text:
Yolbaşçınıñ malümatına köre, bu kibi teklif tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ devlet şurasından seslendirildi.
Böyleliknen, aşağıdaki soqaqlarnıñ evelki adları qaytarılacaq:
K.Marks soq. – Yekaterina soq.;
Şmidt soq. – Potömkin soq;
Vorovskiy soq. – Vorontsov soq.;
Lenin soq. – Lazarev soq.;
Jelâbov soq. – Gübernskaya soq.;
Dzerjinskiy soq. – Arendt soq.
Bundan ğayrı, Lenin meydanını Ğalebe meydanı, Kirov caddesini ise Cumhuriyet caddesi olaraq adlandırmağa teklif etildi.
«Soqaqlarnıñ adlarını deñiştirsek, bir sıra masraflar olacaq – adresler deñişecek, böyle etip, adamlarnıñ, teşkilât ve müessiselerniñ vesiqaları deñişecek, yañı leyhalar kerek olacaq, onıñ içün eski adlarğa qaytuv esnası adım-adım keçirilecek, qalabalıq ve añlaşılmamazlıq olmasın dep, soqaqlarda eski ve qaytarılğan adlarnen leyhalar peyda olacaq. Men bu işni kommunal hızmetlerine avale ettim», – dep ayttı Ageyev.


c: text/html

text:
Rusiäneñ xäzerge prezidentı, ä may ayında premier-ministr bulır dip kötelgän Vladimir Putin da, älegä berençe vitse-premier, ä şuşı atnada prezident bulır dip kötelgän Dmitriy Medvedev ta, soñğı waqıtta yasağan çığışlarında ilne mesken xäldän çığaru, pensiälärne, xezmät xaqların kütärü, baylar belän xäyerçelär arasındağı upqınnnı kimetü kiräklegenä ayıruça basım yasarğa tırışa.
Sişämbe Ufağa kilgäç, jurnalistlar belän oçraşuı waqıtında Dmitriy Medvedev şul uq fikerlärne qabatladı.
Sotsial säyäsättä xäzer iñ möxime – 1990 yıllarda häm xättä yaña ğasır başında da bulğan "tişek yamaw", "yäşäp qalırğa tırışu" säyäsätennän "üseş säyäsätenä" küçü.
Berük waqıtta Medvedev bu anıñ ğına fikere tügel, ä Putinnıñ da näq şulay uylağanına basım yasarğa tırışa.
"Bu kurs turında üzeneñ çığışında prezident ta äytkän ide, min dä Krasnoyarskida äyttem, bu fäqät başqa prioritetlar cıyılması" dide Medvedev sişämebdä Ufağa kilgäç.
2 mart prezident saylawında Medvedevnıñ ciñep çığaçağında şiklängän häm berük waqıtta üz aqılında bulğan keşe yuq diärlek.
Şuña da qaramastan, Kreml bu saylaw aldı kampaniäsen çın-çınlap alıp bara. Äle qayçan ğına kiñ dairägä tanış bulmağan Medvedevnı Putinnıñ layıqlı warisı itep kürsätü öçen küp köç sala.
Qayber küzätüçelär bu "urınsız köçänüneñ" säbäben ber genä närsä belän añlata – yänäse, Medvedevnıñ artıq köçle prezident buluın telämägän siloviklar bar. Ber saylaw räsmie "Vremya novostey" gäzitenä äytüençä, alar anıñ, ciñsä dä, 70%-tan artıq tügel, ä 60% çaması ğına cıyuın, yağni "zäğif prezident" buluın teli.
Läkin Medevdevnıñ şaqtıy köçle qoralı bar – cirle citäkçelär. 2005 yılda Putin kertkän üzgäreşlärgä kürä, alarnı näq menä prezident täqdim itä. Cirle citäkçelär monı yaxşı añlıy. Ber saylaw räsmie Moscow Times gäzitenä äytüençä, "cirle türäneñ kiläse prezidentnı yaratuın kürsätü öçen iñ yaxşı yul – saylawda yuğarı qatnaşu däräcäsen täemin itü."
Gäzit yazuınça, türälär, monıñ öçen qulınnan kilgänen eşli – uqu yortları, xastaxanälär, däwlät oyışmalarınnan saylawda qatnaşunı taläp itä. Alarğa isä bu eştä Kremlneñ xezmät xaqların kütärü wäğdäse yärdäm itä.
Qısqası, Rusiädä şundıy pseudo-demokratik sistem barlıqqa kilde. Medvedev prezident bulıp saylanu öçen byurokratiä yärdämenä moxtac. Cirle türälär isä, üz näübätendä, prezidentqa moxtac. Kem äytmeşli, sin miña, min – siña.
Medvedev nindi genä liberal çığışlar yasamasın, byurokratiä, ul telgä alğan reformalarğa töp kirtä bulıp tora.
İqtisadçı Vladislav İnozemsev mäğlümätenä qarağanda, bügenge Rusiädä byurokratiä yaqınça million yarım keşe täşqil itä. Alarnıñ çığımnarı tulayım citeşterüneñ 2-3%-ına tiñ, bu äle räsmi korrupsiä sannarın iskä almıyça.
Medvedev "prioritetlarnı üzgärtü" turında säyläsä dä, anıñ çığışları asılda Putinnıñ 2000-2001 yıllar çığışların yañartu bulıp kürenä. Häm bu sistemnıñ niçekter üzgärüen küz aldına kiterüe qıyın.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqyarda soñki künde üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi, olardan biri hastahanede can berdi. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümeti haber ete.
«Eki hasta Aqyarda memleketniñ diger regionlarından keldi, yapılğan taliller koronavirus yuqunçı bar olğanını tasdıqladı. Üçünci hasta bir qaç kün devamında evde tedaviylendi, iyünniñ 29-nda yuqunç hastahanesine ağır alda alındı ve iyünniñ 30-nda vefat etti. COVID-19 diagnozı sağ olğanda ve ölümden soñ yapılğan autopsiya neticesinde tasdıqlandı. Qaydan hastalanğanı ögrenile», – dep aytıla haberde.
Yılnıñ başından Aqyarda 239 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 37 insan hastahanede buluna. 189 insan yahşı oldı, 5 kişi vefat etti.
115 kişi yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 79 kişi. 870 insan yaşağan yerinde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator olaraq çalışa.
Qırımda iyülniñ 1-nden 4-ne qadar er kün koronavirusqa oğrağan hastalarnıñ vefatı etkeni qayd etile. Soñki künde Qırımda 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel iyülniñ 1-nden itibaren Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden işini toqtatqan akvapark, SPA-kompleksleri ve saunalar açılacaq, dep haber etildi.
Qırım akimiyetiniñ qayd etkenine köre, iyül ayında yarımada milliondan bir buçuq millionğa qadar turistni qabul ete bile. Bu mevsimde Qırımda 400 plâjdan ziyadesini açmağa tüşüneler, akimiyet olar koronavirus pandemiyası şaraitlerinde qırğınlıq ile küreş tedbirlerine riayet etecek, dep işandıra.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Yaltada futbol boyunca Rusiye Çempionatınıñ oyunı olıp keçti. Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire ki, çempionat çerçivesinde ekinci liga oyuncıları oynaycaqlar – «Jemçujina» Yalta taqımı ve Krımsknıñ «Vitâz» FK.
«Futbol oyunı avgust 26-na planlaştırılğan ve saat 18.00 «Avangard» stadionında başlanacaq», – dep bildire Yalta yolbaşçılığı.
İyülniñ 31-de Rusiye futbol birliginiñ icra komitet bürosı Qırım ve Aqyar klublarınıñ iştiragini tasdıqladı.
Avgust 12-de Qırım taqımları Rusiye Kupasında iştirak ettiler, bundan soñ Ukraina futbol Federatsiyasınıñ prezidenti Anatoliy Konkov FİFA ve UEFAnı Rusiye futbol birligini cezalamağa çağırdı.
UEFA bildirdi ki, Rusiye futbol birligi altında keçirilgen Qırım taqımlarınıñ oyunları Avropa futbol birlikleriniñ İttifağı tarafından iç bir vaqıt tanılmaycaq.


text:
Rusiye ile muzakerelerniñ eñ qıyın qısmı esirlerni deñişüv ola. Qırımtatarlarnı aytsaq, Ukraina tarafı deñişimni degil, azat etilmelerini talap ete, dep ayttı Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba TRT Russian içün bergen intervyüsında, dep haber ete «Ukrinform» haber agentligi.
«Rusiye ile muzakerelerniñ eñ qıyın ve hususiy qısmı esirlerni deñişüv oladır, çünki insanlarnen, haber beklegen tuvğanlarınen bağlı, şunıñ içün deñiştirile bilecek mabüslerniñ malümatını ya da müddetlerni bir vaqıt aydınlatmaymız», – dep ayttı nazir.
O, Ukraina tarafı esirlerni deñişüvniñ nevbetteki adımına keçmege azır.
«Bunıñ üzerinde faal çalışamız, ve deñişüvniñ nevbetteki adımına keçmege azırmız. Lâkin diger taraf bizim kibi konstruktiv degil, şunıñ içün deñişüvden evel al etüv yolları tapılacaq bir çoq yañı mesele bar. Amma biz «er kesni er keske» formulası kerçekleşsin dep areket etemiz», – dedi Kuleba.
Deñişüv cedvellerine qırımtatarlarnı kirsetüv aqqında aytıp, Kyiv deñişüvni degil, azat etilmelerini talap ete, dep qayd etti.
«Qırımtatarlarnı aytsaq, laf deñişüv aqqında ketmey. Bu insanlarnıñ azat etilüvini talap etemiz, ve bu eñ qıyını, çünki Rusiye Qırımnı öz uquqı altında olğanını saya», – dedi Ukraina Tış işler naziri.
Onıñ qayd etkenine köre, Moskva işğal altındaki topraqlarda olğanlardan mesüliyetlidir.
«Qırım qanunsız işğal etilgen topraq edi ve qaytqanına qadar böyle qalacaq. Halqara uquqqa köre, işğalci devlet Rusiye yarımadada olğanlardan mesüliyet taşıy…. İşğalci devlet olaraq mecburiyetlerine zıt kelgen er bir areketi mesüliyetke yol açacaq, cezasını çekecek, şu cümleden çeşit türlü sıñırlavlar», – dedi Kuleba.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda mahküm etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ advokatları ve tuvğanları olarnı azat etüv meselesinde ilerilev körmey. Polozovnıñ malümatına köre, al-azırla 130-dan çoq Ukraina vatandaşı Rusiyede ya da Qırımda tutula.
Avgustnıñ başında Ukraina prezidenti ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermak «100-ge 100» formatında yañı deñişüv azırlanıla, dep bildirdi. Yermak, deñişüv «tezden» olacaq dep ümüt etkenini bildirdi, amma tam kününi aytmadı.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen kerçekleştirgen soñ subetinde 22 qırımtatarınıñ işğal etilgen Qırımdan azat etilüvini muzakere etmege teklif etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri yanvarniñ 25-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Cankoy şeerinde ve Seitler rayonında tintüvler keçire.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebookta haber etkenine köre, tintüvler Cankoynıñ Sadovaya soqağında yaşağan cemaat faali Enver Kroşnıñ evinde ötkerilmekte.
Ayrıca tintüv Seitler rayonı Seitler Vaqıf (Razlivı) köyüniñ sakini Ebazer İslâmovnıñ evinde yapılmakqta.
Rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Tbiliside bazar künü Gürcistannıñ sabıq parlamenti yanındaki Rustaveli caddesinde qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına numayış olıp keçti.
Onıñ teşkilâtçıları Tbilisi yaşlar teşkilâtları, Gürcistannıñ azerbaycan cemiyeti ve tacik diasporanıñ vekilleri oldı.
Numayış bir saat devam ete edi, oña Tbilisiniñ sakinleri ve ukrain turistleri qoşula edi.
Aktsiyada iştirak etken İliya Devlet universitetiniñ professorı Oleg Panfilov Gürcistan cemaatında qırımtatarlar ve ukrainlilerge nisbetten ciddiy birdimlik duyğusınıñ bar olğanını ayttı.
Panfilovnıñ fikrince, Gürcistan ve Ukraina öz coyğan toprağını, Moskvanıñ ümütine baqmadan, daa da ertece qaytarır.
Qırımtatarlar Ukrainanıñ avropalı yolunıñ çerçivesinde mıtlaqa öz devletçiligini elde eter, dep bildirdi aktsiya iştirakçisi professor Oleg Panfilov.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, yarımada askinleri suv keyfiyetine şikâyet etkenini bildidre. Çeşmelerden ne içmekke, ne de qullanmaqqa lâyıq olmağan suv kele.
Bunı Aksönov sentâbr 11-inde Aqmescit şeeriniñ, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarınıñ suv teminatı boyunca muşaverede ayttı.
"Bütün Qırımdan muracaatlar kele. Esas şikâyetler suvnıñ keyfiyeti, suvnıñ bulançıq olğanı, içmekke ve qullanuvğa yaramağanı ile bağlı. Suv berüv cedvellerine ve yuqarı qatlarda suvnıñ olmamasına da şikâyet eteler", - dedi Aksönov.
"Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov, "borularda suv qarışqanı ve bunıñ içün bütün kir köterilgeninen" bağlı olğanınen añlata.
Aksönov muşaverede şirketlerge borularnı temizlemege buyurdı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rusiye tış işler nazirliginde 2014 senesi yarımadağa kirişi yasaq etilgen qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Qırımnıñ aqiqiy vaziyetini bozıp köstergenini qayd eteler.
Bunı matbuat konferentsiyasında Rusiye Tış işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Aleksandr Lukaşeviç bildirdi, dep haber ete nazirlikniñ matbuat hızmeti twitterde.
«Mustafa Cemilevniñ soñki sözleriniñ maqsadı – aqiqiy vaziyetniñ bozulıp kösterilmesi, yerli akimiyet işiniñ lekelevidir», – dep bildire Lukaşeviçniñ sözlerini matbuat hızmeti.
«Ğarbiy sponsorlar tarafından desteklengen Cemilevniñ areketleri qırımtatarlarnıñ aman yaşayışına yardım etmey. Qırımtatarlar Qırımnıñ Ukrainağa qaytıp kelmesine qol tutqanı aqqında sözleri aqiqatqa ters kele», – dep bildirdi Rusiye tış işler nazirliginiñ temsilcisi.
O emindir ki, keçken seneden itibaren «qırımtatarlar ile bağlı meseleni siyasetleştirmege tırışalar», Cemilevniñ areketlerini ise qırımtatarlarnıñ ayatına keder etken tarik olaraq adladı.
Mında eminler ki, Cemilev qırımtatarlar arasında keñ destekke nail degil.
2014 senesi mayıs 2 künü Mustafa Cemilevge işğal etilgen Qırımğa kirişni 5 yılğa yasaq ettiler. İyül beş künü aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa berildi. Cemilev işbu qararğa Rusiye mahkemelerinde itirazını bildire.


text:
Bazarertesi künü, avgust 24-te, Ukrainada Mustaqillik kününi qayd eteler. 24-ünci doğğan kününde bütün memlekette tantanalı merasimler ötkerilecek.
Kiyevde saat 9-da Taras Şevçenko, Mihail Gruşevskiy eykellerine çeçekler qoyulacaq, İnstitutskaya soqağında Kök yüzü Qaramanlarını añacaqlar.
Bayram munasebetinen Hreşçatikte «Mustaqillik yürüşi» keçirilecek, mında Ukraina Silâlı quvetleri, Milliy gvardiya, Devlet sıñır hızmeti iştirak etecekler.
Bazarertesi künü Sofiya Kiyevskaya ve ukrain paytahtınıñ diger ibadethanelerinde añma merasimleri keçirilecek.
Kiyevniñ merkezinde kontsert keçirilecek, saat 16-da – Ukraina Mustaqillik kününe bağışlanğan gala-kontsert.
Mihaylovskaya meydanında «Halq hatırasınıñ duvarı» hatıra kompleksiniñ ekinci qısmı, sergiler, ustalarnıñ dersleri açılacaq.
Avgust 24-te er kesni ukrain milliy kölmegini kiyip, paradqa kelmege davet eteler.
Tünevin Ukrainada Milliy bayraq kününi qayd ettiler.
1991 senesi avgust 24-te Ukraina mustaqilligini ilân etti (o künge qadar memleket Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti olaraq SSCB terkibinde edi). 1991 senesi avgust 24-ke ait Ukrainanıñ mustaqilligi aqqında senet 1991 senesi dekabr 1-de umumhalq rey berüvi ile tasdıqlandı. 1992 senesi iyün ayında Yuqarı Rada Ukrainanıñ mustaqillik Künü avgust 24 ola dep qarar alğan soñ bu kün devlet bayramı oldı.
Ekinci sene Ukraina mustaqillik Künü Qırımda işğalden sebep qayd etilmey. Bu sene Aqmescitniñ şeer akimiyeti cemaat faallerine bir de bir tedbirni keçirmege yasaq etti.


text:
Qırımdaki «Aluşta» din cemiyetiniñ sabıq reisi Ruslan Emirvaliyevniñ adına oña tizilgen memuriy protokol aqqında mektüpnen haber etildi, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi.
Advokat Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, mektüp Emirvaliyevge keldi, amma oktâbr ayında din cemiyetiniñ yañı reisi saylandı. Protokol tizilüvi içün Emirvaliyevni 2021 senesi yanvarniñ 13-nde Qırımdaki Rusiye Adliye nazirliginiñ idaresine davet eteler.
Advokatnıñ aytqanına köre, bu sefer Adliye nazirligi Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 19.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden – «Qanun bozuvlarınıñ yoq etilmesini kontrol etken devlet nezaret organları (vekâletli şahısnıñ) qararını yerine ketirmeme» – bozuv alâmetlerini qayd etti.
«Adliye nazirligi «Aluşta» cemiyetini tolusınen yoq etmege ve cami ve müminlerni kontrol etmege istey», – dep emin advokat.
Emirvaliyevge «dava malümatlarını ögrenmege, şaatlıq etmege, delil köstermege, muracaat bermege, imayeciniñ uquqiy yardımından faydalanmağa aqqı bar», dep haber etile. Kelmese, memuriy protokol onsız tizilecek ve kopiyası üç kün içinde poçta vastasınen yollanılacaq, dep aytıla.
Hatırlatamız, 2020 senesi avgust ayında «Aluşta» din cemiyetiniñ reisi olğan Ruslan Emirvaliyev Rusiye kontrolindeki Aluşta şeer mahkemesiniñ içtimaiy ağlardaki «ekstremizm propagandası» içün belgilegen para cezasını ödedi.
Daa evel belli oldı ki, işğal altındaki Qırımnıñ «Aluşta» din cemiyeti «Ekstremist faaliyeti ile küreş» Rusiye qanunına köre tenbilendi. Rusiye kontrolindeki Qırım Adliye nazirligi Ruslan Emirvaliyevni bu din cemiyetiniñ qurucıları erkânından çıqarmağa talap ete.
Mayısta Rusiye kontrolindeki Aluşta şeer mahkemesi «Aluşta» din cemiyetiniñ reisine «ekstremizm propagandası» sebebinden 1000 ruble para cezasını berdi. Bundan evel Ruslan Emirvaliyevni prokuraturağa çağırıp, İnternette ekstremist timsalleriniñ propagandasını yapqanlarında qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bir kün evel derc etilgen Ukrainada Frenkistan elçiliginiñ beyanatında, Frenkistan, Ukraina bütünliginiñ tiklenmesiniñ evelkisi kibi tarafdarı olğanını bildirdi.
“Frenkistan Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmey ve etmeycek: sıñırlarnıñ küç ile deñiştirilmesi halqara uquqqa qarşı kele. Frenkistan, Rusiye tarafından yarımadanıñ askerleştirüvi ve Keriç boğazında ve Azaq deñizinde kerginlikevelkisi kibi raatsızlay”, - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, elçilikte, Frenkistan ileride de zapt etilgen 24 ukrain deñizciniñ azat etilmesini talap etecegini qayd ettiler. Ve Qırımda insan aqları alınen raatsız olğanını bildirdiler.
“Frenkistan Qırımda insan aqlarınınıñ, hususan qırımtatarlarnıñ, alı fenalaşqanını yazıqsına. O milliy ve diniy diskriminatsiyasını tenqit ete, bundan ğayrı Qırımnıñ tarihiy ve medeniy asabalığınıñ saqlanmasına çağırta”, - dep bildirdiler elçilikte.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Boksçı il belän idarä itärgä teli
Tanılğan boksçı Mênni Pak’yao ilbaşı saylawlarında kandidat
Filippinlı tanılğan boksçı Mênni Pak’yao ilendä 2022nçe yılda uzaçaq saylawlarda däwlät başlığı bulu öçen yarışaçaq.
42 yäş’lek sportçı - 8 törle awırlıqta dön’ya çempionı isemen qazanğan berdänber boksçı. Ul 2010nçı yılda başlağan säyäsi tormışında yaña säxifä açarğa cıyına.
Pak’yao xakimiyättäge PDP-Laban partiyäsendäge ber törkem tarafınnan 2022nçe yıldağı däwlät başlığı saylawına kandidat bularaq täq’dim itelde. Filippinlı boksçı şunnan soñ parlamentta yasağan çığışında bolay dide: “Ringta häm anıñ tışında härwaqıt köräşçe bulıp qalaçaqmın. Filippinnıñ däwlät başlığına kandidatlıqnı qabul itäm”.
PDP-Laban partiyäse soñğı waqıtta xalıqara cämäğat’çelek tarafınnan rişwätçelektä ğayeplänüçe däwlät başlığı Rodrigo Dutertenı kiläse saylawda viśe-prezidentlıqqa kandidat bularaq kürsätäçägen xäbär itkän ide.
Qayçandır dön’yadağı iñ küp aqça qazanuçı sportçılar arasında urın alan Mênni Pak’yao üze tuğan Sarangani töbägennän 2010nçı häm 2013nçe yılda xalıq ışanıçlısı bularaq saylandı. 2016nçı yılda ul senatqa kerde.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump sentâbrniñ 20-nde, Qırım ilhaqı ve Ukrainağa nisbeten tecavuzkâr areketlernen bağlanğan şekilde Rusiyege qarşı sanktsiyalar meselesinde, aynı zamanda, “Amerika sanktsiyalarından dolayı Amerika muhaliflerine qarşı çıquv” qanunına muvafıq, Maliye nazirligine ilâve vekâletler bergen ferman çıqardı..
Trumpnıñ Senat reberi ve Palata temsilcisine yollağan Qapaq mektübinde, bu fermanğa sanktsion rejimge qatiyen riayet etmek kerek olğanı aqqında söz yürsetile denilmekte, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ferman yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutmay, o yalıñızRusiyege nisbeten üküm sürgen sıñırlav çarelerini bir tertipker kirsete.
Ayrıca ferman AQŞ tarafından şahıs ve şirketlerge nisbeten kirsetilebilecek sanktsiyalarnı sıralay. Söz kreditni yasaqlav ve sıñırlav, aktivlerni toñdıruv, Amerika vatandaşları ve şirketlerine sanktsiyalar cedveline kirgen şahıslarnen iş tutmaqnı yasaqlav, viza bermekni yasaqlav ve saire sıñırlavlar aqqında kete.


text:
Yalta avtovokzalınıñ aşağı platformasında belgisiz bir aletni taptılar, bu sebepten platformanı politsiya ve Fevqulâde işler nazirliginiñ hadimleri sarıp aldılar.
Qırım.Aqiqatqa aytılğanı kibi, fevral 16 künü vokzal hadimi aşağı platformada hucur bir areket etken erkekni kördi. Soñra, adam ketti, madde ise merdiven astında qaldı.
Eski radioğa oşağan aletni tapqan qaravul bunı politsiya ve Fevqulâde işler nazirligine bildirdi. Şimdilik avtovokzalnıñ aşağı platforması sarıp alınğan.
Al-azırda vaqia yerinde Aqmescitten kelecek patlav aletleri boyunca mütehassılarnı bekleyler, Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri çalışmaqta.


text:
Qırımda mayıs 13-te «Aqmescit – Aluşta – Yalta» yolunda qaza yüz berdi. Altı insan elâk oldı, bu cümleden balalar.
Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresiniñ matbuat hızmetinde bildirilgenine köre, qaza aqqında malümat aqşam saat 20:25 keldi. Yolda Daewoo Lanos и «KAMAZ» maşinaları uruldı. Hızmette tek zararlanğanlar aqqında bildirildi, diger tafsilâtlı malümat yoq.
Rusiyeli GİBDD Qırım idaresiniñ malümatına binaen, qazada altı insan elâk oldı.
«Altı insan elâk oldı, olarnıñ episi Daewoo Lanos avtomobiliniñ yolcuları edi. Bu cümleden 2012 ve 2010 sene doğğan eki bala», – dep bildirdiler müessisede.
Bu yerde qayd etilgenine köre, qaza vaqtında balalar içün maşinada mahsus kreslolar yoq edi.
İlk malümatlarğa binaen, «KAMAZ» maşinası qarşıdan kelgen yolğa çıqtı, neticede avtomobilnen uruldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keriç boğazında ava şaraitleriniñ bozuluvı beklenile. Yolcularnı parom keçiti tarafına barmamaq çağıralar, bu aqta «Deñiz müdirligi» saytında aytıla.
Tahminge köre, yanvar 9 künü Keriç boğazında ğarbiy yelniñ saniyede 12-17 metre qadar olması mümkün. Gece ve saba bazı yerlerde yağmur ve sılaq qar kibi yağanaqlarnıñ, kündüz yağmurnıñ yağması beklenile. Dalğalarnıñ yüksekligi 13-20 dm teşkil etecek. Ava arareti gece ve kündüz 0…+5°. Keriç limanı: ğarbiy yel 12-17 m/s. Bazı vaqıtları yağmur ve sılaq qar kibi yağanaqlar. Dalğalarnıñ yüksekligi – 3-8 dm. Gece ava arareti 0...+2°. Deñiz suvunıñ arareti +1…+2°.
Bunıñ ile Keriç parom keçitinde yolcular ve naqliyatnıñ teşkerüvi boyunca tedbirler alıp barıla.
Keriç boğazından parom keçiti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ vatandaş jurnalisti Ayder Kadırovnıñ «başqasını çaqmama» davası boyunca istinaf şikâyetiniñ baqılması dava materiallarında istinaf şikâyetiniñ kopiyası olmağanı içün başqa künge qaldırıldı.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine advokat Emil Kürbedinov haber etti.
«Qadı dava materiallarında advokatıñ, yani menim istinaf şikâyetiniñ kopiyasını, ilâve istinaf şikâyetiniñ kopiyasını ve prokurornıñ itirazlarını alğanım aqqında iç bir delil olmağanını aşkâr etti. Şunıñ içün prokuror bu istinaf şikâyetiniñ baqılmasını iyülniñ 22-nece qaldırdı», – dedi Kürbedinov.
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimi Ayder Ablâkimovnı «başqasını çaqmağanı» içün 30 biñ ruble para cezasına üküm etti.
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi mayısnıñ 28-nde qırımtatar faali Ridvan Umerovğa başqasını çaqmağanı içün 30 biñ ruble para cezasını berdi.
Buña oşağan qabaatlav boyunca Ayder Kadırov 30 biñ ruble para cezasını aldı.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tifliskä Mäskäwneñ şuşı soñğı qararı ğına tügel, ğomumän, Abxaziä häm Könyaq Osetiädäge tınıçlıq saqaw köçläreneñ Rusiä xärbiläre citäkçelegendä buluı ber dä oşamıy.
Şuşı köçlär räsmän Bäysez däwlätlär berdämlege mandatı nigezendä urnaştırılsa da, anda döresen genä äytkändä, Rusiä ğäskäriläre genä xezmät itä, häm gruzin yağı fikerençä, Mäskäw şuşı ike separatist töbäktä üz ğäskären urnaştırıp üz mänfäğätlären genä qayğırta häm nizaqnı xäl itügä hiç kenä dä yardäm itmi.
Gruzin-abxaz häm gruzin-osetin nizağında Rusiä asılda "öçençe köç" bulıp tora, häm üzäk xökümät belän bäysezlek dawlağan töbäklär arasında solıxqa ireşügä kirtä qora, dip isäpli Tiflistäge xökümät. Soñğı belderüläreneñ bersendä prezident Mixail Saakaşvili Rusiäne "yaqlarnı añlı räweştä kierenkelekkä etärüdä" ğäyepläde.
"Bez tınıçlıq turında kübräk söylägän sayın, şuşı öçençe köç kübräk suğış turında süz alıp bara. Bez qoralsızlanu turında söylibez, ämma älege köç aşqınıp qorallanu xaqında söyli. Bez irekle iqtisadi zonalar, dibez, ä bu köç yaña xärbi nığıtmalar häm yaña tikşerü urınnarı turında täqrarlıy", dip zarlana Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili.
Atna başında Rusiäneñ saqlanu ministrlığı üzeneñ Abxaziädäge tınıçlıq saqlaw köçlärenä östämä ğäskär cibärergä cıyınuın iğlan itte. Süzneñ biredä küpme ğäskäri turında baruı äytelmi, säbäben isä Rusiä yağı Gruziäneñ Kodor tarlawığında, yäğni Abxaziäneñ gruzin qaramağındağı öleşendä xärbi köç tuplıy başlawı belän añlata.
Saqlanu ministrlığı belderüendä, Abxaziädä tınıçlıq saqlaw köçläreneñ toruı kierenkelekneñ artuına kirtä quyuda xälitkeç faktor bulıp tora, dielä häm Rusiäneñ Abxaziädä 15 yaña küzätü nığıtmasın açarğa cıyınuı äytelä.
Rusiäneñ Abxaziädä bügenge köndä 1500 ğäskärie tora. Bu sannıñ zamanında 3 meñgä dä citkäne bar ide, häm xäzer dä Mäskäw, kiräk bula qalsa tınıçlıq saqlaw köçläre şul sanğa citkerelä ala dip belderä. Moñardan tış Könyaq Osetiädä Rusiäneñ az digändä 600 ğäskärie urnaştırılğan.
Rusiäneñ Abxaziägä yardäm potensialı tınıçlıq saqlaw köçläre belän genä çiklänmi. Ägär dä abxazlar belän gruzinnar arasında yaña suğış çığa qalsa, Abxaziägä üz yardämen urıs qazaqları da wäğdä itä. Tönyaq Kavkazdağı xalıqlar da bu qarşılıqta üzlärenä tuğandaş abxazlarnı yaqlıy.
Abxaziäneñ xäzerge prezidentı Sergey Bagapş bu çärşämbedä Adıgey respublikasında bulıp kitte häm anda üz respublikasınıñ töp maqsatı bulıp bäysezlekkä ireşü tora dip belderde.
Sovetlar berlege tarqalu aldınnan Gruziädä autonom respublikağa iä abxazlar üzläreneñ xoquqi statusın üzgärtü öçen köräşne tatarlar belän bergä alıp barğan ide. Ul çaqta alar da, Tatarstan da uñışqa ireşä almadı. Xäzer Abxaziäneñ bäysezlekkä omtıluında tönyaqta qüätle yaqlawçısı - Rusiä bar. Tatarstannıñ isä yuq - ul üze şul Rusiäneñ ber öleşe häm Mäskäw tatarlarnıñ bäysezlege turında işetergä dä telämi.


text:
Salı künü, noyabr 26-sında Qırım asıllı ukrain rejissör Oleg Sentsovğa, Frenkistannıñ Strasburg şeerinde Avropa parlamentinde Saharov adına mukâfat berilecek.
Merasim, oturış zalında keçece, bundan evel kündüz Sentsov anda çıqışta bulunacaq.
Qırım.Aqiqat, tedbirni canlı yayınlacaq.
Tünevin ukrain rejissör Avropa parlamentiniñ tış işler boyunca komitetinde çıqışta bulundı.
Keçken sene Oleg Sentsov Saharov mukâfatınıñ laureatı oldı. Rusiye onı apiste tutqan edi. Onıñ yerine mukâfatını qız qardaşı Natalya Kaplan ve advokatı Dmitriy Dinze alğan ediler.
1988 senesinden berli Avropa parlamenti Saharov mukâfatını insan aqları ve fikir serbestligini qorçalağan insan ve teşkilâtlarğa bere.


text:
İyün 20-21 künleri Kiyev Pirogovo Müzeyinde keçirilecek «Krayina mriy» etno-festivalinde «Qırım alanını» teşkil etecek olalar.
Leyhanı «KrımSOS» cemaat teşebbüsi yardımı ile «Qırım evi» devlet şirketi amelge keçire.
«Qırım alanında sizni qırımtatar oyun, adetiy çölmekçilik boyunca master klasslar, lezzetli pilâv ve qırımtatar çiberekleri, Qırımnıñ qadimiy adetlerine köre pişirilgen qave ve çay subetleri bekley», – deyler teşkilâtçılar.
«Krayina mriy» – Kiyevde eñ büyük open-air, Ukrainada miqyaslı world music. Bu sene tedbirde 3 muzıka sanası olacaqtır: World Music Stage, Ethno-Jazz Stage ve Disco-Lounge Stage. Mında eñ eyi ukrain ve halqara çalğıcıları çıqışta bulunacaq.
Festival musafirleri Ukrainian Fashion Week etno-fashion meydançığını, ustalar yarmarlığını, bala alanını, qavmiy yemek ve halq ünerleri boyunca master klasslarnı taparlar.
Bilet fiyatı 50-400 grivna tura, biletlerni online satın almaq mümkün.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, festivalge baracaq sakinler içün «Teremki» metro stantsiyasından er 5-10 daqqa Pirogovoğace mahsus avtobuslar yürecek. Şahsiy naqliyatı ile kelgen seyirciler içün bedava duraqlar olacaq. Bunıñ ile «Krayina mriy» festivaliniñ avtobusları diger şeerlerde yaşağan musafirlerni doğrudan evlerinden festivalge ketirmege azırlar.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçileri, telükesizlik hadimleriniñ artqan diqqatına baqmayıp, toplaşuvlarını toqtatmaq niyetinde degiller. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aq-uquq qorçalayıcınıñ fikrine köre, yanvarniñ 27-sinde Suvdağda «Qırım birdemligi»niñ oturışuvına basıp kirgen telükesilik hadimleriniñ esas maqsadı, tedbirniñ toqtatıluvı ve, kelecekte toplaşmasınlar dep, faaliyetçilerniñ qorqutıluvı edi.
Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, Suvdağdaki toplaşuv bu yılda birinci ve «Qırım birdemligi» meydanğa ketirilgen soñ 22-ncisi edi. Onda Qırımnıñ türlü bölgelerinden kelgen 150 Qırım sakini iştirak etti. Aynı zamanda, aq-uquq qorçalayıcısınıñ aytqanına köre, bugün oturışuvğa kelgen telükesizlik hadimleri de yüzden az değil edi.
Olar tahminen saat 18.30-ğa qadar vesiqalarnı teşkerdi ve ifadeler aldılar. Eñ sonunda bir grup advokatlarnen beraber biz kettik. Biz buña daa qarşılıq bildirecekmiz, şimdi endi pek küçlü aks-sada bar.
Yanvarniñ 27-sinde Suvdağda «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri keldi.
Telükesizlik hadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini bildirdiler.
Al-azırda Qırım uquqqoruyıcıları tarafından bu vaziyetke dair izaat berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımnıñ ameldeki Rusiye akimiyeti tarafından mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
Kamçatkanıñ yanında suvğa batqan «Dalniy Vostok» gemisiniñ deñizcilerniñ hatırasına salı künü Sahalin vilâyetinde matem künü ilân etilecek, dep haber ete Radio Svoboda.
«Spravedlivıy» qurtarıcı gemisi Korsakov limanına 25 deñizcini alıp kete. «Andromedada» 35 qurtarılğan deñizci, em de elâk olğan 56 deñizciniñ cesedi buluna. Gemi batqanından sebep zarar körgen 3 kişi Magadan vilâyeti hastahanesinde buluna.
Haber etilgeni kibi, «Dalniy Vostok» gemisi aprel 2-ge keçer gecesi Magadannıñ yanında Ohotskoye deñizinde suvğa battı. Gemide 132 insan bulunğan edi, 63 deñizci qurtarıldı, 56 – elâk oldı.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, gemide üç qırımlı bar edi.


text:
Rim - İtaliädä ğomum saylawlar bara.
Italiä -- Elekke premyer Silvio Berlusconi (Uñda) İlneñ zur säyäsätçese, bay säwdägäre, Milan futbol komandası citäkçese
İtaliäneñ elekke premyerlarınnañ Silvio Berlusconi citäkçelegendäge uñçı partiäneñ qazanuı mutlaq dip kötelgän saylawda, tawış birü irtägä dä däwam itäçäk. Yewropanıñ iñ ölkän säyäsätçelärennäñ isäplängän 71 yäşlek millioner bay säwdägär Berlusconi, 14 yıl xaqimiättä qalğannan soñ tağın 3çe tapqır xaqimiätkä kilergä omtıla. Berlusconineñ berdän-ber köndäşe, demokrat partiäseneñ citäkçese Walter Veltroni. Läkin saylaw aldı fiker beleşülärgä qarağanda Berlusconineñ köndäşe Veltronine kübräk tawış belän ciñäçägen kürsätkän ide.
Läkin ike namzät arasında qarar qılalmağan saylawçılar sanı (alar saylawçılarnıñ 15 %tın täşkil itä) saylaw näticäsenä täser itäçäge farazlana. Här ike namzätneñ xalıqqa wağdäläre arasında ällä ni ayırma kürelmi. İki namzättä däwlät çığımnarın kimetep salımnarnı töşerergä wäğdä itä.
Saylawlar Romano Prodi citäkçelegendäge koalisiä xaqimiäteneñ dekabr ayında taraluınnañ soñ ğadäti saylaw tarixınnañ 3 yıl irtäräk uzdırıla.
Şulay itep yaña saylanğan xökümät İtaliä tarixında ikençe böten dönya suğışınnañ soñ 62. xökümät bulaçaq.


text:
Ukraina vatandaşları Rusiyede bulunuv müddetini 180 künge qadar arttıra bileler, dep bildirdi Federal migratsion hızmetiniñ yolbaşçısı Konstantin Romodanovskiy, haber ete İnterfaks.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina şarqında zıddiyet artsa, Ukraina vatandaşlarınıñ aman-aman 500 biñi Rusiyede qaçaq statusı ve vaqtınca sığınaq soray bile.
O, bildirdi ki, 30 biñden ziyade Ukraina vatandaşı Rusiye Federal migratsion hızmetine qaçaq statusı ya da vaqtınca sığınaq almaq içün muracaat etti.
Ukrainada bu malümatnı red eteler. Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, iç bir Ukraina vatandaşı Rusiyede qaçaq statusını almaq niyeti bar olğanını bildirmedi.
2014 senesi yanvarniñ 1-den başlap vizasız memleketler vatandaşlarınen bağlı migratsion qanunlarınıñ yañı deñişmeleri işke tüşürildi. Endiden soñ Rusiye ile vizasız añlaşmalar tizilgen memleketlerniñ (olarnıñ sırasına Ukraina da kire) vatandaşları Rusiye Federatsiyasında 3 ay devamında buluna bileler, soñra ise 3 ayğa Rusiyeni terk etmek kerekler. Bulunuv müddetini arttırmaq içün çetel vatandaşı ruhset vesiqasını (iş patenti, iş ruhseti, vaqtınca yaşav ruhseti, yaşav ruhseti ve il.) almalı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin cezalarğa oğrağan rusiyelilerge kâr aqqında esap bermemege ve Rusiyede hususiy allarda bergi ödememege imkân bergen qanunnı imzaladı. Qanun 2014 senesi yanvar 1-den itibaren işletile.
«Yedinaya Rossiya» deputatı Andrey Makarov azırlağan Bergi kodeksiniñ deñişmelerine Rusiye Devlet duması üçünci oquvda qoltutqan edi. Qanun çetelde biznes ya da mal-mülki olğan ve sanktsiyalarğa oğrağan rusiyelilerge Rusiyeniñ bergi rezidenti olmamağa izin bere. Mart 29-da Federatsiya Şurası qanun leyhasına qoltuttı.
Amerikanıñ sanktsiyalar cedvelinde 56 rusiyeli bar, Avropanıñ cedvelinde – Rusiye ve Ukrainanıñ 157 vatandaşı. Olarnıñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki separatistlerge qoltutuvda rolü qayd etile. Olarnıñ arasında prezident Putinniñ yaqın arqadaşları sayılğan iş adamları Roman ve Arkadiy Rotenbergler, Gennadiy Timçenko bar.


text:
Nazirler Kabineti Rusiyelilerge ve Ukrainada terroristlerge maliyeviy destek köstergen şirketlerge qarşı şahsiy cezalarnı kirsetecek.
Cezalar boyunca mütenasip komitetiniñ teşkil etilmesi aqqında ükümet toplaşuvı vaqtında baş nazir Arseniy Yatsenük bildirdi, dep haber ete onıñ matbuat hızmeti.
Yatsenükniñ sözlerine köre, komitet terkibine çetel işler nazirliginiñ, adliye nazirliginiñ, «iqtisadiy ve maliye bloklarnıñ, uquq qorçalayıcı organlarınıñ» vekilleri kirecek.
«Ukraina RF pasportı olğan ve nasıldır bir ceetten terroristlerge destek köstergen er bir şahısqa qarşı cezalarnı kirsetecek. Komitet Qırımnıñ işğalini desteklegen er bir şirketiniñ esabatını da alıp baracaq», – dedi Yatsenük.
Yatsenük 10 kün devamında cezalarğa oğraycaq şahıslarnıñ cedvelini azırlamağa avale etti.


text:
Advokat Nikolay Polozov 24 noyabrde Twitterde, beklentiden soñ, Astrahan apishanesinde Hayser Cemilev ile körüşip oldı.
«10 sanlı apishanede Haysernen körüştim. Onı ceza izolatöründen ketirdiler. Bir şeyge baqmadan, özüni yahşı is ete. Yarın azat etilecegini bekley», – dedi Polozov.
Bundan ögüne avokat Twitterde, onı üç saatten ziyade, Hayser Cemilevniñ bulunğanı koloniyağa, yibermegenlerini yazdı.
24 noyabrde Polozov haber etti ki, Astrahan mahkemesi Heyser Cemilevniñ artından memuriy nezaret alıp barılacağı aqqında qararnı lâğu etkenini haber etken edi. Bu oña Rusiyeden tış çıqmağa imkân berecek.
Cumaertesi künü, 26 noyabrde, Hayser Cemilevge belgilengen ceza müddeti soñuna yetecek. Lâkin, Rusiye qanunlarına köre, onı, müddetniñ biteceginden ögüne soñki iş kününde, yani cuma künü, 25 noyabrde, yibermek kerekler.
2013 senesi o, aileniñ dostu olğan Fevzi Edemovnı muqaytsızlıq ile babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatlandı.
Qırım işğal etilgen soñ Rusiye taqiqat organları onıñ işini ğayırdan baqmağa qarar aldılar. Hayserni Aqmescit apishanesinden Krasnodar bölgesine alıp ketti.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yüksek mahkemesi, Hayser Cemilevge Krasnodar mahkemesi tarafından tainlengen 5 yıllıq apis müddetini bir-buçuq yılğa qısqarttı.Bunen beraber Kyivniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında oña ceza müddeti olaraq 3 yıl 8 ay apis cezasını belgilegen edi.
Hayser Cemilev ceza müddetini 10 sanlı Astrahan kolıniyasında keçire.


text:
Ukrainanıñ birinci prezidenti, Üç taraflı kontakt gruppasında ukrain delegatsiyasınıñ baş Leonid Kravçuk, Qırımda suv qıtlığı meselesi daa da kerginleşecegine emin. Ve bu Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artmasınıñ sebebi ola bile. Bunı o, Azatlıq Radiosına ayttı.
«Olar içün pek qıyın olacaq (Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ başlıqları – QA). Olar suv meselesini quyular qazıp ve deñiz suvunı tatlılaştırıp al etmege isteyler. Buña pek çoq para kerek olacaq ve neticesi de ne olacağı belli degil. Qırımda suv meselesi kerginleşecek, dep tüşünem. Bu, Qırımnı suvnen temin etmek içün Rusiyege andan (Qırımdan – QA) Ukrainağa – Hersonğa, Mariupolğa yol açmaq içün sebep olacaq. Belki de bu, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artmasına da sebep olacaq. Amma böyle etip, Ukrainanı Qırımğa suvnı bermege mecbur etip olamaz», – dedi Kravçuk.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Böyle bir malümat Rusiye Prezidentiniñ resmiy saytında yerleştirildi.
Vesiqağa binaen, Qırımda devlet büceti esasında çalışqan müessise hadimleriniñ aylıqları 2014 senesi aprelniñ 1-den başlap avgustnıñ 1-ne qadar Rusiye Federatsiyası boyunca orta aylıq seviyesine qadar ardı-sıra arttırılacaq.
Bundan sebep «Qırım ve Aqyar akimiyetlerine» devlet bücetinden maliye etilgen müessise hadimleriniñ aylıqlarını arttıruv aqqında qarar almaq, böyle hadimlerniñ kategoriyalarını, aylıq arttıruvınıñ şartları, miqdarı, sırasını belgilep, bücette buña lâzim olğan para ayırmağa tevsiye etile.


text:
Babuğan Yaylanıñ dağ aldında, Aluşta civarında, ormanda özgün bir göl bar – suvnıñ tüsü firuzedir. Gölge eñ yaqın mesken yer Degirmenköy, o topraq yolu boyunca eki kilometr uzaqlıqta.
Degirmenköyge Aluşta ya da Partenitten marşrutkanen ya da öz naqliyatnen barıp çıqmaq mümkün. Gölge ise tek cip, mototsikl ya da kvadrotsiklnen barıp çıqmaq mümkün. İç bir sedan ve bir çoq krossover dalğı yolnı keçip olamaz. Yazda mında at üstünde kezintiler ola, amma şimdi daa vaqıt kelmedi. Amma er şeyni yahşı körmek ve is etmek içün cayav kezinti daa yahşı.
Degirmenköyniñ eski Ömür-Çeşmesinden başlanğan Lesnaya soqağı boyunca soñuna qadar ketemiz. Soqaq töpege kete ve topraq yoluna çevirile. Gölge taba yazısınen levha qayda ketmekni köstere. Yol boyu, teren yar üzerinden dağlardan Qırımnıñ Cenübiy yalısına suv ağı kete.Qırımnıñ Cenübiy yalısına suv ağı kete
Artqa aylanğan, Ayuv-Dağnı köre bile. Onıñ yüksekligi 579 metr deñiz üzerinde. XIX asırnıñ başında qırımtatarlar oña Biyuk-Kastel dey ediler. Orta asır italyan haritalarında ise Camello, yani deve, dep yazılğan.
Topraq yolu ep yuqarığa kete ve ormanğa qoşula. Yolnıñ ayırılğan uyelerinden birisinde navigator sağ tarafqa ketmek kerek, dep köstere. Öley ketip, bir qaç yüz metrden soñ suv ağınıñ yipine çıqamız.
Mında navigator solğa ve az körüngen yol boyu töpege ketmek kerek olğanını köstere. Elli metr tik, çam tereklernen tolu cap yezerinde tırmaşıp, daa beş daqqadan soñ bentke çıqamız. Terekler arasında gölniñ firuze tüslü yüzü körüne.
Gölniñ yüksekligi deñiz üzerinde 600-610 metr ve onıñ tolulıq seviyesine bağlı. Zatep bu göl degil, tıynaqtır. Şuralar zamanında mında ocaq edi. İşlep çıqarma yökünlengen soñ, o yerastı çoqraqlar ve baar irmaqlar sayesinde tolıp başladı. Tıynaqtaki suv seviyesini kötermek içün 1975 senesi Tavrida şarap zavodınıñ işçileri cenübiy-şarqiy ve cenübiy-ğarbiy taraflardan ben qurdılar. Tıynaqnıñ adını Yubileynıy qoydılar, çünki onı ğalbeniñ 30 yıllığına qurdılar, amma bu ad uymadı,
Babuğan-Yayla şimal tarafta yükselip tura, tepesinde daa qar yata. Gölden körüngen eñ yüksek dağ – Zeytin-Koş. Onıñ yüksekligi 1537 metr. Qırımdaki eñ yüksek dağlar arasında üçüncisidir.
Perimetri 400 metrden biraz ziyade olğan göl etrafında adamlar keze. Mında baarde ve küzde pek dülber, amma yazda da turistler Yubileynıy tıynağını unutmaylar.
Bazıları keze ve etraftaki tabiattan zevq ala, bazıları göl üzerinde fotoresimler çeke, bazıları kebap qavuralar. Neçler kvadrakopter ile egleneler, balalar suv yanında oynaylar.
Göl yerastı suv ve Urkuti-Çokrak suvu sayesinde tola. Çoqraq suvu mında borudan kele. Çoqraq suvunıñ leşçeti pek yımşaq, tıynaqtaki suv ise biraz tuzlu. Belli olmağan sebeplerden yerli sakinlen onı şifalı saya.
Bentniñ cenübiy-ğarbiy qısmında boru bar. Bugünde, anda suv aqması içün, göldeki suv seviyesi daa eñ azından üç metr köterilmeli. Dağlarda qar pek aza, şunıñ içün bunıñ olması pek şübeli. Havuz etrafındaki mesken yerler içün suv anbarıki kibi yapıldı.
Yerli sakinler gölge daa Milyan-Göl deyler ve ocaq olmazdan evel bu yerde kuçuk havuz bar edi, dep iddia eteler. Tıynaq etrafında çöp olmağanı da pek quvandıra.
Keri başqa yolnen ketemiz. Yenmek, köterilmekten qolaylıca. Aqcigerler temiz çamlıq avanen tola, bulutlar artından korbngen küneş ise etrafnı yarıqlata.
Biraz aşağı yolnı şlagbaum qapata. Firuze tüslü gölge maşnalar ketip olamay, tek cipler keçip ola.
Bazı yerlerde, yolda büyük gölçikler bar – olar dağdan aqqın ırmaqlardan tola.
Kimerde mında aqımlar olğanını yolnıñ diger qısmı, tasdıqlay. Onıñ üstündeki topraqnı suv yuvıp ketti. O qocamn timsahnıñ terisine oşay.
Biz yenmege devam etemiz. Bizge doğru taba turistler kete ve kete. Kimerleri Firuze tüslü gölge, kimerleri Babuğan yaylâ tarafqa.
Degirmenköyde 6-7 mototsiklciden bir gruppanı rastketiremiz. Olar töpege kete. Ekologlar, mototsikller ve kvadrotsikllerniñ şinaları topraq qatını mahv etkenine şikâyet eteler, amma buna baqmadan Qırımda böyle turizm çeşiti de bar. Bizim kuçuk seyaatımız ise soñuna keldi.
Yevgen Juk, Aqyarlı bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
İtaliyada yañı koronavirusnıñ eki yoquma adisesi qayd etilgen. Bunı memleketnin baş naziri Giuseppe Conte haber etti ve ülke Qıtay ile uçuşlarnı toqtatqanını haber etti, bildire Azatlıq Radiosı.
ANSA agentliginiñ malümatına köre, hastalıqnı bir afta evel Qıtaydan Milanğa kelgen turistlerde taptılar. Olarnıñ alı Romanı ziyaret etkende yaramaylaştı. Turistlerni hastahanege qoydılar. Qayd etile ki, hastalar epidemiyanıñ merkezi olğan Wuhan şeeriniñ sakinleri olğanı bildirile.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Bütündünya sağlıq teşkilâtınıñ müdiri Tedros Adhanom Ghebreyesusnıñ aytqanına köre, Qıtaynıñ tışında 18 memlekette 98 koronavirus hastalığı adisesi qayd etildi. Qıtay tışında ölüm adiseleri aqqında haber yoq.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Skitler
Skitler (yunanca Ekύθnς) — milâttan evel VII asırda Avropanen Asiyanıñ ğarbiy qısmında yaşağan qadimiy bir halqtır. Skit tili İran ya da Türk gruppasına mensüp. Skitrlerniñ mifalogiyada, olarnıñ soy başı — Tarğıtay edi.
M. E. III-I asırlarda — skit memleketiniñ merkezi Özü özeni boylarından Qırımğa avuştı. Skit devleti Qırımda bulunğanda paytahtı Neapolis şeeri edi. Bugün Neapolis viranesi Aqmescit şeerinde buluna.
Frenk tarihçı Pyer Düval (Pierre Duval) 1676 s. yazğan "Dünya ve ya universal coğrafiya" («Le monde ou La géographie universelle») kitabında qırımtatarlar oña skitler bizim ecdatlarımızdır dep aytqanlarını yazdı[1].
İhtar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- KoлoBpaT Ю A. ЗMиeBckoй kpaй B ckифo-пepcидckoй BoйHe Haч. VI B. дo H. э. / Ю. A. KoлoBpaT // ИcTopия ЗMиeBckoro kpaя. — ЗMиeB. — 26.12.2010.
- Düval, Piyer Le monde ou La géographie universelle : contenant les descriptions, les cartes, et le blason, des principaux païs du monde., 1676


text:
Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi yasaq etildi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Bugün «Rusiye milliy telükesizligi içün telükeli olğan» insanlar sırasına kirdim. Netice: Rusiyege, hususan Qırımğa, 2028 senesine qadar kirmem yasaq etile. Pek yazıq», – dep yazdı Smutko Facebook saifesinde.
Qırım.Aqiqat Smutkonıñ Qırımğa kirişi yasaq etilgenine dair Rusiye FSBsiniñ qarar kopiyasını aldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi ukrainalı jurnalist Olena Savçuknıñ Qırım ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadar yasaq etken edi. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesi 1-inci qısmınıñ 1-inci noqtasına köre («Devletniñ mudafaa ya da telükesizlikni, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığınıñ qorçalavını temin etüv») yasaqlandı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
5-nçe Xalıqara Törek Tele Olimpiadası ramlarında 100 çaması ildәn 500 xәtle 10-15 yәşlәr arasındağı qız hәm ir bala İstanbulda yarışalar. Şuşı illәr arasında Tanzania, AQŞ, Mongoliә, baytaq başqa illәr hәm şul isәptәn Tatarstan da bar. Ber Tatar qızı törekçә әkiyәt yazuda berençelekne ottı. Bülәk birü yolasına Tatarstannan kürenekle şağir, yazuçı hәm deputat Razil Veliev tә qatnaşa. Tatarstan 7 belәn 10-nçı İyün tarixları arasında İstanbulda mәdәniәt könnәre hәm sabantuy uzdıraçaq. Başqortstan isә Sabantuynı 2-sendә ük İstanbulnıñ tarixi maydanı Sultanahmettә uzdıra. Dimәk ike arada qızıqlı ber konkurensiә bar. Lәkin Başqortstan üzendәge Törek mәktәplәren yapqan bulu sәbәple Törek Tele Olimpiadasına qatnaşa almadı.
Әxtәm İbrahim, İstanbul


text:
Yılnıñ başından işğal etilgen Qırımda eñ çoq yanğın Aqmescit rayonında, Keriç ve Aqmescitte oldı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Eñ çoq yanğın Aqmescit rayonında (215 yanğın), Keriç (195 yanğın), Aqmescit (125 yanğın), Kefe (119 yanğın) şeerlerinde ve Bağçasaray rayonında (129 yanğın) qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, 2172 yanğından 1417-si (65%-ı) açıq alanda oldı.
«Açıq alanda yanğın sayısınıñ artması 5% (2019 senesi – 1351) oldı. 960 yanğın quru ot ve qamış yanmasınen bağlı (keçken sene 852 edi, 12,7%-ğa arttı)», – dep qayd ete müessise.
Hatırlatamız, iyülniñ 21-ne qadar Qırımnıñ ğarbiy, merkeziy, cenübiy, şarqiy rayonlarında ve dağlarında fevqulâde yanğın telükesi beklenile.


text:
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Cenk vaziyeti 10 vilâyette ilân etile. Bu -Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetleri ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvları.
Fermanğa köre, cenk vaziyeti 30 künlük müddetke ilân etile - 2018 senesi noyabr 28 saat 9:00-dan başlap 2018 senesi dekabr 27 saat 9:00-ğa qadar devam etecek.
Ukraina prezidentiniñ fermanınen iilân etilgen cenk vaziyetiniñ müddeti devamında, “Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaasına telüke seviyesine” köreqısmiy seferberlik ilân eile.
Poroşenko, RNBOnıñ Ukrainada cenk vaziyetini ilân etmek qararını işke tüşürecek buyruqnı imzaladı. Yuqarı Rada cenk vaziyetini tasdıqlamaq içün toplandı.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ (MTMŞ) toplaşuvında cenk vaziyetini ilân etmek içün azırlıq körmege qarar alındı. MTMŞ 60 künlük cenk vaziyetini ilân etmege teklif ete.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlden Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve gemilerini acele azat etmesini talap etti.
Bir kun evel Rusiye Ukraina arbiy gemileri Keriç boğazından keçmesin dep, Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün de qapattı. Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 25-nde olğan adiseden soñ Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Rusiye FSBsi, ilhaq etilgen Qırımğa Sivaş körfezinden keçmege tırışqan Ukraina vatandaşını tutqanı aqqında bildirdi.
Bunı sııñır hızmetine atıf etip, TASS agentligi bildirdi.
"Ukraina sıñırcıları tarafından belgilenmegen aqay, Sivaş körfezinden keçip, Rusiye territoriyasına keldi ve anda tutuldı. Onıñ yanında Ukraina ID kartası bar edi. Adam, dostları yaşağan Perm vilâyetine yol tutqanını añlattı", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, tutulğan adam - 1987 yılı doğma Zaporojye sakinidir. FSB-niñ malümatına köre, aqaynı "adiseniñ bütün tafsilâtları tayin etilgence" 48 saatqa tutıp aldılar.
Bu malümatnıñ başqa menbaalardan tasdıqı yoq.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
İyülniñ 7-nde tintüvlerden soñ tutulğanlardan biri, Rusiye quvetçileri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölüginde iştirak etkeninde qabaatlağan qırımlı Seyran Hayretdinov bu qabaatnı red ete ve sebepsiz dep saya. Bu aqta tutulğannıñ advokatı Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Tahqiqat malümatına köre, Aleksandr Sizikov – soqur insan – terror gruppasını qurıp, iştirakçilerine plan ve vazifeler berdi. Olarnıñ fikirince, birinci derece körme saqatı kitap oquy – olarnı, ebet, gizliden qoyğanlar. Seyran Hayretdinov ve Alim Sufyanov gruppağa kire eken – soñkisi ise diger eki kişini tanımay. Müvekkilim qabaatlı olğanını red ete ve qabaatını tanımay», – dep qayd etti advokat.
Lilâ Gemeciniñ fikirince, tutulmalarınıñ asıl sebebi tutulğanlarnıñ vatandaş fikirlerinen bağlıdır, çünki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti olarnı begenmey.
«Seyran – ev insanı, pek faal degil, qorantasınen çoq vaqıt keçire edi, amma onı da almağa kelgenler. Bugünde-bugün Rusiyeniñ terror ile küreş qanunları repressiyalar, farqlı fikirlerni bastıruv içün alet olaraq qullanılğanınıñ bir delilidir, terror ücümleriniñ ögüni aluv degil. Bu saçmalıqta yaşaymız», – dedi Gemeci.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatı, terror faaliyeti vaqtında qullanğan elektron malümat taşıyıcıları» alındı.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñevinde. Memetov tintüv vaqtında evde yoq edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Shema leyhasını ve esaplamasını «Energosetproyekt» institutı ve «Sistemnıy operator» tarafından yapıldı. Qarar energetik nazirligi ile muşaverede cümaertesi künü alındı. Quruluş müddeti – 2-2,5 yıldır.
Energetika nazirliginiñ malümatına köre, Qrımda olğan stantsıyaları Qırımnıñ ihtiyacını tek 10-30% miqdarında temin eteler. 1400 MVt olğan küçünden 70-90% Ukrain energosistemalardan kele. Şunıñ içün Qırımnı elektirknen temin etmek içün bir qaç variant baqıla edi. Birinci variantqa köre, Qırımda 1320 MVt küçünde generatsıya qurulmaqnı muzakere ete ediler, ekinci variantqa köre, LEP ya da Keriç boğazından generatsıya qurmayıp kabel keçirmek, üçünci variantı ise orta olmalı (500-600 MVt Qırımda olmalı, qalğan küç ise LEP ya da suv astında keçirilgen kabelden olmalı).
Novorossiyskte olacaq yañı stantsıya, tahminen 20-30 milliard ruble fiyatını teşkil etecek. Suv astında keçirilgen kabel ise – 20 milliard ruble, LEP – 10 milliard, ve daa 10-15 milliard ruble Qırımda olğan ağlarını yañartmaq içün.


text:
Rusiyede üç kün devamında eksilgen koronavirus hastalarınıñ sayısı eki künden berli arta, dep köstere resmiy statistika.
Mayısnıñ 29-nda memlekette 8952 koronavirus hastası qayd etildi, 8212 kişi tüzeldi, 181 insan vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qırğınlıq başlağanından berli memlekette, resmiy malümatqa köre, 396575 insan hastalandı. Şimdi 224551 insan hasta. 167469 insan tüzeldi. 4555 kişi vefat etti.
Hatırlatamız, mayısnıñ 28-nde Rusiyede 232 insan koronavirustan vefat etti – pandemiya vaqtında memlekette vefat etkenlerniñ eñ büyük sayısı.
Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, dünyada 5813919 COVID-19 hastası bar (bir künde 118764 hasta qayd etildi), 2,4 mln insan tüzeldi.
Koronavirus hastalarınıñ sayısına köre Rusiye dünyada üçünci yerde qala. Ekinci yerde Braziliya (438,2 biñ, soñki künde 26,4 biñ qayd etildi), birinci yerde ABD (1,72 mln, 22,5 biñ qayd etildi) buluna.
Dünyada koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 360 332 insan oldı, bir künde 4 644 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bu aqta «Novıy Region» yazmaqta.
Gressniñ bildirgeni kibi, şimdiki vaqıtta o Qırımda, elinde ise memleketten tış çıqmaq yasağı. O ayat yönelişi ve çabikligine kirmek niyetinde. Sabıq nazirni tünevin saat 18:00 civarında boşattılar. «Şimdi men ailemnen beraberim. Balalar yuqlay. Yarın Aqmescitte olacam. Çeşit adamlarnen körüşecem.. Şimdi bir yerge ketmege yasaqtır. Bu işte noqta qoymağa isteyim, bu vaqıt içinde ise ileride qayda olacağım aqqında qarar alırım»,- dep bildirdi Gress.
«KrımNİİİ proyekt» institut közetici şurasınıñ reisi, sabıq Qırım maliye naziri Aleksand Gress iyün 12, 2010 senesi 60 mln. grivnânıñ qanunsız alınması ve yernen bağlı büyük ayın - oyunlarında qabaatlanıp apiske alınğan edi. Keçken seneniñ yazında Gress mahkeme sistemasını teñqit etip, militsiya hadimlerini oña qarşı sahte cinaiy iş açılmasında qabaatladı.


text:
Dört künde dünyada bir million adamda COVID-19 tasdıqlandı. Bunı John Hopkins universitetiniñ sistema tetqiqatı merkeziniñ saytında derc etilgen malümat köstere.
Sentâbr 11-iniñ sabasına bütün dünyada hastalanğanlarnıñ sayısı 28 million adamğa keldi.
Koronavirustan sebep müşkülleşken hastalıqlardan 908 017 adam vefat etti, 18 899 770 adam yahşı oldı. COVID-19-nıñ ekseriyeti AQŞ-ta (qararnen 6,4 million), İndistanda (tahminen 4,47 million) ve Braziliyada (qararnen 4,24 million) qayd etildi. Dünyada 27 milliondan hasta olğanı sentâbr 1-inde belli oldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Lübnannıñ paytahtı Beyrutta avgustnıñ 4-nde olğan küçlü patlav neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı artmağa devam ete. Soñki malümatqa köre, 137 insan elâk oldı, onlarnen kişi ğayıp oldı, eñ az beş biñ insan yaralandı, dep bildirdi avgustnıñ 6-nda memleketniñ Sağlıq nazirliginiñ vekili, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Tahqiqatçılar facianıñ sebeplerini bilmek içün Beyrut limanı rayonındaki patlav yerinde çalışmağa devam ete.
Patlav limannıñ bir qısmını yoq etip, şeer merkezinde büyük zararlarğa yol açtı.
Akimiyet, ammiaklı selitra yükü patladı, dep bildirdi. Patlav telükesi olğan bu madde yıllar devamında limanda telükeli şaraitlerde saqlanğan edi. Liman reberligi avgustnıñ 5-nde ev apsine alındı.
Akimiyet iqtisadiy buhran ve cemaatçılıqnıñ tenqidi vaqtında patlav neticelerini yoq etmege tırışqanda Lübnanğa gumanitar yardım kelip başladı.
Lübnan paytahtınıñ tahminen 300 biñ sakini evsiz köaldı. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, patlavlar neticesinde zahire yerleri zarar kördi: şeerde olğan zahireniñ 85%-i patlav vaqtında yoq olğan yerlerde saqlanğan edi.


text:
Türkiye yalısında, Ege deñizi yanında, dekabr 24 künü icretçiler ile geminiñ qazası neticesinde 19 insan elâk oldı, şu sırada, altı bala. Türkiye yalı qoruvınıñ hadimleri aytqanı kibi, 21 insannı qurtarıp oldılar. Daa bir insannı qıdıralar.
Türkiye matbuat vastaları bildirgeni kibi, icretçiler Lesbos yunan adasına taba kete edi.
Aynı zamanda, yunan politsiyasınıñ malümatına köre, dekabr 23 künü Egey deñizinde eñ azından 13 insan battı, şu cümleden, yedi bala.
Bu afta BMTnıñ qaçaqlar işlerinden bölügi ve İcret boyunca halqara teşkilâtı bildirgeni kibi, 2015 senesi milliondan ziyade icretçi Avropağa keldi.
Agentliklerniñ malümatına köre, 3 692 insan, Avrupağa keteyatqan vaqıtta, deñizge battı.


text:
Tünevin, yanvar 28-de Kiyevde Bütün Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ toplaşuvı keçirildi.
Toplaşuvnıñ kün tertibinde esas mesele, adliyeciler Nikolay Polozov ve Emil Kurbedinovğa basım, bunen beraber, milliy areket faali Zodiye Saliyevanıñ oğlu Seyran Saliyevniñ yaqalanuvı oldı.
İcra komiteti işinde Türkiye, Poloniya, Litvaniya ve diger devletler delegatları iştirak etti.
«Ervin İbragimovnıñ yeri endi bir qaç toplaşuv devamında boş qalmaqta», – dep yazdı Tamila Taşeva Facebook saifesinde. Ervin İbragimovnıñ bulunğan yeri endi 8 aydan ziyade belli degil.
Avdetniñ bildirgenine köre, Qırım adliyecisi Emil Kurbedinov Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilatınıñ mitinginden üç yıl evel videonı paylaşqanı içün 10 künge apis etildi. Bundan evel ise, adliyeci Nikolay Polozov Aqmescitte FSB-ge sorğuğa qanunsız alıp ketirildi. Adliyeci uquq qoruyıcılarnıñ böyle areketlerini qaçıruv olğanını saydı.
Aynı vaqıtta, evinde tintüv keçirilgen Bağçasaray sakini Seyran Saliyev Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy qanun bozuvları aqqında kodeksiniñ eki maddesi boyunca mahküm etildi – RF Memuriy qanun bozuvları aqqında kodeksiniñ 20.3-ci («Milliyetçi timsallerini, ya da ekstremistik teşkilâtlarnıñ timsallerini, ya da teşviqatı ya halq ögünde kösterüvi federal qanunlarnen yasaq etilgen timsallerni teşviq etüv ya da halq ögünde kösterüv») ve 20.29-ci («Ekstremistik malümatlarnı yapuv ve tarqatuv») maddeleri. Birinci madde boyunca Saliyev 12 künge apiske qapatıla.
Avdetniñ bildirgenine köre, qırımtatar faalleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ adliyecisi Nikolay Polozov Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) yanvar sessiyasında iştirak etti. Adliyeci, sözde bulunıp, Qırımda adliyeciler taqip etilgenini bildirdi.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Mart 14-te saba Aqmescitte faal Aleksandr Kravçenkonı yaqaladılar. Faalniñ özü Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, politsiya hadimleri onı ukrain timsalleri sebebinden yaqaladılar.
«Meni Şevçenko bağçasında yaqaladılar. Men anda jurnalistlernen körüşmek içün keldim. Politsiya ve samooborona hadimleri maña yasaq etilgen timsaller aqqında ayttılar. Yanımda mavı-sarı şerit bar edi», – dedi Kravçenko.
Faalni Aqmescitniñ Merkeziy rayon politsiya bölügine alıp kettiler, şimdi protokol tizile, Kravçenko sorğu keçirilmesini bekley, adliyeci daa kelmedi.
Aleksandr Kravçenko mart 9-da Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen mitingde yaqalanğan faallerden biridir. Mart 12-de mahkeme onı ve daa eki faalni mavı-sarı bayraqlar ve şeritler içün 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.


text:
Odessada mesken evniñ birinci qatında patlav yüz berdi.
«Pervıy gorodskoy» yerli kanalınıñ malümatına köre, yaqında bu evde tibbiy merkez qapatılğan edi. Patlav neticesinde evniñ bir çoq dairesinde camlar patladı, könditsionerler zarar kördi.
İlk malümatlarğa köre, kimse yaralanmadı.
Soñki vaqıtları Odessada patlavlar sıq-sıq yüz berip başladı. Ukraina İçki işler nazirligi baş idaresiniñ Odessa vilâyetindeki cemaat alâqaları merkeziniñ reberi Vladimir Şabliyenko bildire ki, patlavlar şeerde aman-aman aynı saatte yüz bere. Onıñ aytqanına köre, bundan evel cinayetçiler göñüllilerniñ teşkilâtlarını, cemaat toplu olğan yerlerni patlav içün saylağan olsalar, şimdi adamlarnı qorqutmaq içün bunı yapalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri Meclis reisi Refat Çubarov ile bazar künü, noyabr 15-de, Kiyevde Frenkistan elçihanesi binasına şu künleri memleket paytahtında yüz bergen teraktlar qurbanlarınıñ hatırasına çeçeklerni ketirdi.
Refat Çubarov Ukrainada Frenkiçtan elçisi İsabel Dümon ile körüşti ve Frenkistan halqına işbu facia sebebinden taziyelerini bildirdi, bunıñ ile Meclis reisi taziyeler kitabında yazı qaldırdı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Çubarov ile birlikte elçihanege Qırımtatar halqınıñ aq-uqqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev, Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Gayana Yüksel, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ azası Sinaver Kadırov, ATR qırımtatar telekanalınıñ müdir muavini Ayder Mujdabayev kelgenler.
Ücümler Pariste noyabr 13-den 14-ne keçer gecesi yapıldı. Frenkistanda üç künlük milliy matem ilân etilgen.


text:
Qırımda keçken gece, bütün qış gecelerinden eñ suvuğı edi, Seyitler rayonında 15 derecege qadar suvuq oldı. Bu aqta Qırım gidrometmerkeziniñ bölük müdiri Raisa Stepanova bildirdi.
“Ava arareti orta qarar köstergiçlerinden 4-5 derece aşağı tüşti. 10-12 derecege qadar keskin ava suvunması oldı. Gece ava arareti 3-ten 13 derecege qadar oldı, Seyitler rayonında ise 0-dan aşağı 15 derece qayd etildi. Qırım şimalinde 0-ğa qadar edi. Seyitler rayonınıñ sıfırdan aşağı 15 derecesi - bütün qışnıñ eñ alçaq araret köstergiçi”, - dep Stepanovanıñ sözlerinden yaza “Krıminform”.
Onıñ aytqanına köre, suvuq avalar aynıñ soñunace devam etecek, amma ayaz ket-kete eksilecek. Gece sıfırdan aşağı 2-7, kündüz - -2 - +3 derecege qadar beklenile.
“Martnıñ başı aqqında aytmaq daa erte, amma tahmenen aynıñ başında daa suvuq olacaq. Yağanaqlar ola bile”, - dep qayd etti Stepanova.
O qoştı ki, martnıñ 5-lerinden soñ Qırımda ava qızınıp başlaycaq.
Fevral 25-inde bazaertesi künü, deñişici bulutlılıq, buzlavuq ve şiddetli ğarbiy yel beklenile, dep bildire yarımada gidromettsentri.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 1992
ÖZAYDIN, A. 1992. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.222-223.
ÖZAYDIN, A., (1992). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 1992
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 1992.
ÖZAYDIN, A. 1992. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.222-223.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={222-223} }


text:
Qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov, "Cemilev davası"nıñ evelki diñlevi aqqında rusiye tahqiqatçısına muracaat yolladı.
Onıñ aytqanına köre, yurisdiktsiyanıñ eñ yaqın ihtimal olğan yeri - Ermeni Bazar ya da Bağçasray, dedi Polozov Ukrinfirm" agentligine tefsir bergende.
"Cemilevniñ davasında evelki diñlev aqqında tahqiqatçığa muracaat yolladım. İmaye dava malümatınen tanışuvnı bitirgen soñ böyle ariza bere. Bundan soñ tahqiqatçı, dava malümatı qaysı bir mahkeme yollanılacağını bilmemek mümkün; sadece qabaatlav neticesini imzalağan prokuror yurisdiktsiyanı tayin ete", - Polozovğa atıf etip yaza matbuat.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2015 senesi Qırım inkişafına 100 milliard ruble sarf etilecek, – dep bildirdi Rusiye Federatsiyasınıñ maliye naziri Anton Siluanov. Nazirniñ aytqanına köre, mında Keriç köpüriniñ masrafları da kire, dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Nazirniñ bildirgenine köre, Qırım inkişaf programmasınıñ maliye miqdarı, ilk tahminlerge köre, 100 mlrd rubleni teşkil etecek.
Siluanov qayd etti ki, Qırım ve Aqyar qol tutuvınıñ esas yönelişlerini belgilemek kerek.
«Bu infrastruktura, yollar, energetika, suv teminlevi... Bu esas yönelişler işbu devlet programması çerçivesinde qol tutuv belgilemesinde eñ müimi olacaqtır», – dep añlattı Rusiye Federatsiyasınıñ maliye naziri.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ inkişaf programması profil nazirliklerinde baqıla, eñ yaqın vaqıtta ükümette bunıñnen bağlı muşavere ötkerilecek.
Bundan evel Rusiye maliye Naziri Anton Siluanov bergen malümatına köre, paranıñ umumiy miqdarı 2014 senesi içün 240 mlrd. rubleni teşkil ete, 2015 senesi içün – 80 mlrd. ruble.
Aprelniñ 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin bildirdi ki, Qırım inkişafı boyunca programmalar bücetniñ ğayrıdan baqılmasını talap etmeycek, leyhalar ükümet yedekleri sayesinde ömürge keçirilecek.


text:
Kiyev basmahanesi «Krımska svitlıtsâ» gazetasını bastırmaqtan vazgeçti. Neşirniñ muarririyeti Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ sebebi aydınlatılmadı.
«Bu künleri Kiyevden, «Krımska svitlıtsâ» bastırılğan yerden, Aqmescitke muarririyetniñ elektron poçtasına reberlik gazetamıznı «qabul etmegeni aqqında» haber keldi. Neşirci ve tesisçiler (bular ise, hatırlatamız, Milliy gazeta-mecmua neşriyatı, Ukraina medeniyet nazirligi ve T.Şevçenko adına «Prosvita» Bütünukrain cemiyeti) muarririyetke vaziyetni añlatmadılar, bu sebepten abuneciler gazetanıñ kelecek sanını alamaycaqlar», – aytıla beyanatta.
Muarririyet Milliy gazeta-mecmua neşriyatı ve Ukraina medeniyet nazirliginden izaatlar berilmesini istemege tevsiye ete.
«Krımska svitlıtsâ» – Qırımda ukrainca çıqqan bütünukrain cemaat-siyasiy ve edebiy neşiridir.


text:
Qırım Cumhuyeriyeti ve Sevastopol ş. Musulmanları Diniy İdaresi Qırım Müftisi haci Emirali Ablayev reberligindeki eyyeti, Dağıstan Cumhuriyetinde 2017 s. iyülniñ 14-15 künleri olıp keçken Rusiye Federatsiyasınıñ Hacılıq-Missiyasınıñ 15-yıllığına bağışlanğan tedbirlerinde iştirak ete. Tedbirde, Dağıstan Cumuhriyetiniñ Başlığı Abdulatipov, Saudiya Arabistannıñ elçisi, Rusiye Federatsiyasınıñ deputatı, Rusiye regionlarınıñ diniy liderleri, akimiyet vekilleri ve ilâh. iştirak etmekte. Tantanalı tedbirler Mahaçkala şeerinde Dostluq Evinde keçirilmekte. İşbu tedbirler, icra etüv akimiyeti federal organları, Rusiye subyektleri icra etüv akimiyeti, diniy İdareler ve Rusiyeniñ turistik şirket-operatorları, Rusiye müessiseleri ve Saudiya Arabistanı Qırallığı arasındaki sıq bağ-alâqası ve er yıllıq hacılıqnı teşkil etüv maqsadında keçirilmekte. Yubiley tedbirleriniñ ketişatında “Aziz yerlerniñ ziyareti – cemiyetniñ ahlâqiy sağlığını ğayrıdan tiklemektir. Dağıstan – ekstremizmge qarşıdır” adlı Bütünrusiye konferentsiyanıñ keçirilmesi de közde tutula.
Rusiyeniñ Hacılıq-Missiyası 2002 s. Rusiyeniñ hacılıq işleri boyunca Şuranıñ meydanğa ketirilüvi ile faaliyet kösterip başladı. Rusiyeniñ Hacılıq-missiyası, turistik şirketlerniñ işlerini idare ete, şu şirket-operatorlarnıñ tarafından Rusiyeniñ hacılıq boyunca Şura qararlarınıñ ve Rusiye-Saudiya arasındaki Protokolda qayd etilgen şartlarnıñ al etüvini nezaret altında tuta. Hacılıq mevsiminde Rusiye Hacılıq-missiyası azalarınıñ sayısı 200 insannı teşkil ete. Bular – hacılıq teşkilâtçıları, gruppalar reberleri, ekimler, gid ve tercimanlardır. Bu vaqıtta Saudiya Arabistanı Qırallığında Rusiyeniñ Hacılıq-Missiyasınıñ ştabı toqtamadan künde 24 saat devamında acele çalışıp, Saudiya Arabistanı Qırallığınıñ ava limanlarında Rusiye hacılarınıñ kelüvi vaqtında nevbet tutalar, insanlarnıñ aşlamadan keçkenlerini, urbanıñ bir çeşitte olğanını ve individual hacılıq-şeadetnamesi (beyc) mevcut olğanını teşkereler. Hacılıq-Missiyasınıñ reberleri SAQ-da Rusiyeden kelgen hacılarnıñ ketirilüvi ve Mina vadiysinde, Arafat ve Muzdalif dağlarında yerleştirilüvine ve Camaratqa — taşnıñ atılğanı yerlerge barıluvına büyük diqqat ayıralar. Rusiyeniñ Hacılıq-Missiyası Hacılıq işleri boyunca Nazirlik ile ve Ciddadaki Rusiyeniñ Baş Konsullığı ile sım-sıqı bağ-alâqada bulunmaqta. Hacılıq boyunca Şuranıñ ve Hacılıq-Missiyasınıñ Rusiyeniñ diniy İdareleri ve Rusiyeniñ devlet akimiyeti ile umumiy faaliyeti neticesinde bir sıra qıyın olğan teşkil etüv meselelerini ve Rusiye musulmanlarınıñ muqaddes yerlerge baruvlarını yañı yüksek seviyege kötermege imkân berdi. Neticede, soñki yıllar devamında keçirilgen hacılıqqa qıymet keserek, Saudiya Arabistanı Qırallığınıñ hacılıq boyunca Nazirligi Rusiyedeki Hacılıq-Missiyası eñ yüksek seviyede faaliyet köstergenlerniñ sırasında bulunğanını qayd etti.
QMDİ MDT matbuat-merkezi


text:
Rusiye iqtisadiy cezaları Türkiyeni tiz çökmege mecbur etmez. Bu aqta cuma künü Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu Bakuda bildirdi.
Davutoğlu noyabr 24 künü Suriye-Türkiye sıñırında memleket ava alanını bozğan Rusiye uçağını urıp tüşürgen Turkiye areketlerini aqladı. Davutoğlu aytqanı kibi, Ankara sıñırlarını qorçalağanı içün afu soramaq mecbur degil.
Türkiye baş naziri birinci sefer şunı ayttı ki, Türkiye Suriyede turkmenler yaşağan rayonlarğa ücüm etecek olğan uçaqnı öz ava alanına «maneviy mulâaza» ceetinden kirsetip olamay edi.
Aynı zamanda Davutoğlu Rusiyeni munasebetlerni daa da ziyade bozmamaq ve iqtisadiy işbirlikni devam ettirmege çağırdı.
Moskva Türkiyeni Rusiye uçucısınıñ aselet öldürüvinde qabaatladı ve oña qarşı sanktsiyalarnı kirsetti, şu cmuleden 2016 senesi yanvar 1-den Türkiye vatandaşları içün vizasız rejimni lâğu etti.


text:
Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyeti Salğır özeniniñ yatağını temizlemege avale etti, dep bildire şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Elde etilgen malümatqa binaen, ot faal şekilde çalına, çöplük toplanıp çıqarıla.
Tünevin Qırım.Aqiqat Aqmescitte Salğır özenine belli olmağan qaverenkli maddeler tökülgenini köstergen videonı paylaştı.
Yaz başında Salğır bataqlıqqa oşay edi. Suv seviyesi alçaq oldı, tübünü ösümlikler qaplap aldı. Yalı kenarı temiz degil, bazı yerlerde bozulğan.
2013 senesi Qırım Ukraina nezareti astında bulunğan vaqıtta bu yerde yalı kenarınıñ yañıdan yapılması çerçivesinde damba qurulacaq edi, bu Şmidta soqağından Kirova soqağına qadar özenniñ qısmında suv seviyesini kötermege yardım eter edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oktâbrniñ başında Qırımda ava «turğun olmaycaq», bazı yerlerde yağmurlar yağacaq. Bu aqta yerli Gidromettsentrniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Oktâbrniñ 1-2-nde ava turğun olmaycaq, yağmurlar yağacaq. Raatlıq künleri, oktâbrniñ 3-4-nde, yağanaqlar yağmaycaq, gece ava arareti 8-13°, kündüz 21-26° olacaq», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, eki yaqın künde yarımadada sağanaq ve boranlı yağmur yağması beklenile.
Bu afta Qırımda boranlı yağmurlar yağması beklenile, dep haber etilgen edi.


text:
Böyle bir malümatnı Milliy ekzit-pol taqdim ete (saylav bölüklerinde rey berip çıqqanlarnı soraştıruv).
Ekinci yerde – 12,9 fayızını qazanğan Yuliya Timoşenko. Soñra Oleg Lâşko (8 fayız), Anatoliy Gritsenko (6,3 fayız), Sergey Tigipko (4,7 fayız), Mihail Dobkin (2,1 fayız).
«İlko Küçeriv adına demokratik teşebbüsler» Fondu, Kiyev halqara içtimaiyat institutı ve Razumkov merkezi tarafından keçirilgen Milliy ekzit-pol çerçivesinde Ukrainanıñ bütün regionlarında 351 saylav bölüginde 15 biñ saylayıcığa sual berildi. Qırım ve Ukraina şarqındaki bazı mesken yerler sayılmadı.


text:
İşğal etilgen Keriçte Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan avto yürüşni iyün 26-da keçirmeycekler. Bu aqta Kremlge boysunğan şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa köre, merasimni diger bir kün keçirmek qararı alındı.
«Muqaddes musulman Ramazan ayınıñ yekünlenmesi munasebetinen şeerde bir sıra merasimler, bu cümleden avto yürüş, istidat taqımlarınıñ çıqışları, milliy aşlarnen sıylama teşkil etilecek. İyün 26-da keirilmesi planlaştırılğan avto yürüş musulman orazası yekünlenmesine bağışlanğan bayram programmasına kirecek», – dep aytıla beyanatta.
Avto yürüş keçirilecek tarih, vaqıt ve yer aqqında malümat bildirilmey.
Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan merasimler Kiyevde ve Herson vilâyetinde de keçirilecek. Programma çerçivesinde resim yarışı, avto yürüş ve vatanperverlik mitingi teşkil etilecek.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiyede mahkeme İstanbulnıñ baş ava limanında yüz bergen patlavlarnen bağlı olğanında şeklenilgen daa 7 kişini yaqaladı. Türkiyeli kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, endi yaqalanğan kişilerniñ sayısı 37-ni teşkil etti.
Anadolu devlet agentliginiñ iyül 11-de haber etkenine köre, şeklenilgen insanlar «silâlı terroristik taqımınıñ azaları olğanlarında» ve öldürüvde iştirak etkenlerinde qabaatlanıp yaqalandı.
«Dogan» şahsiy haber agentligi bildire ki, olarnıñ episi iyül 10-da aqşam yaqalandı, yaqalanğanlar ecnebiy vatandaşlar ola.
İstanbul ava limanına ücüm iyün 28-de yüz berdi. Patlavlar neticesinde eñ azdan 45 insan, bu cümleden, Ukraina vatandaşı, elâk oldı, tahminen 240 kişi yaralandı.
Vaqia içün mesuliyetni kimse boynuna almadı. Lâkin, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan bildirdi ki, ücüm sabıq Sovet birligi devletlerinden olğan «İslâm devleti» silâlı taqımları tarafından yapıldı.
Türkiye kütleviy haber vastaları Türkiye ükümetindeki adını bildirmegen menbanıñ malümatını bildirgen edi, o, ücümler Rusiye, Özbekistan ve Qırğızistan vatandaşları tarafından yapılğanını ilân etken edi.
Özbekistanda bu beyanatlarğa izaat bermediler. Türkiyede Rusiye elçisi Andrey Karlov, ücümlernen Rusiye vatandaşları bağlı olğanı aqqında onıñ malümatı yoq olğanını ilân etken. Qırğızistanda İstanbulda ava limanına ücüm etkenler arasında bu devletniñ vatandaşları olğanı aqqında beyanatqa cevap olaraq, ücüm etkenlerniñ ekisi Rusiye vatandaşları olğanını ayttı.


text:
Aqyar istiraat evlerinde yaz mevsimi vaqtında politsiya hadimlerini yerleştirmege azırlar.
Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ saytında aytıla.
«Laspide bugün raatlanıcılarnıñ aqımı pek büyük. İnsanlar em yollanmalar boyunca, em öz başına kele. İçki satıla. Bu kibi uzaq yerlerde yaz mevsimi vaqtında politsiyanı yerleştirmege kerek», – dey Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo.
Aqyar boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ İçki işler nazirligi idaresiniñ reberi Yuriy Kaşpur aytqanı kibi, Laspide kurort mevsimi devamında cemaat nizamınıñ qoruvı boyunca noqta açılacaqtır.
«İstiraat evleriniñ yolbaşçıları muvaqqat şeklinde politsiya hadimlerini yerleştimege azırlar», – dep qoştı Menâylo.
Evel Aqmescit şeer memuriyetinde yuvunuv içün 49 havflı yerni qayd ettiler, yerli akimiyet mında yuvunuvnı yasaq etip, 1,5 biñ ruble miqdarında para cezasını belgiledi.


text:
"Êvakuaśiyälängännärneñ 77%ı äfğan"
Aq Yort Äfğanstannan êvakuaśiyälänüçelär turında mäğ'lümat birde
AQŞnıñ Aq Yort süzçese Djen Psaki Äfğanstannan êvakuaśiyälängän yaqınça 120 meñ keşeneñ 77%ınıñ maxsus migrant vizası aluğa xoquqlı äfğannar buluın belderde. Ul köndälek matbuğat brifingında bu xaqtağı sorawlarğa cawap birde.
Psaki äytüençä, Äfğanstannan êvakuaśiyälänmägän keşelärne alıp çuğu öçen êşçänlek däwam itä. Ul, bu xaqta söylänmägän bulsa da, êvakuaśiyä öçen oçqıç tışındağı yullarnı da qullanuların citkerde. Qayber oçraqlarda keşelärne boralaqlar belän taşığannar. Bolar qurqınıçsızlıqnı saqlaw maqsatınnan belderelmägän.
Psaki Qabulnıñ Xamid Karzai aêroportın êvakuaśiyäläwlär öçen qabat açu nisbätennän êşçänleklärneñ däwam itüen assızıqladı. Ul monıñ öçen Törkiyä häm Katar belän söyläşülär baruın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Katolik çirkäweneñ zolım mäktäpläre
Kanadada cirle xalıqlarnı yuq itü sisteması turında qurqınıç xaqıyqat'
Rusiyädä Äfğanstan cıyılışı
Rusiyä tışqı êşlär ministrlığı irtägä Äfğanstan belän bäyle bularaq Mäskäw formatında cıyılış ütkäreläçägen belderde


text:
Kremlniñ sabıq siyasiy mabüsleri cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde ğarbiy memleketlerniñ elçilerinen körüşti. Bunı "Kreml siyasiy mabüsleri tuvğanlarınıñ birleşmesi" teşebbüsiniñ başı İğor Kotelânets Facebookta haber etti.
Büyük Britaniyanıñ Ukraina elçiliginde keçken körüşüvde, hususan, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Roman Suşçenko, Andriy Sızonovıç, Mıkola Karpük, Artur Panov iştirak etti. Ve apisteki ukrainlerge qol tutqan yigirmige qadar memleketniñ elçileri.
"Qısqadan öz ikâyelerimizni tarif ettik. Ve Rusiyege qarşı basqını toqtatmamağa, onıñ türmelerinde olğan yigitlerimizge destek köstermege elçilerge muracaat ettik. Men, Rusiye işğal etken topraqlarımız olğance, bu toqtamacaq, dep ayttım. O devletniñ siyaseti buña esaslana, dep qayd ettim. Öz vatandaşlarına da munasebetleri aynıdır... Olar esir alıp, olarnen alış-veriş yapa... Men hususan Oleğ Prıhodko ve Oleksand Şumkov aqqında ayta edim, o şimdi açlıq tuta", - dep, Qırım.Aqiqatqa tefsir berip, ikâye etti Volodımır Baluh.
2017 senesiniñ soñunda haber etile edi ki, Yuqarı Rada mebusı Dmıtro Yaroşnıñ sabıq qaravulı Oleksandr Şumkov Rusiye SİZOsına tüşti. O "Pravıy sektor" teşkilâtınıñ faaliyetinde iştiraginde qabaatlana.
Ukraina tarafdarı olğan faal Oleğ Prihodkonıñ tutulğanı aqqında oktâbrniñ 10-nda saba belli oldı.
FSB hadimleri Rusiye Ceza kodeksiniñ 223.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız azırlanması) ve 205 (terror ücümi) maddelerine istinaden qabaatlay. Keççe o, Saq şeer memuriyeti binasını patlatmağa azırlağanında qabaatlandı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Kanadanıñ Alberta vilâyetiniñ paytahtı Edmontonnıñ şeer yolbaşçılığı üzerinde qırımtatar bayrağını köterüv merasiminde iştirak ettiler.
Bu aqta Kanadanıñ qırımtatar birliginiñ Facebook saifesinde mayısnıñ 19-nda haber etile.
Bayraqnı köterüv merasimine federal parlamentniñ deputatları Kerri Diotima ve Linda Dankan, Kanadadaki Ukrainalılar Kongressiniñ prezidenti Aleksandra Hiçiy, Ukrainanıñ Edmonton konsulı Aleksandr Danileyko ve Alberta ukrain cemiyetiniñ azaları qoşuldı.
1944 senesi qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları añılıp, Makeven universitetinde Ahtem Seitablayevniñ «Başqasınıñ duası» filmi kösterildi.
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada mayısnıñ 18-nde qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışlanğan hatıra mitingi keçirildi.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Gece Kefede (Feodosiya) "Reno Logan" maşnasınıñ aydavcısı büyük süratta elektrik direkke uruldı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Qaza yerinin etrafını birden signal işaretlerinen çektiler, maşnada akkumulâtornı söndürdiler. Aydavcını Kefe şeeriniñ №1 hastahanesine alıp kettiler", - denile müessiseniñ beyanatında.
FVN, yol areketine uymaq ve sürat rejiminden aşmamağa çağırttı.
İçki rayonında dekabrniñ 2-sinde aqşam Vortex Corda avtomobili, PRUE Hauf arabasınen MAN 23 maşnasınen çatışqanından sebep, Rusiye polisi teşkerüvni başladı.
Qırımda dekabrniñ 3-ne telükeli gidrometeorologik adiselerine dair furtuna ihtarı ilân etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küç ve vastaları ava bozulğanı içün fevqulâde vaziyetler olacağına azırlıq köre.


text:
Yanvarniñ 23-nde yaltalı aq qorçalayıcı Yunus Maşaripovnıñ cinaiy davası boyunca keçirilgen daa bir oturışuv vaqtında FSB tahqiqatçısı Aleksandr Lavrov sorğuğa çekildi, o, tahqiqat vaqtında qanunsız basqı usullarını qullanuv aqqında suallerge cevap bermedi. Qabaatlav tarafı, dava malümatına Rusiye arbiy prokuraturasınıñ FSB hadimleriniñ areketlerini teşkerüv neticeleri boyunca red malümatını qoşmağa rica etti. Maşaripov işkencege oğratıldı-yoqmı, dava prokuraturada nasıl baqıldı ve FSB hadiminiñ sorğusı nasıl keçirildi, bunı maqalede oqumañız mümkün.
«Faşist işkence usulları»
Yunus Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. O, Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından hırsızlandı, dep bildire. Maşaripov patlayıcı maddelerni azırlağanında ve saqlağanında qabaatlandı. Belli bir vaqıt keçken soñ akimiyet kontrolinde olğan «Krım 24» telekanalı sorğu videosını derc etti, anda Maşaripov «Yaltada içtimaiy-siyasiy vaziyetke dair malümat toplağanını, turistik mevsimni bozmaq içün plâjlarda ine atqanını, ormannı ateşke bergenini ve Rusiyege qarşı risalelerni tarqatqanını» bildire. Videoda aytılğanı kibi, Maşaripov bunı «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen yaptı, onı ise Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri idare etti». Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı red etti.
Yunus oña qarşı yapılğan işkence aqqında tarif etti. Onıñ aytqanına köre, FSB hadimleri onı aqım, açıq ateşnen qıynap eziyetledilerAleksey Ladin
Yanvarniñ 16-nda qırımtatarı Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesinde çıqışta bulunıp, onı qabaatını tanımasına zorlamaq içün işkencege oğratıp, malümat bergenini videoğa çıqarğanlar, dep tarif etti. Soñra, SİZOda, tahqiqatçı, tayinlengen advokattan çekinmeyip, oña qarşı qanunsız basqı usullarını kene qullandı, dep bildirdi Maşaripov. Maşaripovnıñ qayd etkenine köre, biologik örnekleri küçnen alındı, daa soñra olar «patlayıcı tertibatlarda tapıldı».
Advokat Aleksey Ladin Maşaripovnıñ malümatını izaatlap şöyle dedi: «Yunus oña qarşı yapılğan işkence aqqında tarif etti. Onıñ aytqanına köre, FSB hadimleri onı aqım, açıq ateşnen qıynap eziyetlediler, qabaatı olğanını tanımasını talap ettiler. Soñra genetik madde alıp, bunı bir yerde qayd etmediler. Ve daa soñra genetik madde patlayıcı maddede tapıldı».
Mabüs, Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ muavini Vladimir Kuznetsovnıñ adına yazğan muracaatında (muracaat kopiyası muarririyette bar) oña «FSB idaresiniñ hadimleri tarafından faşist işkence usulları, eziyet, qılınuv, milliy menlik ve namusnı maneviy aşalav, maneviy basqı qullanılğanını ve özüne qarşı yalan malümat bermesine zorlanğanını» bildirgen edi, dep hatırlata.
Aqlımda bar – aqlımda yoq
Yanvarniñ 23-nde mahkemede bu davanen oğraşqan FSB tahqiqatçısı Aleksandr Lavrov sorğuğa çekildi. Oturışuv vaqtında Maşaripov işkence aqqında bildirgen edimi degen sual berildi. Tahqiqatçı qısqa bir cevap berdi, şahsen oña böyle bir muracaat kelmedi, dep bildirdi. FSB hadimi bu mevzunı añlatmadı.
«Hatırlamayım!» – dep cevapladı tahqiqatçı
Soñra biologik örnekler alınğan protsessual areketler vaqtında tahqiqatçı ne içün yoq edi degen sual peyda oldı. Lavrov qarar çıqarğanını aytıp, özü ne içün yoq edi añlatıp olamadı – qadı Sergey Smirnov sualni alıp taşladı, tahqiqatçığa cevap bermemege izin berdi. Bu protsessual areketniñ hususiyetleri aqqında laf etmek ıntıluvına qadı Smirnov kene imkân bermedi.
Maşaripov, mahkemede tahqiqatçı Lavrovdan 2017 senesi noyabrniñ 24-nde tayinlengen advokatnen beraber tahqiqat izolâtorına kelip, onı sorğu odasına ne içün çağırğanlarını tarif etmesini rica etti. «Hatırlamayım!» – dep cevapladı tahqiqatçı. Maşaripov bu sualniñ cevabını almağa tırıştı, amma Lavrov tekrarlap turdı: «Aqlımda yoq». Qadı Smirnov nevbetteki sualge keçmege talap etti, çünki «şaat bir şey hatırlamağanını ayttı».
Soñki red cevabı degilmi?
Tahqiqatçı, Maşaripovğa qarşı işkence qullanğanını red etip olamadı, daa beter yaptı. Tahqiqatçı mahkemede şaatlıq etken soñ, devlet qabaatlayıcısı dava malümatlarına Rusiye Qara deñiz arbiy prokuraturasınıñ Maşaripovnıñ FSB hadimleri tarafından işkencege oğratılğanına dair ariza esasında cinaiy dava açmamaq qararını qoşmağa rica etti.
Advokat Aleksey Ladin bu red cevabını izaatlap, mahkemeniñ diqqatını arbiy prokuror teşkerüv yapıp, FSB hadimlerine qarşı dava açmamağa qarar alğan soñ mabüsniñ bu qararnı şikâyet etkenine celp etti. Ve malümat yañı teşkerüvge yollanıldı. Prokuror yerli FSB hadimleriniñ areketlerinde kene bir cinayet körmegen soñ, dava açılmasına berilgen red cevabı kene lâğu etildi.
Bu qarar daa çoq kere lâğu etilecek, dep tüşünemAleksey Ladin
«Bu red cevabı bir çoq kere lâğu etildi, aynı qararlar çıqarıldı, ve bu qarar daa çoq kere lâğu etilecek, dep tüşünem», – dep vade etti mahkemede Ladin.
Prokuror teşkerüvi, aqımnen işkence ve qabaatını tanımağa zorlav aqqında Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ muavini adına bergen arizasında Maşaripov özü de bildire. Bu arizanıñ metnine köre, «devletniñ yüksek vekâletli şahısları, Yalta şeeriniñ prokurorlarından başlap Baş prokuror ve Rusiye Tahqiqat komitetine qadar berilgen bir sıra arizağa baqmadan», Maşaripov «Qırım prokuraturasınıñ hadimleri tarafından bir kere bile sorğuğa çekilmedi».
Malümat: Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti. Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ve Ukrainanıñ şarqiy regionlarında söz serbestligi «telükeli vaziyette» olğanından raatsizlanğanını beyan etti. Bu aqta teşkilâtnıñ sitesinde haber etile.
PACE «Avropada kütleviy haber vastalarınıñ serbestligine cidden telükeli olğan adiselerden» rattsız ola. İşbu adiseler aqqında, Ukraina temsilcisi Volodımır Ariev maruza azırladı. Maruzada ayrıca 2015 senesinde 16 jurnalist öldürülgeni ve aza-devletlerdekizorbalıq areketleri aqqında tarif etile.
Kütleviy haber vastaları Azerbaycanda da taqip etilgeni munasebetinen raatsızlıq beyan etile, ve jurnalislerge ve bloggerlerge qarşı cinaiy qanunlar qullanılğanı sebebinden yazıqsınuv bildirile.
Ayrıca PACE «Türkiyede haber vastaları ve jurnalistlerniñ dramatik vaziyeti» ile raatsız olğanını ifadeley ve türk akimiyetini «terroristik eylemlerde iştirak etkenlerinde qabaatlanğan bütün jurnalislerni azat etmege» çağıra.
Parlament assambleyası «diger aza-devletlerniñ, fakt olaraq ayrılıqçı rejimler tarafıdndan kontrol etilgen topraqlarda, yani Azerbaycannıñ Dağlıq Qarabağında, Gürcistannıñ Abhaziyası ve Cenübiy Osetiyasında, Moldova Cumhuriyetiniñ Pridnestrovye bölüginde» kütleviy haber vastalarınıñ söz serbestligi yoq olğanına yazıqsına.
Bundan da qayrı PACE qayd ete ki, cemaat yayınlarınıñ akimiyetten mustaqil olğanı garantiya etilmek kerek.
Keçende Avropa Şurası Parlament assambleyasında Ukraina eyyeti, Qırım uquq qorçalav taqımı ve Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından Strasburgda PACE qış sessiyası devamında «İşkence, zornen yoq oluvlar, siyasiy taqipler: Qırım adalet istey» (Tortured, disappeared, persecuted: Crimea is asking for justice) mevzusında yan merasimi teşkil etilgen edi.


text:
Lvovda noyabr 27 künü JazzBez XIV halqara caz festivali çerçivesinde qırımtatar ve ukrain çalğıcılarınıñ kontserti ötkerilecek. Qırım.Aqiqat saytına Lvovda Krım.SOS teşebbüsiniñ azası Halil Halilov aytqanı kibi, kontsert saat 20:00 KİNO art-hollında keçecek.
«Rre-party aqşamında Usein Bekirov (Qırım, Ukraina); Şevket Zmorka (Qırım, Ukraina) – akkordeon; Andrey Kohan (Lvov, Ukraina), bas-gitara; Valeriy Kovalenko (Kiyev, Ukraina), davul, kibi caz çalğıcıları iştirak etecek. Biletlerniñ satuvından qalacaq aqça «Lvovda Qırım Evi» – qırımtatar medeniy merkeziniñ donatılmasına ayırılacaq», – dey Halil Halilov.
Bunıñ ile qırımtatar caz çalğıcıları «JazzBez. Şarqnıñ azat etilgen topraqlarında Serbestlik Muzıkası» kontsertinde de iştirak etecekler.
Bu leyhanıñ devamında leh ve ukrain caz vekilleri Slavânsk ve Kramatorsk şeerlerinde bedava kontsertler ile çıqışta bulunacaqlar. Bunıñ ile çalğıcılar Ukraina şarqında arbiy areketlerniñ zonasından on çalğıcını Lvovğa ketirip, olarnı Jazz Bez halqara festivaliniñ diger tedbirlerine celp etecekler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.