text:
Kiyev – Ukrainanıñ birinci şahısları mayıs 18 künü matem tedbirleri vaqtında bar küçü ile qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruycağı aqqında bildirdiler. Bundan da ğayrı, Petro Poroşenkonıñ aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırım qaytarıluvınıñ yol haritasını işlep çıqaracaqtır. Siyasiy araştırmalar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko resmiy Kiyevniñ Qırım tamır halqına yardımına qıymet kesti ve qırımtatarlarğa berilgen vadeler amelge keçirilüvi boyunca fikirlerini bildirdi.
– Qıtaiy Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan tedbirlerge köre, ukrain akimiyeti ve cemaatçılıqnıñ Qırım tamır halqına olğan yardımınıñ artması aqta aytmağa mümkünmi?
– Menimce, ebet, bunı aytmağa em mümkün, em kerek. İşğal ve qırımtatarlar ile yarımadada bugün olğanı ile bağlı vaziyet ukrain cemaatçılığından hususiy diqqatnı celp ete. Akimiyetten de, elbet, amma men cemaaçılıqnıñ reaktsiyası aqta aytmağa isteyim.
Böyle vaziyette ukrain cemaatçılığı qırımtatarlar aqqında daa da çoq malümat ögrene, qırımtatarlarğa, Qırım tarihına daa da büyük diqqat ayıra. Bu yalıñız qorqunçlı faciağa bağlı degil ki, daa da keñ tarihiy vaqia ve insaniyetlik munasebetlerine bağlı.
Bugün bilmek ve añlamaq, qasevet çekmek ve iştirak etmek istek, evel olğanından daa da büyüktir
Evel sürgünlik yıllığı ile bağlı olğan daimiy bir diqqat olmasa, bugün, menimce, bilmek ve añlamaq, qasevet çekmek ve iştirak etmek istek, evel olğanından daa da büyüktir.
– Ukrain akimiyeti belâğat seviyesinde, şübesiz ki, qırımtatarlarğa yardım ete, amma muayyen areket seviyesinde?
– Ukrain akimiyeti ve halqara strukturalarda Qırımda olğan adiselerge – Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten munasebetine ve anda iqtisadiy ve siyasiy saalardaki siyasette tesir etmek içün imkânları pek az.
Qırım qanunsız sürette işğal etildi ve de-fakto yuridik ceetten mında Rusiye mesülietlidir. Kreml bu sebepten bir kimsenen dialog qurmağa niyet etmey. Şunıñ içün biz em qanun, em fermanlarnı qabul ete bilemiz, amma er kes añlay ki, olarnı amelge keçirmege ğayet qıyn olur. Amma vaziyet, şübesiz ki, deñişmek kerek. Bu da Qırımnıñ işğalden azat etilmesinden soñ olacağına temel qoya bile.
Elbette ki, Ukraina Yuqarı Şurasına daa çoq şey yapmaq kerek, şu sırada qırımtatar halqınıñ statusı aqqında ve tamır halqları aqqında qanularnı qabul etmek. İşbu gruppalar ve devlet arasında munasebetler sistemasını bir tertipke ketirmek kerek. Amma, ne de olsa, çeşit institutlarnıñ siyasiy signalları: em prezident, em ükümetniñ, em Yuqarı Şuranıñ, – bugün pek aydındır. Qırım – Ukraina, qırımtatarlar – Ukrainanıñ Qırımğa nisbeten siyasetiniñ emiyetli bir qısmı olğanı ep aytıla. Ava limanına Amet Han Sultannıñ adı berilgenini alayıq. Hatırlaymız, bu mevzuda ğayet çoq muzakere keçirildi, amma netice öyle de yoq edi.
Bugün Ukraina Qırımğa nisbeten öz siyasetinde resurslarnıñ yeterli miqdarını qullanğanı aqta aytıp olamam
Bugün bütün kerekli şey yapıla dep aytamam, amma iç olmağanda, bir şey yapıla. Em de şunı qayd etmek kerek ki, bular yalıñız akimiyet sayesinde degil de, çeşit teşkilât ve teşebbüslerniñ sayesinde yapıla. Şimdi plüs şunda ki, bugün bir sıra meselelerde cemaat teşkilâtlarınıñ tevsiyeleri nazarğa alına. Başqa tarafı, er türlü siyaset – resurslardır. Bugün Ukraina Qırımğa nisbeten öz siyasetinde resurslarnıñ yeterli miqdarını qullanğanı aqta aytıp olamam. Amma bu tek Qırım meselesi degil. Ukrainanıñ umumiy vaziyetine ait.
– Qırımtatarlarnıñ büyük qısmı qıtaiy Ukrainada yaşay, şu cümleden Herson vilâyetinde. Akimiyet olarnıñ aqlarını temin etmek içün bütün resurslarını qullanırmı? Misal içün, medeniyet, tasil, siyaset saasında?
– Bugün yapılğan muayyen adımlarnıñ sayısı olduqça azdır. Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun qırımtatar deputatlarınıñ yerli akimiyet organlarındaki keñ temsilciligine isse qoşar edi. Bugün, ebet, bu yeterli degil.
Kiyevde bazar mektepleri bar, mında qırımtatar tili ve medeniyeti ögrenile. Amma bu er şey ana-baba teşebbüsleri ile yapıla. Tabiiy ki, devlet tarafından bu yönelişte yardım pek müim.
Qırımtatarlarnıñ küçük bir cemaatçılığı köçken Vinnitsk vilâyetinde bazı problemler bar
Bilem ki, qırımtatarlarnıñ küçük bir cemaatçılığı köçken Vinnitsk vilâyetinde bazı problemler bar. Olarnıñ yerli sakinler ile ziddiyeti bar. Devlet bu meselelerde de biraz faalce ola bile, em de yerli akimiyetni bu problemler ile öz başına qaldırmamalı.
Bunıñ ile Kiyev ve Lviv vilâyetinde qırımtatarlarnıñ sayısı büyüktir. Til, medeniyet, tasil inkişafı ile bağlı programmalardan ğayrı qırımtatarlar kim olğanını añlatacaq programmalar aqqında aytmaq kerek. Olarnıñ adetleri, dini aqqında. Bu pek müim, çünki Lviv vilâyetiniñ sakinlerinde diger medeniyet vekilleri ile qarşılaşuv tecribesi yoqtır. Böyle programmalar bir-birini tanımaq içün imkân berir edi.
– Qırım.Aqiqat içün intervyüde Refat Çubarov Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün halqara yol haritasını teşkil etmek kerekligi aqqında bildirdi. Sizce, Ukraina diger devletler ile birlikte böyle bir strategiyanı işlep çıqarırmı?
– Bunı prezident Poroşekno mayıs 18 künü bildirdi ve bu leyhanı işğalden azat etilmesi boyunca yol haritası olaraq adladı. Kerçekten de halqara havfsızlıq meselesi, çünki Qırımnı işğal etip, Rusiye cenkten soñraki Avropada qabul etilgen bütün ümdelerni bozdı.
Bugün Ukrainanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını taqdim etmek qıyın, çünki Donbass vaziyeti ep deñişe
Menimce, bu kibi tedbirlerniñ azırlıq planı qolay degil. Çünki qolay olsa, çoqtan yapılır edi. Bugün Ukrainanıñ işğalden azat etilmesiniñ strategiyasını taqdim etmek qıyın, çünki Donbass vaziyeti ep deñişe.
Qırım – Ukraina olğanı aqta memleket yolbaşçıları ve halqara teşkilâtlarnıñ tarafından nice bildirüv bar. Amma muayyen adımlar körünmey.
Amma, fikrime köre, bu ketişatnıñ başlanması aqta bildirüv de – bugünki vaziyette güzel bir şey.


c: text/html

text:
Qanlıkól rayonı hákimligi
Qanlıkól rayonı hákimiyatında jumıs alıp barıwshı bólimler:
- Rayon hákimi;
- Rayon hákiminiń ekonomika hám isbilermenlik máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı;
- Rayon hákiminiń sanaattı rawajlandırıw, kapital qurlıs, kommunikaciya hám kommunal xojalıǵı boyınsha orınbasarı;
- Rayon hákiminiń investiciyalar, innovaciyalar, menshiklestirilgen kárxanalarǵa kómeklesiw hám kishi sanaat zonaları hámde turizmdi rawajlandırıw máseleleri boyınsha orınbasarı;
- Rayon hákiminiń orınbasarı- awıl hám suw xojalıǵı bɵlimi baslıǵı;
- Rayon hákiminiń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw, ruwxıy aǵartıwshılıq isleri boyınsha orınbasarı;
- Rayon hákiminiń orınbasarı hayal-qızlar komiteti baslıǵı;
- shólkemlestiriw qadaǵalaw bólim baslıǵı;
- hákim járdemshisi;
- ekonomika hám isbilermenlik máseleleri boyınsha bas qánigesi;
- sanaattı rawajlandırıw, kapital qurılıs, kommunikaciya hám kommunal xojalıǵı maseleleri boyınsha bas qánigesi;
- investiciyalar, innovaciyalar, menshiklestirilgen kárxanalarǵa kómeklesiw hám kishi sanaat zonaları hámde turizmdi rawajlandırıw máseleleri boyınsha bas qánigesi;
- jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw, ruwxıy aǵartıwshılıq isleri boyınsha bas qánigesi;
- hákim bas qánigesi;
- jámiyetlik shólkemler hám diniy shólkemler menen baylanıslar boyınsha bas qánigesi;
- shólkemlestiriw qadaǵalaw bóliminiń bas qánigesi;
- investiciyalar, innovaciyalar, menshiklestirilgen kárxanalarǵa kómeklesiw hám kishi sanaat zonaları hámde turizmdi rawajlandırıw máseleleri boyınsha jetekshi qánigesi;
- hákim jetekshi qánigesi;
- hákimlik qasındaǵı jas óspirimler menen islewshi komissiyası juwapker xatkeri;
- hákimlik huqıq-máslaxatshisi;
- bas esapshı;
- kancelyariya qánigesi;
Qanlıkól rayonı haqqında qısqasha maǵlıwmat
Qanlıkól rayonı 1970-jılı 7 dekabrde shólkemlestirilgen bolıp, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń arqa-batısında jaylasqan. Arqa tárepinen Qońırat rayonı menen, qubla-shıǵıs tárepten Xojeli, qubla tárepinen SHomanay rayonları menen shegaralas.
Rayon aymaǵı 0, 744 mıń kv km-di quraydi. Rayonda 1 posyolka puqaralar jıyını, 3 mákan puqaralar jıyını , 7 awıl puqaralar jıyını (Beskópir, Arzımbetqum, Jańa qala, Qanlıkól, Nawrız, Bostan, Qosjap) bar. Orayı –Qanlikól rayonı.
Rayon aymaǵınan Respublikada áhmiyetli Xojeli-Qońırat jónelisindegi temir jol hám avtomagistral jolı ótip tur.
Rayon orayı Respublika paytaxtı Nókis (90 km) hám Qońırat (32 km) menen jaqsı baylanısta.
2018-jıl 1-iyul halatına kóre Qanlıkól rayonı xalqınıń sanı 49, 9 mıń adamdı quraydı. Sonnan 12, 3 mıń adam qalada, 37, 6 mıń adam awılda jasaydi.
Rayon tiykarinan awıl xojalıǵına qánigelesken bolıp, paxtashılıq hám ǵálleshilik jetistiriw menen shuǵıllanadı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyede «Territoriya smıslov» forumınıñ «Leyhalar konveyerinde» «Güzel rus tili» leyhası ğalebe qazandı. Leyha Qırımda rus tilinde olğan hatalar aqqında qanun leyhasınıñ teşviqatını nazarda tuta.
TASS bildirgeni kibi, leyha müellifi – Maksim Şeremetyev oña 250 biñ ruble miqdarında grantnıñ berilmesini qazandı. Şeremetyev dey ki, qırımlılar olarnı «ukrain tilini ögrenmege mecbur etkenleri» sebebinden caildir.
«Qırımlılarnı 24 yıl devamında ukrain tilini ögrenmege ve rus tilini unutmağa mecbur ete ediler», – dey Şeremetyev. Onıñ içün, dey o, yarımadanıñ sakinleri adiy hatalarnı yapıp, til qaideleriniñ bozuluvını körmeyler.
«Vazifemiz – online qitaphanelerni işlep çıqarıp, naqliyatta roliklerni kösterip, risalelerni tarqatıp, qırımlılarnıñ savatlılığı seviyesini arttırmaqtır», – dey Şeremetyev.
Bildirilgeni kibi, daa 56 leyha 150 ve 100 biñ ruble miqdarında grantlarnı qazandı.


text:
Qırım.Aqiqat bergen malümatına, iyün 1-de, saba, işbu ibadethanege kelgenlerge kazaklar tarafından ücüm etildi.
İnsanlar mabetke kirmege istey edi, kazak urbağa kiyingen erkekler ise olarğa yolnı qapattı. Soñkileri olarnı kilsege yibermeycegini ayttı ve aman mından ketmege talap ettiler. İnsanlarnı böyle vaziyet açuvlattı, olar maşnalarğa oturdı, faqat qaytmağa razı olmadılar. Soñra, şaatlarnıñ sözlerine köre, kazaklar maşnalarnı qırmağa başladı.
Bundan soñ mabet papazı İvan kazaklar ile qavğalaşmağa başladı ve şimdi ibadethanege dindaşlarnıñ kelecegini ayttı. Faqat kazaklar bunı qorquzuv olaraq tanıdı ve aman «Qırım imayesi»ni yardımğa çağırdılar.
Bazı vaqıttan soñ mabetke silâlı «halq imayesi» kelip yetişti. Olarnıñ sözlerine köre, olar mında «Pravıy sektor aktivistlerniñ tarafından tariklerniñ ögüni almaq içün» kelgenler.
Bundan da ğayrı, mında mabetke kelgenlerge narazılıqnı bildirip, plakatlar ile bir qaç esli başlı insan turmaqta.
Papaz politsiyağa telefon açtı. Al-azırda anda ziddiyetni ögrenip, uquq qoruyıcı organlarnıñ vekilleri buluna.
Yüz bergen adiseni kamerağa çekmege yasaq eteler, jurnalistlerni qorquzmağa tırışalar.


text:
Bugün, 10 avgust künü, «Qırım diversantlarnıñ işi» boyunca yaqalanğan Redvan Suleymanovnı mahkeme 1 yıl 8 ayğa qapatacağınen bağlı üküm çıqardı. Aynı vaqıtta, o, ketirgen zarar içün 3,5 million ruble tölemege mecbur.
Bundan evel haber etilgenine köre, soñki söz ile çıqışta bulunğan Suleymanov mahkemede qabaatını tanıdı, lâkin, büyük zarar ketirgeni aqqında oña taqdim etilgen qabaatlavğa razı olmadı.
Prokuror onı eki yılğa azatlıqtan marum etmege talap etti.
Redvan Suleymanovnı 2016 senesiniñ 30 iyül kününde yaqaladılar. FSB tarafından paylaşılğan videoda 1989 senesi doğğan Redvan Suleymanov bildirdi ki, onı ukrain istihbaratı 2015 senesi oktâbr ayında celp etti. Oña, sanki, Aqmescit ava limanı va avtovokzalında patlatıcı aletlerniñ qoyulması içün yerlerni tapmaq vazifesi buyurılğan. Bunen beraber, o, rusiyeli arbiy bazalar aqqında malümat cıymaq kerek edi.
Aynı vaqıtta Meclis (Rusiye Federatsiyasında 2016 senesi aprel 26-da qabul etilgen qararınen yasaqlanğan) yolbaşçısı Refat Çubarov haber etti ki, Suleymanov, ukrain diversantlar dep adlandırılğan kişiler yaqalanğanından üç afta evel tutuldı. Onıñ soy-sopları Suleymanovnıñ yaqalanması aqqında bilgen, amma haber etmege qorqqan eken.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiyeniñ Samara şeeri Leninskiy rayonınıñ prokurorı Aleksey Rodivilovnı Yaltağa prokuratura başı vazifesine keçirdiler. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım prokuraturasıniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Derc etilgen malümatqa köre, Rodivilov 43 yaşında, o 2000-inci yıldan berli Rusiye prokuraturasında çalışmaqta, amma onıñ bütün işi yalıñız Samara ve Samara vilâyeti ile bağlı edi, o anda prokuratura tahqiqatçısı olıp çalışıp başladı.
2017-nci yılı Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka Kefede ve Bağçasaray rayonında yañı prokurorlarnı tayin etti. Olarnıñ ekisi de qomşu Rusiyeden yollanıldı. Kefe prokurorı - Zabaykalyeden, Bağçasaray prokurorı ise Krasnodardan keldi.


text:
İyül 3-ünde Antaliyada Ukraina Tış İşler Naziri Dmıtro Kuleba ve onıñ Türkiye zenaatdaşı Mevlüt Çuvaşoğlu, Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozulmasını ve ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini muzakere etti.
"Nazirler, Qırımda qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozulmasını toqtatmaq ve ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmek içün halqara meydançıqlarda yapılacaq adımlarını muzakere etti", - denile ukrain müessiseniñ saytında.
Em de Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiye Herson vilâyetinde Qırım köçebeleri içün mesken qurmasını añlaşqanlarından vazgeçmegenini hatırlattı.
İyünde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Herson vilâyetinde qırımtatar qorantaları içün meskenlerniñ qurmasını muzakere etti.
Fevralniñ 3-nde resmiy körüşüv vaqtında Ukraina prezidenti Türkiye prezidentinen Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuv ve siyasiy mabüs qırımtatarlarnıñ azat etilüvinde yardım meselelerini muzakere etti.
Zelenskıynen körüşken Türkiye prezidenti Ankara Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycek ve Ukraina topraq bütünligine qoltuta, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.


text:
AQŞta uzğan cıyınğa Yunna xanım – ikmäk häm qamır äyberläre peşerü eşen yaxşıraq öyränü, tawarnı satu, yaña cihazlar alu häm yaña reseptlar tabu maqsatı belän kilgän. Yunna Rezaevağa, dönyanıñ iñ zur şirkät citäkçeläre belän oçraşu häm kiñäşläşüdän tış - yaña keşelär belän tanışu häm yaña kontaktlar buldıru faydalı bulğan. Restorannarğa kilgändä, aşxanä totu eşe – Rusiädä häm Amerikada yaqınça ber törle, di Yunna:
"Min üzemneñ restorannı yaxşı restoran dip sanıym, häm anı monda, Amerikadağı yaxşı restorannar belän çağıştıram. İñ berençe – yaxşı restoranda aşlar tämle bulırğa tieş, annarı – yuğarı däräcädä xezmät kürsätü – häm räxät bulırğa tieş."
Restorannar dönyasında tanılğan Michelin ülçäwe belän 3 yoldız alğan berdän ber Amerikan restoranı xucası Thomas Keller, Yunna Rezaeva belän tulısınça kileşä. Yaxşı restoran ul – yaxşı aş häm anı matur itep täqdim itü. Keller äfände Mäskäwdä 2005nçe yılda uzğan aş peşerüçelär cıyınında qatnaşqan bulğan.
Yunna Rezaeva AQŞtağı cıyınnan yaña kontaktlar alıp kitä. Üz restoranı öçen qayber yäşelçälärne ul monnan soñ Amerikanıñ Kaliforniä ştatınnan ala başlarğa mömkin, Vladivostokka Kaliforniä Mäskäwdän yaqınraq, di Yunna:
"Misal öçen bezdä äspe çıbığı, sparja – üsmi. Bez anı oçqıç belän Mäskäwdän kitertäbez. Ustritsa, diñgez aşamlıqları bezdä bar, ämma su inde pıçraq, alarnı aşarğa yaramıy, şuña bez alarnı Qıprıstan kitertäbez."
Äspe çıbığın Vladivostokka Mäskäwdän tügel, ä San Franscisco yäki Vancouvedan kitertü restoran xucabikäsenä arzanraqqa töşäçäk.
Dönyadan eşmäkär xanımnar AQŞta inde ikençe tapqır cıyıla, oyıştıruçılarğa da, qatnaşuçılarğa da, bu cıyın faydalı häm qızıqlı bula.
Alsu Qormaş


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Qırım ve esas Ukrainanıñ memuriy sıñırını «yarıp keçüv» semetdeşlerniñ Rusiyeniñ yarımada işğaline qarşı tabiiy cevabı oldı», dep tüşüne.
Böyle fikirni o, 2014 senesiniñ adise-vaqialarını Qırım.Aqiqatqa izaatlap bildirdi. O vaqıt qırımtatarlar qırımtatar halqınıñ liderini qarşılamaq içün Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye quvetçileriniñ kordonını bozıp keçken edi.
«Semetdeşlerniñ işğalciniñ Qırımda kimler yaşaycaq, kimler yaşamaycaq qararına bergen doğru cevabı. Açuvnıñ tabiiy ifadelenmesi oldı. Şimdi bunı tekrarlamaq aman-aman imkânsızdır. Çünki ilk künleri olar demokratik serbestlikni birden lâğu etmediler. Şimdi bunı tamırdan kesecekler», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, şimdi bile bir çoq qırımtatarı 2014 senesinde yapqanlarını tekrarlamağa azır.
«Mesüliyetke çekilgen bir çoq insan kerek olsa, daa bir kere tekrarlarlar, dep aytqan edi. Halqnıñ ruhını sındırıp olamadılar. Amma, daa bir kere aytam, şimdi böyle aktsiyalarnıñ keçirilmesi aman-aman imkânsız ola», – dep qoştı o.
2014 senesi mayısnıñ 3-nde 5 biñge yaqın qırımtatarı Rusiye akimiyetiniñ qararı ile Qırımğa «kirip olamaycaq» kişi ilân etilgen Mustafa Cemilevni qarşılamağa ketti.
Ermeni Bazarda «Turetskiy val» yanında olarnıñ avtokolonnası Rusiye OMONı ve zırhlı tehnikanen blok etildi.
Faaller Cemilevni körmek içün OMON hadimlerini keçip, keçiş noqtasına cayav ketti.
Anda Cemilevnen körüşkenler, amma Qırımğa onı öyle de kirsetmediler, Cemilev Kyivge ketmege mecbur oldı.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov qırımtatar faalleriniñ areketlerini «cinayet» dep adlandırdı.
Daa soñra o vaqialarnıñ iştirakçilerini Rusiye akimiyeti taqip etip başladı.
«Mayıs 3 davası» boyunca dört insan şartlı apis cezasına ve para cezalarına üküm etilgen edi. Başta Musa Abkerimov tutuldı. Onı «Berkut» hadimine orta ağırlıq zarar ketirgeninde qabaatladılar. 2015 senesi mayısta Ermeni Bazarnıñ şeer mahkemesi Abkerimovnı dört yıl ve dört ay şartlı apis cezasına üküm etti. Daa soñra Rustem Abdurahmanov, Tair Smedlâyev ve Edem Ebulisov tutuldı. Üçü de şartlı apis cezalarını aldı. «Mayıs 3 davasınıñ» soñki mahkemesi 2015 senesi dekabrniñ 11-nde oldı.


text:
Ukrainanıñ Herson vilâyetinde qurulğan yañı damlanıñ qurulışı yarımadadaki vaziyetke tesir etmez. Bu aqta aprelniñ 30-da «RİA Novosti Krım» informatsion agentligine Kreml nezareti altında bulunğan Qırım ükümeti milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov bildirdi.
«Qırım sakinleri suv qıtlığı çekmey. Yañı damba Qırımdaki vaziyetke iç bir şekilde tesir etmez, o üç yıldan berli suvsız qalğan Qırım sıñırındaki ukrain ziraatçılarını içün qurtarmaq içün daa ziyade kereklidir», - dep bbildirmekte Smirnov.
Daa evel Herson vilâyetiniñ memuriyeti Qırım sıñırında yañı sabit beton bendini işke tüşürgen edi.
Rusiye Qırımnı istilâ etken soñ, yarımadanı Dnepr özeninen bağlağan ekâne suv yolağı olğan Şimaliy-Qırım kanalından suv berilmesi kesilgen edi.
Dneprden kelgen suv kesilmesi neticesinde suvarıluv vastasınen asralğan Qırım ziraatçılığı çoq zarar körgen edi. Qırımnıñ suvarılğan 140 biñ gektar toprağından yerli suv imkânlar qullanaraq suvarılğan yalıñız 17 biñ gektar topraq qaldı. Artıq pirniç asralmay. Bir yıldan soñ suvarılğan topraq alanı 13,4 biñ gektarğace tüşti.


text:
Kreml kontrolündeki Canköy şeet şurası, şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesinde Eduard Selivanovnı tainledi. Bu aqta qarar dekabr 27 künü şeer şurasınıñ toplaşuvında qabul edildi.
«Rey berüvde 22 deputat iştirak etti, olradan 20 öz reylerini Selivanovqa berdi, eki rey tabaqası bozulğan olaraq qabul etili», – dep haber ete Krıminform.
Agentlikte qayd eteler ki, şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine teklif etilgen namzetler, Kreml kontrolündeki Qırım baş naziriniñ muavini Yüriy Gotsünük reberliginde tertiplengen yarış komissiyası tarafından tain etilgen ediler. Komisiyağa beş insannıñ vasiqaları yollanılğan edi, olar baqılğan soñ ekisi qaldı – Eduard Selivanov ve Oleg Mironenko. Bundan ögüne Selivanov, işğal etilgen Canköynde memuriyet yolbaşçısının muavini edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov, qırımlı siyasiy mabus Ahtem Çiygoznıñ anası hastalanğanını haber etti.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Ahtem Çiygoznıñ anası – Aliye abla – onıñ oğlu 2015 senesi yanvar ayında apis etilgen soñ ağır hastalanğan edi. Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, qadın «öz yaqınlarına alsızlığı aqqında bildirmemege tırışa» ve oğlunıñ azat etilecegine ümüt ete.
«Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi eñ yaqın adamlarğa – ana-babalarına, ömür arğadaşlarına ve ballarına tesir ete... Aliye abla, Lenara qızınen beraber Kyivke kelip, bir-qaç kün devamında mındaki hastahanelerde özüni baqtırdı. Kyivde yaşaqan qırımtatar ailelerine, Ahtemniñ anasını qayğırğanları içün teşekkür bildirem... Bügün Aliye abla Bağçasarayğa qayttı. Ramazan ayınıñ künlerinde Ahtem Çiygoznıñ ana-babasını – Aliye abla ve Zeytulla ağanı ziyaret etiñiz», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde.
Refat Çubarov qırımlı siyasiy mabuslarınıñ qorantalarını ziyaret etmege çağırdı.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Bu aqta Ukrainada çalışqan eyyetiniñ er künülik bildirüvinde aytıla.
«Lugansk vilâyetinde vaziyet kernigdir, iyün 2 künü tahminen saat 15:00 raketalar zapt etilgen vilâyet memuriyetiniñ binasına tüşti. Mahsus nezaret eyyetiniñ malümatına köre, patlav sebebi uçaqtan tüşürilgen raketalar oldı. Zarar körgenlerniñ sayısı belgisizdir», – denile beyanatta
«Lugansk sakinleri regionnı taşlap ketecek oldılar. Eyyetiniñ bergen malümatına binayen, Harkov ve Kiyev poyezdlerinde biletler bir qaç künge endi ayırtılğandır», – denile arizada.


text:
İlhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi arfesinde qırımtatar faaliyetçileri Rusiye telükesizlik hadimlerinden, Kremlniñ kontroli altında olğan yarımadanıñ ukümetinden ruhset almadan kütleviy tedbirler öttkerilmesiniñ yasaq olğanına dair tenbilev kâğıtları alalar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa siyasetşınas ve qırımtatar faaliyetçisi Lenora Dülber bildirdi.
Faaliyetçi: «Soñki eki kün içinde bunıñ kibi tenbilev kâğıtları bir qaç adamğa taqdim etildi. Olar episi – bir de bir şekilde milliy arekette ya da bir kerelik tedbirlerde iştirak etken qırımtatar faaliyetçileri… Men amelde eminim ki, er kes bunı açıqtan bildirmey. Eminim ki, böyle tenbilevler er yerde yapıla, ve bu endi soñki ay içinde özüni köstergen bir tendentsiyadır. Bunıñ saylav ile alâqası olğanı aşkârdır», – dep qayd ete.
Mart 14, çarşenbe künü, Rusiye telükesizlik hadimleri Suvdağ yanındaki Qapsihor (Morskoye) köyünde qırımtatar faaliyetçisi Rustem Useinovğa, uyğulaştırılmayıp kütleviy tedbirlerni keçirmek yasaq olğanı aqqında tenbilev kâğıtını taqdim etecek ediler. Ondan ğayrı, buña oşağan malümatnı faaliyetçi qadın toplay ve muntazam surette Facebookta derc ete.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığına tayın etildi.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ukümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaqın etilgen soñ mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq kütleviy surette tintile.


text:
Keçken künü Qırımda 7 COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümeti.
Umumen 166 Qırım sakini koronavirus yuqunçından vefat etti. Soñki künde daa 169 kişi yahşı oldı. 2618 insan közetile. 1409 kişi evde dinamik közetüv altında buluna. 65 insan observatorlarğa alındı.
Qırımda noyabrniñ 6-nda 206 koronavirus hastası qayd etildi, 46-sınıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Bir kün evelsi berilgen malümatqa köre, Aqyarda COVID-19 hastalarınıñ sayısı Qırımdan daa çoq.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Proşenko ve Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Putinniñ iştiraginen Donbasstaki dava çezilmesi aqqında muzakereler Berlin ya da Pariste keçirile bile, dep bildirdi Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ yolbaşçısı Pavel Klimkin.
Bu muzakereler Donbasstaki davanıñ çezilmesine fayda ketirse, Ukraina ve Rusiye prezidentleri Petro Poroşenko ve Vladimir Putinniñ körüşüvi keçirile bile.
Bu aqta «1+1» telekanalınıñ yayınında Ukraina tışqı işler naziri Pavel Klimkin ilân etti.
«Bu bizge fayda ketirse, elbet, keçirilecek», – dedi nazir nomand formatında keçirile bilecek Poroşenko ve Putinniñ körüşüvi aqqında, qaysı biri Frenkistan ve Almaniya tışqı işler nazirleri Jan-Mark Ero ve Frank-Valter Ştaynmayer ile körüşüvden evel keçirile bile.
«Añlaşmağa fırsatımız olğanda, ya Pariste, ya Berlinde toplaşacaqmız. Ve pek tez sürette», – dep qoştı Ukraina tışqı işler naziri.


text:
Qırımtatar sanatkârları dekabr 6 künü Kiyevde keçirilecek Ukrain katolik universitetiniñ hayriye aqşamına öz eserlerini bağışladılar. Olğan aqçağa universitet qırımtatar sayısından istidatlı gençler içün ayrı stipendiyanı kirsetecek.
Bu aqta aliy oquv yurtunıñ saytında aytıla.
«Qırımtatarlarnıñ vaziyeti ağır olğanını añlaymız. İnanamız ki, olar zemaneviy ukrain siyasiy milletniñ ayırılmaz bir qısmı olıp, ukrain mensüpligine saiptirler», – dep qayd etti UKU birinci prorektorı Taras Dobko.
Bu kibi destekniñ teşebbüsçileri qırımtatar sanatkârları – Rustem Skibin, Elmira Seit Ametova, Mamut Çurlu, Eldar Güsenov ve digerleri oldılar.


text:
Rusiye çetel işler naziri «Ukraina Cenübiy-Şarqında facianıñ» talilini yañlış dep adladı ve işğal etilgen Qırımda insan aqları aqqında Ukrainada insan aqları boyunca BMT Missiyasınıñ sekinci maruzasında olğan tenqidini tanımadı, haber ete Radio Svoboda.
Şu cümleden, BMT maruzasındaki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti aqqında tenqidi sebebinden Moskvada Qırım Rusiye subyekti olğanını ve andaki vaziyet Ukrainada BMT Missiyasınıñ mandatına ait olmağanını qayd ettiler.
Aynı zamanda Ukraina çetel işler nazirligi işbu maruzanıñ bazı eksiklikleri olğanına baqmadan, onı olduqça obyektiv olaraq tanıy. Kiyevde bildirilgeni kibi, bu maruzada Ukrainada insan aqlarınıñ vaziyeti beterleşüv sebeplerine – Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali ve Ukraina şarqiy regionlarında vaziyetniñ kerginleşüvine – diqqat yeterli seviyede ayırmağan eken.
Nazirlikte «ukrain arbiyleri tarafından insan ve gumanitar aqlarınıñ bozuluvları aqqında «bazı» qaynaqlardan alınğan sahte malümatnıñ aşkâr etilmesini» de qayd ettiler. «Bunıñ ile Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligiñ qoruvına olğan qanuniy aqqı diqqatqa alınmay», – deyler nazirlikte
Mında BMT diger maruzalarında Ukraina şarqında ve Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vaziyetniñ ilerilemesine tesir etken yalıñız içki şaraitlerni degil de, tış faktorlarnıñ qayd etilecegine ümüt besleyler.
Qırım işğali yarımadada insan aqları boyunca halqara missiyalarnıñ olmasını imkânsız etti, deyler uquq qorçalayıcılar.


text:
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev istifağa ketti.
Bu haberni, özüniñ Facebook sayifesinde Sergey Aksönov bildirdi.
«Yañçıq (Salı künü, – muarriyet qayd ete) Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı, Gennadiy Baharev, sağlığı olmağanı sebebinden, istifağa ariza yazdı. Onıñ vazifelerini, vaqtınca, şeer memuriyet başınıñ muavini Aleksandrova Galina Viktorovna eda etecek».
Ondan da başqa, işten ketme arizalarını şeer memuriyet başınıñ muavinleri Aleksandr Ovdiyenko ve Yüriy Tur yazdılar.
Avdet haber etkeni kibi, Sergey Aksönov Kefe (Feodosiya), Cankoy, İslâm Terek (Kirovskoye) ve Qurman (Krasnogvardeyskoye) şeer ve qasabalarınıñ başlıqlarını deñişecegi aqqında aytqan edi.
Hatırlatamız, bu afta içinde Sudaq memyriyetiniñ yañı başlığı olaraq Andrey Nekrasov tayin etildi. Ondan evel Nekrasov Sudaq memyriyet başlığınıñ muavini ve baş mimar vazifelerini eda ete edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiye sanktsiya cedveline Qırım siyasetçileri, arbiyleri, ukrain müessiselerniñ hadimleri oğradı.
Noyabrniñ 1-inde derc etilgen vesiqağa köre, Rusiyeniñ iqdisadiy sanktsiyalarına, Qırım MC-de Ukrainanıñ daimiy vekiliniñ muavini İzet Gdanov, Qırım MC akimiyetiniñ sabıq reisi, Ukraina halq mebusı Sergey Kunitsin, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqları meseleleri boyunca nazirniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, Qırım MC-niñ reis muavini Andrey Sençenko oğradı.
Sanktsiya cedvekinde Qırım MC-de Ukrainanıñ daimiy vekili Boris Babin, Qırım MC-niñ prokurorı Gündüz Mamedov, Ukraina halq mebusı Yuriy Mamçur da kirsetildi.
Qırım.Aqiqat, yuqarıda añılğan insanlarnıñ Rusiye ükümetiniñ qararınen bağlı izaatlarını almağa tırışa.
Bundan ğayrı, Rusiye ükümeti, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı şahsiy iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Bu aqta Rusiye ükümetiniñ 2018 senesi oktâbrniñ 22-nde qabul etilgen qararda aytıla.
Haber etile ki, sanktsiyalar naqıtsız sermiyanı, vesiqalaştırılmağan qıymetli kâğıtlarnı ve Rusiyedeki mal-mülkni blok etip, olğan paralarnı Rusiye tışına çıqarılmasını yasaq ete.
Umumen Rusiye ükümeti 322 Ukraina vatandaşı ve 68 ukrain şirketine qarşı sanktsiyalar kirsetti. Olar oktâbrniñ 22-nde işke tüşürildi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları ve şirketlerine qarşı yapqan duşmanlıq areketleri sebebinden mahsus iqtisadiy tedbirler alınmasına dair» fermannı imzalağan edi.
Putin akimiyetke, sanktsiyalarğa oğraycaq şahıs ve şirketlerniñ cedvelini tizip, sıñırlayıcı tedbirlerni belgilemege avale etken edi.
Bu sene mayıs ayında Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletip, 30 şirket ve 14 şahısqa qarşı sıñırlanuv tedbirini almağa qarar bergen edi. Prezident Petro Poroşenko fermannı imzaladı. Böylece, al-azırda sanktsiyalar cedvelinde 1762 şahıs ve 786 şirket bar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etüvi ve onı esktremistik teşkilâtı olaraq tanıması aqqındaki qararğa qarşı şikâyet arizası Rusiye Yuqarı mahkemesi tarafından baqılacaq künü alâ daa belli degil. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa mahkemede Meclisniñ menfaatını temsil etken adliyeci Cemil Temişev bildirdi.
«Daa belli degil. (Appelâtsiya – QA) mayıs 25-te berildi. Bunıñ içün (tarih belgilenmesini – QA) aytmağa daa ertedir», – dep ayttı Temişev.
Bundan evel Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko Ukraina, işğal etilgen Qırımda mahkemeniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararından sebep, Rusiye Federatsiyasına qarşı İnsan aqları Avropa mahkemesine dava azırlağanını ilân etti.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Halqara toplulıq Rusiye ükümetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte taşıyıcılarnıñ sayısını eki qat eksiltmege planlaştıralar.
Şeer akimiyeti Krım Media agentligine bergen malümatqa köre, nevbetteki yarış bu seneniñ birinci üç ayında keçirilecek.
«Keçken afta ava bozğun olğanından sebep işke çıqmağan iş adamları yolcularnı taşımaq aqqından marum qalacaqtır», – dep qayd etile.
Memuriyetniñ malümatına köre, Aqmescitte bugünki künde 20 taşıyıcı çalışmaqta.
Neşirniñ bildirgenine köre, yanvar 8-de yollar buzlağanından sebep Qırım paytahtında cemaat naqliyatı aman-aman yoq edi.


text:
Qırımıñ Rusiye Devlet şurasınıñ deputatı Sergey Şuvaynikov AQŞ prezidenti Barak Obamağa Qırımnı ziyaret etip, yarımada siyasiy vaziyetine öz başına qıymet kesmege teklif ete.
Bunı o Amerika prezidentiniñ BMT Baş assambleyasındaki çıqışını Qırım.Aqiqatqa izaatlap ayttı.
«Barak Obamanı Qırımnı şahsiy sürette ziyaret etmege çağırar edim. İnsanlar sanki işğal etilgen territoriyada nasıl yaşap kelgenini körer edi. Qırımğa kelgen sabıq İtaliya yetekçisi yapqanı kibi, soqaqlarda kezsin. Qarşılarmız, insanlarnen subetleşsin», – dey Şuvaynikov.
Qırım deputatı emin, Obama böyle yapsa, «Qırımdaki vaziyet onıñ tasavur etkeni kibi olmağanını ve Ğarp sanktsiyalarını qazanmağanını» añlar.
New-Yorkta BMT Baş assambleyasınıñ 70-nci sessiyasında oktâbr 3-ne qadar sürecek muzakereler başlandı.
Barak Obama öz çıqışında memleketi Rusiyege qarşı cezalarnı onıñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki istilâsına cevap olaraq kirsetkenini qayd etti. Dey ki, böyle areketler devam etse, bu kibi taqdir diger memleketlerni de bekley bile.


text:
Yaltada mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ doğğan kününiñ yıllığı munasebeti ile Qırım sakinleri eykeli yanına çeçekler ketirdiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Eykel Taras Şevçenko adına skverde tura. Ukrainanıñ devlet bayrağı tüsündeki taze çeçek desteleri eykelniñ temel taşına qoyuldı, bir qaç çeçekni onıñ qoluna tutturdılar, dep bildire muhbir.
Onıñ malümatına köre, Yaltada Ukrainanıñ aman-aman bütün emiyetli baylarmlarına Taras Şevçenkonıñ eykeline çeçekler ketireler. Şeer sakinleri eykelge sayğı köstere – Şevçenko skveri, o yerde muntazam surette öz mitinglerini toplağan içkicilerniñ sevgen yeri olğanına baqmadan, vandalizm ya da eykelni aramlama adiseleri olmadı, dep qayd ete muhbir.
Daa evel, Qırımda 2018 senesi mart 9-da Aqmescitte, Keriçte ve Aqyarda Taras Şevçenko eykelleri yanına çeçekler qoyulğanı aqqında bildirilgen edi.
2016 senesinde Şevçenkonıñ doğğan künü yıllığını Keriç, Aqmescit, Aqyar ve diger şeerlerde qayd ettiler. Kobzarnıñ eykelleri yanında şiirler oqudı ve ukrain türkülerini yırladılar.
B 2015 senesinde Aqmescitte Şevçenko eykeline çeçekler qoyğanda Ukraina tarafdarı olğan faaliyetçilerni polis yaqalay edi.
Mart 9-da Kobzar olaraq da belli olğan Ukraina yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü qayd etile. O, 1814 senesinde doğdı. Onıñ istidatı rus ve ukrain tilinde şiirler ve nesir yazğanında, bediiy ve grafik icadında, cemiyet faaliyetinde ve beñzer faaliyetlerde öz ifadesini taptı. Ukrainler içün Şevcenko, özlerini bir millet olaraq tanuv elementlerinden biridir.


text:
Elverişsiz ava vaziyeti sebebinden Keriç paromlı keçiti bütün gece çalışmadı.
Bu aqta OOO «Morskaya direktsiya» ğa atıf etip, Rusiyeniñ nezaret astında bulunğan Qırımdaki fevqulade vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Berilgen malümatlarğa köre, keçit küçlü tuman sebebinden öz işini fevral 29 aqşam toqtatıp mart 1 sabasına qadar çalışmadı. Şimdiki vaqıtta, hızmette iddia etkenleri kibi, keçitler Keriç boğazından Qırımdan Rusiyege qatnap başladı.
Keçenlerde keçit aynı sebeplerden öz işini toqtatqan edi.
Keriç boğazındaki paromlı keçit 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Krasnodar bölgesinen bağlağan esas naqliyat damarı olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Akimiyet tarafdarı olğan «Krımskaya pravda» gazetası saytındaki soravda qırımlılar Qırım referendumında neni saylar edi degen sualge respondentlerniñ 61% «Qırımnıñ Ukraina terkibinde keñ vekâletlerini» saylaycağını bildirdi.
2015 senesi mart 5-ye aşkâr etilgen «Siz umumqırım referendumınıñ suallerine bugün nasıl cevap berir ediñiz?» sualine mart 9 künü saat 8:00-ge qadar 4510 insan cevap berdi. Rusiyege 19% qoşulır edi, daa 20% «referendumğa kelmez edi».
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiyeli faalci İlya Bolşedvorov Qırımğa işğalden soñ köçip keldi. Artıq o yarımadanıñ ictimaiy ayatında faal iştirak ete. O: Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında Qırımlı cemaatçılar küreşüvde qullanğan usulları em de qarşılaşqan problemaları aqqında ikâye ete.
– İlya, Qırım cemaatçıları kimdir asılında?
– Bügünki künde cemaatçılar ve olarnen Qırım akimiyeti arasındaki munasebet aqqında pek çoq aytıla. Cemaatçılar asılında kimdir?Esasen er türlü ve çoqsı eyi niyet ile akimiyetnen qarşılıqlı alâqa qurıp, cemaat fikirine tesir etüv areketinen, akimiyet tarafından qabul etilecek qararlarğa tesir etmege ıntılğan faal ayatiy pozitsiyası olğan insanlardır. Olarnıñ arasında şeerde çiçek ve terek oturtulğanını istegenler, yetim ve evsizlerni qayğırğan, ayvanlarnı sevgen insanlar da bar. Mındaki insanlarnıñ akimiyetnen dialog quracaq türlü-türlü maqsat ve vastaları mevcut.
– Bu nasıl bir vastardır, aceba?
– Bazıları toqtamay rica etip yalvarmağa, bazıları bir niyetnen qavğa etmege, bazıları ise, qavğadan bezip talap etmege azır.İşte bu baqıştan, artıq maqsadına farqlılığına köre de, er biri er türlü. Buña şaşmanıñ sebebi de yoq, çünki cemaatçılar – cemaatnıñ çeşit qatlamlarından çıqqan, çeşit degerler ve areket usullarına saip insanlardır.
– Olarnıñ maqsatqa irişüv vastalarını aqlı dep saymaq mümkünmi?
– Cemaatçılar meselesinde, esasen musbet olğan insanlar öz maqsadına irişmek içün, cemiyette muim sayılğan diger menfaatlardan nasıl etip vazgeçmege azır olmaları mümkün? Şeerniñ «inkişaf etmesi» oğrunda olar şeer sakinleriniñ evlerinden quvğan qanunsız qurucılıq yanında nasıl yaşamaları mumkün?
Aslında şeerniñ toprağını çalğan inşaatçını qorumaq içün nasıl etip cemiyetniñ menfaatlarını bir kenarğa atmaq mümkün?
Aslında şeernin toprağını çalğan inşaatçını, şeerniñ inkişafına bir kapik qoşmadan, Federal maqsatlı programma (FTSP) infrastukturasınıñ obyektleri ve şeer kommunikatsiyaları esabına aqça qazanmağa tırışqan, şeerge nisbeten ictimaiy terrorizm siyaesti alıp barğan inşaatçını qorçalamaq maqsadınen milletler arasındaki birlikten nasıl etip vazgeçmek mümkün?
– Qırımda çalışqan KHV işbu menfiy vaqialarnı nasıl aks ettire?
– Bilgenime köre, Qırımnıñ kütleviy haber vastaları özüniñ informatsion siyasetini yerli akimiyetnen uyğunlaştırğanı sebebinden bu meselelerde olardan tenqit ya da aq sözlülik beklemege sıra tüşmey. Çoq para qarşılığında at oynatıp olğan şeer ve cumhuriyet temsilcileri qurucılıq ve qaparcılıqqa qarşı küreşken insanlarnı çamurğa batırılmaq içün çeşit türlü zorluqlarnen rastkelişe.
– Bu ne şekilde yapıla?
– Olarğa qarşı çıqqanlarnı qaralamaq maqsadınen inşaatçılar uydurma internet saifeleri aça, iç bir ispat köstermeden opponentlerini satqınlıqta qabaatlay. Bazen mesele müşkül derece yete, meselâ, Gennadiy Baharev (Rusiye nezaretindeki Aqmescit yolbaşçısı –QA) iç bir esası olmadan, ğayrı resmiy inşaatçılarnen küreşkenlerni yasaq etilgen teşkilât ve ukrain millitçilerinen işbirligi yapqanlarında qabaatlay ve böylece milletlerara kerginlik yarata.
İftira dalğasına ve yapıştırılğan satqın tamğasına qarşı turmaq qıyın bir mesele. Ancaq bunı cemaatçılar yapmasa, bu işni kim yürsetecek?
Cemaatçılar özlerini şeer sakinlerinden ayırmaq, şeerdeki ruhsetsiz qurucılıqnen bağlı real zorluqlardan qorçalav işinden ayrı qalmaq isteydirlermi? Olar bir anda kârlı olmaq içün, şeer sakinleriniñ közünden tüşerek, satqın şeer akimiyetinen bir basamaqta turmaq, aqsızlıqnı qorçalamaq isteydirlermi?
Aqıntınen beraber aqmaq pek qolay bir iş, amma belki de bazılarınıñ işbu iftira dalğasına, satqın tamğasını yapıştırma teşebbüsine qarşı turması pek qıyındır. Ancaq bunı cemaatçılar yapmasa, bu işni kim yürsetecek?


text:
Qırımda ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına aktsiya iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresinde («E» merkezi) bir saatlik subetten soñ «ekstremist faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelediler. Bunı QHA haber agentligi bildire.
Neşirniñ malümatına köre, faal vesiqanı imzalamağa istemedi.
Malüm olğanı kibi, salı künü, mart 17-de, Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına numayış iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Aqmescitte yerleşken Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ ekstremizm ile küreş bölügine («E» merkezi) sorğuğa çağırdılar. Bunıñ ile idarede insan aqları boyunca eyyet vekilleri buluna.
Evel bildirilgeni kibi, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ daa eki iştirakçisine 40 saatlik mecburiy işler belgilendi.
Leonid Kuzmin, Veldar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler


text:
Qıtaiy Ukrainada teşkil etilecek Qırım musulmanları diniy idaresi qırımtatarlarnıñ medeniy birligini saqlaycaq institut olmalıdır.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev bildirdi.
Onıñ fikrine köre, qıtaiy Ukrainada Qırım müftiyligi yarımada işğalinden sebep tarihiy vatanını terk etmege mecbur olğan qırımtatarlar içün medeniy ve diniy merkez olmalıdır.
«Biz kendi özgünligimizni saqlamaq kerekmiz. Til, medeniyet. din özgünligimizni. Şunıñ içün, özgünligimizni saqlamaq içün mahsus institutlar olmalı. Ukrainanıñ qıtasında Qırım Müftiyligini diniy özgünligimizni saqlaycaq institut olmalı ve mında Qırım musulmanları, qıtaiy Ukrainada bulunğan qırımtatarlar ile iş alıp barılmalı», – dey Bariyev.
Qıtaiy Ukrainada Musulman diniy idaresiniñ teşkil etilmesi – qırımtatarlarnıñ milliy yetekçileriniñ teşebbüsidir. Şu cümleden, Mustafa Cemilev Qırım ve Aqyar musulmanlar diniy idaresiniñ yarımada Rusiye akimiyetine boysunğanı ile añlattı. Herson vilâyetinde keçirilgen Bütündünya qırımtatar kongressiniñ idare şurasınıñ toplaşuvı da işbu teşebbüske qol tuttı.


text:
Rusiyede çetelde qanunsız areketlerni amelge keçirmek içün mahsus hızmetniñ peyda oluvı aqqında süjet Rusiye telekanallarında daa yıl evelsi kösterilgen edi. Bunı Ukraina çetel işler nazirliginiñ matbuat siyasiy departamentiniñ müdiri Yevgen Perebiynis bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, spetsnaz diversiya, itsenmez siyasetçilerniñ yoq etilmesi ve qomşu memlektlerde vaziyetniñ kerginleştirmesi içün teşkil olundı. Rusiye arbiyleri çetelde qanunsız areketlerni amelge keçirmek içün azır olğanlarını bildirdi. Süjette Qırımnı işğal etken ve şimdi Ukraina şarqında areket etken insanlarnı añdırğan şahıslar kösterilgen edi.
«Yañı spetsnaz, rusiye jurnalistlerniñ aytqanı kibi, mahsus vazifelerni eda etmek, ayrı memkletlerge içki problemlerni çıqarıp, olarnıñ diqqatını tışqı problemlerden almaq kerektir. Mahsus ameliyat quvetleri ecnebiy partizan areketlerni idare ete ve istenmez liderlerni yoq ete, – qayd etti Perebiynis. – Bu diversion bölükler bugün Ukrainada areket etmeymi? Yıl evelsi Rusiyede alınğan stsenariy bugün Ukrainada amelge keçirilmeymi?»


text:
Qırımlı jurnalist Şevket Namatullayev martnıñ 27-nde Qırımda tintüvlerden soñ apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ balalarına toplağan para aqqında esabat berdi.
«Kartta 87904 ğrn + elime berilgen 5550 ğrn bar. Bugün 93,404 ğrn + Kyivde cuma namazında toplanğan 2000 ABD dolları bar (54 biñ ğrıvnâ – QA). Er kes sağ olsun. Para toplamağa devam etemiz», – dep yazdı Namatullayev Facebookta.
Aprelniñ 3-ne qadar umumen 147404 ğrıvnâ toplandı.
Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ yarımadada ana-babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan 100-den ziyade qırımlı balağa yardım etken «Bizim balalar» hayriye fondu qurulğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi martnıñ 28-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetine alâqaları bar olğanından şübheli sayılıp tutulğan «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ üç faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti.
Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iyülniñ 13-nde Herson vilâyetine barıp, infrastruktura ve «Çonğar» keçiş noqtasındaki memuriy sıñırnı keçüv şaraitlerini baqacaq. Bu aqta Ukraina prezidenti Ofisiniñ saytında haber etile.
Qayd etilgeni kibi, Zelenskıy «Çonğar» ve «Kalançak» keçiş noqtalarını donatuv leyhalarını kerçekleştirüv meseleleri boyunca toplaşuv keçirecek.
«Prezident Herson viyaleti devlet memuriyetiniñ yañı tayinlengen yolbaşçısı ve Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekilini taqdim etecek», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, iyünniñ 25-nde Anton Korineviç Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine tayin etildi. Prezident temsilciliginiñ resmiy saytında buña dair buyruq derc etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Çerniğiv vilâyetiniñ İçnâ şeeri yaqınlarında silâ anbarlarında olğan patlavlardan soñ bazı devlet yollarında areket qapatıldı, dep bildire oktâbrniñ 9-nda saba «Ukravtodor».
Qazadan sebep fevqulâde vaziyet alanı – 16 km.
Çerniğiv vilâyeti İçnâ şeeriniñ civarındaki anbarlarda patlavlar saat 03.30-larda başladı. Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 04:22-de 30 kilometr radiusında ava boşluğı qapatıldı, demiryol ve maşina naqliyatınıñ areketi vaqtınca toqtatıldı. Tahminen 10 biñ insan tahliye etildi.
Patlav sebepleri ya da zarar körgenler aqqında bir de bir malümat şimdilik yoq.
Ukrainadaki silâ anbarlarında patlavlar ilk sefer olmay. Keçken sene mart ayında Harkiv vilâyetiniñ Balakleya civarlarındaki top silâ anbarlarında yanğın çıqtı ve silâ patlamağa başladı.
2017 senesi sentâbriniñ soñunda Vinnitsa vilâyetiniñ Kalınivka şeerindeki silâ anbarlarında yanğın ve patlavlar olğan edi.


text:
Qırımda «Artek» bala merkeziniñ yañı timsali boyunca ğaye yarışında Voronej mektep talebesi Timofey Obolenskiy ğalebe qazandı. Timsal bu sene 90 yıllığını qayd etecek lageriniñ ziyneti olacaqtır.
Resimde yıldız içinde deñiz, dağ ve davul tasvir etilgen, art fonunda ise pioner ocağı kösterile.
Ğalip bu yarış onıñ içün pek emiyetli olğanını bildirdi, çünki onıñ dedesi Ulu Vatan cenki vaqtında Aqyar küreşinde iştirak ete edi.
Belli olğanı kibi, bala lageri timaslini balalarnıñ özlerine uydurmağa teklif etilgen edi. Yarış teşkilâtçıları aselet mütehassıslarnıñ hızmetlerinden vazgeçtiler. Neticede bütün Rusiyeden kelgen 1700 işten saylamağa kerek oldı, haber ete Pervıy kanal.
«Artek – tasilimizniñ, tasilimizde olğan eñ eyi şeylerniñ timsalidir. Bugün biz adetlerimizni birleştirmek kerekmiz, amma bunıñ ile tasil tehnologiyalarına, raatlıq oñaytlılığına, balalarnıñ eñ güzel lagerimizde dostluq müitinde yaşap kelmesine emin adım atmalımız», – dedi Rusiye ükümetiniñ reis muavini Olga Golodets.
Mukâfat olaraq yarış muzaferi lagerge yollanmanı elde etti.


text:
Qırımda «Nekropol-Krım 2015» sergisi keçe: Rusiyeden Yaltağa tabut ve diger bu kibi mahsulatnı ketrdiler, «İnturist» musafirhanesi «Hrustalnıy» salonında.
Reuters bildirgeni kibi, sergi iyün 10-11 künleri keçecek. Sergi iştirakçileri arasında – Moskva, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg, Krasnodar, Smolensk ve Rusiyeniñ diger şeerlerinden kelgen tabutçılar.
Bunıñ ile separatist «LHC»den de tabutlar ketirilgen.
«Yalta-İnturist» sergisinde tek tabutlar degil, çember, şeritler, urnalar taqdim etilgendir.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/6 fevral
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 6 fevral biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1890 — Dmitriy Avrov, rus häm sovet xärbi eşleklese.
- 1946 — Rinat Männan, tatar şağire, yazuçısı.


text:
Ukraina vizalı rejimniñ kirsetilmesi aqqında qarar alsa, Kremlinde «Rusiyeniñ menfaatlarını közge alıp» tedbir köreceklerini vade eteler.
«Sade adamlarnıñ aqlarını biraz sıñırlamağa qarar alsalar, ve eger de viza rejim kirsetilse, soñ, elbette ki, bu vaziyet baqılacaq ve rus tarafı öz menfaatları içün kârlı sayğan qararlarnı alacaq», – dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Bu afta başında Ukraina Yuqarı Rada Yolbaşçısı Andriy Parubiy uyğunlaşuv toplaşuvı devamında deputatlarğa Rusiye ile vizalı rejimnı kirsetmek meselesini baqmağa teklif etken edi. Rusiyege şahsiy niyetlerinen kelgen «Ukrinform» ukrain agentliginiñ muhbiri Roman Suşenko, Moskva şeerinde yaqalanıp, «casuslıqta» qabaatlanğan soñ Parubiy böyle beyanatnen çıqtı.
Oktâbr 6 künü Yuqarı Rada kün mevzularına kirsetilgen bu sualni, yani Rusiye ile vizalı rejimniñ qullanılması meselesini, öyle de baqmadı.


text:
Üzbäkstan üzäk saylaw komissiäse, saylawda qatnaşu xoquqına iä bulğan xalıqnıñ 33 %nıñ saylawda qatnaşuın belderde.
Üzäk saylaw komissiäse matbuğat wäkile, Nizamätdin Nurmatov azatlıq radiosına saylaw näticäläre turında:
"Säğat 12gä qadär, saylawçılar isemlegenä kertelgän saylawçılarnıñ 60 % tawış birde. Saylawnıñ xoquqi buluın äytergä nigez bar."
Üzbäkstandağı qaysı ber keşe xoquqları aktivistları, saylaw bülekçälärendä tawış birü tärtebenen bozıluın kürsätkän dälillär bar di.
Färğanadağı keşe xoquqları aktivistlärennäñ ğabdel Säläm Ärgaşev:
“Min barğan saylaw bülekçäse, yağni Färgana şähäreneñ 10 mäktäbendä äzerlängän saylaw bülekçäsendä, ber niçä keşeneñ böten ğailäse isemlegennäñ tawış birüen kürdem. Monnan tış, saylaw tartmaları aldında utırğan keşe, ber xatınğa saylaw qäğazında qaysı familiä östenä tamğa basırğa ikänen öyrätä ide.Yäğni Karimov familiäsen bilgelärgä ….”
Üzbäkstannıñ Cizzax şähärendäge başqa ber keşe xoquqları aktivistı Baxtiyar Hamrayev , moña oxşaş tärtep bozular turında:
“Bardım häm küzättem. Berençedän, saylawlar bik citdi küzätü astında ütte. İkençedän mine iñ şaqqartırğanı, keşelärneñ 2 - 3 - 4 xätta 6 tapqır saylaw käğazın tartmağa taşlawları buldı.”
BBC kebek, xalıqara xäbär agentlarına Üzbäkstandağı prezident saylawı barışı turında tapşırular yasarğa röxsät itelmägän. Rusiäneñ 1 kanalınıñ xalıqara bülege başlığı Viktoriä Novikova, saylaw barışı turında tapşıru yasaw öçen röxsät birelmäwe turında äytte..
Xätta Yewropada xalıqara iminlek häm xezmättäşlek oyışması, saylaw küzätü bülege dä Üzbäkstanğa çiklängän sandağı küzätüçelären genä cibära alğan.
Üzbäkstandağı AQŞ ilçelege wäkilläre, saylaw barışın küzätüçelär arasında ide,Taşkäntdäge AQŞ ilçelege matbuğat wäkile Molli Stephenson:
“İlçelekneñ ber niçä wäkile bügenge saylaw näticälären küzätte, mäğlümät tuplıybız.”
Ä soñgı kilgän xäbärlärgä qarağanda, İslam Karimov tawışlarnıñ 88.1% alıp, 3nçe tapqır prezident bulu xaqın qazangan. Qalğan namzätlärdän Demokratik Xaılq Patiäsennän Asliddin Röstämov, 3.7 % tawış qına alğan. Saylawlarnı küzätkän Yewropada iminlek häm xezmättäş oyışması, saylawlarda çıñ oppozisiägä urın birelmäde häm Üzbäkstan bu saylawlarda demokratik saylaw şartların buldıralmadı dip belderde.


text:
Ukraina Havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri sıñır bekçileri ile birlikte «Çaplinka» kiriş noqtasında bergi alğan gümrük hızmetiniñ devlet teftişçisini yaqaladılar, haber ete SBU matbuat hızmeti.
«Memur vaqtınca işğal etilgen Qırımdan naqliyatnıñ yiberilmesi içün daimiy sürette qabap talap ete ve ala edi. Mahsus hızmetniñ hadimleri gümrükçini yarımadadan mütenasip vesiqaları olmağan yengil maşna aydavcısından dört biñ grivna alğan vaqıtta yaqaladılar», – deyler matbuat hızmetinde.
Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 368 maddesiniñ 3 qısmına köre cinaiy iş açıldı. Yaqın vaqıtta gümrükçige cinayet yapılması boyunca qabaat seslendirilecek.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi mart ayında işğal etilgeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq ilân etilgen.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaatlarnıñ sorğuğa çekilmesi devam ete. Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi onı 2014 senesi fevral 26-da ukraina tarafdarlarınıñ mitinginde iştirak etkeninde qabaatlay.
Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ sözlerine binaen, qabaatlav şaatları «meraqlı şeyler» ayta. Hususan, olardan aman-aman iç biri qabaatlav versiyasını tasdıqlap olamay.
«İşbu deliller bu mahkemede olmasa, diger bir mahkemede kerekli olurdır», – dep ayttı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
«Tek bir militsioner Ahtem Çiygoznıñ qırımtatar tilinde emirler bergenini tasdıqladı. Digerleri, onıñ, Qırım Yuqarı Radasını zapt etmesi boyunca er angi cinaiy planlarını işlep çıqarğanını tasdıqlap olamay», – dedi o.
Smedlâyev, qabaatlav sırlı şaatlarnı qullanacağınıñ telükesi bar olğanını ayttı. Olarnıñ delilleri doğru olacağı şübe doğura.
«Bu adamlar skype vastasınen, resimsiz, deñiştirilgen sesnen şaatlıq etecek. Yani, aktör-ses yapıcıları evelden yazılğan cevaplarnı oquycaq, – dep emin olğanını bildirdi o, – biz bunı endi körgen edik».
Smedlâyev hatırlattı ki, qabaatlav şaatlarınıñ sayısı tahminen 80 kişiden ibaret, şimdilik tek 10 adam diñlenildi.
Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukraina topraq bütünligine destek olaraq keçirilgen mitingde iştirak etkeni içün 2015 senesi yanvar ayında yaqalandı. İşğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti onı kütleviy nizamsızlıq yapqanında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit – Noyabr 4 künü işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye devlet bayrağı sayılğan Halq birligi künü ötkerildi. Bütün teşkil etilgen tedbirler Vladimir Putinniñ süretleri ve «DHC» bayraqlar altında keçirildi.
Aqmescitte Qırım parlamenti yanında yarım biñg yaqın insan toplaştı, olarnıñ qollarında Rusiye bayraqları, siyasiy firqalarnıñ, hususan «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ timsalleri, Vladimir Putinniñ süretleri bar edi. Kelgenlerniñ bazıları Ukrainada terroristik kibi tanılğan «DHC» bayraqlarını ketirdiler. Bazı adamlar rus milletçilerniñ timsali sayılğan qara-sarı-beyaz tüsteki Rusiye imperatorlığınıñ bayraqlarını qollarında tuta ediler.
Toplaşqanlarnıñ ögünde Qırım «akimiyeti» vekilleri çıqışta bulundılar. Rusiyeli Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov mühbirlerge bergen intervyüsında Tañrığa minnetdarlığını bildirip, yaqın biñ yıl devamında Rusiyege iç bir şey telüke ketirmez kibi işanç bildirdi.
«Tañrığa şükürler olsun, bugünde bugün üzerimizdeki kök tınç, milliy liderimiz bar, biz ğururlanğan devlet bar. Onıñ içün qorqacaq şeyimiz yoq. Rusiyeliler ve qırımlılar bunı «rus baari» devamında isbatladılar. Yekâne ruh ve duyğular sayesinde birleştik. Bu duyğularnı saqlap qalmaq kerekmiz. O vaqıt Rusiyege yaqın biñ yıl içinde iç bir şey telüke ketirmez», – dep ayttı Sergey Aksönov.
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov çıqışı devamında, Donbassta «DHC» ve «LHC» vekilleri keçirgen saylavlarğa qol tutqanını bildirdi.
Aqyarda numayış keçti, Keriçte balıq satıp yürdiler
Aqyarda devlet bayramı munasebetinen yürüş 40 daqqa devam etti. Radio Svoboda hadimi bildirgenine köre, tedbir saat 10:15 başlap, 10:55 –te yekünledi. Şeerniñ bir qaç biñ sakini Rusiye devlet bayraqları ve siyasiy firqalarnıñ bayraqları altında Aqyarnıñ merkeziy soqaqlarını dolandılar.
İşğal etilgen Keriçte bayramnı merkeziy meydanda kontsert ile keçirdiler. Keriçlilerni vatanperverlik mevzusında rus yırları ve qırımtatar, ukrain tillerinde türkülernen eglendirdiler.
Kontsert devamında meydanda yerli tatlılıqlar, deñiz mahsulatlarnı sattılar. Qayd etmeli ki, alış-verişni Lenin abidesi yanında teşkil ettiler, bu ise, yerli sakinlerni bayağı şaşırttı.
Rusiyeli bayram daa bir raatlıq künü olaraq qabul etile
Umumen alğanda, Qırım sakinleriniñ keyfi, Rusiye Künü qayd etilgen vaqıtta kibi köterinki degil edi. İçtimaiy ağlarda adamlar quvançını numayış etmediler.
Siyasetşınas Sergey Kostinskiy aytqanı kibi, rus bayramlar atta rus tilli sakinler içün yat körüne.
«Halq bayramnı kütleviy şekilde qayd etmesi içün, tedbir an—aneviy olması kerek. Yıllar devamında bayramnı qayd etmek medeniyeti pekitilmek kerek. Ealiniñ bir qısımı arasında rus mevzusında olğan er şeyni qayd etmege mot oldı, amma bu keçer. Rus yürüşi kibi tedbirlerge ise, yarımada içün alışmağan bir tedbir. Bunı atta, rus tilli ealige ters kelir», – dey siyasetşınas.
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkezi mütehasıssı Sergey Danilovnıñ fikirince, Rusiyeniñ Qırımdaki siyaseti ileride de rus yaqılı milletçilerni qozğalatacaq.
«Yapılğan teşviqat bu akimiyetke yañı bayramlar aqqında belli bir fikirlerni aşlamağa yardım eter. Moskva Qırımdaki milletçilerge tayana, olarnı qozğatmaq ve desteklemek müim», – dey Sergey Danilov.
Noyabr 4 künü Moskvada rus milletçileri «Rus yürüşini» teşkil ettiler.


text:
«Krım SOS» cemaat teşebbüsi leyha saytında Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca haritanı taqdim etti.
«İşğalci akimiyet kütleviy bozuluvlarnı, şu cümleden hırsızlav, qanunsız tevqifler ve qırımtatarlar, faaller, jurnalistler ve diger şahıslar üzerinde zulumnı alğışlay. İşbu harita yuqarıda añılğan bozuluvlarnı aşkâr ete. Onı matbuat vastalarında olğan kerçek malümat ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ esabatlarına esaslanıp teşkil ettiler, şimdi Qırımda insan aqlarınıñ 179 bozuluvı qayd etilgen», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım ilhaq etilgenden soñ, Rusiyeniñ repressiyaları ep quvetleşe. Bunı qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerov, dekabrniñ 4-nde Kyivde ötkerilgen «Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgeninden berli yapqan repressiyalar ensiklopediyası» adlı tedqiqatnıñ tanıtuvı esanasında beyan etti, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
«Qırımdaki insanlar repressiya yuvağını is ete. Dersin ki, pek basit şeyden başlandı. Biz alışıp kelgen tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlandı. Ondan soñ Qırımğa, qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnı kirsetmey başladılar. Artından cinaiy işler açılıp başladı. Birinciler sırasında – «3 mayıs işi». Ondan soñ, «26 fevral işi»,«Hizb ut-Tahrir işi», 280 maddeniñ birinci qısmına binaen - men, Nikolay Semena ve Kadırov kirgen, ekstremizm boyunca açılğan bir gruppa cinaiy işler», – dey Umerov.
Onıñ sözlerine köre, bu işlerniñ epsi qırımlılarnı qorquzmaq maqsadınen yapıla.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Qırımda eki yıl yaşav tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etilgen edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlandı.Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı. O, oña qarşı açılğan cinaiy işni, siyasiy maqsatlı iş dep tanıy.
Rusiye akimiyeti, İlmi Umerovnı ve Qırımda mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı azat etip, oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerovnen Çiygoz Kyivge keldiler.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ne Ukraina ve öz qanunlarına zıt kelgenine, ne de dünya toplulığı tarafından taqbih etilgenine baqıp, Qırımnıñ yañı «ükümeti» ile yarımadanıñ Rusiyege «qoşuluvı» aqqında añlaşmanı imzaladı. Aynı şu künü Aqmescitte, «Qırımdaki özüni qorçalav»nıñ birinci qurbanı olğan faaliyetçi Reşat Ametovnıñ cenazesi oldı ve Ukrainanıñ arbiy hadimi Sergey Kokurin öldürildi.
Künniñ resimi
Yarı gecege yaqın «Qırımdaki özüni qorçalav» Aqyarda Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ oqutuv merkezindeki konrtol-keçirüv noqtasını zırhlı transportör ile qapattı. Ukraina arbiyleri teslim oluv aqqında ultimatumnı red etti. «Özüni qorçalav» kiriş yanında öz piyade patrulini qaldırdı.
Qadın Rusiye arbiyleriniñ nezareti altında Ukraina arbiylerine aş alıp bere, 2014 senesi mart 18 künü
Yaltada belli olmağan şahıslar «Segodnâ» Ukraina gazetasınıñ muhbiri Dmitriy Bunetskiy ve fotografı Sergey Nikolayevni köteklep, çaypadılar.
Ukraina, Poloniya ve Litva parlamentleriniñ başlıqları Kremlge, tecavuznı toqtatmaq talabı ile ortaq muracaatını imzaladılar.
Ukraina, Poloniya ve Litvanıñ ortaq muracaatı, 2014 senesi mart 18 künü
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırımdan Federatsiyağa qabul etilmesine dair teklif alğanını Rusiye parlamenti ve ükümetine bildirip, munasip añlaşmanı imzalamaq emirini berdi.
Putin Qırım ile añlaşmanıñ leyhasını maqbul kördi, 2014 senesi mart 18 künü
«Qırımdaki özüni qorçalav» Kefede arbiy sanatoriyni zapt etti.
Rusiye askerleri Doñuzlav limanında Ukraina gemilerini zapt ettiler.
Ukrainanıñ gemilerini zapt etüv, 2014 senesi mart 18 künü
Belli olmağan silâlı adamlar Aqmescitte avtosalonnı zapt etti ve jurnalist İbraim Umerov ile ATR telekanalınıñ operatorını yaqaladılar.
Sergey Aksönov, yarımadadaki Ukraina silâlı quvetleriniñ arbiy qısımlarına ait bütün mal-mülk ve silâlarnı Qırım mal-mülkü sırasına keçirilmesine dair emir berdi.
Qırım parlamenti binasınıñ ög divarındaki deñişmeler, 2014 senesi mart 18 künü
Aqmescitte Qırımdaki TİN glavkınıñ binası yanında alıp qaçılğan Ukraina faaliyetçilerini tapıp, azat etmek talabınen miting ötkerildi.
Aqmescitte «Qırımdaki özüni qorçalav» ev-mesken işletilmesi qısmınıñ rehberi Vladislav Neçiporenkonı alıp qaçtı.
Aqmescitteki şeer mezarlığında bunıñ arfesinde tapılğan Reşat Ametovnıñ cenazesi yapıldı. «Özüni qorçalav»nıñ vekilleri onı daa mart 3-te alıp qaçtılar.
Reşat Ametovnıñ cenazesi, 2014 senesi mart 18 künü
Reşat Ametovnıñ cenazesi, 2014 senesi mart 18 künü
Vladimir Putin Kremlde, Rusiyeniñ Qırımğa iddialarını esaslandırğan «Qırım nutqu» ile çıqış yaptı.
Vladimir Putinniñ «Qırım nutqu», 2014 senesi mart 18 künü
Vladimir Putin, Vladimir Konstantinov, Sergey Aksönov ve Aleksey Çalıy Qırımnıñ Rusiyege qabul etilmesi aqqında añlaşmanı imzaladılar.
Ukraina, Qırım Cumhuriyetiniñ mustaqilligini tanımağanı kibi, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulğanlarını tanımay.
Ukraina TİNiniñ bildirüvi, 2014 senesi mart 18 künü
Poloniya baş naziri Donald Tusk, Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında qarar halqara toplulıq tarafından qabul etilemez, dep bildirdi.
Fransa da Qırımdaki referendumnı tanımay ve onıñ Rusiyege «qoşulmasını» qanunsız saya.
AB Rusiyeniñ Qırım ve Aqyarnıñ «qoşuluvı» aqqında qararını tanımay.
Avropa Qırımnı Rusiyeniñ qısmı olaraq tanımay
100 biñden ziyade kişi Moskvada Qırımnıñ Rusiyege «kirmesi» munasebeti ile teşkil etilgen mitingge keldi. Daa soñra miting iştirakçilerine Vladimir Putin qatıldı.
Putinniñ Moskvadaki mitingde çıqışı, 2014 senesi mart 18 künü
Aqmescitte «Qırımdaki özüni qorçalav», İgor Girkinniñ komandanlığı altındaki Rusiye askerleriniñ qol tutuvı ile fotogrammetrik merkezine ucüm etti. Atışma neticesinde Ukraina praporşçigi Sergey Kakurin öldürildi, daa bir Ukraina arbiyi yaralandı. Ondan ğayrı rusiyeli «göñülli» öldürildi. Ukraina Mudafaa nazirligi silâlarnıñ qullanılmasına izin berdi.
Ukraina praporşçiginiñ elâk etmesi, 2014 senesi 18 mart künü
Yaltada Ukraina keşfiyatı polkovnigi İgor Losnikovnı alıp qaçtılar. Aynı şu künü onı yiberdiler.
Qırımda yerleşken Ukrainanıñ deñiz qorçalavı sıñırcıları yarımadanı terk etip başladılar.
Rusiye askerleri Aqmescitte Ukraina arbiylerini yaqalaylar, 2014 senesi mart 18 künü
Aqşam Aqmescitte Rusiyege «qoşuluv» munasebeti ile eki biñ kişilik miting ötkerildi.
Aqmescitte Rusiyege «qoşuluv» munasebeti ile yapılğan bayram, 2014 senesi mart 18 künü.
Bu metin birinci kere 2017 senesiniñ martında derc etildi


text:
Qırımdaki «Altın beşik» mustaqil qırımtatar teatriniñ faaliyeti al-azırda bücetten maliye etilmeyip, qırımtatarlarnıñ bağışları sayesinde çalışa. Bu aqta «Altın beşik» teatriniñ qurucısı Bilâl Bilâlov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, teatrge öz binası kerek, oyuncılar qırımtatar halqınıñ yardımına ümüt ete.
«Canköyde sanalaştırğan «Beş daqqa nefes» spektaklimiz içtimaiy ağlarda 10 biñ kere baqıldı. Halqımıznıñ bizge ihtiyacı bar, demek. Biz çalışamız, teatr – biznesimiz degil, avgust ayından berli bir kapik aqça almadıq. Bina qıdıramız, şimdi qurucılıq kete. Yañı teatrni qursaq, onıñ qurucılığında bücetten bir kapik sarf etilmeycek, tek qırımtatarlarnıñ bağışları ve yardımı sayesinde olacaq. Bizim içün bu eñ müimi», – dep tarif etti Bilâlov.
«Altın beşik» yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ erkânına 20-ge yaqın qırımtatar oyuncısı kirmekte. Olar Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ reberi Bilâl Bilâlov işten boşatılğan soñ andan ayırılğan edi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti 2018 senesi yazda Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı Bilâl Bilâlovnı işten boşattı. Rejissörniñ fikirince, onı uydurılğan sebep boyunca işten boşattılar. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından işten boşatılmasına itiraz bildire.
Bilâlov 1989 senesinden berli Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatrinde çalışqan edi, 1994 senesi onıñ bediiy reberi-müdiri oldı.


text:
Yarımadada daima yaşamağan üç qırımtatarğa ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasına kiriş yasaq etildi. Olarnıñ ekisi – Türkiye vatandaşı ve daa biri – Ukraina vatandaşı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım adliyecisi Elvina Semedlâyeva bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, advokatlar yasaqlarnıñ tafsilâtlarını ögrenmege ve daa soñra buña qarşı mahkemege muracaat etmege tırışalar.
Adliyeci: «Bizge, Qırımğa kirmeleri yasaq etilgen üç qırımtatar muracaat etti. Olarnıñ ekisi – Türkiye vatandaşı, anda endi çoqtan yaşaylar. Olar Rusiye elçiliginde viza almaq istedi, lâkin olarğa, bir şey añlatmayıp ve yazılı şekilde bildirmeyip, vizanı bermediler. Daa bir kişi – Ukraina vatandaşı. Mında onıñ yaqın soyları otura. O, olarnı sıq-sıq ziyaret ete edi. Nevbetteki sefer Qırımğa kirmege istegende oña, 2048 senesine qadar Qırımğa kirmesi yasaq etilgeni aqqında yazılı bildirüvni taqdim ettiler. Onıñ kirişi FSBniñ talabı ile yasaq etildi», – dep ikâye etti.
Onıñ aytqanına köre, advokat Edem Semedlâyev, Türkiye vatandaşı olğan eki qırımtatarğa kim ve nege esaslanıp Qırımğa kirişni yasaq etkenini tayin etmek içün türlü muessiselerge (ve şu cümleden Rusiye İİNi ve migratsiya boyunca baş idarege) malümat talabı ile muracaat etti.
Ondan ğayrı, advokat, Ukraina vatandaşı olğan qırımtatarğa kirişniñ yasaq etilmesine qarşı mahkemege şikâyet bermek niyetinde.
Elvina Semedlâyevanıñ aytqanına köre, Türkiyeden olğan eki qırımtatar Qırımdaki yurtdaşlarına sıq-sıq yardım ete edi.
2014 senesi mayıs 3-te Rusiye sıñırcıları, ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasına beş yıl devamında kirmesi yasaq olğanı aqqında Rusiye FSBsiniñ 2014 senesi aprel 19 tarihlı qararına sıltap, Mustafa Cemilevni yarımadağa yibermediler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Olimpiya bayrağı - Parijda
Tokio Olimpiya uyınnarı tögällände, Parijnıqına äzerlek başlandı
“Tağın da tizräk. Tağın da biyegräk. Tağın da köçle. Häm bergä…”
Franśiyä ilbaşı Êmmanuêl’ Makron Olimpiya uyınnarın yaña adresında Êyfel’ manarasınnan urtaqlaşqan bu şiğar’ belän qarşı aldı. Tokioda uzğan tapşıru tantanasınnan soñ çirattağı uyınnarnı qabul itüçe Parijda zur bäyräm buldı. Xalıq Êyfel’ manarası yanına cıyıldı. Anda Tokioda medal’ alğan sportçılar da qatnaştı. Çaranıñ yoldızı isä dzyudonıñ isän legendası Teddi Riner ide.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoz, Aqmescitniñ apishanesinden çıqarılıp, ağır hastalanğan anasınen körüşmek içün Bağçasarayğa ketirildi. Radio Svobodanıñ jurnalisti Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, bunıñ episi iyünniñ 20-nde Qırım Yuqarı mahkemesinde ötkerilgen mahkeme toplaşuvınıñ teneffüsi vaqıtında ldı.
«Toplaşuvnıñ teneffesinde onı çıqarıp, anasınen qonuşmaq içün özüne 10 daqqa berildi. Şimdi o keri apishanege alıp ketile. Bese belli, kimseniñ haberi olmasın ve şamata çıqmasın dep, bunı, kerçekten, gizli yaptılar», – dedi jurnalist.
Bu malümatnı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov da Twitterde tasdiqladı ve bunen beraber mabusnıñ anasınen körüşmesi içün destek bergen er kesge teşekkür bildirdi.
Çiygoz, anasınen körüşken soñ, kene apishanege ketirildi amma toplaşuvnı devam etip olamadı. Mahkeme 20 daqqalıq teneffüs ilân etti.
İyünniñ 20-de «Çiygoz davası» baqılğan mahkeme toplaşuvında işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye senatorı Sergey Tsekov ifadelerini berdi. Toplaşuvnıñ ekinci qısımında işğal etilgen Qırımdan saylanğan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ daa bir senatorı Olga Kovitidi sorğudan keçmeli. Anton Naumlük heber ete ki, Kovitidi mahkemege keldi, onıñ sorğusı başlandı.
Keçende, iynniñ 19-nda, Polozov öz video-muracaatını yayınlap, onıñ müşterisi Ahtem Çiygoznıñ ağır hasta anasını apishanege ketirip oğlunen körüşütürmek teklifini «ürmetsizlik» kibi tanıttı. Evel böyle teklifni Rus ombudsmeni Tatyana Moskalkova seslendirgen edi. Polozov, Moskalkovağa, em de Rusiye insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotovğa, OSCE, BM insan aqları boyunca baş komissarlığınıñ idaresine, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa muracaat etip, «yüz bergen vaziyetke deral kirişmege» talap etti.
İyünniñ 15-nde Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi eki yıldan ziyade apishanede tutılğan Ahtem Çiygoznıñ ağır hastalanğan anasınen körüşmesine dair imaye tarafınıñ muracaatını red etti.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov qırımlı siyasiy mabus Ahtem Çiygoznıñ anası hastalanğanını beyan etken edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi Qırımda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlanğan ukrain rejissörı Oeg Sentsovnıñ apis müddetini uzattı, dep bildireler Rusiye matbuat vastaları.
«Mahkeme rejissörnıñ apis cezasını oktâbr 11-ne qadar uzattı», – dep aytalar matbuat hızmetinde.
Sentsovnı Qırımda mayıs 11 künü Rusiye FSB hadimleri yaqaladılar. Onı Akmescitte, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Sentsov 20 yıllıq apis cezasını oğratıla bile.
Onıñ advokatı aytqanı kibi, Qırımda yaqalanğan ukrain kinorejissöri Sentsovnı qıynap, malümat alacaq ediler.Rejissör öz qabaatını tanımay. aynı bu iş boyunca daa üç insan yaqalandı. Olarnıñ apis cezalarınıñ müddeti de uzandı.
Sentsovnı «siyasiy mabüs» dep sayğan zenaatdaşları ve uquq qorçalayıcılar onı azat etmege talap eteler. Sentsov – Maydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Qırım Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apsi aqqında qararı manasızdır, dedi Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Vladimir Groysman.
«Saçmalıq» – Qırımnıñ işğalci memuriyetiniñ halq deputatı Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apis cezası boyunca qararını ögrenip, aqlıma ilk kelgen tüşüncedir», – dedi Groysman Facebookta.
Onıñ aytqanı kibi, Cemilevni «qanunsız memuriyetiniñ manasız qararları ile qorquzacaq olalar».
«İşğalciler Mustafa Cemilev ya da Ukrainanıñ diger vatandaşlarına qarşı ne qadar bu kibi qararnı çıqarmasa, bütün dünyada tanılğan delilni red etip olamaylar: «Qırım – Ukrainadır!», – dep yekün çekti Groysman.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Mustafa Cemilevniñ özü Aqmescitte mahkeme qararını daa izaatlamadı.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


text:
Sıñırcılarnıñ suallerine eminsiz cevaplar ve separatizmge alâqa – Rusiye Federatsiyasınıñ nezareti altında olğan Qırım ile memuriy sıñırda insanlarnıñ ve maşinalarınıñ teşkerilmesiniñ esas sebebi ola bile.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde oktâbr 9 künü Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ başı muavini Oleg Slobodân bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, vatandaşlarnıñ daa diqqatlı teşkerilmesi içün bir sıra sebep bar.
«Uquq qoruyıcılarımızda olğan malümat bazası böyle qararnıñ alınmasına qaynaq ola bile. Eger de vatandaş bu bazalarda olsa ve onıñ Ukraina territoriyasında olğan separatist areketlerine alâqası qayd etilgen olsa, elbette, vatandaşqa nisbeten nasıldır bir teren teşkerüvni keçirmek içün sebep peyda ola», – dey Slobodân.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etkenden soñ, qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, amma aqiqatta kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq ilân etilgen.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovanı eki qırımlınıñ bulunğan yerini bildirmesine çağıra.
O, Canköyde tintüvden soñ belli olmağan yerge alıp ketirilgen qırımtatarı Dilâver İbraimov aqqında tarif etti.
Denisova, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde mahküm etilgen qırımlı Rustem İsmailovnıñ da bulunğan yeri belli degil, dep haber etti. Bundan evel o, Rostov vilâyetindeki SİZOda bulunğan edi.
Rusiye Yuqarı mahkemesi 2019 senesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aqta Aqmescitte olıp keçken matbuat konferentsıyada Unver Sel bildirdi, dep haber ete «Krıminform».
«Biz Türkiyedeki qırımtatar dernekleri federatsıyasınıñ temsilcileri olaraq Qırım Rusiyege qoşulğanına qol tutamız», – dedi Sel.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatar ve slavân ealisi bir-birilerine inanmaq kerek ve bir-birinden qorqmamaq kerek. «Rusiye bu meselede pek tecribeli».
O aytqanına köre, Rusiyeniñ Tatarstan ve Başqortostannen işbirlik tecribesi ve Türkiyenen işbirlik tecribesi Qırımda da işletilmek kerek.


text:
Qırımtatar halqı Qırımda apiske alınğan Ahtem Çiygoznıñ ükmü sentâbrniñ 11-de işğal etilgen yarımadanıñ Yuqarı mahkemesinde seslendirilgende oña qoltutacaq. Advokat Nikolay Polozov bundan emindir. O, semetdeşlerniñ bu yardımı siyasiy mabüs içün müim olğanını aytıp, oña Rusiye akimiyetiniñ qanunsız areketlerinen küreşmege yardım etkenini qayd etti. Bu aqta Polozov sentâbrniñ 5-de Facebookta yazdı.
«Eminim ki, yüreginde azatlıq olğan, Rusiye akimiyetiniñ basqısına baqmadan, printsiplerinden vazgeçmegen, qaçıruv, öldürüv, uydurılğan davalar, çoq biñli para cezalarından soñ qorqmağan er bir insan Ahtem Çiygoznıñ ükmü seslendirilgende oña qoltutmağa çıqar. Eminim ki, bütün qırımtatar halqı Ahtem Çiygozğa qoltutar», – dep yazdı Polozov.
Onıñ aytqanına köre, üküm çıqarılmasına az qalsa da, Ahtem Çiygoznıñ közlerinde «qorqu, şübe ya da eminsizlik kölgesi» yoq. Bütün qıyınlıqlar, şu cümleden anasınıñ ölümi, «qırımtatar halqınıñ cesür liderini daa ziyade quvetleştirdi».
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygozğa nisbeten mahkeme qararını sentâbrniñ 11-nde ilân etecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Rusiye ve Ukraina «bir şeyge baqmadan, umumiy kelecekni yaşaycaq», – dedi Rusiye prezidenti Vladimir Putin cuma künü, iyun 19-da, halqara iqtisadiy forumında.
RİA Novosti bildirgeni kibi, Putin kene de aynı şu lafını tekrarladı: «rus ve ukrainler – bir halq, qavim, er alda». Putinniñ fikrine köre, bu halqlarnıñ medeniy hususiyetleri bar, amma tarih ve medeniyeti aynıdır.
«İlk evelâ şunı qayd etemiz ki, Ukrainanıñ şahsiy medeniy, siyasiy, iqtisadiy saylavını etmek içün aqqı bar», – dey Putin.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Oktâbr 29-da Aqmescitte qadınlar içün İslâm uquqlarınıñ kursları başlaycaq.
Bu aqqında Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«İşbu leyha qırımtatar, musulman cemaatı içün ğayet müimdir, çünki qadınlarğa diniy bilgi berecek, olar da kendi bala, torunlarını İslâm dinine köre terbiyeleycekler, böylecek, sağlam cemaatnıñ temeli olacaq», – aytıla beyanatta.
QMDİ malümatına köre, kurslar lektsiya-subet şeklinde keçirilecek. Tecribeli oca, psiholog Zeyneb Bariyev ders berecek.
Kurslar Kurçatova, 4 soqağında Kebir-Camide keçirilecek. Aftada bir kere çarşenbe künü subetler ötkerilecek. Dersler saat 17-de başlanacaq. Kurslar bedava olacaq, dep qayd ete QMDİ.
Hatırlatamız, Bağçasaraydaki Orta-Camide İslâm esasları ve Quran oquma kursları keçirile.


text:
Rusiye Yuqaı mahkemesiniñ Hayser Cemilevniñ apis müddetiniñ qısqartıluvı aqqında qararından soñ, tuvğanlarına maküm etilgenniñ ileride bulunuv yeri aqqında bildirmediler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Hayser Cemilevniñ anası Safinar Cemileva bildire.
Onıñ sözlerine binayen, Hayserninñ apiske yollanuv vaqtı aqqında tuvğanları haber alıp olamaylar.
«Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararından soñ onı birazdan müstemlekege yollaycaqlar. Amma bunı gizleyler. Qayda yollaycaqlarını aytmaylar. Endi tek kelgeninden soñ onıñ bulunuv yerini bilecekmiz», – dey Safinar Cemileva.
Oğlu ile soñki sefer iyünde körüşti.
Çarşenbe künü, sentâbr 2-de, Rusiye Yuqarı mahkemesi evel 5 yıllıq apis cezasını alğan Hayser Cemilevniñ ceza müddetini qısqarttı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi 2017 senesi Aqyar, Aqmescit ve Stavropol (Rusiye) universitetlerinde arbiy kafedralarnı açmağa planlaştıra. Bunı «RİA Novosti Krım» Rusiye Cenüp arbiy bölgesiniñ tasil bölügi yolbaşçısı, polkovnik Sergey Menşikovnıñ malümatına esaslanıp yaza.
«Aqmescitteki Qırım federal universiteti, Aqyar devlet universiteti ve Stavropoldeki Şimal-Kavkaz federal universitetinde üç arbiy kafedra açmağa planlaştıramız. Studentlerni mayıs ayında qabul etecekler», – dep ayttı Menşikov.
Onıñ bildirgenine köre, iş sıfırdan başlaycaq – aliy oquv yurtunda derslikler toplamaq, ocalarnı tapmaq kerektir.
«Aqmescit ve Aqyarda Rusiye Qara deñiz flotu erkânına kirecek ordu içün Rusiye zabitleri ve serjantlarını azırlaycaqlar», – dep qayd ete neşir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, teraktlar ve «malümat terrorizmi» ola bile, dep qorqa, onıñ fikrince, bu, sentâbr 18-de keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarda saylav komissiyalarınıñ işini toqtata bile. Bu aqta o, antiterroristik komissiya ve operativ ştabınıñ nevbetten tış toplaşuvında ilân etti, dep bildire Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Sergey Aksönovnıñ sözlerine binaen, «saylav kampaniyası keçirilmesiniñ esas noqta-i nazarlarından biri, saylav bölükleri ve territorial saylav komissiyaları binalarınıñ antiterroristik qoruması, bu cümleden, uquq qoruyıcı organlarınıñ terrorizm eylemleri yapılması aqqında anonim qorquzmalarğa qarşı areket etmeleriniñ teşkil etilmesi ola».
Aksönov toplaşuvda bildirdi ki, «halqara terroristik faaliyetniñ faalleşkeninden ğayrı, saylavaldı vaqıtta «malümat terrorizmi» da ola bile, qaysı biri terrorizm eylemleri, patlatıcı aletler qoyulması ve diger sanki azırlanılğan cinayetler aqqında yañlış beyanatlarnen bağlı, ve bu saylav komissiyalarınıñ ve mütenasip acele hızmetlerniñ işini toqtata bile».
Rusiyede sentâbr 18-de Devlet dumasına, parlament aşağı palatasına saylavlar keçirilecek. Moskva ilk sefer bunı Ukraina toprağında – işğal etilgen Qırımda – keçirmege istey.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.


text:
Mäktäp uquçılarınıñ qışqı yalı tämamlandı. Beslan mätkäbendä balaların-tuğannarın yuğaltqannar öçen qışqı yallar bik awır çor. Ä Beslanda balaların yuğaltqan analar citäkçelegendäge Beslan Awazı törkemenä bu qış östämä qıyınlıqlar alıp kilde.
Beslan Awazı federal iminlek köçläre 1 meñläp totıq yabılğan mäktäpkä ut sipkeçlär, tanklar belän höcüm itep şartlawğa säbäp buldı, näticädä Çeçnädän Rusiä ğäskärlären çığarunı taläp itkän totıq aluçılar belän qarşılıqta yözlärçä totıq hälak buldı di. Xakimiätlär isä bu ğäyepläwne kire qağa.
Beslan Awazı Beslan operatsiäsendä xata cibärgän yuğarı räsmilärne xökemgä tartu taläbe küplärneñ açuın çığardı di. Irtägä başlanırğa tieşle mäxkamä eşe Beslan Awazı belän xakimiätlär arasındağı qarşılıqlarnıñ berse genä.
Tönyaq Osetiä mäxkamäse elegräk bu törkemne tıyarda digän qarar çığarğan ide. Ämma soñraq Rusiä Yuğarı mäxkamäse ul qararnı ğämäldän çığardı.
Prokurorlarnıñ xäzerge ğäyepläwe isä prezident Vladimir Putinnı yuğarı räsmilärne yaqlaw öçen Beslandağı qanqoyış turında döreslekne yäşerüdä ğäyepläwçe açıq xatqa nigezlänä.
Beslan awazınıñ internet säxifäsenä 2005 yılda elengän yazuda Bez problemalarnı tanklar, ut sipkeçlär häm gaz belän çişüçe prezident saylawda ğäyeplebez. Ämma dönyaküläm säyäsi citäkçelekneñ cinayätçelär garantına äwerelgän prezidentıbıznı yaqlawı öçen bez ğäyeple tügel dielä.
Xakimiätlärneñ ni öçen Beslan Awazın taratırğa teläwe añlaşıla. Ämma yaña ğäyepläwneñ ni öçen Federal Üzäktän tügel ä çit ber respublikadan, Inguşetiädän kilüe, häm internetqa ike yıl elek çığarılğan tekst öçen buluı bik ük añlaşılıp betmi.
Qayberäwlär monı xristiannar yäşägän Tönyaq Osetiä belän küpçelege möselmannar bulğan Inguşetiä arasındağı 1992 yılğı nizağnıñ ber däwamı dip kürä. Tönyaq Osetiädä 92 yılğı millätara nizağta 200-läp keşe hälak bulğan, meñnärçä inguş öylären taşlap kitärgä mäcbür bulğan ide.
Ämma Beslan qorbannarın yaqlawçı ikençe ber törkem Beslan Döreslege oyışmasınıñ internettağı säxifäsen alıp baruçı Marina Litvinoviç başqaça uylıy.
Beslan Awazına qarşı çığarılğan ekstremizm ğäyepläwläre artında ni genä tormasın, Mäskäwdäge säyäsi analitik Dmitriy Oreşkin fikerençä, Tönyaq Kavkazda kierenkelekne arttıru Mäskäw Kremle öçen faydağa bulmıyaçaq.
Kesayeva äytüençä, Beslan Awazı bu mäxkamä eşen tuqtatunı sorap Putinğa möräcäğät itkän. Keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär dä ekstremizm ğäyepläwläre Beslan Awazın tomalaw tırışlığı dip bu törkem yağına bastı.


text:
Qırımda «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen birinci insanlar Rustem Vaitov ve Nuri Primov apis müddetleri bitkeninen azatlıqqa çıqtı. 2016 senesi sentâbr ayında olar beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etilgen edi. Azat etilgen Vaitov ve Primov sekiz yıl devamında memuriy nezaret altında qalacaqlar.
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» adını alğan bu davanıñ diger mabüsleri – Ferat Sayfullayev ve Ruslan Zeytullayev – apis cezasını çekmege devam eteler. Bu mahkeme esnasından soñ Qırımdaki Rusiye FSBsi yarımadada daa altı aynı davanı açıp, insanlarnı apiske aldı. Mahküm etilgen ya da tahqiqat altında bulunğanlarnıñ sayısı 63 insan oldı. Azat etilgen birinci insanlar ve diger «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» kelecegi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, azat etilgen qırımlılar nasıl qarşılanğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Bir taraftan, büyük quvanç, diger taraftan, insanlarnıñ bir şey yapmayıp, beş yıl apishanede yatqanlarını añlaysıñLutfiye Zudiyeva
– Nuri ve Rustemni qarşılamaq içün faaller ve advokatlar gruppası çıqtı: yanvarniñ 22-nde Rusiyemni Kurganda, Nurini Mariy Elde qarşıladılar. Ne yazıq ki, memuriyet koloniyadan çıqqanlarını videoğa çıqarmağa izin bermedi. Mariy Elde politsiya ve FSB hadimleri, atta «Rossiya» telekanalınıñ vekilleri bar edi, olarnıñ propaganda levhasını çıqarğanı belli. Rustem hastahanege alıp ketirildi, çünki küçlü baş ağrılarından şikâyetçi. Tünevin MRT yapıldı, neticelerini bekleymiz. Nuri bir qarar, ciddiy şikâyetleri şimdilik yoq. Şimdi körüştiler ve bugün Qırım saatınen 15:55-te yarımadada olmaq kerekler. Halqnıñ qarışıq duyğuları bar: bir taraftan, bu ciddiy dava boyunca azat etilgen birinci insanlar içün büyük quvanç, diger taraftan, insanlarnıñ bir şey yapmayıp, beş yıl apishanede yatqanlarını añlaysıñ.
Nuri Primov azat etilgen soñ qırımlılarğa qoltutqanları içün teşekkürler bildirdi:
«Bu müddet içinde qabaatlı olğanımnı öyle de tanımadım. Adaletsiz bir şekilde mahküm etilgenimni tüşünem. Özüni yahşı is etem. Bizni dualarında unutmağan er kes sağ olsun – bunı is ettik, bunı bile edik. Tuvğanlarımnı körmege pek isteyim, pek sağındım olarnı. Bu sınav bitti, digeri başladı. Er keske sebatlı ve sabırlı olmalarını tileyim – Allah sabır etkenlerni seve – güzel sabır olsun».
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, Nuri Primov ve Rustem Vaitovdan daa ciddiy apis cezalarını alğan çoq qırımlı musulman Rusiye apishanelerinde qala.
Şimdi balası pek ağır alda olğan Vaitovlar qorantasına qoltutmaq kerekLutfiye Zudiyeva
– İnsanlar «zilden zilge» apiste yatıp çıqa, bu davalarda bir ilerilev yoq. Ne yazıq ki, bir qaç yıl içinde birisi oturıp çıqqanı aqqında laf etmek degil, bu apis cezalarına nasıl mania olmaq mümkün, «Hizb ut-Tahrir» vekillerinden qorqmağa kerekmi, olarnı böyle apis cezalarına üküm etmege kerekmi degen sualler muzakere etilecek cemaat munaqaşası seviyesine kelmedik… Şimdi balası pek ağır alda olğan Vaitovlar qorantasına qoltutmaq kerek: qızçıq neyrohirurgiya bölüginde yata ve ciddiy ameliyatqa azırlana. Aman-aman beş yıl devamında Rustemniñ ömür arqadaşı hastahanede edi. İnsanlar bu ailege yardım etmege istese ve imkânları olsa, bunı yapmaq kerek, dep tüşünem. Nuri ve Rusiye aqqında umumen aytsaq, olar içün ilk prioritet – beş yıl insanlardan uzaqta olğan soñ içtimaiy alışuvdır.
Qırımlı advokat Lilâ Gemeci, azat etilgen qırımlılarnıñ sekiz yıllıq memuriy nezareti ne demek olğanını añlata.
Memuriy nezaret, aslında, Nuri ve Rustem içün ekinci ceza olaLilâ Gemeci
– Aslında, Nuri ve Rustem içün ekinci ceza bu. Onıñ belli sıñırları bar, ekisiniñ de belli yerde, qayd olğan yerde ya da yaşağan yerde bulunmasınen bağlı, belli areket yapmaları sıñırlana. Aqmescit rayonını, Qırımnı terk etmek, açıq tedbirlerni ziyaret etmek yasağı bar. Yani politsiyanıñ haberi olmasa, insan bir yerge barıp olamay. Bu Nuri ve Rustemniñ yaşayışına pek tesir etecek. Rustemniñ qızı balalıqtan saqat, onı er vaqıt tibbiy klinikalarğa alıp ketmek kerek. Olar Aqmescit rayonınıñ tışında bar. Çaresiz bir vaziyet: bala yaramadı, onı hastahanege alıp ketmek kerek, amma başta İç işler nazirliginiñ hadimlerinden izin alacaqsıñ. Şimdi tek yaşağan ve qayd olğan yerini deñiştirmek içün muracaat bere bilemiz.
Lilâ Gemeci, neticede Rusiye «Hizb ut-Tahrir» qanunlarını yımşatmağa imkân olur, dep ümüt ete.
Rusiye ombudsmeniniñ ofisi «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı bir sıra dava, hususan Qırım davalarınıñ ükümlerini istedi, amma esnas pek yavaş keteLilâ Gemeci
– Şimdi Rusiyede bu büyük apis cezalarınen bağlı çañ çalğan ve vaziyetni kelecekke köre baqqan aq qorçalayıcılar gruppası tapıldı. Bu gruppa «Hizb ut-Tahrirniñ» terror teşkilâtı olmağanını aytqan bir sıra talil yaptı. Soñki talil Yuriy Konstanovğa aittir, o, Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ 2003 senesi teşkilâtnı terror teşkilâtı olaraq tanımaq qararına uquq ceetinden qıymet kese. Rusiye ombudsmeniniñ ofisi «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı bir sıra dava, hususan Qırım davalarınıñ ükümlerini istedi, amma esnas pek yavaş kete. Rusiyeniñ terrorizm qanunı bar, anda terror teşkilâtınıñ areketleri añlatıla, ve «Hizb ut-Tahrir» bu qanunğa uymay. Mahküm etilgenlerniñ böyle areketlerine bir ima yoq.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ siyasiy mabüslerge qoltutuv programmasınıñ hadimi Darya Kostromina, «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeni içün mahküm etilgenler boyunca statistikanı kösterip, cezalar daa sert olğanını qayd ete.
Şimdilik yımşatuv olacağına bir ümüt yoq, eñ qısqa apis müddetleri bile eki manalı olaDarya Kostromina
– İşdeşlerimiznen içtimaiy ağlarda, kütleviy haber vastalarında peyda olğan malümatqa köre cedvel yapamız. O, tolu degil, çünki er vaqıt yañı-yañı adlar peyda ola. Amma şimdi, bizim esaplarımızğa köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 283 insan apiste buluna, 189-ı mahküm ettildi. Raqam yıl-yıldan arta, ve bu siyasiy sebeplerden taqip etilgen eñ büyük gruppa ola. «İyegova şaatları» yetişe: 200-den çoq insan apiste buluna. Eskiden terror teşkilâtında iştirak etüv içün ceza 5-10 yıl olğan olsa, 2016 senesiniñ ortasında 10-12 yılğa arttırıldı. Bundan soñ mahküm etilgen er kes eñ az 10 yıl apis cezasını ala, çünki mahkeme bu madde boyunca eñ küçük cezadan az berip olamay. Teşkilâtçılar 15-ten ve daa çoq apis cezalarını ala, şimdiki rekord – 24 yıl. Şimdilik yımşatuv olacağına bir ümüt yoq, eñ qısqa apis müddetleri bile eki manalı ola.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainada milliy mahkemeni meydanğa ketirmek kerek. Bunı cuma künü, dekabr 5-te, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentin Nalivayçenko «Nebesnaya sotnâ» aileleriniñ azalarınen körüşip ayttı, – dep haber ete Ukrinform.
«Maydan iştirakçilerine qarşı planlaştırılğan ve yapılğan ve şimdige qadar Ukraina şarqında devam etken cinayetlerni taqiq etmek içün qanun seviyesinde milliy tribunal meydanğa ketirilmeli», – dedi Nalivayçenko.
Onıñ aytqanına köre, bunıñ içün Ukraina cinaiy protsessual kodeksi ve diger qanunlarğa deñişmeler kirsetilmek kerek.
UHH qayd etkenine köre, böyle bir adım vatandaşlar ve devletke qarşı yapılğan cinayetlerni yekâne mahkeme taqiqatına birleştirmege yardım eter edi.