text:
Hersonda qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma künü «Hatırlaymız» adlı hatıra aqşamı keçirilecek. Tedbirler mayısnıñ 15-nde DahaBraha ukrain etno-gruppası ve qırımtatar asıllı ukrain yırcı Jamalanıñ ve qırımtatar oyun gruppalarınıñ iştirakinen ötkerilecektir.
Bu aqta tedbir teşkilâtçıları – «Küreş» qırımtatar medeniy merkezi», «Gogolfest», USAID halqara inkişaf ABD agentligi ve «Nova ğeneratsiya» – Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Hatıra aqşamı 1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı oğrağan facialı adise-vaqialarğa bağışlana. Mahsus vaqianı rejissör Vlad Troitskiy teşkil etecek ve o, Hersonnıñ merkezindeki Azatlıq meydanında ötkerilecek», – dep haber ete teşkilâtçıları.
«Küreş» qırımtatar medeniy merkezi hayriye teşkilâtınıñ inkişaf müdiri İbragim Suleymanov qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına keçirilecek aqşamnıñ yañı format ğayesi aqqında tarif etti: «Bir qaç yıl evelsi zenaatdaşlarımız, hususan Liliya Caksim ve Susanna İzmaylovanen mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ kününen bağlı tedbirlerni muzakere etken edi. Ve bir hulâsa çıqardıq, ananeviy mitingler artıq o qadar semereli degil. Çoq tüşündik ve hulâsa çıqardıq: qırımtatar halqı bu 77 yıl devamında körgen acı ve facianı köstermek içün insanlarğa meraqlı olacaq, millet mensüpligine baqmadan, insanlarnı birleştirecek formatnı uydurmaq kerek».
Onıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı «diqqat celp etmek, halqlar arasında bir tarihnıñ añlamasına yardım etmek, 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan facia aqqında haberdar etmek» ola.
Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, tedbir Ukraina Sağlıq nazirliginiñ koronavirus pandemiyası sebebinden olğan sıñırlavlarğa uyğun şekilde ötkerilecektir.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


c: text/html

text:
Radiobıznıñ ärmän redaksiäse xäbär itüençä, Yerevan tulı polisiä buluğa qaramastan, oppozisiä wäkilläre töştän soñ yañadan cıyılğan. 10 kön elek uzğan prezident saylawı näticälärenä protest belderep alar "azatlıq" häm "Levon" dip qıçqırğan. Keşe xoquqları wäkile Armen Harutiunian wazğiätne kierenke dip bäyäläde:
"Bik kierenke häm awır wazğiät tudı. Tınıç uram cıyının polisiäneñ köç qullanıp taratu xoquqı yuq ide," - dide Harutiunian.
Elekke prezident Levon Ter-Petrosian mäydanda bulğan xällär turında menä nilär söyläde:
"Keşelär tınıç qına yoqlıy ide. Maxsus köçlär kilep tayaqlar belän alarnı qıynıy başladı. Min mikrofon yanına kilep xalıqnı tınıç bulırğa çaqırdım. İminlek köçläre kilgäç tä qıynıy başlamadı, alar keşelärne uratıp aldı. Min xalıqnı polisiä belän bäreleşmäskä çaqırdım, başta alarnıñ nişliäçägen kürik, didem. Ämma söyläşülär bulmadı, bezgä ber kem ber ni äytmäde, annarı polisiä xalıqnı qıynıy başladı," - dide Ter-Petrosian.
Polisiä üz xezmätkärläreneñ yaralanğan buluın häm oppozisiä çatırlarında qoral tabılğanın xäbär itte. Çatırlarnı cimerer öçen mäydanğa xärbi maşinalar kiterelgäç polisiä böten jurnalistlarnı quğan, dip xäbär itelä.
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması räise, Finlandiä tışqı eşlär ministrı İlkka Kanerva, uram cıyınına qarşı köç qullanunı täñqitläp çıqtı häm qulğa alınğannarnı irekkä çığarırğa, oppozisiä belän xökümätne söyläşülärgä çaqırdı.
Ärmänstanda 19 fivral bulğan prezident saylawında premyer-ministrı Serj Sarkisian tawışlarnıñ 53% alıp prezident dip iğlan itelde. Ter-Petrosian öçen 21.5% tawış birde. Oppozisiä Sarkisian xärämläşülär yulı belän ciñgän dip däğwa itä. Ciñüçe üze monı kire qağa.
Räsmilär uram cıyının oyıştıruçılarnı qanunsız yullar belän xakimiätne üz qullarına alu tırışlığında ğäyepli. Bügen irtän bulğan xällärgä qadär Yevropa Şurası häm Yevropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması taraflarnı tınıçlıqqa çaqırğan ide. Oyışmadağı AQŞ wäkile, Waşington Ärmänstanda saylawdan soñğı xällärgä bik borçıla, dip belderde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde iyülniñ 9-nda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca ilk mahkeme oturışuvı keçirildi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oturışuv vaqtında o, altı muracaat berdi. Qadı Venera İsroilova ise tek bir danesini qanaatlendirdi.
«Bugün imaye tarafı altı muracaat berdi: ukrain tilinde olğan dava malümatlarınıñ çıqarıluvı; Qırım işğalinden evel toplanğan dava malümatınıñ çıqarıluvı; silânı saqlav ve diqqatsız qullanuv davası boyunca cinayet aleti, delillerini talap etip aluv muracaatı; kelişmegen delil, hususan Rusiye Federatsiyasınıñ sıñırları qayd etilgen Qırım haritasınıñ çıqarıluvı; Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağını köstergen FSB vesiqasını talap etip aluv aqqında muracaat; dava toqtatıluvı muracaatı. Bulardan tek bir danesi mahkeme tarafından qanaatlendirildi, o da qısmen. Müvekkilimniñ Qırımğa ve Rusiye Federatsiyasına kiriş yasağını isbatlağan vesiqa», – dedi Polozov.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı iyülniñ 23-ne belgilendi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dedi ki, Qırımda sürgün olunğan grajdanlar aprel 1-den itibaren topraq damartılarını alacaqlar. Bunı yanvar 9-da Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildirdi.
«Devlet ya da belediye mülkinde olğan topraq damartılarınıñ berilmesi ve bazı topraq meseleleri aqqında» Qırım Cumhuriyetiniñ qanunı ve Rusiye Fderatsiyası prezidentiniñ sürgün olunğan halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğı altında qalğan qırımlılar aprel 1-den itibaren topraq damartılarını alacaq», – aytıla beyanatta.
Aksönovnıñ aytqanına köre, fevral 1-den itibaren Qırımnıñ yerli idare organları vesiqalarnı qabul etecekler.
«Aprel 1-ne qadar yerli akimiyet organları qanun ve prezidentniñ vatandaşlarnıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğına ait adamlarğa berilecek topraq damartılarınınıñ cedvelini tizmeli. Aprel 1-de topraq berilecek. Topraq damartılarınıñ cedveli elektron şeklinde de tizilecek. Bu sene devamında bizler işbu qanunnı yerine ketirmek kerekmiz», – dep ayttı Sergey Aksönov.
Onıñ bildirgenine köre, qanunğa köre 300 biñ qırımlı topraq saib iola bile, lâkin «bu raqam tüzetilecek».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımdaki Qurman sakini Nazim Memetovda, qomşusı oña qarşı şikâyet yazğanı içün, energiya bergen şirketler ve Rusiyege boysunğan uquq qoruyıcı organları tarafından bir sıra teşkerüvler keçirile. Bu aqta malümatnı Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Smedlâyev paylaşqan şikâyet nushasına binaen, qomşu Memetovnı elektrik energiyasını yañlış qullanğanınen qabaatlay. Bunen beraber, Memetovnıñ Meclis azası olğanını qayd ete.
Zair Smedlâyevniñ sözlerine binaen, Nazim Memetov iç bir vaqıt Meclis azası olmadı.
Smedlâyevniñ tahmin etkenine köre, işbu şikâyet «qırımtatarlarnı qorquzmaq içün töpeden emir ile» yazılğan.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa yengil atletika birleşmesi yengil atletika boyunca Avropa çempionatını lâğu etti. Yarış avgustnıñ 25-26-sında Parijde keçecek edi, bildire Azatlıq Radiosı.
"Avropa yengil atletika birleşmesi, Frenkistan yengil atletika birleşmesiniñ tibbiy komissiyasınıñ seyirciler ve resmiy şahıslar içün iltimallı telüke aqqında fikrine esaslanıp, yarışnı lâğu etti", - denile beyanatta.
Koronavirus pandemiyasından sebep bütün dünyada sport yarışlarını lâğu eteler.
Daa evel, Ekinci cian cenkinden soñ ilk sefer Wimbledon turnirini lâğu ettiler.
Aprelniñ 24-ünde saba dünyada 190 788 adam koronavirustan öldi. 2,7 milliondan ziyade adam COVID-19-nen hastalandı, 4,6 milliondan ziyade adam yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2019 senesi ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışında iştirak etken 125 müellif arasında eki siyasiy mabüsniñ eserleri bar.
"Müelliflerniñ birisi - Osman Arifmemetov - halq jurnalisti, "Qırım birdemligi"niñ faali. 2019 senesi mart ayında onı ev tintüvinden soñ tevqif ettiler. Oña, sanki terrorcılıq teşkilâtınıñ faaliyetiniñ teşkil etüvi içün 20 yılğa qadar apis cezası üküm etile bile. Osman ukrain tiltibnde nesirni yolladı", - haber eteler yarış teşkilcileri.
Malümatqa köre, konkursta iştirak etken ekinci siyasiy mabüs - Server Mustafayev - "Qırım birdemligi" teşkilâtınıñ koordinatorı, halq jurnalisti.
"2018 senesi mayıs ayında rusiye quvetçileri onıñ evine tintüvnen keldi. Server Mustafayevni terrorcılıq teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninen bağlı sahte dava boyunca qabaatlana. Oña 20 yılğa qadar apis cezası üküm etile bile. Server qırımtatar tilinde yazılğan şiirni yolladı", - denile beyanatta.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
"Qırım inciri"niñ short list ilânı 2019 senesi dekabr 1-inde yapılacaq.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
AQŞ Devlet kâtibi John Kerry Ukrainağa istilâ etkeni sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetilmesinde Amerika Qoşma Ştatlarınıñ rolü ne qadar müim olğanını hatırlattı.
Yañı saylanılğan prezident Donald Trumpnıñ idaresi 20 yanvarde iqtidarğa keleceginiñ arfesinde Washingtonda keçirilgen «Passing the Baton» («Estafetanı devam etmek») konferentsiyası devamında John Kerry hatırlattı ki, şimdiki prezident Barack Obamanıñ idaresi Avropa tarafından da sanktsiyalarnıñ qullanılmasına irişti. Bunı Radio Svoboda haber ete.
«Rusiye Gürcistanğa ücüm etip, Cenübiy Ostiya ve Abhaziyanı istilâ etkeninden soñ, biz iç bir şey yapmağan edik – sanktsiya qullanmadıq, iç bir tedbir almadıq. Bizler (Obamanıñ idaresi – QA) kelgen soñ, olar ise Ukrainanı istilâ etkenlerinden soñ, biz Avropanı köterdik ve sanktsiyalarnı kirsettik. Bu sanktsiyalar Rusiye içün ağır darbe oldı, o yapqan bütün areketleri içün ödemek mecbur olğanını añladı. Ve Avropadaki çoqusı, instinkt olaraq, bu sanktsiyalardan vazgeçmege istegende, bizler devamlı surette olarnı Minsk añlaşmalarını yerine ketirmege mecbur ettirmek içün saqlap oldıq», – dep hatırlattı Kerry.
Ukraina ile bağlı olaraq, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi ve soñra Ukraianıñ şarqiy vilâyetlerine ücüm etkeninden soñ, bir-qaç paket ile AQŞ ve diger devletler, ilk evelâ «Gruppadaki Yedi» devletleri ve Avropa Birligi tarafından yaptırımlar qabul etilgeninden ğayrı, Washington Moskvağa qarşı diger sanktsiyalarnı da qullanğan edi. Soñkileri – daa küçlü diplomatik yaptırımlar oldı, olar Rusiyeniñ yüksek reberleri tarafından AQŞ saylavları devamında siber-qarışuvalarını keçirmek emir etilgeni AQŞ mahsus hızmetleri ile tasdiqlanğanından soñ qabul etilgen ediler.
Trump ve onıñ taqımını temsil etkenler bu sanktsiyalarğa qarşı çıqqan ediler. Saylanılğan prezidentniñ baş mesleatçısı Kellyanne Conway dedi ki, soñki yaptırımlarnıñ bazılarını Donald Trump lâğu ete bile, çünki onıñ fikirince, siber-qarışuvalar sebebinden qabul etilgen yaptırımlarnıñ bir qısımı kereginden ziyade şiddetli oldı. Ve o, qanun çıqarıcılarınıñ çoqusı, Rusiyeniñ saylavlarğa siber-qarışuv yapqanını tedqiq etmek içün eki fırqalıq Kongress tedqiqatını keçirmege avesli olğanlarında, şubelengenini bildirdi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi 2017 senesi acılıqqa baracaqlarnıñ vesiqaları qabul etilmege başlağanını ilân etti. Bunı müftiylikniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi Saudiy Arabistannıñ muqaddes Mekke ve Medinede acılıq ibadetini yerine ketirmege niyetlengenlerniñ vesiqalarını qabul etmege başladı. Bu sene musulmanlar içün eki programma azırlandı», – dep aytıla haberde.
«Ekonom» programmasınıñ fiyatı 2 200 dollar, «Komfort» programmasınıñ fiyatı ise 2 900 dollarnı teşkil etmekte.
QAMDİ 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Çarşenbe künü, dekabrniñ 9-nda, Rusiye quvetçileri bu sene sentâbr ayında qomşu Rusiyeniñ Rostov vilâyetindeki koloniyadan azat etilgen cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminovnıñ evine keldi. Memedeminovnıñ «Qırım birdemligine» bildirgenine köre, olar «subetleşmege» istedi.
«Eki insan keldi. Cedvel bar edi, onı köstermege rica ettim, çünki bu cedvelde apayım da bar edi, onıñ soyadını kördim. Subet qısqa oldı. «Siznen profilaktika subetini keçirmemizni istediler» dediler. Miting keçirmege, qanun bozmağa niyetiñiz yoqmı? Men inkâr ettim. Sağlıqlaştıq», – dep ayttı Memedeminov.
Nariman Memedeminov sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqtı. Bütün apis cezasını çekti. Memedeminov Qırımğa qaytqan soñ qırımtatarlarnıñ mahkeme esnaslarını aydınlatmağa devam etecegini inkâr etmey.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesiniñ ükmüne köre, Nariman Memedeminovğa azatlıqqa çıqqan soñ açıq faaliyetnen oğraşmaq yasaq degil. Ne de olsa, imayeciniñ aytqanına köre, uquqçılar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlay.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde ükümni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
Nariman Memedeminov Rostov vilâyetindeki yaşav tarzı koloniyasında bütün apis cezasını çekti. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Apiske alınmazdan evel Memedeminov bir sıra Ukraina kütleviy haber vastaları, hususan Qırım.Aqiqatnen işbirligi yaptı. 2019 senesi noyabr ayında Ukraina jurnalistleri milliy birligi Qırımda taqip etilgen qırımtatar cemaat jurnalistleri, şu cümleden Memedeminovnı, İgor Lubçenko söz serbestligini qoruv milliy mukâfatınıñ kollektiv laureatı olaraq tanıdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qanunğa 238 deputat qol tuttı.
Qanunnıñ muzakeresi devamında parlamentariyler onıñ ilk evelâ qırımtatarlarğa ait olğanını qayd ettiler.
Qanun leyhasında «sürgünlik», «sürgün etilgen şahıs», «sürgün etilgen şahısnıñ qoranta azaları», «tazmin» kibi istilalar baqıla.
Qanun leyhasında sürgün etilgen şahıs olaraq tanılğan insanlarnıñ dairesi, sürgün etilgen şahıs statusınıñ berilmesi, Ukrainağa qaytıp kelgen sürgün etilgen şahıslarğa ve olarnıñ aile azalarına devlet kefaletniñ belgilenmesi ve sürgünlik vaqtında tutıp alınğan mülküniñ tazminatı aqqında aytıla.
Ayrı qaidelerden ğayrı, qanun basılğanından soñ 3 ay keçkende işlep başlaycaq, dep yaza Ukrainskaya pravda.


text:
Rospotrebnadzor, Qırımdaki suv basuvından soñ zarar körgen Yaltanıñ 37 plâjını açmağa izin berdiler. Bunı Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım ve Aqyarnıñ baş sanitar ekimi Natalya Penkovskaya bildirdi.
«Bugünde-bugün Yaltanıñ merkezindeki sekiz plâj ve Koreizniñ doquz plâjı qapalıdır. Qalğanları endi açıla bileler», – dedi o.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi iyülniñ 3-nden 5-ne qadar yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur yağacaq ve küçlü ruzgâr esecek, dep bekley.
Qırım Gidromettsentr yolbaşçısı Tatyana Lübetskaya iyülniñ 3-nde Qırımğa yağmur ketirecek daa bir tsiklon olacaq, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda «ükümet ve eali arasındaki bağnı teminleycek» Rusiye nezareti altındaki qırımtatar halqı keñeşi meydanğa ketirildi. Bu aqta «RİA KRIM» neşirine bergen izaatında Qırım musulmanarı müftisiniñ muavini Ayder İsmailov haber etti.
«Qırımtatarlar ve ükümet arasındaki munasebetlerni daa yüksek seviyege kötermek maqsadınen qırımtatar halqınıñ mesleat keñeşi meydanğa ketirildi», – dep bildire KHV İsmailovnıñ sözlerini.
Onıñ aytqanına köre, keñeşke çeşit saalarda çalışqan 15 mütehassıs kirgen. Kreml nezaretindeki Qırım müftisi Emirali Ablayev oña yolbaşçılıq yapacaq.
2014 senesi Rusiye yarımadanı ilhaq etken soñ, Qırım musulmanları diniy idaresi öz areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisinen koordinatsiya yapmaqnı toqtataraq, Rusiye qanunlarına binaen Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) olaraq qayd olundı.
2016 senesi noyabr ayında Qırımdan köçken musulmanlar Qurultay keçirerek, Ukraina qıta qısmındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini teşkil etmege qarar bergen edi. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylânğan edi.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov yolbaşçılığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ Diniy idaresini qayd etti.


text:
İlk ağır çekiniñ (kruzerveyt) saibi olğan qırımtatar boksçusı Artur Ziyatdinov, ihtisasiy ringde qazanğan doquzıncı ğalebesinden soñ, martnıñ 16-sında Montrealda yañı çeki kategoriyasında öz küçüni sınacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
İhtisasiy ringde doquzıncı ğalebesinden soñ, Ziyatdinov kruzerveytlerniñ dünya reytinginde 79-ıncı yerni qazanğan.
“Uruşqa azırlıq yahşı edi ve dögüş muvafaqiyetli keçti - raqipni eñdim. Endi ise alçaqça çeki kategoriyasına keçip, anda tezce birinciler arasına kirmege niyetlenem”, - dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa boksçu.
İhtisasiy kruzeyveyt boksçularınıñ cedvelinde dünya çempionı - qırımlı Oleksandr Usik, alçaqça çeki kategoriyasında ise ukrainalı Oleksandr Gvozdık birincilikni qazanğan edi.
Doğma qırımtatar olğan ihtisasiy boksçu Artur Ziyatdinov, aveskârlıq boskunda 140 uruş yaptı, olarnıñ 120-sinde ğalebe qazandı. 2017 senesi Artur ihtisasiy boksqa keçti.


text:
Aqmescit – Seydamet Veliyev bizni bir yıl evelsi qızı ve kiyevi qurıp bitirgen Aqmescitteki yañı evinde qarşılay. Bundan evel, onıñ qorantası Canköyde yaşadı. Bugünde bugün Seydamet ağa 78 yaşında. Sürgünlik yılı o 8 yaşında bala edi. Baası köy şurası reisi, nemselerniñ işğalinden soñ partizanlıq yaptı – onı ve emcelerini Seydamet ağa bütün yaşlığı boyu bekledi. Faqat, olar qaytmadılar. Ale daa qorantası soyları ne yerde ve nasıl etip keçingenlerini bilmey.
Sürgünlikten evel Seydamet Veliyevniñ qorantası Aluşta civarında yaşağan. 1944 senesi köyde tek qartlar, yaşlar ve qadınlar qalğan, erkekler cebede ediler.
«Yarı gecede kelip: «Azırlanıñız, sizni köçürecekmiz», - ayttılar. Qayda – bir kimse bir şey bilmey, aytmay. Köyniñ çetinde toplaşmağa emir ettiler. Anda kettik. Anam maña ayttı: «Bar evge, men unutqan şeyni ketir». Evge qayttım, anda asker turıp meni yibermedi. Öyle de şeyimizni alalmadım. Biz daa köyde edik, malımıznı padağa yollatqanlar, evlerimizni yañı saipleri qarıştırıp başladı», - dep añlata Seydamet-ağa.
Qartnıñ hatırlavlarına köre, ğurbetlik yolu müşkül ve ağır edi. Açlıq ve ölümler er adımda edi.
«Vagonımız rıqma-rıq tolu edi. Ava boğucı edi. Qazahistanda ğaliba, vagonımızdan bir qart quyu içine baqacaq oldı, belki suv barmı yoqmı bilmek istegendir, egilip içine yıqıldı. Şu daqiqası tren ses çıqardı, biz onı anda ölmege qaldırdıq. Çıqaramadıq, izin bermegen ediler», – dep hatırlay qartbaba.
Özbekistanğa tüşken qırımtatarlarnı ğurbetlik suvuq qarşıladı. Özbekler yañı insanlarnı bazıda aşalap, bazıda saqınıp davrana ediler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti tamam şu Orta Asiyada ğayıp oldı.
«Ketirip, Bekabad yanında qaldırdılar. Amma da şu Bekabadta adamlar öle edi, cenkte o qadar adam ölmegen. Erkekler yoq. Etrafta özbekler. Bizimkiler – çır-çıplaq. Bir kimse ölse, qadınlar quşaqlarnı çıqarıp, ölülerni taşıy ediler».
Seydamet ağanıñ qızı – Elmaz Seydarifova - babası ve merhum anasından sürgünlik ve ğurbetliknen bağlı deşetli ikâyelerni endi balalarına aytıp bere. Qadın közyaşlarnı tutalmay, «halqına qarşı yapılğan bu cinayetni» iç bir vaqıt unutıp olamaz, dey.
«Anam, tarif etkende, er vaqıt ağlay edi. Damları olmağan evlerge yerleştirgenilerini hatırlay edi. Olar qardaşınen beraber biri-birine sarılıp otura ediler, etrafta ise çaallar, yılan, qamışlar edi…Deşetli bir şey!»
Elmaz ve qız qardaşları da ağır künler keçirdiler. Mektep ve soqaqta yürgende, diger balalar ille «satqınlar» dep qıçıra ediler.
«Sınıfdaşlar bizni eriştire ediler. Sınıfımızda 13 qırımtatarı oquy edi. Bir kere bir qız: «Epiñiz satqınsıñız», dep ayttı. Biz onı öyle boykot ettik ki, soñ artımızdan yürip, afu soradı. Üyken tatam ağlay-ağlay soray edi: «Ana, ne içün bizni eriştireler. Ne içün bizge böyle aytalar». Ana-babamız bizge qarşı aqsızlıq yapıldı, dep añlata ediler».
Bugünde bugün Seydamet Veliyevniñ qorantası bir sofra başında toplanıp, Qırımğa avdet etalmay ğurbetlikte ölgen keçmişlerniñ ruhlarına, em de ağır vaziyette qalğan vatan Qırım içün dua eteler.


text:
Aqmescit – Oktâbr 14 kününden 25-ne qadar işğal etilgen Qırımda ealini cedvelge alacaqlar. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ sözlerine köre, bu sorav resmiy sayılmaycaq, amma onıñ neticeleri «yarımadanıñ inkişafı içün kerek. Amma, yerli sakinlerniñ bir qısımı teşkilâtçılarğa işanmay, alınğan malümat olarğa qarşı qullanacagından saqınalar. Uquq qorçalayıcılar ise, bu vaziyette öz menfaatlarını qorçalamaq içün ne yapmaq kerekligini añlatalar.
Soñki kere Qırımda ealini 2001 senesi cedvelge alğan ediler. O vaqıt bu kibi tedbirler bütün Ukrainada ötkerildi. Yarımadada 2 million 33 biñ sakin yaşağanını belgilediler. Olardan 58,5%- ruslar, 24,4% - ukrainliler, 12,1% - qırımtatarlar edi.
Qırımnıñ er sakini içün malümat nege kerek?
Qırımda ealiniñ yañıdan cedvelge alınuvı işğal altında ve «Rusiye içün er biriñiz müim» şiarı altında keçirilecek. Onıñ arfesinde büyük reklama kampaniyası em televideniye, em de soqaqlarda ötkerildi. Yarımada sakinlerine 33 sualge cevap bermege teklif eteler. Hususan, doğğan yeri, grajdanlığı, milleti, tuvğan tili, qazanç yollarını ögrenecekler. Ayırı sualler yaşayış şaraitlernen bağlı: rusiyeli akimiyet yaşağan yerniñ meydanlığı, atta sanitar şaraitlerinen meraqlana.
Qırım statistikası hızmetiniñ reberi Olga Baldina qayd etkeni kibi, sakinler malümatnı göñülli olaraq berecekler, onıñ maqsadı içtimaiy ve iqtisadiy meselelerniñ çezilüvidir. «Bizim malümatımızğa esaslanıp, cumhuriyet ve ükümet içtimaiy, belki de naqliye, bücetniñ taqsimlenüvi kibi meselelerni çezmesi müim», – dedi memur.
Qırımtatarlar sorav neticelerine işanmaylar, amma boykot etmeyler
Bağçasaray şeeri sakini Asan İsmailov cedvelge aluv tedbirinde iştirak etmege istemey, şahsiy malütlarnıñ er türlü toplavğa nisbeten işançsızlıqnen davrana. Onıñ sözlerine köre, bu malümat ilk evelya FHH (FSB) ve diger küçlerge basqı ve repressiya ötkermek içün kerek.
«Şimdiki vaqialarnı köz ögüne alsaq, insan aqqında er türlü malümat oña qarşı qullanmaq mumkün. Bu soravda iştirak etmege mecbur etkenleri ve atta iştirak etmegenlerni para cöremesi ile cezalamaq vadelerni begenmeyim. Yoq elbette, iştirak etmeycem», – dey erkek.
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev emin, bunı birinciden, qırımtatarlarnı sürgün etmek içün yapalar, ekinciden, qırımtatar yaşlarını Rusiye ordusına çağırtmağa isteyler.
Qayd etmeli ki, Meclis qırımtatarlar arasında bu soravnı boykot etmek içün teşviqat alıp barmay. Aksine, bazı Meclis azaları neticeler doğru kösterilse, bu tedbir qırımtatarlarnıñ özüne kerek, deyler.
Kerekli statistik malümat devlet organlarınıñ qolunda bar, – uquq qorçalayıcılar
İnsan aqları boyunca Qırım missiyasınıñ reis muavini Olga Skripnik qayd etkeni kibi, bu tedbirde göñülli olaraq iştirak etmek kerek. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına binaen, insannıñ şahsiy ayatnı sürmek ve özüne qarşı şaatlıq yapmamaq aqqı bar.
«Bu malümat göñülli berilmek kerek, insan istese episi suallerge cevap bersiñ, istemese – bu onıñ aqqı. Kerekli statistik malümat devlet organlarnıñ qolunda bar. Bu soravnñ maqsadı bam-başqadır», – dey uquq qorçalayıcı.
Bazı matbuat vastaları, soravda iştirak etmegenlerni 100 rubleden başlap 300 rublege qadar para cöremesinen cezalaycaqlar, dep yazğan ediler. Amma bu malümatnı resmiy olaraq red ettiler. Çünki, Rusiyede öz aqqında malümatnı bermegeni ya da yañlış bergeni içün adamlarnı cezalağan qanunlar yoq.


text:
Ukrain yırcı, qırımlı Camala ve «Bumboks» taqımınıñ yırcısı Andriy Hlıvnük Maydanda yüz bergen ve soñra «İtibar inqilâbı» olaraq adlanılğan vaqialarnı aks etken yır ve klipni taqdim ettiler.
Yırğa «Sağanaq» serlevasını berdiler, muzıka ve klipniñ müellifi bestekâr Dmıtro Şurov oldı. Taqdim etilgen klipni internet qullanıcıları endi seyir ete bileler.
Cuma künü, noyabr 21-de, Kiyev merkezinde olğan kütleviy mitingniñ keçirilmesine bir yıl ola. Qırım sakinleri de Maydanda özlerini faal köstergen ediler.
Kiyevde Mustaqillik Meydanında, cuma künü, kütleviy tedbirler keçirilecek, şu cümleden, Halq toplaşuvı ve çeşit çıqışlar ötkerilecek.


text:
Berilgen malümatqa köre, yarımada sıñırlarına yaqın Herson vilâyetinde zabit, praporşçik, serjantlarnı, askerlerni yerli akimiyet vekilleri ve sakinler tantanalı sürette arbiy orkestr ile qarşıladılar.
Ukraina İİN– niñ içki işler orduları komandanı general –leytenant Stepan Poltorak "çıdamlı, cesürlik köstergen, antına sadıq qalğan" arbiylerge teşekkürler bildirip, taqdirledi.
Tedbirden soñ, arbiyler Ukrainanıñ çeşit köşelerine yol aldılar.
Malümatqa binaen, biñden ziyade arbiy insanı Ukrainanıñ Milliy gvardiyasınıñ erkânında öz hızmetini devam etecekler.


text:
Aqmescit – «Yedinaya Rossiya» Rusiye firqasınıñ Qırımdaki bölügi «Qırım devlet şurasına» sentâbr 14 künü ötkerilecek saylavlarda iştirak etecek iştirakçiler cedvelini teşkil etti. Evelden añlaşığanı kibi, cedvelniñ başında cumhuriyetniñ eñ körümli şahsları «baş nazir» Sergey Aksönov ve «spiker» Vladimir Konstantinov bulunalar. Meclis azası Remzi İlyasovnıñ soy adını cedvelde körmek iç beklenilmegen al oldı. Belli ki, evelden o Qırım Yuqarı Şurasına Ukrainanıñ «Narodnıy Ruh» firqası adından saylanğan edi. Mütehassıslarnıñ fikirince, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ saylav cedveli «akimiyetke» kelişken şahıslardan ibaret oldı. Nezaretçiler qayd etkeni kibi, saylavlardan soñ, «Yedinaya Rossiya» «devlet şurasında» öz başına ekseriyetni teşkil ete bile.
Bazar ertesi künü, iyülniñ 7-nde «Yedinaya Rossiya» Qırım bölüginiñ konferentsiyası neticelerine köre, cumhuriyet ve bir mandatlı saylav bölüklerii boyunca namzetler belgilendi. Birinci yerni «cumhuriyet yolbaşçısı» Sergey Aksönov aldı. Ondan soñ, «spiker» Vladimir Konstantinov, onıñ muavini Remzi İlyasov, Qırımdan Rusiye Federatsiyası Federal toplaşuvı Federal şurası azası Sergey Tsekov ve «spiker muavini» Konstantin Baharev kete.
Saylav cedveliniñ taliline binaen, Aksönov ve Konstantinovğa yaqın olğan şahıslar cedvelde, saylavlardan keçe bilecek yerlerni aldılar. Böyleliknen, 6-ncı yerde Ukrainada yasaqlanğan ve Aksönovnıñ reberliginde çalışqan «Russkoye Yedinstvo» teşkilâtınıñ reberi Andrey Kozenko buluna. 7-nci yerde «Devlet Şurasınıñ» deputatı, «Konsol» Gimnaziya-mektep-bala bağçası»nıñ müdiri Larisa Georgiadi müdiri buluna. Belli ki, oquv-terbiyeviy kompleksniñ teşkilâtçısı olaraq Konstantinov sayıla. 8-nci yerni Aqmescit şeer şurası, «Russkoye yedinstvo» teşkilâtınıñ azası Vladimir Bobkov aldı. 9-nci yerde evelden, «Konsol LTD» şirketinde reberlerden biri olğan, şimdi ise, «Devlet Şurası» reisi İdare hızmetiniñ reberi Oksana Sergiyenko buluna,10-nci yerni Aksönov apayınıñ tatası kibi bilingen Yevgeniya Dobrınâ aldı.
Cedvelniñ ekinci onluqnı Konstantinovğa yaqın olğan «içtimaiy meseleler, sağlıq saqlav ve veteranlarnıñ işleri boyunca» komitetniñ reisi Pötr Zaporojets aça. Soñra, iş adamı, devlet şurası deputatı Sergey Borodkin kete, (fraktsiya «Russkoye yedinstvo»), ondan soñ, Devlet şurasınıñ deputatı, «SK «Komfort» şirketiniñ reberi («Konsolge» kirgen) Galina Konovalenko, «Krımskaya roza» şirketiniñ müdiri Nikolay Vısotskiy, «devlet şurasınıñ» deputatı, NAPKS universitetniñ rektorı Sergey Fedorkin kete.
Vasiliy Cartı zamanıda kelgen ve «iqtisadiy, bücet-maliye, yatırım siyaseti» devlet şurası komissiyasınıñ reberi Vitaliy Nahlupin 16-nci yerni aldı. Ondan soñ, deputat, PAO «Krımgazstroy» şirketiniñ reisi Petr Zaytsev, çoq belli olmağan Anatoliy Azardoviç, «spiker» mesleatçısı, deputat Lentun Bezaziyev ve «Russkoye yedinstvo» Saq rayon firqasınıñ reisi Stanislav Matveyev buluna.
Cedvelniñ 3-nci onluqta iş-adamları ve memurlar yerleştiler. 21-nci yerde sabıq deputat Vladimir Rıjko buluna. 22-nci yerde – «Slava i volâ» qazaqlar teşkilâtınıñ reisi Aleksandr Paloçkin. Soñra, «sanator-kurort kompleksi ve turizm boyunca» daimiy komissiyanıñ reberi Aleksey Çernâk kete, o 2010 senesi Konstantinovnıñ mesleatçısı oldı, Qırım Rus cemiyetiniñ azası (reisleri – Tsekov ve Aksönov) Aqmescit şeer şurasınıñ sabıq deputatı Natalya Lantuh kete, o, 2009 senesi sabıq şeer yolbaşçısı Gennadiy Babenkonıñ başında yımırta parlağan edi, «Avtodel» şirketi müdirlerden biri Mihail Smolânov; Qırım Rus cemiyeti azası Larisa Çulkova; Aqmescit şeer şurasınıñ sabıq deputatı, «Çernomor» şirketiniñ reisi İvan Lutsenko; Bağçasaray rayon şurasınıñ azası Olga Vinogradova; Lev Mirimskiyniñ meslekdeşi, deputat Svetlana Savçenko; «Korporatsiya FM» şirketiniñ yolbaşçısı, deputat Frunze Mardoyan buluna.
Majoritar bölüklerinde namzetlerni tamam şu printsip boyunca saylav aldılar. Em de, Qırım «akimiyetine» yaqın olğan şahıslardan ğayrı endi saylavlarda Regionlar Firqası bayrağı astında ğalebe qazanğan, qasaba ve şeerlerde itibarlı adamlarnı seçtiler.
Olarnıñ arasında Şmelkov (Or qapu okrugı), Nikolay Yüryeviç, Viktor Şapovalenko (ekisii de – Canköy okrugı), Nina Permâkova (Kezlev okrugı), Valeriy Grineviç (Saq okrugı), Aleksandr Kotovskiy (Kerçniñ Arşintsevskiy okrugı), Yevgeniy Mihaylov (Kefe okrugı), Dmitriy Rogaçev (Bağçasaray okrugı), İgor Lukaşev (Seitler-islâm Terek okrugı), Vladimir Klıçnikov (Aqmescitniñ merkeziy okrugı), İgor Arjantsev (Aqmescitniñ Moskva okrugı), ve «naqliye naziri» Yuriy Şevçenko (Lenin okrugı), «Skvortsovo» şirketiniñ müdiri Vitaliy Polişçuk (Sarabuz qasabı), Mamut Sultannıñ reberi İgor Budanov (Mamut Sultan okrugı), Aksönovnıñ babası Valeriy Aksönov (Aqmescitniñ demir yol bölügi) ve Aqmescitniñ Kiyev rayon şurasınıñ Natalya Malenkonı qayd etmek mümkün (Aqmescitniñ Tavriya vilâyeti).
Daimiy ekseriyet
Siyasetşınas Sergey Köstinskiyniñ fikirince, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ saylav cedvelini em Rusiyege, em de Qırım akimiyetine kelişken adamlardan teşkil etildi. «Bu patrono-kliyentalizm idaresiniñ misali –qırımlı siyasetçilerden er biri artından «işançlı» ve tabi olğan adamlarnı alıp kete, – dedi Köstinskiy Qırım.Aqiqatqa. – Namzetler arasında ciddiy mütehaasıslar da bar. Amma, olar tolusınen boysınıvnı talap etken sistemağa qarşı küreşe bileceklermi?»
«İçtimaiy taqiqalar institutı» Qırım cemaat teşkilâtınıñ reberi, siyasetşınas Yusuf Kürkçiniñ fikirince, Aksönov ve konstantinov eki türlü siyasiy küçniñ saylav cedvelinden ketmek kerek ediler. «Olarnıñ planları soñki daqiqası deñişti, - dedi siyasetşınas, Qırım.Aqiqatqa. – Aksönov ve Konstantinov bir cedvelge kirgenileri, «Yedinaya Rossiya» Devlet Şurasında daimiy ekseriyetni toplağanını bildire». Kürkçiniñ fikirince, «Yedinaya Rossiya» nevbetteki çağıruvda 75 deputatlıq yerinden 45-50 alır.
Qırımlı siyasetşınas Alime Apselâmova tamam bu kibi fikirde. Onıñ fikirince, elitanıñ teşkil etilüvi ğayet farqlı ola bile, amma bu sefer er şey endi belli usullar vastasınen yapıla. Qırım.Aqiqatnen subetleşkende o şunı bildirdi: «Er türlü elita akimetni eldeetmege istey. Bunıñ içün akimiyetniñ er basamağını toldurıp, öz adamlarnı qoymaq kerek. Er kes cemiyetniñ destegini istep, onıñ yerine meselelerni çezmege vade eteler». Siyasetşınasınıñ aytqanına köre, vaziyet deñişmese, «nefaqacılarnen ayın –oyunlar alıp barılğanı ve muhalifetniñ olmaması taqdirde», «Yedinaya Rossiyanıñ» saylavlarda reylerniñ 40-60%-nı almağa imkânı bar.
Şu firqanıñ terkibindeki, üçünci yerde Remzi İlyasovnıñ bulunması bir qaç sebep ile añlatıla. «O – Meclis ve qırımtatarlarnıñ vekili olıp, yüksek derecede memur sayıla, onıñ bulunuvı milletlerara barışıqnı ve etnik menfaatlarnıñ saqlap qalmasını numayış ete. Bundan da ğayrı, milletniñ bölünüvine ve qırımtatarlarnıñ uzaqlaşmasına sebepçi ola», – dey Apselâmova.
Kürkçi añlatqanı kibi, «Bu, küçniñ numayışı: Rusiyege qol tutqanlar er şeyni alacaqlar, başqa fikirde olğanlarnı ise, Cemilev ve Çubarov oğrağan cezalarğa oğratacaqlar».
Belli ki, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevge ve Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırmğa 5 yıl içinde kelmege yasaq ettiler.


text:
Qırım ve Aqyar sakinleri 2014 senesi arbiy hızmetke çağırılmaycaq.
Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ mudafaa naziri Serğiy Şoygu bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, arbiy hızmetke 2015 senesinden başlap yaşlar çağıracaqlar. Rusiye qanunları ve Rusiye mudafaa nazirliginiñ qaidelerine köre, Rusiyeniñ yañı subyektlerinde vatandaşlarnıñ arbiy cedveli ve arbiy komissarlıq işi teşkil etilecek.
«2016 senesine qadar olar Qırım yarımadasında hızmet etecektirler, ileride ise – Rusiye Federatsiyasınıñ territoriyasında», – dedi Şoygu.


text:
Arhip Kuinciniñ hırsızlanğan «Ay-Petri. Qırım» resimi Moskvadaki Tretyakov galereyasınıñ sergisine qaytarıla, anda resim fevralniñ 17-ne qadar olacaq. Bu aqta Rusiye Medeniyet nazirliginiñ müzeyler departamentiniñ müdiri Vladislav Kononov Twitterde bildirdi.
Memurnıñ ekspertlerniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, Kuinci resiminiñ vaziyeti «onıñ cam altında numayış etilmesine mania olmay».
Yanvarniñ 30-nda Rusiye uquq qoruyıcıları hırsızlanğan resimni Tretyakov galereyasına qaytardı.
Rus müzeyinde haber etilgenine köre, «eki-üç künden» resim Sankt-Peterburgğa ketecek, anda Devlet Rus müzeyinde buluna. Anda resimniñ şeklini qaytarmağa niyetleneler.
Yanvarniñ 27-nde Moskvadaki Tretyakov galereyasından ressam Arhiv Kuinciniñ resimi hırsızlandı. Er kişi müzey hadimi olaraq areket etip, resimni çerçiveden çıqarıp saqlandı.
Ertesi künü er kişi tutuldı, faqat Rusiye uquq qoruyıcılarına qabaatı olmağanını ayttı. Adı Denis Çuprikov, o, Moskvada mesüliyeti sıñırlanğan cemiyetniñ saibi ola. O, Qırımda Kefede doğdı, em Qırım, em Moskva bölgesinde iş qıdırdı, memuriy mesüliyetke çekilgen edi. Soñki vaqıtları o, Ödintsovo rayonınıñ Zareçye qasabasında yaşadı, anda da tutuldı. Resim de anda tapıldı.
Rusiye İç işler nazirligi resim hırsızlanğanınıñ videosını aydınlatqan edi.
Yanvarniñ 29-nde Moskvadaki Tagan ahkemesi Çuprikovnı tevqif etti.
Manzara resimleri ustazı Arhip Kuinci 1842 senesi Mariupol civarındaki Qarasu köyünde dünyağa keldi.
Kuinciniñ sergisi Tretyakov galereyasında bazar künü, yanvarniñ 27-nde, doğğan kününde açıldı.


text:
Qırım gazetaları Rusiye Kününe bağışlanğan merasimler aqqında ve yarımadanıñ suv teminatı aqqında yaza.
"Qırım haberleri" ("Krımskiye izvestiya") iyün 12-sinde Rusiye Künü munasebeti ile Qırımnıñ rusiyeli parlamentinde tantanalı körüşüv aqqında aytıp bere. Moskova nezaretindeki parlament spikeri Vladimir Konstantinov maruzanen çıqışta bulundı. "Qırımnıñ Rusiyege qaytarılması ğayesi qırımlılarnıñ aqlından iç çıqmay edi. Men bunıñ aqqında babamnen defarlarca laf ettim. O, bie vaqıtları Qırım kene rusiyeli olacağında emin edi. Aramızda öyle fikir bar edi ki, qaytuv - tarihiy adaletniñ kösterüvi kibi - ertemi-keçmi, ömrümiz boyu olmasa bile, amma ep bir olacaq. Amma taqdirde başqace oldı, bunı daa tez kördik. Ve biz buña azır edik", - hususan dedi Konstantinov. Toplaşuv vaqtında o, bayramğa bağışlanğan "Yararlı emek içün" ve "Ana-baba yararlığı" medallerini qırımlılarğa berdi.
"Qırım hazetası" ("Krımskaya gazeta") "Ulu ülkege manzara ile" maqalesinde, bu yıl koronavirustan sebep Rusiye Kününe bağışlanğan ananeviy kütleviy merasimler onlayn rejimde keçkenini qayd ete. Qırım interaktiv yarışlarnı, sual-cevap oyunlarını, fleşmovlarnı, kontserlerni ve müzeyler boyunca onlayn kezintilerni azırladı. Bundan ğayrı, sakinlerniñ pencerelerinde Rusiyege bağışlanğan resim ve yazılar körünip başladı. Bu adamlar "Rusiye pencereleri" bütünrusiye aktsiyasında iştirak ete. "Hususan ana-babalarnıñ balalar ile pencere yaraştımasına diqqat ayırıla, çünki Vatanğa sevgi qorantadan başlana", - yaza gazeta.
"Qırım telegrafı" ("Krımskiy telegraf") "Eñ tübünde" maqalesinde yarımadanıñ suv teminatı meseleleri aqqında haber ete. "2020 senesi, Qırım ükümetiniñ malümatına köre, soñki 150 yıl içinde yarımadanıñ eñ quru yılı oldı. Özen ve suv anbarlarında suv seviyesi pek az oldı - tahmin etilgen ara-sıra yağanaqlar bu acınıqlı aldan qurtarmaz. Alimlerge köre, kelecek aylarda Qırımda qurğanlıq başlana bile. Amma akimiyet, qasevet etmekke iç sebep yoq, dep qandıra", - qayd ete matbuat. Meteorologlarnıñ malümatına köre, vaziyetni yalıñız küçlü yağmurlar qorçalay bile. Amma olar birden bütün yarımadada yağmalı, hususan, Qırım dağlarında - özen başları olğan yerlerde. O zaman yapma göller keregi qadar suvnen tolar edi.


text:
Aqmescit memuriyeti insan aqlarını qoruv tedbirler keçirilmesini yasaq etip, Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasası ve №54 Federal qanunını boza, dep aytalar Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetinde.
Teşkilât koordinatorı, Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, dekabr 10-da insan aqlarını qoruv tedbirlerinde iştirak etecek olğan qırımlılarnı qorquzalar.
«Rusiye Federatsiyası ve halqara uquq qanunlarını bozıp, Komitetke insan aqlarına dair tedbirler keçirilmesini yasaq eteler. Prokuratura vekilleri memuriyet bozuvlarını körmeyip, sakinlerni cezalarnen qorquza», – dep qayd etti o.
Komitette hatırlattılar ki, noyabr 28-de teşkilât Aqmescit yolbaşçılığına mektüp yollap, 2014 senesi dekabr 10-da Halqara insan aqları künü munasebetinen tedbir keçirecegini bildirdi. Dekabr 5-te Komitet Qırımda insan aqlarını bozuvğa qarşı piket keçirecegini bildirdi, dekabr 9-da ise piket yeriniñ belgilenmesi içün mektüp yolladı.
Lâkin faallerge tedbir keçirmege bermeyler, «prokuratura» ise planlaştırılğan aktsiyalar keçirilmesiniñ yasağı aqqında tenbiyeledi.
Komitet koordinatorları dekabr 10-da saat 11:30 (yerli saat) Aqmescitteki Çehov, 20 adresi boyunca matbuat konferentsiyasını keçirip, jurnalistlerni nevbetteki adımlarınen tanış etecek olalar.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda «prokuratura», FSB ve MVD hadimleri Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetiniñ koordinatorları bulunğan qavehanege kelip, dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv kününde mitingler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar ettiler.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, endiden soñ Ukrainağa qanun boyunca kelgen Rusiye vatandaşları birinci kirüvden başlap 180 kün devamında mında eñ çoq 90 kün devamında buluna bileler.
Rusiye vatandaşları işbu şartlarnı yerine ketirmese, Ukraina Devlet sıñır hızmeti devlet sıñırından keçmege imkân bermeycek, Ukrainadan çıquv vaqtında bulunuv müddeti bozulsa, böyle vatandaşlar memuriy mesülietke çekilecek.
Malüm ki, aynı böyle bir talaplarnı Rusiye tarafı Ukraina vatandaşlarına nisbeten yanvarniñ 1-de kirsetti. Ukrainanıñ bu adımı ise buña cevap oldı.


text:
Ukrainanıñ Milliy tarih müzeyi qırımtatar halqınıñ sürgünligi aqqında malümat toplay ve fondlarnı toldurmaq içün yardım soray.
Bu aqqında müzeyniñ Facebooktaki resmiy saifesinde aytıla.
«Müzeyge fondlarnı toldurmağa yardım etiñiz. Genotsidni aydınlatqan fotoresimler, vesiqalar (olarnıñ kopiyaları), mektüp ve diger şeylerni toplamaq kerek», – aytıla beyanatta.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüv künüdir. 1944 senesi o künü qırımtatarlarnıñ birinci treni Orta Asiyağa yollanğan edi.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte yıl-yıldan Bütün Qırım matem mitingi keçirilgen edi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına keçirilgen matem tedbirler yerine yañı bayramnı kirsetecek ola – «quvanç kününi».


text:
Bugünge planlaştırılğan Rostov-na-Donu Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesinde Qarasuvbazar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Ayder Capparov, Riza ve Enver Ömerovalar ile bağlı mahkeme oturışı olmadı.
“Qırım birdemligi” cemaat birleşmesine advokat Aleksandr Stasükniñ biligenine köre, onıñ müvekkili Capparov alı yaramay olğanı içün kameasından çıqmqtan red etken.
Advokatnıñ malümatına köre, SİZO şaraitinde Capparovnıñ parmağında “irinli stafilakokk qızarıntı” peyda olğan.
"Üç aftadan berli çekişe. Oña antibakterial ve qızarıntığa qarşı preparatlarnen ine uralar. O, SİZO-dan çıqarıp tibbiyet bolyugine yatqızılmasını, hirurgik operatsiya yapılmasını istep müdiriyetke ariza yazdı, çünki parmağa irinlemege devam ete", - dedi Stasük.
Evel Cepparov qan basımı ve qolundaki qızarıntı onı raatsızlağanı aqqında mahkemede aytqan edi.
Nevbetteki mazkeme oturışı aralıq ayınıñ 17-nde olacaq. Mahkeme, mahkemelengenlerniñ alı mahkeme oturışında iştirak etmege kelişkenini, kelişmegenini ögrenmek içün SİZO-ğa malümat talabı yolladı.
Aprelniñ 24-ünde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini daa yarım yılğa apiste qaldırdı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ Kostroma şeeri yanında oktâbrniñ 3-nde şahsiy helikopter tüşti, üç insan elâk oldı, dep bildire Rusiyeniñ fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Qaza sebeplerini qurtarıcılar aydınlatmadı.
Rusiye Tahqiqat komiteti, Rusiye Ceza kodeksiniñ 263-ünci maddesiniñ 3-ünci qısmında qayd etilgen cinayet (eki ve ziyade insannıñ ölümine ketirgen areket havfsızlığı ve ava naqliyatını qullanuv qaideleriniñ bozulması) boyunca cinaiy iş açtı.
«Vertolöt qazasınıñ sebeplerini, elâk olğanlarnıñ şahsiyetini ögrenmek içün tahqiqat tedbirleri keçirile», – dep qayd etti Tahqiqat komiteti.
Nazirlik, cinaiy iş tahqiqatı devam etkenini bildirdi.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemede, imaye tarafınıñ eksperti Dmitriy Dubrovskiy, Yelena Hazimulina, Timur Urazmetov, Yuliya Fomina ve Yuliya Oşeyevanıñ tilşınaslıq ve dinşınaslıq ekspertizasını tenqit etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Emil Kurtbedinov aytıp berdi.
Oña köre, sorğu vaqtında Dubrovskiy, ekspertlerniñ yekünleri talaplarğa uymay, dep ayttı.
"O, qabaatlav tarafı ekspertleriniñ işiniñ qiymetini kese edi. Dmitriy Dubrovskiy, vesiqalarda çarpıq dialoglar ve añlav deñiştirüvlerini tapqanını añlatıp, aytıp berdi. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, tilşınaslıq mütehassısları nasıldır diniy ıstılalarğa qıymet kese edi. Ekspertniñ fikrince, dinşınas öz işini becermedi, tilşınaslar ise, aksine, özüne dinşınaslıq vazifesini aldı", - dep tefsir etti Kurbedinov.
Bu dava boyunca nevbetteki mahkeme oturışı sentâbr 30-ında keçirilecek, onıñ devamında, dava iştirakçileriniñ video faylları ve tutılıp alınğan şeylerniñ baqıluvında olğan şaatlarnı sorğulacaqlar.
Aprelniñ 4-nde haber etilgeni kibi, Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» ekinci kere temelden baqmağa başladı.
Bu dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Müslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy firqasına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.


text:
Qırımnıñ rus prokurorı Natalya Poklonskaya aytqanı kibi, mahkeme Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı idarecisi, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnıñ mülkiyetini apis etti.
«İslâmovnıñ cinayetke alâqası belgilengen. Cinaiy iş boyunca ükümniñ yerine ketirilmesi içün, yani yapılğan ziyannıñ tazminatı içün mülkiyeti apis etildi», – dedi Poklonskaya «TASS» agentligine.
Nasıl iş aqqında söz ketkenini qayd etmedi. Bunıñ ile Poklonskaya İslâmovnıñ mülkiyetiniñ musaderesi mümkün olğanını red etmedi. İslâmovnıñ apis etilgen mülkiyeti aqqında tafsilâtlı malümat berilmey.
İslâmovnıñ özü işbu bildirüvni daa izaatlamadı.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler.
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz, olarnıñ Qırımda azat etilmesinen bağlı vesiqalarnıñ gizliligi açılmasını talap eterek, Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı dava arizası bermek niyetinde.
Bu aqta Polozov dekabrniñ 7-nde Facebookta haber etmekte.
«Moskva mahkemesinde olarnı men temsil etecem. Bizler prezident Putinniñ memuriyetinden Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov Qırım territoriyasından nasıl şartlar ve ne esasında alıp çıqılğanına dair açıq bir cevap berilmesini talap etecekmiz», – dep yaza Polozov.
Polozov iddia etkenine köre, Umerov ve Çiygoz «uquqiy ceetten alâ daa Qırımda bulunmaqtalar, dep sayıla», çünki olarnıñ Türkiyege ketmesi içün iç bir vesiqa berilmedi.
Bu yıl sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl yaşav tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.
Kreml Umerov ve Çiygoznıñ azat etilgenine dair vesiqalarnı bermekni red etti.


text:
Zlatan Ibrahimović
Zlatan Ibrahimović (inglis Zlatan Ibrahimović; 1981 jıldın' 3 mart, Shvetsiya, Malmö qalası) — Shvetsiya futbolshısı.
O'mirbayanı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
A'kesi Shefik – bosniyalıq musılman, anası yurka – bosnıyalıq xorvat qızı. Sol waqıtdag'ı siyasiy jag'daylarg'a baylanıslı olar shvetsiyada ko'risip, u'ylengen. 8 jasında Zlatan Balqan atawının' wa'kilerinen qurılg'an «Balkan» degen jaslar futbol komandasına alınadı. Birden onı u'lkenler komandasına o'tkizilgen son', bir oyında basshı onı negizgi quramg'a shıg'armay qoyadı. Birinshi taym tawsılg'anda balqanlıqlar 0:4 esabı menen utılıp atqan boladı. Ekinshi taymda oyıng'a julqınıp shıqqan ibragimovich birinin' artınan birin 8 gol uradı. So'ytip ulıwma esapta onın' komandası 8:4 esabı menen utıp shıg'adı.
«Malmö»[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1995-98 jılları Zlatan «Malmö» nın' jaslar komandasına alındı. Al 1999-jıllı negizgi komandada tusawkeser jasadı. Sol birinshi jıllı ol 6 oyında oyıng'a shıg'ıp bir toptın' avtorı atanadı. Sol jıllı «Malmö» 63 jıldan son' birinshi ligadan shıg'ıp qaladı. 2000-jıllı ol 12 gol urıp, komandasının' joqarg'ı ligag'a qayta shıg'ıwına u'lken ja'rdem ko'rsetedi. Jaqsı oyını menen ko'zge tu'sken Zlatandı «Arsenaldın'» basshısı Arsen Venger o'zine shaqıradı. Biraq tag'ıda jartı jıl shvetsiyada oynag'an ibragimovich tu'binde «Ayaks» g'a o'tedi. Transfer qunı 7,8 milliyon dollardı quradı. Onday aqsha shvetsiyanın' qunında en' qımbatı esaplanadı.
«Ayaks»[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Niderlandiyag'a keliwi menen Zlatan oyın ta'jiriybesiz qaldı. Bas trener Ko Adrianse onı negizgi quramg'a ko'p shıg'ara bermedi. Biraq uzaq o'tpey Adrianse oz ornınan bosap, qizmetin Ronald kumang'a tapsırdı. Kuman Zlatanın' boyınan shabıwılshılıq talant ko're bilgen bolıwı kepek, ha'r oyın sayın onı negizgi sapqa qoyatın boldı. 2001/02-Jılg'ı sezonda «Ajax» Niderlandiya chempionı ataladı.
Keler jıllı ibragimovich o'zin Evropag'a tolıqlay tanıstırdı. Chempionlar Ligasındag'ı «Liong'a» qarsı o'tkizgen birinshi oyında ol 2 gol uradı. Жaлпы coл jıllı Evropanın' baslı kлybtın' tu'rnirinde «Ayaks» ¼ finalg'a deyin jetedi. Onda olar bolajaq chempion «Milang'a» jol beredi. Al chempionatta «PSVdan» achko sanınan kemlew qalıp, ekinshi orındı iyeleydi.
2003/04-Jıllı «Ayaks» qayta chempion boladı. Biraq chempionlar ligasında topar basqıshınan arı asa almaydı. 2004 jıldın' 22 aprel ku'ni ol «Breda» da'rwazasına shıraylı gol uradı. Keyinnen onı «Eurosport» telekanalının' tamashago'yleri jıldın' en' shıraylı golı dep anıqlaydı. Transferlik ayının' en' son'g'ı ku'ni, 31 avgustde ol 19 milliyon dollarg'a «Yuventusqa» o'tedi.
«Ayakste» o'tkizgen u'sh Jıl og'an eki chempionlıq ataq, bir kubok, 38 urılg'an gol ha'mde Shvetsiya milliy kamandasınan orın a'peredi.
«Yuventus»[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Basında ol tag'ı da klubtın' to'mengi quramında ju'rdi. Ko'p oyındı jaslar menen ko'rdi. Biraq sol jıllı ol 16 gol menen juwmaqladı. Al keler jıllı ol «Yuventus» tamashago'ylerinin' oyınsha komandanın' shıraylı futbolshısı degen ataqqa qol jetkizedi. Sonday-aq ol Shvetsiyanın' «Altın top» sıylıg'ın da jen'ip aladı. Tu'rinliklerdin' qoyg'an laqap atı boyınsha «Sıg'an» 70 oyında 23 gol urg'an. Keyin sibaylas-jemqorlıqqa jol berdi degen ayıp benen «Yuventustan» chempiomlıq ataq alınıp tastaldı. Ja'ne klub ekinshi diviziong'a tu'sirildi. Onda oynag'ısı kelmegen ibragimovich 2006 Jıldı «Inter» quramında basladı. Transferlik qunı – 24,8 million dollar.
«Inter»[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
2006-Jıldın' 10 avgustınan beri Zlatan «Inter» quramında oyın ko'rsetip keldi. Ol 2007,2008,2009-Jıllardın' chempionı atandı ha'mde 2008/09-Jılg'ı sezonın' en' jaqsı bombardiri dep tanıldı. Sonday-aq ol sol waqıtları en' u'lken aylıq aldı – 12 $ million jıllına.
«Barselona»[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
(2009-Jıl) Ibrahimovich «Barselonamenen» bes jılg'a sha'rtama imzaladı. Mилannın' «Interi» hu'jimshi ushın 46 million dollar menen 20 milliong'a baqalang'an Samuel Etto', onı aldı.
Ol kelmey atırıp «Barsa» tariyxındag'ı eki rekordtı jan'arttı. Birinshi ol – klubtın' en' ko'p aqshag'a satıp alg'an oyınshısı. Ekinshi – onın' komanda ıqlasbentlerine tanıstırıw saltanatına 62 mın' tamashago'y kelgen.
2009/10-Jılg'ı sezonın' birinshi turında Zlatan «Xixon» darwazasına gol uradı. Bul «Barselona» sapında urg'an birinshi golı edi. Odan keyin de shved aytqan ga'pinen qaytpadı. Birinin' artınan birin 5 tur qatarınan ol qarsılaslar darwazasına da'l gollar urdı.


text:
Oktâbr 21 künü Konrad Adenauer Fondu Berlinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetni muzakeresin keçire.
Tedbirniñ programmasına binayen, yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyeti ve aqlarına riayet etilmesini muzakere etecekler. Davet etilgenler arasında – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, ukrain ve rus uquq qoruydıjıları, halqara ekspertler.
Munaqaşa çarşenbe künü aqşam başlanacaq.
Uquq qoruyıcılarnıñ soñki esabatlarına köre, Qırımda qırımtatar halqınıñ temsilcilerine nisbeten repressiyalar devam etmekte.Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi bildirgeni kibi, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, qırımtatarlar «genotsidniñ yañı variantını yaşamağa» mecbur.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığına mayıs 18 künü Ukraina Haber siyaseti Nazirligi mahsus içtimaiy kampaniyanı azırlay.
Bunı haber siyaseti naziriniñ Qırım meseleleri boyunca keñeşçisi Sergiy Kostınskıy Kiyevde mayıs 5 künü keçirilgen birifingde bildirdi.
«Mayıs ayında qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığına biz mahsus içtimaiy kapmaniyanı azırlaymız. Serlevası – «Mayıs 18 künü epimiz – qırımtatarlarmız». Kampaniya tış rekalama aletleri ile matbuat, radio ve televideniyede keçirilecek», – dedi Kostınskıy.
Sürgünlik qurbanları hatıra Kününe bağışlanğan bediiy tedbirler çerçivesinde – Rustem Eminovnıñ «Sürgünlik» toplamından eserleriniñ sergisi ve Taras Şevçenko adına Opera ve balet milliy akademik teatrinde «Unutma» leyhası kösterilecek, Ukraina milliy tarih müzeyinde fotoresim sergisi ve memleket boyunca «Haytarma» filmi kösterilecek.
Mayıs 18 künü Mustaqillik Meydanında qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanları hatırasına mitingniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Mayıs 18 künü – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra künüdir. Bu künü 1944 senesi Orta Asiyağa yarımadadan qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollanıldı.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte sürgünlik yıllığına er sene Bütünqırım matem mitingi keçirile edi. Mında on biñlerce insan iştirak ete edi.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala «Yevrovideniye-2016» halqara yır yarışında Ukrainadan çıqışta bulunmaq içün milliy seçüvde iştirak etecek ola.
Bunı Camala içtimaiy ağlarda bildirdi.
«Televizion efirniñ çerçivesinde «1944» yırımnı taqdim etecek. Onı bıltır yazdım, menim içün timsaliy bir yırdır. Qartanamnıñ ailemiz ve qırımtatar halqımız ile 1944 senesi olğan facia aqqında ikâyesinden ilhamdır», – yazdı Camala Facebookta.
«Dedem cebede edi, şunıñ içün onı ve balalarnı qorçalap olamadı. Er kesni mal vagonlarına yüklep, bir qaç afta devamında Orta Asiyağa alıp kettiler. Bu insaniyetsiz şaraitlerge dayanıp olamağan ve açlıq ve suvsızlıqtan vefat etkenlerni yol boyu trenden atıp kete ediler. Qartanam da anda qızlarından birisini ğayıp etti. Menim içün bu şahsiy yır, em devletimizde, em tışında yaşağan insanlarnıñ bu ikâye aqqında haberdar olmasını isteymi», – dey o.
Ukrainada milliy seçüv yarım finalları fevral 6 ve 13 künleri keçirecek, final – fevral 21-de. Neticede Ukrainanı «Yevrovideniye-2016» temsil etecek artistniñ adı belli olacaq.


text:
Pragada, Václav Havel adına Kitaphanede, dekabr 15 künü Rusiyeli mustaqil jurnalist Anton Naumlük ile körüşüv ötkerildi. Körüşüvniñ esas mevzusı – Rusiye tarafındna işğal etilgen Qırımda yaşağan, boysunmağan vatandaşlarnıñ taqdiri oldı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Rusiyeli jurnalist, endi çoq vaqıttır, qırımtatar ve ukrain faalleriniñ Qırımda, ukrain yarımadası işğal etilgen soñ, nasıl yaşağanlarını taqip ete. Onıñ fikirince, Rusiye akimiyeti Qırımda boysunmağan vandaşlarğa yapqan basqısı ve bir-çoq mahkeme işleri – Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı alıp barğan melez cenkiniñ daa bir usulıdır.
Körüşüv devamında Anton Naumlük büyük diqqatnı, apis etilgenlerniñ ailelerini birleştirgen «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ işine ayırı.
Jurnalistniñ sözlerine köre, büyük basqı ve devamlı taqiplerge baqmadan, «Kreml Qırımnı adiy Rusiye regionına çevirip olamadı».
Qırımtatarlarnıñ şimdiki er künlük yaşayını köstergen Anton Naumlükniñ foto-sergisi Pragada dekabr 19 künü açılacaq. Onıñ Çehiyada açılmasına belli çeh gumanitar «Člověk v tísni» («İnsan belâda») telkilâtı yardım etti.
Bundan evel Naumlükniñ foto-segisi Ankarada kösterilgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kyivge resmiy ziyareti ile kelgen Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqları ve serbestligi içün küreşmege añlaştı.
«Prezident Erdoğan ile beraber Qırımda insan aqları bozulamaz ve yarımadanıñ işğalci akimiyeti repressiv areketler yapamaz, dep qayd ettik... Ümüt etemiz ki, Türkiye Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca halqara dostlar gruppasına qoşulır, bu ğayeni men New Yorkta seslendirgen edim», – dep yazdı Poroşenko.
«Rusiye Federatsiyasınıñ işğalni qanunlaştırmaq ıntıluvları nasıl olsa da faydasız», – dep yazdı o içtimaiy ağlarda ve Erdoğannı Ukrainanıñ büyük dostu dep adlandırdı.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolkonıñ bildirgenine köre, eki prezidentniñ 45 daqqağa planlaştırılğan körüşüvi üç saat sürdi.
«Bugün 9 devletlerara vesiqa imzalanacaq. Mında yatırımlarnıñ qorunması ve ekili bergi alınmasınıñ ögüni alma aqqında aytıla. Türkiye Ukrainanıñ beş büyük ticaret ortağı sırasına kirdi. Ankara Ukraina topraq bütünligine ve Donbassqa barıştırıcı missiyanıñ kirsetilmesine qoltuta», – dep qoştı vekil.
Ziyaret sırasında Ukraina ve Türkiye arasında Strategik şuranıñ altıncı toplaşuvı keçirile. Taraflar farqlı strategik yönelişlerde işbirligini terenleştirme, halqara barışıq ve regional havfsızlıq meselelerini muzakere eteler. Toplaşuv neticesinde bir sıra eki taraflı vesiqa imzalanması beklenile.
Poroşenko ve Erdoğan aqımdaki seneniñ sentâbr ayında Birleşken Milletler Baş assambleyası vaqtında körüşken ediler. Türkiye lideri Ukraina zenaatdaşınen bu ziyaretniñ planlarını laf etken edi. Bunıñnen beraber, Ukraina topraq bütünligi ve devlet sıñırlarına qoltutqanını tekrar bildirgen edi.


text:
Qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ fikirince, Aqmescitte qırımtatar faali, siyasetçisi Nariman Celâlnıñ tutuluvı ve apiske alınuvı Rusiye akimiyetiniñ Ukraina tarafdarı olğan diger faallerni qorquzuv ıntıluvı ola.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Birer-birer tutıp, millionlarnen insannı qorquzmaq içün yapalar. Onı (Nariman Celâlnı – QA) yaqından tanımayım, bir qaç kere körüşken edik. Mecliste çalışqanını, faal olğanını, Ukrainağa qoltutqanını, Qırımdan ketmegenini bilem, çünki men Ukrainağa (açıq) qoltutqan insanlarnı pek ürmet etem. Qırımda işğal şaraitlerinde bunı yapmaq pek qıyın», – dep qayd etti Sentsov.
Onıñ fikirince, Qırımda işğalden soñ faallerge yapılğan basqı Rusiyeden daa küçlü ola.
«Rusiyede pek küçlü basqı bar, repressiyalar, Qırımda ise daa küçlü basqı yapıla, çünki region pek sıcaq, ve Rusiye anda pek diqqatlı. Anda razı olmağan, Ukrainağa açıq qoltutqan er kes telüke altında buluna. İnsanlar başqa sebeplerden de apiske alınğan edi, şunıñ içün böyle areket etmek içün vatandaş olaraq pek cesür olmalı. Ebet, «Qırım platformasına» barması daa bir sebep oldı, soñra büyük repressiyalar başladı, er şey standart shemağa köre oldı», – dep tüşüne Sentsov.
Keçken afta Aqmescitteki mahkeme Nariman Celâlnıñ imayesi bergen istinafnı baqıp, SİZOda qaluv müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal noyabrniñ 3-ne qadar apiste qalacaq.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Nariman Celâlov mahsus blokta tutula – tek tış dünyanen degil, diger mabüslernen bile bağı mümkün olğanı qadar sıñırlanğan SİZOnıñ mahsus bölüginde.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev faaliyetini temin etüv bölügi «Qırımtatar halqı 2015 senesi başında» serlevalı analitik maruzanı azırladı.
46 saifeli maruza mart 12 künü Kiyevde bölükniñ başı Arsen Jumadilovnıñ tarafından taqdim etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Maruzanı qırımtatar halqına olğan nazarnı deñiştirmek içün azırladıq. Adet üzre, qırımtatarlar aqqında laf başlağanda, ayrı ceyetten söz yürütile: ya işğalde yaşağan halq, ya sürgün etilgen şahıslar, ya da tamır halq olaraq. Maruzada şunı qayd ettik ki, qırımtatar meseleni baqqanda, onı er ceetten baqmaq kerek», – dedi Jumadilov.
Maruza üç qısımdan ibaret. Birincide qırımtatarlarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq aqlarınıñ uquqiy ceetten teminlevi aqqında söz yürütile. Ekincisinde – aqlarınıñ sürgün etilgen vatandaşlarnıñ aqları olaraq amelge keçirilmesi. Üçüncisinde – qırımtatar halqınıñ işğal etilgen Qırımdaki vaziyeti aks etile.
Jumadilovnıñ sözlerine kore, bu kibi maruzalar er yıl yazılıp, çeşit tillerge tercime etilecek ve halqara toplulığı arasında tarqatılacaqtır.


text:
Aqmescit – İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faalleriniñ yaqalanması ve tintüvlerine yañı ğayret ile başladılar. Eki kün içinde arbiyler yarımadanıñ şimdiki reberligine qarşılıq köstergen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı, em de topraq meselesinen bağlı «narazılıq meydanlarınıñ» faal iştirakçisi Seydamet Gemecini yaqaladılar. Bundan ğayrı, Çiygoznıñ evinde bir qaç saat sürgen tintüv keçirildi, onıñ neticesinde para, bilgisayar tehnikası ve müceverler alındı. Qırım akimiyeti qanunnı bozğanlar mıtlaqa ceza alacağını ayta. Közetici ve ekspertlerniñ fikirince, qırımtatar faallerine basqı devam ete bile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavininiñ evinde tintüv cuma künü, yanvar 30-da, yerli saatke köre saat 7:30 başlandı. Evde Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova ve kiyevi İlyas bar ediler.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Arbiyler evge kirip, tintüv emrini seslendirdiler ve erkekni çıqmağa mecbur ettiler. «Olar pek qaba davranalar. Kendi şaatlarını da ketirdiler. Ne qıdırğanlarını aytmaylar», – dep açuvlana İlyas.
Saba saat 8-den başlap evniñ yanına Bağçasaray sakinleri, qomşu, regional meclis azaları ve faaller kelip başladılar. Rusiyeniñ acele tedbirler mahsus bölüginiñ (SOBR) silâlı hadimleri er keske evden 100-200 metrge qadar çetleşip, «taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesine keder etmemege» ayttılar. Silâlı adamlarnıñ bir qısmı evniñ artında ösken ardıç çalılığında gizlenip otura edi. Ara-sıra olar oturğan yerlerini terk etken ediler.
«Rusiyeni añlamaq zordır... Evde ve umumen Qırımda olğanlarına inanmaysıñ. Bu basqı ile bizni qorquzacaq olalar. Lâkin bizni qorqutamazlar. Halqımız çoq şeyni kördi, buña da dayanırmız», – dep ayta Bağçasaray sakini Zodiye Saliyeva.
Meclis azaları: Basqığa baqmadan, Qırımdan ketmek mümkün degil
Vaqia yerinde bulunğan Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ sabıq yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerov arbiylerniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa nisbeten yapqan areketlerini, şu cümleden, yanvar 30-da sabadan berli evinde keçirilgen tintüvni siyasiy sımarış dep adladı.
«Liderlerimiz Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Qırımğa kiriş yasaq etilgen soñ, olardan soñ Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz kele edi. Menimce, Meclis azaları ve qırımtatar faallerine nisbeten areketlerniñ quvetleştirilmesini beklemek kerek», – dedi Ümerov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin de aynı fikirde. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa yapılğan basqınıñ esas maqsadı – halq ekseriyetiniñ yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip ketmesidir.
«Bu akimiyetniñ maqsadı belli – halqımızğa yarımadanı terk ettirmektir, bizni qorquzmaqtır. Bu sebepten men provokatsiyalarğa qulaq asmamağa, qorqmamağa, ve Qırımdan ketmemege çağıram», – dep qayd etti Hamzin.
«Çekiliñiz ve vaziyetni daa beter etmeñiz»
Altı saatten soñ Ahtem Çiygoznıñ qorantasına qoltutmağa kelgen adamlar evlerine qaytıp başladılar. Qalğanları evden tahminen yüz metrlik mesafede turmağa devam ete ediler – Rusiye arbiyleri yaqınlaşmağa bermediler. Elmira Ablâlimovanıñ anası Zera Ablâlimova bir qaç kere rica etse de, evge kirip olamadı.
«Qızım maña telefon etip, tintüv olğanını ve telefonnı tutıp alğanlarını ayttı, laf etip olamağanını bildirdi», – dep ayttı qadın. Silâlı adamlar oña araba qapusından çetleşip, vaziyetni daa beter etmemege tevsiye ettiler.
«Bizler bunıñ soñu ne olacaq baqmağa keldik. Qadın bir özü, bir qaç saatten berli. Şaatlar belli degil. Bu qanunğa köremi? Men akimiyetniñ aqlında ne olğanını bilmeyim, lâkin mından ketmemizni istese, böyle bir şey olmaycaq. Bizni qorquzmazlar. Qırımdan ğayrı vatanımız yoq. Bizler mından bir yerge ketmeycekmiz», – dep tüşüncelerinen paylaşa Çiygozlarnıñ qomşusı Elmira Ümerova.
Elmira Ablâlimova: meni adam, vatandaş, qırımtatarı, qadın ve islâm dinini kütken bir insan olaraq aşaladılar
10 saat sürgen tintüvden soñ uquq qoruyıcılar kettiler. Evge kirgen insanlar er şey darma-dağın etilgenini kördiler: mefruşat qırıldı, eşyalar dağıtıldı, taban alındı.
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavininiñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova dedi ki, tintüv vaqtında arbiyler av patronı, ve «qurşunlarnı» taptılar, qadınnıñ olardan haberi yoq. Tintüv keçirilgende qadın evde bir özü edi, onıñ yanında tahminen on arbiy kişi tura edi.
«Tabannı aldılar, merdiven, ev bosağasını qırdılar, skemlelerni qırdılar. Tataristan ziyaretinde ediye etken hatıralıq paranı bile aldılar», – dedi Ablâlimova.
Onıñ aytqanına köre, tintüv «utanmaz, arsız ve qaba bir şekilde» keçirildi.
«Eki hadim, olardan biri – Qırım Cumhuriyeti İçki işler nazirliginiñ üyken vekâletlisi Aleksey Malivanets ve Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ üyken hadimi Andrey Kudaşov utanmayıp, meni insan, vatandaş, qırımtatarı, qadın ve islâm dinini kütken bir insan olaraq aşaladılar», – dep ayttı Elmira Ablâlimova.
Onıñ bildirgenine köre, o, taqiqatçığa bu adamlarnı tenbilemege rica etti. Lâkin onıñ areketleri olarnı bunı yapmağa zorlay degen cevap berildi.
Bundan ğayrı, Ablâlimovanıñ fikirince, Rusiye Cinaiy-protsessual kodeksiniñ tintüv vaqtında şaatlarnıñ qullanmasında bozuvlar oldı.
«Men şaat olaraq qomşularnı davet etmege talap etsem de, maña eki tanış olmağan insannı tanıttılar. Birisi Qarasuvbazar rayonından, ekincisi de Aqmescitten eken. Soyadı Lotkovskiy olğan şaat er kesniñ adını bile edi, demek ki, bu adam meraqlanğan bir şahıs edi. Bundan ğayrı, o, ğayet faal olıp, tehnikanı baqtı, tellerni qarıştıra edi, bu kene de onıñ alâqasını tasdıqlay, lâkin Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy-protsessual kodeksine binaen, şaat olaraq alâqası olmağan bir insan olmalı», – dep ayta Çiygoznıñ apayı.
Ablâlimovanıñ fikirince, bütün bu areketler Rusiye Federatsiyası cinaiy-protsessual kodeksini boza. Onıñ aytqanına köre, tintüv protokolı ile adliyecisine muracaat etecek.
«Men oña bütün vesiqalarnı alıp ketecem – menim tenbilerim olğan protokol kopiyasını alacam. Menim içün eñ müimi şunda ki, yapqanlarım Ahtem Çiygozğa zarar ketirmesin», – dedi Elmira Ablâlimova.
Mahinatsiyalardan zarar kördimi?
Aqımdaki aftanıñ ortasında daa bir qırımtatar faali apiske alındı. Çarşenbe künü, yanvar 28-de, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ idare azası, topraq meseleleri ile bağlı «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçisi Seydamet Gemecini yaqaladılar. Gemeciniñ ortaqları bildire ki, bunıñ sebebi «narazılıq meydanlarınıñ» diger iştirakçilerinden kelgen şikâyetler oldı. Olar «Sebat» teşkilâtınıñ idare azasını topraq mahinatsiyalarında qabaatlaylar.
Seydamet Gemecini eki ayğa apiske aldılar. «Sebat» teşkilâtı idaresiniñ daa bir azası Fazıl İbraimov dedi ki, imaye yaqalanğan insannı «Qırımda ğayet meşur insannıñ» şahsiy kefaleti ile azat etmege rica etti. «O, siyasetçi degil, daa ziyade hocalıq işlerine baqa. Pek yahşı bir adam. Qıyın vaziyetlerde bu adamdan yardım isteyim», – dep ayttı İbraimov, amma başqasınıñ adını aytmağa istemedi (15 minut saytınıñ metni alındı).
Lâkin mahkeme Gemecini azat etmedi. «Bir şey yapıp olamadıq. Taqiqat devamında eki aydır apiste olacaq», – dedi İbraimov. Şimdi, onıñ malümatına köre, adliyeci mahkeme qararına apellâtsiyanı azırlay. Bunı o «olmaycaq bir şey» dep adladı.
Gemeci uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri yapqan areketlerine narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti. Bu aqqında Qırımnıñ strategik tedqiqler İnstitutı Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye Baş prokurorı, Federal havfsızlıq hızmeti ve İçki işler nazirliginiñ yolbaşçıları, Rusiye Devlet Dumasınıñ reisi ve diger Rusiye memurlarına yazğan açıq mektübinde aytıla.
«Yaqalağanda Rusiye qanunları bozulğan edi. S.Gemecige nisbeten belgilengen apis cezası kibi ciddiy bir ceza sebepleri aydınlatılmadı. Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı ve nezaret organlarğa kendi ve «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında er daim malümat bere edi. Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri yapqan qanunsız areketlerge narazılıq köstermek içün Seydamet Gemeci açlıqnı ilân etti», – aytıla mektüpte.
Muracaatta qayd etile ki, «Seydamet Gemeciniñ yaqalanması oña ve «Sebat» cemaat teşkilâtına memuriy ve ruhiy basqı yapmaq içün Qırım akimiyeti tarafından teşkil etildi».
İnstitut reberligi bunıñnen bağlı acele qarar alınmasını ve, muracaatta yazılğanı kibi, «Rusiyeniñ qırımtatar vatanperverlerine büyük basqı yapılmasını» toqtatmağa çağıra.
Qayd etmeli ki, cumhuriyetniñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilev, soñra da cumhuriyet yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etken Sergey Aksönovğa qoltutqan Seydamet Gemeci keçken sene dekabr ayında Qırım devlet şurasınıñ binası yanında piket ötkerilmesini ilân etken edi. Gemeciniñ bildirgenine köre, aktsiyağa «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri qoşulacaq edi. Olarnı «Devlet ya da belediye mal-mülkinde olğan topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında» qanunnıñ qabul etilmesi açuvlandırdı.
Faal Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında dedi ki, qanunğa köre repatriantlarnıñ 80% topraq almaq aqqından marum qalacaq. «Sizler «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçilerinden orta statistik Rusiye vatandaşlarını yapacaq olasıñız, amma 1944 senesinden berli başımızdan keçirgenlerimizni köz ögüne almaysıñız: sürgünlik oldı, yaşağan köy ve şeerler, yaşağan evlerimiz qalmadı. Bizler qaytqan soñ bunı qaytarmadılar», – dep muracaat etti Devlet şurasınıñ deputatlarına Gemeci.
Lâkin «Sebat» idare azası ilân etken miting belli olmağan bir sebeplerden keçirilmedi.
Siyasetşınas: O vaqıt Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde degil edi
Qırım akimiyeti Seydamet Gemeciniñ yaqalanmasını izaatlamay. Aynı vaqıtta, olarnıñ fikirince, Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması qanun ögünde er kes aynı olğanını ifadeler.
«Taqiqat keçirilgende onıñ sırlarını açmayıp, Ahtem Çiygoznıñ qabaat delilleri aqqında aytmağa olmay. Bu mesele prokuratura ve uquq qoruyıcı organlarğa aittir. Lâkin epimiz Meclis reberligi yıllar devamında kendi halqınıñ menfaatlarına qarşı ve qanunnı bozıp yapqanlarını bilemiz, lâkin Ukraina akimiyeti olarnı cezalamadı», – dep ayttı Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek «akimiyetke» yaqın olğan «Krıminform» agentligine.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis vekilleriniñ uquq bozuvları Qırım tarihınıñ Ukraina devrine ait olsa da, zarar körgenler yarımadada yaşamağa devam etip, adalet tiklenmesini talap eteler.
Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk qırımtatar faalleriniñ yaqalanmasını izaatlap, uquq tarafına diqqat ayırdı. «Olar uquqqa uymağan bir şey yapqan olsalar da, Qırım o vaqıt Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde degil edi, ve mesüliyetke çekecek birisi olsa, o da Ukraina olmalıdır, – dedi Omelçuk Qırım.Aqiqatqa. – Men iç bir kimseden olarnıñ apiske alınmasınıñ sebebini eşitip olamayım. Bu Rusiye Federatsiyasınıñ toprağı degil edi, Qırım o vaqıt Ukraina terkibinde edi».
Siyasetşınasnıñ fikirince, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de onıñ evinde keçirilgen tintüv «Meclis ve qırımtatar areketine basqı yapmaq, onı boysundırmaq ıntıluvı» ola.
«Qırımtatarlar arasında iş tutacaq diger insanlar bar, ve bular endi kerekmegenini kösterecek olalardır. Olar teslim olmaylar, şu sebepten olarğa nisbeten diger usullar qullanılacaq», – dep ayttı ekspert.
Omelçuknıñ fikirince, uquq qoruyıcı organlarnıñ bunıñ kibi areketleri devam ete bile.
«Akimiyetniñ tüşüncelerine bağlı: Meclisniñ telükesi barmı, onıñ qırımtatarlarnıñ ekseriyetine tesiri barmı ya da yoq?», – dedi Omelçuk.
Onıñ zanınca, «artıq tesiri olmağanını, telükesiz olğanını tüşünip başlağan soñ, bunıñ kibi areketler olmaycaq».
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Qırımda 42 yetim bala içün meskenler almaq maqsadınen bücet parası ayırıldı. Bunı Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Tasil, ilim ve gençlik nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«Bügün Aqmescit civarında yaşağan yetimler haber kâğırtlarını aldı. Qalğanlarğa bu yaqın künlerde Aile, balalar ve gençler içün içtimaiy hızmet Merkezleriniñ hadimleri tarafından haber etilecek», – dep qayd etti Kremlniñ nezaretindeki Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova.
Keçken sene dekabr ayında, Kezlevde yetim bala sayılağan dört kişi bir odalıq dairelerniñ saibi oldı. Kezlevniñ Rus akimiyeti bildirdi ki, şeer akimiyeti ve yetim ballar arasında beş yıllıq añlaşmalar imzalandı. Bu vaqıt devamında memurlar meskenniñ qullanuvını nezaret etecek ve ancaq bundan soñ yañı saipler şu meskenni şahsiyleştire bilecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Kyivdeki «Kyiv Liberty Summit» forumında işğal etilgen Qırımda «çoq bozulğan insan aqları» aqqında tarif etti.
«Qırım rezolütsiyasınıñ yerine ketirilmesi içün sanktsiyalar tez quvetleştirilmeli. Amma soñki vaqıtları başqa tarafqa areket olğanını köremiz. Rusiyeniñ PACEge qaytması aqqında laf kete, amma Rusiye iç bir qararnı yerine ketirmedi…», – dedi Cemilev.
Haber etilgenine köre, forumnıñ ayrı paneli Qırımdaki vaziyetke bağışlandı, onıñ vaqtında yarımadada insan aqlarına riayet etüv vaziyeti tafsilâtlıca baqıldı.
Daa evel haber etildi ki, BM insan aqları şurasınıñ 42-nci sessiyasındaki umumiy munaqaşalar vaqtında Ukraina Rusiyeni Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarınıñ kütleviy bozuluvını toqtatmasına çağırdı.
Sentâbr ayında BM İnsan aqları monitoring missiyası Rusiyeni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağını lâğu etmesine çağırğan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı o, iyün 23-de aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile telefon vastası ile bağlanıp ayttı, haber ete Ukraina devletiniñ yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Biden ukrain akimiyetiniñ areketlerini doğru ve ihtisaslı olaraq belgiledi.
Poroşenkonıñ sözlerine köre, ateşniñ toqtatıluvı esirlerniñ azat etilüvi, Rusiye tarafından ücretli askerlerniñ, silâ ve afyonnıñ ketirilmemesi içün sıñırlarnıñ qapatıluvı ile ozğarılmalı. Poroşenko Rusiye barışıqnı pekitmek içün aqiqiy adımlarnı etmek kerek olğanını qayd etti.
Ukraina prezidenti şunı da aytıp keçti, eger de barışıq planı amelge keçirilmese, AQŞ ve Avropa birligi Ukrainağa qol tutmaq içün ciddiy ğayret etmeli.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa birligi yetekçilerine barışıq planınıñ ilerilemesi aqqında malümatnı şahsen bildirecek ola.


text:
Herson vilâyeti devlet memuriyeti bildire ki, Qırımnıñ «vatandaş» qamaçavınıñ iştirakçilerinen beraber kiriş noqtalarında 45 militsiya hadimi de nevbetçilik yapa.
«Herson vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirligi idaresiniñ malümatına köre, Qırım ile memuriy sıñırdaki üç nezaret noqtasında vaziyetni közetken 45 militsiya hadimi buluna. Mında aman-aman 200 iştirakçi bar, olar yarımada ile ticaretni blok etüv aktsiyası devamında yarımadağa bir yük maşinasını bile kirsetmediler», – dep aytıla haberde.
Herson vilâyeti militsiyasınıñ yolbaşçı muavini İlya Kiva Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, er bir kiriş-nezaret noqtasında ekişer dane uquq qoruyıcı taqımı nevbetçilik yapmaqta.
Uquq qorçalayıcılar Qırım qamaçavında iştirak etken arbiy taqımlar insan aqlarını boza, dep bildirgen ediler. Bundan soñ Herson militsiyası Qırım ile «vatandaş» qamaçavınıñ iştirakçileri üzerinde nezaretni quvetleştirmege qarar aldı.
Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve malını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı.
Yarımadağa mal ve aşayt mahsulatınıñ ketirilmesini blok etken Qırımnıñ «vatandaş» qamaçavınıñ teşebbüsçileri ileride Qırımnıñ «energetik» qamaçavı ola bilecegini bildireler.


text:
Eñ azdan 38 kişi merkeziy İtaliyada yüz bergen zelzele neticesinde elâk oldı. Saat 3:36-da zelzele ortası paytaht Latsio regionında yerleşken Akkumoli ve Amatriçe şeerlerinde olğan, tahminen 6 magnitudalı şiddetli türtme yüz berdi.
İtaliya Vatandaşlarnı qorçalama agentligi bildire ki, şimdilik çoq adam ğayıp olğan. Qurtarıcılar adamlarnı omravlar tübünde qıdırmağa devam ete.
Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, eñ çoq viranlar tahminen biñ adam yaşağan Akkumoli meskün yeri ve eali 2,5 biñden ziyade olğan Amatriçede oldı. Yerli akimiyet haber ete ki, elâk olğanlarnıñ sayısı ziyade ola bile, omravlar tübünden zararlanğan kişilerniñ sesleri eşitile, olarnıñ arasında balalar bar.
Vaqia yüz bergen yerge qurtarıcı hızmetler ve zararlanğanlar içün kerekli yardım kelmege devam ete. Vatandaşlarnı qorçalama hızmetiniñ bildirgenine köre, viran etilgen rayonlarğa yollarnı ev omravlarınen blok etilgen tar soqaqlar ağırlaştıra. Amatriçe şeeriniñ hastahanesinden adamlar tahliye etildi. Ekimler yaralanğanlar içün qan cıyması aqqında ilân etti.
Şimdilik zararlanğan ukrainler aqqında malümat yoq, dep bildirdiler Radio Svobodağa Romada Ukraina Elçiligi konsul bölüginde.
Yerastı türtmeler Marke, Umbrii, Toskane ve Abrutstso vilâyetlerinde de duyuldı. Romada 20 saniye devam etken eki türtme oldı. Adamlar soqaqlarğa çapıp, ev tışında tañğa qadar oturdı.
Umumen olaraq keçken gece seysmologlar merkeziy İtaliyada çeşit quvetli 18 yerastı türtmeni qayd etti. İşbu dağlı Apennin yeriniñ seysmik seviyesi yüksektir. İtaliyada soñki şiddetli zelzele 2009 senesi L’Akvila şeerinde yüz berdi, o vaqıt 300-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Emekdar artist hospitala yerleşdirildi
Cefer Cabbarlı adına İrevan Dövlet Azerbaycan Dram Teatrının baş rejissoru, emekdar artist Server Eliyevin ciddi narahatlıqları var.
Simurq Festival Bu sebebden emekdar artist Avrasiya Xestexanasının Kardiologiya şöbesine yerleşdirilib ve tecili müayineden keçib.
Hekim nezareti altında bütün lazımi müayinelerden keçen Server Eliyevin açıq ürek emeliyyatı keçireceyi ve ya ürek stendinin yerleşdirileceyi gözlenilir.
Qeyd edek ki, Server Eliyev 2016 -cı ilde de ürek emeliyyatı keçirmişdi.
Simurq Festival


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
«NATO memleketlerinden birisinde Qırımnıñ tekrarlanması mümkün olmağanını köstermek içün, bir de bir şübhe ya da añlaşılmamazlıq telükesi qalmasın dep, sıñırlarımızda arbiylerni qoydıq» – dep ayttı NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg El Pais ispan neşirine.
Bu sözler Ukraina NATOğa ne içün qoşulmaq kerekligini yahşı añlata. Memleket alyans azaları arasında olsa edi, eminim, ne Qırım ilhaqı, ne de Donbasta ilân etilmegen cenk olur edi. Biñlernen insan sağ qalır ve ev, iş, kelecegini coymaz edi. Şaşılacaq şey, Ukrainada bunı añlap olamağan ediler. Ukrainalılar iç bir vaqıt añlamağan edi, bu şaşıra: Rusiyede bunı yahşı añlaylar.
Rusiye, Ukrainanı zıncırğa bağlamaq, mustaqil şekilde ilerilemesine imkân bermemek içün yollar qıdırğan edi
Aynı şu sebepten 90-ıncı yıllarnıñ başından berli Kreml Qara deñiz flotunıñ Ukrainağa ait Aqyarda qalmasında israrlı edi. Sebep «nostalgiya» ve azizlik degil. Aqyarnıñ «rus şanlı şeer» olğanı içün de degil, Aqyar ve onıñ sakinleri Moskvanı pek az meraqlandırğan ediler.
Rusiye arbiy bazasınıñ Ukraina toprağında qalması Qırım işğaline imkân bergen ve Ukrainanıñ Avropa ve Avropaatlantik integratsiyasına mania olğan edi. Rusiye, Ukrainanı zıncırğa bağlamaq, mustaqil şekilde ilerilemesine imkân bermemek içün yollar qıdırğan edi.
Moskva bütün kanallarında Ğarptaki siyasetçi ve arbiylerni Ukraina NATO azası olsa, cenk zıddiyeti başlar, dep qandırmağa tırışqan edi
Qara deñiz flotundan soñ ucuz gaz bar edi. Ucuz gazdan soñ – Ortaq iqtisadiy alanğa kirmege zorlamaq ıntıluvları. Ortaq iqtisadiy alandan soñ – Harkiv añlaşmaları. Harkiv añlaşmalarından soñ – Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşmasını imzalamaq qararını bozuv. Soñra ise ilhaq ve cenk oldı.
Bu yıllar devamında Moskva bütün kanallarında Ğarptaki siyasetçi ve arbiylerni Ukraina NATO azası olsa, cenk zıddiyeti başlar, dep qandırmağa tırışqan edi. Ve bir çoqunı kerçekten qandırdı. Rusiyeniñ 2014 senesi bütün isteklerini yerine ketirgen ve blok tışında olğanını ilân etken memleketke ücüm etmesi pek az insannıñ fikrini deñiştirdi – em ğarbiy siyasetçiler, em de Ukrainada Avropaatlantik integratsiyasına qarşı çıqqanlarnıñ.
Şu sebepten Ukraina alyans tışında qala. Şimdilik Qırımsız ve Donbassız.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
«Biz Qırımda qalğan mülkü içün tazmin etüvi meselesinde mahkeme davasını başlaycaqmız», — dep bildirdi Hersondaki Ukrainanıñ Devlet sıñırlar hızmetiniñ reisi Nikolay Litvin.
Onıñ aytqanına köre, mülknıñ bir parçası zarar körgenine baqmadan, ukrain sıñırcıları Qırımdan deñiz qoruvı içün gemiler-katerler flotını, silânı ve tehnikanı çıqarıp olğanlar.
«Biz bütün flotımıznı çıqardıq. Yañıdan teşkil etilgen flot öz hızmetini devam etecek. Men mında (Herson vilâyetinde — red.) deñızge çıqqan sıñırlarnıñ qorçalaması maqsadınen deñız qoruvı otrâdnıñ bulunmasını gubernatornen muzekere etecem», – ayttı Devlet sıñır hızmetiniñ başı.
Onıñ sözlerine köre, Devlet sıñırlar hızmeti Rusiye tarafından yapılğan Qırım işğalınen bağlı körgen zararlarını içki ihtiyatlardan tazmin etecekler.
Evelleri, Ukrainanıñ baş naziri Arseniy Yatsenük Rusiye tarafından Ukrainıñ mülkü özümsigen zararı yüzler milliard dollar teşkil etkenini bildirdi.


text:
Ukraina – Avropa birligi Assotsiatsiya Şurasınıñ Brüsseldeki inauguratsion toplaşuvında bazarertesi künü, dekabr 15-te, Ukraina eyyeti Rusiye akimiyetiniñ Qırımda insan aqlarını bozuv ve qırımtatarlarğa basqı meselesine diqqat ayırdı.
Bunı Ukraina baş naziri toplaşuv neticeleri boyunca matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete «Narodnıy front» firqasınıñ matbuat hızmeti.
«Bizler qırımtatar meselesini qayd ettik, çünki Rusiye akimiyetiniñ Qırımda insan aqlarını bozğanını ve qırımtatarlarğa basqı yapqanını tasdıqlağan delillerimiz bar», – dedi Ukraina ükümetiniñ reisi.
Bundan ğayrı, Ukraina eyyeti Ukraina – AB Assotsiatsiya toplaşuvında Avropa birligi aza memleketlerinden Qırım boyunca yatırım sıñırlanması meselesine diqqat ayırdı.
«Bizler Rusiyeni Qırımnıñ qanunsız işğali sebebinden mesülietke çekmek içün uquqiy yardım istedik», – dep qayd etti Yatsenük.
Avropa birliginiñ Şurası tışqı işler nazirleri erkânında Rusiyeniñ Qırım ve Aqyar işğali sebebinden qoşma sıñır tedbirleri teklifine razı oldı. Al-azırda tehnikiy muzakereler keçirile eken.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MİK başlığı Zair Smedlâyev, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde cemaatçılıqnı, birleşip, «fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenlerge yardım etmege davet etti. Bunı Smedlâyev, bu işniñ figurantlarına ükümniñ çıqarılmasını izalarken beyan etti.
Qurultaynıñ MİK başlığı: «Bütün bu vaqıt içinde yigitlerniñ qorantalarında alternativ kelir menbaları yoq edi. Olarnı üç yıl devamında maneviy ceetten zorladılar. Olarnıñ ilerilemesi içün ve em advokatlarınıñ ücretini bermek, em de özlerine mında, Qırımda, tam manada yaşamaq imkânlarınıñ olması içün biz olarğa birleşerek yardım etmek kerekmiz», – dep yekün çekti.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, mahkeme davasınıñ neticelerini izalarken, «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ şartlı müddetlerini aqlav ükmü ile teñeştirdi.
Advokat: «Bir çoq insan 7-den başlap 15 ve atta 20 yılğace müddetke mahküm etile. Şartlı müddetke mahküm etilmek – bu, aqlav ükmü kibi bir şeydir. Hususan, aqlav ükümleriniñ nisbeti 0,2% olğan Rusiye mahkemeleriniñ statistikasını köz ögüne alsaq», – dep qayd etti.
Mevzuğa dair: «Fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenler: olar kim?
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.


text:
Berläşkän Millätlär oyışması 16 yäş’lek fälästinle qıznı irekkä cibärergä çaqırdı
“Bu balalarnıñ saq astında naçar möğamälä kürüe, fizik häm ruxi izelüe, soraştıru waqıtında ğailä äğ’zaları häm advokatlar kerergä röxsät itelmäwe açıqlandı”
Ahäd ät-Tämimi İzrail xärbi mäxkämäsendä saq astında xökem itelä. Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ Keşe xoquqları buyınça Fälästin maxsus xisapçısı Maykl Link anı irekkä çığarunı taläp itte. Ul 11 martqa küçerelgän mäxkämä utırışın xalıqara xoquqlar nigezendä uzdıru kiräklegenä basım yasıy. Berläşkän Millätlär Gomum Assambleyası tarafınnan 1989nçı yılnıñ 20nçe höyabrendä imzalanğan häm İzrail dä yaqlağan “Bala xoquqları turındağı kileşü”dä balalar iñ soñğı çara bularaq häm iñ qısqa waqıtqa ireklärennän mäxrüm itelergä mömkin diyelgän. İzrail’ bu kileşüne bozdı. Maykl Link İzrail xökümäte balalarnıñ töp xoquqların tormışqa aşırırğa häm Tämimine saq astınnan çığarırğa tiyeş dip belderä.
Ahäd ät-Tämimi İzrail xärbiläre tarafınnan saq astına alınğan berdänber bala tügel, yıl sayın 500-700 balanı xärbi mäxkämägä çığaruı bilgele.
“Bu balalarnıñ saq astında naçar möğamälä kürüe, fizik häm ruxi izelüe, soraştıru waqıtında ğailä äğ’zaları häm advokatlar kerergä röxsät itelmäwe açıqlandı”,- di Maykl Link.


text:
Madagaskar stadionında waqiğa
Êteş-törteştä 1 keşeneň ğomere özelde, 40 keşe yaralandı
Madagaskarda ber stadionğa kergän urında barlıqqa kilgän êteş-törteştä berençe mäğlümatlarğa kürä ber keşeneň ğomere özelde, 40 keşe yaralandı.
BBC xäbärenä kürä Afrika kuboğı matçlarında Madagaskar-Senegal uyını uzğan başqala Antananarivudağı stadionğa kergän urında keşelär qısıldı.
Meňnärçä futbol söyüçe stadionnıň berdänber qapqasınnan êçkä kerergä cıyınğanda barlıqqa kilgän êtü-törtüdä ber keşe ülde, 40 keşe yaralandı. 2 yaralanuçınıň xäle awır.
Afrikada mondıy küreneşlär yış küzätelä. Alar keşe törkemen kontrol’ itä almaw säbäple kilep çığa.
Uzğan yılnı Angolada 17, Malavidä 8 keşe stadionnarda keşelärneň êteşüennän yaqtı dönyadan kitte.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Donbasnıñ işğal etilgen qısmı üzerinde MH17 yolcu uçağınıñ urup tüşürilmesiniñ yıldönüminde bu faciada qabaatlı olğanlarnıñ mesüliyetke celp etilmyesiniñ müimligini qayd etti.
MDünya ve Ukraina «Malayziya ava yolları» nıñ 298 qurbanını unutmadı. Felâkette qabaatlı olğanlarnıñ mesülietke çekilmesi yalıñız ölgenlerniñ tuvğanlırı içün degil, kelecek nesiller içün de müim» dedi Ukraina prezidenti.
Ukraina, aqiqatnı tapmaq ve qabaatlılılarnı cezaşçalamaq içün Rusiyeniñ bu davada tahqiqatçılarnen işbirlik etecegine ümüt ete, dep yazıla devletiniñ resmiy saytında.
Bugün «Malayziya ava yolları» şirketiniñ MH17 reysi uçağınıñ Donbassta tüşürilip, qaza olmasınıñ yıllığı. Uçaq Amsterdamdan Kuala-Lumpurğa uça edi. Facia 2014 senesi iyülniñ 17-nde oldı.Facia neticesinde uçaqta olğan 298 insan, olar arasında em yolcular, em de uçaqnıñ ekipajı elâk oldı. Uçaq Donetsk vilâyetiniñ Grabove köyü yanında, Rusiyeniñ «Buk» zenit-raketa kompleksinden urıp tüşürildi. Elâk olğanlarnıñ çoqusı – 193 insan – Felemenk vatandaşları edi.