text:
Mart 6, salı künü Parijde Fransadaki Ukraina elçiliginiñ binasında UNESCO vekilleriniñ iştiraki ile ilhaq etilgen Qırımda medeny mirasnıñ vaziyetine bağışlanğan tedbir keçti. Bunı Qırım.Aqiqatqa, Rusiye tarafından Bağçasaraydaki Han sarayında yaılğan qurucılıq işleri aqqında maruza ile çıqış yapqan Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi Elmira Ablâlimova bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, çıqışı esnasında auditoriyağa saraynıñ vaziyeti, Büyük Han camisinde yapılğan sözde «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»de restavratsiya qaideleri ve normalarınıñ esas bozuluvları, abide ve onıñ tarihiy qıymetini saqlama perspektivaları aqqında malümatnı taqdim etti.
«Menim fikrimce, körüşüv bayağı mahsulatlı keçti, auditoriya tarafından mevzu añlayış ile qabul etildi», – dedi o.
Elçilikte yapılğan taqdim tedbirinde UNESCO kâtibligi ve dünya mirası merkeziniñ vekilleri ve ondan ğayrı elçilikler, devletlerniñ UNESCO yanındaki daimiy temsilcilikleriniñ vekilleri bulundılar.
Ablâlimova, martnıñ 6-sında Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Serhiy Kıslıtsâ ve Ukrainanıñ Fransadaki elçisi Oleh Şamşuranıñ UNESCO baş mudiri Odri Azule ile körüşüvleri yapıldı.
«Bu körüşüvde men de bulundım. Alğan teessuratlarıma köre, UNESCOnıñ yañı baş mudiri Odri Azule peyda olğan vaziyetni ve şu cümleden Qırımdaki vaziyetni pek yahşı añlay. Umüt etem ki, böyle tedbirle bizge diqqatımıznı problema üzerinde toplmağa yardım eterler», – dedi o.
Ondan ğayrı, Ablâlimova UNESCO yanındaki medeniy miras merkeziniñ vekillerinen körüşti. O, olarnen Han sarayınıñ UNESCO Dünya mirası obyektleri cedveline kirsetilmesiniñ imkânını muzakere etti.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye ükümeti yarımadanıñ bir qaç tarih obyektinde ve şu cümleden Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğu territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
2017 senesiniñ noyabrinde Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ kontroli altında olğan Han sarayınıñ bazasındaki muzeyniñ mudiri Meryem Seytumerova, qazağa qarşı işler saraynıñ eki obyekti – baş korpusı ve han camisinde alıp barılğanını ve olarnı toqtatmaq olmağanını bildirdi. Onıñ fikrince, UNESCO ekspertleri binanı ziyaret etip, rekonstruktsiyanıñ ketişatına qıymet kese bileler.
Bağçasaraydaki Han sarayı, Suvdağdaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Mangup-qale, Eski-kermen ve Çufut-qale UNESCOnıñ Dünya mirası obyektleri cedveline kirsetilmesi içün namzet olalar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


c: text/html

text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi işğal altındaki Qırımda Rusiye silâsını esaplav ve talil işi bite, dep bildire.
Bu aqta müessise reberi Anton Korınevıç LB.ua intervyüsında ayttı.
«Eñ yaqın vaqıtta bu malümatnı derc etip, bu meseleni devlet akimiyeti organlarınen ve halqara ortaqlarımıznen laf etecekmiz, dep tüşünem. Meselâ, (Rusiye – QA) Qara deñiz flotunıñ gemilerinde «Kalibr» qanat raketaları bar, yarımadada «Bal», «Bastion» yalı raketa kompleksleri tura, «İskanderler» aqqında aytıla. Bu malümat halqara ortaqlarımızğa berilgen soñ sanktsiyalar ve basqı erte ya da keç fayda ketirecek, dep ümüt etecekmiz», – dedi Korınevıç.
2019 senesi küzde işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiyleriniñ sayısı 31,5 biñ oldı, biñge yaqın tehnika, hususan tank, zırhlı maşina, küçlü top, aviatsiya ve flot vastaları, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Yegor Bojok. Onıñ aytqanına köre, Rusiye ordusı ve silâsınıñ sayısı 2025 senesine qadar 1,5 qat artacaq, dep beklenile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ halqara munasebetler komitetiniñ başı Leonid Slutskiy, «Qırımnıñ territoriyaal mensüpligi ile bağı sual qapalı, Rusiye ise öz topraqlarınıñ istimlâqına yol bermez ve Kyiv bunı artıq añlamaq kerek», dep saya.
Bunı o jurnalistlerge Ukraina TİN başı Dmıtro Kulebanıñ yarımadanıñ Kyivniñ nezareti astına qaytarılması strategiyasına dair aytqanlarını tefsir eterek ayttı, dep haber etti TASS Rusiye agentligi.
Slutskiyniñ aytqanına köre, bu sual bütünley qapalı, yarımada Rusiye sıñırı terkibindedir. Kyiv bunı artıq anlamaq kerek. Rusiye ise öz topraqlarınıñ istimlâqına yol bermez.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile. Bu aqta o, Kyivde brifing vaqtında ayttı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba martnıñ 11-nde RNBO kâtibi Oleksiy Danılov bildirgen Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasınıñ tasdıqlanmasını tefsir etti. Bundan ğayrı, nazir Qırımnıñ keri qaytarılmasınıñ üç basamağını adlandırdı. Onıñ sözlerine köre, bu strategiya, birleştirüv ve sinegriya.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına eksklüziv intervyü vaqtında, Rusiye “Qırım platforması”nı itibardan tüşürmege istegenini bildirdi.
“Ortaqlarnıñ reaktsiyası ne qadar müsbet olsa, RF-nıñ “Qırım platforması”nı itibardan tüşürmege daa ziyade ıntılğanını köremiz ve sammitte belli bir devletlerge iştirak etmege yol bermemek içün iş körgenini qayd etemiz. Artıq bazı devletlerniñ ve ükümetlerniñ başlarına “Qırım platforması”nda iştirak etseñiz, bizden cevap olaraq bular, bular ve bular olacaq, deyler”, – aytıp berdi Kuleba.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ ögünde eki maqsad bar “ğayeniñ özüni itibardan tüşürmek ve sammitte liderlerniñ iştiragine yol bermemek”.
Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov Poloniya Cumhuriyeti Prezidentiniñ yazıhanesiniñ Devlet kâtibi Kşiştof Şçerskiy ile “Qırım platforması”nı muzakere etti.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ABD-niñ yañı devlet kâtibi ile "Qırım platforması"nı ve yarımadanıñ işğalden azat etilüvini muzakere etti.
Frenkistannıñ Ukraina elçisi Etienne de Poncins onıñ memleketi «Qırım platformasına» qoşuluv imkânını incelemekte, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukrainanıñ Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçinov, Kyivniñ başta Donbassnıñ işğal etilgen qısmını ve ondan soñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnı öz kontroli altında qaytaracağından emin. Bunı Turçinov «Gordon» neşiri içün bergen intervyüde dedi.
«Zemaneviy dünya şaraitinde er kes öz küçüne işanmaq kerek. Zayıflarnıñ esamesini oqumaylar, olarğa aqıl ögrete, olarnı aşalay ve qullanalar! Yalıñız küçlü Ukraina özüni ürmet etmege ve öz miliy menfaatlarını esapqa almağa mecbur ete bile! Biz böyle Ukrainanı qurmaq kerekmiz… İşğal etilgen territoriyalarnı qaytaruv – devletimiz içün eñ esas vazifedir. Eminim ki, başta bütün Donbass, ve ondan soñ Qırım qaytarılacaqlar», – dedi Turçinov.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Donbasstaki silâlı çatışma, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ başlap, ale daa devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı şekilde qol tutqanında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete, ve Donbassta yalıñız Rusiyeden kelgen «göñülliler» bulunmaq mumkünler, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text:
Qırımda apiske alınğan advokat Emil Kürbedinovnıñ imayesi Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesiniñ qararından şikâyet arizasını berecektir. Bunı yanvar 26-da Kürbedinovnıñ advokatı Konstantin Rustemov bildirdi.
Advokat Emil Kürbedinov Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine köre (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) qabaatlı tanılıp, 10 künge qadar apiske alındı.
Yanvar 26-da Bağçasarayda yaqalanğan advokat Emil Kürbedinov Facebookta IŞİD, Hizb ut-Tahrir ve an-Nusra timsalleri ile 2012-2013 seneleri yazğanları ile qabaatlana.
Mahkemede mütehassısnıñ qararı aydınlatıldı, oña köre, Kürbedinovnıñ saifesindeki timsaller Hizb ut-Tahrir teşkilâtına aittir.
Emil Kürbedinov qabaatını qısmen tanıdı.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv keçirildi. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdırğanlar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki içki işler rayon bölügine alıp kettiler.
Aynı şu künü Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşina polis hadimleri tarafından toqtatılğan edi. Soñra ise şu yerge FSB hadimleri kelip, Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatnı tarqatılması» ile qabaatlaylar, oña qarşı toqtatuv tedbiri aqqında qarar Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca bir qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçenleri Aqmescitte FSB hadimleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalavnı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
2015 senesi yanvarniñ 1-den başlap işğal etilgen Qırımda eki baladan ziyade olğan qorantalar içün devlet qol tutuv programmaları olacaq.
Bunı Aqmescitte «Nefaqa fondunıñ» yolbaşçısı Marina Şçerbina matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Federal qanunğa binaen, programma Rusiye vatandaşları içün çalışa ve 429 biñ 408 ruble miqdarında bir kerelik tölevni nazarda tuta, dep yaza KİA.
«Ailede 2007 senesinden 2016 senesine qadar ekinci bala doğsa, olar evni satın almaq ya da qurmaq, bala tasili ya da anasınıñ emek nefaqasınıñ tolduruv qısmı şekillendirilmesi içün devletten yardım ala bileler», – dep añlattı Şçerbina.
«Nefaqa fondunıñ» yolbaşçısı bildirdi ki, balalarnı alğan qorantalarğa da yardım kösterile, ana-babasız qalğan balalar ise 23 yaşına qadar para saibi olmaları mümkün.
Bala üç yaşını toldurğan soñ, maddiy yardım almaq içün yaşağan yerge köre Nefaqa fonduna muracaat etmek kerek.
Qırım içün programma hususiyetleri daa muzakere etile, bir de bir deñişmeler olmasa, 2015 senesi yanvarniñ 1-den başlap Qırım sakinleri Rusiyeniñ diger vatandaşlarınen bir sırada yardım ala bilecekler.


text:
Sentâbr 5-te, bazarertesi künü Rusiye Cenübiy arbiy okrug (CAO) toprağında «Qavqaz-2016» taqım-ştab strategik ögrenüvleri başlandı. Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirligi matbuat hızmetiniñ bildirgenine binaen, ögrenüvler 2016 senesi taqım-ştab, mahsus ögrenüvler, arbiy idare organları idmanları, ordunıñ (quvetlerniñ) arbiy azırlığını apansız teşkerüv kompleksiniñ yekünleyici basamağı ola.
«Ögrenüvler çerçivesinde orduğa (quvetlerge) yolbaşçılıq etüv boyunca arbiy idare organlarınıñ azırlıq seviyesi teşkerilecek, bunen beraber, komandanlar ve ştablarğa arbiy faaliyetni planlaştıruv, azırlav ve alıp barma boyunca ameliyat berilecek», – dep aytıla rusiyeli arbiy müessiseniñ beyanatında.
Sentâbr 10-ğa qadar devam etecek çgrenüvlerde tahminen 12,5 biñ asker iştirak ete, aviatsiya, arbiy tehnika ve gemiler celp etile. İdmanlar CAO poligonlarında, Qara deñiz ve Hazar deñizi suv alanında keçirilecek.
Ekspertlerniñ fikrince, «Qavqaz-2016» ögrenüvlerinde Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri Ukrainağa qarşı ameliyatnı işlep baqacaq.
Ukrain istihbaratınıñ malümatına binaen, «Qavqaz-2016» ögrenüvleri çerçivesinde Cenübiy arbiy okrugı ordusınıñ operativ çıqması ve onıñ Ğarbiy ve Orta arbiy okruglarnıñ ava, topraq ve yüksekmobil komponentleri vastasınen çoqlaştırılması yapıla.
Avgust 18-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ilân etti ki, Rusiye kütleviy şekilde Ukrainağa kire bile ve böyle alda arbiy vaziyet kirsetile bilecegini ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mirnov Ponomaröv Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvına qol tutmağanını hatırlattı ve deputatnıñ böyle areketlerini firqağa nisbeten «ahlâqsız ve alçaq» olaraq tanıy, çünki, onıñ fikrince, «bayağı insannıñ közlerinde» Ponomaröv alâ daa «Spravedlivaya Rossiya» ile bir sırada kele ve oña «ciddiy itibarlı ziyan» ketire.
Ponomarövnıñ özü İTAR-TASSqa kendi istegi ile vekâletlerinden vazgeçmeycegini bildirdi. «Mandatnı teslim etmeycem, elbet. İç bir eda etken vazifemden vazgeçmeycem. Marum qaldırmağa isteseler – qaldırsınlar», – dedi deputat.
Ponomaröv –yarımadada Qırım statusını belgilev referendumınıñ keçirilgeninden soñ Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında Federal qanunnıñ qabul olunmasına qarşı çıqqan yekâne deputattır.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde QMDİ “Elâl” sertifikatsiya merkezi tarafından nevbetteki elâllıq sertifikatı berildi.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov “Kurtseitova Elvina Refatovna” iş adamınıñ şirketine işbu sertifikatnı taqdim etti. Şirket büyük baş ve kiçik baş ayvanlarnı soyıp sata. Mezbahane nevbetteki adres boyunca yerleşe: Qarasuvbazar rayonı, Yuqarı Fındıqlı köyü, Zareçnaya soq., 35. Şu şirket rayonda elâllıq sertifikatını alğan birinci mezbahanedir.
“Milletimiz ve bütün Qırım sakinleriniñ güllemesi içün çalışmağa tileymiz, Rabbimiz eyi işleriñizde yardımcı olsun”, – dep, tiledi Ayder İsmailov.
Merkez hadimleri şirkette büyük ve kiçik baş ayvanlarınıñ soyuluv şartları, cihazlarnıñ çalıştırılması ve binanıñ baqıluvı boyunca talimat keçirip, konsultativ yardım kösterdiler. Bütün şartlar “Büyük baş ve kiçik baş ayvanlarnıñ soyuluvı qaidelerine” esasen yerine ketirilgenden soñ, QMDİ “Elâl” sertifikatsiya merkezi iş adamına bir yıl müddetine elâllıq sertifikatını taqdim etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye nezaretinde olğan Sudaq şeer mahkemesi, “cinayet aqqında malümat bermemegeninen” qabaatlanğan qırımtatar faali ve diniy erbap Ridvan Umerovğa qarşı açılğan cinayet davasını toqtatmaqtan red etti.
Advokat Marlen Halikovnıñ “Qırım birdemligi”ne haber etkenine köre, mahkeme oturışı qapanıq edi.
Halikov bir sıra muracaat bergen, olarnıñ arasında Umerovnıñ cezaiy mesüliyetke çekilmesi içün mahkeme müddetiniñ keçmesi sebebinden cinayet davasınñ toqtatılması. Bundan ğayrı, advokat mahkemeden “FSB hadimleriniñ aytıp yazdırılması” ile “qabaatını boynuna alıp kelüv”ni delil kibi tanımamasını istedi.
“Bundan ğayrı cinayet terkibiniñ olmaması sebebinden cinayet davasınıñ qapıtılması aqqında muracaat berildi. İç bir muracaatımız qanaatlendirilmedi. Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 15-nde olacaq”, – dedi advokat.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov öz fermanı ile muavinleriniñ sayısını doquzğa qadar arttırdı. Bu aqta qarar yarımadada üküm etken akimiyetniñ resmiy sitesinde yerleştirilgen.
«Qırım Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ 2014 senesi 16 iyünde qabul etken №51-U «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyetine ait icra organlarınıñ qurulışı aqqında» fermanına böyle bir deñişme kirsetmek: Qırım Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ reisinde 9 muavini olğanını tainlemek», – dep aytıla vesiqanıñ metininde.
Dekabr 20 künü Aksönov bildirdi ki, Rusiyeniñ sabıq İqtisadiy inkişaf naziriniñ namzetini Qırım baş naziriniñ muavini vazifesine tainlemek fikiri Kreml kontrolündeki Qırım parlamentiniñ baqılmasına teklif etilecek. Aksönovnıñ muavini yarımadada topraq ve mülk muamelelerini közetecek.


text:
Resmiy menbalarğa köre, Bağçasaray hanlıq paytahtını Solhattan (şimdiki Eski Qırım) mında avuştırğan Mengli I Geray han tarafından XV asırda qurulğan. Amma bu yerlerde qadimiy zamanlardan berli yaşağanlar oldı.
XX asırğa qadar Bağçasaray soqaqlarınıñ adları yoq edi, şeer ise bir qaç on maallege bölüngen edi. Er biriniñ adı bar edi: Kemer Qapu, Sauskan, Meraş Efendi, Orta Cami Maale, Yeni-Maale, Han-Cami-Maale ve ilâhre. Er bir evniñ yeri soqaqqa köre degil, ait olğan maallege köre aytıla edi. Şunıñ içün eski şeerde bir kereden qarışıq körüngen inşaatlarnıñ belli bir tertip bar.
Qırım.Aqiqat mühbiri Bağçasaraynıñ burulmalı soqaqlarını dolaşıp, andaki yaşayışnıñ fotoresimlerini yaptı.


text:
Aqyarda mayısnıñ 28-nde saba bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev bildirdi.
«Bugün bir bağ gruppasında daa bir hasta bar», – dep ayttı o, şeerniñ Rusiye ükümeti toplaşuvında.
Keçken künü Qırımda 6 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 361 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte 10 kün nezaret altında bulunğan Zekkiy Kulametov azatlıqqa çıqtı. O, politsiyanıñ emirlerini yerine ketirmegeni ve içtimaiy ağlarda paylaşqanları içün memuriy ceza alğan edi. Bu aqta sentâbrniñ 14-nde Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
İzolâtor binasınıñ yanında Kulametovnı yarımadanıñ farqlı köşelerinden kelgen 50-ge yaqın qırımtatar faali qarşıladı.
Zekkiy Kulametov er keske minnetdarlığını bildirip, sağlığı yerinde olğanını ve bir şikâyeti olmağanını ayttı. Qırımlınıñ qayd etkenine köre, davasında «adalet olmasını» talap etecek. Onıñ imayecisi İslâm-Terek mahkemesiniñ memuriy cezası qararını şikâyet etti, yaqın künlerde onı Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi baqmalı.
Kulametovnıñ imayecisi Mustafa Seydaliyev qayd etti ki, qırımtatarı izolâtordan kündüz çıqarılmalı edi.
«Mahkeme qararında qayd etile ki, memuriy ceza müddeti Kulametovnıñ tutılğanından sayılmağa başlay. Bölükke ketirüv protokolı sentâbrniñ 4-nde saat 13:45-te tizildi. Amma qaranlıq çoqtan tüşti, onı saat 22:30-da çıqarıp yiberecekler. Demek ki, bu memlekette kün bütün dünyadan farqlı bir şekilde esaplana. Uquq qoruyıcı organları ne istese, onı yapa, areketleriniñ sebebini biz bilmeyik. Amma bunı mıtlaq şikâyet etecekmiz», – dedi Seydaliyev.
Kreml kontrol etken İslâm-terek rayon mahkemesi Eski Qırım sakini Zekkiy Kulametovğa 10 kün memuriy apis cezasını tayin etken edi. Bunıñ sebebi Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ eki maddesi (19.3 ve 20.3) olğan.
Bundan evel Kreml kontrol etken İslâm-Terek rayon mahkemesi Zekkiy Kulametovnıñ ömür arqadaşı Zarema ve qızları Rianağa 1000 ruble (tahminen 410 grivnâ) para cezasını tayin etken edi. Olarnı içtimaiy ağlarda yasaqlanğan timsallerni tarqatmalarında qabaatladılar.
Sentâbrniñ 4-nde saba Eski Qırımda Kulametovlar qorantasınıñ evinde tintüv ötkerildi. Aileniñ üç azası politsiya bölügine alıp ketirildi.
Rusiye uquq qoruyıcıları bunı açıq bir sürette izaatlamadı.
2018 senesi fevral ayında Zarema Kulametova politsiya bölügine çağırılğan edi. Onı politsiya hadimini «aqaretlemesinde» qabaatlağan ediler.
Qabaatlayıcı tarafnıñ malümatına köre, Kulametova oğlu Geray Kulametov tutulğanda politsiya hadimini aqaretlep, ayatını telükege oğratqan edi. Taqiqat, Rusiyeniñ İslâm-Terek rayonı politsiya bölüginiñ yolbaşçı muavini Andrey Rogojin aqaretke oğradı, dep israr etken edi.
2018 senesi aprel ayında İslâm-Terek rayon mahkemesi onı Rusiye ceza kodeksiniñ 319-ıncı maddesine köre qabaatlı tanıp, qadınnı 250 saat şartlı işlerge ve politsiya hadimine 20 biñ ruble (8,2 biñ grivnâ) miqdarında tazminat ödemesine mecbur etti.
Zarema Kulametova qabaatını tanımadı, imayesi mahkeme qararını şikâyet etse de, neticesi olmadı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
BMT-niñ insan aqları boyunca mustaqil ekspertlerini, Rusiye koloniyasında tutulğan ukrain rejissör Oleğ Sentsovnıñ sağlıq alı raatsızlay. Olar, Sentsovnı acele boşatmağa rica ete. Bu BMT-niñ rus haberler hızmetiniñ saytında yazıla.
"Sentsovnıñ ayatı telüke astında", – dedi BMT-niñ insan aqları boyunca dört eksperti.
Olar, "Sentosvnıñ mahkeme protsessi halqara uquqnı boza", dep ayttılar.
Uquq qoruyıcılar, mahkemelengenniñ fizikiy ve maneviy alı olarnı raatsızlar, dep qoştılar.
"Biz, onı yaqın vaqıtta boşatmağa Rusiye akimiyetine rica etemiz", – dediler ekspertler.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ofisinde, Oleğ Sentsovnı "RİA-Novosti-Ukraina" matbuatınıñ tevqif etilgen başı Kirill Vışınskiyge deñiştirmege teklif ettiler.


text:
18-26 sentâbr arasında Rusiye ve Qıtay Tınç deñiz flotu bazasında arbiyler «Deñizde ortaq areket-2017» talimler keçirecek, dep bilidre Rusiye Mudafaa nazirligi.
Haberge binaen, talimde 11 gemi, eki dane suastı gemisi, eki dane teren dalğan qurtaruv apparatı, dört dane yanğın söndürici uçaq ve dört dane gemi vertolötı işrtirak etecek.
Rusiye Mudafaa nazirligi bildirgenine köre, talimler eki basamaqtan yani sail ve deñizde keçecek qısımdan ibaret olacaq.
Eki devletniñ deñiz piyade askerleriniñ talimleriniñ saildeki qısmı 18-21 sentâbr arasında Vladivostokta, Tınç okean flotınıñ «Gornostay» sail ordu poligononda keçirilecek. Deñizde keçirilecek qısmı ise, 22-26 sentâbr arasında Yapon ve Ohotsk deñizleriniñ akvatoriyasında ötkerilecek dep bildirmekte nazirlik.
Al-azırda Rusiye ve Beyazrusiye Ukrainanen bazı Avropa devletlerini raatsızlğan arbiy talimler keçirmekte. «Ğarp-2017» talimleri esasen Ukraina, Litva, Latviya ve Poloniyanen sıñrdaş olğan Beyazrusiyede, qısdmen de Rusiye ve Kaliningrad vilâyetinde ötkerilmelte.


text:
Advokat Siyar Paniç, müşterisi, Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Teymur Abdullayev aqqıda kerekli malümatnı bermekten red etkeni içün Salavattaki (Rusiye) GUFSİN №2 Tüzetüv Cezahanesine qarşı memuriy dava açacaq ola. Paniçniñ bildirgenine köre, Başkortostan cezahanesi endi bir aydan berli Abdullayevniñ Ceza izolâtorına yerleştirilmesi “esassız” olğanı aqqında arizalarını körmemezlikke ura eken.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etti.
“Bundan ğayrı, mabüsni tibbiy yardımnen temin etmege maqsadınen tibbiy bölükke de ariza yollanğan edi. Onıñ körüv derecesi pek fenalaştı, daa yaqında koronavirustan tedaviylendi. Cevap öyle de kelmedi, advokat tekrar arizalar yollaycaq ola ve kerekli malümat bermekten red etkeni içün cezahanege qarşı memuriy davalar açacaq ola. Teymur Abdullayev ile bağlı bir çoq şikâyet Başkortostan Cumhuriyetiniñ prokuraturasına, FSİN idaresine, Ukraina ve Rusiye insan aqları vekâletlerine yazılğan edi, episi aynı şekilde körmemezlikke urula”, – aytıp berdi advokat.
Rusiye koloniyasında tutulğan ve anda koronavirusqa oğrağan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti yanvarniñ 22-ne qadar uzatıldı, dep bildirdi apiske alınğan qırımlınıñ anası Dilâra Abdullayeva «Ukrinform» agentligine.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti. Bu künleri onı yüksek sıcağınen ceza izolâtorına qapatqanlar, dep haber etildi.
Başkortostan Cezalarnı Yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi qırımlınıñ ceza izolâtorına avuştırıluvını açıq sürette izaatlamadı. Qırım.Aqiqat, malümat almaq içün müessisege muracaat etecek.
Daa evel Teymur Abdullayev tahminen beş ay ceza izolâtorında qaldı, bundan soñ onı sert tutuv şaraitli kamerağa qapatqanlar.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
On yedi yaşıma qadar Aqmescitniñ «Eski şeer» rayonında çökür taştan ve çamurdan yasalğan küçük bir evde yaşadım. Körünişine köre, yaşı eki yüz yıldan az degil edi. Bir kere menim: «Evimiz qaydan peyda oldı», – degen bala sualime anam, evelden onda Qırımdan sürgün etilgen tatarlar yaşay edi, dedi.
O, tam olaraq bilemez edi. Babamnen anam bu evni endi doqsanıncı yıllarda satın aldılar. İhtimal ile böyle tüşüngendir, çünki «Eski şeer» – camisi ve soqaqlarındaki tillerniñ çeşitliligi ile Aqmescitniñ eñ çoq milletli rayonıdır.
Nasıldır balalar aynı bu yerde menim yerime yata ve yuqudan evel tavanğa baqa ediler
Onıñ cevabı tam olaraq nasıl yañğıradı, aqılımda yoq. O zaman maña «sürgün etmek»niñ manasını añlattımı, yoqmı, yoqsa men bunı soñundan bildimmi, hatırlamayım. Közüm yuquğa ketkeninden evel yatıp, ve üstümde asılıp turğan eski tavanğa, qaba taştan qalanğan divarlarnıñ qabarıp çıqqan yerlerine baqqanda esmeri adamlarnıñ, bu evni qurğan, taşlarını biri-biriniñ üstüne qoyıp qalağan, bu yerde yaşağan diger qorantanıñ sıq-sıq aqlıma kelgenini hatırlayım. Nasıldır balalar aynı bu yerde menim yerime yata ve yuqudan evel tavanğa baqa ediler. Nasıldır büyükler aş pişire, temizlik yapa, balalarını söge, bir-birinen laf ete ve küle ediler. Men olarnıñ körünişini, qaç kişi ve nasıl olğanlarını, ne aqqında ve nasıl laqırdı etkenlerini ve şimdi ne yapqanlarını tüşünip tapmağa tırışa edim. Evim, coşqun bir bala hayalımnı qullanıp, hususiy bir barlıq tılsımını yarata edi. Çünki bu taşlar menim içün tuvğan, muim bir şey añlamına kele edi. Men olarnıñ er bir çökürini bile edim, olar menimki edi. Lâkin menden daa evel olar başqalar içün – olarnı bu yerge qoyğan, men olarnı bilmegen ve olar meni bilmegen, lâkin bu tavan ve bu divarlar meni olarnen bağlağan kişiler içün tuvğan edi.
Daa soñra, evimni qurğan insanlar aqqında tüşünip, olarnıñ onı öz iradesi ile terk etmegenlerini açıq surette añlap başladım. Ve o zaman artıq olarnıñ sürgün etilüvi manzaralarını tasavur etip başladım. Balalar – aşırıcı insanlardır. Olar köbeleklerniñ qanatlarını qoparıp almaq ve asıl da bilmegen kişilerni qasevet etmek mümkünler. Men, olardan zornen tutulıp alınğan ve olar tarafından içine davet etilmegenim evde yaşağanım içün olarğa qarşı samimiy bir ayıp duyğusını is etip başladım. Menim taşlarım artıq menimki olmamağa başladı. Olarnıñ hayaliy bir mennen beraber yaşayışı artıq göñülli ve ainkli degil edi. Bu yaşayış süratnen qaçınılmaz bir çatışma ile toldurılıp, taşlar onda ardı-sıra aqlı olıp çıqa ediler. Men kimseni sürgün etmedim ve menim iç bir şeyde qabaatım yoq, degen argumentler ise ne içündir ağır tüşüncelerden azat etmey edi.
Kerçek ayatta bu halqnen ne vaqıt tanış olğanım aqılımda yoq, amma bunıñ olarnen birinci tanışlığım olğanından eminim.
Men, «Eski şeer»deki çamur ve taştan yasalğan evimni qırımtatarlarnıñ belli olmağan qorantasınen ömürlik paylaşam
O evniñ qırımlılar ya da bulğarlar, yunanlar, ermeniler, nemseler ve diger repressiyalarğa oğrağan halqlarnıñ vekillerine ait olması tam olaraq belli degil. Lâkin şahsen menim içün, tabiiy ki, bunıñ artıq iç bir emiyeti yoq. Men, «Eski şeer»deki çamur ve taştan yasalğan evimni qırımtatarlarnıñ belli olmağan qorantasınen ömürlik paylaşam. Bu sebepten men, bu qoranta ve şu küçük yaşımdaki özüm içün sürgün etüvniñ yetmiş dörtünci yıllığında baracam ve qırımlılar içün hatıra çırağını yaqacam. Men öz taşlarımnı özüme qaytarmaq isteyim.
Denis Matsola, Qırım sakini, siyasetşınas, içtimaiy faaliyetçi, mecburen köçken şahıs
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmeleri şart degil


text:
Bundan tamam otuz yıl evelsi aynı avgust ayında Taşkentte bir qaç yaş teşebbüsçiler tarafından azırlanılğan «Qasevet» mecmuasınıñ birinci sanı çıqtı. Maşinkada basılğan ve sigaret kâğıtında qolnen çoqlaştırılğan neşirniñ 40-50 nushadan ibaret tirajı ğayet gizli bir şekilde qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde tarqatıldı.
1978 senesi iyün ayında Qırımnıñ Beşterek köyünde Musa Mamut özüni yaqqan soñ Özbekistanda bir gruppa yaşlar onıñ adına teşebbüsçi gruppasını teşkil etip, milliy areketniñ faaliyeti, Qırımda, Moskvada ve Özbekistanda olıp keçken vaqialar aqqında operativ haber bergen informatsion bülleten çıqarmaqnı qararlaştıralar.
- Bülletennen bir sırada mende medeniy-tarihiy bir mecmua da çıqarmaq, adını da «Qasevet» dep qoymaq ğayesi doğdı. Bilesiñiz ki, teşebbüs saibine şu teşebbüsni kerçekleştirmek vazifesi de yüklenile. Tükânlardan qıdırıp zornen bir yugoslav basma maşinkası, papiros kâğıtı tapıp aldım. Mecmunıñ birinci sanına yazılarnı bir yıl devamında topladım ve onıñ birinci sanı 1984 senesi avgust ayında oquyıcılarına qavuştı - dep ikâye ete Qırım. Aqiqat saytınıñ mühbirine mecmuanıñ baş muarriri Şevket Qaybullayev.
Mecmuanı azırlamaq ve tarqatmaq havflı bir iş edi. 1985 senesi Sinaver Qadırov ve Reşat Ablayev yaqalanğanda «Qasevet»ni çıqaruv ve tarqatuvda iştirak etkenlerinde qabaatlandılar.
1987-1988 senelerde mecmua demokratiya şaraitinde yaşağan Litvada tamırları Qırımdan olğan Adas Yakubauskasnıñ yardımı ile azırlandı. Ve ancaq beş yıldan soñ «Qasevet» Qırımda çıqıp başladı.
«Qasevet»nıñ soñki sanları evelkilerinden em müncerice, em dizayn ceetinden farq ete. Yılda bir kere çıqqan ve artıq Ukraina, Rusiye, Amerika, Türkiye ve diger devlet kütüphanelerinen yollanılğan mecmua bugünde-bugün ilmiy seviyege köterildi. 30 yıl içinde mecmuanıñ 42 sanı dünya yüzüni kördi. Şevket Qaybullayevniñ bildirgenine köre mecmuanıñ yañı sanı yeterli kölemde maqale toplanğanına bağlı. Bazı yıllarda, meselâ, 2008 senesi 3 nusha çıqtı, bazı yılda ise iç bir sanı çıqmadı. Bunı tarih saasında çalışqan mütehassıslarnıñ azlığı ve netice olaraq bu yönelişteki malzemelerniñ tansıqlığınen añlatmaq mümkün. Lâkin mecmuada yalıñız tarihiy mevzular degil de, edebiyat, felsefe, ülkeşınaslıq, arheologiya meseleleri de muzakere etile.
Mecmuamıznıñ esas maqsadlarından biri – Qırım ve qırımtatarlar şanlı Altın Ordunıñ varisleri olğanını yaş nesilimizge aşlamaq, etraftakilerge ise unuttırmamaqtır, - dey Şevket Qaybullayev.
– Bu saada filologiya ilimleri namzeti Nariman Abdulvaapovnıñ Qırım hanlığı devrine ait araştırmaları, dünyaca meşur qırımtatar ülema, alimlerniñ faaliyeti aqqındaki maqaleleri pek büyük bir iş yapa.
Eger mecmuağa temel qoyğan yaş teşebbüsçilerniñ çalışmağa, araştırmağa istekleri büyük olıp, imkânları sıñırlı olsa, bugünki zamanda arhivlerde çalışmağa, çeşit menbalarğa ulaşmağa imkân mevcutlığında bu işni bedava, göñülli olaraq yapacaqlar pek az.
«Avdet» gazetasınıñ da baş muarriri olğan Şevket Qaybullayevni endi bir qaç kere prokuraturağa çağırdılar. 80-nci yıllarda gizli rejimden soñra aşkâr vaziyette çalışqan «Qasevet» mecmuası Qırımdaki yañı şaraitlerde öz işini devam etip olacaqmı-yoqmı belli degil. 30 yıl içinde qırımtatarlarnıñ kelecegi içün qasevet eksilmedi, aksine artmaqta.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat kâtibi Lilâ Müslimova bildirdi.
«Aqmescit şeeriniñ 36-ncı mektebiniñ talebeleri qırımtatar sınıfdaşlarına munasebetleri aqqında tarif ettiler ve tasvirlediler», – yazdı o.
Mektep talebeleri svastika resimini yapıp, tamğa (qırımtatarlarnıñ milliy timsali) üstünden sızıp çıqtılar.
Bundan ğayrı, resimde «Biz Qırımdan qırımtatarlarnı çıqaramız», dep yazğanlar.
Hatırlatamız, soñki vaqıtları yarımadada qırımtatarlarğa qarşı areketler sıq-sıq yüz bere başladı.
Martnıñ 31-de Aqmescitte qırımtatarca qonuşqan 15 yaşında oğlannı köteklediler.
Bundan evel ise Aluştanıñ Küçük Özen köyünde meşur qırımtatar baletmeysteri Akim Cemilevniñ eykelini aramladılar, em de yerli mektep müdiri olğan qırımtatarınıñ iş odasındaki pencerelerde svastika işaretini qaldırdılar.


text:
Koktebel qasabasınıñ memuriyeti başınıñ vazifelerini Sergey Padükov eda etecek. Keçken afta qasaba başı Rostislav Storojik asılı tapıldı.
Bunı «Krım.Media» neşirine Kefe rusiyeli memuriyetiniñ başı Dmitriy Şçepetkov bildirdi.
«Qasaba başı vazifelerini evel memuriyette mütehassıs olaraq çalışqan Sergey Anatolyekçi Padükov eda etecek», – dedi Şçepetkov.
Neşirniñ malümatına köre, 2015 senesi baarde Padükov vaqtınca Koktebel memuriyetiniñ başı vazifesine tayinlengen edi.
Saba, avgust 7-de, Qırımda Koktebelniñ qasaba memuriyetiniñ başı Rostislav Storojikov asılı tapıldı. Bu vazifeni o üç ay eda ete edi.


text:
Aqmescitte, mesken evlerde kirli suvnıñ aqmasını olduqça azlaştırmaq içün filtrlerni daima temizlemege vade eteler. Bunı "Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov bildirdi.
"Filtrni yuvdıq, saba temiz edi. Adamlar şikâyet etmedi. Aqşamğa yaqın kene nasıldır kirliusv aqıntısı keldi. Yani demek mümkün ki, daoma filtrlerni temizlep oturacaqmız", - dedi Bajenov.
Daa evel Bajenov, Aqmescitniñ bir soqağında "şahsiy inşaatlar içün" borular bozulğanını ve bundan sebep çeşmelerden çirkef suvlar ile qarışqan suv aqqanını bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Bütün qırımtatar halqı Ahtem Çiygoznen ğurur duya. Biñlernen semetdeşi ve diger milletlerden olğan insanlar onı dost sayalar.
Ahtem Çiygoz bütün dünyada şeref, mertlik ve qırılmağan irade adamı olaraq belli. Onıñ aqqında memleketlerniñ prezidentleri ayta, qırımtatar halqına yañı dert ve telükelerni ketirgen Rusiyeniñ Qırım işğali qonuşılğan halqara körüşüvlerde onıñ adı yanğıray.
Ahtem Çiygoz Qırım ve qırımtatar halqınıñ serbest ve lâyıq kelecegi içün küreşmekte
Ahtem Çiygoz qırımtatar halqınıñ eñ qıyın avdet ve tuvğan toprağında yerleşüv yılları hızmet etkenlerden biridir.
Bugünde-bugün o, Qırım ve qırımtatar halqınıñ serbest ve lâyıq kelecegi içün küreşmekte.
Ahtemniñ doğğan kününde 1944 senesi mayıs 18-de sürgünlik körgen, eki qız ve eki oğlannı östürgen, gençlik çağında qırımtatar milliy areketine qoşulğan ana-babası – Zeytulla ağa ve Aliye ablağa minnetdarlıq bildiremiz.
Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı, balaları ve torunlarına qoltutamız.
Rusiye işğalcilerinen beraber Qırım toprağına kelgen yamanlıqnı yaqın vaqıtta yoq etecekmiz, qırımtatar halqı ise kene serbest olacaq.
Sayğılı Ahtem qardaşım! Doğğan künüñ hayırlı olsun!
Allahtan Saña ve Seniñ yaqınlarına sağ-selâmetlik tileyim!
Eminim, yaqın zamanlarda epimiz serbest Qırımda beraberlikte olacaqmız! İnşallah!
Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Litvaniya Tışqı işler nazirliginiñ resmiy vekili Rusiye Anayasa mahkemesiniñ hadimleri Qırım işğali aqqında çıqarğan qararlarından sebep memleketke kirip olamağanını bildirdi. Bunı dekabr 6-da RBK neşiri haber etti.
«Qarar Rusiye Anayasa mahkemesiniñ 2014 senesi Qırım işğalini resmiyleştirgen mahkeme ükmünden sebep qabul etildi. Halqara uquq qaideleri sert bir şekilde bozulğan edi», – dep ayttı tışqı işler nazirliginiñ resmiy temsilcisi Kâstutis Vaşkelâviçüs.
Onıñ bildirgenine köre, Litvaniya bu qararnı Avropa birliginiñ bütün memleketlerine haber etti. Vaşkelâviçüs Rusiye Anayasa mahkemesiniñ hadimleri «uquqiy senetlerde belgilengen tedbirlerge köre» cedvelge alınğanını aydınlattı. Rusiye mahkemecileri bu qarardan Litvaniya mahkemelerinde şikâyet ete bile.
Mahkeme reberi Valeriy Zorkin mahkemeciler Rusiyeniñ Qırım işğali qararına qoltutqanlarından sebep memleketniñ «havfsızlığı içün telükeli» olğanına dair Litvaniyadan haber alğanını bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu hulâsanı «idiot adımı» dep adladı. Putin «Anayasa Mahkemesi Qırımnıñ qoşulması aqqında qararnı Rusiye anayasasına köre qabul etkenini» bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Saq rayonınıñ 30 yaşında sakinine qarşı açılğan natsizm teşviqatı aqqında cinaiy işniñ qabaat qararını tasdıqladı.
Bunı Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Qabaatlanğan kişi «milletçi-radikal baqışlarınıñ tarafdarı olıp», «Vkontakte» içtimaiy ağındaki şahsiy saifesinde diger millet vekillerine nisbeten nefret ve duşmanlıq olmasına sebep ola bilgen malümatlar, em de natsizm timsallerini yerleştirdi, dep bildire matbuat hızmeti.
Prokuraturada berilgen malümatqa köre, bunıñ kibi areketler Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 282-nci maddesi 1-inci qısımında qayd etilgen cinayet – nefret ya da duşmanlıqqa yol berüv – yaptı.
Cinaiy iş mahkemege yollanıldı.


text:
«Roskomnadzor» «Vikipediyanıñ» narkotik aqqında maqalesini yasaq etilgen saytlar cedvelinden sildi.
«Mahkeme yasaq etilgen malümat olaraq tanığan maqale deñiştirildi. «Çaras» narkotik maddesi aqqında maqale Rusiye FSKN ekspertleri çıqarğan neticege köre, qanunnı bozmay», – dep aytıla Roskomnadzor saytında.
Nezaret hızmetiniñ haberini «Vikipediya RU» icra müdiri Stas Kozlovskiy Twitterde yerleştirdi.
Avgust 20-de Roskomnadzor entsiklopediyada «Çaras» narkotik maddesi aqqında maqaleni silmege talap etti, çünki Astrahan vilâyetiniñ mahkemesi bu malümatnı yasaq etti. Entsiklopediya reberligi maqale ilmiy tilde yazılğanına esaslanıp, mezkür qararnı yerine ketirmedi.
Avgust 24-te aqşam Roskomnadzor mezkür saifeni yasaq etilgen saytlar cedveline kirsetecegini bildirdi. «Vikipediyada» bildirgenlerine köre, malümatnı berüv protokolınıñ hususiyetlerine köre nezaret organınıñ qararı resursnıñ bütünley blok etilmesiniñ sebebi ola bile.
Avgust 25-te provayderler «Vikipediyanı» blok etmege başladı. Entsiklopediya saifeni nasıl etip açmaq mümkün olğanını aydınlattı.


text:
Ukraina haber siyaseti Nazirligi (HSN) Dünya Tamır halqlar kününe bağışlanğan haber kampaniyasını başladı, o avgustnıñ 9-ında Kıyivde taqdim etildi.
Hususan, HSN qırımtatarlar, qırımçaqlar ve qaraylarnıñ milliy urbalarını, medeniyet ve ürf-adetlerini köstergen siti-layt, bord, video- ve audiorolikler azırladı.
“Bu - ealige bilgi berecek kampaniyadır. Bu kampaniyanen biz ukrainlerni birleştirip, tamır halqlarnıñ medeniyeti aqqında daa çoq malümat bermege isteymiz. Bu siyasiy kampaniya degil, o - medeniyet aqqında, o - insanlar aqqında, o - Ukrainanıñ tamır halqlarnıñ özgünligi aqqında”, - HSN-niñ baş naziriniñ muavini Emine Ceppar ayttı.
Dünya Tamır halqlar künü er yıl avgustnıñ 9-ında qutlana. O 1994 senesi BMT Baş Assambleyasınıñ qararınen tasdıqlandı.
2014 senesi martnıñ 20-sinde Ukrainanıñ Yuqarı Radası qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıdı. Bu qarar içün 283 mebus rey berdi. Ukraina, tamır qırımtatar halqınıñ ve Ukrainanıñ milliy azlıqlarınıñ etnik, medeniy, til ve diniy özgünligini saqlav ve inkişafını, kefalet ete.


text:
İşğal etilgen Qırımdan Rusiye Devlet Dumasına saylanılğan deputatlarğa qarşı sanktsilarnı kirsetmek meselesini Avropa Birliginde muzakere etmege azırlar.
Bunı Brükselde oktâbr 7, cuma künü AB ile mesleatlar yekünlengen soñ Ukraina Adliye naziriniñ muavini Sergiy Petuhov ve Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdiler. Bunı UNİAN haber ete.
«Olar Devlet Dumasına saylanılğanlarnen şahsiy sanktsiyalar cedvelini uzata bileler. Çünki bu insanlar, saylanğanlarından ğayrı, Qırımda şimdi mevcut olğan vaziyetniñ yaratılmasında da iştirak etken ediler. Olarğa AB devletlerinde seyaat etmege yasaq etecek sanktsiyalar – munasip reaktsiya olacaqtır, ve bir de bir resmiy ziyaretlerde er angi seviyede Rusiyeni temsil etmege imkân bermez», – dedi Petuhov.
Ceppar qayd etti ki, mesele 7 deputatnen bağlı, olardan ekisi – Mihail Şeremet ve Natalya Poklonskaya – endi sanktsiyalar cedveline kirsetilgenler.
«Bizim esas nutığımız Rusiye olarnı tesir etmek maqsatlarınen qullana bilecegini añlata edi. Biz añlaymız, olarnı çeşit türlü halqara teşkilâtlarğa, konferentsiyalarğa «Qırımnıñ sesi» şekilinde Qırımdaki öz «resimini» köstermek içün alıp yürsetecekler. Onıñ içün biz, öz noqta-i nazarımıznı açıqlap, bu insanlar içün de AB devletlerine kiriş yasaq etilmek kerek olğanını deymiz», – qayd etti Ceppar.
Devlet Dumasına saylavlar sentâbr 18 künü qarışıq sistema boyunca keçirildi. Rusiye merkeziy saylav komissiyası Duma saylavlarınıñ neticelerini sentâbr 23 künü tasdiqladı. «Yedinaya Rossiya» partiyası episi olup 343 mandat qazandı. Moskva saylavlarnı işğal etilgen Qıqımda da keçirmege qarar aldı, bu ise Kyiv ve Ğarbiy devletler tarafından qattiyen tenqid etildi.
Bir sıra devletler, bu cümleden, AQŞ, Kanada, Frenkistan, İsveçiya işğal etilgen Qırım territoriyasında saylavlarnıñ qanuniy olğanını tanımağa red etti. Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiye Devlet Dumasına bütün parlament saylavlarınıñ qanuniy olğanını şübeli saydı. Sentâbr 20 künü Ukraina Yuqarı Radası işğal olunğan Qırımda keçirilgen saylavlarnı qanunsız olaraq tanıp, Rusiye Devlet Dumasınıñ VII terkibini bütünley red etti.


text:
"Bu bik döres qarar, - di Chelsea klubınıñ canatarlar törkeme räistäşe Peter Trenter. – Bu qısqa waqıt eçendä bez viza eşlären başqarıp çığa almas idek."
Rusiä räsmiläre xäzer sportqa ğayät zur äxämiät birä. Bu uyın Rusiä öçen zur sınaw dip sanala. Şuña kürä räsmilär ingliz canatarlarına çığarma yasarğa buldı da, di Rusiäneñ futbol berlege süzçese İgor Vladimirov.
"Añlarğa kiräk, mondıy çara Rusiädä berençe tapqır ütä. Räsmilär anı yuğarı däräcädä ütkärergä teli" di İgor Vladimirov.
Rusiä-Britaniä mönäsäbätläre soñğı waqıtta şäptän tügel. Qayber küzätüçelär Mäskäwneñ bu adımın London belän mönäsäbätlärne caylaw niäte dip kürä.
"Bu säyäsi qarar,- di Heritage Foundation oyışmasınıñ Mäskäw bülege citäkçese Yevgeniy Volk. – İke il arasıdağı mönäsäbätlär körçekkä terlägän, Medvedev alarnı yaxşırtu telägen kürsätergä teli."
İngliz canatarları üzläreneñ qaynar xolqı belän tanılğan. İke komanda canatarları arasında çualışlarnı buldırmas öçen alarnıñ oçqıçları törle hawa alannarına töşerelä. Mäskäw räsmiläre köç qullanuğa yul quyılmayaçaq dip alarnı aldan kisätep quydı. Uyın waqıtında stadionda tärtip saqlawğa 2 meñnän artıq militsiä xezmätkäre cälep itelä. Tağın 5 meñe şähär buylap toraçaq.


text:
Dalai Lama bügen Tibet sörgennäre yäşägän Hindistannıñ Dharamsala şähärendä yasağan çığışında bäreleşlärne tuqtatırğa çaqırdı.
Ul tibetlelärgä, “kiyerenkelekne arttırmağız çönki bu xäräkät intixargä tiñ. Bu yulda ber tügel tağın meñ tibetle canların fida itsä dä barıber ber nindi faydası bulmayaçaq” dide.
Ul, bäysezlek mäsäläse monda soraw bula almıy dide.
Dalai Lama, ägär dä wazğiyät tınıçlanmıy ikän, ul çağında citdi qarar birergä mäcbür bulaçaqmın dide.
“Ägär dä waqıyğalar çığırınnañ çığa ikän ul çağında wazifadan kitäçäkmen”
Kiçä Tibet başqalası Lhasada çıqqan qanlı çualışta, Qıtay xaqimiäte 13 keşeneñ üterelüen belderde.
Üz cirären qullıqqa alğan Qıtay xaqimiätenä qarşı tibetlelär, açu-xislären Qıtay kibetläre häm maşinaların yandıru belän kürsätä.
Tibetlelär, protest çaraları waqıtında polisiä belän çıqqan çulaşta 99 keşeneñ Qıtay köçläre tarafınnañ üterelüen däğwä itä. Qıtay xaqimiätenä qarşı protest çaraları şulay uq Qıtaynıñ tibetlelär yäşägän şähärlärendä dä däwam itte.
Dalai Lama Qıtay xaqimiäteneñ üzen nizaqnı arttıruda ğayepläp çığuına qatğiy qarşı çığıp, Qıtaynı başta waqıyğanı tikşerep çığarga çaqırdı.
Dalai Lama, Tibetkä Qıtay eçendä bäysezlek tügel barı tik avtanom statusı berelüen taläp itülären äytä.
Läkin Premyer Wen Ciabao soñgı könnärdäge waqıyğalarnıñ Dalai Lama häm yaqtaşları tarafınnañ qotırtıluı häm oyıştırıluı turında dälilläre buluın bäyan itte. Ciabao, bu xäl Dalai Lama häm anıñ yaqtaşlarınıñ bäysezlek tügel ä tınıç diologlar ğına taläp itäbez digän süzläreneñ barı tik yalğan äyber buluın kürsätte dip äytte.
Premyer bu çığışı belän soñgı ber atna däwam itkän waqıyğalar xaqında räsmi belderü belän çıqqan berençe yuğarı däräcädä däwlät räsmiye buldı.
Tibettäge çualışlarğa qarşı xalıqara cämäğatçelek tawışsız qalğan ide. Läkin kiçä BMO sekretarı Ban Ki Moon bu tınlıqnı bozıp, çualışnı tuqtatırğa çaqırdı.
“Min xaqimiätlärne bu çualışnı tuqtatırğa çaqıram. Bu çualış tağın da cäyelgänçe anı tuqtatırğa kiräk. Häm bu noqtada min tınıç çaralar kürelüeneñ ähämmiätenä tağın ber qat basım yasıym.”
Ğisyançılarğa çaralarnı tuqtatır öçen birelgän möddätneñ betüennäñ soñ, Qıtay citäkçelegeneñ Lhasada öylärdä keşelärne tikeşerep çığıu häm şiklänelgän keşelärnen qulğa aluı xäbär itelä.


text:
İyünniñ 26-nda Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirinde Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını köterdiler.
Haber etilgenine köre, merasim Qırımtatar Milliy Bayraq künü munasebeti ile oldı.
«Ananeviy olaraq iyünniñ 26-nda adı Qırım MC şeeriniñ şerefine qoyulğan Yañı Qapu reyd buksirinde biz Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını köteremiz. Böyle etip, biz sürgünlik ve işğalniñ qurbanlarını añamız, qırımtatarlarğa ürmetimizni kösteremiz», – dedi Ukraina AQ ADQ Komandanlığınıñ kapitanı Andrey Ursol.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
İyünniñ 26-nda Ukraina Tış işler nazirliginde tantanalı sürette qırımtatar bayrağı köterildi. Bunı Ukraina prezidentiniñ QMC-deki daimiy temsilciligi Facebookta haber etti.
Cumaertesi künü, iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy Bayraq kününi qayd eteler. Ukrainada memurlar ve siyasetçiler qırımtatarlarnı Bayraq kününen hayırladılar.
Vinnitsa sakinleri balaban qırımtatar bayrağı üzerinde öz yazılarını qaldırdı. Tedbir Qırımtatar halqı Qurultayınıñ faaliyetiniñ 30-ncı yıldönümi ve qırımtatar Milily Bayraq künü munasebeti ile Bütün Ukraina aktsiyası çerçivesinde olıp keçti.
Bundan daa evel qırım sakinlerine öz tileklerini Kyiv, Lviv, Dnipro sakinleri yazdı.
Kyivde Yuqarı Radanıñ binası ögünde faaller qırımtatar halqınıñ bayrağını açtı, istegenler, hususan deputat ve yardımcıları, Qırım sakinleri içün tileklerini qaldırdı.
Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, onı Qırım ve esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından yarımadağa uçurmağa planlaştıralar.
Bayraq Donetsk vilâyetinde tikildi, andan Kyivge ketirildi. İyünniñ 15-nde aqşam bayraqnı Lvivge yollaycaqlar, iyünniñ 16-nda ise Taras Şevçenkonıñ abidesi yanındaki meydanda açacaqlar. İstegen er kes tilegini qaldıracaq. Andan bayraq Odesağa ketecek.
Qırımtatar bayraq künü
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetelde ötkerile.


text:
VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatlar gruppası ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatlarına muracaat etip, №5506 «Ukraina tamır halqlar» qanun leyhasına rey bermesine çağırdı. Muracaat metnini iyünniñ 30-nda Facebook saifesinde qırımtatar areketiniñ faali Nariman Celâl derc etti.
Muracaat müellifleri qanun leyhası müim olğanını qayd etip, bu qanun qabul etilse, Ukrainanıñ «tamır halqlarını, hususan qırımtatar halqını, ve aqlarını tanuvında, memlekette demokratiya inkişafı, suverenitet ve Ukraina devletiniñ topraq bütünligini qorumasında ileri ketmege imkânı olacaq», dep tüşüne.
VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatlar gruppası ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri bu qanun leyhasınen bağlı bir sıra ekspert ihtarınen razı olğanını qayd ete.
«Hususan, qanun leyhasınıñ metninde Ukraina tamır halqlarınıñ kelecegini belgileme ve siyasiy statusını serbest belgileme aqqı qayd etile, amma tamır halqlar olarnı nasıl yerine ketirecek añlatılmay, ve bu tek deklarativ bir şey olaraq qala. Tamır halqlarnıñ Ukrainada kelecegini belgilev aqqını yerine ketirüv mehanizmi milliy-territorial muhtariyet ola, dep yazılsa edi, bu olmaz edi. Faqat, bazı ihtarlarğa baqmadan, Ukraina halq deputatlarını Ukraina prezidenti bergen Ukraina tamır halqları qanun leyhasına rey bermesine çağıramız», – dep aytıla muracaatta.
Vesiqa müellifleri, bu qanun leyhası «Ukrainanıñ tamır halqı olğan qırımtatar halqınıñ bütün aqlarını ve olarnı yerine ketirüv mehanizmlerini qabul etüvde birinci adım olacaq», dep ümüt ete.
Bu muracaatnı imzalağanlar arasında VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Nariman Celâl, VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı, Ukrainada nam qazanğan uquqçı Emine Avamileva, VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı, «Avdet» gazetasınıñ muarriri Şevket Qaybullayev ve digerleri bar.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Mustafa Cemilev «Tamır halqlar» qanunı bu afta, iyülniñ 1-nde, qabul etilir, dep ümüt ete.
İyünniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları komiteti parlamentke tamır halqlar qanunını temel olaraq ve umumen qabul etmesini tevsiye etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde Ukraina yarımadanı kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep haber etken edi.
Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, o, «Qırım platforması» sammiti ögüne qırımtatarlar ve qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı imzalamağa istey, dep qayd etken edi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainanıñ tamır halqlar qanun leyhası «ruslarğa qarşı yapılğan küçlü bir darbe» ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisi Anton Korınevıç Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukrainanıñ «tamır halqlar» qanun leyhasınen bağlı izaatlarını «propagandacı» dep adlandırdı.
İyünniñ 8-nde Rusiye Devlet Duması Ukrainanıñ qanun leyhasını takbih etken beyanatnı qabul etip, PACE ve OSCEge muracaat etmege niyetleri bar, dep bildirdi.
Yuqarı Rada deputatı, Ukrainanıñ PACE eyyetiniñ azası Rustem Umerovbuña cevap berip, «iç bir memleketniñ Ukrainanıñ iç işlerine qarışmağa aqqı yoq», dep qayd etti.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Bunı o, öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ ruporı sayılğan «Krıminform» saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, böyle arizanıñ sebebi – Yuqarı Şurasınıñ bar olğannıñ toqtatıluvıdır.
«Aprel 1 künü men deputat vekâletinden vazgeçkenim aqqında arizanı yazdım, em de bu şaqa degildir», – dedi Kolesniçenko.
Deputat öz siyasiy areketlerini Qırım ve Aqyar tamamınen Rusiye Federatsiyasınıñ uquqiy alanına kirgenlerinden soñ devam etmege planlaştıra.
«Al-azırda men içtimaiy faaliyetimnen oğraşam: Aqyarlılarğa Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına alışmağa yardım etmege tırışam», – dedi Kolesniçenko.
Ukraina Yuqarı Şurasına majorital okrugları boyunca Qırımdan 10 deputat ve Aqyardan 2 deputat saylanğan edi. Öz deputat vekâletlerini endi Qırımdan 7 deputat ve Aqyardan Kolisniçenko vazgeçti.


text:
Qırımlı ukrain yırcısı Camala ATR yekâne qırımtatar kanalına destegini ve teleşirketniñ Qırımdaki işi devam etecegine ümüdini bildirdi.
«Qırımtatarlar içün ğayet müim medeniy adise – qırımtatar telekanalınıñ peyda oluvıdır. Qırımtatarlar nice manialardan keçip, Vatanına qayttı, şimdi de birlikte öz muzıkanı diñlemege, kino baqmaga fırsatımız bar. Bu fırsatnı şimdi tutıp alacaq olalar. İç te mümkün olmağan bir şey», – dedi yırcı Qırım.Aqiqat mühbirine.
Camala Qırımnıñ şimdiki reberligi üç devlet tilini ilân etkenini – rus, ukrain ve qırımtatar, ve, bunıñ ile, Qırımda yaşağan halqlarnıñ medeniy inkişafına keder etmemek söz bergenini hatırlattı.
Yırcı Qırım yolbaşçılığına ATRni qapatmamaq içün ikmeti yetecegine ümüdini bildirdi.
«Qırımtatar medeniyetini saqlağan yekâne merkezi olğan ATRni qaldırırlar degen ümettem», – dedi o.
Cumaertesi, mart 28 künü, Kiyevde Mustaqillik Meydanında ATR yekâne qırımtatar telekanalına qol tutuv numayışı keçti.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.


text:
Bunı mudafaa naziriniñ vazifelerini eda etken Mıhaylo Koval bildire, dep haber etti Azatlıq Radiosı.
«Biz Rusiye Federatsiyasından zırhlı tehnikanıñ Ukraina terroritoriyasına kirüvini bütünley toqtattıq»,– dedi Koval.
«Bizde «Grad» tertibatı ile 10 arbiy maşna Ukraina sıñırından keçkeni aqqında malümat bar edi. Bir maşnanı zapt ve yoq etik. Mında biz bütün isbatlayıcı malümatnı taptıq. Maşna Çeçenistandan, Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy arbiy bölüginiñ 18-nci brigadasına ait edi», – dedi Koval.
«Biz olarnı nezaret altında tutamız. Ve endi körüngende, biz aman ateş açamız. Areketlerimiz olarğa ateş açmağa imkân bermey», – dedi Ukraina mudafaa nazirliginiñ başı.
İçki işler naziriniñ vazifelerini eda etken Arsen Avakov keçken gece boyevikler Rusiyeden Ukrainağa kirmege istegen vaqıtta Milliy Gvardiya bölükleri BTR-80 zapt etkeni aqqında bildirdi.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, azat etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 26-da, Kyivge kele bileler. Bunı o «5 kanal» efirinde ayttı.
«Yarın Kyivde olacaqlardır. Erdoğan ya da baş nazirnen körüşmeleri kerek, soñra mında kelmege isteyler. Anda olarğa tibbiy yardım ve tedaviylev teklif etildi, lâkin olar vazgeçkenler. Tezce mında kelmege isteyler», – dep qayd etti Cemilev.
İlmi Umerovnıñ qızı Ayşeniñ aytqanına köre, Türkiyede azat etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ekimler baqtı.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde Türkiyege teslim etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-de Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğanğa Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesine köstergen ğayreti içün teşekkürler bildirdi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi.


text:
Yañı koronavirusten ölüm ilk sefer Qıtaynıñ tışında qayd etildi. Filippinde 44 yaşındaki hasta öldi. Bunı Bütündünya sağlıq teşkilâtına atıf etip Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti haber ete.
Soñ malümatqa köre, virustan keçingenlerniñ sayısı 300-den arttı. Yalıñız soñ künde Çinde 45 adam elâk oldı, olarnıñ episi hastalıq yayılıp başlağan Hubei bölgesiniñ sakinleridir. Yoqulanğanlarnıñ sayısı aman-aman 15 biñ oldı. Koronavirus bir aydan az müddette 20-den çoq ülkege tarqaldı.
Rusiyede bu afta ekimler eki yoqulama adisesini qayd etti - Zabaykalye ülkesinde ve Tümen vilâyetinde. Hastalarnıñ ekisi de - Qıtay vatandaşları. Rusiye Qıtaynen sıñrını qapattı, demiryol ve ava alâqasını sıñırladı.
Ekimler, yañı koronavirus ağır pnevmoniyağa sebep ola bilecegini haber etti. Oña qarşı mahsus bir tedaviylev yoq, yalıñız simptomlarını yengilleştirmek mümkün. Hastalıqnıñ ağır forması, ekseriyette, immuniteti zayıf olğan ve esli-başlı adamlarda inkişaf ete.
İndistan ve Filippin akimimiyetleri de ilk koronavirus hastaları aqqında bildirdi ve qalğan memleketler cedveline qoşuldı. Bu cedvelde artıq Avstraliya, Kanada, Finlandiya, Almaniya, Hong Kong, Yaponiya, Nepal, Singapur, Cenubiy Koreya, Tailand, Birleşken Arap Emirlikleri, Vyetnam və Rusiya bardır.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı, bunı advokat Nikolay Polozov yanvar 25 künü Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, apis müddetiniñ uzattırılması aqqında şefaatnı Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya seslendirdi. Maznunlar ve imayecileri buña qarşı çıqtı ve ev apsini teklif etken edi.
Prokuror şefaatı muzakere etilgende, Ali Asanov SİZOda taqiqatçı oña qarşı basqı etkenii ve azatlığı içün Ahtem Çiygozğa qarşı malümatnı bermege talap etkenini bildirdi, Asanov buña razı olmadı ve neticede apiste yatmağa devam ete, dep qoştı advokat.
Polozov aytqanı kibi. yanvar 25 künü Qırım Yuqarı mahkemesinde toplaşuv maznunlarnıñ olarğa qarşı olğan qabaatnı añlatmağa ricası ile başlandı.
«Olar ne yeri, ne vaqtı, ne yapılğan tarzı boyunca muayyen degildir. Devlet qabaatlayıcısı Natalya Poklonskayanıñ añlatuvı adiy edi: er şey qabaatlayıcı qararda belgilengen, diger sualler ise mahkeme taqiqatı devamında baqılacaq. Bundan soñ Ahtem Çiygoz em prokuror Poklonskayanıñ, em de mahkemede bulunğan onıñ yardımcılarınıñ işten çetleştirilmesini talap etti», – dey Polozov.
Aytqanı kibi, «Poklonskayanıñ ve yardımcılarınıñ mahkeme esnasınıñ neticesinde olğan şahsiy merağı» buña sebep oldı.
«Natalya Poklonskaya kütlevi matbuat vastalarında defalarca «fevral 26 işi»ne qıymet kese edi, cemaatçılıqnı aldatıp, Çiygoz ağır cinayetniñ etilmesinde qabaatlı olğanını bildire, mahkeme qararı olmağan vaqıtta maznunlarnı «qatiller» olaraq adlay edi», – dey advokat.
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı yanvar 27 künü olacaq.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Rusiye Tış işler nazirliginiñ vekili Mariya Zaharova Rusiye mahkemesiniñ Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Rusiyede yasaqlanğan teşkilât) mabüslerine qarşı çıqarğan qabaatlayıcı ükümlerine Avropa Birligi bergen cevabını izaatlap, mabüslerni «terrorist» dep adlandırdı. Bu aqta TASS haber ete.
«Bu teşkilâtnıñ iştirakçileri isbatlanğan terror cinayetleri içün farqlı cezalar aldı. Olarnıñ siyasiy baqışları, millet mensüpligi ve etnik gruppalarğa ait olması mahkeme qararına iç bir alâqası yoq, Brüsselde bunı aytacaq olalar. Ğarp otraqlarımıznıñ terroristlerni yaramay ve yahşı soylarına ya da bir qarar olğanlarğa bölmek telükeli ıntıluvlarını ilk sefer körmeymiz. Terror ücümleriniñ deşetini bilgen AB sakinleri böyle ıntıluvlarnıñ facialı aqibetlerini bile», – dep bildirdi Zaharova.
Avropa Birligi Qırımda ve Aqyarda Rusiye qanunlarını ve Ukraina vatandaşlarınıñ Qırımdan Rusiyege avuştırıluvını qabul etmey, çünki halqara uquq bunı qanunsız dep saya. Avropa Birligi, Rusiyeni bu qararlarnı lâğu etmesine ve qanunsız tutulğan ukrainalılarnı azat etmesine çağıra.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ daa bir delili dep saya.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyev – Çarşenbe künü, avgustnıñ 20-nde Pötr Poroşenko qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunjda vekil vazifesiniñ peyda etilmesi aqqında emir imzaladı. Devlet yolbaşçısınıñ saytında şu vazifege halq vekili Mustafa Cemilevniñ tayin etilüvi aqqında buyurıq çıqtı. Mecliste Prezident Memuriyetinde yañı vazifeniñ qoşulmasını alğışladılar, bunıñ ile bir sıra meseleler al etilmesi mümkün, dep sayalar. Ekspertlerniñ fikirince, Cemilev, Poroşenkonıñ resmiy vekili olğan soñ, halqara şeriklernen munasebetlerni qurmaq içün daa çoq aq ve imkân qazandı.
Pötr Poroşenkonıñ emirinde, qırımtatar halqı meseleleri boyunca vekil, Ukraina Prezidentiniñ, qırımtatarlarnıñ anayasa aqlarınen bağlı imkânlarınıñ yerine ketirilüvini köz etecek, dep yazıla.
«Vekilniñ esas vazifesi – qırımtatarlarnıñ em uquqiy, em içtimaiy meselelerni çezecek çeşit türlü vesiqalarnı azırlamaqtan ibaret. Em de buña Qırımnı qaytaruv yolları aqqında öz fikirlerini bildirmek te kire», – dep añlattı yañı vazifesini Mustafa Cemilev «Espresso TV”-nıñ efirinde.
Başqa namzetler de teklif etile edi
Bunen beraber, Pötr Poroşenko öz memuriyetini 423 insanğa keñişletmege buyurdı. Evelden, prezidentniñ Memuriyeti 416 adamdan ibaret olğanı közge alınsa, qırımtatar halqınıñ meseleleri böyünca Vekiliniñ faaliyetini 7 adam becerecek.
Mustafa Cemilev qayd etkeni kibi, meselelerniñ ilk nevbette turğanlardan biri, yarımadanı mecburen terk etip, Ukrainanıñ qıtasında yerleşken qırımtatarlarğa kösterilecek yardımdır.
Qırımtatar halqı lideriniñ aytqanına köre, emir imzalanmazdan evel o prezident Poroşenkonen eki kere körüşti. Cemilev başından, bu vazifege taiyn etilüvini istemegeni, amma prezident onı qandırğanını ayttı.
«Men başqa namzetlerni teklif etken edim, amma o bu vazifede eyi bilgen adamnı körmege istegenini söyledi. Men razı olmağa mecbur oldım», – dedi Cemilev.
Halq vekili qayd etkeni kibi, işğal etilgen Qırımnıñ «akimiyeti» yarımadağa kelmege yasaq etkenleri sebep, faaliyetni alıp barmağa küç olacaqtır. Cumhuriyette olıp keçken vaqialar aqqında malümatnı oña vekilniñ yanında çalışqan hadimler toplamağa yardım etecekler.
Ukraina Prezidentiniñ vekil statusınıñ peyda oluvı Mecliste evelden muzakere etilmedi. Faqat, bu kibi müim vazifeler boyunca adetince mesleatlaşuvlar keçirile. Bunı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Amma, qırımtatarlar lideri aqqında söz yürütile, o tecribeli siyasetçi, Ukraina halq vekili. O, Ukraina Pezidenti vekili olmağa razı olıp, Meclisniñ siyasetine ters kelgen iç bir qarar almadı», – dedi Celâl.
Onıñ sözlerine köre, tayin etilüviniñ aqibetlerini tahmin etmek küçtir, çünki şimdilik, vekilniñ vazifeleri ve imkânları daa belli degil.
«Mustafa Cemilev, er türlü statusta bulunıp, er vaqıt qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalay edi. Men ümüt etem ki, bu resmiy status saesinde areketlerini daa faalleştirir», – dedi Celâl.
Bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta işğal etilgen territoriyada yaşağanlar Vekilniñ hadimleri ola bileler. Amma, qayda yaşağanları müim degil, eñ esası olarnıñ professional qabiliyetleri olacaq.
Yañı vazife ve deputatlıq arasında seçmek kerek olacaq
Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Vekil vazifesiniñ peyda oluvını mecbur köçkenlerniñ cemaat teşkilâtları koordinatsion komitetinde de alğışladılar. Komiteti reislerinden biri Andrey Şçekun Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bu resmiy Kiyevniñ Qırımğa yibergen müsbet işareti kibi qabul etilmek kerek.
«Bu pek müim, çünki soñki vaqıtları Meclis azaları işğal etici akimiyet tarafından çeşit vazifelerge tayin etilgenleri belli. Bu kibi insanlardan qurtulmaq kerek. Meclis evelki noqtai nazarında qalacağına ve Ukrainanıñ bütünligine qol tutacağına ümüt besleycekmiz», – dedi Şçekun.
Ekspertlerniñ fikirince, Mustafa Cemilevniñ tayin etilüvi, martnıñ ortasında Yuqarı Şura qırımtatarlarnıñ tamır halq olaraq tanılması aqqında qabul etken qararnıñ ömürge keçirilüvinen bağlı ilki adımdım.
«Endiden, bu qararnı işke tüşürmek içü daa çoq yollar açıldı, onıñ mündericesi de tamamlanacaq. Bundan da ğayrı, Mustafa Cemilevniñ halqara cemaatçılıqnen işbirlik tutmaq içün daa çoq imkânları peyda oldı», – dep ayttı Yaqın şarqiy taqiqatlar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos.
Ekspertniñ fikirince, Prezident Vekili statusı, halq deputatı vazifesinden daa yüksektir ve Cemilevniñ imkânlarını keñişletir.
Söz kelimi, Cemilev endi deputatlıq ya da Vekil vazifelerinden birini saylamaq kerek. Çünki, ukrain qanunlarına köre, em parlament, em ükümette aynı zamanda çalışmağa mümkün degil. Ekspertlerniñ tahminlerine köre, Mustafa Cemilev parlament saylavları yaqınlaşqanınen seçimini yapar.
Qırımlı siyasetşınas Sergey Kostinskiyniñ fikirince, Cemilev bu vazifeden vazgeçecek olsa, onı Refat Çubarovğa teklif etecek.
«Eminim, Mustafa ağa, başından vazifeni red etkenini aytqanda, az-buçuq qabarta. O yıllar devamında siyasiy faaliyetinen bağlı em maneviy, em başqa yükniñ tübünde buluna. Ayatında neler tek körmedi, imtianlar ise devam ete. Men bellesem, o vazifeden vazgeçse, onı Refat Çubarovğa teklif eter, çünki o, qırımtatarlar arasında ürmet qazandı ve kerekli professional qabiliyetlerniñ saibidir», – dey ekspert.
Siyasetşınas bildirgeni kibi, bu vazife ilk evelâ temsiliy emiyetke malik. Onıñ fikirince, böyle etip, ukrain devleti bundan evel iç olmağan, Qırım ve qırımtatarlarnıñ meselelerine büyük diqqat ayıra. Mütehassısnıñ fikirince, Mustafa Cemilevniñ yañı vazifesi qırımtatarlar arasında hususiy statusı ve prezidentniñ bile oña yüksek qıymet keskenini köstere.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni silâ saqlama şartlarını ihmal etkeninde qabaatlay. Bu diger şahısnıñ onı qullanmasına yol açıp, insan ölümine sebep oldı. Laf 2013 senesi Cemilevlerniñ evinde olğan facialı adise aqqında kete. Qırımtatar halqı lideriniñ oğlu Hayser Cemilev ev bağçasında çalışqan insannı muqaytsızlıqtan atıp öldürdi.
Sentâbrniñ 24-nde Ermeni Bazar şeer mahkemesinde silânıñ itinasız saqlanması ve silânı qanunsız saqlamasınen bağlı şaatlıq etken üç şaat sorğuğa çekildi. Bu şaatlar mahkeme oturışuvında neler ayttı – maqalemizde oquñız.
«Avğa barmağan edi»
Başta Aliye Selimova sorğu içün çağırıldı, o, soy olıp, Cemilevler qorantasına sıq-sıq yardım ete, dep ayttı. O, Cemilevlerniñ evinde sıq-sıq olıp, bir vaqıt silâ körmegenini ayttı. Patronlarğa oşağan bir şey de körmedi.
Onıñ bildirgenine köre, evde anahtarı ancaq Cemilevde olğan bir qaç oda bar, dep qoştı. Onıñ tahminlerine köre, silâ ola bilecek odada o bir vaqıt olmadı ve anda yabancı birisi kire bilecegini inkâr etti. «Ketkende er vaqıt qapunı kilitley edi», – dep qayd etti şaat.
Bundan ğayrı, onıñ qayd etkenine köre, Mustafa Cemilevniñ qolunda bir vaqıt silâ körmegen. «Avğa barmağan edi», – dep qayd etti Selimova. Bir kere qavuldan bir silâ ğayrıdan qayd etilecegini eşitti, amma angi silâ olğanını bilmey ve körmedi. Cemilevniñ özüni şaat yuvaş dep adlandırdı.
Pencere qanatını çekip, camını çıqardı
Oturışuvda ekinci şaat olaraq Eldar Ebubekirov söz aldı, o, Mustafa Cemilev babası (Safinar Cemilevanıñ birinci evliliginden oğlu) olğanını ayttı. O, birinci şaatnıñ aytqanlarını tasdıqlap, evde kimse kirip olamağan bir qaç oda bar dedi, anahtaları tek Mustafa Cemilevde bar edi ve o olmağanda qapular qapalı edi.
Mustafa Cemilevniñ iş odası ve yuqarıdaki qatta penceler olmağan oda aqqında aytıldı, şaatnıñ aytqanına köre, seyf anda tura edi. Seyfniñ içinde ne olğanını Ebubekirov körmedi, onıñ yanında onı açmağan ediler. Amma evde silâ saqlanacaq başqa seyf ya da yer yoq, dep işandırdı şaat. Cemilevniñ oğlu silânı tek bir qaç kere körgen edi – babasına ediye etilgende, ğayrıdan qayd etmek içün çıqarılğanda ve Hayser Cemilevniñ evinde faciadan soñ.
Karabin qardaşınıñ eline nasıl keçti Ebubekirov ateş açılğan soñ ögrendi. «Acele yardım» ve militsiyanı çağırıp, Hayserden silânı qaydan alğanını soradı. Şaatnıñ aytqanına köre, Hayser adiseden soñ Cemilevniñ iş odasınıñ qapusı üstünde açılmağan pencere bar, dep ayttı – o, pencere qanatını çekip, camını çıqardı. Pencereniñ eni ve yüksekligi tahminen bir metrge metr, ve babasınıñ qapalı odasına kirip oldı. Anda seyf turğan oda anahtarını tapıp, silâ alıp oldı.
Advokat Nikolay Polozov şaattan soradı: «Silâ almaq içün aselet areket etmek kerek edimi?» Ebubekirov tasdıqlap cevap berdi. Onıñ aytqanına köre, silânı tesadufen almaq imkânsız edi.
Ebubekirovnıñ sorğusı Mustafa Cemilev bundan evel cinaiy taqipke ne içün oğratılğanınen yekünlendi: «De Çeh Cumhuriyetine ordu kirsetilüvine qarşı narazılıq bildirgeni içün, de qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytması içün küreşkeni içün». İmaye, Cemilev daa evel tek siyasiy sebeplerden taqip etilgenini doğru añladımı dep soradı. «Sırf bunıñ içün!» – dep qayd etti şaat.
Bozuv qayd etilmedi
Sorğuğa çekilgen üç şaattan yalıñız biri seyfte ne olğanını körgen kişi Bağçasaraynıñ 6-ncı mikrorayon yerli milisi Dilâver Suleymanov ola. O, qayd etilgen silânı saqlav şartlarını yılda bir kere teşkergen edi, dep bildirdi. Eki ya da üç kere Mustafa Cemilevniñ evini de teşkerdi.
Onıñ aytqanına köre, teşkerüvler vaqtında silânı saqlav şartları bozulğanını körmegen edi. Anahtarnen kilitlengen seyfte silâ parça-parça saqlanğan edi. Silânıñ patronları aynı seyfte diger raflarda qutular içinde saqlanğan edi. Silâ vesiqaları doğru edi. Odanı ve seyfni Mustafa Cemilev şahsen açqan edi.
Qomşulardan Cemilevniñ evinde ya da evi yanında silânen birisi körüngenine dair şikâyetler oldımı sualine Suleymanov yoq dedi. Onıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı diger arizalar da olmadı.
Bu şaat sorğuğa çekilgende silâ parçalarını saqlav meselesine ayrı diqqat etildi. «Mustafa Cemilev davasında» qabaatlav maddelerinden biri da bu – patronlarnı qanunsız alıp saqladı deyler. Şaat, yasaqlanğan patronlarnı silâ tükânlarında satılğan av-sport patronlarından tek belli ekspertizadan soñ mütehassıs ayıra bile, dep añlattı. Cemilevniñ seyfinde olğan patronlar yerli milisniñ şübhesini doğurmağan edi. Patron qutularından belgiler aqlında degil.
Suleymanovnıñ sorğusından soñ devlet qabaatlavınıñ reisi şaatnıñ tahqiqat devamında bergen malümatını seslendirmege rica etti, çünki mahkemede aytqanlarından farqları bar. Qadı Venera İsroilova bu muracaatnı qabul etip, Suleymanovnıñ Cemilevniñ evinde keçirilgen teşkerüv vaqtında silâ saqlav talapları bozulğanına dair aytqanlarını oqudı.
Lâkin şaat bu bozuv Hayser Cemilev olğan adiseden bir aydan soñ qayd etildi ve bu davanen alâqası olmağan av tüfegi ile bağlı, dep añlattı. Karabin o vaqıt delil olaraq tutıp alınğan edi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Muyedin Alvapovnıñ evine tintüv keçirmek içün keldiler, o yanvar ayında maşinalarnı yaqqanında şeklenilip yaqalandı. Bunı aprel 27-de, çarşenbe künü Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
«Yigitni qabaatlı yapmaq ıntıluvlar muvafaqiyetli olmadı. Onıñ yaqalanmasından soñ yanğınlarnıñ sayısı eki qat arttı, endi olar onıñ soy-soplarına problema çıqaralar, o qabaatını tanısın dep», – bildirdi Smedlâyev.
Kremlge boysunğan Qırım İçki işler nazirliginiñ resmiy saytında er angi teşkermeler ya da taqiqat işleri aqqında malümat yoq.
Yanvar 23-te Alupkada 21 yaşındaki qırımtatar Muyedin Alvapov yaqalandı. Onı Qırımnıñ cenübiy yalısında maşinalarnı yaqqanında qabaatlaylar. 2016 senesi mart 14-te Kremlge boysunğan Akmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Yaltada maşinalarnı yaqqanında şeklenilgen Muyedin Alvapovnıñ yaqalama müddetini mayıs 9-ğa qadar uzattı.
Alvapovnıñ yaqınları onıñ qabaatlı olmağanında eminler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Brüsselge yol aldı. Anda Avropa parlamentiniñ havfsızlıq ve mudafaa komitetiniñ azaları ile Qırım taqdiri baqılacaq.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Bugün Brüsselge ketem, yarın Avropa parlamentiniñ havfsızlıq ve mudafaa komitetiniñ azaları ile körüşüv keçirilecek. Mevzusı, er daim olğanı kibi, deñişmey: Qırım ve onıñ kelecegi. Tabiiy ki, işğalcilersiz...», – dedi Çubarov.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurası mart 19-da Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyeti aqqında mahsus toplaşuv keçirildi. Litvaniya teşebbüsi ile keçirilgen «Arri» formatında körüşüv qapalı oldı. Ekspertler ve siyasetşınaslar davet etile.
Mart 19-da olıp keçken toplaşuvda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev çıqışta bulunıp, BMT-ni «Qırımnı Rusiyeniñ özek bazasına çevirmek» imkânını bermemege çağırdı.
BMT yanında Rusiyeniñ daimiy temsilciligi bu tedbirni «provokatsiya» olaraq adlap, Rusiye diplomatları iştirak etmeyceklerini bildirdi.


text:
İslâm ilimleri boyunca Qalay medresesinde birinci kurs talebeleri içün dersler ötkerilip başlandı. Sentâbrniñ 1-ne qadar gençler arap elifbesini ögrenecekler, İslâm esasları ve başqa fenlernen tanış olacaqlar. Bundan da ğayrı, ocalarnen körüşip, din mevzusında subetlerge qatılacaqlar. Medrese müdiri Emir-Asan Ümerovnıñ bildirgenine köre, derslerge 9-ncı sınıf mezunları da qoşulmaq mümkün. Qabul etüv kampaniyası devam ete. “Bugünki künde medresege 16 bala oqumağa kirdi. 9 qız ve 7 oğlan diniy tasil alacaqlar. Vesiqalarnı qabul etmege devam etemiz”, – dedi Emir-Asan Ümerov. Medresede oquv 3 yıl devam ete. Mezunlar em diniy, em lâdiniy fenlerni ögreneler ve 2 diplom alalar. Oquvğa 9-ncı ve 11-nci sınıflarnı bitirgen oğlan balalar ve qızlar davet etileler.
Malümat içün telefon: +79780490931, +79780490932
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Sekizinci çağırılış Ukraina Yuqarı Radası noyabr 27-de ilk toplaşuvğa toplaşacaq. Yañı saylanğan deputatlar ant etecekler, yañı parlamentniñ birinci sessiyası açılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Noyabr 26-na qadar Merkeziy saylav komissiyası Yuqarı Radanıñ 423 deputatından 419 kişini qayd etti.
Sekizinci çağırılış parlamentte 27 boş yer olacaq, çünki Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde majoritar saylavlar olmadı.
Mart ayında Rusiye Qırım Muhtar Cumhuriyetini işğal etti, aprel ayından itibaren Ukraina askerleri ve Rusiye qol tutqan separatistler arasında arbiy areketler devam ete.


text:
Rusiyeli Qırım Sağlıq Nazirliginiñ malümatına köre, COVID-19 hastalarınıñ alı bir coruq, dey müessiseniñ başı İgor Çemodanov.
"Diagnozı tayinlengen adamalarnı alı orta şiddettedir, menfiy dinamika yoq, umumen er kesniñ alı bir coruq", - haber etti Çemodanov.
Marnıñ 24-ünde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırımda altı yañı koronavirus hastası tasdıqlanğanını bildirdi. Bundan evel Qırımdaki rusiye akimiyeti COVID-19 infektsiyasınıñ ilk adisesini tasdıqladı.
Martnıñ 28-inde saba Qırımda 2414 adam tibbiy nezaret altında edi.
Daa evel Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, Qırımda martnıñ 27-sinde yedi yañı koronavirus hastası qayd etilgenini bildirdi. Böylece, umumen 14 adam hasta.
Daa evel Aqyarda beş koronavirus hastalığı adisesi tasdıqlandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ matbuat-hızmeti bildirgenine köre, «Qırım Cumhuriyeti» boyunca Rusiye Taqiqat komitetiniñ taqiqat organları tarafından Yalta şeer prokurorı muavini Yevgeniy Pomelovqa qabaat çıqarılğan edi. O, RF Cinaiy Kodeksiniñ 290 madde, 3-ncı qısımında qayd etilgen cinayetçilikte («Qabar aluvı») qabaatlana.
Taqiqatçınıñ muracaatı ile Pomelovnı 2 aylıq müddetke apske ala bileler. Al-azırda cinaiy iş boyunca taqiqatlar devam ete.
2014 senesi aprel 4 künü Pomelov prokuratura organlarınıñ resmiy şahısı olıp, Yalta sakininden 7500 grivna miqdarında qabar alğan edi. Onı Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ İdaresi hadimleri yaqaladılar.


text:
Yaltada mayısnıñ 7-de ananeviy qırımtatar Hıdırlez bayramı qayd etilgen maalde «Villa Yelena» musafirhanesinde yanğın çıqtı.
Qırım KHV bildirgenine köre, yanğın tahminen saat 13.00 başlağan. Şeerniñ sailinde Hıdırlezni qayd etken insanlar, sana yerleşken yerge bir qaç yüz metr mesafede tuman çıqqanını köreler.
Yanğan musafirhaneniñ binası Rusiye MVDsi şeer idaresiniñ aman-aman qarşısında bulunmaqta, dep qayd etile haberde.
Al-azırda yanğın söndürüldi. Yanğın sebepleri ve zarar körgenler aqqında iç bir şey haber yoq.
Mayısnıñ 7-de Yalta şeeriniñ sailinde ananeviy qırımtatar Hıdırlez bayramına bağışlanğan konsert keçirildi.
Sanada oyun ve türkülernen yerli kollektivler çıqış yaptı, pavilyon içinde ise, ananeviy urbalarnı kiyilerek fotoresim çekilmesi teklif etile edi. Yaltalılar şiş kebap ve pilâvnen sıylandı.
Kreml nezareti altındaki akimiyet Qırımnıñ bazı şeerlerinde, Bağçasarayda mayısnıñ 6-da keçirilgen umumqırım bayramına baqmadan, ayrı bir bayram keçirmege musaade etmegen.
Hıdırlez – türkiy milletlerniñ eñ büyük bayramlarından biri olaraq, XIX asırda üç kün devamında qayd etilgen. Bayram Hıdır (al-Hidr) ve İlyas (İlya) yerde körüşken künü yani mayısnıñ 6-da qayd etilir. Merasimlerde qadimiy ayvanasravcılıq çizgileri körünmekte.
Qırım işğal etilgen soñ qırımtatar halqı Meclisiniñ temsilcileri Qırım Hıdırleziniñ qayd etüv merasiminde iştirak etmekni red etken ediler. Olar yarımadadaki öz semetdeşlerine de bu bayramnıñ qayd etüv merasimlerinde iştirak etmemelerine tevsiye etken edi.


text:
ABD, Ankarağa qarşı Rusiyeden S-400 zenit-raketa komplekslerini satın alğanı ve Şimaliy Suriyede arbiy tedbirler keçirgeni içün sanktsiyalar kirsetse, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Türkiyedeki «İncirlik» Amerika ava bazası qapatıla bile, dep ayttı.
Dekabrniñ 15-nde Erdoğan A Haber telekanalına intervyü berip, Avropa raketağa qarşı mudafaa sistemaları olğan «Kürecik» bazası da qapatıla bile, dedi. Türkiye prezidentiniñ aytqanına köre, böyle qarar Türkiye akimiyeti tarafından «kerek olsa» alına bile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Türkiyege qarşı sanktsiyalar yaqın künlerde Kongress tarafından tasdıqlanacaq ABD arbiy bücetiniñ leyhasında bar. Olar Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnen bağlı.
Türkiyege qarşı daa sert sanktsiyalar keçken afta ABD Senatınıñ halqara komitetinde tasdıqlanğan edi. Bundan ğayrı, Senat Osmanlı devletinde ermeni genotsidiniñ tanılmasına dair qararğa ilk sefer qoltuttı.
Erdoğan, ne ABD, ne de Rusiye Türkiyede terrorist sayılğan silâlı kürt taqımlarınıñ Suriyeniñ şimaliy rayonlarını terk etmesine irişip olamadı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Türkiye terrorizm ile küreşmek içün «bayağı qararlı». Erdoğan, Türkiye Suriye Şimaliyende arbiy tedbirlerni kene başlatacaqmı aytmadı.
Bu tedbirler NATOda bir çoq munaqaşanıñ sebebi oldı, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron alyanstaki vaziyetni «miy ölüminen» qıyasladı.
«İncirlik» bazasında esasen ABD Arbiy ava quvetleriniñ yardım uçaqları buluna. Baza Yaqın Şarqta Amerika taqımınıñ teminatında müim rol oynay.


text:
Yäxüdlär äl-Aksa mäçetenä bärep kerde
Yözlärçä yäxüd cirläşüçese İzrail’ poliśiyäse yärdäme belän äl-Aksa mäçete işegaldına bärep kergän.
Küpsanlı yäxüd cirläşüçelär Könbatış Kudüstäge Aksa mäçetenä basıp kerde. Alarğa İzrail’ poliśiyäse dä yärdäm itä. Kudüs islam waqıfları idaräse süzçese Firas Dibs Anadolu agentlığına beldergänçä, yözlärçä yäxüd cirläşüçese ğıybadätxanäneñ işegaldına bärep kergän.
İzrail’dä “häykäl oyışmaları” iseme belän bilgele fanatik häm radikal’ törkem sişämbe könne yäxüdlärne Mescid-i Aksanı bergäläp basarğa çaqırdı. Mäçetneñ işegaldına İzrail’ poliśiyäse qanatı astındağı mondıy höcümnärne yış yasıylar.
Bäyläneşle xäbärlär
İzrail köçläre 3 ayda 1 meň 282 fälästinlene qulğa alğan
Bu xaqta Fälästindäge oyışmalar äzerlägän urtaq xisapta citkerelä


text:
İmayeci Elvina Semedlâyeva, Qırım.Aqiqat mühbirine Aqmescit ve Rostov SÖZOlarınıñ şaraitleri aqqında aytıp berdi
"Apislilerniñ çoqusınıñ sağlığı yaramaylaştı, Bundan ğayrı, kamera şaraitlerini ayrıca aytmağa isteyim. Misal içün, kimerler, izolâtordaki suvnıñ hucur bir nezeti olğanını ve aşta furun böcegi olğanını advokatlarına aytıp berdi. Böylece, adamlar aç qala".
İmayeci, kameralarda qabil dımlılıq şartlarına riayet etmegenlerini qoşa.
"Pek dımlı, olar anda bütün kün buluna, bundan sebep adamlarnıñ nefes hastalıqları peyda ola", - aytıp berdi Semedlâyeva.
İlhaq etilgen Qırım ve Rostov müessiseleriniñ, imayeciniñ tefsirine şimdilik cevabı yoq.
Qırım advokatı Emil Kurtbedinov daa evel haber etkeni kibi, ekinci qırımtatar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Tofik Abdulgaziyev ve Remzi Bekirovnı Aqmescit SİZOsınıñ mağazına oturttılar.


text:
QHA qırımtatar haber agentliginiñ müdiri Gayana Yükselni aprel 22 künü Ekstremizmge qarşılıq merkezine («E» merkezi) çağırdılar.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Taqiqatçılar Qırımdan köçken QHA agentliginiñ haber faaliyeti ile meraqlana edi. Bizim bozuluvımız, taqiqatnıñ fikrine köre, – qha.com.ua saytında Rusiyede 2014 senesi noyabr ayında yasaqlanğan eksremist teşkilâtları aqqında malümatnıñ olmasıdır».
Onıñ aytqanına binayen,subet neticesinde memuriy bozuluv aqta protokol tizildi, agentlikniñ müdiri ise şu bozuluvnı tanımay.
«Bu sebepten itirazlarımız, şu cümleden bu kibi malümatnıñ saytımızda daa 2014 senesinden evel bastırılğanı aqta deliller mahkemege taqdim etilecek», – dey Gayana Yüksel.
Agentlik Roskomnadzordan çalışuv iznini alıp olmağan Qırım matbuat vastalarınıñ sırasına kirdi. Bundan soñ haber agentligi qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
NATO birligi Türkiyege onıñ «İslâm devleti» terroristik teşkilâtına qarşı küreşinde öz birdemligini bildire ve aynı zamanda kürd separatistlerine nisbeten keçirilgen kampaniyasıda muqayt olmağa çağıra. Mütenasip bildirüv salı künü Brükselde elçiler seviyesinde keçirilgen NATO acele toplaşuvı vaqtında seslendirildi.
Körüşüv iştirakçileri «İslâm devleti» teşkilâtından olğan telükege ve Türkiyeniñ cevabına qıymet kesmege çağırdılar.
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg dey ki, Ankara arbiy yardımnı soramay ve Türkiyeniñ ordusı Şimaliy atlantik birliginde miqdarı ve effektivligi boyunca ekinci yerde turğanını bildirdi.
Qapalı körüşüv devamında NATO temsilcileri Türkiyeni teraktlarğa qarşı artqaç küç qullanmamaq ve kürd azlığı ile barışıqqa devam etmege çağırdı.
Türkiye akimiyeti keçken afta memleket boyunca kürd faallerini yaqalağan edi. Türkiye arbiy ava küçleri «İslâm devleti» teşkilâtınıñ ve Kürdistan İş firqasınıñ mevzilerine ücüm etken edi.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisiniñ QC ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı, Aqmescit şeeriniñ baş imamı Muhammed İslamov QC ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN başlığınıñ yardımcısı Roman Tsurkan ile birlikte dinlerara iş taqımınıñ oturışını keçirdi. Oturışta tüzeltüv koloniyalarında tertipniñ pekitilmesi ve, hususan, mahkümlerge yasaq olğan eşyanıñ ketirilmesiniñ ögüni almaq meselesi muzakere etildi.
Buña ilâve olaraq, neofitler, yani farqlı diniy aqımlarnıñ yañı adeptleri, azaları aqqında söz lektsiya oquldı.
“Neofitler – esasen yaşlardır, olarnıñ fikir ve mevamları daa tolusınen şekillenmegeni içün, olar mevamlarını sıq-sıq deñiştire bile ve qolaylıqnen digerlerniñ tesirine tüşe bileler. Birinci zamanlarda olar diniy saada qarardan zâide ğayret köstereler ve, afsus ki, çoqusı vaqıt radikallar sırasına kireler. Er saada, hususan, diniy meselelerde davranışlarımız aqıl ile olmalı. Tek işançlı menbalarğa muracaat etmek, ihtisaslı imamlarğa sual ile kelmek, şübeli internet saytları ve türlü vaizlerden saqınmaq kerek”, – dedi Muhammed İslamov.
Tedbir Aqmescitteki №1 Tüzetüv koloniyası erkânında çalışqan Tüzetüv merkezinde olıp keçti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Dekabr 30-da Aqmescit civarındaki Boğurça (Kamenka) qasabasında bala bağçası qurulacaq yerde qurucılıq qorası qoyuldı. Amma kelecek kün qora yelden uçıp ketti.
Bu aqta yerli sakinler bildire.
Olarnıñ malümatına binaen, qora tarlanıñ tek bir tarafında qoyuldı. Yelden yıqılğan qora alâ daa yolda turıp, aman-aman bütün yolnı qapata. Yahşı ki, yıqılğan qora kimsege ve bir şeyge zarar ketirmedi.
«Bu ne edi: bücetniñ öz maqsadınen qullanılması, eali közüniñ sabunlanması ya da yañı yıl «ediyesimi»? Tek bir şey hayırlı. Bizde, Boğurçada halq doğru eken, alâ daa yañı malzemelerni hırsızlamadı», – dep ayttı Boğurça qasabası sakini Osman Seitcelilov.
Aynı vaqıtta Aqmescitteki Bor Çoqraq (Fontanı) qasabası sakinleri haber etti ki, olarda da böyle vaqia yüz berdi.
«Bor Çoqraqta aynı qora, aynı bala bağçası, aynı dekabr 30-da, aynı uça. Biz bir şeyni bilmeymizdir», – dep ayta Bor Çoqraq sakinleri.
Avdetniñ bildirgenine köre, Aqmescit sakinleri şeer merkezinde ğayrı keyfiyetli yapılğan tamir işlerinden memnün degiller.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye qırımtatarlarnı tarihtan alıp taşlamağa tırışa, dep tahmin ete. Böyle bir fikirni o, mayısnıñ 7-nde Kyivde «Rusiye imperializmi» ceetinden Qırım muzakere etilgen tögerek masada bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Rusiye Qırım toprağında öz menfaatlarını esaslamaq içün kontseptsiyasını qurmağa tırışa, kerçek temelden (tarihiy – QA) belli bir parçanı alıp taşlay. Rusiye onı çıqarıp, mında istegen er şeyni qura bilecegini tüşüne. Rusiye içün bu parça er daim qırımtatar halqı olğan edi: onıñ şekillenüvi, devletçiligi, Qırım hanlığınıñ qomşuları ile munasebetleri», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, bu siyaset Rusiyede «bir qaç asır evelsi başlap, bugünki vaqialarğa (Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ – QA) qadar devam etti».
Kyivde mayısnıñ 7-nde Qırımnıñ yarımada işğalinden evel ve soñ «Rusiye imperiya ceetinden» yerinen bağlı tögerek masa ötkerildi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı Ukraina Prezidenti vazifelerni vaqtınca eda etken, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ reisi Oleksandr Turçınov bildirdi.
Boyle qarar alınmasınıñ sebebi – gece Aqyarda Ukraina Silâlı Quvetleriniñ deñiz piyade bolügi askerlerine rusiye ordusı tarafından qarşı etilgen ucümdir.
«Aqiqaten, şimdi Qırımda bulunğan askerlerniñ yaşayışları buyük havf astında, olarnıñ qorantalarını, memleketke sadıq qalğan vatanperver insanlarnı taqip eteler ve qıynaylar», – qayd etti Turçınov.
Boyleliknen, Mudaafa nazirligine Qırımda yerleşken arbiy qısımlarınıñ avuştıruvını keçirmege, ukrain akimiyetine ise – telükeli şaraitte yaşağan arbiylerniñ qorantalarını da alıp çıqmağa vazife berildi.
Ayrıca, Nazirler Kabinetine rusiye ordusınıñ sıqıştıruvı sebebinde öz evlerini taşlap ketmege mecbur olğan arbiylerniñ qorantalarınıñ yerleşüvine de yardımcı olmağa avale etildi.