text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Tanışlarım ve balalıq dostlarım maña Qırımdan bir qaç kün aynı bir sualnen mektüpler yaza – «bu ne demek?». Bu, olarnıñ Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ fevralniñ soñundaki çıqışına qarşılığı. Çıqışta o, evelâ, qırımtatarlarnıñ meselesi yaqın vaqıtta çezilecek, dep vade etti, ve ondan soñ olarnıñ kelecekteki statusını bildirdi – «milliy-medeniy muhtariyet».
Dostlarım: «İhtimal ki, bizim anayasa statusımız çezilecek, amma ne içün onıñ adı «milli-medeniy muhtariyet»?», – dep, şaşqın alda yazalar. Bu, qırımtatarlarğa öz tilinde laf etmek aqqı berilecek, lâkin olar öz taliylerini Kyivden munasip tasdiqlav almağance çezemeycekler, manasına kelemi? Adaletniñ tiklenmesi aqqında söz yürsetilse bile – bu, 1944 senesinde ğayıp etilgen mal-mülk ve topraqlarnıñ qaytarılmasımı, yoqsa yalıñız köy ve qasabalarğa tuvğan, tarihiy adlarnıñ qaytarılmasına quvanmaq izin berildimi?
Qırımda qırımtatarlarnıñ esamesini oqumağan işğalci ukümet tarafından teşkil etilgen «milliy-medeniy muhtariyet» endi bar
Ne içün Ukraina prezidenti muhtariyet aqqında fikir yürsetirken qırımtatarlarnıñ arzu-istekleri aqqında fikirlerini almadı, yoqsa Qırımtatar Milliy Meclisi Poroşenkonı raatsız etmek istemedimi? Yoqsa onıñ muşavirleri oña, Qırımda qırımtatarlarnıñ esamesini oqumağan ve taqip etken işğalci ukümet tarafından teşkil etilgen «milliy-medeniy muhtariyet»niñ endi bar olğanını bildirmedilermi? Onı eki yıl evel Aqmescitte ilân ettiler, qırımtatar faaliyetçisi Nariman Celâl ise bunı iza etti:
«Asılında Rusiye qanunlarına köre, biraz farqlı maqsatlar ve vazifeleri ile adiy bir teşkilât olğan nasıldır milliy-medeniy muhtariyetniñ meydanğa ketirilmesine men ukümetniñ, qırımtatarlar tarafından uzun vaqıttan berli ifade etilgen arzu ve talaplarnı nasıldır minimal seviyege indirmek ıntılışı dep qıymet kesem. Bu, bir taraftan, qırımtatar meselesini yatıştırmaq, diger taraftan ise ukümetniñ bir şeyler etip qırımtatarlarnı qayğırağanını köstermek ıntıluvıdır».
Demek, Kyiv aynı yolnı sayladı – qırımtatarlarğa ana tilinde laf etmege ve yırlamağa, milliy oyunlarını oynamağa ve milliy yemeklerini aşamağa izin bermek, Qırım, onıñ toprağı ve plâjlarını ise merkeziy ukümet idare etecektir. Ve, ğaliba, aqiqiy muhtariyetniñ tarafdarları ile Qırımnıñ azat etilmesinden soñ territoriyanıñ çabik ve effektiv bölünmesi aqqında hayal etkenler arasında şimdi endi sert bir qarşılıq peyda oldı. Odessağa er kes saip olamaz, turizm saasında ise er kes para qazanmaq istey, hususan Ukrainanıñ oligarhik iş yapqanlar arasında.
Daa 2015 senesiniñ iyülinde Poroşenko, Ukraina Anayasasında qırımtatar milliy muhtariyeti aqqında normalarnı qayd etmek kerekligi aqqında söyledi ve deputatlarnı devletniñ anayasasına munasip deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa davet etti. Bu, Ukraina Yuqarı Radası tarafından 2014 senesi fevral 20 künü Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi künü olaraq resmen ilân etilgen soñ yapılğan edi. Lâkin endi dört yıldan berli bir şey deñişmey. Yalıñız Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eki rehberi Yuqarı Radada prezident fraktsiyasınıñ azaları olaraq otura ve tosat-tosat eñ yüksek seviyedeki resmiy tedbirlerde iştirak eteler. Muhtariyet meselesi öyle de çezilmedi.
Añlaşıla ki, er bir muqayese, yalıñız mevcut olğan vaziyetni añlamaq içün bir ıntılış kibi körünecek, lâkin eski çatışmalarnı çezüv tecribelerinde Qırım statusınıñ tayin etilmesi içün ğayet qıymetli örnekler bar. 2008 senesiniñ martında, Gürcistandaki ağustos cenkinden daa evel, Gürcistannıñ o vaqıttaki prezidenti Miheil Saakaşvili, işğal etilgen Abhaziyağa eñ keniş muhtariyetni teklif etti.
Muracaat, Suhumige yönetilgen barışıq tekliflerini közde tuta edi. O, ortaq iqtisadiy zonalarnı meydanğa ketirüv; abhazlarnıñ, Gürcistannıñ merkeziy ukümetinde temsilciligi ve şu cümleden anayasada qayd etilgen yañı bir vitse-prezident vazifesidir ki, o, Abhaziya ile alâqalı olğan bütün meseleler boyunca veto aqqına malik olacaq; ve ondan ğayrı umumiy gümrük saası kibi bir qaç maddeden ibaret edi. O vaqıt Saakaşvili: «Biz abhazlarğa bütün bu meseleler boyunca muzakerelerni deral ğayrıdan başlamaqnı teklif etemiz. Bütün bu meseleler boyunca çalışsaq, eminim ki, buzlar iricek. Aksi alda epimizni – Gürcistannı ve şu cümleden abhazlarnı – kelecekte dumanlı ve telükeler tolu istiqbal bekley», – dedi.
Bu teklifler, prezidentniñ çatışmalar boyunca mutehassıslar ile uzun sürgen aqıl tanışmalarından soñ azırlanğan edi. Mutehassıslar meseleni çezmek içün adiy olmağan, bir çoq noqtada bayağı telükeli olğan adımlarnı teklif ettiler. Saakaşvili: «Abhaz tarafı, «Gürcistannıñ iç bir istisnasız bütün merkeziy akimiyet organlarında» temsil etilmek kerek, Abhaziyağa, «parlamentte ve Gürcistannıñ diger organlarında garantiya etilgen temsilciliginden ğayrı» veto aqqı berildi», – dep qayd etti. Ondan ğayrı o, «sıñırsız muhtariyet»niñ ne manağa kelgenini añlattı: «Gürcistannıñ dağılması tışında bizim abhazlarnen beraber muzakereler yolunen çezemeycegimiz mesele yoq, ve men bunı ayrıca qayd etmek isteyim. Bütün diger meseleler – amelde sıñırsız muhtariyet, keniş federalizm, ve Gürcistannıñ merkeziy organlarında ğayet ciddiy temsilcilik – bütün bularnı olar (abhazlar – QA) garantiyalı olaraq ala bilecekler. Şu cümleden halqara garantlarnıñ iştiraki ve qol tutuvı ile.
Ekisi de işğal etilgen Abhaziya ve Qırımnıñ taqdirleri bir. Anda da, mında da Rusiye özüniñ imperatorlıq problemalarını başqasınıñ territoriyasını alıp, adamlarnıñ taliyleri ile oynap çezecek ola
O vaqıt Gürcistan prezidenti Rusiyege «çatışmanıñ çezilmesinde çatışma tarafı degil de, aqiqiy aracı» olmağa teklif etti. Kremlniñ cevabı belli – bir qaç ay soñra, ağustosnıñ başında, Rusiyeniñ 58-nci ordusınıñ qısımları Şimaliy Kavkazdan Tshinvali rayonına avuştırılmağa başladı. Ağustos 8-ge keçer gecesinde ise cenk başlandı. İhtimal ile, Gürcistannıñ Abhaziyağa «sıñırsız muhtariyet» aqqında şu mezkür teklifi, cenkniñ sebeplerinden biri oldı. Qırım, Abhaziya kibi, işğalniñ qurbanı oldı. Lâkin maqsatlar ve usul farqlı ediler. Abhaziyadan ealiniñ 60%-i olğan etnik gürciler quvuldı, lâkin abhazlar kene de etnik çoqluq olmadı. İşğal etilgen topraqta em yerli, em de Qarabağdan köçürilgen ermeniler çoqluqnı teşkil eteler. Añlaşıla ki, Rusiye ordusı, Gürcistanğa qarşılıq köstergen esas arbiy küç oldı.
Eki territoriya – ekisi de işğal etilgen Abhaziya ve Qırımnıñ – taqdirleri bir. Anda da, mında da Rusiye özüniñ imperatorlıq problemalarını başqasınıñ territoriyasını alıp, adamlarnıñ taliyleri ile oynap çezecek ola. Em abhazlar, em qırımtatarlar içün özlerini uydurılğan «mustaqillik» ya da «büyük Rusiye»niñ qısmı olaraq degil de, tiri dünyanıñ bir qısmı olaraq is etmek pek muim. Qırımtatarlar, eñ azından soñki yüz yıl içinde, başından az şey keçirmediler ki, şimdi asırlar devamında öz qollarınen işlegen topraqta añlaşılmağan bir status ile dağılıp yoq olsunlar. Lâkin 1944 senesinde sürgün etilgeninden soñ daa tolusınen özüne kelmegen halqnıñ kelecegini tayin etkende, duyğudaşlıq köstermekten ğayrı, siyasiy kontekstni de köz ögünde tutmaq kerek. Büyük qısmı ale daa ecdatları quvulğan yerlerde yaşay. Ve Türkiyede qocaman bir cemaatı bar. O, ananeleri, medeniyeti, ecdatlarınıñ tilini saqladı ve başqa bir devlette dağılıp, yoq olıp ketmedi.
Qırımtatar halqınıñ aqiqiy muhtariyeti – bu, yalıñız adaletniñ tiklenmesi degil, bu, büyük iqtisadiy potentsial, diasporanıñ qol tutuvı ve icrette doğsalar bile, göñüllerinde vatanınıñ sıcağını daima saqlağan admlarnıñ irade küçüdir. Qırımtatarlar şaşılacaq derecede istidatlı ve olarda, tarihiy adaletniñ tiklenilmesini, yani öz vatanılarında yaşap, onı Ukraina Anayasası çerçivesinde idare etmek arzu-isteklerine qol tutulmasını körmege aqları bar. Lâkin bu çerçiveler nasıl olacaq meselesi yalıñız Kyivde çezilmemeli. Qırımtatar diasporasınıñ iştiraki olmaq kerek. Ukrainlerniñ diasporası para toplap, Ukrainanıñ ordusına nasıl yardım etse, qırımtatarlar da Qırımnı ğayrıdan tikley bile ve onı Ukraina içindeki zemaneviy territoriyağa çevire bileler.
Añlaşılğanına köre, resmiy Kyiv, akimiyet vekâletlerini paylaşmağa ve, misal içün, kelecekte olsa bile, Qırım toprağınıñ dağıtılmasından vazgeçmege ne derecede azır olğanı boyunca öyle de bir fikirge kelmedi. Añlaşılğanına köre, Meclis, devlet strukturalarınıñ tesiri altında buluna. Prezident, ukümet ve parlament, indemeyip oturmağa azır olğanlarğa kvartiralar ve imtiyazlar berip, qırımtatarlarnı dörtünci yıl yuqlatalar. Şimdi, prezident tekrar yalıñız «milliy-medeniy muhtariyet» aqqında aytqan soñ Meclisniñ qararı endi qırımtatar cemiyetiniñ fikrine az tesir etecek, Qırımnıñ kelecekteki statusınıñ çezilüvinde qaçırılğan vaqıt ise qırımtatarlarnı daa radikal etecek. Kyiv, bir vaqıt muzakereler ve kompromiss qıdıruv yolunen çeçen meselesini çezmek istemegen Moskvanıñ tüşken qapqanı ile aynı olğan qapqanğa tüşeyata. Qırımnı, qırımtatarnıñ iştiraki olmadan, ğayrıdan tiklemege imkânsızdır. Lâkin qırımtatarlar Ukrainanıñ kelecekteki siyasetinde statist olmaq isterlermi?
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler, muelliflerniñ fikirlerini ifade etip, muarririyetniñ fikrini er vaqıt ifade etmeyler.


c: text/html

text:
Mayısnıñ 25-nde büyük qırımtatar filologı, türkologı, şairi, cemaat erbabı Bekir Çoban-zadeniñ doğğanına 125 yıl oldı. Onıñ taqdiri baş aylândırıcı burulışlardan, yükşeliş ve enişlerden ibaret edi, lâkin soñu kerçekten de pek facialı bitti.
1893 senesi Qarasuvbazardaki çoban ailesinde bir oğlan doğa, adını da Bekir qoyalar. O zaman, elbette, ana-babası bu oğlan olarnıñ şeerini, atta bütün Qırımnı dünyağa tanıtıp, dünyaca meşur alim olacağı tasavvur bile etalmay ediler. Çoban Vaap özü faqır olıp oqumağa çaresi olmağan ise de, oğlunıñ taqdiri daa da yahşı olğanını istey edi. Bekir onıñ ümitlerini bütünley aqlay ve başlanğıç mektepni alâ derecede bitire. Bundan soñ, hayriye cemiyeti esabına Türkiyege oqumağa kete.
Mında da genç oğlan özüni yahşı taraftan köstere ve litseyni bitirgen soñ til ögrenmege berilip, İstanbul universitetine bağlı arap ve fransız tili kurslarına qatnap başlay. Olarnı bitirgen soñ, Bekir orta mektep ve litseylerde bu tiller boyunca ders berme aqqı qazana.
Lâkin o bu yerde toqtamay. Belli bir vaqıt Bekir Odessada oquy ve 1914 Birinci dünya muarebesi başlağan soñ, cebege kete. Çoqqa barmay deliqanlı Macaristanda esir tüşe, andan da... talebe kürsüsine avuşa.
Aqmescitte Çoban-zade Tavriya universitetiniñ şarqşınaslıq fakultetinde çalışa, anda da professor unvanına nail ola
Budapeştte Bekir tarih-fiologiya fakultetine oqumağa kire ve pek çoq vaqıt keçmeden Çoban-zade doktorlıq dissertatsiyasını qorçalay. O, Şarq akademiyasında ders bere ve 1090 senesi Budapeştni terk eterek, vatanına qaytıp kele. Aqmescitte Çoban-zade Tavriya universitetiniñ şarqşınaslıq fakultetinde çalışa, anda da professor unvanına nail ola.
Qırımda Sovetler akimiyeti qurulğan soñ, Çoban-zade Qırım Muhtar SSC Merkeziy İcra Komitetiniñ azası olaraq saylâna. Aynı zamanda o SSCB qanuniy olğan ve yasaqlanmağan qırımtatar «Milli-Fırqa» partiyasınıñ liderlerinden biri ola.
1924 senesi yazda Bekir Çoban-zadeni Bakuğa mesleatçı-alim sıfatında Yañı türkiy elifbe Komitetine çalışmağa çağıralar. O, Azerbaycan devlet universitetiniñ azerbaycan tili ve edebiyatı kafedrasınıñ professorı, soñradan o universitetniñ şarq fakultetine yolbaşçı olaraq saylâna.
1926 senesi fevral soñ-martnıñ başında Bakuda Birinci umumittifaq türkologiya qurultayı ötkerile. Qurultayğa bütün dünyadan kelgen türkolog-alimler toplaşa. Onıñ işinde 130 delegat, şu cumleden professor Bekir Çoban-zadeniñ reberligi altında büyük bir qırımtatar alimler delegatsiyası da (Osman Aqçoqraqlı, Asan Sabri Ayvazov, Abibulla Odabaş, Şevqiy Bektöre, Yaqub Kemal, İsmail Lömanov, Mamut Nedim) iştirak ete.
1927 senesi Bekir Çoban-zade Bütünittifaq yañı türkiy elifbe Merkeziy Komiteti ilmiy şurasınıñ reisi olaraq saylâna
Çoban-zade qurultaynıñ eñ körümli iştirakçilerinden biri ola ve «Türkiy lehcelerniñ yaqınlığı» ve «İlmiy terminologiya sisteması aqqında» degen eki dane maruza oquy. Onıñ içün kelecek 1927 senesi professor Çoban-zade Bütünittifaq yañı elifbe Merkeziy Komiteti ilmiy şurasınıñ reisi olaraq saylânpğanı boş bir yerde olmağandır.
Faqat devlet içindeki siyasiy vaziyet ep fenalaşıp barmaqta edi. 1928 senesi mayıs ayında Qırım Muhtar SSC İcra komitetiniñ reisi Veli İbraimov qurşunğa tizile, çoqqa barmay «Milliy Fırqa» fırqasınıñ «eñ faal yolbaşçı hadimlerinden» 63-ü tevqif etile. Bu maalde Bekir Çoban-zade artıq Azerbaycanda ola ve bu vaziyet, onıñ ilmiy alemdeki namı em de Azerbaycan yolbaşçıları arasındaki itibarı onı taqiplerden qurtara. Albuki, pek qısqa bir muddetke...
Bakuda ötkerilgen mahkeme oldı-olacağı 20 daqqada bite. Ölüm cezası 1937 senesi oktâbrniñ 13-nde yerine ketirile
1937 senesiniñ başında Bekir Çoban-zade Baku universitetiniñ professorı, SSCB İlimler Akademiyası Azerbaycan bölüginiñ hadimi ola. O, 1937 senesi yanvarniñ 28-nde Kislovodskta tedavi olğan maalde tevqif etile. Bakuda ötkerilgen mahkeme oldı-olacağı 20 daqqada bite. Ölüm cezası 1937 senesi oktâbrniñ 13-nde yerine ketirile.
1937-1938 senelerindeki Büyük terror devrinde elâk olğan ekseriyet kibi, Çoban-zade de aqlanğan olsa bile - büyük alimniñ taqdiri facialı bite.
Ancaq bu künni biz kederli fikirlernen qayd etemiz. Bunıñ sebebi – qırımtatar halqınıñ Qırımdaki bugünki vaziyeti.
Bir ay evelsi yani 2018 senesi aprelniñ 26-nda tintüvlerden soñ tevqit etilerek, qırımtatarlar arasında meşur ve ürmet qazanğan iş adamı, hayriyeci ve Bekir Çoban-zade Fondınıñ tesisçisi Resül Velilâyev Lefortovo SİZOsına alıp ketilgen edi.
Resül Velilâyev 2002-2006 seneleri Qırım Yuqarı Şurası 4-nci çağıruvınıñ deputatı olğan edi. 2010-2015 seneleri – Qarasuvbazar rayon şurasının deputatı ola. O, teşkil etken «Güzel» ticaret ağı – yerli bücetniñ ve şeer sakinlerini işnen teminlegen muim bir menba ola.
Velilâyev Qarasuvbazarda (Belogorsk) öz parasına Bekir Çoban-zadeniñ eykelini qoydıra, 2003 senesi ise, Bekir Çoban-zade adına Hayriye Fondı teşkil ete
2001 senesi Velilâyev öz parasına Qarasuvbazarda (Belogorsk) Bekir Çoban-zadeniñ eykelini qoydıra, 2003 senesi ise, Bekir Çoban-zade adına Hayriye Fondı teşkil ete. Bunıñ sayesinde balalarğa stipendiya bermege, «Yaş virtuoz» Cumhuriyet konkursına maddiy yardım köstermege, rayon umumtasil mekteplerine, rayon hastahanesine, diger işhane ve muessiselerge yardım etmege imkân doğa.
2006 senesinden başlap, belli alimlerniñ gumanitar tedqiqleri taqdirlengen Bekir Çoban-zade adına Halqara mükâfat tesis etile. 2011 senesinden itibaren Fond «Bekir Çoban-zadeniñ dünyası» adlı Halqara türkologiya konferentsiyası ötkerile.
Bundan bu yaq, başlanğan bütün bu muim işler ve Resül Velilâyevniñ kelecekteki taqdiri de darbe altına tüşe…
Men bu maqaleni azırlağan arada daa bir acayip insannıñ – qırımtatar halqı milliy areketiniñ iştirakçişi, eki defa siaysiy mabüs olğan, öz halqınıñ vatanperveri ve kerçekten de dramatik taqdir saibi olğan Yuriy Osmanovnıñ materialları közüme çarptı.
Onıñ çoq taraflı faaliyetiniñ bir tarafı – on yıllar devamında yasaqlanğan - İsmail Gasprinskiy, Bekir Çoban-zade kibi - büyük qırımtatar erbaplarınıñ eserlerini tercime etken ve populârlaştırmaq edi.
Bekir Çoban-zadeniñ 100 yıllığına bağışlanğan tedbirde Yuriy Osmanov şöyle degen edi:
Onıñ şiiriyetinde ögüt yoq. O bütünley nazik ve qırımtatar tiliniñ zenginden zengin hususiyetleri üzerinde qurulğanYuriy Osmanov
«…Bazı istisna şahıslardan ğayrıfikir yürsetmege qadir olğan ve olmağan Rusiye ve Ukraina cemiyeti bütün samimiyeti ile qırımtatarlarnı bir kiyik qabile ya da burnu sındırılğan ve başları darbe aşağan çeşit türlü «tedbirlerniñ» iştirakçisi dep farz ete. Em de olarğa, qırımtatarlarnıñ şairleri ve yüksek şiiriyeti bar dep aytsañ, olar buñaTUOğa (tanılmağan uçqan obyekt) inanğanı qadar inannırlar. Çünki iç kimse bu şairlerniñ eserleriniñ ne asıl nushasını, ne detercimesini oqumağa çaresi olmağan, çünki olar ortalıqta yoq. Ğayrı tabiiy olğan işbu al Rusiyede ve Ukrainada da az olmamaq üzre, qırımtatarına nisbeten «duşmandır», «aydur varvardır» degen sıfat saqlanmasına sebep ola. Tercimeler bizim özümizge de kerek, çünki halqımıznıñ büyük bir qısmı edebiy tilni kerek derecede bilmey, ekseriyet ise – derc etilgen bizim büyük ustalarımıznıñ eserlerini tanımay bile. Ve nihayet, başqa tilge tercime etmek, munderice ve şekilniñ körüngen kopiyalanmasınen özgün bir eser yaratmaqnıñ ortaq bir şeklidir. Bu hususan Bekir Çoban-zade kibi bir şairnen alâqalı. Onıñ şiiiriyetinde ögüt yoq. O bütünley nazik ve qırımtatar tiliniñ zenginden zengin hususiyetleri üzerinde qurulğan».
Afsus ki, Yuriu Osmanovnıñ bu sözleri yigirmi beş yıl evel olğanı kibi bugünki künde o derece aktual...
Men bu maqalemni Yuriy Osmanov tercime etken Bekir Çoban-zadeniñ «Bulutlar» adlı efsaneviy şiirnden alınğan satırlarnen bitirmek isteyim:
Bulutlar, bulutlar!..
Ketici bulutlar,
Çonğarğa, Qıtayğa,
Yetici bulutlar!..
Alıñız meni de, göñülüm açılsın,
Közümden yaşlarım yurtuma saçılsın!...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Moskva Helsinkide AQŞ prezidenti Donald Trump ve Rusiye devletiniñ yolbaşçısı Vladimir Putin arasında keçken sammitinde maqsat etip qoyğan «Qırım maqsadına» yetip olamadı. Rusiyeliler AQŞ memurları Kremlge eki de-bir Ukrainağa bağlı Qırımnıñ ilhaqına işaret oturmamalarınen meraqlana ediler. Şimdiki vaziyette rusiyeliler Washingtonnıñ «Qırımnen bağlı susqunlığını», 2014 senesi ötkerilgen referendumnıñ neticelerini gizli olaraq tanıdı dep tüşünebile edi, ancaq netice öyle olıp çıqmadı.
AQŞ Devlet departamenti «Qırım beyannamesi»ni yayınladı. Vesiqada AQŞ ileride de Ukrainanıñ devlet bütünligini yañıdan tiklenüvini talap etecegi aqqında söz yürsetile. Amerikan diplomatiyasınıñ başı Mike Pompeo, Washington «Kremlniñ halqara uquqqa zıt kelgen şekilde elge keçirilgen territoriya suverenitetine olğan itirazını ABD evelkisi kibi tanımamağa devam etecegini» qayd etti. AQŞ akimiyeti Rusiyeni «Qırım işğalini yekünlemege» çağırdı. «İttifaqdaş, ortaq ve halqara cemaatçılıqnen beraber AQŞ Rusiyeniñ Qırımnı özüne qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmegence, işbu siyasetke qol tutmaqnı özü içün mecburiyet dep saya», – dey Pompeo, Senatnıñ tış işleri Komitetinde şaatlıq yapmasından evel Devlet departamenti çıqarğan beyanatında.
AQŞ Rusiyeniñ Qırımnı özüne qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmegence işbu siyasetke qol tutmaqnı özü içün mecburiyet dep sayaMike Pompeo
Rusiye TİN resmiy temsilcisi Mariya Zaharova, Beyaz evniñ Qırım ilhaqını tanımamasınen bağlı qararı, İran ile yapqan özek silânen bağlı muqavele deñiştirlgeni kibi deñişmesi mumkün dep cevap berdi. «Albuki İran özek silâ programması ve iklimnen bağlı Parij muqavelesi boyunca Ortaq areket planı da yaqın vaqıtta AQŞnıñ resmiy siyaseti edi. Qararnı şahsen Obama qabul etken edi. Ondan soñ Trump qararnı deñiştire qoydı. Biz böyle «ölümge mahküm beyannamelerden» haberimiz bar», – dep yaza Zaharova özüniñ Facebook saifesinde.
AQŞ Devlet departamentiniñ «Qırım beyannamesi»ne Britaniya, Almaniya, Poloniya ve Litva qol tuttı. Birleşken Qırallıq tış işleri nazirligi bir daa Qırım Ukraina toprağı olğanını qayd etti. «Bizler Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligini halqara cemaatçılıq tarafından tanılğan sıñırlar içinde tanımağa devam etecekmiz», – denilmekte nazirlik beyannamesinde. Britaniya tış işleri nazirligi ayrıca, Qırımda sistematik olaraq insan aqları bozulğanı aqqında ayttı; akimiyet ve mahsus hızmetler ilhaqnı qabul etmegen faallerni taqip eteler. Moskva bir daa, yarımadağa insan aqları boyunca halqara monitoring gruppasını yibermege çağırıldı.
Litva tış işleri naziri Linas Linkevicius, Devlet departamentiniñ beyannamesi Ğarpnıñ Rusiye tecavuzına qarşı birdemlik olğanını köstermekte dep ayttı. «Devlet kâtibi Pompeonıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnen bağlı beyannamesini pek sıcaq qarşılayım – bu Rusiye tecavuzından zarar körgen Ukrainağa qol tutmaq içün kestirilip aytılğan bir söz. İttifaqdaşlar evelkisi kibi Ukrainanen birdemlik içindeler», – dep yaza nazir özüniñ Twitterinde.
Devlet departamentiniñ aytqanları bıltır qabul etilgen ve AQŞnıñ muhaliflerine sanktsiyalar vastasınen qarşılıq kösterüv maqsadınen sanktsiyalar kirsetüv Qanunınıñ mantıqlı devamı ola. Washingtonnıñ geosiyasiy raqipleri arasında Rusiye, KHDC ve İran kösterilmekte. Qanunda Rusiye ilhaq etken ukrain yarımadası tanılmağa yasaq etilgeni aqqında: «Rusiye ükümeti tarafından yapılğan Qırımnıñ qanunsız ilhaqını ya da küç qullanaraq, Ukrainanıñ er angi bir qısmınıñ ayırıluvı iç bir vaqıt tanılmaycaq», dep yazılğan doğrudan-doğru.
Rusiye TİN, AQŞ akimiyeti Qırımnen bağlı qararını bir kişiniñ qararı esasında deñiştirir dep kösterecek ola, lâkin yañlış tüşüne
Tabir caiz ise, Zaharova, Moskva amerikan diplomatlarınıñ siyasiy beyanatlarınıñ «fiyatını bile» dep aynecilik yapa. Washington bir qaç on yıllar devamında Litva, Estoniya ve Latviyanıñ sovetler tarafından işğal etilgenini tanımağan edi. Neticede bu devletler bir daa mustaqillikke qavuştı. Rusiye TİN, AQŞ akimiyeti Qırımnen bağlı qararını bir kişiniñ qararı esasında deñiştirir dep kösterecek ola, lâkin yañlış tüşüne. Prezident Donald Trump Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı Kongressiz deñiştirip olamaz. Ve bu Vladimir Putinniñ Amerika prezidentine şahsen tesir etip olur degen fitne nazariyesinden qatiy nazar.
Rusiye akimiyeti Helsinkide keçken eki prezidentniñ körüşüvi devanımda üç kere öz ayağına qurşun attı. Birinciden, Vladimir Putin Rusiye ukrain yarımadasında «referendum» keçirgenini tanıdı. Ondan soñ, o AQŞ prezidenti saylâvlarında Moskva Donald Trumpnıñ ğalebesine ümüt etkenlerini açıq-aydın bidirdi. Üçünciden, Kreml teşviqatı yorulmadan «Bizim Trump!» dep bağıraraq, teoretik ceetten da olsa, Qırımnen bağlı uzlaşuvnı imkânsız alğa ketirdi.
Devlet departamentiniñ beyannamesi ve avropalı devletlerniñ buña qarşılığı, zapt etilgen ukrain topraqlarına nisbeten Ğarpnıñ birligini köstere. Rusiyeniñ memurları amerikalı ve avropalılar Qırımnıñ Rusiyege bağlı olğanını «ana-mına tanırlar» degen yalanını yarımada sakinleri artıq añlamaq kerek. Aqıl-balığ dünya içün Qırım sakinleri Ukraina vatandaşı olaraq, yarımada ise – vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq qalmağa devam ete. Moskva ayrı bir ittifaqdaşarınıñ destegine işanabile, faqat AQŞ ve AB-niñ siyaseti deñişmey qalacaq: erte-keç Rusiye ukrain toprağından ketmege mecbur etilir.
Devlet departamentiniñ küçlü beyanatı, Büyük Britaniyada «Noviçok» maddesinen yapılğan nevbetteki zeerlevnen bağlı tahqiqatı, AQŞta «Rusiye casusı» Mariya Butinanıñ tevqifi, Qırım ve Donbass içün Moskvağa qarşı sanktsiyalarnıñ arttırılacağını köstere. Vaziyetniñ tragediyası şunda ki, Rusiye memuriyeti «Krımnaşnı» (Qırım bizimki) ne qadar legalleştirmege areket etse de, özünen beraber Qırım sakinlerini de geosiyaset çuqurına daa ziyade ğarq ete.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey bile


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde cumaaqşamı künü, mart 23-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası ve «fevral 26 davasınıñ» oturışları keçirilecektir. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildire.
«Bugün, mart 23-de, saat 9.30-da Ahtem Çiygoz davasınıñ mahkeme oturışı devam etecektir. Saat 13.00-da Aqmescit şeeriniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Eskender Emirvaliyev ve Arsen Yunusovğa nisbeten oturışı devam etecek», – dep yazdı Smedlâyev.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Mart 25-de Qırımda «Bizim balalar» cemaat birleşmesi «Qırım birdemligi» areketine birleşken Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğanlarnıñ qoranta vekillerinen körüşti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Bu ay, er vaqıt olğanı kibi, er bir balağa beşer biñ ruble beremiz. Amma hasta balalarımız bar, olarğa daa çoq yardım kösterecekmiz», – dep bildirdi «Bizim balalar» birleşmesi şurasınıñ azası Elzara İslâmova.
Cemaat faaliniñ bildirgenine köre, «Bizim balalar» birleşmesi vasiyligi altındaki balalarğa yardım etmeknen beraber olarnıñ ana-babalarına da iş tapmağa yardım etmege azır.
«Bu qorantalarnıñ hususiyetlerini bilemiz, olarnı aqaylar baqa edi, qadınlar ise balalarnı baqıp, evde otura ve çoqusı allarda çalışmay edi. Şimdi fondumız bergen para bile pek az. Bunıñ içün istegen qadınlarğa özleri cedvelini tizecek iş tapmağa yardım etmege azırmız», – dep tarif etti İslâmova.
Onıñ qayd etkenine köre, mezkür iş er biriniñ istegini köz ögüne alacaq. Bu sebepten «Bizim balalar» fondu mahsus anketanı azırladı.
«Bizim balalar» leyhası keçken sene mubarek Ramazan ayında başlatılğan edi. Leyha teşebbüsçisi jurnalist Lilâ Bucurova oldı. Onıñ maqsadı – Qırımnıñ siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantalarına yardım etmektir. Leyha yalıñız maddiy yardımnı qabul etmey. Leyha çerçivesinde siyasiy taqiplerge oğrağan insanlarnıñ balalarına yardım kösterile: para, urba ve oyuncaqlar, raatlıq ve tedaviylev, psihologik yardım ve ilâhre.


text:
Arheologlar işğal altındaki Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Vilino (Alma-Tarhan) köyü etraflarında skit qalesiniñ qadimiy qapısını qazıp tapqanlar. «RİA Novosti» informatsion agentligine bu aqta «Neapol Skifskiy» tarihiy-arheologik qoruğınıñ müdiri Yuriy Zaytsev bildirgen.
«Bizler geomagnetik keşif yaparaq, perspektivli damrtını tayinledik. Ziyade bir garantiya yoq, lâkin qazma işleri esnasında kiriş qapısı qullesiniñ qalımtılarını taptıq. Olar millattan evel ekinci ve birinci asırğa ait. Bu bir ufaq şeer qalesiniñ araba qapısı», – dey Zaytsev.
Neşir yazğanına köre, tapılğan obyektniñ araba qapısına ait qullesiniñ temeli, imaye endegi qalımtıları ve taşlı duvarnıñ ufaq bir qısmı qalğan eken.
Ukraina medeniyet Nazirligi bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaaat etip, Rusiye arheologları ilhaq etilgen Qırımda alıp barmağa devam etken qanunsız qazma işlerine qarşılıq bilidrmelerini rica etecegi aqqında beyan etken edi.
Bundan evel, 2017 senesi fevral ayında, YUNESCO işleri boyunca Ukraina Milliy komissiyası ortaq devletlerden Rusiye ilhaq etken Qırımğa monitoring missiyası yollamasına çağırğan edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyardan Rusiye federal tibbiy merkezlerine 742 hastanı yollaycaqlar. Bunı iyül 30 künü Aqyar şeer sağlıq saqlav idaresiniñ başı Yuriy Voskanân bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bedava yüksek tehnologik yardımnı endi hastalarnıñ 15% kördi.
«Rusiyeniñ eñ eyi federal tibbiy merkezleri bu hastalarnı bedava qabul eter», – dedi Voskanân.
Sağlıq saqlav idaresiniñ malümatına köre, yollamalarnı yürek-damar, onkologik hastalıqları olğanlar elde eter.
İşbu leyhanıñ Qırım ve Aqyarda keçirilmesi içün sağlıq saqlav nazirligi 500 mln rubleni ayırdı.


text:
Qızılorda oblısı äkimdiginde üş basqarma basşısı tağayındaldı
QIZILORDA. QazAqparat - Qızılorda oblısında üş basqarmanıñ basşısı tağayındaldı, dep xabarlaydı oblıs äkimdiginiñ baspasöz qızmeti.
Oblıs äkiminiñ ökimimen «Qızılorda oblısı äkimdiginiñ is basqarması» kommwnaldıq memlekettik mekemesiniñ dïrektorı lawazımına Absultanov Qayrat Bayğabılulı tağayındaldı.
Q. Absultanov 1977 jılı twğan. Qazaq memlekettik agrarlıq wnïversïtetin «Mal önimin öndirw texnologïyası» jäne «Bolaşaq» wnïversïtetin «Qarjı» mamandıqtarı boyınşa bitirgen.
Eñbek jolın 1994 jılı «Bozgül» jawapkerşiligi şektewli seriktestiginde jumısşı retinde bastağan.
2000-2010 jıldarı jeke jäne qarjı sektorlarında, sonday-aq memlekettik qızmet salasında jawaptı basşılıq qızmetter atqarğan.
2010-2017 jıldarı Qızılorda qalası turğın üy-kommwnaldıq şarwaşılıq jäne turğın üy ïnspekcïyası böliminiñ sektor meñgerwşisi, bölim basşısı.
2017 jıldıñ qırküyek ayınan bastap osı kezge deyin Qızılorda oblısınıñ jolawşılar köligi jäne avtomobïl joldarı basqarması basşısınıñ orınbasarı qızmetin atqarıp keldi.
Sonday-aq oblıs äkiminiñ ökimimen Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ «Bayqoñır» keşenindegi arnawlı ökiliniñ qızmetin qamtamasız etw basqarmasınıñ basşısı lawazımına Abatov Jasulan Wälïulı tağayındaldı.
J. Abatov 1979 jılı twğan. Qazaqstan Respwblïkası Tergew komïtetiniñ Almatı joğarğı tergew mektebin «Zañger» mamandığı boyınşa bitirgen.
Eñbek jolın 1999 jılı Qızılorda oblısınıñ işki ister organdarında tergewşi bolıp bastağan.
2004-2013 jıldarı Keden organdarı men jeke sektorda jawaptı basşılıq qızmetter atqarğan.
2013-2016 jıldarı «Qızılorda oblısı äkimdiginiñ is basqarması» kommwnaldıq memlekettik mekemesinde top basşısı, dïrektordıñ orınbasarı.
2016 jıldan bastap osı kezge deyin «Qızılorda oblısı äkimdiginiñ is basqarması» kommwnaldıq memlekettik mekemesiniñ dïrektorı qızmetin atqarıp keldi.
Sonday-aq oblıs äkiminiñ ökimimen Ïndïra Sansızbayqızı Aqjigitova Qızılorda oblısınıñ cïfrlıq texnologïyalar basqarmasınıñ basşısı lawazımına tağayındaldı.
Ï.Aqjigitova 1973 jılı dünïege kelgen. 1994 jılı Qorqıt Ata atındağı Qızılorda memlekettik wnïversïtetin «Fïzïka jäne ïnformatïka» jäne 2009 jılı Qaztutınw odağınıñ Qarağandı ekonomïkalıq wnïversïtetin «Esep jäne awdït» mamandıqtarı boyınşa bitirgen.
Eñbek jolın 1996 jılı Qızılorda polïtexnïkalıq ïnstïtwtınıñ fïzïka jäne elektrotexnïka kafedrasınıñ assïstenti retinde bastağan. 2001-2005 jıldarı «Oblıstıq bilim berwdiñ jaña texnologïyalar men ïnformatïzacïyalaw ortalığı» MQK - nıñ dïrektorı, 2005-2007 jıldarı Qızılorda oblısınıñ ekonomïka jäne byudjettik josparlaw departamentiniñ memlekettik apparat jäne quqıq qorğaw organdarı böliminiñ programmïsti, bas mamanı, 2007 - 2017 jıldarı oblıs äkimi apparatınıñ elektrondı äkimdikti damıtw jäne memlekettik qızmetterdiñ monïtorïngi böliminiñ basşısı qızmetterin atqarğan.
2017 jıldan bastap osı kezge deyin Qızılorda oblısı äkimi apparatı basşısınıñ orınbasarı lawazımında qızmet atqarıp keldi.


text:
Awrupa qaya tägäri?
Global' perspektiva 50
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Franŝiya häm qayber Awrupa illärendä berniçä atna buyı baruçı häm sarı jiletlılar dip ataluçı protest çaraları, ut törtülär häm qırıslıq küzätelä. Keşelär dä ülgän waqiğalarda Franŝiyada uzğan atna azağında ğına räsmi açıqlawlarğa kürä yözlärçä protestçı yaralandı, meňnärçäse qulğa alındı.
Awrupada närsälär buldı soň? Monnan aldağı tapşıru tezmäbezdä Awrupanıň üz êçenä biklänüenä, II Bötendönya suğışınnan alda bulğan çordan uzuına işarät itkän idek. Migrant, çit il keşeläre, İslam, yähüdlärgä qarşı çığular häm artqan reakŝiyalärne, höcüm säbäplären tağın da tirändä êzläw zarurlığına tuqtaldıq. Töp problemanıň qaçaqlar tügel, ä Awrupanıň üze buluın, qaçaqlarnı yäisä möselmannarnı ğayepläp, üze belän oçraşudan taypıluın assızıqladıq. Problemanıň Awrupanıň kiläçägenä bäyle buluın açıqladıq. Bu mäs’älädä Awrupalı irekle yaqlı töbäklär qarşı çıqmağan oçraqta irtägä bik soň bulaçağına basım yasağan idek.
Franŝiyadäge waqiğalardan Awrupanıň üz êçenä biklänüeneň, migrantlarğa qarşı çığuı, näfrät häm ayırıp qarawınıň normal’ bulıp kürenüeneň säbäbeneň Awrupanıň üzenä bäyle buluın küräbez. Sarı jiletlılar waqiğasında reakŝiya qaçaqlarğa tügel. Qaçaqlardan da tügel. Globalläşü barışlarınnan citärle däräcädä qazana almaw, iqtisadi torğınlıq, franŝuzlarnıň êlekke totrıqlılıqnı teläwläre reakŝiya säbäben täşqil itä. Läkin monnan soň üsep kilüçe başqa iqtisadlar häm qalğan dönyaküläm täraqqıyätlär Franŝiyaneň genä tügel, başqa Awrupa illäreneň dä êlekke mullıq häm soŝial’ däwlät tärtiben däwam itterülären mömkin qılmıy diyärlek.
İstanbuldağı gäzi waqiğalarında bar dönya mediasınıň palatkalar belän kilep urnaşuın, däwamlı turıdan-turı êfir yasawların, protestçılarnı niçek qaharman itep kürüläre haman da onıtılmadı. Media kanalları küpertep kürsätkän video yazmalarda poliŝiya häm Törkiyä härwaqıt keşe xoquqları mäs’äläsendä tänqitlande.
Parijdağı sarı jiletlılar waqiğaları isä dönya mediasında bik äz urın aldı. Liŝey uquçıları da qatnaşqan waqiğalarda poliŝiyaneň çiktän tış köç qullanuı häm keşe xoquqların bozuları ber dä citkerelmäde.
Sarı jiletlılar närsä teli soň? Alar ber säyäsi partiya programması kebek teläklären 42 maddädä açıqladı. Bu teläklär neft’ bäyälären töşerü ğenä tügel. Tormış şartlarınıň naçarayuınnan alıp salımnarnıň töşerelüe, êş şartlarınıň yaxşırtıluınnan alıp qaçaqlarğa qarağan adımnarğa qadär, saylaw qanunınnan ilbaşı wazifası waqıtınıň 7 yılğa citkerelüenä qadär ber törkem säyäsi, ictimaği, idari häm iqtisadi taläpne citkerä.
Hiçşiksez, demokratik reakŝiya xoquq bulıp tora. Demokratik cämğiyätlärdä härtörle taläp belderelä alına. Monıň öçen cıyılış häm çara iregen qullanıp bula. Bu yul belän xaqimiyätlärne saylawğa da êtärep bula. Demokratik reakŝiyalärgä qarşı çiktän tış köç qullanu häm protestçılar xoquqların bozu älbättä cinayätter.
Monıň belän bergä demokratik illärdä säyäsi xaqimiyätlärne üzgärtüneň yulı bilgele. Demokratiyalärdä telänmägän säyäsi xaqimiyätlär uramda tügel, ä ärcä başında bärep töşerelä. Taläplär qanäğatländerelmägän oçraqta êş urınnarına ut törtü, cimerü, ğayepsez keşelärgä höcüm itü h.b. yullar belän säyäsi xaqimiyätne ärcä başında tügel, ä uramda bärep töşerü barı tik anarxiya häm faşizmnı kiterep çığara. Xäzer dä Awrupada küpçelek faşizm küzätelsä dä, vandallıkka awışuçı uram cıyınnarınıň närsägä äylänäçäge bilgesez.
Franŝiya qızğanıç uram cıyınnarı tudıra alaçaq näticälär cähatennän üzenä häm keşelekkä küp qayğı alıp kilgän il. “İrek, tiňlek, tuğanlıq” idealları belän başlanğan franŝuz inqilabınıň keşelek oçraşqan iň qırıs küpläp üterülär häm gil’otinalar belän näticälänüe belenä. Yänä bu inqilap belän kilgän naŝionalizm bar dönyağa täêsir itüne däwam itterä. Bäysezleklären qazanğannarı öçen söyenüçe keşelärne yaňa şäxes tanıqlıqları häm däwlätlärgä bülü alar belän tağın da ciňel citäkläw digän süz.
Çönki franŝuz törendäge mäğrifätçelek tä keşelekkä, raŝionallekkä birelep, üz qaraşın izgeläştergändä raŝional’ itep kürmägän härnärsäne çitläşterüçe, bäreleşüçe qaraş cähaten aldı. Keşelek tarixınıň iň qanlı suğışları, iň küp ülemnäre, gil’otinalarınıň aqıl çorında barlıqqa kilüen xäterläsäk, tradiŝiya, äxlaq, din, täňre, ara oyışmalar kebek üzen çikläwçe barlıq bağlardan özelgändä mäğrifätçe aqılnıň nindi Frenkenşteynğa äylänä alaçağın uylaw awır tügel. Bügenge köndä keşe êmbrionı belän uynap, yasalma keşe tudıru mäs’äläsendä härkem xaqlı bularaq borçulı. Keşelekneň azağın alıp kilä alaçaq bu barışta franŝuz törendäge mäğrifätçelekneň urını yuq tügel. Yasalma keşedä monnan soň keşe aqılına da ixtıyac yuq.
Uram cıyınnarı yäisä inqilap yulı xaqimiyätne bärep töşerüneň legal’ bulıp kürelüe kiterep çığaraçaq ülemnärgä Êdmund Burke inqilap waqıtında yazğan “Franŝiyadäge inqilap turında uylanular” kitabında işarät itkän. Bärat Özipäk citkergänçä Burke bolarğa işarät itkändä äle yakobenlär xaqimiyätkä kilmägän, bäysezlek, tiňlek, tuğanlıq nigezläre qanğa buyalmağan bula. Patşa häm patşabikä belän barı tik näsellelär häm din êşleklelärennän genä tügel, ä çirattan keşelärdän dä meňnärçä keşe gil’otinağa cibärelmägän. Robespyer basınqı köndäşlären ülem cäzasına xökem itmägän. Bu ülem cäzalarınnan soň Robespyernıň üze dä ülemgä xökem itelmägän.
Franŝiyadan yänä yaňa qağidäsezlek äkrenläp bar dönyağa taralaçaq kebek kürenä. Bu qağidäsezlek başqa könbatış illäre belän ber rättän şaqtıy ilgä häm cämğiyätkä citdi zıyan kiterü potenŝialına iyä. Oxşaş waqiğalar Törkiyädä yäisä könbatıştan tış cämğiyätlärdä bulsa, küpertelep, protestçılarnı ideallap, waqiğalar barlıqqa kilgän däwlätlär häm cämğiyätlär tübänsetelep, citkereler ide. Bezneň wazifa – här oçraqta imperial êzlänülärenä qaramastan könbatış däwlätlärenä qarata ğadel bulu, könbatış cämğiyätlärne häm keşelekne uylawdır.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Kiyevde Maydanda Kök Yüzü Qaramanlarınıñ hatırasını añdılar.
Fevral 20 künü Ukrainada Kök Yüzü Qaramanları Kününi qayd eteler. Maydan qurbanları hatırasına tedbirler memleketniñ çeşit şeerlerinde keçecek. Kiyevde Mustaqillik Meydanında da tedbirlerniñ ötkerilmesi planlaştırıla.
«Menlik inqilâbı iştirakçileriniñ qaramanlığınıñ añuvı ve Kök Yüzü Qaramanları hatırasınıñ ebediyleştirüvi aqqında» fermannı prezident Petro Poroşenko fevral 11 künü imzaladı.
Vesiqa er yıl fevral 20-ni Kök Yüzü Qaramanları Künü olaraq qayd etilmesini belgiley. 2014 senesi fevral ayında narazıcılarnıñ silâlı insanlar ile çatışması neicesinde Kiyev merkezinde yüzden ziyade insan elâk oldı, yüzlerce yaralandı, fevral 20 künü eñ kergin çatışma yüz berdi. İnsanlarnıñ çoqusı snayperlerniñ qollarından elâk oldı.
Neticede narazılıq numayışlarınıñ elâk olğan iştirakçilerine «Kök yüzü qaramanları» dep başladılar. Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan devamında 2,5 biñ insan zarar kördi, 104 elâk oldı.


text:
Oral mektepterinde künniñ swıtwına baylanıstı sabaq toqtatıldı
ORAL. QazAqparat - Oral qalası mektepterinde künniñ swıtwına baylanıstı sabaq toqtatıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Oral qalalıq bilim böliminen tüsken mälimetke qarağanda, awa temperatwrasınıñ 28 gradwsqa deyin tömendewine baylanıstı birinşi awısımda 0-9-sınıp oqwşılarına sabaq bolmaydı.
Künniñ swıtwına oray bïıl qalada alğaş ret osınday şara qoldanılıp otır.
Eske sala keteyik, budan burın qalıñ jawğan qardıñ BQO jurtşılığın äbigerge salğanın jazğan bolatınbız.


text:
Kareliyada Sâmozero gölüne ziyaretke barğan 14 bala elâk olğan lager qapatıldı. Bu aqta iyün 20-de Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ reisi Vladimir Puçkov toplaşuvda ilân etti, dep bildire rusiyeli müessiseniñ matbuat hızmeti.
«Lager qapatıla. Balalarnı ana-babalarına qaytarmaq içün faaliyet alıp baramız», – dedi Vladimir Puçkov.
Puçkov Kareliyadaki Sâmozero gölünde 14-ci balanı tapmaq içün qıdıruv işlerini alıp barğan taqımnı quvetleştirmege avale etti.
Keçken afta soñu «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Balalar yalığa yaldamağa tırıştı, amma büyük dalğalar ve suvnıñ suvuq olğanından er kes becermedi. Qurtarıcı ameliyat tek, bir qurtarılıp olğan qız haber etken soñ, 20 saattan soñ başlandı.
Kareliya ve Moskvada iyün 20 matem künü olaraq ilân etildi. 12-13 yaşındaki balanıñ cesedi endi tapıldı, daa bir bala qıdırıla.
Balalarnıñ ölümi boyunca beş adam yaqalandı: lager müdiri, onıñ muavini, eki talimatçı ve yetekçi. Rusiye taqiqat komiteti bu vaqia boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kelecek afta ötkerilecek olğan Trump ile Putin arasında körüşüvde, diqqat silânıñ kontroline, Ukraina, Suriye ve Rusiyeniñ saylâvlarğa qarışuv meseleleri muzakere etilecegi beklenile dep haber etti jurnalistlernen yapqan körüşüvde ABD memuriyetiniñ memuru, dep bilidire Politico.
Prezident Donald Trump Rusiye prezidenti Putinnen yüzme-yüz körüşecek dep tasdıqladı ABD memuriyetiniñ memurı.
«Prezidentniñ doğrudan-doğru subetleşmesi içün şimdi tamam kelişken vaqıt», – dep qayd etti ABD memuriyetiniñ memurı.
Helsinkide yüzme-yüz şeklindeki körüşüv iş yemeginde ötkerilecek eki taraflama keniş körüşüvden evel yapılacaq. Soñki eki vaqiada ABD ve Rusiyeniñ yüksek rutbeli memurları iştirak etecek. Bu aqta jurnalistlerge ABD Rusiyedeki elçisi Jon Huntsman haber etti.
Daa evel telefon vastasınen qonuşqan ve dünya liderleriniñ toplaşuvlarında qısqa subetleşken eki prezident arasındaki ilk ayrı körüşüv olacaq.
Sammit esnasında muayyen muqaveleler tizilecegini beklememeli dep qayd etti Beyaz ev memurı
Jurnalistlernen körüşken vaqıtta, sammit esnasında muayyen muqaveleler tizilecegini beklememeli, dep qayd etti Beyaz ev memurı. O, sammitniñ keçirilgeni bile büyük bir yeñiş olğanını qayd etti. «Bizler masa başında saylâvlarğa qarışuv ve qara niyet hususları boyunca qonuşmağan edik, faqat bunı kerçekten de yapmaq şart», – dep ayttı memuriyet memurı.
«Bu seviyede bir sammit keçirilgeni bile, artıq bir netice sayıla. Men bellesem, sammit neticesinde muayyen bir añlaşmalarğa barılır. Muzakere etilecek çoq mesele bar», – dep ilâve etti o.
Aynı zamanda, Obamanıñ memuriyetinde çalışqan bazı memurlar sammitni keçirüv planlarını tenqit ete.
Bu sammmit şimdi keçmemeli. Putin ne yerde ise, böyle bir körüşüvni qazanmaq içün, kösterişli olaraq asla bir şey yapmayTom Donilon
Trump Putinnen yüzme-yüz körüşmemeli dep saya prezident Barak Obama memuriyeti devrinde milliy telükesizlik boyunca mesleatçı olğan Tom Donilon.
«Bu sammit şimdi ötkerilmemeli. Putin ne yerde se, böyle bir körüşüvni qazanmaq içün, kösterişli olaraq asla bir şey yapmay. Bir türlü esas da yoq. Anlaşılğan maqsatlarnı belgilemek, ittifaqdaşlarnen mesleatlaşmaq kerek, eger işbu körüşüvden soñ da ittifaqnı saqlap qalmağa istegi olsa, kimnen iş yürsetilgenini ve munasebetler tarihınıñ aqiqiy manasını añlamaq kerek», – dep qayd etti Donilon.
«Putin er bir mesele boyunca öz pozitsiyasını pek yahşı bile ve iç bir şartlar altında prezident Trumpqa yüzme-yüz şeklinde bir körüşüv keçirmekni tevsiye etmemek kerek», – dep ilâve etti o.
Eger Putinniñ tesiri altında o ğarbiy alyansqa zarar berecek adım atsa, bu stsenariyniñ eñ yaramay şekli olurDaniel Fried
Yüksek rutbeli sabıq diplomat Daniel Fried, eger sammitte muit keçken ay Canadada keçken Yediler Gruppasınıñ körüşüvinde olğanı kibi pek kergin olsa, o zaman prezident Finlândiyağa Putinnen daa ziyade kompromisske mailli olaraq kelir, dep qayd ete.
«Efger Putinniñ tesiri altında o ğarbiy alyansqa ya da amerikan degerliklerlerine zarar berecek adım atsa, bu stsenariyniñ eñ yaramay şekli olur. Öyle olmaz dep tüşünem, amma bu olabilecek stsenariylerniñ bir variantıdır», – dep qayd etti Fried.
Liderler arasındaki «şahsiyet himiyası» belki biraz yardım etebilir, ancaq strategik menfaatlar uyğunsızlığını tazmin etmez; farqlı noqta-i nazar ise büyük problemalar çıqarabilir », – dep qay etti o.


text:
Pavlodar oblısında 2019 jıl bastalğalı bes adam örtten köz jumdı
ASTANA. QazAqparat - Jaña jıl bastalğalı Pavlodar oblısında 18 ört oqïğası tirkelgen, dep xabarlaydı pavlodarnews.kz.
Bul twralı öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetinde ötken baspasöz jïınında oblıstıq TJD ört salasındağı qawipsizdikti baqılaw jäne profïlaktïkalıq qızmet basqarması bastığınıñ orınbasarı Älimqan Qayırkeldi mälim etti.
- Bïılğı jılı segiz künniñ işinde ört saldarınan bes adam, onıñ işinde bir bala qaza taptı, - dedi Älimqan Qayırkeldi. - Bes adam jaraqat aldı. Al, 2018 jılı öñirimizde 873 ört tirkeldi. Oqıs oqïğalardan kelgen materïaldıq şığın 110 mïllïon 436 mıñ teñgeni quradı. Örtte 34 adam köz jumıp, 33 adam jaraqattandı.
Älimqan Qayırkeldiniñ aytwınşa, 2018 jılı 2017 jılmen salıstırğanda ört sanı 7 payızğa azayğan. Adam ölimi 36 payızğa köbeyip, materïaldıq şığın 9 payızğa tömendegen.
- Oqıs oqïğalardıñ aldın alw maqsatında ötken jılı azamattıq qorğanıs organdarınıñ qızmetkerleri jergilikti polïcïya ökilderimen birlesip, oblıs awmağındağı turğın üy sektorınıñ 101 mıñ 751 awlasın araladı. Nätïjesinde 225 mıñ 503 adam qamtıldı. Awlalardı aralaw barısında turğındar arasında peş quraldarın ornatw jäne qoldanw barısındağı ört qawipsizdigi, elektr quraldarı men gazballon qurılğıların qoldanw erejeleri, talaptarı tüsindirildi.
Sonday-aq jergilikti atqarwşı organdarı men PÏK ökilderi 24 mıñ 878 adamdı qamtıp, 949 jïın ötkizgen.


text:
Sentâbrniñ 1-nde Aqmescitte qırımtatar tilinde tasil berecek mektep açılacaq. Anda artıq 800 bala qabul etildi ve daa devam etmekte. Bu aqta avgustnıñ 29-nda Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ toplaşuvında Qırımnıñ rusiyeli tasil naziri Natalya Gonçarova bildirdi.
«Sentâbrniñ 1-nden itibaren Aqmescitniñ «Fontanı» mikrorayonında yerleşken ve 825 kişilik kontingentke saip 44-nci mektep çalışıp başlaycaq. Artıq 800 bala qabul etildi. Ocalar taqımı da azır. Mektep rusça ve qırımtatarca olaraq eki tilde tasil berecek», – dep qayd etti Gonçarova.
İyül ayında qırımtatar faalllerden biri olğan Riza Asanov Qarasuvbazar rayonınıñ memuriyetini «qırımtatarlarına nisbeten yapılğan diskriminatsiyağa qulaq asmalarına» çağırğan edi. Öylelikne mektep «milliy» statusından marum etildi, mektep tamir etilmedi ve avtobus mektepke köy balalarını derc başlamasına bir buçuq saat qalğanda ketire.
Qırım Rusiye nezareti altına keçkeninden soñ, qırımtatarları defalarca basqı altında olğanları aqqında bildirgen ediler. Albuki Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Qırımda yaşağan halqlarnıñ aq-uquqları musaviy olğanını aytmaqta.
Ukrain uquq qoruyıcılarınıñ malümatına köre, işğal altındaki Qırımda qırımtatar balalarınıñ tek üçte biriana tilinde laf etebile, ukrain tilinde qonuşqan balalarnıñ yalıñız altıda biri ana tilinde tasil alabile.


text:
Ber şähärneñ çitendä genä öç ağay-ene toralar ide. Bolarnıñ, nindi genä eşkä totınsalar da, ni säbäptänder eşläre uñğa kitmi ide.
Bu ağay-enelär eşläre uñmawında üz-üzlären ğayıplärgä uylap ta qaramıyça, haman Bäxet yuqlığınnan ğına kürälär ide.
Berzaman niçekter Bäxet, küzgä kürenmiçä genä, bolarğa qunaqqa kilde dä bu öç ağay-enegä, nindi genä eş başlasalar da, yärdäm itärgä süz birde.
Bu waqıtta öç ağay-eneneñ berse säwdägärlekkä totınğan ide. Därxal’ Bäxetneñ yärdäme ilä ni satsa — annan fayda, ni alsa — annan tabış itep, berniçä köndä malı wä xäzinäseneñ xisabı bulmağan ber zur bay bulıp kitte.
Şul uq Bäxet kilgän zamanda ikençe qardäşe mäxkämädä kyätib (pisar’) ide. Bu da Bäxet arqasında xaqimlek däräcäsenä kütärelde; medal’lär birelde.
Sez inde öçençesenä dä Bäxet yärdäm itteme, diersez.
Nik itmäsen, itte: öçençe qardäş çeben tota ide. Xäzer, Bäxetneñ bulışlığı ilä, qulın seltägän sayın çeben tota; hiçber seltägäne buşqa kitmi.
Bäxet qunaqqa ğına kilde, digän idek bit. Döres, Bäxet ozaqlamadı, kitte.
İke karendäş zur bay wä däwlätle buldılar. Öçençese, haman yawız Bäxetne yamanlap, awıldan awılğa, suqrana-suqrana, qapçıq totıp telänergä kitte.
* * *
Uquçı! Uşbu xikäyädä kem ğayıple ikänen üzeñ xaqim bulıp xökem it.
Mäxkämä — sud.
Xaqimlek — sud’yalıq.
(Çığanaq: Tuqay G. Saylanma äsärlär: şiğırlär, poemalar häm çäçmä äsärlär. – Qazan: Tatar. kit. näşr., 2003. – 480 b.)
G.Tuqaynıñ tormış häm icat yılyazması: 1906 yıl
Qaynaq: gabdullatukay.ru


text:
Satış / Bina evi, Xırdalan, 28 500 ₼
Məlumat
Elanın vaxtı bitmişdir
Bakida ucuz kiraye evler Bakida kiraye evler telebeler ucun kiraye evler qizlar ucun kiraye evler qaxda kiraye evler qebelede kiraye evler 9cu mikrorayonda kiraye evler Əhmədlidə satılan evlər Zabratda satılan evlər Xirdalanda ev alqi satqisi Gündəlik kirayə evlər Mastagada satilan evler Gencede satilan evler Ismayillida kiraye evler Hovsanda satilan evler Bakixanovda kiraye evler Bakixanovda satilan evler masazirda satilan evler bileceride kiraye evler kreditle satilan evler qebelede kiraye evler Sulutepe qesebesinde evlerin satisi Neftciler metrosuna yaxin satilan evler 8ci mikrorayonda kiraye evler montinde satilan evler Neftcilerde kiraye evler 5ci mikrorayonda evler Turkanda bag evi almaq Bakida ev almaq Evin qiymetini hesablamaq ucun kalkulyator


text:
Nilüfer Akbal tarafından seslendirilen Lê Dotmam parçasının Kürtçe sözleri ve Türkçe çevirisi… Xeber hate min...
Nilüfer Akbal Şarkı Sözleri
Nilüfer Akbal tarafından seslendirilen Miro parçasının Kürtçe sözleri ve Türkçe çevirisi… Hespê mîrê min qir...
Nilüfer Akbal tarafından seslendirilen Bidlis parçasının Kürtçe sözleri ve Türkçe çevirisi… Sûka Bidlisê çal e...
Nilüfer Akbal tarafından seslendirilen Malan Bar Kır parçasının Kürtçe sözleri ve Türkçe çevirisi… Malan barkir...
Nilüfer Akbal tarafından seslendirilen Welat Çı Qas Xweşe parçasının Kürtçe sözleri ve Türkçe çevirisi… Welat...


text:
2017 j. Jeltoqsan ayınıñ mwrağatı
-
Bilgen Şayır aytadı
Öreskel bolıptı ğoy sonıñ, jien
Qazaqtıñ arasında nağaşı-jien bolıp oynap söz qağısu bir-birin mineu, äzildesu men qaljıñdasu bwrınnan kele jatqan dästür. Onı kündelikti ömirden qanşalıqtı…Tolığıraq oqu »
-
Ğalımnıñ hatı
Ğibrattı ğwmır
(Mäulen Balaqaev ömiri men şığarmaşılıq qızmeti jayında) (1907-1995) Bala Mäulen Soğıstan bwrınğı jäne soğıstan keyingi san qwbılğan auır jıldarda mektep…Tolığıraq oqu »
-
Jarıq nwrdıñ säulesi
Şwğay halfe Kenebaywlı
Qwranımız–kommunistik ustav, wranamız–kommunizm bolğan keşegi bir parıqsızdau zamanda qay jaqsınıñ qadirine jete aldıq. Basqasın bılay qoyğanda, tirisinde äulie atanğan Mäşhür-Jüsiptiñ…Tolığıraq oqu »
-
Ğalımnıñ hatı
A.L. Kunnıñ qwjattar toptaması
Ataqtı orientalist jäne ölketanuşı Aleksandr Lyudvigoviç Kun 1840 j. mwğalimniñ otbasında düniege kelgen. Bastauış bilimdi Stavropol' guberniyasındağı gimnaziyada alğan, sosın Peterburg universitetiniñ…Tolığıraq oqu »
-
Jarıq nwrdıñ säulesi
Sarmanqoja Jünisqojawlı (1850-1924)
Sarmanqojanıñ küreskeni 1893 jıldıñ küzi. Järmeñkege tigilgen üylerdiñ sanı asa köp. Qalanıñ qırat jerinde ornalasqan järmeñkeniñ oñtüstik betinde Qoşqar ata,…Tolığıraq oqu »
-
Bilgen Şayır aytadı
Mwhammed–Hanafiya haziret Äli wğlınıñ Tabut padişamen soğısqanı
Söz bası Äy, Dosı, nege otırsıñ qalam tartpay, Bw dünie öter bastan şapqan attay. Sürikti mezgildi kün jetkennen soñ, Allağa…Tolığıraq oqu »
-
Minber
«Vı, kazahi, sidite na zolotom sunduke, kotorıy eşe ne otkrıli»
V samom krupnom antikvarnom centre Rossii v Den' Nezavisimosti Respubliki Kazahstan otkrılas' vıstavka «Kazahskie narodnıe obıçai» hudojnika Eralı Ospanulı. Imangali…Tolığıraq oqu »
-
YAsaui mwrası
Lauhalı Tu
Äziret Swltan mwrajayı qorındağı ortağasırlıq tarihi qwndı mwrağattıñ biri Ämir Temir däuirinen saqtalğan lauhalı tu. Tudıñ sabı ağaştan jasalınıp, jasıl…Tolığıraq oqu »
-
Nasab-nama
Maylıqoja äuletiniñ şejiresi
Maylıqoja aqınnıñ şöberesi Ibırahım Tüymeliqojawlınıñ qolında şige orap saqtaulı twrğan qwndı jädiger.Tolığıraq oqu »
-
YAsaui mwrası
Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ jädigerleri. Esik
Bwl keñ esik ärqaşan dostarğa – qwttı häm aşıq, jauğa – tar äri jabıq bolsın. Jamağathana bölmesiniñ Qaqpa-esigi (ölşemi–3,7+2,1m) eki…Tolığıraq oqu »


text:
Aşır Özek - Dostun Gülü
Sanatçı : Aşır Özek
Türkü : Dostun Gülü
Etiketler : Aşır Özek, Dostun Gülü, Aşır, Özek, Dostun, Gülü,
Açıklama : Aşır Özek - Dostun Gülü türkü indir, Aşır Özek - Dostun Gülü türkü dinle, Aşır Özek türküleri, Dostun Gülü mp3 indir, Aşır Özek türküleri Dostun Gülü türküsü, Dostun Gülü sözleri, Aşır Özek mp3 dinle, Aşır Özek download, Dostun Gülü bedava mp3, Aşır Özek türkü sözleri, Aşır Özek türkü dinle, Aşır Özek son albüm indir
Aşır Özek Türküleri
Aşır Özek - Gittin Gideli
Aşır Özek - Sıladan Bir Haber
Aşır Özek - Ötme Turnam
Aşır Özek - Ağlatır
Aşır Özek - Dosttan Haber
Aşır Özek - Dostun Gülü
Aşır Özek - Ala Gözlü Şahtan
Aşır Özek - İsterim
Aşır Özek - Dağlar Dağlar
Aşır Özek - Binbir Yaram Sızılar
Aşır Özek - Alvar
Aşır Özek - Ala Gözlerini
Aşır Özek - Nazlı Yar
Aşır Özek - Gidek Sılaya


text:
Azïada-2018: Akademïyalıq eswden qazaqstandıqtar jartılay fïnaldı sätti ötkizdi
ASTANA. QazAqparat - Ïndonezïyada ötip jatqan XVIII Jazğı Azïya oyındarında qazaqstandıq sportşılar akademïyalıq eswden jartılay fïnaldı sätti ötkizdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
QR UOK-niñ baspasöz qızmeti mälim etkendey bügin erler arasındağı jekeley sında Yakovlev jartılay fïnaldı 3-şi orınmen ayaqtap, fïnaldıq kezeñge ötti.
Äyelder arasında Aleksandra Opaçanova 1-şi orınmen fïnaldıq kezeñge joldama aldı.
S. Germanovïç / V. Çepïkova jubı jartılay fïnalda 2-şi orınnan körindi. Atalğan sportşılar da fïnalda baq sınaydı.
Ökinişke qaray, E. Vasïlev / A. Şaşkov jubı 5-şi orında. Bul nätïje fïnalğa ötw üşin jetkilisiz boldı.
Foto: olympic.kz


text:
Män härbir qetim Çoŋ Çiğan yezisidiki ottura mäktäpniŋ yenidin štkändä, pävquladdä bir hayaҗanliq tuyğularni baştin käçürüp, ändi qaytip kelişi äsla mümkin bolmiğan altundäk çağlarni äsläymän. Undaq bolğini, meniŋ güldäk yaşliğimniŋ bäş jili moşu yärdä štkän. Äҗayip oçuq kšŋül, dilkäş adämlär bilän hizmätdaş bolup, bala tärbiyiläştäk uluq işqa qolumdin kelişiçä ülüşümni qoşqanmän. Hizmätdaş bolğan ustazlarniŋ qiyapiti helimu kšz aldimdin neri kätmäydu. Äpsuski, ularniŋ bäzilirini qaramsiz äҗäl aridin elip kätti. Lekin yarqin hatirisi haman qälbimniŋ tšridä saqlaqliq. Ularniŋ rohiğa tazim qilip, ismini yad etip turuşni šzämniŋ borçim däp hesaplaymän.
Märhumlar demäkçi, äŋ aldi bilän Qasim Mšrdün oğli Qurbanov kšz aldimda namayän bolidu. Rämätlik qährimu bar, mehrimu bar adäm edi. Qät°iy täläp qoyuş bilän bir qatarda, ğämhorluq qilişnimu bilätti. Bäş jilliq pedagog süpitidiki paaliyitim җäriyanida bäş qetim tänbih-äskärtiş elip, bäş qetim pähriy yarliqlar bilän täğdirlängänligim moşu pikrimniŋ ispati bolsa keräk. Män bu yärdä märhumniŋ mäktivimizniŋ mudiri bolğanliğini eytmayvatimän. Çünki paaliyitini başlanğuç mäktäpniŋ başliği süpitidä mäzkür yezida başliğan u, ta hšrmätlik ämgäk däm elişqa çiqqiçä moşu yärdiki säkkiz jilliq, keyiniräk ottura mäktäpniŋ mudiri bolup, kamçiliq-nuqsansiz hizmät qilivedi.
Qasim Mšrdün oğli tegi-täktidin çoŋçiğanliq ekän. Ata-boviliri 1881 — 1883-jilliridiki qanliq kšç-kšçlärdä kindik qanliri tamğan ana jutini taşlap çiqip, moşu tävägä oltiraqlaşqan. Mšrdün ata 1918-jili uyğurlar arisidin yetilip çiqqan däsläpki märipätçi hebib Zakiriy uyuşturğan Yarkänttiki mäktäptä tälim alğan, savatliq, šz dävriniŋ kšzi oçuq adämliridin bolğan. Ottuzinçi jilliri täşkil qilinişqa başliğan däsläp artel', andin kolhozğa birinçilär qatarida äza bolup kirgän. Yeza egiligi tehnikiliri yeŋidin päyda boluşqa başliğanda, Talğir şähiridiki mehanizatorlarni täyyarlaydiğan kursta oquğan. Jutiğa qaytip kälgändin keyin, šz yezisida ämäs, Yarkänt täväsidimu däsläpki mehanizatorlardin bolup ämgäk qilğan. Vilayätlik keŋäşniŋ deputati bolup saylanğanliğini äskä alidiğan bolsaq, ämgigi bilän şšhrät qazanğan ämgäk adimi bolğanliğiğa kšz yätküzäläymiz.
Qasim aka mana moşundaq ailidä 1923-jili duniyağa käldi. Kiçigidin oqup, bilim elişqa iştiyaq bağlap šsti. Yarkänt şähiridiki Molotov namidiki (hazirqi İ.Altınsarin namidiki) mäktäptä yättinçi sinipni tamamliğandin keyin şähärdiki pedagogikiliq uçiliöeğa oquşqa çüşidu. Biraq uruş başlinip ketidudä, aridin bir jil štüp, yäni 1942-jili härbiy säpkä çaqirtilidu. Gärçä qanliq mäydanlarda jürüp, bevasitä җäŋlärgä qatnaşmiğan bolsimu, 1946-jilğiçä Orenburg şähiridä härbiy eşelonlarni küzitiş hizmitidä bolidu. härbiy säptin qaytip kelişi bilänla uçiliöediki oquşini davamlaşturidu. Aridiki helä vaqitqa sozulğan üzülüşkä qarimastin, oquşini muvappäqiyätlik tamamlap, 1948-jili diplomluq mutähässis süpitidä pedagogikilik paaliyitini başlaydu. Däsläp nahiyäniŋ Nağriçi yezisidiki başlanğuç mäktäptä işläp, keyin šzi tuğulup šskän Çoŋ Çiğan yezisidiki mäktäpkä yštkilidu. Bumu başlanğuç bilim orni bolup, uniŋda ikki jildin beri Sepiyäm Välieva ustaz häm başliq bolup işlävatqan ekän. Uruştin aval bir-biri bilän ähdilişip, bir mähsät-muddiani kšŋligä pükkän ikki yaşniŋ beşi hizmät babi bilänla ämäs, ailäviy җähättinmu qoşulidu. Qasim aka mäktäp başliği bolidudä, Sepiyäm hädä ustaz bolup, šsüvatqan ävlatni tärbiyiläştäk şäräplik işqa ästaidil kirişip ketidu. Qiziq yeri, mäktäpniŋ pedagogikiliq «kollektivi» är-ayal ikkisidinla ibarät edi. Şuŋlaşqa ularğa tälim-tärbiyä işliridiki muvappäqiyätlär bilän yetişmäsliklärni täŋ bšlüşüp, täŋ tartişqa toğra kelidu.
Qasim aka täbiitidin paraŋçi adäm bolidiğan. Tänäpus mäzgilliridä yaki däm eliş päytliridä muällimlär bilän sšhbätlişip oltarğanni yahşi kšrätti. Mundaq çağlarda kšpiräk beşidin štküzgän käçmişliridin gäp qozğatti. Bir küni räpiqisi ikkisiniŋ äşu başlanğuç mäktäptiki iş-paaliyiti toğrisida sšz elip, birdä külüp, birdä eçinip, tšvändikilärni eytip berivedi:
— Kämbäğälçilik hämmila täräptin qaplap kelidiğan bir apät ekän. Sepiyäm ikkimiz oqutuvatqan balilar bizgä bäş qoldäk tonuş bolğan šzimizniŋ jutdaşlirimizniŋ qara kšzliri. Üstidiki äŋli җulum-җulum, aç-zerinliği mšltiyip turğan kšzliridin bilinip turidu. hazir oylisam, içim sirilip ketidu. Parta-tahta degänlär yoq. Kitap-däptärniŋmu yetişip turğanliği çağliq. Daq yärdä oltirip, kšmürniŋ parçisi bilän bir parçä tahtayğa yezip oqutattuq. Äŋ eğiri, balilarniŋ kiyimi tolimu yalaŋ, uniŋ üstigä, yamaq salğidäk yeri yoq ähvalda. Mana şundaq balilarni kšrgändä içim ağrip ketättidä: «Sepiyäm, ikkinçi siniptiki heliqi ikki qizniŋ äŋliniŋ saq yeri qalmaptu. Özäŋniŋ bir kšynigini buzup bolsimu, üstini bir qur tüzäp qoysaŋ», dättim. Ana häm ustaz bolğaçqa, umu maŋa qoşulatti…
Qasim Mšrdün oğliniŋ qiriq jilğa yeqin sozulğan ustazliq paaliyiti mana moşundaq şaraitta başlinip, davamlaşqan. Jillar štüp, uruşniŋ jüräklärdä qalğan eğir җarahiti saqiyip kätmisimu, väyrançiliqqa uçriğan häliq egiligi asta-asta šz äsligä kelişkä başlidi. Çoŋ Çiğan başlanğuç mäktividä ilgärkidäk bir yaki ikki sinip ämäs, här jili tšrt yaki bäş sinip eçilidiğan boldi. Buniŋdin taşqiri, mäktäpni pütärgän balilarniŋ Altšy yaki Yarkäntkä qatnap oquşiğa toğra kelätti. Şuŋlaşqa yezidiki bilim därgahini säkkiz jilliq mäktäpkä aylanduruş zšrüriyiti tuğuldi. Yaşliğidin tartip qolğa alğan işini ahiriğa çiqarmiğiçä kšŋli imin tapmaydiğan Qasim Mšrdün oğli moşu mäsilini birtäräp qilişqa ästaidil kirişti. Buniŋ üçün nahiyälik maarip bšlümi bilän nahiyä rähbärligigä muraҗiät qildi. Kirov namidiki kolhoz başqarmisiniŋ räisi İvrayimҗan Qojahmetov bilän (Çoŋ Çiğan yezisi mäzkür egilik tärkividä edi) mäslihätläşti. Täklip orunluq qoyulğaçqa häm šziniŋ abroy-inavitiniŋ üstünlügi nätiҗisidä mäsilä iҗabiy häl qilinip, 1961-jili mäktäp säkkiz jilliq bolup šzgärtildi. İşniŋ beşida šzi jürüp, quruluş işliriniŋ süpätlik jürgüzülüşigä, äşu jillarniŋ tälivigä muvapiq җabduqlinişiğa alahidä küç çiqardi. Rast, mäktäp layiqlaşturulğan kona bena asasida eçildi. Avalqidäkla tälim-tärbiyä işliri çoŋ yolniŋ ikki täripidä elip berildi. Lekin moşuniŋ šzimu Qasim akiniŋ tinim tapmay tär tšküşi bädiligä qolğa kältürülgän çoŋ yeŋiliq bolğan edi.
Mäktäpniŋ säkkiz jilliq boluşiğa muvapiq pedagog-kadrlarni tallap, kollektivni şäkilländürüştimu mudir šziniŋ täläpçanliğini namayiş qildi. Bolupmu aliy mälumatliq mätähässislärni җälip qilişqa kšŋül bšldi. Ändi mähsus ottura mälumatqa egä ustazlarniŋ iştin qol üzmigän halda oqup, aliy mälumat elişiğa şarait yaritip bärdi. Şuniŋ nätiҗisidä mäktäp bir-ikki jilniŋ içidila nahiyädiki säkkiz jilliq bilim därgahliri arisida aldinqi orunlarğa çiqti.
Yätmişinçi jilliriniŋ ahiriliriğa kelip, yezida ottura mäktäp eçiş mäsilisi kün tärtivigä qoyuldi. Buniŋğimu oquğuçilar kontingentiniŋ jil sanap šsüşi, säkkizinçi sinipni tamamliğan çoŋçiğanliq balilarniŋ Altšy yezisidiki Ä.Qasteev namidiki yaki Yarkänt şähiridiki S.Kirov namidiki (hazirqi H.hämraev namidiki) ottura mäktäplärgä qatnap, oquşini davamlaşturuşqa mäҗbur boluvatqanliği säväp boldi. Qasim Mšrdün oğli yänä tegişlik orunlarğa, vilayätlik organlarğa muraҗiät qilişqa toğra käldi. Ahiri 640 orunluq üç qävätlik zamaniviy ülgidiki mäktäpniŋ smetiliq layihisi tüzüldidä, lazimliq mäbläğ bšlünüp, quruluş işliri qolğa elindi. Mudir yaŋlivaştin ustazliq käspigä qoşumçä «prorabliq» işiğa kirişti. Kündüz-tüni demäy, quruluş mäydanidin neri bolmidi. İşniŋ sür°iti bilän süpitini, layihidin çätnäp ketişkä yol qoymasliqni җiddiy nazarätkä aldi. Mäktäp benasiniŋ kündin-küngä qäd kštirip, işniŋ ahiri kšrünüşkä başliğanda, mudirğa yänä bir «lavazim» jükländi. Yeŋi benağa munasip mäktäpkä yeŋidin haҗätlik partilar bilän tahtilarni, üstäl-orunduqlarni, härbir därisni štüşkä haҗätlik bolğan tehnikiliq vasitilär bilän kšrnäklik qurallarni elip keliş keräk edi. Ularni päqät vilayät märkizi Taldiqorğan şähiridiki baziliq soda ornidin kältürüş keräk. Buniŋ üçün mudirniŋ šzigä «ekspeditorluq» qilişqa toğra käldi.
Häyriyat, yeŋi mäktäp 1979-jili täntänilik şaraitta eçildi. Yeşiniŋ älliktin alqiğanliğini, şuŋlaşqa mäktäpni başquruş tizginini yaşiraq birsigä tapşuruş toğrisidiki iltimasi käskin rät qilinip, Qasim Mšrdün oğli uniŋ mudiri bolup qaldi. Äzäldinla qoş tilliq, yüzgä yeqin muällim işläydiğan vä miŋğa yeqin bala tälim alidiğan çoŋ bilim oçiğini oŋuşluq başqurup, tälim-tärbiyä işlirini täläpkä layiq elip beriş üçün uniŋğa kšp tär tšküşkä toğra käldi. Äŋ aldi bilän ustazlar arisida sağlam, iҗadiy muhit yaritişqa tirişti. härbir ustazniŋ šz җavapkärligini çüşinip, izdiniş häm mähsätçanliq bilän işlişini qolğa kältürüşkä tirişti.
Öz käspigä çin etiqati bilän berilip, bir šmür sadaqitini saqlap kälgän salahiyätlik rähbär Qasim aka ailisidimu bähitlik ata edi. Ömürlük җüpti häm tayanç-tiräk bolup štkän hizmätdişi Sepiyäm hädä bilän altä pärzänt kšrüp, hämmisini җämiyätniŋ munasip adämliridin qilip qatarğa qoşti. Şuniŋ bilän billä, šzidin keyinki bäş qerindişini bağriğa besip, hayattin šz ornini tepişi üçün atilarçä ğämhorluq qilip štti.
Är-ayal pedagoglarniŋ uzun jilliq ämgigi munasip bahasini aldi. Mäsilän, Sepiyäm Välieva nahiyädä däsläpkilärdin bolup «Qazaqstan maarip älaçisi» pähriy namini elişqa muyässär boldi. Ändi Qasim Qurbanov bolsa, Qazaqstan vä SSSR maarip älaçisi, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän muällimi boldi. Tšrt sinipliq başlanğuç mäktäpniŋ başliğidin milliy maaripimizniŋ namayändisi däriҗisigiçä šsüp yetilgän Qasim Mšrdün oğliniŋ ismi yezidiki bir koçiğa berilgän. Şundaqla šzi bevasitä täşäbbus kštirip, täşkillinişigä zor küç çiqarğan mäktäptä märhumniŋ namida mähsus sinip bar. Bizçä bolğanda, mäktäp moşu künlärdä tuğulğininiŋ 90 jilliği nişanlinivatqan märhumniŋ nami bilän atalğan bolsa, äyni muddia bolğan bolar edi. Bu hususta jutdaşliri qizğin qollap-quvätligän täklip-iltimaslar otturiğa qoyulğan bolsimu, häl qilinmayvatqanliği eçinişliq ähval.
Nurähmät ÄHMÄTOV.
Panfilov nahiyäsi.


text:
İşğal etilgen Qırımda quvetçiler kene qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler keçire
Tintüvler yarımadanıñ şimal-ğarbındaki Aq-Şeyh (Rzdolnoye) qasabasında keçirildi
Foto QırımSOS
İşğal altındaki Qırımda Rusiyeniñ qanun qoruyıcı organları üç qırımtatarnıñ evinde tintüv keçirdi. Bu aqta “Qırım birdemligi” cemaat teşebbüsi bildirdi.
Tintüv tedbirler Osman Osmanov, Ernest Aliyev ve Server Bariyevniñ evlerinde keçirildi.
“Bariyevniñ evinde tintüv keçirilgende eki şaat bar edi, eki gazel ve yengil maşnanen keldiler. Bulunğanlardan birisi İçki işler nazirliginiñ hamidi olaraq özüni taqdim etti. Qırımtatar eki evniñ saibi, er yerde teşkerüv keçirdiler. Qarar oqudılar: bu yerde Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ azapları toplana”, – yazıla bildirüvde.
Şimdiki vaqıtta, tintüvler angi bir qarar esasında, tahqiqatçı ya da mahkeme qararı esasında keçirilgeni belli degil.
Osman Osmanov ve Ernest Aliyevniñ evlerinde yasaq etilgen eşya ve edebiyat qıdırıldı. Ofis malzemeleri baqıldı, bir şey tapılmadı ve alınmadı.


text:
Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (73 Kb) Versiyasi' Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (73 KB)
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ MÁMLEKETLIK QÁWIPSIZLIGI SISTEMASÍN JETILISTIRIW ILAJLARÍ HAQQÍNDA
Mámleketlik dúziliske hám mámleketlik shegaralarǵa qol qatılmaslıǵın isenimli qorǵaw, insan huqıqları menen erkinliklerine sózsiz ámel etiw, jámiyettegi milletleraralıq tatıwlıq, diniy keńpeyillik, tınıshlıq hám paraxatshılıq – demokratiyalıq huqıqıy mámleket qurıwdıń hám eldi jedel sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwdıń áhmiyetli shártlerinen biri bolıp esaplanadı.
Ózbekstan Respublikası Milliy qáwipsizlik xızmeti elimizdiń konstituciyalıq dúzilisin, suverenitetin, aymaqlıq pútinligin, ekonomikalıq hám qorǵanıw potencialın sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaw sistemasında ayrıqsha orın iyeleydi.
Sonıń menen birge, Milliy qáwipsizlik xızmetiniń statusı, wazıypaları hám wákillikleri sheńberin anıq belgilep beretuǵın nızam hújjeti jaratılmay turıp, oǵan milliy qáwipsizlikti támiyinlewdiń barlıq máseleleri júklengeni bul mákemeniń mámleketlik uyımlardaǵı jumıstıń barlıq tarawlarına tiykarsız aralasıwına sharayat jaratıp berdi.
Elimizdi rawajlandırıwdıń házirgi basqıshındaǵı tiykarǵı baǵdarlardı, mámleketlik hám jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawların reformalaw baǵdarındaǵı wazıypalardı nátiyjeli ámelge asırıw mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlewdiń sapa jaǵınan jańa sistemasın qáliplestiriwdi talap etedi.
Ózbekstan Respublikasınıń konstituciyalıq dúzilisin, suverenitetin, aymaqlıq pútinligin hám máplerin sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaw baǵdarındaǵı jumıstı túp-tiykarınan jetilistiriw maqsetinde, sonday-aq, 2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes tiykarǵı baǵdarı boyınsha Háreketler strategiyası wazıypalarına muwapıq:
Ózbekstan Respublikası Milliy qáwipsizlik xızmeti Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti sıpatında qayta shólkemlestirilsin.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti Ózbekstan Respublikası Milliy qáwipsizlik xızmetiniń huqıqları, minnetlemeleri hám shártnamaları boyınsha huqıqıy miyrasxor bolıp esaplanatuǵını belgilensin.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti Ózbekstan Respublikasınıń konstituciyalıq dúzilisin, suverenitetin, aymaqlıq pútinligin hám máplerin sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaytuǵın arnawlı wákillikli uyım etip belgilensin.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti (bunnan bılay Xızmet dep ataladı) jumısın shólkemlestiriwdiń tiykarǵı baǵdarları etip tómendegiler belgilensin:
Xızmettiń arnawlı wákillikli mámleketlik qáwipsizlik uyımı sıpatındaǵı huqıqıy statusın, wákilliklerin hám jumıs baǵdarların anıq belgilep beretuǵın bekkem nızamshılıq bazasın jaratıw;
búgingi kúndegi qáwip-qáterlerge qarsı gúresiwdiń tásirsheń túrin hám usılların engiziw;
júzege kelip atırǵan jámiyetlik-siyasiy hám sociallıq-ekonomikalıq jaǵdaydı inabatqa ala otırıp, mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew baǵdarındaǵı wazıypalardı orınlawda bar kúsh hám qurallardan nátiyjeli paydalanıw imkaniyatın beretuǵın shólkemlestiriwshilik strukturanı qáliplestiriw;
Xızmettiń jumısın mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew jumıslarınıń túrleri hám usılları, sonday-aq, Xızmettegi áskeriy xızmetkerlerdiń vedomstvolıq boysınıwı haqqındaǵı maǵlıwmatlar ashıq-aydın bolıwın qádeden tısqarı etetuǵın konspiraciya principi tiykarında shólkemlestiriw;
puqaralardıń huqıqlarına, erkinliklerine hám nızamlı máplerine sózsiz ámel etiliwin kepillikke alatuǵın tásirsheń mexanizmlerdi engiziw;
Ózbekstan Respublikasınıń máplerin múnásip qorǵawǵa uqıplı, hár tárepleme jetik hám watandı súyiwshi jaslardı Xızmetke tartıwǵa qaratılǵan kadrlardı tańlaw jáne tayarlawdıń pútkilley jańa sistemasın jaratıw;
Miynetke múnásip haqı tólew, turaq jay hám turmıslıq sharayatların jaqsılaw, densawlıqtı saqlaw sistemasın jetilistiriw arqalı Xızmettegi áskeriy xızmetkerlerdiń sociallıq qorǵalıwın kúsheytiw.
Xızmettiń tiykarǵı wazıypaları hám jumıs baǵdarları etip tómendegiler belgilensin:
Ózbekstan Respublikasınıń mámleketlik qáwipsizligin hám máplerin sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵawdı támiyinlew, usı tarawda nızamshılıqtı hám nızam ústinligin bekkemlew, huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw, olardı anıqlaw hám saplastırıw;
Ózbekstan Respublikasınıń konstituciyalıq dúzilisine, suverenitetine hám aymaqlıq pútinligine qáwiplerdiń aldın alıw, olardı anıqlaw jáne saplastırıw boyınsha razvedka hám kontrrazvedka jumısın ámelge asırıw;
Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik shegaraların qorǵaw;
Ózbekstan Respublikasınıń Qurallı Kúshleri hám qorǵanıw – sanaat kompleksin mámleket qáwipsizligine qáwip-qáterlerden qorǵawda, eldiń qorǵanıw qábiletin bekkemlew boyınsha strategiyalıq baslamalardı ámelge asırıwda qatnasıw;
terrorizmge, ekstremizmge, shólkemlesken jınayatshılıqqa, qural-jaraq, náshebentlik quralları hám psixotrop zatlardıń nızamsız aylanısına qarsı gúresiw;
mámlekettiń máplerine hám qáwipsizligine qáwip tuwdıratuǵın milliy, rasalıq hám diniy qarama-qarsılıqtı úgit-násiyatlawǵa qaratılǵan buzǵınshılıq háreketiniń aldın alıw, onı anıqlaw jáne saplastırıw;
ekonomikalıq, ilimiy-texnikalıq, sociallıq hám málimleme tarawlarında mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew, Ózbekstan Respublikası xalqınıń tariyxıy-mádeniy hám bay ruwxıy miyrasın qorǵaw;
mámleketlik uyımlarda hám basqa da shólkemlerde mámlekettiń máplerine hám qáwipsizligine qáwip tuwdıratuǵın korrupciya jaǵdaylarına qarsı gúresiw;
telekommunikaciya hám transport tarawında mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew, ayrıqsha jaǵdaylardı payda etetuǵın faktorlardıń alın alıw, anıqlaw hám saplastırıw;
Xızmettiń tergew wákilligine kiretuǵın jınayat isleri boyınsha tergewge shekem tekseriw hám dáslepki tergewdi alıp barıw jáne operativ-izlew jumısın ámelge asırıw;
mámleketlik uyımlarda hám basqa da shólkemlerde mámleketlik sırlardıń saqlanıwı, arnawlı baylanıs qáwipsizliginiń támiyinleniwi hám málimlemelerdi kriptografikalıq qorǵawdı shólkemlestiriw ústinen qadaǵalawdı ámelge asırıw;
mámlekettiń máplerine hám qáwipsizligine qáwip tuwdıratuǵın huqıqbuzarlıqlardıń júz beriwine imkaniyat jaratatuǵın sebepler menen sharayatlardı anıqlaw jáne saplastırıw;
Xızmettiń jawıngerlik hám mobilizaciyalıq tayarlıǵı jaǵdayın jetilistiriw hám saqlap turıw, kúsh jáne qurallardı ayrıqsha jaǵdaylar payda bolǵandaǵı hám áskeriy jaǵday engizilgendegi háreketlerge tayarlaw.
2018-jıl 1-aprelden tómendegi funkciyalar:
Ózbekstan Respublikasınıń oǵada áhmiyetli hám kategoriyalanǵan obektlerinde qorǵawdıń texnikalıq quralların joybarlastırıw, montajlaw, sazlaw, ońlaw hám olarǵa texnikalıq xızmet kórsetiw boyınsha jumıslardı orınlawǵa ruqsat beriw – Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministrligine;
rejimli qorǵanıw obektlerin joybarlaw, qurıw, olardan paydalanıw hám olardı ońlaw ushın licenziya talaplarına ruqsat etilgenligi haqqında maǵlıwmat beriw – Ózbekstan Respublikası Qorǵanıw ministrligine ótkerilsin.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 22-yanvardaǵı PP-5308-sanlı «2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes tiykarǵı baǵdarı boyınsha Háreketler strategiyasın «Jedel isbilermenlikti, innovaciyalıq ideyalardı hám texnologiyalardı qollap-quwatlaw jılı»nda ámelge asırıwǵa baylanıslı mámleketlik baǵdarlama haqqında»ǵı Pármanına muwapıq Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Nızamshılıq palatasınıń bir topar deputatları tárepinen «Ózbekstan Respublikasınıń Milliy qáwipsizlik xızmeti haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası nızamı joybarı islep shıǵılǵanlıǵı maǵlıwmat ushın qabıl etilsin.
Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Nızamshılıq palatasına usı Párman qaǵıydalarınan kelip shıǵa otırıp, nızam joybarın qayta islew usınıs etilsin.
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti Xızmet penen birgelikte bir ay múddette 2018-2022-jıllarda Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń áskeriy xızmetkerleri ushın arzan turaq jaylardı qurıw baǵdarlamasın islep shıqsın hám tastıyıqlasın.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń bayraǵı hám emblemasınıń úlgileri 1 hám 2-qosımshalarǵa muwapıq tastıyıqlansın.
Bayraq hám emblemadan paydalanıw tártibi Xızmet baslıǵı tárepinen tastıyıqlanatuǵını belgilensin.
Xızmet eki ay múddette:
Xızmettiń jumısın shólkemlestiriw;
Xızmettiń bilimlendiriw mákemeleri jumısın jetilistiriw;
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik shegarasın qorǵaw sistemasınıń nátiyjeliligin arttırıwdı názerde tutatuǵın Ózbekstan Respublikası Prezidenti qararlarınıń joybarların kirgizsin.
Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligi Xızmet hám basqa da mápdar vedomstvolar menen birgelikte bir ay múddette nızam hújjetlerine usı Pármannan kelip shıǵatuǵın ózgerisler hám qosımshalar haqqındaǵı usınıslardı Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetine kirgizsin.
Usı Pármannıń orınlanıwın qadaǵalaw Ózbekstan Respublikasınıń Bas ministri A.N.Aripovqa hám Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Qáwipsizlik keńesiniń xatkeri V.V.Maxmudovqa júklensin.
Ózbekstan Respublikası
Prezidenti SH.MIRZIYOEV
Tashkent qalası,
2018-jıl 14-mart
* * *
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl
14-marttaǵı PP-5379-sanlı Pármanına 1-qosımsha
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti bayraǵınıń SÍPATLAMASÍ
(Redakciyalardıń dıqqatına: bul jerge FOTO-1 qoyıladı)
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń bayraǵı turaqlılıq, mártlik, sadıqlıq, pidayılıq hám erlikti sáwlelendiretuǵın qoyıw kók reńdegi tuwrı múyeshli gezleme kórinisine iye.
Bayraqtıń orayında geraldikalıq belgi – Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń embleması súwretlengen.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti bayraǵınıń uzınlıǵı – 250 sm, eni – 125 sm.
* * *
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl
14-marttaǵı PP-5379-sanlı Pármanına 2-qosımsha
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti embleması – geraldikalıq belgisiniń
SÍPATLAMASÍ
(Redakciyalardıń dıqqatına: bul jerge FOTO-2 qoyıladı)
Geraldikalıq belgi – Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti embleması qoyıw kók reńdegi aynalasında lentası bolǵan gúmis reńli sheńberden ibarat.
Aynalasındaǵı lentanıń joqarǵı bóleginde aq reńdegi bas háripler menen latın álipbesinde: «O҆ZBEKISTON RESPUBLIKASI», tómengi bóleginde: «DAVLAT XAVFSIZLIK XIZMATI» dep jazılǵan. Bul jazıwlar erkinlik mánisin ańlatatuǵın segiz qırlı eki juldız benen ajıratılǵan.
Sheńber orayında mámleketti hám jámiyetti sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaw belgisin ańlatatuǵın, tómengi tárepi sozılǵan, joqarǵı múyeshleri kesilgen úshmúyeshli kóriniske iye qalqan súwretlengen. Qalqannıń beti gúmis reńde, Qalqannıń orayında Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik gerbi súwretlengen.
Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik gerbinen qalqannıń ensiz jiyeklerine shekem quyash nurların kórsetetuǵın tuwrı sızıqlar sızılǵan.
Qalqannıń kesilgen eki joqarǵı hám tómengi múyeshlerinde shaxs, jámiyet hám mámleket mápleri qorǵalıwın ańlatatuǵın úsh halqa súwretlengen.
Qalqannıń artında simmetriya kósheri boyınsha ushı tómenge baǵdarlanǵan qılısh jaylasqan. Qılısh kúsh, abıroy, ádillik, mártlik hám qıraǵılıqtı ańlatadı. Qılısh gúmis reńde. Qılıshtıń sabı jeti halqadan ibarat bolıp, olar Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti jumısınıń tiykarǵı principlerin ańlatadı.
Qalqan hám qılıshtıń artında simmetriyalıq túrde eki tárepke jelbireytuǵın Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik bayraǵı súwretlengen.
Ózbekstan Respublikası Mámleketlik bayraǵınıń qalqan hám qılıshtıń artında jaylasıwı konstituciyalıq dúzim, suverenitet, aymaqlıq pútinlik hám mámleketlik máplerdiń sırtqı hám ishki qáwiplerden qorǵalǵanlıǵın ańlatadı.
* * *
«Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik qáwipsizligi sistemasın jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Prezidenti Pármanına
TÚSINIK
Elimizdi rawajlandırıwdıń házirgi basqıshında strategiyalıq wazıypalar hám eń áhmiyetli reformalardıń tabıslı ámelge asırılıwı tek ǵana mámleketlik hám xojalıq basqarıwı uyımlarınıń emes, al huqıq qorǵaw strukturaları jumısın da jetilistiriwdi talap etedi.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoev 2017-jıl 22-dekabrde Oliy Majliske Múrájatında Ózbekstan Respublikası Milliy qáwipsizlik xızmetin reformalaw zárúrligin kórsetip berdi.
Mámleketimiz basshısı tárepinen Konstituciyaǵa hám nızam normalarına sózsiz ámel etiliwin támiyinlew, huqıq qorǵaw uyımları sistemasında óz-ara tıyıp turıw hám máplerdiń teń salmaqlılıǵı principin buljıtpay ámelge asırıw, basqa da uyımlardıń funkciyaların orınlaw jáne tákirarlaw jaǵdaylarına jol qoymaw wazıypaları qoyılǵan edi.
Bul baǵdarda Ózbekstan Respublikası Prezidenti tárepinen qabıl etilgen «Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik qáwipsizligi sistemasın jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı Párman qáwip-qáterlerge nátiyjeli tárizde qarsı gúresiwge uqıplı arnawlı xızmettiń zamanagóy kelbetin belgilegen halda, mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlewdiń sapa jaǵınan jańa sistemasına tiykar saldı.
Pármanǵa muwapıq Ózbekstan Respublikası Milliy qáwipsizlik xızmeti Ózbekstan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti etip qayta shólkemlestirildi. Mákemeniń atınan «milliy qáwipsizlik» túsiniginiń alıp taslanıwı onıń wákillikleri tiykarsız tárizde keńeyiwine sharayat jaratqan faktorlardı saplastırıw zárúrligine baylanıslı. Sebebi lokal dárejedegi hár qanday mashqala milliy qáwipsizlikke qáwip sıpatında kóriliwi múmkin edi. Bul ózgeris usı mákemeniń dıqqat-itibarın mámleketlik áhmiyetke iye real qáwiplerge qaratadı. «Mámleketlik qáwipsizlik» ataması qáwipsizlikti támiyinlew sheńberin anıq belgileydi hám bul tarawdaǵı jumıs baǵdarların ajıratıp beredi.
Párman menen Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti Ózbekstan Respublikasınıń konstituciyalıq dúzilisin, suverenitetin aymaqlıq pútinligin hám máplerin sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaytuǵın arnawlı wákillikli uyım etip belgilendi.
Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń jumısın shólkemlestiriwdiń tiykarǵı baǵdarları belgilendi.
Birinshiden, bul mákemeniń statusın, wákilliklerin hám jumıs baǵdarların belgilegen halda «Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti haqqında»ǵı nızamdı islep shıǵıw hám qabıl etiw názerde tutılmaqta. 26 jıl burın qabıl etilgen milliy qáwipsizlik xızmeti haqqındaǵı ámeldegi reje jumıstı nátiyjeli shólkemlestiriwge imkaniyat bermeydi hám elimizdiń jámiyetlik-siyasiy jáne sociallıq-ekonomikalıq turmısında júz bergen áhmiyetli ózgerislerdi sáwlelendirmeydi.
Ekinshiden, búgingi kúndegi qáwip-qáterlerge qarsı gúresiwdiń tásirsheń túrlerin hám usılların engiziw, sol maqsette mákemeniń nátiyjeli shólkemlestiriwshilik strukturasın qáliplestiriw zárúrligi belgilendi.
Úshinshiden, puqaralardıń huqıqlarına, erkinlikleri menen nızamlı máplerine sózsiz ámel etiwdiń ayrıqsha úlken áhmiyeti atap ótildi. Usınnan kelip shıǵa otırıp, Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti tárepinen insan huqıqlarınıń nızamlı kepillikleriniń qatań támiyinleniwine tiykarǵı áhmiyet beriledi.
Tórtinshiden, kadrlardı tańlaw hám tayarlawdıń pútkilley jańa sisteması shólkemlestiriledi, áskeriy xızmetkerlerdiń sociallıq qorǵalıwı kúsheytiledi. Bul ilajlar Mámleketlik qáwipsizlik xızmetine hár tárepleme rawajlanǵan hám watandı súyiwshi jaslardı tartıwǵa múmkinshilik beredi. Usı jerde mákeme wákilleriniń áskeriy xızmetker sıpatındaǵı statusı kórsetip ótildi, bul jaǵday olarǵa áskeriy xızmetti ótewge baylanıslı barlıq sheklewler hám minnetlemeler engiziliwin ańlatadı.
Besinshiden, Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti óz jumısın mákeme jumısınıń túrleri hám usılları jáne áskeriy xızmetkerlerdiń vedomstvolıq boysınıwı haqqındaǵı maǵlıwmatlar ashıq-aydın bolıwın qádelerden tısqarı konspiraciya principleri tiykarında shólkemlestiriliwi belgilendi. Ol mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew wazıypaların orınlawda bar kúshler hám qurallardan nátiyjeli paydalanıwdı támiyinleydi.
Ózine tán bolmaǵan wazıypalar menen funkciyalardı kirgizbew maqsetinde Milliy qáwipsizlik xızmeti wákilliginde bolǵan ayırım ruqsat beretuǵın wákillikler 2018-jıl 1-aprelden basqa vedomstvolarǵa ótkeriledi yamasa saplastırıladı.
Párman menen Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń bayraǵı hám emblemasınıń úlgileri tastıyıqlandı.
Vedomstvolıq nıshanlardıń shólkemlestiriliwi áskeriy xızmetkerlerdiń jawıngerlik ruwxın arttırıwǵa hám olardı mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew wazıypaların orınlawǵa mobilizaciyalawǵa xızmet etedi.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti pármanında mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlew tarawında jıynalıp qalǵan mashqalalardı sheshiwge qaratılǵan bir qatar tapsırmalar bar. Sol múnásibet penen:
mákemeniń jumısın shólkemlestiriw, onıń bilimlendiriw mákemeleri jumısın jetilistiriw hám Mámleketlik shegaranı qorǵaw sistemasınıń nátiyjeliligin arttırıwǵa qaratılǵan Ózbekstan Respublikası Prezidenti qararaların islep shıǵıw;
2018-2022-jıllarda Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń áskeriy xızmetkerleri ushın arzan turaq jaylardı qurıw baǵdarlamasın islep shıǵıw názerde tutıldı.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń bul Pármanı tariyxıy áhmiyetke iye bolıp, mámleketlik qáwipsizlikti támiyinlewdiń sapa jaǵınan jańa sistemasın qáliplestiriwdiń huqıqıy tiykarların jarattı.
Mámleketimiz basshısınıń bul qararın ámelge asırıw Ózbekstan Respublikasınıń konstituciyalıq dúzilisin, suverenitetin, aymaqlıq pútinligin hám máplerin sırtqı jáne ishki qáwiplerden qorǵaw sistemasınıń sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóteriliwin támiyinleydi.
Ko'rip shi'g'i'ldi': 1345


text:
Kiyevdeki qırımtatarlar cemiyeti ve cemaat faalleri iyünniñ 26-da Kiyevde Qırımtatar bayraq Kününi qayd etmege planlaştıralar. Tedbir Sofiyskaya meydanında saat 19:00 ötkerilecek.
Programmağa binaen, Ukraina ve qırımtatar gimni icra etilgen soñ, milliy bayraqnı tantanalı sürette açmağa planlaştıralar. Tedbirge rejissör ve «Haytarma» filminiñ baş qaramanı – Ahtem Seitablayevni davet ettiler. Aliye İbragimova qırımtatar bayrağınıñ tarihınen qısqadan tanış etecek. Ukrain ve qırımtatar yırcısı, nam qazanğan artist Lenara Osmanova çıqışta bulunacaq.
Bayram soñunda şeerniñ merkezinde motoyürüş ötkerilecek. Er kes davet etile. Aktsiyağa malümat ve teşkiliy ceetten «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve «Kiyevdeki qırımtatarlar cemiyeti» CT qol tuttılar.
Qırımda Meclis Qırımtatar bayraq Kününi «Borçoqraq» («Fontanı») qasabasında keçirecek. Yerli «akimiyetniñ» yasaqlarına baqmadan, avtoyürüş ötkerilmesi beklenile. Mecliste qayd etkenlerine köre, onıñ iştirakçilerini kene de para cezası bekley.
Aqmescit şeer şurası Mecliske bu bayramnı şeer merkezinde qayd etmege yasaq etti.
Bundan evel yarımadada iyünniñ 6-na qadar bütün tedbirler, şu cümleden mayısnıñ 18-de Qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra Künü yasaq etilgen edi.
İlk sefer Qırımtatar bayraq Kününi 2010 senesi iyünniñ 26-da Aqmescitteki Lenin meydanında keçirgen ediler.


text:
Aqmescit – qırım işğal etilgen soñ, yarımadadan yüzlernen ukrain bankları ğayıp etildi, olarnıñ yerine ondan ziyade rusiyeli bank açıldı. Halqara şirketler de öz işini toqtattı. Ukrain tili ocaları da işsiz qaldılar, Qırımda bu tilniñ devlet statusı olğanına baqmadan, qullanuv dairesi sıñırlandı. Qırım limanlarında çetel gemileri artıq toqtamaylar, bu sebepten yüzlernen adamlar iş qıdırıp yüreler.
Üç yıl evelsi Aqmescit sakini Grigoriy iqtisadiy oquv yurtnı tamamlap, «Delta Bank»qa işke kirdi. Bu maliye müessisede o endi çalışmay, Grigoriy ile birlikte daa 500 adamnı qısqarttılar. Episi hadimlerge ya da parasız raatlıq ya da işten çıqmağa teklif ettiler. Genç ekincisini seçti.
Yaş ana Oksana eki ay evelsi işsiz qaldı. O, Qırımda işini toqtatqan ukrain «Megakom» tibbiy şirketiniñ hadimi edi. Oksananıñ fikirince, onı eki sebepten işten çıqardılar: «Bank qapalmazdan üç kün evel saibimiz işten çıqardı, - bu resmiy sebep. Ekici sebep, siyasetnen bağlı. Maña Ukrainağa köçmege teklif etildi, men red ettim».
Şirketniñ hadimlerine bir şart qoyuldı: «Ya da köçesiñiz, ya da işsiz qalasıñız!», – dey Oksana ve ilâve ete: «Sevimli ibaresi: ya siz nasıl istediñiz? İşğal etilgen territoriyada yaşamağa küç!».
Oksananıñ aytqanına köre, o çalışqan iş kibi yerlerni tapmaq qolay degil. «Olar elbette barlar, amma, asıl zenaatıma kelişmey. Ya da aylıqları küçük», - dep şikâyet etti qadın.
Şimdiki vaqıtta, Oksana işsiz qalğanı içün devletten yardım almaq içün nevbette buluna. O 600-ci ola. Amma, yanvar ayından başlap, bu para Rusiye qanunlarına köre taqsimlenecek, onıñ içün nevbeti kelmey bile.
Rusiyede işsizlerge berilgen para yardımınıñ miqdarı Ukrainadakinden daa ufaqtır. Rusiye Federatsiyasında sermiya tahminen 850 rubleden - 4,9 biñ rublege qadar olsa, Ukrainada –544 grivnadan (1,6 biñ rub.) 4,9 biñ grivnağa qadar (14,6 biñ rub.)yete.
Rusiyede boş iş yerleriniñ sayısı resmiy olaraq işsiz olğanlardan eki kerege çoqtır. Yani, işke daa çoq işsizler kire bileler. Onıñ içün de, 2009 senesinden başlap, sermiyalarnıñ miqdarı deñişmey ve deñişmeycetir. Aynı zamanda Qırımda işsizlerniñ sayısı artqanınen iş yerlerniñ sayısı azlaştı. 2014 senesi yanvar-aprel (2013 snesinen teñeştirsek) aylarında işke talap etüvi 58%-ğa yani 2300 adamğa eksildi. Bu malümatnı «Qırım Cumhuriyetinde statistika hızmeti» bere.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ statistika boyunca Baş idaresiniñ malümatına köre, 2013 senesiniñ yanvar ayından may ayına qadar işsizlerniñ sayısı 15,7 biñge yetti. «Qırım Cumhuriyetinde İşsizlik taqdirde mecbur içtimaiy sigorta fondunıñ» müdir muavini İgor Vorobyov bildirgeni kibi, 2014 senesiniñ tamam şu ayları 18,7 biñ işsiz qayd etilgen. Yani, işsiz qırımlılarnıñ sayısı 3 biñge arttı.
Qırım matbuat vastalarını saifelep, Moskva ve Rusiyeniñ diger regionlarında iş tapmaq mümkün. Amma, esasen cıyıştırıcılardan başlap, qurucılar istenile.
İş qıdırğan yaş ana Oksana bir rusiyeli saytqa tercimeiy-alını qaldırdı, amma Qırımdan köçmege istemey. «Biz özümiz iş tapıp, rezümey yollap, köçe bilemiz. Amma, böyle taqdirde Ukrainada çalışmaq daa eyidir ve raatlıq künleri evge kelmege mümkün – iqtisad cietinden daa elverişlidir: em müşterilerni bilemiz, daireni ucuzca kiralamaq mümkün, em yaqınca. Moskvağa barılacaq kibi olsa, yüksek vazifeñ ve 3-4 kerege yüksek aylığıñ olmalı», - dedi Oksana.
Onıñ fikirince, şimdiki künde işke çıqmaq mantıqsız, daa eyisi küzde rusiyeli şirketlerniñ açılmasını beklemek kerek: «Ya ekim olıp çalışmaq, ya da Ukrainağa para qazanmağa barmaq kerek olacaq», - dep qayd etti qadın.
Qırımlı Elmaz, baş ofisi Kiyevde yerleşken avropalı tibbiy şirkette çalışa edi. Qırım işğal etilgen soñ, şirket te qapaldı. Elmaz işsiz qaldı, «Qırım apansızdan Rusiyege keçkeni içün, Ukrainadan ilâclar ketirilmey qaldı. Şirket te, çetel devlette hadimni tutmağa istemedi. Neticede, men işsiz qaldım», - dep añlattı Elmaz.
İş saibi Elmazğa Kiyev ya da Ukrainanıñ diger regionlarına köçmege teklif etken edi, amma Elmaz red etti. «Qırım tuvğan mekânım. Mında, soylarım, dostlarım, eñ esası – destek, Vatan», - dey o.
Qız aytqanı kibi, ya da iş saasını deñiştirmek kerek olacaq, ya da mecbur Ukrainağa köçmege lâzim. Amma, Elmaz diger şeyge daa çoq işana: «Men ümüt etem ki, biz Ukrainağa qaytarmız. Ve işim de qaytar. Çünki men onı begene edim, çalışqanımıznı, yaşağan tarzımıznı begene edim. Men soñuna qadar, er şey hayırlısınen yekünler ve biz evelki kibi, belki de daa yahşı, Ukrainada yaşaycaqmız», - dep qayd etti Elmaz.


text:
Almatıda bir otbasınıñ 7 adamı ïisti gazdan wlanıp qaldı
ALMATI. QazAqparat - Almatınıñ Nawrızbay awdanında bir otbasınıñ 7 adamı ïisti gazdan wlanıp, awrwxanağa tüsti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Oqıs oqïğa Nawrızbay awdanı Şuğıla şağınawdanındağı jeke üylerdiñ birinde bolğan.
«TJD ökilderi kelgende ïisti gazdıñ peşten şığıp jatqanın anıqtadı. Peştiñ esigin ülkender jaqsılap bekitwdi umıtqan. Munıñ aldında bul otbasığa TJD ökilderi kelip, jılıtw mawsımındağı qawipsizdik twralı tüsindirw jumıstarın jürgizgen», - dedi qalalıq TJD baspasöz qızmetinen.
Qalalıq qoğamdıq densawlıq basqarmasınıñ xabarlawınşa, awrwxanağa otbasınıñ 7 müşesi birdey tüsken. Onıñ 5-ewi - balalar.
«Qazir barlığı dezïntoksïkacïyalıq terapïya qabıldap jatır. Aqıl-esteri durıs, suraqtarğa durıs jawap berip jatır. Jaqında barlığı awrwxanadan şığadı», - dedi därigerler.
TJD mälimetinşe, qıs bastalğalı beri TJD qızmetkerleri 145 jeke üydi aralap şıqqan. 10 mıñ adamğa qawipsizdik erejesi twralı aytıldı.
Sonımen qatar, TJD qızmetkerleri bir kündik jalaqısın 100 ïisti gazdı anıqtaytın qurılğı satıp alwğa awdardı. Bul qurılğılar turmısı tömen otbasılardıñ üylerine ornatıladı.


text:
Türkütolia - Nazeri
Sanatçı : Türkütolia
Türkü : Nazeri
Etiketler : Türkütolia, Nazeri, Türkütolia, Nazeri,
Açıklama : Türkütolia - Nazeri türkü indir, Türkütolia - Nazeri türkü dinle, Türkütolia türküleri, Nazeri mp3 indir, Türkütolia türküleri Nazeri türküsü, Nazeri sözleri, Türkütolia mp3 dinle, Türkütolia download, Nazeri bedava mp3, Türkütolia türkü sözleri, Türkütolia türkü dinle, Türkütolia son albüm indir
Türkütolia Türküleri
Türkütolia - Al Fadimem
Türkütolia - Zeybek
Türkütolia - Eklemedir Koca Konak
Türkütolia - Yağmur Yağar
Türkütolia - Yollarına Baka Baka
Türkütolia - Kütahya nın Pınarları
Türkütolia - Çökertme
Türkütolia - Bağa Gel Bostana Gel
Türkütolia - Türkmen Kızı
Türkütolia - Yahşi Balam
Türkütolia - Elif
Türkütolia - Ham Meyva
Türkütolia - Üç Oğlan
Türkütolia - Ah Bir Ataş Ver
Türkütolia - Güle Yel Değdi


text:
Rusiyege boysunğan Qırım akimiyetinde aprel 21-de qaza sebebinden yarıqsız qalğan Aqmeçit rayonındaki köyler aqqında bildireler.
«Elektrik ağlarında qaza yüz bergen sebebinden Camal, Qara Acı, Tarpançı, Can Baba köyleri yarıqsız qaldı. Tamir işleri alıp barıla», – dep bildirile rusiyeli Qırım akimiyetiniñ beyanatında.
Köylerde yarıq ne vaqıt peyda olacağı bildirilmey.
Saba Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ baş komitetinde kergin ava sebebinden yarıqsız qalğan Saq rayonındaki köyler aqqında bildirdiler. FVN-niñ malümatına binaen, 3757 insan yarıqsız qaldı.
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi 2015 senesi noyabr ayından başlap toqtatıldı. Şimdi Qırım Rusiyeden ketirilgen generator aletleri ve Kubandan uzattırılğan energetik köprü vastası ile özüni yarıqnen teminley.
2016 senesi aprel 14-te Rusiye Federatsiyası Energetika naziri Aleksandr Novak Rusiyeden Qırımğa uzattırılğan energetik köprüniñ üçünci yipi işke tüşürilgenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mısırda mahkeme, sabıq islâmcı prezident Muhammed Mursini mahkeme akimiyetini aqaretlegeninde qabaatlap, üç yılğace azatlıqtan marum etüvge mahküm etti.
Dekabrniñ 30-nda Qairedeki mahkeme, Mursi dörtten ziyade yıl evel açıq çıqış yapqanda «nefretni kenişletmek maqsadınen» mahkeme akimiyetini aqaretledi, dep qarar berdi. Bunı devlet televideniyesi bildire.
Ondan ğayrı mahkeme, bu iş boyunca muhakeme etilgen daa 18 kişini üç yıl azatlıqtan marum etilüvge mahküm etti. Daa beş kişige 30 000 Mısır funtı (1688 AQŞ dolları) miqdarına cöreme tayin etildi.
Mursi Mısırnıñ birinci serbest saylanğan prezidenti edi. 2013 senesinde arbiy hadimler onı prezidentlikten alıp taşladılar. Bu, onıñ zıddiyetli üküm sürüvine qarşı bir yıl devamında kütleviy surette narazılıqlar kösterilgen soñ oldı. Ondan soñ oña qarşı bir sıra qabaatlav ve bu cümleden casuslıqta qabaatlav boyunca mahkeme protsessleri alıp barıla.


text:
Krasnodar diyar mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Bunı adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
«Krasnodar diyar mahkemesiniñ Apellâtsion kollegiyası Cemilevni apiste qaldırdı», – dep yazdı o twitterde.
Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Moskva tarafından tayinlengen işğal etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, ecnebiy sanktsiyalar yarımada iqtisadına tesir etmedi. Böyle etip o, Avropa birligi Şurasınıñ, Qırım ve Aqyar işğali munasebetinen, Rusiyege qarşı sıñırlama tedbirlerni uzattırmaq qararına izaat berdi.
«Rusiyeli Qırım endi eki yıldan ziyade sanktsiyalar şaraitinde muvafaqiyetli inkişaf ete... Qırım mahsulatı ve hızmetleri bütün Rusiye bazarında istep alına», – dep yazdı Aksönov Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, avropalılar evel iç bir vaqıt yarımadanı iltifat etmegen edi, «bunıñ içün biz bir şey coymadıq».
İyün 17-de, cuma künü Avropa birligi Şurası qanunsız Qırım ve Aqyar işğali içün Rusiyege qarşı sıñırlama tedbirlerini bir yılğa uzattırdı, dep bildire Radio Svoboda mühbiri.
Sanktsiyalar, Qırım ve Aqyardan olğan mahsulatnıñ itali, bundan da ğayrı, Avropa birligi devletleriniñ işğal etilgen territoriyağa ihracatı, bu regionlarğa yatırım yasağından ibaret. Yarımadada turizm saası da sıñırlana. Qararğa binaen, sanktsiyalar 2017 senesi iyün 23-ke qadar devam etecek.
Kelecek afta Avropa birligi, Ukraina şarqında alıp barğan faaliyeti sebebinden, Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ daa yarım yılğa uzattırılması boyunca qararnı qabul etmek kerek.
Em Avropa birligi, em de Amerika Qoşma Ştatları ve «Yedi gruppası» devletleriniñ qayd etkenlerine köre, Rusiyege qarşı sanktsiyalar Minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirilmesine qadar devam etecek. AQŞ-da sanktsiyalar prezident tarafından kirsetile ve uzattırıla, Avropa birliginde ise, sanktsiyalarnıñ uzattırılması er sefer bütün aza devletleriniñ razılığını talap ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qostanayda taqïyalar körmesi ötti
ASTANA. QazAqparat - Qostanay oblıstıq Dostıq üyinde dästürli qazaq mädenïetiniñ merekesi ötti. Onda taqïyalar, ulttıq äşekey buyımdar jäne bawırsaqtar körmesi uyımdastırıldı, dep xabarlaydı QazAqparat alau.kz-ke silteme jasap.
Körmede bir-birine uqsas taqïyalar bolğan joq, ärqaysısı öz sänimen erekşelenip turdı. Är taqïya sändi jiptermen, payetkalarmen, iri monşaqtarmen jäne bïserlermen bezendirilgen.
Är xalıqtıñ taqïyağa degen öz talabı bar. Taqïyanı tek Azïyada ğana emes, Kavkazda da kïedi.
«Biz alğaş ret taqïyalar körmesin uyımdastırdıq. Körmede türli ulttardıñ, xalıqtardıñ 20-dan astam taqïya türi usınıldı. Mısalı, qazaqtıñ taqïyası konws tärizdi bolıp kelse, özbekterdiki törtburışqa uqsaydı», - deydi qazaq dïasporasınıñ ökili Ayjan Bekmanova.
Qostanayda taqïyalar körmesinen bölek, bawırsaqtar körmesi de alğaş ret ötti.
«Munda türli xalıqtardıñ 10 türli bawırsağı usınıldı. Olardıñ işinde tatar, grek, başqurt, qazaq, qırğız bawırsaqtarı bar. Olardıñ dämi de erekşe. Bal qosılğanı da, künjit qosılğanı da joq emes», - dep tüsindirdi Qostanay oblıstıq dostıq üyiniñ baspasöz xatşısı Olga Goray.
Şara koncerttik bağdarlamağa ulastı.


text:
Rusiye Adalet nazirligi qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 2019 senesi martnıñ 1-ne qadar «Qırımnıñ merkeziy advokatlar kollegiyasından» çıqarmağa talap etti.
Bu aqta «Novaya gazeta» Rusiye neşiri haber ete.
Nazirlik Rusiye işğal etken Qırımdaki rayon mahkemeleriniñ eki qararına esaslana, anda Kurbedinovğa qarşı ekstremist faaliyetinen bağlı memuriy davalar baqılğan edi, dep yaza Radio Svobodanıñ rus bürosı.
Kurbedinov Facebooktaki saifesinde bu malümatqa böyle cevap berdi: «Advokatlarğa qarşı basqı devam ete. Rusiyeniñ ekstremizm ve terrorizm saasındaki qanunları advokat ve faallernen küreşmek içün alet olaraq qullanıla».
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı Rusiye uquq qoruyıcıları 2018 senesi dekabrniñ 6-nda tutıp aldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden 5 künge apiske aldı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Suriye paytahtı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.