text:
Rusiyeli advokat Aleksandr Popkov, apis yerlerinde «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Emir-Useyin Kuku ve Vadim Siruknı ziyaret etmek ricasınen Krasnodar ve Rostov cemiyet közetüv komissiyalarına (CKK) muracaat etti. Cemiyetçilerniñ malümatına köre, Kuku etap boyunca endi Rostov-na-Donuğa ketirildi. Siruknıñ bulunğan yeri şimdilik belli degil. Bunı advokat Qırım.Aqiqat içün izaat bergende bildirdi.
Advokat: «Sekizinci elden keçip, parça-parça olıp yetken malümatlar Siruk ve Kukunen beraber tranzit kamerasında bulunğan adamdan keldi. O, Kukunı çıqarıp, bir daa ücrege ketirmegenlerini bildirdi. Ondan soñ Siruk, olarğa köpeklerni ustıra, tepmeley ve «yolda coymağa» vade etkenlerini bildirdi. Bular bu künlerde olğan şeyler. Çarşenbe (dekabr 27 – QA) künü etap boyunca yollaycaq ediler. Olarnen alâqa yoq», – dep ilâve etti.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi seyyar oturışında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
«Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqat bitirildi. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yollaylar.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


c: text/html

text:
Büyük Britaniya Qırımnıñ Rusiye işğali başlağanınıñ yılında Ukraina topraq bütünligine qoltuttı.
«6 yıl evelsi Rusiye Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ qanunsıh ilhaqını başlattı. Büyük Britaniya onıñ Avropa sıñırlarını deñiştirmek ıntıluvlarını unutmadı ve halqara uquq bozuvlarını iç bir vaqıt qabul etmeycek. Rusiyeni Qırım üzerindeki qanunsız kontrolini toqtatmasına çağıramız», – dep aytıla Büyük Britaniyanıñ Ukraina elçisi Melinda Simmonsnıñ haberinde.
Ukrainada fevralniñ 20-nde Sema Yüzü qaramanları añıla. 2014 senesi fevralniñ 18-nden 20-ne qadar Kyivniñ merkezinde yüzden çoq kişi elâk oldı, eñ çoq insan fevralniñ 20-nde atıp öldürildi. Narazılıq aktsiyasınıñ elâk olğan iştirakçilerini «Sema yüzü» dep adlandırıp başladılar. Elâk olğanlar arasından ondan çoq uquq qoruyıcı da bar edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Frenkistan deputatları eyyetiniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmek planlarına munasebetini bildirdi. Nazirlikniñ beyanatında aytıla ki, böyle bir ziyaret içün eyyet Ukrainadan razılıq almadı.
«Frenkistan parlamentiniñ bir qaç deputatı işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetini ziyaret etmege niyetlendi, Ukraina Tışqı işler nazirligi bu ziyaret ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini qayd ete», – dep aytıla beyanatta.
Ukraina Tışqı işler nazirligi qayd ete ki, «Frenkistan deputatlarınıñ bu ziyareti mesüliyetsiz bir adım, Ukraina mustaqilligine nisbeten sayğısızlıq, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ qanunsız işğali boyunca Ukraina qanunları ve Frenkistan ve Avropa birliginiñ siyasetini bozuvdır».
Bu sebepten nazirlik çetel vatandaşlarını Ukraina qanunlarına riayet etip, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toprağına kiriş ve çıqış qaidelerini köz ögüne almağa çağıra.
«Ukrainada nizam bozulması ile bağlı er vaqiağa seslenecekler. Qanunlarnı bozğanlar Ukraina qanunlarına köre cezalanacaq, şu cümleden Ukrainağa kirişleri yasaq etile bile», – dep aytalar Ukraina Tışqı işler nazirliginde.
Berilgen malümatqa köre, Frenkistannıñ 10 deputatından ibaret eyyet bu afta Qırımğa eki künlik ziyareti ile kele – iyül 23-24 künleri.
Eyyet Yalta ve Aqyarnı ziyaret etip, yerli akimiyet ile körüşecek ola. Qırımğa kelecek olğan eyyet reberi Tyerri Mariani bildirdi ki, bu teşebbüs deputatlarğa ait, Frenkistan ükümetiniñ iç bir alâqası yoq.
Ukraina ve Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve Rusiyeni cezalaylar.
2015 senesi iyün ayından itibaren Qırım ile memuriy sıñırnı keçüv yañı qaideleri çalışa. Böylece, çetel vatandaşları yarımadanı ziyaret etmek içün Ukrainadan izin almaq kerekler.


text:
Torontoda (Kanada) fevralniñ 23-nde qırımtatar ve ukrain cemiyetleriniñ vekilleri Rusiye elçihanesi ögünde miting yapıp, Qırım işğalini toqtatmağa talap ettiler.
Teşkilâtçılarnıñ içtimaiy ağlarda derc etilgen malümatına köre, insanlar «Vladimir Putinge (Rusiye prezidenti – QA) ve Rusiye ükümetine Qırımnıñ qanunsız işğalini toqtatmasını, şarqiy Ukrainağa istilâsını bitirmesini ve Rusiyede qanunsız tutulğan siyasiy mabüslerni azat etmesini aytmaq içün» elçihane ögüne kelgenler.
Elçihane yanında toplaşqanlarnıñ yazuvlı şiarları, Ukraina ve qırımtatar bayraqları bar edi.
İstanbulnıñ Beyazit meydanında fevralniñ 23-nde Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı narazılıq aktsiyası keçirildi. Kyivde bu künleri Qırım işğaliniñ altıncı yılına bağışlanğan tedbirler ötkerile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yalta sakinlerini fevral 13-te aqşam saat beşlerde deñiz tarafından kelgen patlav sesi qorquttı. Şaatlarnıñ aytqanına köre, ses dalğası Nikita qasabasına qadar keldi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, patlav sesi Yalta sailinde 20 kilometrlik radiusta eşitildi. O, o qadar küçlü edi ki, Yalta ayvanat bağçası rayonında mesken evlerniñ camları tasırdadı ve maşinalarnıñ signalizatsiyası çalmağa başladı. Yerli sakinler deyler ki, patlav Gurzufta da eşitildi.
Şaatlar deñizde bir patlavnı körmediler, bu sebepten onıñ açıq deñizde yüz bergenini tüşüneler.
Yaltanıñ bazı sakinleri patlavnı Qırım yalısında Rusiye Federatsiyası silâlı quvetleriniñ keçirilgen talimleri ile bağlaylar, bazıları da – yer teprenüvi arfesinde olğan serovodorodnıñ suvaltı patlavı aqqında aytalar.
Resmiy strukturalar vaqianı izaatlamaylar.


text:
Qırımda yanvar 24-den 25-ne qadar ava araretiniñ sıfırdan aşağı 14-17 derecege qadar tüşmesi beklenile, bunı Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdire.
«Bu sebepten yarımada suv obyektlerinde buzda havfsızılq qaideleriniñ bozulması sebebinden fevqulâde vaziyet ve qazalarnıñ olması mümkün», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetinde hatırlatalar ki, bu sene başında qurtarıcılar buz üstüne çıqqan bir qızğa endi yardım köstergen ediler.
Bu kibi vaqialarnıñ ögüni almaq içün Qırım idaresiniñ hadimleri Qırımnıñ suv obyektlerini nezaret ete, balıqçılar ile añlatuv subetlerini keçire. Qırım qurtarıcıları qırımlılarnı muqayt olmağa çağıra.


text:
Uquq qorçalayıcılar Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi, şu cümleden siyasiy apis cezaları, mahkeme ve qaçıruvlar artacağını bildirdi. Bunı Shaun Walker The Guardian saifelerinde yazıp, qırımtatarlar yarımadada rus ya da ukrainlerden bir qaç asır ögüne peyda olğanını qayd ete, dep bildire zn.ua.
Al-azırda qırımtatarlar Qırım ealisiniñ yalıñız 13%-nı teşkil ete. Faqat olar Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı, halq liderleri ise yarımada Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olğanında israr ete.
Neşir bildire ki, işğalden eki buçuq yıl keçken soñ qırımtatarlar Moskva olarnı qorquzmağa ve boysundırmağa tırışa, dep aytalar.
«Vladimir Putinniñ yañı gibrid gettosında şimdilik sançqan bir tel yoq. Onıñ yerine nefretniñ televizion teşviqatı, bitmegen taqip ve basqı bar», – dep yazdı The Guardian içün izaatlarında qırımtatar faali Ayder Mujdabayev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ aytqanına köre, o (Rusiye akimiyeti – QA) qırımtatarlarnıñ akimiyet sevgisini qazanamaycağını añlap, olarnı sustırmağa qarar aldı.
«Olar qorqsa, indemeyip oturacaq, şikâyet etmeycek ve Qırım Ukraina olğanını aytmaycaqlar», – dep qayd etti Ümerov.
Mayıs 12-de Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya FSB taqiqatçıları İlmi Ümerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqanını bildirgen edi.
Qırımtatar milliy areketiniñ meşur iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ yaqalanması, evinde keçirilgen tintüv ve oña qarşı cinaiy iş açılması, mecburiy mahkeme-psihik ekspertizanıñ keçirilmesi içün psihiatrik hastahanede tutılması cemaat arasında ve halqara seviyede büyük rezonans doğurğan.


text:
Dekabrniñ 23-nde Seyitlerde Rusiye polisi Qırım imamı Server Temirkalâyev aqqında “sorğu” ile qomşularına kelgenler. Bu aqta Temirkalâyev “Qırım birdemligine” aytıp berdi.
Onıñ aytqanına köre, polis hadimleri ailesiniñ terkibi ve kâr menbası ile meraqlanğan. Qomşular quvetçilerge issihaneleri olğanı ve qurucılıqta işlegeni, onıñ dört balası olğanı ve apayı hamilelik-loqsalıq tatilinde olğanı, ve onen beraber yetmiş yaşlarındaki qart anası yaşağanı aqqında aytıp bergenler.
Rusiye polisiniñ Temirkalâyevniñ evine ziyaret etmesi ile bağlı açıq tefsirleri yoq.
“Qırım birdemliginiñ” malümatına köre, Rusiye quvetçileriniñ ziyaretleri aqqında endi 30-ğa yaqın kişi aytıp bergen.
Sudaqta Rusiye polisi qırımtatar faali Refat Kamilovnıñ evine kelgen. “Qırım birdemligi” haber etkenine köre, o, 2019 senesi iyül ayında Moskvağa qırımtatarlarnıñ davaları boyunca istinaf mahkemege barğan edi ve Moskva polisi tarafından yaqalanğan edi.
Dekabrniñ 21-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri üç qırımtatar faaliniñ evine keldiler –Bekir Müslimov, Seytosman Karaliyev ve Nariman Muyedinov. Bu aqta “Qırım birdemligi” haber etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye arbiy deñiz flotunıñ (ADF) gemileri, Qara deñizge kirgen Niderlandlar, Kanada ve İspaniya ADF-nıñ üç NATO gemisini közete. Bu aqta cuma künü Rusiye Mudafaa nazirligi jurnalistlerge bildirdi.
“NATO gemileriniñ areketlerini, “İvan Hurs” ve “Vasiliy Bıkov” Rusiye ADF-nıñ gemileri közete”, - dep yaza müessise vekilinin sözlerinden TASS agentligi.
Qara deñizge №2 NATO Daimiy mina qarşı gruppasınıñ flagmanı kirecek, Almaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ FGS Werra (A 514) gemisi. Bu aqta fevral 15-inde “Çetel işler maydanı” közetüv gruppası, “Qara deñiz strategik tedqiqatlar İnstitutı” veBlackSeaNews muarrireti bildire.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Keriçte olğan kütleviy öldürüvde elâk olğanlardan birisi cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 18-nde, defin etilecek. Bunı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
«Birincisi (kollecdeki ücüm qurbanlarından – QA) bugün defin etilecek», – dep yaza Aksenovnıñ aytqanlarını TASS.
Krıminform qayd ete ki, cenaze bugün Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında qılınacaq. Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, elâk olğan kişi musulman ola.
Daa evel Keriçteki kütleviy öldürüvde elâk olğanlarnıñ cedveli aydınlatılğan edi. Şeerniñ Rusiye memuriyeti facia neticesinde 20 kişi elâk olğanını bildirgen edi.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».


text:
Rusiye, Ukraina ombudsmeniniñ şahsiy mecburiyeti ile zapt etilgen ukrainalı deñizcilerniñ apisten azat etilmesine dair vesiqalarnı baqmağa devam ete, dep haber etti Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Azatlıq Radiosına.
«24 esir deñizcini şahsiy mecburiyetim esasında azat etsinler dep muracaat berdim. Şimdi bütün vesiqalar Rusiye Federatsiyasında FSB tahqiqat idaresiniñ reberi tarafından baqıla. Vesiqalar azırlanıla», – dedi Denisova.
Bundan evel o, «deñizcilerni qaytarmaq içün añlaşmalar bar», dep tarif etti.
«Deñiz uquqı halqara mahkemeniñ qararı bar. Soñki vesiqalar resmiyleştirile, tezden deñizcilerni Vatanda qarşılaycaqmız, dep tüşünem», – dep tarif etti o, Ğromadske neşirine.
İyülniñ 19-nda Rusiye Tış işler nazirligine Denisovanıñ şahsiy mecburiyeti ile 24 ukrainalı arbiy deñizciniñ apisten azat etilmesine dair muracaat berildi.
Şu künü Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye arbiy esir deñizcilerni qaytarmaq kerek, amma bunı deñişüv çerçivesinde yapmamalı, dep bildirdi.
Moskva mahkemesi iyülniñ 17-nde zapt etilgen 24 ukrainalı deñizciniñ apis müddetini uzattı. Andrey Artemenko, Andrey Eyder ve Vasiliy Soroka oktâbrniñ 26-na qadar, qalğanlarnı 24-ne qadar nezaret altında qalacaq.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qırımda 40 aşayt malından beşiniñ fiyatı arttı, olarnıñ arasında qara bogday, alma ve havuç. Bunıñ aqqında Rusiyege boysunğan Qırımnıñ sanayı seyaset nazirligi bildire.
Fiyatlar Qırımnıñ aşayt bazarında istiqrarlı, dep bildire nazirlik.
«Qırım Cumhuriyetiniñ aşayt bazarında cemi episi köz etilgen formatta ayrı ticarette bir afta içinde 2016 senesi mayıs 12-19 qadar 31-40 aşayt malınıñ fiyatı esasen istiqrarlı edi», – dep qayd eteler sanayı nazirliginde.
40-tan 4 aşayt malınıñ fiyatı tüşti, yani – hıyar (27,8%), pomidor (8,9%), soğan (8%) ve tavuq yumurtası (1,7%).
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte iyün 26 künü 5 adam üzerinde qırımtatar bayrağı olğan maşinağa ücüm etti. Ücüm etkenler maşinadan eki bayraqnı çıqarıp, olarnı yırtmağa ve taptamağa başladı.
QHA haber agentligi bergen malümatına köre, vaqia Samokiş ve Sevastopolskaya soqaqlarınıñ çarpazında yüz berdi.
«İnsanlardan birisi maşinağa bayraq tayağı ile urmağa başladı. Maşinada olğan yigitler bayraqlarından birisini tutıp aldılar», – dep bildire neşir.
Bunı öz közünen körgen şahısnıñ sözlerine binayen, o yerde Qırım «halq imayesi» buluna edi, amma işbu davanı toqtatmaq içün ğayret etmedi.
Bugün Qırımda iyün 26 künü Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirler olıp keçe. Aqmescitte milliy kiymlerde fleşmob ve avtoyürüş olıp keçti.
İşğal etilgen Qırımda Meclis iyünniñ 26-da Aqmescitteki Trenöv bağçasında keçirecek olğan Qırımtatar bayraq Kününi yasaq etip, bu qararnı bağçanı ziyaret etken «yüzlernen balalarğa» telüke olacağı ile añlattılar. Bunıñnen beraber, Qırımtatar milliy bayraq Kününe bağışlanğan avtoyürüşni yasaq ettiler.
Şeer şurasınıñ resmiy cevabında aytıla ki, «avtoyürüşte iştirak etecek maşinalar sayısı (115) iş vaqtında yolcular içün qıyınlıqlarğa yol bere bile ve olarnıñ aq-uquqlarını bozması mümkün».
Bir sıra yasaqlardan soñ, iyünniñ 23-de Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, Qırımtatar milliy bayraq Kününe bağışlanğan tedbirler, Aqmescit akimiyetiniñ yasağına baqmadan, keçirilecek. Olarnıñ ötkerilmesi «Kosmos» kinoteatriniñ meydanında mümkün.
Bundan evel yarımadada iyünniñ 6-na qadar bütün tedbirler, şu cümleden mayısnıñ 18-de Qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra Künü yasaq etilgen edi.


text:
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu cuma künü, avgust 28-de, saylavlarğa qadar çalışacaq muvaqqat ükümetni teşkil etti.
Memleket tarihında ilk sefer ükümetke muhalif kürd firqasınıñ azaları kirdi: Ali Haydar Konca AB ile alâqalar boyunca nazir oldı, Müslüm Doğan inkişaf naziri vazifesine keçti.
Baş nazir muavinlerinden biri muhalif milletçisi Tuğrul Türkeş olcı.
Adalet ve inkişf firqası milletçiler ile koalitsiyanıñ teşkil etilmesi aqqında añlaşıp olamağanından soñ, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Kabinet erkânını tasdiqladı.
Türkiyede nevbetten tış parlament saylavları noyabr 1-de keçirilecek.


text:
Avgust 22-de, bazarertesi künü rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov İlmi Umerovnı psihiatrik hastahanede ziyaret etkeni aqqında añlattı. Bu aqta Polozov Facebook saifesinde bildirdi.
Adliyeciniñ sözlerne köre, Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavininiñ sağlığı alâ daa yerinde degil.
«Tedaviylenüvden keçken kardiologiya hastahane bölüginden FSB hadimleri tarafından psihiatrik klinikağa mecburen keçirilgen İlmi ağanıñ sağlığı alâ daa yerinde degil», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ qayd etkenine köre, İlmi Umerovnıñ hastalıqları boyunca statsionar nezaret etüv içün şarait yoq.
Polozovnıñ sözlerine binaen,yaqında kelgen taqiqatçı Umerovğa ve onıñ soy-soplarına «qıçırmamağa, şamata kötermemege, ekspertiza keçireyik da, er şey yahşı olur», dep tevsiye etken.
«Ğaliba, bu FSB-nıñ noqta-i nazarıdır. Demek ki, aksine yapmaq kerektir, şamata kötermek, İlmi Umerovnıñ qanunsız taqip etilmesine qarşı imayesine daa çoq insan celp etmek, em Ukrainada, em de bütün dünyada», – dep ayttı Polozov.
Bazar künü İlmi Umerovnıñ soy-sopları onıñ sağlığı yaramay olğanını bildirdi.
Qırımda rusiyeli ükümet İlmi Umerovnı «separatizm» içün mahküm ete. İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı, onı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Avgust 18-de onı, adliyecilerniñ narazılığına baqmadan, mecburen psihonevrologik dispanserge keçirdiler.
Umerovnıñ adliyecisi Mark Feygin ilân etti ki, onıñ imaye etilgen kişiniñ psihiatrik hastahanege keçirilmesine qıynav olaraq baqa. Onıñ sözlerine köre, imayeciler FSB taqiqat organlarınıñ areketleri boyunca Strasburg şeerinde Qıynavlarğa qarşı Avropa komitetine muracaat etmege niyetlene.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ sağlıq alı aqqında qasevet çekkenlerini bildirdiler ve işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümetinden zorbalıq usullarını deral toqtatmağa talap eteler. Hususan, bu aqta Twitter saifesinde Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa yazdı.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Musulman ve pravoslav diniy idarelerniñ temsilcileri Rusiyeniñ Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri boyunca UFSİN hadimlerine intihar yapa bilecek mahkümlerge maneviy yardımnıñ kösterilüvi boyunca lektsiya berdiler.
Lektsiyanı Aqmescitniñ baş imamı, Qırım Müftisiniñ QC ve Sevastopol şeerinde UFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı Muhammed İslamov ve QC ve Sevastopol şeerinde UFSİN başlığınıñ inanğanlar ile işniñ teşkil etilüvi boyunca yardımcısı protoiyerey Roman Tsurkan berdiler.
Tedbir Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeerinde cinaiy icra sistemasınıñ tüzeltüv müessiselerinde intiharlarnıñ profilaktikası planınıñ ömürge keçirilüvi çerçivesinde teşkil etildi.
Lektsiya devamında Muhammed İslamov intihar yapa bilecek mahkümlernen 15-yıllıq işiniñ misallerinen paylaştı. Bundan da ğayrı, o, dinniñ intiharğa ve öz-özüne zarar ketirüvge munasebeti aqqında tarif etti.
“İntihar em İslâmda, em de pravoslav hristianlıqta büyük günah sayıla. İslâmda, diger dinlerde olğanı kibi, umuminsaniyet ahlâq qaideleri bar. İslâmda intihar kesen-kes yasaq etilgen”, – qayd etti Muhammed İslamov.
Bundan da ğayrı, o, qayd etti ki, UFSİN hadimleri tek zabitler degildir, olar em ocalar, em ruhiyatçılar ve mahküm etilgenler özüni nasıl alıp barğanına vaqıtında diqqat etmeli.
“Alâqa qurmaq, mahkümlernen suhbetler keçirmek, ruhiyatçı ve pedagogik qabiliyetlerni köstermek kerekler. Biz maneviyat, ahlâq, sevgi ve merhametlik aqqında çoqça suhbetleşmek kerekmiz, o zaman caillik yoq olacaq ve böyle günahlarğa yol berilmeycek”, – dedi Muhammed İslamov.
Musulman ve hristian din erbaplarınıñ fikirlerine köre, böyle lektsiyalar UFSİN hadimleriniñ dünyabaqışlarını keñleştire ve mahküm etilgenler ile işlerinde dinniñ emiyetini belli ete.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Keçken raatlıq künlerinde, martnıñ 8 ve 9-ında, maksimal ava arareti +25,2 derecede edi. Ve bu, Qırım Gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, bir qaç on yıl içinde tam rekorddır.
"Aqmescitteki ava stantsiyasınıñ köre, 2020 senesi martnıñ 8-inde ava araretiniñ maksimal köstergiçi 25,2 derecede edi. Keçken ava araretiniñ maksimumı +20 derece 1999 yılda qayd etilgen edi. Martnıñ 9-ında da ava araretiniñ maksimal köstergiçi aştı ve 25,3 derece oldı. Keçken ava araretiniñ maksimumı 1975 yılda +22,6 derece edi", - denile beyanatta.
Martnıñ 5-inde Qırım gidrometeomerkezi Aqmescitte ava arareti yañı rekordğa yetip, 27 derecege qadar köterilgenini haber etken edi.
Martnıñ 9-ında suvuq atmosfera cebesi Qırımğa suvuma ve yağmurlarnı ketirecegi bildirildi. Yarımada gidrometeorologiya merkezi haber etkeni kibi, bundan soñ ava arareti 5-7 derecege tüşecek.


text:
Yanvar 26 künü tintüv ile ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – astını-üstüne çevirmek, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov.
«Men bu bildirüvni yazğanda, ATRde server ve diger donatmanı tutıp ala, kanal yolbaşçılığını sorğuğa çekeler. Belli ki, telekanalğa kelgen beklenilmegen musafirlerniñ resmiy maqsadı – «2014 senesi fevral 26 künü adiseleri» – ATRniñ astını-üstüne çevirmek içün bir sebeptir.
«İşğalci akimiyet yarımadada itibar ve şerefni qorqudan, öz halqına hızmetini ise – işğalci akimiyet tarafından olğan çeşit qandıruvlardan üstün sayğan mühbirlerniñ çalışqanına dayanıp olamay… Çünki telekanal –qırımtatar ve anda çalışqan mühbirlerniñ esas qısmı – qırımtatarlarıdır, işğalci akimiyetniñ zalımlığı bese-bellidir…», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanı kibi, Meclis ATR qırımtatar telekanalında yüz bergen adiseler aqqında haberni halqara teşkilâtlarğa yetkizmege çalışa.
«Bese-belli, Ukrainanıñ Birleşken Milletler Teşkilâtında, PACE, OSCE eyyetleri zenaatdaşlarına ATR telekanalınıñ vaziyeti aqqında haber bermeli…», – dep yazdı Çubarov.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.


text:
Oppozisiä partiäläre arasındağı koalsiä, yıllar buyına ike zur sekulär partiä arasında barğan qarşılıqqa noqta quya. Yäkşämbe könne iğlan itelgän kileşü nigezendä, koalisä saylawda küpçelek tawışnı alğan Pakıstan Xalıq partiäse başlığı märxümä Binäzer Bhuttonıñ ire Asif Ali Zardari tarafınnañ citäklänäçäk.
Saylawda Pakıstan Xalıq partiäsennän soñ ikençe rättä ciñgän, elekke premyerlärdän Nawaz Şärifneñ partiäse koalisiäne yaqlıyaçaqı. İke partiäne berläştergän maqsat, Pärwäz Möşärräf üzgärtkän äyberlärne asılına qaytaru omtılışı. Koalisiädäge ike partiä da ber awızdan maqsatların quştırnaqlar belän äytkändä “Demokratiä öçen kileşü” bularaq atadı.
Koalisä quyğan maqsatlar isemlegendä iñ möhim äyber, Möşärräfneñ üktäber ayında tağın prezident bulıp saylanuına ayaq çalğan öçen quılğan xaqimnärneñ yañadan üz wazifalarına qaytaru tora. Alar parlamenttäge küpçelek tawışnı bu taqdim öçen qullanaçaq.
Zäbari belän urtaq belderü yasağan Şärif bu plan turında bolay söyläde:
“Noyabrnıñ 2sendä eşlärennän quılğan xaqimnärne yañadan wazifalarına qaytaru öçen äzerlängän taqdim, parlament cıyılğannan soñ 30 kön eçendä millät mäclesenä tapşırılaçaq.”
Maqsatlar arasında Möşärräfneñ telägän waqıtta parlamentnı taratu köçen ğamäldän çığaru bar. 1999 yıldan birle xökümätne citäklägän Möşärräf, Nawaz Şärif xaqimiäten xärbi köç belän taratqan ide.
Läkin başta töp soraw bulıp Parlamentnıñ yañadan qayçan cıyıla alaçağı mäsäläse tora.
Möşärräf comğa könne yasağan belderüendä, ägär ildä tınıçlıq bulsa mäcles 10 kön eçendä cıyılaçaq dip belderde. Läkin anıñ tınıçlıq digännäñ närsä äytergä telägäne anıq añlaşılmadı. Uzğan parlament saylawı, Bhuttonıñ üterelü belän artqan qan quyular häm qulğa alınular säbäble şaqtıy ozaqqa suzılğan ide.
Yäkşämbe könne isä, Möşärräf tarafınnañ wazifadan alınğan mäşhür xaqim – Möxämmät Çaudrine wazifasına qaytarıluların sorap uram cıyını uzdırğan xalıq belän polisiä arasında çualışlar buldı.
Möşärräf eştän quılğan xaqimnärneñ yänädän wazifağa qaytarıluına qarşı buluı turında kisätte.
Parlament cıyıluğa, tağın keşelärne borçığan ber mäsälä, oppozisädäge töp ike partiäneñ üzgäreşlär kertü öçen küpçelek tawışqa iä bula almawı mäsäläse. Xäzergä ike partiä bergä berläşsä dä, üzgäreş kertü öçen kiräkle bulğan 10 keşenen tawışı citmi. Şunıñ öçen oppozisiä kiçkenä partiälärne üzlärenä cälep itärgä tiyeş bula.
Premyer ministr itep kemneñ bilgelänäçäge mäsäläse isä bu atna eçendä xäl iteläçäk.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSB idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine Leonid Mihaylük tayinlendi. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, noyabrniñ 9-nda onı idare hadimlerine tanıttılar.
"General-leytenant Mihaylük Leonid Vladimiroviç 35 yıldan berli Federalnıy telükesizlik hızmetiniñ organlarında çalışa", – dep aytıla haberde.
Mihaylük 1984 senesinden 1992 senesine qadar Uzaq şarq sıñır bölgesinde hızmet etti, Adıgeya Cumhuriyetinde terrorizm ile küreş bölügini idare etken edi. 2001-2011 seneleri – Privoljskiy federal okrugınıñ Perm ülkesindeki Rusiye FSB idaresiniñ yolbaşçı muavini. 2011 senesinden 2016 senesine qadar Vologda vilâyetiniñ Rusiye FSB idaresiniñ yolbaşçısı edi. 2016 senesinden başlap 2018 senesi oktâbr ayına qadar – Kaliningrad vilâyetindeki Rusiye FSB idaresiniñ reberi olıp çalışqan edi.


text:
2021 senesiniñ birinci üç ayı içinde Qırımda Rusiye quvetçileri 146 insannı tuttı, 126-sı qırımtatarı ola, dep aytıla aprelniñ 19-nda «Qırımtatar resurs merkezi» tarafından aydınlatılğan yarımadadaki insan aqlarınıñ bozuluvına dair esabatta.
Merkezniñ malümatına köre, bu yılnıñ ilk üç ayı içinde Rusiye quvetçileri yarımadada 22 tintüv keçirdi ve 23 insannı sorğuğa çekti, sorav ve «subetler» keçirdi. Aq qorçalayıcılar tutulğan 10 yañı insannı qayd etti, 16-sınıñ sıñırlav tedbiri uzatıldı, 19 üküm çıqarıldı. Esabatqa köre, bu müddet içinde Qırımdan Rusiyege 33 insan avuştırıldı.
«İşğalcilerniñ bozuvlarınıñ büyük qısmı tamır qırımtatar halqınıñ vekillerinen bağlı. Bu yarımadada sistematik oldı», – dep qayd ete aq qorçalayıcılar.
İnsan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi 2014 senesinden berli işğal etilgen Qırımda 43 insan, hususan dört qadın hırsızlanğanını qayd etti.
ABD Devlet departamenti martnıñ 30-nda 2020 senesiniñ insan aqları maruzasını derc etip, Rusiyeni Qırım yarımadasını işğal etkeni içün tenqit etti.
2020 senesiniñ insan aqları maruzasınıñ «Ukraina – Qırım» qısmında Rusiye işğal etken yarımadada «quvet qurulışlarınıñ suistimalları, insan hırsızlavları ve işkenceler» aqqında tarif etile.
Kreml, salı künü insan aqlarına riayet etüv aqqında maruzada derc etilgen ABD Devlet departamentiniñ Rusiyege qarşı hulâsalarınen razı olmağanını bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ankarada keçken raatlıq künleri Türkiye qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvı keçti. İşbu platformağa 43 teşkilât kire. Toplaşuvda qırımtatar halqına problemlerniñ al etilmesinde yapılacaq yardım aqqında qararlar qabul etildi.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden veklâtlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar diasporasınıñ temsilcileri qırımtatar mektep ve sınıflarnıñ, bala bağçaları, cami ve qırımtatar tiliniñ ve medeniyetiniñ inkişafı içün medeniy merkezlerniñ açılması ile bağlı teşebbüslerge qol tutacaq olalar. Ukrainada qırımtatarlarnıñ yaşağan yerlerinden, Herson vilâyetinde bu kibi merkezlerni teşkil etecekler», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd eteler ki, qabul etilgen bütün qararlar Qırımtatar Milliy Qurultayı, Qırımtatar Milliy Meclis ive Bütündünya Qırımtatar Kongressi ümdelerine uyğun kele.
2015 senesi qıtaiy Ukrainada bala bağçasında yekâne qırımtatar gruppasını açtılar.


text:
Qırımtatar halqında diniy degerliklerini yaşağan adetlerinden birisi de dualarımızdır. Bu merasimge olğan bağlılıq vesilesinen milletimiz keçirgen qıyın devirleri devamında, Allahnen bağını coymamaqnı ve musulman şahsiyetini muafaza etmekni becerdi.
Zamannen diniy yaşayışımız camilernen, namazlarnen daa da aydınlandı ve inkişaf etti, amma dua merasiminiñ özüne has ayrı yeri deñişmedi. Zengin sofralar başında belirli künlerde soy-sop, qomşular ve dostlar toplana, dualar oquna. Bu güzel manzarağa baqqanımızda şikâyet etilecek bir sebep yoq kibi körünse de, sañki bir şeylerniñ deñişkenini, ğayıp ola yatqanını köremiz. Aceba neler deñişti? Neni ğayıp etmek telükesindemiz? Duağa azırlıq körgen qartanam kele köz ögüme. Başta güzelde abdestini alıp, hususan dualarğa kiymek içün ayırğan uzun yeñli anterini kiyer, yañı peşmalçığını baylar, maramasını sarar edi. Yañı ve pek kösterişli urbalarnı kiymekni yañlış körüp, başqalarınıñ da böyle kiyinmesini qınar edi.
Quran saifelerinden teşkil olğan öz kitabını alıp evden çıqar edi. Bu örnekniñ yerini apaylarımıznıñ açıq yaqalı ve qısqa anterleri, tek eki daqqalıq kiyilip ve başnıñ tek kiçik bir qısımını qapatıp ta aman çaqarılğan yavluqlar alması keder berici. Bir musulman olaraq qırımtatar apayınıñ tışqı qiyafeti mevzusında belli bir norma olğanını ep köz ögünde tutmaq yaraşır hanımlarımızğa! Hususan Allah içün yapılğan dualarımızda!
-Abdestli kelmek
Dua merasimi – Quran oquvından, yalvarmalardan ve zikirden ibaret olğanı sebebinen, bu vaqıtta abdestli olmaq şart olmasa da güzel edep sayılır. Qurannı ezberden oqur eken temiz olmaq dualarımıznıñ qabul olmasınıñ bir vesilesi olabilir. Zaten, musulmannıñ künlik yaşayışında namaz kibi müim bir ibadeti olğanı içün, abdest yaşayışınıñ ayırılmaz bir parçasıdır. Dua merasimlerinde de oña yer bermekni ihmal etmemek kerek.
-Boş laflardan uzaq olmaq
Bir arağa kelgen birqaç insannıñ lafqa tutlması, çeşit mevzularnı muzakere etmesi tabiiy bir aldır. Lâkin Qurannı oqumaq sunnet (yapılması şart olmağan amma Peyğamberimiz tarafından tafsiye etilgen) ise, onı diñlemek farzdır (mıtlıq yapılması kerek olğan şey). Bu sebepten Quran oqunğanda onı diñlememek, atta laf etmek günahtır. Ayrıca dualar – bizlerge ahiretni hatırlatmaq, dünyanıñ keçiciligini bir kere daa tüşünip, Allahqa yaqınlaşmaqnı temin etmek kerekler. Aksi alda areket etip özümizni maneviy bereketten mahrum qaldırabilirmiz.
-İsraf ve kösterişten saqınmaq
Musafirperverlik halqımıznıñ eñ qıymetli vasıflarından biridir. Kelgen insanlarnı eñ güzel şekilde sıylamaq, toydurmaq ve hayırlı dualarını alıp savap qazanmaq ümüti ile çeşit yemekli sofralar quramız. Bu noqtada unutulmaması kerek olğan bir husus daa – yemeklerniñ er birisiniñ, şekerinden ötmegine qadar elâl olması ve israf etilmemesidir. İnsanlar ögünde öz baylığını köstermek niyetinen pek çoq yemek pişirip masraf etmekten saqınmaq, ecdatlarımız tarafından ep teşviq etile edi.
-Teferruattan çoq manağa emiyet bermek
Çoğumızda mevzu dua olğanı vaqıt pek çoq sual peyda ola. Meselâ, duada oqulğan surelerniñ tertibi, yemeklerniñ dua esnasında sofrada olup olmaması, yahut ötmeklerniñ kesiliş şekli nasıl olmalı kibi suallerni sıqça eşitmek mümkün. Er ne qadar usul ve adetlerimiz bar ise de, olarnıñ qaysı birisinin sunnet, qaysı birisiniñ farz ve qaysı birisiniñ uydurma olğanını bilmekte fayda bardır. Aksi alda, küçük ve asılında eyemiyetsiz olğan teferruatlarğa taqılıp kerçekten de yapılması şart olğan bazı vazifeleriñizni qaçırabilirmiz!
Dua – acizligimizni ve Rabbimizge muhtac olğanımıznı bütün vucüdımıznen bizge is ettirecek ibadettir. Allahtan bir şey istegenimizde, başta, ayatımız, areketlerimiz, Onıñ bizni körmek istegeninen ne qadar kelişkenine baqmaq kerek. Rabbimizniñ emirine ne qadar uayamız ki, onıñ yardımını istemege yeltinemiz! Allah epimizden merhametlidir, amma şeytannıñ da bunı bizge qarşı qullanmasına fırsat bermemek kerek. Soñ olaraq da bir nasiat olaraq şu hadisnen tanış olayıq: Allahnıñ Peyğamberi (sallâllahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğan: “Allah içün yollarğa tüşken, üstü başı toz-topraq içinde qalğan bir insan, ellerini kökke köterip, “Ya Rabbi, ya Rabbi!” dep yalvarır. Lâkin onıñ aşı aram, içkeni aram, kiygeni aram, ğıdası aram olsa, böyle bir insannıñ duası nasıl qabul olacaq!”


text:
Oleg Lundström
Oleg Leonidoviç Lundström yäki Oleg Lundstrem (Urısça: Oлer ЛeoHидoBич ЛyHдcTpeM; 2 aprel 1916- 14 oktäber 2005) - SSRB häm Räsäy kompozitorı, cazmen (jazzman), orkestr nigezläwçese häm citäkçese, dirijör.
RSFSRnıñ xalıq artistı (1984).
Qazandağı Lundstrem orkestrınıñ eşçänlege tatar sänğätenä zur öleş kertä.
Lundstrem orkestrı dönyada iñ ozaq eşläwçe orkestr bulıp tanılğan, şunı Ginnes rekordlar kitabında taswirlanğan.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däw ätiseneñ ätise Frans Lundström Şvetsiädän Räsäygä küçenä häm Baykal artı töbägendä urman xucalığın citäkli.
Ätise Leonid - gimnaziä uqıtuçısı, 1921 yılda Yıraq Könçığış cömhüriäteneñ mädäni bülegen citäkli. 1921 yılda Könçığış Qıtay Timer Yulı şirkätendä uqıtuçı bulıp eşli başlıy häm Xärbin şähärenä küçä.
1932 yılda Oleg Lundstrem Xärbin politexnik istitutına kerä, ä 1935 yılda skripka klassı buyınça muzıkal' texnikumnı tämamlıy.
1934 yılda Oleg Lundstrem Qıtaynıñ Xärbin şähärendä Caz muzıkası kamera däwlät orkestrın oyıştıra. 1947 yılda orkestr tulı sostavında, ğailäläre belän Şanxay şähärennän SSRBğa, Qazanğa küçenä. Lundstrem orkestrı näq Qazannı saylıy, çönki monda konservatoriäse häm bay mädäni tormışı bula. Muzıkantlarğa Qazanda torırğa röxsät itelä.
Lundstrem orkestrı Ğabdulla Tuqay isemendäge Tatar däwlät filarmoniäse belän xezmättäşlek itä, bu waqıtta filarmoniäneñ citäkçese Aleksandr Klüçarev caz orkestrına bik bulışa häm ezärlekläwdän qotqara.
Klüçarev täqdime buyınça O. Lundstrem tatar xalıq cırlarınıñ caz yuramaların icat itä.
1950 yılda Lundstrem caz orkestrı tatar kompozitorlarınıñ pyesaların cazça eşkärtä, häm bu variantlar tağı dan qazana, tatar muzıkal' sänğätenä zur öleş kertä.
1950 yılda Lundstrem orkestrı (big-bend) Mäskäwgä kitärgä röxsät ala, Qazanda qalğan muzıkantlar yaña djaz orkestrın nigezli.
1954-1956 yıllarda Qazan Zur Drama teatrınıñ muzıka bülege mödire häm dirijöre.
1956 yıldan Mäskäwdä Jazz muzíkasınıñ däwlät kamer orkestrı dirijöre. San-Marino xalıqara fännär akademiseneñ şäräfle fän doktorı (1993). Simfonik orkestr öçen äsärlär, caz kompozitsiälär avtorı.
2005 yılda Mäskäw yanındağı daçada ülä.
Xäter[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2017 yılda Qazannıñ İdel buyı rayonındağı Primawera bistäsendäge uramğa iseme birelde.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- OфициaлbHый caйT opkecTpa Oлera ЛyHдcTpeMa
- http://history-kazan.ru/15332-vas-priglashaet-dzhazovaya-kazan Qazan tarixi xikäyäläre. Caz Qazanı
- http://www.lundstrem-jazz.ru/press/press_15.php 2016 eлHың 4 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH. Oлer ЛyHдcTpeM. "ИHжeHep, cBиxHyBшийcя Ha джaзe"


text:
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı boyunca sözde «referendum» keçti. Dünyada tanılmağan rey berüv, Qırımnıñ ilhaq etilmesine ve «resmen» Rusiyege qoşulmasına ketirdi.
Saylavda iştirak etkenlerniñ aman-aman episi «Qırımnıñ, Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti aqları ile Rusiyenen ğayrıdan birleşmesi içün» rey berdi. Faqat «referendum»nıñ neticeleri, tıpqı saylavcılarnıñ iştiraki kibi, sahte sayılalar.
Rey berüvde resmiy ecnebiy közeticiler yoq edi. Ondan ğayrı, «referendum»nıñ ketişatını sözde «nezaketli adamlar» közete edi.
Bu, Rusiyeden ve Qara deñiz flotunıñ Qırımdaki bazalarından ketirilgen arbiyler edi. 2014 senesi fevral 27 kününe keçer gecesinde silâlı adamlarnıñ bir gruppası (Vladimir Putin daa sonra olarğa «nezaketli adamlar» deycek) Qırımnıñ Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurası binalarını zapt etti. Deputatlar avtomat namluları altında muhtariyetniñ yañı baş naziri – «Rus birdemligi» lideri Sergey Aksönovnı sayladılar.
Daa soñra Amur vilâyetindeki Belogorsk şeerinde ve Qırımdaki Bağçasarayda «nezaketli asker»ge atta eykeller açıldı.
Mart 21-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye topraqlarına qoşulması aqqında qanunnı imzaladı.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti.
Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey.
Ukraina TİNi başlığı Pavlo Klimkin, Ukraina, mahkemelerde davalar açıp, Qırımnıñ ilhaqı ve Donbasstaki çatışma içün Rusiyeden 50-den ziyade milliard dollarnı alacağına umüt ete, dep bildirgen edi.
2016 senesiniñ noyabrinde Gaagadaki Halqara cinaiy mahkemeniñ (HCM) prokurorı, 2014 senesiniñ baarinde Rusiye tarafından yapılğan Qırım ilhaqı ile alâqalı vaziyetniñ azırlıq tahqiqatını ilân etti.
Prokurornıñ hulâsasında: «Qırım ve Aqyar territoriyasındaki vaziyet, devam etken işğal vaziyetine musaviydir», – denile.
Bu munasebet ile HCM prokurorı aşağıdaki cinayetlerni tahqiq etmek niyetinde:
- qırımtaarlarğa qarşı zulum
Bölgeniñ 19 biñge yaqın sakini devlet içinde mecburen köçken şahıslar oldı, qırımtatarlarnıñ vekilleri ve musulman olğan diger Qırım sakinleri ise zulum ya da qorquzuvğa duçar olalar.
- öldürüvler ve alıp qaçuvlar
2014 senesiniñ martından başlap, Qırımdaki vaziyet ile alâqalı olaraq eñ az 10 kişi ğayıp oldı. Ekseri allarda, qurban dep tahmin etilgenler, Qırım ilhaqına qarşılıq köstergen kişiler olaraq belli edi, olarnıñ alıp qaçılmasını «Qırımnıñ özüni qorçalavı» arbiyleştirilgen gruppasınıñ areketleri ile bağlay ediler.
Bu metin birinci kere 2017 senesiniñ martında derc etilgen edi


text:
Halqara uquq mütehassısı Boris Babinniñ fikirince, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımdaki topraq mal-mülki aqqınen bağlı buyruğından soñ Kreml kontrolindeki yarımada akimiyeti topraq damartılarını tutıp ala bile.
Böyle fikirni Babin martnıñ 25-nde Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiye boyunca umumiy tedbirlerdir. Sıñırdaki rayonda yaşasañız, anda böyle bir yasaq bar. O, avtomatiktir. İlhaq ıntıluvından 5 yıl keçken soñ, Rusiye bu normanı Qırımğa da tarqattı. Mesele şu ki, anda topraq damartıñız olsa, onı musadere etecekler ya da saiplerinden zorlap alacaqlar», – dedi Babin.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti saiplerniñ toprağını tutıp almaq içün eki variantnı qullana bile.
«Birincisi – saibi sahte Rusiye vatandaşlığı olmağan şahıs ya da şirket ola bile. Mında er şey zaten añlaşıla. Ekincisi – insannıñ sahte pasportı olsa, amma birisi onıñ topraq damartısını pek begense, apansızdan onıñ qanunsız olğanı ortağa çıqar. Ya da şirket olsa, apansızdan qanunsız ğayrıdan qayd etildi dep çıqar. Er şey bu yıl başlar, dep tüşünem», – dep qoştı Babin.
Vladimir Putin martnıñ 24-nde topraq damartıları «çetel vatandaşları» ve «çetel şirketlerine» ait olamaycaq topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Cedvelge işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ çoqusı rayonları, Keriç, Yalta, Kezlev ve diger yalı şeerleri kirdi.
Yasaq Qırımnıñ üç regionına tesir etmey – Curçı, Qurman ve Qarasuvbazar rayonına, olarnıñ esas Ukraina ile sıñırı ve Qara deñizge çıqışı yoq. Cedvelge Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Duvanköy (Verhnesadovoye) köy şurası da kirmedi.
Ukrainanıñ «Sluğa narodu» («Halq hızmetçisi» – QA) fraktsiyasınıñ halq deputatı Vitaliy Bezgin Ukraina icra akimiyetiniñ vekillerine deputat muracaatını yollap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırımda topraq mal-mülki aqqınen bağlı buyruğına cevap bermege çağırdı. Cevap daa yoq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yaznıñ bir ayı keçip ketti. Qırım içün - bu ayrı bir vaqıttır. Başqa yerde bu tatil vaqtı olsa, Qırımda bu qazanç vaqtıdır. Qırım sakinleriniñ çoqusı, mevsimde qazanğan aqçağa qalğan yılnı keçireler, çünki başqa iş yoq (ebet, 5-6 biñ ruble aylığı olğan iş qıdıruv merkeziniñ vakansiyalarını saymasaq).
Amma iyün keçti, amma Qırımda kerçek mevsim öyle de başlamadı. Aselet yalılarnı kezip, plâjlarnı baqıp çıqtı, yerli iş adamlarınen qonuştım. Neticesi qasevetke daldıra. Keriç turistsiz, Kefege keçken yıl olağan adamlarnıñ tek yarısı kelgen, Sudaqqa üçten ekisi. Azmı-çoqmı Yalta ve Aluştada raatlanıyıcı bar. Er yerde beklenilgenge köre, adam bayağı azca.
Misal içün, Qırımnıñ eñ büyük avto kempinglerinden birisi yerleşken Midiya körfeziniñ acayip qum plâjı, iyünden yarı boş edi.
Ve böyle baqıp çıqqan soñ qiymet keskenime subyektiv fikir deseñ de, şübeletmegen obyektiv malümat bar. Misal içün, turistler içün Qırımnıñ Cenübiy yalısında bir künlük turlarnı teklif etken turistik şirketlerge kirdim. Men şaştım, amma olarnıñ çoqusı daa işini de başlamadı - müşteri yoq! Kimerleri başladı, amma büyük avtobuslar yerine zar-zorunen mikroavtobuslarnı toldurmağa adam toplaylar.
Men şaştım, amma olarnıñ çoqusı daa işini de başlamadı - müşteri yoq!
"Adamlar sanki bar, amma biz içün yoqlar, çünki olar tölep olamaylar. Evelleri büyük sanatoriy ya da musafirhanege barıp, turğa birden 30-40 adamlıq gruppanı toplay edik, şimdi ise vaziyet bayağı qıyınlaştı. Bu yıl raatlanmağa kelgenler içün, turnıñ fiyatı olğan 3 biñ ruble - büyük aqçadır, ve o qadarını masraf etmege çoqusı azır degil. Ukraina vaqtında sanatoriy turistleri bir qaç kere çoqça tölep ola edi", - nostalgiyasını gizlemeyip, bir turistik şirketniñ hadimi aytıp berdi.
Alçaq kelirge aş sanayınıñ saipleri de şikâyet ete. Eñ çoq aşhanelerde ve küçük azbar tükânlarında ucuz pirojoklar satıla, dep ikâye eteler, amma restoran ve kafeler aman-aman boş tura.
Demek, rusiyelilerniñ deñizge kelmek içün aqçası daa yete, amma kafege barmağa - endi yoq
"Kafemniñ qarşısında - erzaq tükânı, ukrain vaqıtta adamlar plâjdan birden tamam kafeme kele edi, şimdi ise doğru tükânğa barıp, kiralanğan meskende üylelik yapalar. Kafege kirseler de, eñ ucuz aşlarnı sımarlaylar. Demek, rusiyelilerniñ deñizge kelmek içün aqçası daa yete, amma kafege barmağa - endi yoq. İşte, mevsim yoq, iyülnen avgust da böyle keçse, bizim, iş adamlarınıñ, işimiz çataq", - dep zarlandı yalı boyunda yerleşken bir şeerde kafe saibi.
Kapsel körfeziniñ plâjında çalışqan balalar, turist fuqareleşti, dep ayta, 4 saatlıq şezlong kiralaması içün 200 ruble tölegen çoq tapılmaz.
Yazıq ki, amma adaletli olmaq içün, Qırım biznesmenleri de turistlerniñ azlaşmasında qabaatlı olğanını aytmaq kerek. Fiyatlar ve servis keyfiyeti em de qıta Ukraina kurortlarından, em qomşu Rusiye kurortlarından artta qala. Qırımda masraf etilecek parağa, Türkiyeniñ "all inclusive" otellerinde ya da başqa çetel kurortlarda yahşı etip raatlanmağa mümkün. İşte, neniñ lafını etemiz - tatilde olğan içtimaiy ağlardaki dostlarım bile, Qırımdan degil, Türkiyeden süretlerni derc ete!
Amma yerli iş adamlarını da añlamaq mümkün - suv ve yarıq tarifleri pek köterildi, teşkerüv ve ştraflar basa-bas çoqlaşa, endi Qırımda küçük ve orta biznesnen oğraşqanlarğa medal berilse de olur...
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ de büyük qabaatı bar, çünki beş yıl içinde olar bir dane de temizlev stantsiyasını qurmadı ve yañartmadı. Bunıñ erine qoruqlarnı ve Qırım tabiatınıñ tiyilmegen yerlerini qurıp qoydılar, olarnıñ arasında Sudaqta Kapsel körfeziniñ yarısını qaplap alğan ve Meganom burnuna qadar uzatılacaq davalı "Tavrida" forumıdır.
Ve, ebet, mubarek yarımadada ne yapqanlarına baqqanda, yürek sızlay. Kimerde, taqatsızlıq anlerde, özüme sual berem: biz, yerli skainler, Qırım endi kurort degil de, Rusiyeniñ arbiy bazası çevirilgenine aceba dayanacaqmızmı? Amma birden özüme kelem: öyle şey olmaz, ne qırımtatarlar, ne de Ukraina tarafdarı olğan Qırım sakinleri buña el bermez. İnanamız ki, bir kün kelir ve rejim dağılğanından soñ, Qırım tabiatı ğayrıdan güllenir ve yeşilir, ve yarımadağa turistler kene qaytır. Bu ümütnen em yaşaymız.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqyarda (Sevastopol) batqan PD-16 yaldayıcı tersaneniñ köterilmesine altı ayğa qadar vaqıt kete bile. Bunı Qırım küç organlarındaki menbaasına atıf etip TASS Rusiye agentligi haber ete.
"Şimdilik Arbiy Deñiz Flotunıñ ilmiy tetqiqat institutlarından birisi gemi köterilmesiniñ planını azırlay. Ameliy işlerge altı ayğa qadar vaqıt kete bile", - dedi subetdeş.
B-380 suvastı gemisinen PD-16 yaldayıcı tersane dekabrniñ 15-inde gece Aqyarnıñ Cenübiy körfezinde battı. Bildirile edi ki, olar Rusiye Qara deñiz flotunıñ terkibinden çıqarıldı ve utilizatsiya etilecek edi.
Ayarnıñ rusiyeli gubernatorı Mihail Razvojayev bu adiseniñ adamlarnıñ yaşayışına ve ekologiyağa zararı yoq, dep bildirdi.
Büyük PD-16 yaldayıcı tersane 1938 senesi Nikolayev gemi qurucı zovadında yapılğan. O, suvastı gemilerniñ, esminetsler ve başqa gemilerniñ tamir etüvi içün inşaat etildi.


text: Başqortostan qartahında tau ürźäreneñ yañı atamaları barlıqqa kilde. Ularźıñ berehe 1251 metr beyeklektäge «Salauat Yulaew» ikensehe 919 metr beyeklektäge «Öfö» tübäläre. Respubliqa parlamentariyźarı oşo turalağı doqumenttı raślanı. Xäźer ul Räsäy kimälendä qaralırğa teyeş. Qarar artaban raślau ösön Räsäy transport ministrlığına ebärelä. Salauat Yulaew tauı İnyär yılğahınıñ Narı tauı menän kiśeleşkän urında. Ä Öfö tübähe şul urından yıraq tügel urındağı Qarataş tauında. Elekke qartalarźa Ural tauınıñ bıl ürźäre beyeklekte kürhätkän handar tamğahı menän yörötölgän.


text:
Raphael
Raffaello Sanzio, a'dette Raphael atı menen belgili bolıp (aytılıwı: Rafael; 6 aprel, 1483 - 6 aprel, 1520) Renessans da'wiri su'wretshisi ha'm arxitektorı bolg'an. Ol Leonardo da Vinci ha'm Michelangelo menen bir qatarda Joqarı Renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı.
Ol o'zinin' Madonna, Christ Child ha'm Vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili.
Perudjia[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Jaslıg'ı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphael İtaliyadag'ı Umbria rayonının' Urbino qalasıda tuwılg'an. Onın' a'kesı Giovanni Santi (1494) ha'm su'wretshi bolg'an al anası Magia di Battista Ciarla (1491). Giovanni Santi Raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı, biraq ol Raphael 11 jasında qaytıs boladı.
15 jasınan baslap Raphael Pietro Perugino atlı su'wretshinin' ustaxanasında sha'kirt boladı. Perugino tek Umbiada g'ana emes, al Leonardo da Vinci ha'm Michelangelolardın' watanı bolg'an Rim ha'm Florentsiyada da ataqlı bolg'an. Ol Vatikandag'ı Sistine kapellasında su'wret salıw huqıqına iye bolg'an su'wretshilerdin' biri.
Perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an. Ol bir neshe portretlerdi jaratqan, biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an. Ol ta'repinen jaratılg'an Madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an. Perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an, sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan. Bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin' ja'rdemi kerek bolg'an.
Raphael Peruginodan ko'p na'rse u'yrengen, yag'nıy su'wret salıwdı, adam denesinin' anatomiyasın, boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen. Peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen. Raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı. Leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken. Biraq Raphael Perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi. Ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan. Leonardo ha'm Michelangelolardan ayirmashılıg'ı, Raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen. Ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an.
Birinshi jumısları[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Onın' en' birinshi belgili jumıslarının' biri bul Rıtsardın' tu'si kishi su'wreti sanaladı. Bunda uyqlap atırg'an rıtsar su'wretlengen. Onın' tu'sinde eki sulıw hayal ko'ringen. Birewi jen'il tegis kiyim kiygen ha'm og'an gu'l usınıs etpekte. Ekinshisi qara kiyim kiygen bolıp, rıtsarg'a qılısh ha'm kitap usınıs etpekte. Sulıw hayaldın' artında da'rya ta'repke ketken soqpaq ko'ringen. Ekinshisi tik tawlarg'a alıp barıwshı soqpaq. Raphael tan'law haqqında oylang'an edi. Rıtsar jen'il joldan barıwı kerek pe, yamasa o'zgerisler kiritiwge ha'reket etiwi tiyis pe?
Raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular Three Graces ha'm A'wliye Maykl.
Raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi 1504-jılı salıng'an The Marriage of the Virgin bolg'an. Bul su'wret Peruginonın' Sistine Chapel ushın jaratqan İsa Ma'six a'wliye Mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an. Ha'zir bul su'wret İtaliyanın' Milan qalasında Brera gallereyasında jaylasqan.
Florentsiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Shama menen 1504-jılı Raphael İtaliyanın' Florentsiya qalasına Pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi. Florentsiya o'zinin' sanaat jumısları, su'wretshilerdin' ustaxanaları, jan'a Renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an. Raphael Michelangelo, Leonardo da Vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen.
Madonnalar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Florentsiya qalası A'wliye Mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli, ol jerde Madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi. Derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde Madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi.[1]
Florentsiyada bolg'an waqtında Raphael o'zinin' ko'plegen belgili Madonna su'wretlerin salg'an. Onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler:
- Madonna of the Goldfinch (1505), ha'zir Uffizi gallereyasında, Florentsiya, İtaliya.
- Madonna del Prato (1505), ha'zir Kunsthistorisches muzeyinde, Vena, Avstriya.
- Esterházy Madonna (1505-1507), ha'zir Ko'rkem sanaat muzeyinde, Budapesht, Vengriya.
- La Belle Jardiniere (Shıraylı bag' Madonnası) (1507), ha'zirgi waqıtta Luvr muzeyinde, Parij, Fransiya.
Rim[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1508-jılı Raphael Julius II papası ta'repinen Rimge shaqırıladı. Ol Rimde waqtında onın' atag'ı ku'sheyedi ha'm "Su'wretshiler Printsi" sıpatında belgili boladı. Ol o'mirinin' aqırgı 12 jılın Rimde o'tkeredi ha'm o'zinin' ko'plegen belgili su'wretlerin jaratadı.
Ol Rimde waqtında og'an Sant'Agostino shirkewinde Isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı. Su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor Donato Bramanteni ko'riwge baradı. Bramante Michelangelo Sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları Vatikanda edi. A'lbette, Raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm Michelangelo joq waqtında, Bramante Raphaeldi kapellag'a alıp baradı. Raphael Michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli Sant'Agostino shirkewine qaytıp, o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı. Raphaeldin' su'wreti Michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat. Raphael bunnan uyalmag'an. Bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen.[2]
Stanze[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphaeldin' en' belgili su'wretlerine Stanze atı menen belgili bolg'an Vatikan sarayında Julius II nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi. Stanza della Segnatura ha'm Stanza d'Eliodoro su'wretler Raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an, al Stanza dell'Incendio Raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp, onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an.
Stanza della Segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye. Bul Afina mektebi dep atalatug'ın su'wret. Bunda A'yyemgi Gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar: filosoflar, shayırlar, dramaturglar, matematikler ha'm basqalar su'wretlengen. Olar ortadag'ı adamdı - filosof Platondı tın'lamaqta. Su'wret sol waqıtları, yag'nıy erte 1500-jılları, Rim adamları arasında A'yyemgi Afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı.
Bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın, Raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an. Sınıq murınlı Michelangelo iyegin qolına tirep otır. Uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı Platon bul Leonardo da Vincidin' portreti.
Su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul Raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı. Arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi.
Arxitektura[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1500-jılları su'wretshilerden a'dette arxitekturanı dizaynı menen shug'ıllanıw soralg'an. Raphaeldin' arxitektor sıpatında birinshi jumısı bul Santa Maria del Popolo shirkewindegi jerlew kapellası bolg'an. Leo X papası A'wliye Peter sarayın dizayn qılıwg'a ja'rdem beriw ushın Donato Bramante menen Raphaeldi tan'lag'an. Bramante qaytıs bolg'annan keyin, Raphael saraydı dizaynlawdı o'z qolına alg'an ha'm birinshi qabat rejesin Grek krestinen Latın krestine o'zgertken. Michelangelo Bramantenin' rejesin a'piwayılastırg'an halda qayta paydalang'an. Keyingi arxitektor Maderna Raphael rejelestirgenindey, imarattı uzaytırg'an.
Transfiguratsiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı Transfiguratsiya su'wreti bolg'an, biraq Raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı. Bul jumıs Raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an Giulio Romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen.
O'limi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphael o'zinin' 37-tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm Rim Panteonında jerlenedi. Onın' jerleniwi Vatikanda o'tkeriledi ha'm Transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an.


text:
Umumukrain NATO gençler forumı
2018 senesi ekim (oktâbr) ayı 4 künü Temsilcilikteki halqara alâqalar ve uquqiy talil hızmetleriniñ baş mesleatçıları Valeriya Pahomova ve Ruslan Seydametov Umumukrain NATO gençler forumında iştirak ettiler.
Tedbirde Ukraina Baş Naziriniñ Avropa ve Avropa-atlantik integratsiyası meseleleri boyunca muavini İvanna Klımpuş-Tsıntsadze, Ukraina gençlik ve sport Naziri İgor Jdanov, Ukrainada NATO malümat ve vesiqa Merkeziniñ müdiri Barbora Maronkova, Kıyiv şeeri devlet memuriyetiniñ reis muavini Valentın Mondrıyivskiy, Ukrainada NATO malümat ve vesiqa Merkeziniñ müdir muavini Viktoriya Tsiyeminite ve gençler ile çalışqan cemaat teşkilâtlarınıñ, gençler merkezlerniniñ, studentlik öz-özüni idare etüv organlarınıñ ve faal gençlerniñ 90-dan ziyade vekili iştirak etti.
Forumnıñ maqsadı – ukrain gençler arasında NATO faaliyeti aqqında kerçek malümatlarnı muntazam şekilde kenişletüvdir. Forumnıñ daa bir vazifesi – teşkilâtlar ağını meydanğa ketirüv ve öz regionlarda böyle tedbirlerni teşkil ete bilecek ve böyleliknen genç insanlar arasında malümatlarnı tarqata bilecek liderlerni azırlavdır.
Tedbir esnasında NATO-nıñ vazifesi, faaliyetiniñ qıymetleri ve yönelişleri taqdim etildi. Haber havfsızlığı saasında dünyadaki zemaneviy telükeler ve Ukraina ile Alyans arasındaki munasebetler, olarnıñ muvafaqiyetleri ve istiqbali muzakere etildi.
Ukraina tışqı siyasetiniñ esas yönelişlerine ve bu cümleden rusiye istilâsına qarşılıq kösterüv ve Qırımnı işğalden azat etüv meselelerine de ayrıca diqqat etildi.


text:
Fevral 23-te Qırım dağlarında qayağa tırmaşqan qadın 20 metr yükseklikten yıqıldı.
Bu aqta Qırım Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Saat 12:45-te nevbetçilerge haber keldi ki, Foros rayonında Mşatka qayasına «Vilka» marşrutı boyunca şeriginen beraber köterilgen Moskvalı qadın 20 metr yükseklikten yıqıldı, onıñ başı yaralandı.
Alpinist aletleri vastasınen qız qayadan tahliye etildi, bundan soñ qurtarıcılar tarafından Yalta-Aqyar yoluna ketirildi. Qadın acele yardım hadimlerine teslim etildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
İkençe köngä Sidneyda Avstraliä premier-ministrı John Howard belän Putin Avstraliädän uran satıp alu turında kileşü imzaladı.
Şul uq könne amerikan prezidentı George Buş belän oçraşıp anı Sebergä balıq totırğa çaqırdı.
Sentäberneñ 8ndä Qıtay citäkçese Hu Jintao belän oşraşuda ike il arasındağı mönäsäbätlärdä yaña tañ atqanı raslandı.
Sentäberneñ 9nda Putin Aziä Tın okean töbägen irekle säwdä zonası itergä täqdim itte häm 2012 yılda bu sammitnı Vladivistok şähärendä ütkärü qararı öçen oyışma citäkçelärenä räxmät belderde.
Utkän sammitqa yomğaq yasap, xalıqara häm Rusiäneñ qayber mäğlümät çaraları, Rusiä Tın okean töbägenä köçle uyınçı bularaq qayttı, digän näticä yasadı.
Raidobıznıñ küzätüçese Patrick Moore bu näticägä şik belderä. Berençedän, Rusiäneñ bu töbäkkä yoğıntısı nigezdä energetika häm qoral belän çiklänä. Läkin energetikanı ğına alğanda da, Rusiäneñ Qıtay, Yaponiä, Könyaq Korea kebek illärne yağulq belän täemin itä alırlıq eşkärtelgän yatmaları da, äzer ütkärgeçläre dä citeşmi.
Rusiäneñ bu töbäktä köçle uyınçığa äylänüenä kilgändä, Patrick Moore şunı iskä alu citä di: Qıtaynıñ iqtisadı Rusiänekennän 2.5 tapqır zurraq häm dä küpkä tizräk üseş kiçerä.
Döresen äytkändä, Tın okean töbäge Mäskäwneñ üzeneñ dä kön üzägendä tügel, di belgeç. Äytik, Qıtay belän Rusiäneñ säwdä äyläneşe, "yaña tañ atuğa" qaramastan, Qıtaynıñ bar tışqı säwdäseneñ ni barı 2 protsentın täşkil itä. Qıtaynıñ Quşma Ştatlar belän alış-bireşe kimendä 10 tapqır zurraq.
Çınbarlıqta Qıtaylarnıñ ürçüen Rusiäneñ yıraq könçığışında şöbxälänep küzätälär. Çik buyındağı 7 million Rusiälegä çikneñ ikençe yağındağı 3 provinsiädä 77 million qıtaylı turı kilä. 7 yıl elel prezident Putin şuşı töbäkkä kilgäç, çaralar kürmäsäk mondağı xalıq qıtayça söyläşä başlayaçaq, digän ide.
Nixayät, Rusiäneñ Tın okeanda qoral satuçı abruyına kilgändä, Patrick Moore, bu da soraw astında di. Sovet çorınıñ ğorurlığı bulğan häm soñraq Qıtayğa satılğan 3 oçqıç köymäseneñ 2se xäzer turistlarnıñ küñelen açu urını bularaq qullanıla. İxtimal, öçençesen dä şul uq yazmış kötä, di belgeç.
ali ğilmi


text:
Quyılğan maqsat ütälgän
Kiçägä qırım tatarları häm töreklär dä qatnaştı
Ruşaniya Altay däwam itä: "
Ruşaniya Altay: "Här tuy üpkäsez bulmıy, dip äytälär bit inde. Bezneñ dä kimçelekle yaqlar buldı. Annan soñ bezneñ tatarda kümäklek dä citep betmi, döresen genä äytkändä. Menä şuşı kümäklek bulmawı bik küp närsäne boza, bik küp närsägä zarar kiterä. Menä bu bezneñ öçen iñ zur ayanıç. Şuña da qaramastan bez ike şähärdä dä İstanbul häm İzmirda kiçäbezne matur ğına itep oyıştırdıq. Berençe qoymaq töyerle bula di, berençese bolay uzdı, ikençesen tağın da maturraq, tağın da iğtibar birebräk oyıştırırbız, dip uylıym. Tuqay kiçäsen biredä ütkärü matur küreneş, monıñ yañadan şulay qabatlanuın, däwam itüen telim. 20, 30 yıl eçendä genä tügel, kiläse yöz yılda da Törkiyädä Tuqay iskä alınsın ide.”
Tuqay şiğerlären törek uquçı yäşläre dä ixlas küñeldän uqıdı
“Elek Qazanda ğına Tuqay belän küreşä idek, menä xäzer inde bez anı Törkiyädä dä ütkärä alabız ikän. Biredä inde qatnaş tatar-törek niqaxlarınnan yäisä gel tatar niqaxlarınnan tuğan balalar kilep, Tuqay şiğerlären söyläde. Dimäk, tatar balaları qayda da tatar bulıp üsä ala, Tuqaynı qayda da tanıy alalar. Üzemneñ uquçılarımnı da alıp kildem, “Çordaş törki tellär häm ädäbiyatlär bülegendä uqıtqaç min, älbättä, alarnı da mondıy bäyrämnärdä qatnaşuı faydalı bulır, dip uyladım, çönki tatar ädäbiyatın barı tik däreslektä genä uqıtu citmi, alarnıñ menä şuşı moxitnı tanuı, şuşı hawanı kürüe, şuşı keşelär belän oçraşuı da kiräkter. Häm alar çınnan da söyendelär"
Mondıy bäyrämnär alar tarixta qala
Çulpan Zarif Çetin : "
Balalar başqaruında Tuqay şiğerläre häm cırları yañğıradı
Kiçägä Tatarstannıñ Törkiyädäge wäqalätle wäkilçelege sponsorlıq itte
Tuqay kiçäseneñ ütkärelä alınuı öçen zur tırışlıq kürsätkän Sait Teniş isä kiläçäktä dä mondıy cıyınnar bulır, dip ışana:
“Bez monı yıllardır eşlärgä tırışa idek. Bügen nasip buldı. Monı bez tağın da zurraq itep eşlisebez kilä ide, monnan soñ tağın da zurraq märtäbädä, zur urınnarda, Qazannan da bezgä şağirlär, cırçılar kilep, monı bez tağın da maturraq uzdırırğa ğayrät itärbez. Tuqay kiçälären, mäwlüt ayların, tuğan könnärne uzdırırğa, Allah nasip itsä, şulay eşlärgä tırışırbız.”
Küñellär Tatarstanğa, Qazanğa talpına
Kiçäneñ ädäbi-muzıkal öleşennän cawaplı Möslix Wäli Tuqaynıñ millätebezneñ üseşendäge ähämiyätenä tuqtalıp uza:
Tatarlarğa härwaqıt berlek bulırğa kiräk, berdämlek bulmağanda tatar xalqınıñ kiläçäge dä bik yaqtı bulmas, dip uylıym.”
“Tä’sirlär, älbättä, qarşılıqlı häm törle, çönki min problemalarnı beläm, tel problemasın da, oyıştıru problemasın da, ekonomik yaqtan bulğan problemalarnı da beläm. Şuşı törek dönyasında yäşäp, üzlären tatar itep xis itkän keşelär şuşında cıyılğannar. Bik quandırğanı – töreklär dä bar. Häm başqa millät wäkilläre dä bezneñ Tuqayıbız belän qızıqsınalar ikän. Tuqayıbıznıñ şuşı törek dönyasında töreklärne dä qızıqsındıruı quandıra torğan xäl. Tä’sirlär köçle. Törek dönyasında bezneñ Tuqayıbız zurlana, barlana häm aña iğtibar bar ikän. Zur şäxeslärebezne zurlap, millät itep totarğa tırışqan keşelärne xoday üze dä zurlar.”
İzmir kiçäsendä Tuqay äsärläre belän ber rättän üzeneñ şiğerlären dä täqdim itkän Fänis Zıyalı:
“Bu kiçädä maqsatıbızğa ireştek. Keşe küp tügel ide, ämma alar arasında Tuqayğa, Tuqaynıñ icatına, şiğerlärenä ğaşiq keşelär cıyılğan ide. Şiğri icatıbıznı urtaqlaştıq. Min üzem Arça rayonı Öçile awılınnan. Tuqay bit inde ul bezneñ awılda küp tapqırlar bulğan, şiğerlär yazğan. Min awıldaşı bularaq bik toyğılandım, bik xisländem. Bez Tuqaynı onıtmasaq, ğoref-ğadätebezne dä, telebezne dä, dinebezne dä onıtmıybız digän süz ul. Tuqay yäşäsä, tatar yäşi.”
Kiçä yaqınayu häm xezmättäşlek ürnäge buldı
“Atna sayın cämğiyättä cıyılışabız, tatar aşların, anda inde kübräk qırım tatar aşların törek xalqına tanıtabız. Bez üzebez qazan tatar aşları pärämäç belän çäkçäkne tanıttıq. Bez tatarlar bit inde: qırım, qazan, noğay, ästerxan, seber. Böten tatarlar cıyılışqan çaqta berdämlek tağın da nıq bula bit.
May ayınıñ uncidesendä yañadan ber cıyılış ütkäräbez: qırım tatarlarınıñ zıyalı keşese İsmäğil Ğaspralı turında konferentsiya bulaçaq. Ul konferentsiyädä üzebezneñ millättäşebez Nadir Däwlät kilep söyläşä. Annan inde ikençe könne Nadir Däwlät monda qala. 18 nçe may – alarnıñ qara köne, sörgen könendä cämğiyät zalında cıyılış ütkäreläçäk.”
Säğit Xäyri, İzmir-Änkara, Törkiä.


text:
Qırımda Krasnoperekopsk regional meclisiniñ başı Saniye Ametovanıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı iyül 25-ne keçirildi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Qurultayınıñ merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Ametovanıñ işini iyül 18 künü baqmağa başladılar, amma Küçük Mamçıq köyüniñ imamı ile olğanı kibi, mahkeme «iş malümatlarını daa da tafsilâtlıca ögrenmek ve şaatlarnı çağırmaq zaruriyeti sebebinden» toplaşuvnı başqa künge keçirmege qarar aldı.
Toplaşuvda bulunğan Smedlâyev işniñ mahkemede baqılmasınıñ toqtatılması – «politsiya hadimleriniñ protokol tizilmesinde diqqatsız davranışı» olaraq adladı.
«Mitingniñ keçirilmesi yasaq olmağanını añlamaq kerek. Mahkeme qararı ve mesülyiet aqqında tenbiyelegen mahkeme hızmetçileri yoq edi. Amma neticede insanlar duada iştirak etti ve gülçemberlerni qoydılar, buña izin kerekmey», – dedi Smedlâyev.
Qırımda Krasnoperekopsknıñ rayon mahkemesi iyün 18 künü Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevniñ işinde teneffüsni ilân etti, onı 2015 senesi mayıs 18 künü matem mitinginde iştiraki sebebinden qabaatlaylar.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.


text:
İşğal altındaki Qırımda qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, «Qırım» hayriye fondınıñ yolbaşçısı Riza Şevkiyevniñ 92 yaşındaki babası Fevzi Şevkiyev vefat etti. Facebookta bu aqta qırımtatar faali Zair Smedlâyev haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, cenaze noyabrniñ 17-si, Cuma künü saat 14:00-de Maryinoda (Aqmescitniñ etrafında –QA) Merkeziy, 53 adresinde keçecek.
Qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa, Riza Şevkiyevniñ, babasınıñ cenazesi içün Qırımğa barması telükeli olğanı aqqında ikâye etti.
«İşğalciler açıq olaraq yasaq ilân etmegen ediler. Ancaq, Riza Şevkiyev baş müdiri olğan «Qırım» fonduna nşsbeten cinaiy iş qozğatılğanı belli. Onıñ içün, tutulma ihtimali pek yüksek», – dedi Çubarov.
Fevzi Şevkiyev 1926 senesi Qırım Muhtar SSC Bağçasaray rayonınıñ Stilâ köyünde dünyağa kele.
1927 senesi, Fevzi 11 yaşında olğanında, onıñ babası Osman Şevkii SSCB NKVD’si organları tarafından tutulıp alınaraq, özüniñ «inqilâpqa qarşı» yürsetken faaliyeti içün qurşun cezasına mahküm etile, anası Emine Şevki ise, kiçik yaştaki dört balanen beraber qala.
1944 senesi mayısnıñ 18-nde Şevkiyevlerniñ ailesi Qırımdan Özbekistanğa sürgün etile. Fevzi Şevkiyev kiçik oğlunıñ qorantasınen beraber 1990 senesi Qırımğa avdet ete. O, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi olğan edi.


text:
"Qırım ailesi" cemaat teşkilâtı, Qırım, qırımtatarlar, medeniyet ve sanat tarihı aqqında onlayn tasil platformasını, bir sıra video lektsiyalarnı ve distantsion derslerni taqdim etti. Bundan ğayrı, Ulkrainada talebeler içün ukrain ve qırımtatar tillerinde ilk eki tilli tarih dersligi neşir olunacaq. Tasil kursunıñ müellifleri arasında rejissör Ahtem Seytablayev, çölmekçi ve ressam Rustem Skibin, alıp barıcı ve yırcı Elzara Batalova ve meşur Qırım tarihçıları Gülnara Bekirova ve Andrey İvanets bar.
Mavı ve sarı renkli "Bilgi" logotipi astında "Qırımtatarlar: Tarih. Medeniye. Sanat" adlı onlayn tasil programmasını artıq içtimaiy ağlarda tapmaq mümkün. Sentâbr ayında Qırım ve qıta Ukrainada olğanlar içün Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihına dair 15 video lektsiyalı kurs başlaycaq, mında müellifler qırımtatar halqınıñ ayatından esas faktlarnıtaqdim etecek ve medeniyet em sanat aqqında lektsiya keçirecek. Kurs iştirakçileri ocalarğa sual bere bilecekler. Dersler "Zoom" hızmetinde keçirilecek ve qayd etilmeden soñ açılacaq.
Derslerniñ azırlavında belli qırımtatar ve ukrain tarihçılar, ressamlar ve medeniyetşınaslar iştirak etti.
Sarı ve mavı renkli logotip üzerinde El cheber studiyasından zenaatdaşları ile çölmekçi ve ressam Rustem Skibin çalıştı. Rustem Skibin onlay kurslarda el sanatı derslerini berecek, er kesni qırımtatar örneginiñ tehnikası ve tarihınen tanıştırır.
Qırımtatar rejissörı Ahtem Seitablayev qırımtatar teatr ve kinosı aqqında derslerni keçirecek.
Muzıka ve yırlar aqqında qırımtatar alıp barıcısı ve yırcı Elzara Batalova aytıp berecek.
Qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirova talebeler içün ilk derslikniñ üç bölüginiñ müellifi oldı. Onıñ aytqanına köre, kitapta qırımtatarlarnıñ tarihınıñ bütün devirleri kösterilecek: etnogenez, Qırım hanlığınıñ şekillenüvi ve mevcudiyeti, Rusiye imperisyası terkibindeki devir, yigirminci asırda Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihından vaqialar, zemaneviy kerçekler.
Mektep dersliginiñ ekinci müellifi, Qırım tarihçısı Andrey İvanets, bu kitap vaqtında peyda ola dep tüşüne, çünki, onıñ fikrince, ukrain cemiyette Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihı aqqında bilginiñ yetmemezligi duyula.
"Qırım ailesi" cemaat teşkilâtı, bu leyha Qırımda, qıta Ukrainada ve onıñ tışında qırımtatar halqınıñ tarihı, medeniyeti ve sanatı aqqında tam bir kursnı taqdim etmek ilk ıntıluvıdır, deyler.
"Qırım ailesi" Qırımnıñ ilhaqından soñ kütleviy tarzda Ukrainanıñ qıtasına çıqıp ketken qırımtatarlarnıñ milliy ve medeniy mirasını saqlamaq içün yapılğan bir teşkilâttır. Teşkilâtqa onlarce köçmege mecbur olğan qırımtatarlarnıñ, Ukraina askerlerniñ, ATO iştirakçileriniñ qorantaları qoşuldı. Teşkilâtnıñ reberi - Anife Kurtseitova.
Bugün "Qırım ailesi" esasında medeniyet ve tasil merkezi bar, anda 100-den çoq bala tasil ala. Merkezde qırımtatar tili ve edebiyatı, muzıka ve oyun, tarih ve milliy nağış dersleri bar.
Leyha Ukraina Medeniyet Merkezi, Ukraina Tasil ve İlim Nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ destegi ile çalışa. Leyhanıñ müellifleriniñ fikrince, yañı tarih dersligi, onlayn tasil platforması, video lektsiyalar ve distantsion dersler qırımtatar medeniyet institutlarınen tanış olmağa istegenlerge yardımcı olur.


text:
Çarşenbe künü, oktâbrniñ 28-nde, «Qırım inciri. Demirci» kitabınıñ online taqdim merasimi ötkerilecek. Kitapta ukrain ve qırımtatar tillerinde şiiriyet ve nesir toplandı. Bu aqta Facebooktaki merasim ilânında aytıla.
«Qırım aqqında zemaneviy metinlerniñ ekinci bediiy kitabınıñ tertipçisi olmaq menim içün şahsiy bir vaqia ola. Bu yıl «Qırım inciri» kitabınıñ adına Demirci sözüni qoştıq – bu Aluşta civarındaki dağ. Sovetler zamanında bu güzel manzaralı ve mücizeviy qayalı dağnıñ bozulğan «Demerci» adı bar edi, şunıñ içün kitabımızda kerçek adınıñ qaytarıluvı maña timsaliy kele», – dep ayttı kitapnı tertip etkenlerden biri Alim Aliyev.
Canlı yayın saat 19:00-da Facebookta «Vıdavnıtstvo Starogo Leva», Qırım evi ve Qırım.Aqiqat saifelerinde olacaq.
Daa evel Kyivdeki «Qırım evi» «Qırım inciri» şair, nesirci ve tercimanlar yarışına işler qabul etile, dep ilân etti.
«Qırım inciri» ilk yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ötkerildi. Yarışqa bütün Ukrainadan 135 müellifniñ 244 işi keldi.
Bıltır Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Arifmemetov ve Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayev «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışı çerçivesinde «Söz serbestligi» nominatsiyasında mukâfat aldı.


text:
Britaniya baş naziri Boris Johnson tedqiq yapılması içün hastahanege alındı, dep bildirdi ofisi. Berilgen malümatqa köre, Johnsonnıñ koronavirusı qayd etilgeninden 10 kün keçken soñ qoşma testler yapılacaq, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Johnson hastalanğanı belli olğan martnıñ 27-nden berli evden çalıştı. Keçken cuma künü nazirler şurasınıñ qırğınlıq ile küreş meseleleri toplaşuvında Boris Johnson video bağını qullanıp reislik yaptı.
Ükümetniñ qırğınlıq ile küreş meselelerinen bağlı nevbetteki toplaşuvı Tış işler naziri Dominic Raabnıñ reisligi altında keçecek, dep bildire BBC.
Aprelniñ 5-nde Britaniya qıraliçesi II Yelizaveta koronavirus qırğınlığı sebebinden halqqa muracaat etti.
Büyük Britaniyada, resmiy malümatqa köre, koronavirus hastalarınıñ sayısı 42 biñden çoq oldı ve 4,3 biñ kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebeti ile keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçilerini politsiyanıñ Jeleznodorojnıy rayon bölüginden azat ettiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Piket iştirakçilerini politsiya bölüginde üç buçuq saat tuttılar.
Yaqalanğanlardan biri Leonid Kuzmin bildire ki, bölükte oña sualler berip, yaqalav aqqında protokol tizdiler.
«Mence, yaqalanğanımıznıñ sebebi Ukraina timsalleri oldı», – dep ayttı faal.
Onıñ bildirgenine köre, politsiya hadimleri onı Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çekecek olalar – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi. Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ toplaşuvı mart 10-da saat 11.00 ötkerilecektir.
Kuzmin ile beraber Aqmescit sakinleri Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyev yaqalanğan edi. Şukurciyev politsiya bölüginden çıqqanda jurnalistlerniñ ögünde Ukraina bayrağını köterip, bu, politsiya hadimleriniñ fikirince, ekstremizm olğanını ayttı.
Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Qırımdan ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» milliy yarışınıñ finalında ğalebe qazandı.
Final yarışı STB ve UA:Perşiy telekanallarınıñ efirinde kösterildi.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.


text:
Ukrainada «BOHUN-D» şirketi qırımtatar timsallerinen, yani tamğa ve nağışnen ayaqqapnı yañıdan çıqarıp başladı. Bu modelniñ çıqarılmasını toqtatmaq qararı işhanede tünevin, Rusiye sakinleri ve işğal etilgen Qırımdaki bazı qırımtatarlar şirketke şikâyet etkeninden soñ, ilân etildi.
«Em Aqmescitten, em de Moskvadan qorquzmalar bar edi. Begenmegenler o taraftan, işğalci tarafından edi... Telefon etip, qorquza ediler. Anonim olaraq televon ete ediler. Facebookta qorquzmalar oldı. Qazandan, Moskvadan, Özbekistandan. Çeşit türlü şey yazdılar», – dep şirkette Qırım.Aqiqatqa izaat berdiler.
Ayaqqap çıqarğan şirket temsilcisiniñ sözlerine binaen, qırımtatarlarnıñ çoqusı ayaqqap çıqarılmasını toqtatmamağa rica etken soñ, modelni yañıdan istisal etmege qarar alındı. «BOHUN-D» şirketinde qayd etkenlerine köre, işbu model keñiş qullanma içün degil de, ayrı sımarış ile çıqarıla.
«Toqtatma aqqında yazğanımızdan soñ, pek çoq telefon ettiler: telefon ettiler, em şahsiy mesajlarğa yazdılar. Çoq insan qol tuta. Ve bu modelni tek onı sımarlağan qırımtatarlar içün yapamız. Tükânğa seriya çıqarmaymız. O bir yerde yoq. Adamlar saylay bile. Olar saylay ve sımarlay... Qırımtatarlar bizge tamğanı yapmağa rica etti. Deyler: «Futbolkalar bar, er şey bar. Ayaqqapta yapılsa, olmazmı?» Çıqarmazdan evel biz başta soradıq», – dep añlattılar şirkette.
Böyle ayaqqapnıñ fiyatı – 680 grivna, dep yazalar işhaneniñ Facebook saifesinde.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.


text:
Kreml kontrol etken Rusiye İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresi Rusiyede yasaq etilgen teşkilât iştirakçileriniñ yaqalanmasınen bağlı «planlaştırılğan tedbirler» aqqında haber ete. Bunı aprel 13-de saba Bağçasarayda olıp keçken tintüv ve tutuvlardan soñ idareniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetindeki İçki işler nazirliginiñ hadimleri Bağçasaray rayonındaki uquq qoruyıcı hızmetleri ile iş tutıp, Rusiyede yasaq etilgen teşkilâtnıñ faaliyetinen bağlı olğan şahıslarnı tapmaq ve yaqalamaq maqsadınen planlaştırılğan tedbirler keçirmekte. Ekstremist yönelişinde edebiyat tutıp alına», – dep aytıla haberde.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Advokat Cemil Temişevniñ aytqanına köre, yaqalanğan Qırım musulmanlarına qarşı memuriy protokollar tizildi, olarnı mahkemege alıp keteler.
Aprel 6-da OMON hadimleri Aqmescitniñ merkeziy bazarını sarıp alğan edi. Rusiye uquq qoruyıcıları «slavân körünişi olmağan» 80-ge yaqın insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit çarşısındaki tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Yuğarı xolesterin
Sälamät bulıyq - 2/2021
Xolesterin – organizmdağı här küzänäk öçen kiräkle häm şaqtıy gormonda xolesterin bar. Läkin bu yuğarı xolesterinnıñ faydalı buluı mäğ’näsenä turı kilmi. Yäğ’ni citärle külämnän kübräk bulğan xolesterin organizmğa zarar birä.
Kan analizlarında xolesterinğa qağılışlı ike kürsätkeç iğ’tibarnı cälep itä: HDL häm LDL. Yaxşı xolesterin bularaq belengän HDL organizmdağı xolesterinnı cıyıp tışqa ırğıtıluın täêmin itä. Naçar xolesterin dip belengän LDL isä xolesterinnı tuqımalarğa taşıp, arteriyälärneñ divarlarında tuplanuğa säbäp bula. Şuña kürä naçar xolesterinnı normalläşterü citärle bulmıy. Yaxşı xolesterinnıñ arttırıluı da kiräk. Barı tik naçar xolesterinnıñ ğına tügel, yaxşı xolesterin külämeneñ dä tikşerelüe zarur.
Tuqlanunıñ qayber qağıydalärenä iğ’tibar itep häm aktiv, xäräkätle yäşäw räweşen alıp barıp, xolesterinnı balansta totarğa mömkin.
Üsemlek belän däwalanu bularaq şuşılarnı kiñäş itä alabız:
- Könenä ike tapqır aç kileş ber desert qaşığı salqınça fista mayın awız itü êffektiv bula.
- Atnada ike-öç märtäbä aşalaçaq maysız yarıq aşı, ber yaqtan, xolesterinnı kontrol’ astına aluığızğa, ikençe yaqtan, qan basımın balanslawğa yärdäm itäçäk.
- Artişok, kişer, sarımsaq häm suğannı aşaw xolesterinnı töşerä. İzep suı çığarılğan suğannan 1 desert qaşığı suğan suına ber desert qaşığı balnı quşıp könenä ber tapqır êçä alasız.
- Yäşel çäy, imbir, rozmarin, şipovnik, çabreś üsemlek çäylären êçü yuğarı xolesterinğa uñay yoğıntısı bar. Könenä berniçä stakan yäşel çäy êçü - naçar xolesterinnıñ töşerelüendä iñ ğadi yullardan berse.
- Borıç häm imbir, rozmarin, tim’yan quağı, qızıl borıç tämlätkeçläre bik faydalı.
- Çikläwek häm badäm kipterelgän cimeşlär naçar xolesterinnı ciñelçä kimetä. Läkin motlaq räweştä yaraşlı miqdarlarda qullanırğa kiräk.
- Yözem orlıqları üzläre yäki poroşoğı yuğarı xolesterinnı töşerüçe üzençälekkä iyä.
- Här tönne yatar aldınnan ber stakan suğa 2 çikläwek qırıp êçen ırğıtıp, irtä belän bu sunı êçep, annan soñ çikläweklärne aşap qısqa waqıtta xolesterinne töşerä alasız.
- Kön êçendä ber stakan suğa ber deśert qaşığı organik (mömkinlek bulsa öydä yasalğan) alma sirkäsen quşıp êçü dä faydalı.
Xolesterin yuğarı bulğan oçraqta kire qaytalmaslıq awırularğa säbäp bula. Onıtmağız, daimi xastalıqlar yäşäw sıyfatın töşerä.
İğ’tibar: Yuğarı solesternan zarlanuçılar
Yuğarı xolesterinnan zarlanuçı xastalar tabibläreneñ kiñäşläre nigezendä daru qullanırğa mäcbür.
Xolesterinnı töşerüçe darular qanda bulğan xolesternı töşermi yäki kisäklärgä bülmi. Barı tik bawırğa tağın da äzräk xolesterin êşläp çığaruı boyırığın birä.
Tabibığız birgän darular bulsa, alarnı qullanığız. Biredä bez äytep uzğan çaralar yärdäm itüçeder.
Doktor Mäxmät Uçar


text:
İnterpol Ukraina şefaatı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Rusiye teşebbüsi ile başlanılğan qıdıruvını toqtattı. Bunı İçki işler nazirliginiñ başı Arsen Avakov ukrain ükümetiniñ toplaşuvında bildirdi.
«Noyabr 6 künü İnterpol memleket-azaları adreslerine Rusiye Federatsiyası tarafından Rusiye topraq bütünliginiñ bouzuluvına çağıruvları içün vatandaş Refat Çubarovnıñ qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında beyanat keldi», – dey o.
Avakovnıñ sözlerine köre, bu Çubarovnıñ 5 kanal efirinde Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı aqqında aytqanları ile bağlı.
«İnterpolnıñ ukrain bürosı Qırım – Ukraina mevamınıñ tarafdarıdır. Rusiye – Qırımda işğalci akimiyettir ve Çubarovnıñ halqara qıdıruvını toqtatmaq içün İnterpolnıñ merkeziy ofisine mütenasip şefaatnı yolladı… İnterpolnıñ baş kâtibiyeti bu işte er angi işbirlikniñ yasaqlanuvı aqqında qarar aldı, Çubarovnıñ halqara qıdıruvı ise toqtatıldı», – dey o.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy iş açtı. Onıñ aytqanına köre, cinaiy işniñ sebebi devletniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları oldı.
Poklonskayanıñ qayd etkenine köre, cinaiy iş 280.1 maddesi boyunca (Rusiyeniñtopraq bütünligini bozacaq areketler yapılmasına çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ Rusiyege ve Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi beş yılğa yasaq etildi. Faqat yaqında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Refat Çubarov Qırımğa kele bile, çünki onı mında «ilk taqiqat organları» bekley.


text:
Aqmescit SİZO-sında «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Timur Yalkabovnıñ astması ağırlaşqan ve onı mahsus blokqa avuştırğanlar. Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine Yalkabovnıñ apayı Aliye Mujdabayeva haber etti.
Tahqiqat tevqifhanesiniñ territoriyasında Timur Yalkabov ile qısqa körüşüv içün tahqiqatçınıñ razalığını alıp olğan. Müessise müdiriyeti olarnıñ körüşüvine maniya olmağan.
«SİZO-da eski hastalığı ağırlaştı, astma tutuvı başlandı ve eki kün evel onı mahsus blokqa avuştırdılar. Onıñ sürekli astması bar. Resmiy olaraq üçünci gruppa saqtı bar edi, bir yılğa berilgen edi. Soñra biz onı uzatmadıq, çünki tevqif etilmezden evel Timur oña yardım etken bir ilâc içken edi. Şimdi kene bunen şekişip başladı, amma SİZO-da saqatlıqnı nasıl devam etmekni bilmeymiz», – dedi apayı.
Onıñ sözlerine köre, mahsus blokta oña eki qatlı yataqnıñ ekinci qatında yer bergenler. Bundan sağlıq ala daa beter olğan.
«Tavan külden qap-qara, şunıñ içün nefesi tutula. Ekim kelip, ayatqa çıqarğan. Nefes alğan soñ kene kamerağa kirsetkenler. Müdirge barıp, onı diger kamerağa avuştırmalarını istedim. Bundan evel olğan kamerada, iç olmağanda bundan biraz yahşıca şarait edi. Mında ise asla şarait yoq, divar ve tavan sılaq. O anda nefes alıp olamay», – dep ayttı mabüsniñ apayı.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Ukraina Reintegratsiya nazirligi halqara toplulıqnı Qırımdaki tutuvlarğa cevap bermesine çağırdı.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü qayd etile. 2014 senesi bu künü QMC Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ destegine miting olıp keçti.
Narazılıq bildirgenlerge o zaman Rusiye tarafdarı faalleri qarşı turdı, olarnıñ arasında “Russkoye yedinstvo” fırqası da edi.
2020 senesi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, er yıl fevralniñ 26-nda qayd etilecek Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalge qarşı tirenüv künü ilân etilgenine dair buyruqnı imzaladı.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ fevralniñ 26-nı Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü olaraq ilân etmek planlarını tenqit etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avgust 1-den Qırım naqliye naziri vazifesine Anatoliy Volkov buyuracaq, dep bildire Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ «ruporı» olğan «Krıminform» saytı, Qırım Nazirler şurasındaki menbağa esaslanıp.
Bildirilgenine köre, iyül 30-da Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov videoselektor toplaşuvında ilân etti ki, Volkovnı nazirlik kollektivine bazarertesi künü taqdim etecekler.
«Naqliye naziri Volkov Anatoliy Anatolyeviç şahsiy terkipke bazarertesi künü taqdim etilecek. Anatoliy Anatolyeviç, esnasqa qoşulıñız, bazarertesi künü sizni resmiy şekilde taqdim etemiz», – dep bildirdi menba Aksönovnıñ sözlerini.
Neşirniñ qayd etkenine köre, 2013 senesine qadar Anatoliy Volkov «Kuban» federal yollar idaresiniñ yolbaşçısı vazifesini eda etken edi, şimdiki vaqıtta o «Kaspiy» Federal yol agentliginiñ Federal avtomobil yolları idaresi» Federal devlet müessisesiniñ müdiri ola.
İyül 19-da Aksönov Kremlge boysunğan Qırım naqliye naziri Andrey Bezsalovnı istifağa yolladı.
Bundan evel iyül ayında Aksönov Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Meskün-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanovnı, bundan soñ onıñ birinci muavini Aleksey Boçarovnı istifağa çıqardı.


text:
Avropa Parlamentinde mart 16-da, cumaaqşamı künü, Rusiye tarafından zapt etilgen Qırımdaki vaziyet ve Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabusları aqqında munaqaşa keçirilecegini ilân eteler. Böyle malümat Avropa Parlamentiniñ 2017 senesi mart 13-16 künleri olıp keçecek oturışlarınıñ kün mevzuları sırasında yayınlandı.
«Rusiyede ukrain siyasiy mabusları ve Qırımdaki vaziyeti» adlı munaqaşa künniñ birinci qısımında keçirilecek.
İşğal etilgen yarımadanıñ Rus akimiyeti ukraina tarafdarı ve qırımtatar faallerine zulum etmesini toqtatmay, şimdilik 17 insan ğayıp olğanı aqqında belli, 12 insan elâk oldı, 39 siyasiy mabusı ola, olardan 10 ende apis cezasına mahküm etildi. Em de Qırımda «ekstremist» olaraq tanılğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaqlandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda tarihiy toponimikanıñ qaytarılması aqqında qanun leyhasına Ukraina Yuqarı Radasına qol tutılması içün deputatlar arasında añlatuv işini keçirmek kerek, dep tüşüne Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Oles Doniy, mütenasip vesiqanıñ müellifi.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Cemaat arasında yabancı duşmanlığınıñ seviyesi ve tarihiy ve medeniy bilgilerniñ zayıflığı – pek büyüktir. Mında maarif işi olmalı. Vatanperver deputatlarınıñ sayısı bile çoq olğan vaqıtta (2009 senesi – QA), «portaqal tüslü», bu qanun leyhasına qol tutmadılar», – dey siyasetçi.
Doniyniñ işbu qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radasında 2009 senesinden baqıla, amma kerek olğanı qadar reylerni qazanmay.
Ukraina perzidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev de Ukraina Yuqarı Radasına yarımadanıñ tarihiy toponimikası boyunca ayrı qanunnı qabul etmege tevsiye etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.