olar bütün dünyada bar, terrorizmnen bağlı bir söz bile yoq. Rusiye islâmofobiden vazgeçmeli», – dep ayttı Kantimirov mahkemede.
«Qırım birdemligi», Rusiye mahkemesi diger mabüslerniñ şeylerini de tedqiq etti, dep qoştı.
«Bu müvekkilimniñ qabaatını nasıl isbatlay añlamayım, tahqiqatçı alınğan bütün şeylerni davağa ilâve etti», – dedi advokat Siyar Paniç. O, Ruslan Mesutovnıñ menfaatlarını temsil ete.
Kelecek oturışuvlarda qabaatlav şaatlarınıñ sorğusı planlaştırıla, dep qayd etti «Qırım birdemligi».
Daa evel belli olğanına köre, Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Lenur Halilov, Eldar Kantimirov ve Ruslan Nagayev Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki SİZO-1-den SİZO-5-ke avuştırıldı.
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkemesinde qadı hastalanğanı içün uzun teneffüs ilân etilgen edi. Dava baqıluvı 2020 senesi dekabrniñ 22-nde yañıdan başladı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içü
Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, halqta “Veciye Kaşka davası” kibi belli olğan cerrarlıq davasında zarar körgenni üçünci ıntıluvından soñ tapıp ve sorğuğa çekip olğan. Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan Aqmescitniñ başqa mahkemesine ketirilip, andan video vastası ile sorğuğa çekildi. “Cerrarlıq qurbanı”nıñ saatlığında cinaiy dava malümatına ne zıt kele? Qaysı bir ifadeler qabaatlav tarafınıñ mantığına qarşı kele ve bu oturışnıñ ne sualleri cevapsız qalğan?
Zarar körgenniñ tarifi
Sorğu vaqtında Yusuf Aytan, Aliye Kaşka ile internetten tanışqanını ve bir qaç aydan soñ oña köçip kelgenini tarif etken. Bahtlı kelinniñ qorantası nikâh tedbirini keçirgen. Aytannıñ aytqanına köre, o vaqıt Veciye Kaşka (bu cinaiy dava boyunca tutuluv vaqtında elâk olğan Aliyeniñ bitası), yaş qorantanıñ ihtiyacı olğan aşhane aletleri ve başqa varlıq alması içün tornuna eki-üç biñ dollar bergen.
Yusuf Aytan, bir qaç vaqıttan soñ “yavaş, qavğasız” ketmege istegenini ayttı, amma qadınınıñ qorantası ondan maneviy zarar tölemesini talap etken. Soñra bu, Aytan aytqanı kibi, “dava”ğa Bekir Degermenci ve Asan Çapuh qoşulğan, daa keççe ise - Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç. İlk körüşüvde ondan eki masnasından birisini tutıp alğanlar, ve “sürgünlik”nen qorquzıp, senet yazmağa mecburlağanlar. Senetke köre, eki aydan Aytan qorantağa yedi biñ dollar qaytarmalı edi
Bundan soñ olğan daa eki körüşüvde “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçileri Aytannı beden cezasınen, ırğatlıqqa tüşmek ihtimalınen ve büyregini kesip alamaq tekliflerinen qorquzğanlar. Ve şu vaqıtlarda, aqaynıñ aytqanına köre, Çapuh ondan pasport ve daa nasıldır qiymetli şeylerni tutıp algan. O zaman Aytan, onıñ yaşayışına telüke bar olğanını añlağan ve Rusiye İİN-ne muracaat etken.
“Sahte” nikâh
Yusuf Aytan öz vaqia tarifini ifade etken ve qabbatlav tarafınıñ bir qaç sualine cevap bergen soñ, advokatlar, bu adiselerge başqace baqmağa imkân bergen bir qaç incelikni açıqlağan. Böylece, nikâhqa azırlıq körülgen vaqıtta Aytannıñ daa başqa kezgen qadını bar olğanı sorğu devamında belli olğan. “Amma men onen yaşamay edim. Aliye içün ciddiy niyetlerim bar edi”, - dep añlattı mahkemede aqay.
Bundan ğayrı, kelecekte bu oynaşuv nevbetteki (eñ azından üçüncu) evlilikke çevirilgen. Nasıl oldı da, o, musulman olıp, nikahnı bozdı - Aliyeni bıraqıp, başqa qadınnı aldı sualine Aytan, onıñce, nikâh “sahte” edi, dep cevaplandı. Bu merasim Türkiyedekilerge oşamağanı içün o böyle neticege kelgen.
Öz nevbetinen sorğu vaqtında mahkemelengen insanlar, Aliye Kaşka evlilik aferacınıñ qurbanı olğanını aytqan, yani Aytan başından ondan ve qorantasından aqça almağa istegen.
Borcğa aqça almağanmı?
Sorğu vaqtında Yusuf Aytan Veviye Kaşkadan alça alğanını inkâr ete edi. Bundan ğayrı o, iç kimseden iç bir vaqıt aqça almağanını beyan etken. Ve Aytan, şaat Aliye Kaşkanıñ “yavaş, qavğasız” ketmezden evel o evlerinden para hırsızlağan dep aytqanını red etken.
Oturış devamında malüm olğanı kibi, Aytan Veciye Kaşkadan bir qaç “kreditlerini” ödemek içün üç biñ dollar borcğa alğanını tasdıqlağan imayeniñ delilleri bar. Borcunı maşnalarından birisini satıp qaytaracaq edi. Tamam şu, soñunda “talap etilgen” aqçalardır.
Meraqlısı şu ki, Aytan, borc içün “tutılıp alınğan” maşnanı bir aydan soñ Kaşkalarnın azbarından raat-raat alğanını tasdıqlağan. “Cerrarlar”nıñ böyle özüni alıp baruvı qabaatlav tarafınıñ mantığına uymay, çünki olarnıñ ayqanına köre, “cerrarlar” toqtamadan borc qaytarmasını talap ete eken.
Diskni bermegenmi?
Mantiqiy kelişmemezliklerden ğayrı, sorğu vaqtında cinaiy dava malümatında olğan uymamazlıqlar da aydın olğan. Misal içün, Yusuf Aytan sorğu vaqtında, cerrarlıqtan soñ Rusiye İİN-ne muracaat etkenini bildirgen, amma dava malümatında o, Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine ariza bergen dep yazılğan.
Bundan ğayrı, mahkemede sorğu vaqtında Yusuf, cerrarlarnıñ qorquzuvlarını diktofonğa yazğanını aytqan, amma dava malümatında böyle cihaz belgilenmegen.
Daa bir şey - sorğu protokolında Çapuhnın oğlu Arsenniñ adı mevcüt.Amma sorğu vaqtında o böyle adamnı bilmegeni ve onıñ adınıaytmağanını iddia etken. Ne etip bu ad dava malümatında peyda olğan - belli degil.
"Belki qaytarmaz edim!"
Senet yazmanıñ alı da imayege meraqlı edi, anda Yusuf borcunı eki ayda qaytarmağa söz bergen. Amma Aytan aytqanına köre, o şu para miqdarınen razı degil edi, amma yazğan, çünki “zarar körmeden o yerden ketmege istedi”. “Qaytarırım dep ayttım. Böyle sakin vaziyette belki qaytarmaz edim” - dedi Aytan.
Amma senet ikâyesinde daa meraqlı şey belli oldı- o türk tilinde yazılğan, çünki, Aytannıñ aytqanına köre, o rusça yazmağa bilmey. Amma imaye, ne içün aysa sorğu protokollarını rus tilinde yazıp imzalağan sualine, rusça bir-eki söz yazıp olğanını aytqan.
- Ya dört söz yazıp olasızmı? - dep soradı advokar Edem Semedlâyev.
- Olam.
- Ya beş?
- Mahkeme bu sualni red ete, - dep böldi lafnı mahkemeci Mihail Belousov.
Amma senette tek doquz söz dep añlatqan imaye. Böylece, cinaiy davada onıñ yazılarına köre, Aytan senetni rus tilinde de yazıp olacaq edi, amma mahkemeden bunı gizlegen.
Buna ve başqa kelişmemezliklerge esaslanıp imaye, cinaiy davanıñ ayrı malümatnı açıqlamağa talap etti, amma mahkemeci apansızdan sorğunı toqtattı ve oturışnı başqa künge avuştırdı.
Zarar körgenni tekrar tapıp sorguğa çekmek mümkün olacaqmı, yoqmı, martnın 28-inde belli olacaq.
İgor Vorotnikov, Qırım blogeri
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ milliy politsiyası Rusiye quvetçileriniñ saba qırımtatar faali Kazim Ametovnıñ evinde keçirgen tintüvlerinen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
«Bugün, 2020 senesi dekabrniñ 4-nde, «Rusiye Federatsiyasınıñ işğalci akimiyet quvetçileri tarafından» Sudaq şeerinde qırımtatar faaliniñ evinde keçirilgen qanunsız tintüv vaqtında mesken tiyilmemezligi (Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmı) bozuluvına istinaden cinaiy tahqiqat başlatıldı», – dep aytıla haberde.
«Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımtatar faalleri Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Qışlav (Kurskoye) köyü sakini Cafer Ametovnıñ eviniñ qurşunğa tutulmasını, «qorquzuv areketi» dep sayalar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qırımtatar faali Zair Smedlâyev ikâye etip berdi.
«Maqsat - ondan ğayrı, qomşularını da qorquzmaq. Bunı yapqanlarnıñ ince esapları bar, olar cevapkârlıqqa çekilmeyceklerini bileler, çünki «mevtanı cıyma aqqına saip organları» qırımtatarlarınen bağlı cinayetlernen pek de oğraşmay demek mümkün. Kimse Reşat Ametovnıñ qatillerinen, Ervin İbragimov hırsızlarını tapmadı», – dep qayd etti Smedlâyev.
Faal ikâye etkenine köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etmesinden evel, Ametov üç kere yerli şura deputatı ve yerli Meclis azası olğan eken.
«O, musbet insan, lâkin şimdi o pek faal birisi dep olamam ve mesele siyasetnen bağlı degildir, dep belleyim», – dey Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Faaller bildirgenine köre, politsiya hadimleri evelden ücüm etken insannıñ kimligini tapqan ve tüfekten atqan şahıs, zarar körgen faalniñ köydeşi eken. Atılğan qurşunlardan araba qapu, kiriş qapusı, evniñ duvavları ve araba zarar körgen, amma zararlanğan insanlar yoq.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Stokgolmde keçken «Rusiye işğali altındaki Qırım ve Donbassta insan aqları» tögerek masa çerçivesinde ukrain uquq qorçalayıcıları Kreml nezaretindeki yerli akimiyet işğal altındaki Qırımda taqip etilgen ukrainler aqqında ikâye etip berdi.
Bu aqta sentâbrniñ 12-nde Qırım uquq qorçalayıcı gruppası bildirmekte.
«Baluh – Qırımda ukrain faalleriniñ taqip etilgenini köstergen açıq-aydın, amma yekâne olmağan bir misaldir. Ukrain faalleri Ukrainanen bağlı faaliyetleri içün memuriy ve cinaiy davalar vastasınen taqip etilmekte; olar qorquzılıp Qırımnı terk etmege mecbur etile.Bir de olarnıñ er angi bir toplaşuv keçirmesi de yasaq. Yaqında Ukrain medeniy merkeziniñ lideri Leonid Kuzmin Qırımnı terk etmege mecbur qaldı», – dedi Qırım uquq qarçalayıcı gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik.
Sentâbrniñ 11-nde Stokgolmde uquq qorçalayıcılar işveçli diplomatlarğa Qırımda insaniyetlikke qarşı yapılğan cinayetler aqqında ikâye etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Zaporojye şeer başçı Oleksandr Sın tatilge çıqıp, Terrorizmge qarşı ameliyat zonasına göñülli olaraq ketti. Bunı o, öz Facebook saifesinde bildirdi.
«İç bir şey yazmaycaq edim, amma dostlarım israr ettiler. Suallerge cevap, – dedi Sın. – Ne içün şimdi tatilge çıqam? Çünki ferval eñ sakin aylardan biridir: bayramlar bitti, bücet qabul etildi ve amelge keçirilmekte, qurucılıq daa başlanmadı (qış). ATOğa göñülli olaraq kettim ve bundan iç bir status, imtiyaz almaycam. Arbiy areketlerde iştirak etmeyim».
Sın haber etkeni kibi, o, göñülli olıp, er künlik meselelerni çezmege yardım ete, tehnikanı tamir ete.
«Zaporojyede şimdi olğan «şou» mından ne Zaporojye, ne Ukraina içün emiyetli olıp körünmey. Mında kelgende, qararım doğru olğanından emin oldım: askerlerimizge şahsen yardım etmege endi imkânım bar», – dedi o.
Belli olğanı kibi, bıltır dekabr ayında bazı siyasiy küçlerniñ tarafdarları Zaporojye yolbaşçısınıñ istifasını talap ete edi. Şu cümleden, yerli şeer şurasınıñ toplaşuvında Radikal firqasınıñ vekilleri şamata çıqarğan ediler.


text:
Qırım bala bağçalarınıñ pedagog olmağan hadimleri regionda yaşama minimumına köre 30 fayız azca aylıq ala. Bunı Qırım cemaat erbabı, «Qırım cumhuriyet qabarcılıqqa qarşı komiteti» regional cemaat teşkilâtınıñ reisi İlya Bolşedvorov bildirdi.
«Maña, cemaat erbabına olaraq, Qarasuvbazar rayonınıñ mektepten evelki bala müessiseleriniñ terbiyecileri muracaat etti. Pedagog olmağan hadimlerniñ aylığı qanun boyunca tasdıqlanğan ölçüge doğru kelmey, em de Qırımda yaşama minimumına köre 30 fayız azcadır», – dep qayd ete Bolşedvorov.
Cemaat erbabı öz sözlerini Qarasuvbazardaki «Berözka» bala bağçasından aylıq cedvelinen tasdıqladı.
Bolşedvorovnıñ qayd etkenine köre, o Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, bütün Rusiye Baş prokuraturasına, Federatsiya Şurasına, Rusiyede insan aqları boyunca vekâletlige ve rusiyeli Qırım tasil nazirine şikâyet arizalarını azırladı.
Tünevin Qırım sakinleri Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevge pensiyalar kiçik olğanına şikâyet etti. Buna cevap olaraq, rusiyeli baş nazir, «para yoq» sebebinden, pensiya indeksatsiyasına para olmağanını bildirdi.
Bundan soñ Rusiye Pensiya fondu Qırım sakinleri içün tafsilâtlı şekilde indeksatsiyanı añlatqan beyanatnı paylaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar matbuat vastaları Qırımda çeşit basamaqlardan keçti. Yarımadanıñ işğali daa bir yañı sınav oldı.
Qırımtatarlar Vatanına avdet etip başlağanda, 90-ncı senelerniñ soñunda halqnıñ medeniyeti, tasili ve içtimaiy-iqtisadiy meselelerini aydınlatqan neşirler peyda olıp başladı.
Şu yılları Qırımda, evelden Taşkentte ziyalılar tarafından teşkil etilgen «Yañı dünya» edebiy gazetası peyda oldı. Soñra «Avdet» gazetası derc etilip başladı, şimdiki vaqıtta Meclisniñ matbaa organı sayıla. Biraz vaqıt keçken soñ, qırımtatar tilinde «Qırım» ve rus tilinde «Golos Krıma» gazetaları dünya yüzü kördiler.
«Avdetten» ğayrı, yuqarıda añılğan gazetalarnıñ episi ukrain devleti ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti qaznasından maliye etildi. Ayırılğan para yeterli olmasa da, qırımtatar gazetaları öz işini toqtatmadılar.
Maliye meselelerine siyasiy problemler qoşuldı
Rusiye Qırımda qırımtatar matbuat vastaları yañı sınavğa oğradı. Endiden soñ, maliye meselelerden ğayrı, siyasiy prolemler de qoşuldı. Yañı şaraitlerge köre, qırımtatar neşirleri diger Qırım matbuat vastaları kibi ğayrıdan resmiyleştirilmek kerekler. Demek, er neşirniñ taqdiri siyasiy sebeplerge bağlı olacaq.
Ne de olsa, qırımtatar gazetaları evelki informatsion siyasetinden çetleşmemege tırışalar. Misal içün, «Qırım» gazetası evelki kibi özüni etnik gazetası kibi köstermege tırışa. 2014 senesi mayıs ayından başlap, maliye destek qısqartılğanı içün neşir daa az çıqrılıp başladı. Evelden aftada eki kere çıqqan olsa, şimdi bir kere basıla. Bugünki künde gazetanıñ cemi 3200 nushası derc etile.
«Qırım»nıñ baş muarriri Bekir Mamutovnıñ aytqanına köre, iyün ayında Qırım bücetinden 82 biñ ruble ayırılğan edi, yaqında daa 162 biñ ruble berildi. Amma, bu para muarririyetniñ «Tavrida» neşriyatına olğan borclarını qapatmadı. «Qırım»nıñ informatsion siyaseti çoq deñişmedi, amma biraz tüzetildi. Gazeta yarımada qaznasından maliye etilgeninden sebep, neşir «akimiyetniñ» faaliyeti aqqında resmiy malümatlarnı derc etmege devam ete.
Faqat, muarririyetniñ baş vazifesi: qırımtatarlarnıñ etnik hususiyetlerini saqlap, halqnıñ taqdirini qayğırğan adamlarğa fikirlerni aydınlatmaq içün öz saifelerinde imkân bermektir.
Mamutovnıñ fikirince, qırımtatar tilinde çıqqan malümatlar rus tilinde çıqqan malümatlardan daa da paalığa tüşe, çünki, diger matbuat vastalarınen raqiplik yapıp olamay.
Diger «Yañı dünya» qırımtatar gazetası evelden olğanı kibi çıqa – er cuma künü, 8 saifede ve eki biñ nusha ile basıla. Bu neşirniñ esas hususiyeti şunda ki, bütün hadimleri qırımtatar edebiy tiliniñ saipleridir.
Mündericesiniñ 80% tarih, edebiyat, sanat, din ve tasil mevzularına bağışlana. «Yañı dünya» da yerli qazanadan maliye etilgeni içün rusiyeli akimiyetniñ faaliyetini aydınlata.
Parasız qaldılar
Qırımda 1990 senesi iyül 15 kününden başlap neşir etilgen «Avdet» gazetasınıñ vaziyeti eñ kergindir. Muarririyette tahmin etkenleri kibi, neşirni rusiyeli qanunları boyunca resmiyleştirip başlağanda meseleler çıqması mümkün. Em de, mahkeme pristavları Aqmescitte «Qırım» hayriye fondunıñ binasını apis etken soñ, şu binada oda kiralağan «Avdet»niñ de mülki apis etildi, hadimler iş yerlerinden marum etildiler.
Amma, Meclisniñ matbaa organı aftada bir kere çıqmağa devam ete, malümatlarnı internet saytında da yerleştireler. Neşirniñ informatsin siyaseti deñişmey qaldı, gazeta qırımtatar halqınıñ aqlarını ve menfaatlarını qorçalamağa devam ete.
Baş muarrir Şevket Kaybullayev, Moskvada çıqqan neşirler memurlarnı teñqid etmeleri mümkün, dey. «Bizim şaraitlerimizde ise, buña ekstremistik faaliyet, deyler», – dep çorlana Şevket Kaybullayev.
Qırımtatar neşirler sırasında rus tilinde çıqqan «Golos Krıma» gazetası da ait, onı Ukraina medeniyet nazirligi teessis etken edi. Soñki kere Kiyevden para fevral ayında kelgen edi. Neşirniñ esabı, qzanğan bütün parası Privat Bankta qaldı. Neticede, 2014 senesi mart ayında muarririyet parasız qalıp, bütün hadimler işten çıqtılar. Amma, gazeta, 20 yıldan ziyade gazeta çalışqan hadimlerniñ fedakârlığı sayesinde çıqmağa devam ete.
«Biz tirajımıznı qısqartmağa mecbur oldıq, yalıñız gazetanı yazılğan adamlarğa yetkizemiz, cemi 6 biñ nusha çıqa. Paranı iqtisad etmek içün, saifelerimizni qısqarttıq (A2 format saifede çıqqan gazetanıñ tek eki safi qaldı). Bu vaziyetet gazetanı çıqarmağa mecburmız», – dey baş muarrir Eldar Seitbekirov.
Qırımda vaziyet deñişkeni içün gazeta siyasetini deñiştirdi. Endiden soñ, bu medeniy – maarif gazetası.
Yaqında rusiyeli akimiyet İsmail Gasprinskiy adına media merkezni quracaqları aqqında beyan etken edi. Yañı müessise Qırım «devlet milletler komiteti» reberliginde çalışacaq. O, «Yañı dünya», «Yıldız» mecmuası, «Krımuçpedgiz» neşriyatnı birleştirecek. Diger qırımtatar gazetalarnıñ kelecegi belli degil.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Rusiye işğal etken Qırım yarımadasınıñ Ukraina kontroline, qırımtatarlarnıñ ise tuvğan evlerine qaytacağına ümüt etkenini bildirdi.
Bu aqta Prezident ofisiniñ mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü munasebetinen paylaşqa mesacında aytıla.
«Qırım Ukrainağa qaytacaq kün kelir, dep ümüt etemiz. Qırımtatarlar ve ukrainler tuvğan evlerine qaytıp, bir sofra başında toplaşıp aytar: Bizim ve siziñ azatlığıñız içün!», – dep bildire Zelenskıynıñ aytqanlarını matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, mayısnıñ 17-nden 18-ne keçer gecesi Prezident Ofisiniñ binasında ukrain ve qırımtatar halqları birdemliginiñ timsali olğan ışıqlar açılğan edi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit – Büyük ev, qoqulı qave ve yavaş bir subet. Böyle bir levhağa bizler qırımtatarı Mustafa Kadırovnıñ qorantasında rastkeldik. Ömür devamında o bir çoq şeyni kördi – sovet akimiyetiniñ yapqanlarını, Sovetler Birliginiñ dağılmasını, ev, Vatan, Qırımğa avdet yolunı. Qart hatırlay ki, bu yol belâ ve kederlernen tolu edi, lâkin bunıñnen beraber – ümüt ve işanç bar edi.
Mustafa Kadırov doğma Sudaqlı. 1932 senesi mayıs ayında dünyağa keldi. Abduraman ve Zayde Kadırovlarnıñ qorantasında yedi baladan dörtüncisi edi. Alman işğali vaqtında onıñ ailesi Qırım boyu daa yahşı yaşayışnı tapmağa tırışqan edi.
«Almanlar Qırımğa kirgeninen yaşağanımız köyden bizni quvdılar. Dediler ki – tatarlarğa mında yer yoq. Bizler qorantamıznen başta qomşu köyüne, soñra ise daa uzaq olğan İçki rayonına köçtik».
Tamır halqnıñ tarihında eñ «qara» kün büyük qorantanı İçki rayonınıñ köylerinden birinde taptı. O vaqıt Mustafa ağanıñ babası cebeden qaytqan edi, çünki kontuziya olğan ve hızmet etip olamağan edi. Büyük ağası ise Tverde emek ordusında askerlik yapqan edi.
«Anamnı altı balasınen, babam – cenkten qaytqan saqatnı – epimizni Uralğa yolladılar. Anam meni uyata: «Balam, tur. Anda askerler keldi. Bizni çıqarğanlarını aytalar». Ağlay-ağlay. Men yuqudan özüm bir şey añlamadım, olarğa çıqtım, olar avtomatlarnı maña yönelip bağırmağa başladılar: «15 daqqa azırlanmaq içün ve evden çıqıñız». Bizni qardaşlarımıznen, babam ve anamnen mezarlıqnıñ yanına alıp kettiler. Birden añladım, o kün tek qırımtatarlarnı ketirgen ediler», – közyaşlarını tutıp ayta qart.
Ertesi kün qırımtatar halqı yük maşinalarını mezarlıqta bekledi. Büyükler, balalar suv ve aşsız küneşte otura ediler.
«Bütün kün ve bütün gece mezarlıqta oturdıq. Soñra tañda yük maşinaları kelmege başladı. Aramızda em qart, em babalar bar edi. Endi doğğan balalar da bar edi. Qadınlar ağlay. Qartlar dua ete. Erkekler pek az. Ya da babam kibi hızmetke uyğun olmağan saqatlar. Er kes ağlay, bu ses alâ daa qulağımda».
Mustafa Kadırovnıñ qorantası biñlernen diger qırımtatar qorantasınen beraber vagonlarğa yüklenip, sürgünlikke yollanğan edi. Bazıları Orta Asiyağa, digerleri Ural ve Sibirge tüştiler. Kadırovlarnıñ qorantası Uralğa tüşti. Baraklarda yerleştirdiler, anda sürgünlikke oğrağan diger milletlerniñ temsilcileri endi yaşağan edi.
«Kelgenimizde bizni baraklarğa yerleştirdiler. Birinci künleri bir şey añlamağan edik, baraklarğa kiremiz, andaki adamlar ise – mağazlarda saqlana ediler. Bir qaç künden soñ olar çıqmağa başladılar ve biznen tanış olğan soñ añlaşıldı ki, sovet akimiyetiniñ temsilcileri toplaşuv keçirip, Qırımdan qırımtatarlar kele, olar adamlarnı aşaylar, dep ayttılar. Muqayt olmağa dediler. Böyle etip Stalin ve sovet akimiyeti cenkte canını feda etken halqıma minnetdarlıq bildirdi», – dep keder ile ayta Mustafa ağa.
Uraldaki yaşayış zor edi. Kiçik balalar, qartlar ve qadınlarnen beraber orman ve orman pıçıcı zavodlarda çalışqan ediler. Başta şorba ve ötmek almaq içün çalıştılar. Soñra para bermege başladılar, dep hatırlay sürgün olunğan.
«Başta aş içün qullandılar. Soñra para bermege başladılar. Amma kene de kapikler. Er keske yüz ruble berip, qırımtatarlarğa 30 ruble bere ediler. Yeter, dep aytqan ediler».
Stalin ölgen ve Hruşçev akimiyetke kelgen soñ qırımtatarlarnı tutuv rejimini yımşattılar
Stalin ölgen ve Hruşçev akimiyetke kelgen soñ qırımtatarlarnı tutuv rejimini yımşattılar. Sovet pasportlarını almağa bile ruhset berdiler. Soñra – devamlı ve ağır yol, evge, Qırımğa, avdet yolu.
«Belli bir müddet Uralda, ormanda, yaşadıq. Soñra pasportlarnı alıp, Özbekistanğa ketmege qarar aldıq. Anda çoq aqrabamız bar edi. Anda qoranta qurdım, balalarım doğdı. Lâkin evge, Qırımğa, qaytuv aqqında fikirler ne meni, ne de tuvğanlarımnı qaldıra edi. Men Qırımğa kelip yerleşmege tırışqan edim, amma KGB hadimleri yaqalap, mında bulunmaq aqqım olmağanını ayta ve trenge mindire ediler. Men Kubange tüştim, anda bir qaç yıl yaşadım, ve 1988 senesi Qırımğa, Curçı rayonına kelip, mında qaldım».
Bugün Kadırovlar qorantası ecdatlarında olğanı kibi büyük. Büyük ve muabbet qoranta ile Aqmescitniñ yanında Dubki köyünde oturalar. Mustafa ağa eskisi kibi küçlü. Sabasını namaz ile başlay, soñra ev ve bostan işlerini baqa. Qart dey ki, 60 yaşına kelip nefaqağa çıqqan soñ topraqnı sevmege başladı. Sabıq Qırım traktorcısı, şimdi ise sebzecilik ve bağçacılıqnı sevgen kişi bir şeyge quvana – ömüri nafile keçmedi.
«Men Qırımda doğdım ve Qırımda ölecem. Bu menim Vatanımdır. Ecdatlarımnıñ toprağı ve kelecek qırımtatar nesilleriniñ toprağı. İç bir akimiyet halqnıñ tarihı, azatlığı ve Vatanını tutıp alamaz».


text:
Parijde UNESCO icra keñeşiniñ 195-inci sessiyası keçirile. Mında Ukraina eyyeti de iştirak ete. UNESCO reberligi ve icra keñeşiniñ devlet-azalarınıñ ayrı diqqatını Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğalinden soñ yarımadada üküm sürgen vaziyetke celp ettiler.
Bu aqqında Ukraina Nazirler şurasınıñ saytı bildire.
Ukraina tışqı işler naziriniñ muavini, Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı Sergey Kislitsa UNESCO faaliyetine qol tutqanını bildirip, UNESCO leyhaları ve programmaları Ukraina içün ğayet müim olğanını qayd etti.
2014 senesi aprel ayında UNESCO icra şurası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda arbiyler bulunmasınen qasevetlengenini ifadelegn rezolütsiyanı qabul etti. Oña binaen, işğal etilgen yarımadada bulunğan Rusiye askerleri Qırımnıñ medeniy mirası içün de telükeli olması mümkün.


text:
Bunı Ukraina mudafaa Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Ukraina ve Rusiye mudafaa nazirlikleri arasında tizilgen añalaşmağa köre, salı kününiñ birinci yarısında «İzâslav» imaye buksir gemisi, «Severodonetsk» fizikiy saalarnı nezaret gemisi ve «Kamenka» deñiz dalıcı gemisi tarafsız suvlarğa çıqarıldı. Künniñ ekinci yarısında gemiler gruppası qıtaiy Ukraina qısmınıñ limanlarına taba yol aldı.
Ukraina mudafaa Nazirliginiñ malümatına köre, bugünde-bugün işğal etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıtaiy qısım limanlarına 35 arbiy gemi, kater ve Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ gemisi çıqarıldı.


text:
Qırımda yaqın saatlarda ava bozulacaq. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri bildire.
«Yaqın 2-3 saatta ve iyünniñ 22-niñ soñuna qadar, bazı yerlerde ise iyünniñ 23-nde de, Qırımda küçlü sağanaq, iri burçaq yağması, bora olması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Yaltada küçlü yel sebebinden eki kanat yolu çalışmay.
Tünevin sinoptikler Qırımda cumaertesi künü, iyünniñ 22-nde, sıcaq olacaq, amma Qırımnıñ yalı boyunda ve Keriçte yağmur yağacaq, dep haber etken ediler.


text:
Törkiyä Livan öçen söyenä
Livanda 10nçı sentyabr’dä tözelgän yaña xökümät ışanıç votumı aldı
Törkiyä Livanda 10nçı sentyabr’dä tözelgän yaña xökümätneñ ışanıç votumı aluına qanäğat’ buluın belderde. İlneñ tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä bolay diyelä:
“Livanda Näcip Mikati liderlığındağı yaña kabinetnıñ parlamentta ışanıç votumı alıp wazıyfasına kereşüen zur qanäğat’lek belän qarşıladıq. Ozaq waqıttan soñ xakimiyätkä kilğän yaña xökümätneñ Livannıñ qarşındağı sınawlar belän näticäle köräşäçägenä häm ilgä kiräkle çişeleşlärne tabaçağına ışanabız”.
Belderüdä Törkiyäneñ Livan häm livanlılar yanında bulaçağı, yaña xökümätkä qulınnan kilgän yärdämne kürsätäçäge dä citkerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Bill Geyts Fätxiyägä kilde
Forbs isemlegendäge iñ bay 4nçe keşe yaxtası belän Törkiyä yarların iñlärgä yarata
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Törkiyä Ğıyraqtağı terror höcümen gäyepläde
Törkiyä Ğıyraqnıñ Diyala vilayätendäge ber awılğa “DEAŞ” terror oyışması oyıştırğan höcümne gäyepläde


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin dey ki, Qırımnıñ Ukraina nezareti altına cenk yolunen qaytarılması – imkânsızıdır.
Bunı o oktâbr 23 künü çıqqan «Segodnâ» gazetasındaki intervyüsinde bildirdi.
«Rusiye kibi özek devletine qarşı arbiy areketlerni kimse başlamaz. Tek Ukrainanı aytmayım», – dey Klimkin.
Bunıñ ile o dey ki, Qırım mevzusı kün tertibinde qalacaq.
«Qırım boyunca, menimce, iç bir munaqaşa olamaz.   Qırım işğali iç bir vaqıt tanılmaz. Siyasetçiler ile laf etem, (dünyada) dost ve şeriklerim çoq. Qırımnı tanımaq kibi lafnı kimseden eşitmedim. Avropada, AQŞda böyle bir siyasetçi de yoq… Qıtayda eşitmedim… Qırımda insaniy vaziyet qıyın, insan aqları bozula. BMT ya da Avropa Şurasınıñ Qırımğa kirmesi içün küreşem, anda vaziyetni nezaret etsinler – bu, kerçekten de, qıyın. Qırım boyunca ileride yapılacaq adımlarımız bellidir», – dedi o.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Adliyeci Ayder Azamatov Rostov-na-Donuı SİZOsında tutulğan Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçisi Arsen Cepparovnıñ alı fenalaşqanı aqqında haber etti.
“Arsenniñ basımı köterildi, soñki 7 ay devamında başı pek ağırta, başınıñ sağ tarafı ve elleri uyuşa. Eger tez vaqıtta ihtisaslı tıbbiy yardım kösterilmese, bularnıñ episi vucudınıñ işbu uzvlarınıñ insultına alıp barması mumkün”, – dep yaza uquqimyeci avgustnıñ 28-nde özüniñ Facebook saifesinde.
O, eger tez vaqıtta tıbbiy yardım kösterilmese, bular “insultqa alıp barması mumkün dep saya.
Azamatov Cepparov daa evel daima alsız olğanı ve baş ağrısından çekişkeni aqqında aytqanını qayd etti. Bu kişi oña tıbbiy yardım kösterilmegenine şikâyet ete eken.
Rostov-na-Donu SİZOsınıñ hadimleri şimdilik bu hususta açıq bir izaat bermedi.
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutuldı. Olar Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki “Hizb ut-Tahrir işi” figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
“Hizb ut-Tahrir işi” boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Cumaertesi künü, iyünniñ 20-nde, yağğan sağanaq sebebinden Aqmescitte Titov soqağı rayonında suv er adam bulunğan qurucılar vagonçığını Salğır özenine alıp ketti. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetindeki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Baş idaresiniñ mütehassısları kelgen soñ belli oldı ki, qurucılar vagonçığı Salğır özeninde buluna, adise şaatları er adamğa vagonçıqtan çıqmağa yardım etti. Qırım Cumhuriyetindeki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Baş idaresiniñ mütehassısları zarar körgen kişini acele tibbiy yardım hadimlerine berdi», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, qurtarıcılar Qırımda furtuna ihtarını ilân etip, özenlerde suv seviyesi arttı, dep bildirdi.
Yaramay ava sebebinden Aqyarnıñ resmiy olmağan plâjlarından birinde topraq eşildi.
İyünniñ 20-nde sağanaq Aqmescitte yağdı.
Bu afta Kezlevde furtunalı ava neticesinde esli-başlı qadın öz evinde blok etildi.


text:
Herson şeeriniñ Meclisi mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra taşına çeçek qoyıp, bu faciada elâk olğan ve zarar körgenlerni añmağa çağıra.
Meclis, koronavirus yuqunçınen bağlı sıñırlavlarğa riayet etmege de çağıra.
«Herson şeer Meclisi ve bir qaç cemaat teşkilâtı bu vaziyette belli olmağan müddetke qaldırılğan medeniy-maarifçilik tedbirlerini planlaştırğan ediler. Hersonda çeçek qoymağa teklif etemiz, saat 9:00-dan 12:00-ğa qadar, küçük gruppalarnen, sıñırlavlarğa riayet etip», – dep aytıla ilânda.
Meclis, Qırımnıñ tamır halqı ile birdemlik olaraq qırımtatar bayraqlarını asmağa ve qara şeritni bağlamağa çağıra.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov mayısnıñ 17-18-nde keçirilecek qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan añma tedbirleriniñ azırlanılğanını ilân etken edi. O, Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçkoğa Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününen bağlı muracaat etti.
Aprel ayında Qırımda Rusiye politsiyası qırımtatarlarğa tenbi vesiqalarını berip başladı. Aralarında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, «Qırım birdemliginiñ» aq qorçalayıcıları ve jurnalistleri bar edi. Bu tenbilerde «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycek» dep aytıla, hususan mayısnıñ 18-nde, qırımtatarlar 1944 senesiniñ sürgünlik qurbanlarını añğanda.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«Çerkass» tralşçikniñ ekipajı gemide sabağace qalmağa qararğa keldi.
Bunı Ukraina Mudaafa Nazirliginiñ Qırım regional media-merkeziniñ yolbaşçısı Vladıslav Seleznöv bildirdi.
«Olar («Çerkass» tralşçikniñ ekipajı) sabağace gemide qalmağa qararğa keldiler», – dedi o.
Bundan da ğayrı, Vladıslav Seleznövniñ aytqanına kore, ucüm vaqtında rusiyeliler gemige ateş açqan ekenler.
«Uruş devamında rusiyeliler gemige ateş açtılar. Bizimkileri – avağa», – dey o.
Evel berilgen malümatqa kore, Qırımda mart 25 kunü Doñuzlav golünde «Çerkass» tralşçigi basıp alındı. Eki saatlı ucüm vaqtında kimse zarar kormedi.


text:
Ukrainanıñ silâlı quvetleri Lugansk vilâyetiniñ Severodonetsk şeerine kirdi ve şeerni boyeviklerden azat eteler.
Bunı Ukraina prezidentine Baş ştabnıñ yolbaşçısı, general-leytenant Viktor Mujenko bildirdi, – dep haber ete devlet başı matbuat hızmeti.
Ukraina prezidentiniñ avalesi ile Silâlı quvetler Çervonopartizansk rayonında arbiylerni aşayt malları ile temin ettiler, şu cümeden 300 aş payı ve 650 litra suv ketirildi.
Bundan da ğayrı, sıñırnıñ qorçalavı içün zaruriy silâlandıruv temin etildi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı ameliyat aprelniñ 15 kününden keçirile.


text:
Bugünde-bugün Qırımda ukrain tilinde tek 249 talebe oquy. Bu, yarımadanıñ 2014 senesi Rusiye tarafında işğal etilmesinden evel 50 qat az, dep yazdı Telegramda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
“Regional tiller ya da milliy azlıqlar tilleri Avropa hartiyasınıñ 8-nci maddesinde qayd etilgen ana tilinde tasil alma aqqı bozula. Böylece, qırımtatar tilinde telebelerniñ tek 3 faizi oquy (6400 talebe), ukrain tilinde oquğanlarnıñ sayısı ise işğlniñ devamında 50 qat eksildi, bugünde bu 249 talebe”, – bunı Denisova "Qırım platforması: Qırımnı işğalden azat etüv yolu" tögerek masa vaqtında haber etti.
Aynı zamanda Lüdmila Denisova, bugünde-bugün Rusiye siyasiy sebeplerden 133 Ukraina vatandaşını taqip etkenini hatırlattı.
"Olardan 114 qanunsız sürette apis eyerlerinde tutula. 15-i Qırımda ve 99-ı RF-da. Episi olıp 78 qırımtatar", – dep yazdı o.
Şunı da qayd etti ki, dört aydan berli Rusiye Ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan işğal etilgen Qırımğa barıp kelüvi ile bağlı cevapnı bekley.
“Niayet, Ukraina ükümetini Kreml taarfından apis etilgen mabüslerniñ qorantalarını desteklemege çağırdım, çünki şimdi babasız 198 çağına yetmegen bala qaldı”, – dep qayd etti Denisova.
Bıltır dekabr ayınıñ soñunda Denisova Moskalkovadan cevap aldı, dep bildirgen edi. Anda Rusiye ombudsmeni Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinden razılıq almaq içün mektüp yollağanını bildirdi.
Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Ukraina ombudsmeniniñ malümatını izaatlamadı.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kosovo Sırbistannıñ bütün devlet hızmetçileriniñ kirişlerini yasaqladı, dep bildirdi iyülniñ 4-nde Sırbistannıñ eski vilâyet tış işler naziriniñ mesleatçısı Etlir Ziberay.
Ziberaynıñ aytqanına köre, Priştina bu şekilde Sırbistan tarafından «memleketi ve vatandaşlarına qarşı yapqan propagandası ve sahte haberlerge» cevap berdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
O, Belgradnı etnik sırblar çoq olğan Kosovonıñ şimalinde «belli bir gumanitar buhrannı» suniy şekilde yapmağa tırışqanında qabaatladı.
Sırbistan progressiv firqası yolbaşçılığında koalitsiyağa kirgen Sırbistan parlamentiniñ deputatı Miroslav Lazanski Azatlıq Radiosında izaat berip, Kosovonıñ qararını Belgrad ve Priştina arasındaki «munasebetlerniñ bozulmasına ciddiy bir adım» dep adlandırdı.
Lazanski Sırbistan Kosovo memurlarına aynısını yapa bile, dep tahmin etti.
2019 senesi mayısta Kosovo Sırbistan baş naziri Ana Brnabiçni arnavutlarğa nisbeten «rasist» laflarında qabaatlap, onıñ kirişini yasaqlağan edi. Brnabiç qabaatını red etti.
Sırbistan ve eski vilâyeti Kosovo arasındaki munasebetler Priştina Sırbistan malına yüz fayızlı gümrük belgilegen soñ kerginleşti.
Kosovo 2008 senesi Sırbistandan mustaqil olğanını ilân etti. Onı ABD ve Ğarpnıñ çoqusı memleketleri tanıy, Kosovonıñ mustaqilligini Sırbistan ve Rusiye tanımadılar. Kosovonıñ mustaqilligini Ukraina da tanımadı. Avropa Birligi Belgrad ve Priştinanı munasebetlerniñ eyiliştirmesine çağırmağa tırışa, faqat şimdilik muzakerelerniñ bir faydası olmadı.


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonında Lada Largus maşnası yandı, onıñ aydavcısı da yandı. Bunı Qırımdaki Rusiye FVN bildirdi.
"Yanğıncılar 20 daqqada 150 kvadrat metrlik yanğınnıñ tarqalmasını toqtattı ve onı söndürdi. Maşna söndürilgende, onıñ içinde gaz balonı tapıldı. Yazıq ki, yaralanğan adam bar. Çoq yanıqlar ile aydavcı Bürlük köyüniñ hastahanesine qoyuldı", - denile beyanatta.
Bildirile ki, ateş quru otqa keçti, elektrik hattınıñ yanması telükesi de bar edi.
İlk alınğan malümatqa köre, gaznıñ çıqması maşna yanmasına sebep oldı.
Qırımda rusiye politsiyasınıñ hadimleri 25 yaşındaki Aqmescit sakinini maşna hırsızlavında şübeli sayıp tuttı, cinayetçi gece Aqmescit sakininden Nissan maşnaşını hırsızladı, soñra yol qazasına oğradı. Qazadan soñ maşnanı taşlap ketti.


text:
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 25-nde, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi (Qurman gruppası) psihiatrik hastahanege yatqızıldı. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, «tahqiqat izolâtorına müvekkili Arsen Abhairovğa kirip olamadı» ve yaqında stantsionar ekspertiza qararı ile tanıştırılğanı içün psihiatrik hastahanege yol aldı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ «alı bir qarar», lâkin «psihiatrik hastahanege yerleştirilmesi onı aşalay», dep qayd ete. Semedlâyev bunı «cezalandırıcı psihiatriya şekli» olaraq tanıy.
«Balalar tahqiqatnen işbirligi yapmağa razı olmağanı içün, qabaatlanğan cinayetni işlegenini tanımağanı ve özüni terrorist dep saymağanı içün olar basqığa oğray, psihiatrik hastahanege yerleştirile», – dep qayd etti imayeci.
Advokatnıñ tarif etkenine köre, Arsen Abhairovdan ğayrı, psihiatrik hastahanede Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyev buluna.
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ psihiatrik hastahanege yerleştirilmesine dair malümatnı izaatlamay.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinovnıñ sıñırlav tedbirini sentâbrniñ 13-ne qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı Remzi İlyasov istifa arizası yazğan. Bu aqta Qırım parlamentiniñ saytı haber ete.
«Remzi İlyasov Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinovqa muracaat eterek, öz istegine binaen onı öz vazifesini professional esasta eda etken Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurası reisiniñ yardımcısı vezifesinden azat etilmesi boyunca ariza yazdı», – denilmekte haberde.
Aprel ayı soñunda İlyasovnıñ istifası aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırım.Aqiqat İlyasovdan işbu malümatnı taqsdıqlasın ya da inkâr etsin degen ricasına: «Men çalışam. Er şey yolunda», dep cevap berip, başqa izaat bermekni red etti.
Mevzunen bağlı olaraq: «Men çalışam. Er şey yolunda»: Qırımda parlament başınıñ yardımcısı Remzi İlyasovnıñ istifası aqqında aytıla
Qırım parlamentiniñ saytındaki malümatqa köre, Qırım ilhaqından evel İlyasov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan halqlarnıñ daimiy komissiyasınıñ reisi olaraq çalışa.
Qırım ilhaqından soñ, o 2014 senesi mayıs ayından itibarten Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı olaraq çalışıp başlay.
2016 senesi dekabr ayında Qırım MC prokuraturası devlet hainliginde qabaatlanğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarına nisbeten qabaatlavnı mahkemege yollağan edi. Deputatlar cedveline İlyasov da kire.
Cinaiy işler tahqiq etilüvi esnasında Qırım MC prokuraturası «2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ deputatları Qırımnıñ ilhaq etilüvine yardım köstergeni ve qol tutqanına» dair doğrulığı isbatlanğan deliller elde etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
«Krımenergo» malümatına köre, saba iyün 25-de yarımadada ava şariyetlerinden sebep 14786 insan yaşağan 22 meskün yerde eletkroteminlev söndürildi.
Bu aqta Qırımnıñ Fevqulâde İşler Nazirliginiñ idaresi saytında aytıla.
Müessiseniñ malümatına köre, içtimaiy emiyeti olğan obyektler problemsiz çalışa. Felâket aqibetlerini «Krımenergo»nıñ 6 brigadası yoq etmege çalışa. Bildirilgeni kibi, vaziyetni Qırımnıñ qurtaruv nazirliginiñ yolbaşçılığı nezaret ete.
Tahminlerge köre, yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaqnıñ yağması beklenile. Yel küçü 15-20 m/s teşkil ete.


text:
Keçken raatlıq künleri Varşava merkezinde Ukraina vışıvankaları (ukrain milliy urbası) paradı olıp keçti. Lehistanda yaşağan tahminen elli ukrainalı paytahtnıñ merkezinden Ukraina ve qırımtatar bayraqlarınen keçti.
Bunı tedbir teşkilâtçıları – Poloniyada bunıñ kibi yürüşlerni 4 yıldan berli keçirgen yerli «Euromaydan» faalleri bildirdi.
Tedbirde Lehistanda oquğan Qırımlı studentler faal sürette iştirak ettiler. «Fundamentatsiya Krım» başı Riza Asanovnıñ aytqanına köre, aktsiyada iştirak etkenlerni Avropadaki Ukraina diasporası ile birlik olğanını köstermege çağırdılar.
«Bizni, qırımtatarlarnı, Varşavada olğan Ukraina teşkilatlarına qoltutmağa davet ettiler. Küçük bir mitingte ukrainalılar ve qırımtatarlarnıñ birligi aqqında ayttılar», – dedi o.
Şimdi Lehistanda qırımtatarlarınıñ bayrağını körgende insanlar bu nasıl bayraq dep soramaylar, qayd ete Riza Asanov.
Poloniyalılarğa ve Avropağa Ukraina ve işğal olğan Qırımnıñ meselelerini hatırlatmaq müim bir vazife edi, dep qayd eteler tedbir teşkilatçıları.
Çeh Cumhuriyetiniñ paytahtında da vışıvanka marşı olıp keçti, ondan evel ise Ukraina şeerlerinde bunıñ kibi tedbirler keçirildi. Merasimler vışıvanka kününe bağışlana. 2007 senesi peyda olğan yañı adettir. Bayram mayıs üçünci cumaaqşamı künü keçirile, amma resmiy statusı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaltadaki Küneş yolçuğına oba-oba çöplük atıla. Yerli sakinler bu problemağa yarımadadaki rus akimiyetiniñ diqqatını celp etmege tırışa, dep haber ete «Argumentı nedeli Krım».
Gaspra sakini Yevgeniy Jukov Küneş yolçuğınıñ, ve onda 2017 senesiniñ birinci künlerinde körgen çöplük obalarınıñ fotoresimlerini Facebook içtimaiy ağında paylaştı.
Yerli sakinniñ sözlerine köre, o resmiy şekilde Yalta şeer politsiya bölügine muracaat etti. İzinsiz atılğan çöplük obaları aqqında arizanı ondan qabul ettiler.
2016 senesi oktâbr ayınıñ ortasında Kreml nezaretindeki Yalta yolbaşçısı Andrey Rostenko, Küneş yolçuğı daa güzel temizlenmek kerek olğanını aytqan edi. O belediye hızmetlerine turistik yolnı er kün temizlemege avale etken edi.


text:
Bunı arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ reberi Dmiıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildirdi.
«Putin Qırımnı hırsızlap, utanmayıp Ukraina gazını da hırsızlay. Atik bir oğlan, daa ne ayta bilemiz ki», – yaza o.
Tımçuknıñ malümatına köre, Rusiye arbiyleri Herson vilâyetinde Arabat beliniñ yanında blok-post qurğanlar, böyle etip hırsızlağan gaz yatağını saqlaylar. «Kiyev cevap bermey – bir söz bile aytmay. Hucur bir şey», – dep qayd etti Tımçuk.
Ukraina suv resursları Devlet agentligi bildire ki, Qırım Şimal-Qırım kanalından qanunsız alda suv almağa devam ete. Bugünge qadar 2013 senesiniñ 1,7 mln grn miqdarında borc ödenilmesinen bağlı mesele çezilmedi, em de Qırımnıñ suv teminlevinde bir de bir añlaşma olmadı.


text:
«Qırım vatandaşlıq qamaçavı» ştabında aktsiya işitarkçileriniñ Herosn vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavına alâqası olmağanı aqqında bildireler. Bu aqta ştabnıñ beyanatında aytıla.
«Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ Kahovka – Titan elektrik yolaqlarınıñ patlavına alâqası yoq. QVQ ştabınıñ başı bildire: «Birinci patlavlarğa, ekinci, üçünci patlavlarğa Qırım qamaçavı vatandaşlıq teşebbüsiniñ iç bir alâqası yoqtır», – denile beyanatta.
Ştabda qayd etilgeni kibi, dekabr 31-de saat 00:00 yarımadağa elektrik energiyasınıñ berilmesi boyunca muqaveleniñ müddeti bite.
«Yani, saat 00:01 Qırımğa yarıq berilmeycek. Yañı muqavele yoq. Eski muqavele esasında berüvni ğayrıdan tiklemege imkân yoq. Asılında, şimdi de yarıq yoq. Amma, de-yüre, onı saat 00:00 söndürecekler. Yani, energetik qamaçavı da yeñdi», – denile beyanatta.
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiya teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov «Kahovka – Titan» yolağınıñ söndürilmesi küçlü yelden sebep olğanını tüşüne. Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, «Ukrenergo» şirketiniñ matbuat hızmetinde tiremeniñ tüşmesini dekabr 30 künü saat 23:35 taptılar.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainada Türkiyeniñ eñ küçlü TRT teleradiokompaniyasıñ temsilciligi açılmaq mümkün, ve onıñ erkânına ukrain ve qırımtatar tilinde yayınlar azırlaycaq ukrain muarririyeti kirece bilecek. Bunı Ukraina baş naziri Volodımır Groysman Türkiye baş naziri Binali Yıldırım ile körüşkende ayttı.
Mart 14 künü Ukraina akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Türkiye Cumhuriyetinde resmiy ziyarette bulunğan Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, Ukraina Tüekiyeniñ haber saasında müsbet şekilde yer alğanında meraqlanğanını bildirdi.
Ukraina baş naziri, Ukraina öz tarafından kösterilgen leyhalarda er taraftan yardımcı olmağa ve Türkiye mevzusını Ukraina malümat fezasında keñişletmege azır olğanında işandırdı.
Ukraina akimiyetinde qayd ettiler ki, Türkiye baş naziri Ukrainannı islâat yolunda desteklegenini bildirdi.
Körüşüv devamında taraflar eki taraflı işbirlik yapıla bilecek saalar, ayırıca – mudafaa-sanayı, avacılıq-kâinat, turizm ve infrastruktura saaları aqqında muzakereler ötkerdiler.


text:
5 yıl evelsi, 2014 senesi martnıñ 3-nde, Aqmescitte qırımtatar faali Reşat Ametovnı hırsızlağanlar. O, Qırım ükümetiniñ binası ögüne sahte «referendumğa» qarşı bir kişilik narazılıqqa çıqqan edi. Daa soñra onı ölü tapqanlar.
Bu künleri Ukrainadaki Rusiye elçihanesi ögünde aktsiya keçirildi. Onı «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri öldürilgen Reşat Ametovğa bağışladı.
«Qırımda ilk ölüm Reşat Ametov olğanını epimiz hatırlaymız. İşğal etilgen Qırım tarihında ilk sefer insan hırsızlanğan edi. Amma o vaqıttan berli bir tahqiqat keçirilmey», – dep ayttı aktsiya vaqtında «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva.
2014 senesi martnıñ 3-nde saba Aqmescitniñ Maryino qasabasında yaşağan üç balanıñ babası, 39 yaşında Reşat Ametov evden çıqqan edi. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Video kameraları onı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire.
Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı.
Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
Moskvanıñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyeti qırımtatar faalini elâk etkenleriniñ tapılması içün mukâfat berecegini vade etti. Lâkin faalniñ qatilleri ale daa tapılmadı.
2017 senesi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen qırımlı Reşat Ametovğa Ukraina Qaramanı unvanını berdi.
Poroşenko Reşat Ametovnı «qırımtatar halqınıñ cesür oğlu, Ukrainağa ait Qırımsız yaşayışını tasavvur etip olamağan insan» dep adlandırdı.
BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi öz maruzasında qırımlı Reşat Ametovnıñ öldürilüvini mahkemesiz idam dep adlandıra.


text:
Bir qaç ukrain siyasiy firqası Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerini saylavaldı cedvellerine kirsetti. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqasınıñ cedveline kirsetildi. Meclis reisi Refat Çubarov İğor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqasınıñ cedvelinde, qayd etkeni kibi, «Qırımnen bağlı belli fikri» olğanı içün üçünci yerde buluna.
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası cedveliniñ başında onıñnen beraber kelgen doquz azasını taqdim etti. Olarnıñ arasında Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar bar. Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ğolos» firqası cedveline ASTEM şirketiniñ icra müdiri, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov ve «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva kirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında bildirgenine köre, mezkür qararnı almazdan evel Meclis firqalarnıñ siyasiy programmalarını ve liderleriniñ baqışlarını ögrendi, ilk evelâ işğal etilgen topraqlar ve Avropaatlantik integratsiyası meselelerine diqqat ayırıldı.
«Bu eñ müim meseleler edi ve vekillerimiz kirgen cedvellerniñ firqaları bu meselelerde bizler kibi tüşüneler. Firqalar arasında bir de bir zıddiyetler olsa, qırımtatarlarnıñ fikirlerini ayrıca muzakere ettik. Er bir davalı mesele boyunca Meclis qararı olacaq ve bizim deputatlarımız oña köre areket etecek degen qararğa keldik. Firqalarnıñ liderleri razı oldı, Meclis itibarı yeterli qadar yüksek», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Ahtem Çiygoz şunı qayd ete: qırımtatar liderleriniñ halqara seviyede belli olğanı köz ögüne alınsa, siyasiy firqalarnıñ qırımtatar vekillerini öz sıralarına almaq ihtiyacı bar edi.
«Qırım saylav esnaslarında eñ azından ismen iştirak etsin ve vekillerini saylasın, dep teklif etken edik. Elbette, qırımlılar rey bermek içün esas Ukrainağa çıqmağa mecbur olacaq edi ve, belki, böyle rey berüvde eskisi kibi yüz biñlernen insan degil de, tek on biñlernen insan iştirak eter edi. Faqat bu teşebbüs qanun seviyesinde öyle de pekitilmedi. Neticede Ukraina parlamentinde Qırım vekillerini temin etmek içün başqa yol sayladıq», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini Qırım.Aqiqatqa.
Refat Çubarovnıñ fikirince, Ahtem Çiygoz ve Mustafa Cemilevniñ keçirilecek Yuqarı Rada saylavlarındaki fırsatları yüksek. Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, o, kene deputat olsa, esas vazifelerinden biri Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyetke çevirilmesine dair qanun leyhasınıñ qabul etilüvi olacaq.
«Sabıq prezident Petro Poroşenkonıñ emrinen Anayasağa kirsetilecek deñişmelerniñ şeklinen bağlı tevsiyelerni azırlağan işçi gruppa şekillendirilgen edi. Ne yazıq ki, prezident olarnı Yuqarı Radağa taqdim etip yetiştirmedi, işbu tüzetüvler anda tasdıqlanmalı. Başta olar anayasa komissiyasına yollanıla, ve, bilgenime köre, komissiya azalarınıñ çoqusı teklif etilgen deñişmelerge qoltutmalı. Soñra deputatlarnıñ ekseriyeti tüzetüvler metniniñ Anayasa mahkemesine yollanılmasına rey bermeli, anda ise tüzetüvlerniñ Anayasağa uyğun olğanı baqıla. Bundan soñ metin Yuqarı Rada deputatlarınıñ üçte eki reylerinen çoqluq tarafından qabul etilmeli. Bu teşebbüsni esas vazifelerimden biri olaraq körem. Ne yazıq ki, saylavlarnıñ birinci ve ekinci turı arasında Zelenskıyge Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyeti aqqında sual bergende bu bulanıq cevap berilgen suallerimden biri oldı. Faqat bizler hulâsa çıqarmağa aşıqmayıq: belki de, Zelenskıynıñ taqım hadimleri o vaqıt bu mevzuda çoq şey bilmey edi. Bu meseleni Volodımır Zelenskıy ile şahsiy körüşüvde muzakere etmege ümüt etem», – dep bildirdi Mustafa Cemilev.
Bundan ğayrı, Ahtem Çiygoz evelki memuriyet vaqtında başlatılğan ordu pekitilüvi ve Avropaatlantik integratsiyası leyhalarınıñ inkişaf ettirilmesi müim olğanını qayd etti.
«Ukraina devletçiligi ve mudafaasınıñ pekitilüvi yoluna devam etmek kerekmiz. Dekommunizatsiya, ordu pekitilüvi, Avropa Birligi ve NATOğa ıntıluv – bütün bular Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına yardım ete. Ordu küçüniñ pekitilüvi – istilâcını Ukrainağa emiyet bermege mecbur etecek eñ müim faktorlardan biri olması mümkün. Bu ğalebeler içün insanlar canlarını feda etti, bunı unutmamaq kerek. Elbette, Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyet statusını aluvı da büyük rol oynay», – dep qoşa Meclis reisiniñ muavini.
Kseniya Kirillova, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım parlamenti, parlamentniñ başı Vladimir Konstantinovnıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi vazifesine teklif etken Yuriy Gempelnin namzetine qol tuttı.
Bu aqta iyülniñ 24-nde Qırım parlamentiniñ saytı haber ete.
Haber etilgenine köre, namzetke qol tutqan soñ, Qırım parlamenti milletlerara munasebetler komitetiniñ reisini kerek tertipke binaen saylâmaq kerek.
Daa evel Yuriy Gempel almanlarnıñ Qırım Milliy-medeniy cumhuriyetine yolbaşçılıq yapqan edi.
Haber etilgeni kibi, milletlerara munasebetler komitetiniñ sabıq reisi Edip Gafarov Qırımnıñ rusiyeli parlament başınıñ yardımcısı vazifesine tayin etildi.
Aynı zamanda Kreml nezareti altındaki Qırım parlamenti başınıñ yardımcısı Remzi İlyasov istifa arizası yazğanı aqqında haber etilgen edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Cumaaqşamı künü, aprel 12-de Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca oturışuvda qabaatlav şaatınıñ sorğulanması başlandı.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ Facebookta bildirgenine köre, şaatnıñ kerçek adı bildirilmey.
O, muhakeme etilgen aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Useyin Kuku aqqında ifadeler berip, onı «qanunsız terrorist teşkilâtı»nıñ toplaşuvları ile şeriat mahkemesiniñ teşkil etilmesinde qabaatladı.
Şaatnıñ sorğulanmasını cuma künü, aprel 13-de devam ettirmek qararı alındı.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terrorist» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.