text:
2012 yılda Olimpia Uyınnarı Londonda ütäçäk
Xalıqara Olimpia Komitetı bügen Singapurda 5 namzät şähär arasınnan Londonnı 2012nçe yılda Olimpia uyınnarı ütäçäk urın dip sayladı.5 şähär dä yäşren tawış birüdä ciñep çığu öçen zur tırışlıq kürsätte
Roggue(audio)
Xalıqara Olimpia Komitetı 30nçe Olimpia uyınnarınıñ 2012nçe yılda London şährendä ütäçägen ixtiram belän iğlan itä
İşetkän tawışlar Singapore häm Londonda Trafargar mäydanında cıyılğan xalıqnıñ bäyräm söyünü tawışları ide. 2012nçe yılğı uyınnar Yevropa häm Tönyaq Amerika cämäğätçelegendä bik zur qızıqsınuı uyattı dip äytergä kiräk.Finalgä qalğan 5 namzätneñ här berse Olimpia Komitetınıñ saylawınnan elek ciñüçe sıyfatında üzlären kürsätte. Här 5 ildän tanılğan şäxeslärdän torğan wäkilçeleklär Singapurğa kilde. Misal öçen AQŞ wäkilçelegendä elekege firset lady, NY senatorı Hillary Clinton, tanılğan boksör Möxämmäd Ali kebek sportçılar bulsa, Prezident V.Putin Mäskäwneñ Xalıqara Olimpia Komitetı aldındağı presentatsiädä täsirnı arttıru öçen video belän möräcäğät itte . Putin inglizçä bolay dip äytte
Putin(audio)
Rusiä häm anıñ xalqı isemennän 2012nçe yılda Olimpia Uyınnarınıñ Mäskäwdä ütkärelüen tulısınça yaqlawımnı äytergä telim
Britaniä premyere Blair Xalıqara Olimpia Komitetı äğzalarınıñ Singaporedağı cıyınnarında 2 kön ütkärep İndustriäläre alğa kitkän illär häm Rusiä qatnaşaçaq summitnı açu öçen öyenä qayttı.Ul qarar açıqlanğançı uq London in yaxşı saylaw bulaçaq dip äytkän idi.Summit urını Glenaglesta ütkärgän mätbuğat oçraşuında ul (audio) Singaporede Olimpia dönyasındağı bik küp keşe miña 5 şundıy köçle namzätneñ bergä yarışqanın xätermibez dip äyttelär dide
Fransiä prezidentı J.Chirac ta Fransiäne wäkillek itü öçen Singaporega kilgän ide .Anıñ süzlärençä
Chirac(audio) 2012nçe yılda Olimpia uyınnarınıñ urını bulu öçen Paris häm Fransiä yöräge bergäläp tibä.
Xabärlärgä qarağanda J .Chiraq Singaporeden Britaniägä summitqa yul totqan. London - Paris mönäsäbätläre bu aralarda ällä ni cılıdan tügel Chiraq ofisı London şähren ciñü belän qotlap belderü yasadı. Xalıqara Olimpia Komitetı qaysı şähärneñ saylanaçağı turında aldan bir genä işarä dä cibärmäde. Kiresençä Komitet prezidentı Jacques Rogge köçle namzätlär arasınnan bersen saylaw qıyınlığına basım yasadı
Rogge (audio)
yuğarı sıyfatlı kandidatlar arasınnan 2012nçe yılğı uyınnar şähren saylaw ciñel bulmayaçaq.
Bilgele bulğança Xalıqara Olimpia Komitetı 2012nçe yılğı Olimpia Uyınnarı şähren yäşren tawış birüdä saylandı. Berençe turda in az tawış alğan Mäskäw töşep qaldı. İkençe turda NY öçençe turda Madrid yarıştan çigenergä mäcbür buldılar . Şulay itep yarış kötelgäneçä ike köçle namzät London belän Paris arasında bardı häm mäğlüm bulğança London saylandı. Bu Londonda ütkäreläçäk 3nçe Olimpia Uyınnarı bulaçaq elegeräk 1908 häm 1948nçe yılda London dönya sportçıların qunaq itkän ide. Olimpia uyınnarı, meñnnärçä sport söyüçene Olimpia şähärenä turist, cirle bizenes öçen klient, möştäri itep kenä kitermi . Ul şähärdä infrastruktura , transport häm başqa ölkälärdä yaxşılanu, täräqiätkä alıp bara färidä xämit


c: text/html

text:
Gruziädäge waqiğalar başqa däwlätlärdä iğtibarsız qalmadı. Rusiädä, Ärmänstanda häm Qırğıstanda da küzätep tordılar. Gruziä kürsätkän yuldan, külämle qarşılıq çaraların politsiä tarafınnan quyıp taratu, häm axırda säyäsi kileşügä ireşü yulınnan başqa däwlät liderları da barırlarmı? Prezident Saakaşvilinıñ 8 noyaberdä waqıttanan elek prezident saylawların ütkärergä täqdim itüe, oppozitsiä tarafınnan ciñü bularaq qabul itelde. Başqa illärdäge oppozitsiä citäkçeläre moña qadär bulğan waqiğalarğa kübräk iğtibar birgän ide. Politsiäneñ gaz sipterep, su attırıp uram ciyının quyıp taratuğa häm ğadättän tış xäl iğlan itügä, däwlättän bäysez mäğlümat çaralarınıñ eşen tuqtatuğa zur iğtibar birde.
Bu waqiğalar Saakaşvilinı demokrat dip uylağan taraflar öçen küñelez açış alıp kilde. Küpqä qatıraq rejimnarda yäşäwçe xalıqlar bu ğamällär, başqa fikerdä toruçılarnı bastıru öçen ürnäk bula ala, dip qurqa. Ärmänstan oppozitsiäse dä qatı çaralardan şiklänä. Yerevanda küptän tügel, Prezident Robert Koçeryännıñ eşennän kitüen taläp itkän uram ciyını ütkän ide. Bu qarşılıq çarası tınıç ütte, ämma oppozitisiä Gruziädäge misal cirle citäkçelärgä şulay uq eş itärgä yul açar, dip qurqa. Ärmänstan oppozitsiäse citäkçese Aram Karapetiyan: “Bolar barısı da Ärmänstanda da bula ala. Minem añlawımça, ägär saylaw näticäläre yalğan bulsa, keşelär uramğa çığaçaq häm şundıy uk çaralar bezdä dä bula ala. Gruziädä bulğan xällär bik möhim, Saakaşvilinıñ gämälläre kiçermäslek.”- di.
Ärmänstanda prezident saylawları 19 fevraldä bulaçaq.
Qırğızstanda da xakimiätlär april ayında xökümätkä qarşı uram ciyının gaz qullanıp häm su attırıp quyıp taratqan ide. Qırğıstan oppozitsiäse wäkile Omurbäk Abduraxmanov, xakimiätlärneñ mondıy qatı çaraları oppotisiäneñ berläşüenä genä kiteräçäk, dide.
“Oppozitsiä tıyılıp qalmıy. Prezidentlar, xalıqnı quyıp taratu oppozitsiäne tıyıp torırğa bula, dip uylıy, bu bulmayaçaq. Oppozitsiä nığıyaçaq qına. Mondıy ğämällär keşelärneñ açuın çığara. Minem uylawımça Saakaşvili ciñelde.” – di Omurbäk Abduraxmanov.
Belarustağı xökümätkä yaqın Liberlal demokratik firkäneñ liderı Syargey Hajdukieviç Gruziä citäkçese xata yasadı, dip sanyı. “ Grusiä citäkçeseneñ, demorkatik qıymmätlärne yuğaltu ğına tügel, xakimiyätne bik yaratuı kürende. Bu awıru bik küplärda oçrıy. Ul waqıtta keşelär, xakimiätne saqlaw öçen bar närsäne dä eşli. Bu zur xata. Uylawımça, alğa taba wäzğiyät qatlawlana ğına baraçaq”- di Belarustağı säyäsätçe Syargey Hajdukieviç.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Newsweek jurnalınıñ Guantanamodağı AQŞ tikşerüçeläre Qör'änne mısqıllağan digän xäbärne kire qağıp ğafu ütenüen Paqstan citärlek tügel dip qabul itmäde.
Jurnalnıñ 9-nçı may sanında basılğan bu xäbär möselman dönyasında kiñküläm protestlarğa säbäp buldı. İñ qatı çualışlar Äfğänstanda ütte häm anda 14 keşe ülde.
Paqstan mäğlümät ministrı Şäyx Räşit Äxmät ğafu ütenü häm kire qağu citärlek bulmadı dide.
Qabulda Äfğän xökümäte süzçese Cäwit Ludin Newsweek köç qullanular belän ütkän Amerikağa qarşı demonstratsilärneñ zıyanı öçen cawap birergä tieş dide.
Newsweek mäqäläsendä Guantanamodağı soraw aluçılar totqınnarnıñ açuın çığaru öçen Qör'änne bädräfkä taşlağan, häm xätta beräw bädräftä anıñ östenä su cibärgän dip yazılğan ide.


text:
Xaqimiät vertikalen nığıtu säyäsäte dawam itä. Töbäk citäkçelären qısqa dilbegädä totu yözennän Däwlät Duması yuğarı palata, yäğni Federatsiä Şurası statusı turındağı qanunğa yaña tözätmälär qabul itte. Bu region häm respublika citäkçeläreneñ qolaq töplärenä tağın ber qat menep töşü buldı. İnde xäbär itkänebezçä, oşbu ğamälne Tatarstan prezidentı başbaştaqlıq dip bäyäläde. Mäsälä şunda ki, mondıy östämälär köçkä kersä töbäklärdän yuğarı palatağa cibärelgän wäkillär üz regionnarınıñ mänfäğätlären yaqlawdan mäxrüm itelälär. Mintimer Şäymiev fikerençä, bu oçraqta andıy wäkillärne çaqırtıp alırğa turı kilä, çönki alarnıñ Federal' Şurada utıruınıñ kiräge qalmıy.
Ber-işe xäbärlärgä qarağanda, pänceşämbedä Rusiäneñ millätlär eşe buyınça elekke ministrı Sergey Şaxray qısqa waqıtlı vizit belän Qazanğa kilgän. Anıñ belän yabıq işeklär artında Mintimer Şäymiev häm Färit Möxämmätşin söyläşü alıp barğannar, dilär. Älbättä, süz Mäskäw-Qazan mönäsäbätläre turında barğandır. Xäzer Xisap palatasında ğına eşläsä dä eks-ministr, küräseñ, faydalı kinäşlär birergä sälätle. Bälkem, federal' citäkçelärgä yoğıntısı da bardır, alar arasında süze dä ütäder. Yuqsa, anı Qazanğa çaqırmaslar ide.


text: Törkiä belän Paqstan terrorğa qarşı köräştä xezmättäşlek itü häm mäglümät belän alışü turında kileşü imzaladı. Ankarada ütkän imzalaw çarasında ike ilneñ prezidentları qatnaştı: general Pärwäz Möşärräf belän Ähmät Näcdät Sezer. Möşärräf süzlärençä, bu kileşülär terrorğa häm oyışqan cinäyätçelekkä qarşı köräşüdä yärdäm itäçäk. Quşma Ştatlar tarafdarı bulğan bu ike ildä waqıt-waqıt terror ğämälläre bulıp tora. Möşärräf Törkiägä 3 könlek säfär belän kilde. Anıñ Törkiä parlamentında çığış yasawı häm premier-ministr Räcäp Tayyıp Erdoğan belän oçraşuwı qaralğan.


text:
Urum tili
Urum tili - türkiy til gruppasına kirgen qıpçaq-oğuz qarışıq bir tildir.
Urum tilinde, Qırımtatar tilinden deñişik olaraq söz başındaki k,q arifleri t dep aytıla. Baskakov, Urum tiliniñ Oğuz-Selçuq til gruppasında olğanını ittaa ete. Aleksandır Garkavetsniñ ittaasına köre Qırımtatar tilinde olğanınday, Urum tilinde de Qıpçaq-Oğuz sözler daa çoqtır. Garkavets içindeki söz tamırlarına köre Urum tilini dörtke ayıra:
- Bolşoy Yanisol, Beşev, Manguş köyleri: pek az Oğuz tamırlı söz aman-aman yoq.
- Kermençik, Bağatır, Ulaqlı köyleri: Oğuz tamırlı sözler az da olsa bar.
- Qaran, Laspi, Qamar, İgnatyevka köyleri: Oğuz tamırlı sözler biraz daa körüne.
- Mariupol, Stariy Krım: Oğuz-Qıpçaq tamırlı sözler qarışıq.
Tselka (Gürcistan) ve Kentav (Qazahistan) regionlarında yaşağan Urumlarnıñ tili, Şarqiy Qara deñiz, Qars, Erzurum Türkçesi şivesindedir
Menbalar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Ortadoks Türkler - Urumlar, Erdoğan Altınkaynak, ISBN 975-6551-55-0


text: Rezolütsiä Tönyaq Koreanı atom qoralı yasaw öçen qullanılırğa mömkin dip şiklänelgän atom programmasınnan baş tartırğa, qitğaara raketa sınawların tıyunı däwam itärgä, häm BMO tikşerüçelären kire atom elektr stansiälärenä qaytarırğa çaqıra. Bügen BMO-nıñ atom energetikası agentlığı başlığı Möxämmät äl-Baraday agentlıq 12-nçe fevral’dä cıyılış ütkärep, anda Tönyaq Koreanıñ atom mäs’äläsen BMO İminlek Şurasında qararğa çaqıruçı rezolütsiä qabul iteler kebek dide. BMO İminlek Şurası, Tönyaq Koreanı atom programmasın üzgärtergä mäcbür itü öçen, Pxenyanğa qarşı iqtisadıy çikläwlär kertergä mömkin. Könyaq Korea prezidentı itep saylanğan Roh Moo-Hyun BMOnıñ andıy çikläwlärenä qarşı buluın belderde.


text: Warşaw. Pol'şa premyer-ministrı Marek Belka fikerençä, Yewropa Berlege citäkçeläreneñ kiläçäk büdjet nigezläre turında kileşä almawına berlektäge bay illärneñ "egoizm"ı ğäyeple. Brüsseldä uzğan ike könlek cıyında şuşı mäs'älädä kileşügä ireşü maqsatında, Berlektän alaçaq subsidiälären kimetergä äzer torğan 10 yaña äğzanı näq menä Pol'şa citäklägän ide. Yewropa Berlegendä räislek itkän Luxembourgnıñ premyer-ministrı Jean-Claude Juncker üzeneñ, olıraq häm bayraq äğza illär öçen "oyaluın" äytte. Ul "bersennän-berse fäqirräk yaña äğza illärneñ ber-ber artlı, kileşügä ireşü xaqına üz öleşlärennän waz kiçärgä äzer buluın berldergändä min oyalıp utırdım" dide. Germaniä häm Fransiä Brüssel oçraşuınıñ uñışsızlığı öçen cawaplılıqnı Britaniägä yökläde. Ul isä, üz östenleklärennän waz kiçü xisabına Berlekneñ awıl xucalığı ölkäsendäge subsidiälären kisüne taläp itte.


text:
Äfğanstanda bulğan höcümnärdä bügen yärdäm oyışmalarınıñ 5 wäkile häm 6 polisiä xezmätkäre häläk buldı. Xökümättän bäysez Äfğan Sälämätlek Saqlaw xezmäte wäkillärenä Qandahar yanında höcüm itelgän. Könyaqtağı Uruzgan vilayäte başlığı Jan Mohammäd Khan süzlärenä qarağanda, kiçä anda qamawda 6 polisiä xezmätkäre häläk bulğan. Bügen Qabuldağı Kanada ilçelegenä raketalar atıldı. Eçke eşlär ministrlığı matbuğat wäkile Mohammäd Yusef Stanizai süzlärenä qarağanda, binağa ziyan kilmägän:
"Raketanıñ berse Wazir Akbar Xan uramına eläkte, ikençese – milli iminlek departamentı bülekçäse yanına töşte. Bäxetkä qarşı, ziyan kilmäde. Raketalar Qabulnıñ könçığışınnan irtänge 4tä atıldı, " dide ministrlıq wäkile.
Amerikan hawa köçläre kiçä Uruzgan vilayätendä Taliban suğışçıların utqa totqan, distägä yaqın ğısyançı üterelgän dip xäbär itelä.


text:
Meşin jılı qazaq eli tağı bir joğın tügendeuge mümkindik aldı. Sebebi 93 jıl boyı Sankt-Peterburg qalasındağı Kunstkamerada saqtalıp kelgen Keyki batırdıñ bas süyegi Reseyden elimizge jetkizilgen bolatın. İle-şala zertteu jwmıstarın jürgizu üşin batırdıñ bas süyegi Vengriyağa da jöneltilip, saraptama jasaldı. Qazir Keyki batır bas süyeginiñ bölikteri Ortalıq muzeyde saqtaulı twr.
QR Prem'er-ministriniñ orınbasarı Imanğali Tasmağambetov 1916 jılğı wlt-azattıq köterilisiniñ batırı – Keyki batırdıñ süyegin jerleu mäseleleri jöninde kezekti jwmıs keñesin ötkizip, twtas bir wlttıñ namısın arqalağan aqberen qolbasşı Keyki batırdıñ bas süyeginiñ elge qaytarıluı eldigimiz ben erligimizdi paş etken igilikti is ekenin ayta kele, batırdıñ atı men erligin barınşa däriptep, onıñ denesin salt-dästürimizben arulap jerleu qabırğalı halıq, irgeli el ekendigimizdiñ körinisi dep atap ötti. Ol Keyki batırdıñ denesin jerleu räsimin wyımdastıru jönindegi naqtı is-qimıl josparın qwru mañızdı ekenine nazar audarttı. Sebebi QR Prem'er-ministriniñ orınbasarı qwzırlı organdarğa Qostanay oblısınıñ aumağında batır babamızdıñ denesi jerlengen orındı tabu maqsatında arheologiyalıq zertteuler jürgizu üşin rwqsat qağazın räsimdeudi tapsırğan edi.
Jiti äri sapalı zertteu jürgizu üşin uaqıt kerek. Batır haqında jiğan-tergeni bar ziyalı qauım ökilderi men tarihşı ğalımdar batırdıñ denesi kömilgen orındı izdestiru, onı anıqtau jäne jerleu räsimine baylanıstı dayındıqtı aldağı jazdıñ soñına deyin jürgizetin boldı.
«Elimizdiñ ziyalı qauım ökilderinen qwralğan komissiyanıñ şeşimi – Keyki batırdıñ bas süyegin arulap qoyudı asıqpay jasau. Eñ bastısı, elimizge batırdıñ bas süyegi keldi. Bwl egemendigimizdiñ, elimizdiñ, Elbasınıñ bedeliniñ arqasında orındaldı. Mwnı halıq tüsinip otır. Eldiñ batırı, sol sebepti arulap, tiisti memlekettik deñgeyde jerleu osı komissiyada şeşildi», – dedi keñes otırısında söz alğan QR Parlamenti Senatınıñ deputatı Serik Aqılbay.
Mäselen, Keyki batırdıñ bas süyegin elge äkelu jäne onı zertteu jwmıstarınıñ bası-qasında jürgen QR Ortalıq memlekettik muzeyiniñ direktorı Nwrsan Älimbay: «Keyki batırdıñ bas süyegi Vengriyadan Almatığa jetkizildi. Vengriyadağı jaratılıstanu ğılımdarınıñ antropologtarı Keyki batırdıñ beynesin zerttep, onıñ neden qaytıs bolğanın anıqtau üşin DNK saraptamaların da jürgizdi. Qajettilik bolğanda, yağni, bas süyekti jerleytin kezde onı tuıstarına beremiz. Al batır bas süyegi aldağı küz ayında jerlengeni dwrıs boladı. Öytkeni oğan deyin mindetti türde köptegen mäseleler atqarıluı tiis», – dedi.
Keyki batırdıñ älpeti qalpına keltirilui
Qazaq pen majardıñ tuıstığın zerttep jürgen vengriyalıq azamat Andraş Biro bastağan antropologtar batırdıñ bet-älpetin tolıq qalpına keltirip, qoladan byustin jasap şığıptı. Andraş Jolt Bironıñ aytuınşa, Keyki batırdıñ kelbetin qalpına keltiru jwmıstarımen osı salada täjiribesi mol jäne osıdan tört jıl bwrın Abılay hannıñ kelbetin qalpına keltirgen Agneş Kuştar esimdi maman aynalısqan. Sonday-aq, bwl jobamen Şandor Evinger men Andraş Bironıñ özi aynalısuda. Şandor Evinger süyektiñ arnayı saraptamaların jasap şıqtı.
Vengriya ğalımdarı jürgizgen ğılımi zertteulerdiñ nätijeleri turalı tanımal ğalım, QR Ortalıq memlekettik muzeydiñ direktorı Nwrsan Älimbay: «Keyki batırdıñ beynesin qalpına keltiru barısında belgili bir qiındıqtar boldı. Antropologtardıñ aytuı boyınşa, batırımızdıñ basına jeti auır soqqı tigen eken. Bas süyektiñ özge de zaqımdanuları boldı. Biraq antropologiyalıq rekonstrukciyalardı jasauğa arnalğan zamanaui tehnologiyalardıñ arqasında, vengr ğalımdarı eki ay boyı üzdiksiz jwmıs nätijesinde Keyki batırdıñ müsinin qalpına keltirdi», – dedi.
Budapeştte twratın antropolog Andraş Biromen äleumettik jeliniñ kömegin paydalanıp, habarlasıp kördik. Ülken istiñ bası-qasında jürgen azamat ä degennen-aq jwmıs barısımen tanıstıra ketti.
«Biz batırdıñ basın rentgenge tüsirdik, al keyin komp'yuterlik tomografiyağa tüsirip, 3-D modelin jasadıq. Bwl jwmıs eki ayğa sozıldı. Batırdıñ süyekteri arqılı kelbetin qalpına keltiru qiınğa soqtı. Eñ qiını – onıñ tüpnwsqasın jasau. Biz batırdıñ süyegine saraptama jasap, onıñ qaytıs bolğan kezde jası şamamen qanşada bolğanın, neden qaytıs bolğanın anıqtadıq. Keyki batırdıñ qalay qaytıs bolğanın tarihtan bilemiz. Al bizdiñ jasağan saraptamadan onıñ qanday jaraqattar alğanın köruge boladı. Onı jelkesinen metaldan jasalğan zatpen kem degende jeti ret wrğan. Sodan süyegi sınıp ketken. Qattı jaraqat alğan. Rentgennen de jaraqattardıñ barlığı körinip twr. Keyki batırdıñ bassüyeginen jäne jasalğan saraptamalardan onıñ mıqtı er adam bolğanın köruge boladı. Jası şamamen 40-50-de. Qazaqstanğa osınday halıq batırları kerek. Sebebi eñ auır kezeñde ol eşkimnen qorıqpay, nağız batır ekenin körsetti. Keyki batırdıñ kelbeti dayın bolğanda, onı oqulıqtarda jäne tarihi kitaptarda beyneleuge boladı», – dedi antropolog Andraş Biro.
Osılayşa, Mädeniet jäne sport ministrliginiñ jwmıs tobı tanımal qaharmannıñ sırtqı beynesi men müsindik rekonstrukciyasın äzirleu boyınşa ğılımi jwmıstar keşenin ayaqtadı. A. Mwhamediwlınıñ aytuına qarağanda, QR Mädeniet jäne sport ministrligi qazaq halqınıñ wlt-azattıq qozğalısınıñ eñ tanımal köşbasşılarınıñ biri bolğan Keyki batırdıñ bas süyegin Qazaqstanğa qaytaru mäselesi boyınşa ülken jwmıs jüzege asırdı. «Bwl memleketimiz jäne wlttıq tarihımız üşin erekşe mañızı bar tarihi oqiğa. Bassüyekti Qazaqstanğa qaytaru jäne tasımaldı wyımdastıru boyınşa birlesken jwmısqa Resey Mädeniet ministri Vladimir Medinskiy jan-jaqtı qoldau körsetti. Qazaqstan Täuelsizdigi tarihında alğaş ret elimizge osınday ayrıqşa mañızı bar artefaktini qaytaruğa mümkindik tudı», – dedi ministr.
Ayta ketu kerek, Keyki batırdıñ erligi, batıldığı, tuğan elin baqıttı jäne täuelsiz etuge degen wmtılısı turalı köptegen kitap, povest', poemalar men derekti äñgimeler jazıldı. Olardıñ işinde 2001 jılı jarıq körgen Serik Twrğınbektiñ «Keyki batır» tarihi dastanı, 2014 jılı Ş. Baydildin şığarğan «Keyki batır» kitabı bar. Sonımen qatar, biıl talanttı qalamger A. Nwrmanovtıñ Keyki batır jönindegi «Qwlannıñ ajalı» romanı 2 mıñ danamen basılıp şığarıldı. Biıl O. Bekmağambetovtıñ avtorlığımen «Keyki batır» ğılımi monografiyası jarıq körmekşi. Al aldağı uaqıtta Mädeniet ministrligi tarapınan Keyki batır turalı teatr qoyılımdarı, derekti jäne körkem fil'mder tüsiru josparlanıp otır
comments powered by HyperComments


text:
Törkiä Yevropa Berlegenä kerü öçen ozın, qıyın suqmaq ütärgä tieş
Yevropa Berlegeneñ Kopenhagen summitında Törkiye belän äğzalıq söyläşülären 2004nçe yıl azağında ğına başlau turındağı qarar Ankarada küplärne açulandırıp berlek ‘xristiannar klubı‘ digän ğäyepläülärgä säbäp buldı. Brüssel bu qararğa konservativ xärbilärneñ eçke säyäsättä zur täsirgä iä bulularınıñ tudırğan borçılu säbäp digän argument alğa sörsä dä, Yevropa cämäğätçelegeneñ dä möselman ilne qabul itergä äzer bulmawın kürsätkän işarälär bar.
Min Törkiye turındağı qararnıñ iqtibar cälep itüçe , uñay häm berlek belän Törkie mönäsäbätlären kürenerdi däräcädä tiränäytkän dip uyılıym.Törkiye öçen bu qarar anıñ 4 distä yıldan artıq äğzalıq öçen tırışlığında in kürengän bilgi bulıp tora. Törkieneñ Yevropağa yaqınlaşu tırışlıqları 1963-nçe yılda başlansa da, aña 3 yıl elek Helsinki summitında ğına kandidat statusı birelde. Brüssel äğzalıq söyläşüläre başlanğançı , Ankaradan demokratie, keşe xoquqları , azçılıqlarnıñ xoquqlarına xörmät kebek mäsälälärdä progress yasarğa tieş dip taläp itä. Törkie ütkän yıl başlarınnan alıp şaqtıy ğına reformalar kertte, teoriedä 12 million körd öçen dä kiñräk sivil xoquqlar qabul itelde . İlneñ könyaq könçığışında 15yıldan soñ ğädättän tış xälnı köçtän çığardı , solıx waqıtnda ülem cazasın köçtän çığardı. Ämma Berlek bolar citärle tügel Törkie Kopenhagen qısalarına ireşergä tieş di. Törkieyedä qayberülär berlek ike törle ülçeü qullana , blokka alınaçaq illärneñ kübese Kopenhagen qıssalarınnan yıraqta dip söyli. Yevropa Berlegeneñ kiñäyü mäsäläläre buyınça komissarı Günter Verheugen reformalarnı qäğäzgä yazu ğına citmi, ul qullanışta bulırğa tieş dip äytte ütkän atnada. Törkiedä xäzer xakimiättä utırğan urtaçıl islamçı partie citäkçeläre Berlek nindi genä qarar çığarmasın bez reformalarğa dävam itäçäkbez dip äytä. Törkieneñ yaña premiere Abdullah Gül Kopenhagen summitı azağında jurnalistlarğa Törkieneñ suqmağı bilgele. Demokratik standartlarnı arttıru , ekonomikanı üsterü häm başqaları törek xalqı öçen eşlänäçäk. Törek xalqı moña layıq dip dip äytkän ide. Brüssel öçen Törkieneñ täsire zur xärbiläre töp borçılu çığanağı bulıp tora. Töp qararlar öçen möherne Törkie Milli İminlek Şurası suğıp utıra. Keşe xoquqları öçen törek fondınıñ ütkän aydağı xisabına qarağanda sonğı aylarda Törkiedä reforma protsesı elek kürelmägän tizlektä bara. Ämma törkem milli iminlek şuarasınıñ täsire yaqın kiläçäktä kimer dip ber dä ışanmi . Premier Gül kiläse yıl azağında Berlek belän söyläşülär başlau öçen reformalarnı tizlätergä wäğdä itte. Ämma Brüssel söyläşülärne tizlätergä riza bulırmı, anısı bilgesez. Britanie premiere Blair Ankaranıñ bu ideasına cılı qarasa da, Germanie kanslerı Schröder häm Fransie prezidentı J.Chirac Ankarağa birelgän waqıtnı üzgärtergä telämilär. Törkiedä küplär Parijğa Ankaranıñ Berlekkä kerü tırışlıqlarında töp kirtä bulıp tora dip qarıy. Ütkän ayda Fransieneñ eleke prezidentı Valery Giscard d’Estang 68million möselmannı qabul itü, berlekneñ azağı bulaçaq dip beldergän ide. Törklärneñ nıq açıun çığarğan bu süzlär, Fransiedä cämäğätçelektä debatlarğa yul açtı. Töreklärneñ Yevropa Berlegen xristiannar klubı dip tänqitläü , utqa may salu buldı. Kopenhagen Summitı waqıtnda Schröder ve Chirac belän oçraşqannnan soñ premier Abdulla Gül jurnalistlarğa Berlekneñ Ankarağa söylöşülär başlau öçen qatğıy tarix bilgelämäündä bälkim dä yevropadagı tiskäre cämäğätçelek fikre rol uynağandır dip äytkän ide. Gül süzlärençä : Sonğı täräqiät Yevropa Berlegeneñ qayber illärendä cämäğätçelek fikreneñ dä iqtibarğa alınuı kürsätä.. Şulay itep Kopenhagen qısalarına cämäğätçelek fikre dä östälä , ämma min Törkieneñ reformalar suqmağında dävam itäçägen äyttem. Ankaranı Berlekkä alu öçen oyışmanıñ 25äğzası qarar birergä tieş. Ämma moñın öçen ul illärdä refendum ütkärergä kiräkmi. Ämma Fransiedä qayberäülär bu mäsälädä xalıq fikrenä möräcäğät itelsen di.Törkieneñ Berlekkä kerüen nıq yaqlauçı Fransieneñ eleke sotsialist premiere Michel Rocard le Monde gazetasındağı mäqalädä söyläşülärne kiçekterügä qarağanda referendumda yuq dip äytü Ankara öçen küpkä zianlıraq bulır ide ide dip yaza. Rocard bu turıda cämäğätçelektä söyläşülär başlarğa çaqıra.
Färidä Xämit, Praga


text:
Putin balalar sanın arttırırmı?
10 may könne Rusiä deputatları, töbäk citäkçeläre, ministrlar häm 300 jurnalist qarşında Vladimir Putin yıllıq yullama belän çığış yasadı. Mäskäw kremleneñ märmär zalında ütkän Federal' cıyını utırışında Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev ta qatnaştı. Rusiä prezidentınıñ yullamasında Rusiädä xalıq sanı kimü iñ kisken problema buluı turında äytelde.
Moña qarata şundıy täqdimnär äytelde. Äytik, balanı qarağan öçen aylıq aqçalata tüläw külämen 700 sumnan 1500 sumğa qädär kütärergä, ä ikençe bala tusa, 3000 sumğa qädär arttırırğa kiräk dip sanıy Putin. Şulay uq ikençe bala tuğan waqıtta, däwlät xatın-qızğa 250 meñ sum tülärgä tieş bula, Putin bilgeläp ütkänçä, balalar öçen mäktäptä tuqlanu çığımnarın qaplaw sistemasın tözergä kiräk. Ber bala bulğanda, däwlät çığımnarnıñ - 20 protsentın, ikençe bala tusa - 50 protsentın, öçençe bala tusa, 70 protsentın kompensatsiä räweşendä tülärgä. Vladimir Putin opekunnarğa häm asramağa alğan ğailälärgä balanı qarağan öçen birelä torğan tüläwlärne 4,5 meñnän dä kim bulmağan summağa arttırırğa täqdim itä. Anıñ fikerençä, Rossiädä demografik wäzğıätne yaxşırtuğa yünältelgän programmanı finanslawnı 2007 yılnıñ 1 ğinwarınnan başlarğa kiräk.
Älbättä bu Rusiä Prezidentınıñ xalıq aldında yaxşı tä'sir qaldıru öçen yasağan belderüe. Çınnan da demografiä turında borçılğan citäkçelär ällä qayçan balalarğa, analarğa kübräk iğtibar itä alğan bulır ide. Şulay da älege proyektnı Tatarstanda qızıqsınıp qarşıladılar.
10 may könne Rusiä prezidentı yullamasında ildäge demografik wazğiät bik kisken dip tabıldı häm Putinnıñ şuşı täqdimnäre xaqında bala tabuçı xatın-qızlar belän turıdan-turı eşläwçe tabiplar ni uylıy soñ? Bu xaqta bez Qazan şähäreneñ 1 xatın-qızlar konsul’tatsiäse akuşer-ginekologı Dilärä Latıpovadan soraştıq.
Xatın-qızlar bäbi tabarğa qurqalar, çönki, berençedän, alarnıñ kiläse köngä ışanıçı yuq. İkençedän, material’ yaqtan tilmermägän xatın-qızlar üz ireklegen yuğaltırğa telämi. Öçençedän, xäzer bit irlär bik ışanıçlı tügel, tulı, nıq ğailälär sanı da kimi bara. Törle ğailälär bar. Baylar alar xökümätkä qarap tormıyça da taba inde. Ä menä küpçelekne täşkil itkän urta xälle ğailälär öçen Putinnıñ täqdimnäre yaxşı, dip sanıym. Ul wäğdä itkän tüläwlär ber öleş xatınnarnı bala tabarğa etäräçäk, dip uylıym. Bu tüläwlär çınbarlıqta da wäğdä itelgänçä bulsa inde, älbättä, alar süzdä genä qalmasa. Putinnıñ bu süzlären bez, xatın-qızlar belän eşläwçe tabiplar da, bik şatlanıp, ömetlänep tıñladıq
Bu Qazan şähäreneñ 1 xatın-qızlar konsul’tatsiäse akuşer-ginekologı Dilärä Latıpovanıñ Putinnıñ yullamasında yañğırağan Rusiädä demografik xälne yaxşırtu, balalar tuuına kübäytü yulları xaqında üz fikerläre ide.
Gölnaz İlgizär, Gölnaz Şäyxetdin


text: London -- Yäkşämbe irtäsendä Londonnan tönyaqqa taba urnaşqan yağulıq saqlanmalarında köçle şartlawlar buldı. Berniçä distä keşe yaralanğan, ülüçelär yuq dielä. Politsiä monı oçraqlı xäl dip sanıy, alay da tikşerülär başladı. Yanğın sünderüçelär köçle yalqınnı kontrolgä alğan. Şulay da, ut tağın berniçä kön yanaçaq, keçkenäräk şartlawlar da ixtimal dip belderä. Tirä yaqtağı yullar yabılğan, yänäşädäge hawa alanı eşli. Qotqaruşılar törkeme wäkile Jane Vine "Bezne älbättä annan kütärelgän ağulı töten borçıy. Keşelärne yaqın kitermäskä tırışabız. Töten tarala, inde zur bolıt xasil buldı, anıñ ağulımı-yuqmı ikänen älegä belmibez. Tirä yaqta yäşägän keşelärgä işek-täräzälären yabıq totarğa quşıldı", dide. Başqaladan 40 çaqırım buluğa qaramastan, köçle şartlaw Londonda da işetelgän.


text:
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Davullar Çalındı
Etiketler : Osman Öztunç - Davullar Çalındı türkü indir, Osman Öztunç - Davullar Çalındı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Davullar Çalındı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Davullar Çalındı türküsü, Davullar Çalındı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Davullar Çalındı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Psikopat Geceler
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat


text:
Qazannan ber törkem tatarstanlılar Xacğa kitte
Bıyıl avtobusta barı tik ber genä törkem kitte. Bıltır bez ike avtobus cibärgän idek. Läkin bıyıl oçqıçta baruçılar kübräk. Avtobus törkemendä barlığı 29 keşe, şularnıñ 25 – xacilar, ike avtobus yörtüçe. Şulay uq baruçılar arasında törkemneñ citäkçese häm tabip da bar. Yul bik ozın häm awır, keşelärgä meditsina yärdäme kiräk bulırğa mömkin. Mädinägä kilep citkäç, xacilar yal itäçäklär, hawa şartlarına iäläşäçäklär, Xac qılırğa äzerlänäçäklärŞulay itep, düşämbe könne ber törkem Xac qılırğa niätlänüçelär Qazannan Soğud Ğäräbstanına yul tottılar. Ä ikençe törkem – Xacğa oçqıçta baruçı tatarstanlılar isä, yulğa 21nçe ğinwar könne çığaçaq. 150 möselman kiçke säğät 10da Qazan aeroportınnan Üzbäk hawa yulları kompaniäseneñ oçqıçında Taşkent şähärenä oçaçaq. Anda başqa xacılar belän bergä alar Djidda şähärenä yul totaçaqlar. Avtobusta säfär qıluçılardan ayırmalı bularaq, alarnıñ säfäre ber kön genä täşkil itäçäk. Kire Qazanğa alar 11nçe fevral könne äylänep qaytırğa niätlilär.
Gölnaz İlgizär


text: Ukraina premier-ministrı Viktor Yanukoviç Kiev uramnarında demonstartsiädä qatnaqşan oppozitsiä tarafdarlarına qarşı köç qullanırğa çaqırğanın, kire qaqtı. Yanukoviç bu xäbärne "yalğan" dip atadı, häm andıy söyläşülärdä qatnaşmağanın äytte. Britaniädä çığa torğan Financial Times gäzite bügenge sanında, Ukrainadağı ber çığanaqqa tayanıp, oppozitsiä xökümät binaların tomalağannan soñ, Yanukoviç prezident Kuçmanı ğäskär cibärergä öndägän, dip yazıp çıqtı. Mäqälädä äytelgänçä, monıñ öçen 2 meñläp xärbi äzerlängän bulğan, Yevropa aradaşçıları köç qullanmasqa çaqırğannan soñ ğına, alar kire alınğan. Ukrainanıñ Yuğarı mäxkämäse ikençe turda Yanukoviç ciñde digän qararnı köçtän çığardı. Xäzer, 26 Dikäberdä ütäçäk qabat saylawlarda oppozitsiä citäkçese Viktor Yuçenko ciñer dip kötelä. Bügen anıñ tarafdarları ilneñ 15läp şähärendä, şul isäptän Yanukoviç töbäge sanalğan könçığışta saylaw aldı kampaniäse başladı.


text: Kiev. Ukraina başqalasınıñ izge Mixail çirkäwendä bügen 2 meñläp keşe 1932-33-nçe yıllardağı açlıq qorbannarın iskä alu yolasında qatnaştı. Sovet diktatorı İosif Stalinneñ ukrain igençelären üz çirlärennän baş tartıp, alarnı kümäkläşterügä etärü maqsatında maxsus oyıştırğan şul açlıqta 7 millionğa yaqın keşe ülde dip farazlana. Qayber sannarğa qarağanda, şul çorda Ukrainada kön sayın 25 meñläp keşe ülep torğan, ildä açlıqtan keşe aşaw oçraqları kiñ cäyelgän bulğan. Şuşı yıl başında Ukraina prezidentı Leonid Kuçma açlıq çorı qorbannarın iskä alu könen bilgelägän maxsus färman imzalağan ide.


text:
Yaponiäneñ Rusiädäge wäkälätle wäkile İssey Nomura citäkçelegendäge räsmi delegatsiä bu könnärdä Tatarstan belän tanıştı. Sişämbe könne ilçene Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev qabul itte. Oçraşu waqıtında süz Yaponiä belän Tatarstan arasındağı xezmättäşlekne üsterü yulları turında bardı. İsegezgä töşerep ütik, 2000nçe yılnıñ sintäber ayında Mintimer Şäymiev Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän Yaponiädä bulıp qaytqan ide. 21nçe oktäber könne ütkän oçraşuda Tatarstan prezidentınıñ şuşı vizitı näticäläre bulğan kileşülär xaqında da söyläşende. Ayırım alğanda, respublika belän Yaponiä arasındağı xezmättäşlek neft’, nefteximiä, energetika, energiä saqlaw, innovatsion texnologiälär ölkäsendä uñışlı, dip sanala. Şulay uq, oçraşuda süz ike aradağı fän, mädäni bağlanışlarnı üsterü turında da bardı. Yaqlar yäşlär belän almaşu programmaların kiñäytü, Qazanda eşläp kilüçe Sakura isemle Yapon mädäni-mäğlümäti üzäkneñ eşçänlegen kiñäytü xaqında da kiñäşläştelär. Şulay uq, Qazannıñ meñyıllığın bäyräm itügä äzerlek programmasınıñ xalıqara öleşe qısalarında, 2004nçe yılda Yaponiädä Qazan könnären ütkärü niäte dä belderelde. Bu fikerne İssey Nomura da xupladı.
Qazanda “2010nçı yılğa qädär Rusiä tözeleş kompleksınıñ üseş strategiäse” digän kiñäşmä üz eşen tämamladı. Anda Rusiäneñ Tözeleş buyınça däwlät komitetı räise Nikolay Koşman, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev qatnaştılar. Şuşı çaralardan soñ, 22nçe oktäber könne, Mintimer Şäymiev saylaw aldı yalına kitte.


text:
Awıl xucalığında isäpkä alunı iskärtkän syujetlar iñ töp yañalıqqa äylände, şul uq “Yaña ğasır” tele-radio kompaniäsendä dä. İsäpkä alu Prezident turındağı xäbärlärdän dä yuğarı sikerä. Mäsälän 1 iyüldä, san alu başlanğan könne, “Yaña ğasır”nıñ atnalıq küzätü tapşıruında bu xaqta syujet kürsätep kittelär. Syujetta sarı kepka kigän, qara sumqa asqan isäpkä aluçılar duñğızlar sanıylar. Şunda uq duñğız balaları çap-çop kilep yäşel ülän kimerä, syujet geroyları alarnı qullarına alıp duñğızlarnıñ böten zurlığı belän dä kürsätep alalar. Zäñgär ekranda awıl xucalığında isäpkä alu başlanu turındağı xäbär betä dä, berniçä kön aldanraq Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievnıñ Çallıda yäşlär belän oçraşu küreneşläre başlana. Anda prezidentnıñ “Bez buldırabız! Çallı äybät şähär” häm başqa süzläre işetelä. Televideniedä awıl xucalığında san alu turındağı xäbär belän ni genä qılandırmıylar. Yort-cirlär, sıyır-sarıq, tawıq-qaz, duñğız simertü fermaları, traktorçı abzıylarnıñ qırda eşläw küreneşläre barsı da bar. Ekranda alar şat yözle kürensälär dä, ğädäti tormışta abzıylar mañğayları sırlanğan, çarasızlıqtan nişlärgä belmägän keşe qiäfäten ala. “Tatarstan yäşläre”neñ 4 iyül sanında Säyet Xäkimcanovta san alu turında bolay dip yaza:“Bügen däwlät – awıl xalqına, awıl xalqı däwlätkä ışanmıy. Awıl xucalığında san aluğa äzerlek monı kürsätte inde, küplär anıñ berär törle näticä, çınbarlıqnı çağıldırırlıq sannar tuplıy aluına şiklänep qarıy…” Moña misal itep awıl abzıy-apalarınıñ borçuların, aq yaulıqlı äbilärneñ yäşleklärendä san alu kebek östän quşılğan färmannarnıñ ayanıçlı xällärgä kiterep, şunı iskä aluların äytep bula. Xalıqnıñ isäpkä aludan qurqunıñ töp säbäbeneñ berse yort-cir, mal-tuar totqan öçen salımnarnı kütärä almaslıqqa artırıp quyuları. “Tatarstanda ğına da bit 1 millionğa yaqın keşeneñ yazmışı awıl cirenä bäylängän. ”- dip yaza şul uq “ Tatarstan yäşläre”. Awıl xalqı sizä, bu san alu tikmägä tügel, xalıq faydasına bulaçağı bötenläy ikele. Şul uq awıl cirle üzidarä citäkçeläreneñ dä başı qatqan buğay, Qama buyındağı rayonnarnıñ ber awılınıñ cirle üzidarä räisenä şaltıratqan idek. Ul telär - telämäs kenä: “ Rayonnan birgän ämerlärne tieşençä ütibez. Xucalıqlarda san alu başlandı, awıl xalqı üz awıldaşları isäpkä alıp yörgäç bu küreneşkä tınıç qarıylar. Almağaçların da , sıyır-sarıqların, cirlären dä terkäp barabız. Xäzergä şular, waqıtım yuq, xuşığız” – dide dä trubkasın quydı. Tawışın yazdırıp tulıraq xäbär alırğa cirle üzidarä räise waqıt tabalmadı. Bu añlaşıla da inde, quşılğan ämerne ütäwneñ iñ qaynar çağı, berär yaramas süz äytsä yuğarıdağı türälär işetep rayonğa, rayon başlıqları awıl räisenä şunduq şeltä, üzlärençä cawapsızlıqta ğayıpläwläre kön kebek açıq. Ä xalıq sanı alu bara, Tatarstanda şuşı könnärdä 82 koordinator, 528 uçastok instruktorı, 3 meñ san alu uçastoklarında eş qaynıy. Ber isäpkä aluçığa yaqınça 250 xucalıq turı kilä ikän. Monsınıñ näticäläre 2007 yılnıñ mart-aprel' aylarında bulaçaq dip ışandıra Rusiäneñ statistika üzäge başlığı Vladimir Soqolin.
25 iyülgä qädär yortığıznıñ işegen sarı kepkalı, qara sumqa asqan keşe şaqısa, ğäcäplänmägez çegän dä, reklama taratuçı da tügel, isäpkä aluçı ul.
Röstäm İsxaqi


text:
Bushnıñ BMOdağı çığışı Ğiraq mäs''äläsendä pozitsiälärne üzgärtmäde
AUDİO: Min Kongresstan Ğiraqtağı eşçänlek öçen östämä aqçalar bülep birüne soradım. Bu Marşal Planınnan soñ şundıy finans yardämeneñ iñ zurısı bulaçaq. Ğiraqnı irekländerergä yardäm itep bez Ğiraqqa wäğdälärebezne ütibez häm Ğiraq xalqına totrıqlı häm tınıç il tözergä yardäm itep bez üz ilebezdä dä iminlekne arttırabız.
Bush Ğiraqta xakimiätne ğiraqlılarğa aşıqmıyça, tärtip belän demokratik protses aşa tapşıru kiräklege turında söyläde.
Ämma suğışqa qarşı diplomatik kampaniäne citäklägän Fransiä prezidentı Jackues Chirac ğiraqlılarnı suverenitetnıñ üzlärenä tiz arada tapşırılaçağına ışandırırğa kiräk dide. Ğömümi cıyında yasağan çığışında Chirac xakimiätne alarğa tapşıru realistik qısalarda bulırğa tieş, bu eştä BMO zur rol'' alırğa tieş dip äytte.
Soñraq ike prezident üzara oçraşıp söyläşte. Ämma anda da ike citäkçeneñ pozitsiäläre yaqınaymadı.
Xäzerge waqıtta Ğiraqta 140 meñläp amerikan soldatı tora. Anda iminlek saqlaw, yardäm öçen milliardlarça dollar aqça bülengän. Üzara oçraşuda Bush yañadan xakimiätne aşıqmıyça bilgele ber tärtip belän tapşıru kiräklege turında äytte. Chirac isä älege oçraşudan soñ jurnalistlarğa Ğiraqtağı okkupatsiäne ozaqqa suzunıñ qurqınıçlı yaqları turında süz alıp baruın äytte:
AUDİO: Wäzğiät şundıy ki, borınğı mädäniätkä, zur tarixqa iä bulğan borınğı xalıq Ğiraqlılar öçen okupatsiädä bulu ğömümän bik qıyın märsä. Bu wäzğiätne tağın da naçaraytırğa mömkin.
Chirac xalıqara cämäğätçelekneñ suverenlıqnı alarğa tapşırırğa teläwen belderüe zarur dide:
AUDİO: Bu 3 ayğamı, 6 ayğamı, 9 ayğamı suzılır, anısın min tögäl genä äytä almıym. Ämma bez bügen ük qarar qabul itärgä tieş dide Fransiä prezidentı.
Amerikan prezidentı qayber illärneñ citäkçeläre belän ayırım oçraşularnı däwam itä. Alar arasında Ğiraq suğışına qaşrı bulğan Germaniä kanslerı Gerhard Schroder dä, Hindstan häm Paqstan citäkçeläre dä bar.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Açıq mikrofon: Milli proektlar tormışığızda çağılamı?
-Yuq, berniçek tä sizmim bu proyektlarnıñ ütäleşen.
-Min dä alarnıñ yärdämen berniçek tä toymıym. Qızım mäktäpne altın medal'gä tämamladı. Uqırğa kerer öçen 90 meñ sum aqça sorıylar. Närsä soñ inde bu? Mondıy xällär bezdä genä bula inde. Şifaxanägä barsañ da, aqçañ bulmasa, ukol qadamıylar, perevyazka da yasamıylar. Nindi yärdäm inde bu? Bernindi yärdäm kürgänem yuq bu däwlättän, şuşı yäşemä citep tä.
-Älbättä, däwlät yärdämen min toyam. Minemçä, bezne däwlät şaqtıy qayğırta. Rusiäneñ başqa töbäklärendä yäşäwçe duslarım bar, alar da äytä, Tatarstan çağıştırmaça yuğarı däräcädä tora!
-Yuq min yaxşı üzgäreşlär sizmim.
-Elegräk awırıp yatqanda bez, pensionerlar, yanına uçastok tabipları kilep kitä ide içmasam. Xäzer bez berkemgä dä kiräk tügel!
-Şähärdä yäşibez bit, şuña kürä, mäsälän, awıl xucalığındağı milli proyektlarnı küzätä almıym. Ämma bezneñ anda qalğan tuğannar barısı da elekkeçä qala dip äytälär. Mäğärif ölkäsendä dä xäzer böten närsä aqçağa qorılğan. Ğadi keşegä faydası timi inde närsä disäñ dä. Anıñ faydasın çinovniklar kürä.
Al'bina Zäynulla


text:
Macarstan wäkillege – Ufada
Täwge könne qunaqlar Ufada berniçä oçraşu ütkärde. Başqortstan Tışqı elemtälär häm säwdä ministırlığında bulğan söyläşülärdä taraflar ike republík arasındağı iqtisadí häm mädäni bäyläneşlärne kiñäytü mäsäläläre xaqında fiker alıştı, üz täqdimnären citkerde.
Ä comğa könne Macarstan wäkillegen Başqortstan premier – ministrı Rafael Baydäwlätov qabul itte. Anda ike yaqtan da küp kenä räsmi citäkçelär häm eşquarlar qatnaştı häm çığış yasadı. Başqortstan xökümäte başlığı da, qunaqlar da Macarstan belän Başqortstan arasındağı iqtisadí xezmättäşlekneñ älegä bik az külämdä buluın äytep, üzara säwdä äyläneşen küpmeder prosentlarğa ğına tügel, ä berniçä tapqırğa arttıru mömkinlegen häm berlektäge şirkätlärneñ sanın da baytaqqa işäytä alunı assızıqladı.
Söyläşülär barışında Macarstanda Başqortstan könnären ütkärü mäsäläse dä tikşerelde. Älege çaranı bu yılnıñ közge aylarında uq oyıştıru ixtimallığı äytelde. Ä kiläse yılğa, cawap räweşendä, Başqortstanda Macarstan könnären ütkärü mömkin bulaçaq.
Säfärläre barışında Macarstan wäkilläre Başqortstannıñ qayber ere şirkätläre belän tanışa, Ufanıñ istälekle urınnarın qarap yöri.


text:
Bushnıñ xakimiattäge tağın 4 yılı dönya iqtisadına nindi tä''sir yasayaçaq?
Prezident George Bushnıñ üz urınında tağın 4 yılğa qaluın iqtisadçılar niçek bäyäli? Monıñ dönya iqtisadına tä''sire nindi bulaçaq? Dollar üzeneñ başqa aqça berämleklärenä qarata töşüen, arzanaya baruın tuqtarımı? Bushnıñ qaluı dönya bazarlarındağı neft bäyälärenä nindi yoğıntı yasar - iqtisadçılarnı menä şuşı sorawlar borçıy.
Audio, Stefan Schneider
"Dollar xäzerge kebek basım astında qalaçaq, çönki defitsit tiräsendäge wäzğiat aldağı ber yäisä ike yıl eçendä genä xäl itelmiäçäk. Bush monı eşliäçägen wäğdä itsä dä, ägär dä sez iqtisadnıñ eşläw nigezlärenä häm bigräk tä terrorğa qarşı köräş çığımnarına küz salsağız, bu wäğdäne ütäw real'' tügel" di Schneider. Ämma ul alay da dollar kiläçäktä krizisqa keräçäk dip tä uylamıy. Quşma Ştatlar iqtisadı, dönyanıñ başqa küp kenä poçmaqları belän çağıştırğanda, tizräk üsä, ä ikençedän, dollarnıñ töşüe Quşma Ştatlar öçen faydağa ğına, çönki şulay itep anıñ üz malların başqa illärgä satuı arta, amerikan malları dönya bazarında arzanraq, ä başqa illärneke qibat bula, di Stefan Schneider. Başqa ber iqtisadçı, Bonndağı İqtisad wä cämğiatne öyränü institutı xezmätkäre Adrian Ottnad isä, defitsit tiräsendäge wäzğiat küpkä borçulıraq dip uylıy.
Audio, Adrian Ottnad
"Min, ägär dä yaqın aralarda defitsitnı kimetmäsä Bush xakimiate citdi awırlıqlarğa taraçaq dip uylıym, minemçä Quşma Ştatlarnıñ aqça säyäsäte totrıqlı tügel" di iqtisadçı Adrian Ottnad. Quşma Ştatlar bügenge köndä dönyada iñ küp neft qullanuçı il bulıp tora, şuña kürä anıñ neft bäyälärenä dä yoğıntısı köçle. Saylawlarda John Kerry ciñä ala digän farazlar, soñğı aylarda kisken artqan neft bäyälären beraz töşerügä kitergän ide, çönki demokrat nämzät saylanğan oçraqta Quşma Ştatlarnıñ strategik neft saqlağıçların açunı wäğdä itte. Läkin çärşämbedä Bushnıñ ciñep çığuı açıqlanğaç neft bäyäläre yänä yuğarığa ürmäläde. Belgeçlär berük waqıtta, neft bäyäläre kiläçäktä barıber yuğarı qalaçaq, bu nigezdä ber Quşma Ştatlarğa ğına bäyle tügel dip isäpli.
Audio, Adrian Ottnad
İnde telgä alınğan Adrian Ottnad, "neft bäyäläreneñ artuğa taba baruı küzätelä, çönki şuşı çimalnıñ qıtlığı sizelä başladı, häm moña äle neftkä ixtiacnıñ Qıtay wä başqa illärdä dä artuı östälä" dip belderä. Belgeçlär, Bushnıñ prezident itep saylanuınnan iqtisad öçen ber fayda bula ala, ul citäklägän respublikannarnıñ irekle säwdä tarafdarları buluın häm alarnıñ xäzer Wäkillär palatasında da, Senatta da küpçelegen nığıtuın iskä alğanda, bu dönya iqtisadınıñ üseşenä yardäm itäçäk dip isäpli.
Kärim Kamal


text: Cemal Akçil Ay Gibi Cemal Akçil Bilirmisin Cemal Akçil Buharada Cemal Akçil Çöl Yağmuru Cemal Akçil Dilimde Sen Cemal Akçil Dön Mevlaya Cemal Akçil Ela Gözler Cemal Akçil Garip Yolcu Cemal Akçil Gönüller Sultanı Cemal Akçil Habibin Hürmetine Cemal Akçil Himmet Cemal Akçil Kabre Doğru Cemal Akçil Kerbelada Cemal Akçil Mevlanın Yolu Cemal Akçil Mezarın Kazılır Cemal Akçil Nasip Eyle Cemal Akçil Özledim Anam Cemal Akçil Şefaat Eyle Cemal Akçil Şefaat Ya Resulallah(sav) Cemal Akçil Seherlerde Aç Elin Cemal Akçil Selam Olsun Cemal Akçil Sevdam Resule Cemal Akçil Yıkılır Köşkün Cemal Akçil Yürekler Yanıyor Cemal Akçil Zikir Ziyafeti


text:
Tatarstannıñ üz poçtası saqlanıp qalırmı?
Bu könnrädä «Tatarstan poçtası» oyışması, Muca Cälilneñ 100 yıllığı uñayınnan, üzeneñ tarixı kürgäzmäsen yañarttı, şağirneñ 100 yıllığına bağışlğanğan markanı, konvertlarnı kiñ cämäğätçelkkä täqdim itte. 21nçe fevral, xalıqara tuğan tel köne uñayınnan, tatar telendä xezmät kürsätüdä xezmätkärlär arasında yarış ütkärde. Xat yulawçılar häm gäzit xemzätkärläre dä poçta xezmätlären başqa säbäplär belän iskä ala. Rusiä häm Tatarstan poçtaları arasında nizag däwam itä. Belgeçlär añlatqança, mäsälä xoquqi bäxästän, iktisadi häm säyäsi yasıllıqa küçä bara.
«Watanım Tatarstan» gäzite, satuda konvertlar yuq, Tatarstannan çitkä xat cibärep bulmıy mällä?», digän sorawlar belän xäbär bastırdı bu könnärdä. Süz, Rusiä häm BDB illärenä ciberelüçe xatlar öçen marka häm konvetlarnıñ satudan yuqqa çığuı turında bara. Bezlägengezçä, Tatarstan eçendä tarala torğan xatlar öçen ber törle konvert kiräk, respublika çitenä kitüçelär öçen konvertka marka yabıştırığa yäki başqa konvert satıp alırğa kiräk. Watanım Tatarstan gäzitenä, Ukraina häm Kazaxstandağı tuğannar belän xat alışuçı apa şaltıratıp, inde xat alışu mömkinelge dä beterelde mikän, dip sorağan bulğan. Gäzit xäbärçese dä, ber niçä kön elek, konvert häm markalarnıñ qayada yuqqa çuğuın beleşep qarağan. Häm axırdan, monda Rusiä häm Tatarstan poçtaları arasındağı bäxäs säbäpçe bulğan, digän näticäğä kilgän. «Tatarstan poçtası» matbuğat särtkätibe Tatyana Enkova, markalarnıñ betep aluı turındağı mäğlümatnı rasladı, ämma bu, waqıtılıça bulğan xäl häm ber niçek tä, ike poçta arasındağı mönäsäbätlärgä bäyle tügel, dip añlattı.
Küptän tügel, Rossiä poçtasınıñ yazılu kotalogına, qayber Tatartsan gäzitläre kermiçä qaldı. Näticädä, «Watanım Tatarstan» gäzite çittäge tatar uquçıların yuğalttı. Tatar gäzitlären ezlägän çittäge millätäşlär, bu häm başqa basmalarnı Rusiä gäzitläre isemlegenä taba almadı. Busı da, ike yaqlı añlaşılmawçanlıq belän bäyle tügel dilär. Küptän tügel, Mäskäwdä, «Tatartstan poçtası»n xosusyılaştıru qararı qanunlımı, qanunsızmı, digän mäsälä belän Arbitraj mäxkmä utırışı
bulğan. Qarar qabul itelmägän, mäsäläne qaraw 17 martqa qädär kiçekterelgän. Ä bu waqıt eçendä, mäxkämä tarafınnan Tatarstan häm Rusiä poçtalarına urtaq ber kileşügä kilergä quşılğan. Bu xaqta bezgä, «Tatarstan poçtası» oyışmasınıñ xoquqçısı Yuldaş Musin äytte. Anıñ äytüenä qarağanda, älege kileşüdä, «Rusiä poçtası»na aksiälär paketın birü turında süz baraçaq. «Tatarstan poçtası»nıñ tabışları belän büleşü, binalarnı birü küz aldında totılmıy, dide xoquqçı. Tatarstan elemtä Ministrı Färit Fazılcanovnıñ çığışlarında, Federal elemtä ağentlı
belän kilüşeşü äzerlänüen raslana. Federal elemtä ağentlıq başlığı Andrey Beskorovaynıynıñ matbuğat üzäge dä, federal çinovniknıñ qaraşın belderä. Ul, böten Rusiä cirendä berdäm poçta operatorı eşlärğä tieş, digän fikerdä tora. Anıñ belderüenä, respublika cirendä Rusiä Federatsiäse häm Tatarstan xalqınıñ mänfäğätläre yaqlanğan oçqarta ğına ike yaqlı kileşü mömkin bulaçaq, dip äytelä. Ägär Arbitraj mäxkämä, «Tatarstan poçtası»nıñ xosusılaştırıluı qanunsız bulğan, digän qararçığara ikän, ul Açıq aksionerlıq cämğitättän, däwlät unitar oyışmağa äwerelä. Bu xaqta tatar-inform ağentlığına, Tatarstan milek ministrı urınbasarı Tatyana Yuşkantova xäbär itkän bulğan. Näticädä, xat taratu wazifası, federal qanun belän «Rusiä poçtası» qaramağına küçäçäk, di ministr urınbasarı.
Elemtä federal ağentlığınıñ internet säxifäse xäbär itkänçä, töbäklärdäge poçtalarnı ber qanat astına cıyu bar Rusiä buylap bara. Küptän tügel, «Rusiä poçta» oyışmasına Mäskäw, Piterbur häm şul ölkälärneñ poçtaları kergän.
Bikä Timerova.


text:
Pekinda Tönyaq Koreanıñ atom programması turında çirattağı söyläşülär başlandı
Amerikan aradaşçısı Christopher Hill, Pekinğa kilgäç tä, elekke söyläşülärdä ällä ni alğa kiteş bulmadı, söyläşülär däwam itäçäk, dip belderde:
"Alğa kiteş buldı dip äytä almıym. Alarnıñ qaraşın beläbez, dip uylıym. Alarnıñ qaraşı yomşara, dip äytäsem kilä," dide Hill.
Tönyaq Korea wäkile Kim Gye-gwan, Pxenyan, tınıç maqsatlarda atom programmasınnan baş tartmayaçaq, dip belderde. Amerika Quşma Ştatları, Tönyaq Korea atom programmasın qoral citeşterü öçen qullana ala, di.


text:
«Xäleñ niçek, Penza yaqları?» (maxsus yazma)
«Xäleñ niçek, Penza yaqları?» (maxsus yazma)
Ä xäzer alar qaya bulğan ikän? Ni öçen Penza turında Qazandağı folklorçılar ğına iskä töşerä? Xäyer, 4 yıl elek Tatarstan Däwlät Şurası räisen saylağanda kilep çıqqan qarşılıqtan soñ respublikanıñ ike täcribäle awıl xucalığı belgeçe Penzağa barıp, gubernator urınbasarı häm awıl xucalığı ministrı bulıp urnaşqan ide. Döres, ozaqlamıy alar andağı şartlarğa künegä almıyça, kire qayttı. Şulay da, Penza digän cirneñ buluına häm anda azmı-küpme tatarlarnıñ yäşäwenä şik yuq.
Äydägez, üzebez da anda barıp qaytıyq äle. Säbäbe dä bar – gubernator Vasiliy Boçkarev yañadan üz täxetenä saylanğan, anıñ tiräsendä tatarlar da bar, imeş. Cayı çıqqanda, barıp kürergä kiräk. Şağır häm däwlät eşleklese Robert Miñnullin belän bez yulğa bu yaqtağı mişärlärneñ yaratqan cırın üzebez belän aldıq. Hadi Taqtaş näq şuşı yaqlar turında:
“ber cirdä yuq andıy aq qayınnar, ber cirdä yuq andıy urmannar, ber cirdä yuq qamış sabaqları, andağıday şawlıy torğannar”
dip yazğan. İnde xäzer tatarlar dönyasınıñ törle töbäklärendä Taqtaşqa iärep, saf mişärçä äytep, “nigä, nigä sineñ şayan küzlär minem küzläremä bagalar?” dip cırlıy.
Xäzerge Penza ölkäseneñ mäydanı häm xalıq sanı Tatarstannan ike tapqır diärlek keçeräk. Biredä awıl xucalığı, tözeleş industriäse, maşina, pribor tözü, darular yasaw kiñ taralğan. Gubernator häm Zakon çığaru cıyılışın saylaw 14 aprildä beryulı ütkärelgän häm köräş bik qızu barğan. Ölkä xalqınıñ 5-6% täşkil itkän tatarlarnıñ bik azı kommunist Viktor İlyuxinnı yaqlap, küpçelege Vasiliy Boçkarev yaqlı bulğan. Ölkä deputatı mandatın aluçılar arasında Gorodişçe rayonınnan saylanğan eşquar Röstäm Agişev ta bar. Tatarlarnıñ küpçelege näq şuşı rayonda yäşi. Dimäk, Penzada tatar tä'sire sizelä häm bezneñ qardäşlärebez bireşmi, digän ömet uyandı.
Berençe tuğan forsattan faydalanıp, bez Bakunin uramında urnaşqan mäçetkä yul tottıq. Anda därtle genä eşlär yörtüçe yegetlär häm ağaylar oçradı. Ölkäneñ berdäm diniä nazaräte räise itep Sarıtaw möftie Mökäddäs Bibarsovnıñ ätise Gabbas xäzrät Bibarsov saylanğan. Tatar milli eşlärne din eşläre belän bergä alıp bara. Ölkädä 51 möselman mäxälläse bar. Şularnıñ 8 Ufadağı möfti Tälğat Tacetdin qaramağında, qalğannarı berläşep urtaq möftiät urnaştırğannar. İñ köçle häm iñ küp mäçetle bu möftiät Rawil Gaynetdin citäklägän Rusiä möftilär şurası belän xezmättäşlek itä. Äytergä kiräk, Sarıtawdağı, Rostovtağı, Piterburdağı ataqlı imam-xatiplar häm möftiläre Penza ölkäsennän, tögälräk äytkändä, Gorodişçe rayonındağı Urta Äläzän awılınnan. Gabbas äfände Bibarsov Qazan häm Tatarstan belän xezmättäşlek itärgä teli. Xätta, Tatarstan diniä nazaräteneñ plenumlarına barğaç, “Penzanı onıtmağız äle, qärdäşlär”, dip küper salmaqçı bula. Ämma diniä nazaräte tatar yäşi torğan töbäklär belän eşne kiñ cäyelderä almıy. Çönki anıñ üz wazifaları.
Penza tatarları belän mäçettä söyläşkändä, şağir Robert Miñnullin Tatarstan belän Penza ölkäse tatarları mönäsäbätläreneñ şaqtıy sıyıq buluın sizep qaldı. Ul Däwlät Sovetı räise urınbasarı bularaq, moña bitaraf tügel ikän. Äytkänemçä, Penzada din eşläre dönyawi mäşäqätlär belän ürelep bara. Qayber propaganda häm säyäsät uyınçıları Penzanı onıtmıy. Äytik, berniçä ay elek ORT kanalı aşa Mixail Leontyev Penzada vaxxabistlar tulıp yata, alar Sarıtawğa barıp, maxsus lagerlarda künegülär ütä, dip laf ora ide. Çınlıqta, bu mäkerle yalğan ikän. Sarıtawdağa dini kurslarğa häm balalar lager'larına baruçı malaylar ixlas küñelle, tırış möselman bulıp üsälär. Tatarlarnıñ üz dinen totuı berkemgädä zıyan salmıy. Ufadağı möselman din idaräseneñ başqa ölkälärdä vaxxabist tabıp, qayber xaqimiät oyışmaları aldında quştanlanuı tatarlarğa qarşı oyıştırılğan çirattağı provakatsiä bulıp tora.
Şunısı küzgä taşlandı. Penzanıñ üzendä tatar klassları, mäktäpläre görläp tormasa da, Gorodişçe rayonında häm başqa qayber töbäklärdä tuğan tel uqıtıla. Ämma mäğärif eşläre belän şöğıllänüçe tatar cämğıäten tabıp bulmadı. Sabantuyları, Qorban bäyrämnäre küñelle ütä ikän. İñ urtada şul uq Urta Äläzännän kilgän yegetlär. Ölkä zakon çığaru cıyılışına saylanğan Röstäm Agişev ta şunnan. Distälärçä illärgä taralğan tatar dönyasında iñ zur tatar awılı Urta Äläzändä 5 mäçet eşli. Xätta torğınlıq yıllarında da monda manaralar kiselmägän, tatar tele uqıtılğan. Zur awıllardağı tatar tormışı maxsus öyränügä, anıñ täcribäse başqa töbäklärgä dä taratılırğa layıqlı.
Xäzer inde Penza yaqlarınnan ataqlı cırçılar, ğalimnär, yazuçılar Qazanğa kilmäsä dä, säwdä eşläre belän şöğıllänü traditsiäse özelmi. Xalıqnıñ küñel töbendä millätkä mäxäbbät, milli yäşäyeşne saqlaw xise sünmi dä, sürelmi dä. Xätta däwlät oyışmaları, milli cämäğätçelek, Tatarstan Penza tatarların onıtsa da. Ägärdä Penzada tatar mädäniät üzäge räsmi räweştä oyışsa, mäçet yanındağı Tenişevlar utarı häm borınğı ağaç yort tatarlarğa bireläçäk. Xäzergä bu tarixi häykäl Xafiz Aqçurin qul astındağı xosusıy firmağa yazılıp, buldıqlı xucalar kötä. Ölkä adminstratsiäse belän Penza şähär xaqimiäte arasında qıtırşıqlar xäl itelsä, Penzada menä digän milli üzäk ayaqqa basaçaq.
Menä şulay sünep barğan milli uçaq astında qaynar kümerlär pısqıp yata. Ä 18 mayda Urta Äläzän awılında Penza möselmannarınıñ Qorıltayı bulaçaq. “Ä tatarlar cıyılışın qayçan ütkäräbez?”, dip sorağaç, penzalılar bu sorawnı añlamadı. “Şul möftiät cıyılışında barısın da xäl itärbez”, didelär alar. Uzğan yılda “Arba” dip atalğan aylıq gazetanıñ berniçä sanın çığarğannar, “İslam qoyaşı” digän gazetanı möxärrirläwçe Gäbdräuf Zäbirov ber üze fänni ekspertlar şurası qadär ğilemgä iä. Tırışqanda Penzada milli tormış elekkeçä bulmasa da, görläp qabınıp kitärgä genä tora. Küñel küze kürmäsä, mañğay küze botaq tişege, dilär. Dimäk, tatarnıñ zatlı keşelären birgän şuşı borınğı yaqqa küñel küze belän bagarga kiräk. Avstraliäğa, Amerikağa, Vladivostokqa, Üzbäkstanğa barıp citkän tatar zıyalıları siräk-miräk bulsa da, Qazannan 600 çaqırım yıraqlıqtağı Penzağa yışraq barğalasalar - kiläçäkkä ömet bar.
Rimzil Wäli


text:
Zulya Kamalova isemen, anıñ Avstraliada 2000nçe yılda qaynar unlıqta toruın, nindider büläklär aluın qayber tatarlar kebek min dä işetep beläm. Anıñ kompakt diskı ber yıl elek büläk itep cibärelgän bulsa da pocta anı äle dä miña kiterep citkerä almadı. 91-nçe yılda Awstraliada urnaşqan bu millätäşebezne, Avstaliada tatar muzıykasınıñ in tanılğan wäkile , dönya muzıyka säxnäseneñ in hönärle vokalistı itep taswirlılar. Ul tatar, rus, fransuz kabare muzıykası belän berrrättän Brazilianıñ bossa nova Könyaq Afrikanıñ township jazzına qädär törle stil, tördä cırlıy … Zulya Awstralianıñ törle festivallärenä qıtğäneñ in tanılğan muzıykantları belän qatnaşa ikän. 2001nçe yılda yılnıñ in yaxşı artistı itep saylanğan cırçıbıznıñ Finländiedä konsert biräçäge turındağı xabär älbättä bik tizlektä kilep citte. Konserttan soñ min elektron pocta häm telefon söyläşülärendä Zulya anıñ cırlau stilı , qıyafäte turında şul qädär küp uñay xabär işetkäç, Finländiedä şulayuq Tatarstanda üzenä mäxsus muzıyka stılı belän tanılğan millättäşebezgä, Däniz Bedretdingä möräcäğät itergä buldım häm şunduq Däniz niçek itep dönyanıñ ikençe poçmağında yäşäwçe Zulyanı Finländiegä kiterä aldın dip soradım. Menä ul niçek bulğan.
DÄNİZ(audio)
Küptän tügel genä Finländiedän ike ciget Pragada –radioda qunaqta bulıp kitkän ide. Hamit Samarxan belän Sabit Nasredddin. Sabit şaqtıy ciddi eşlär ,kompyutorlar belän mawıqsa da anıñ hobbisı muzıyka – bigräk tä baraban qağu. Sabit Zulyanıñ konsertında barabannnarda uynağan .
SABİT(audio)
Färidä Xämit, Praga


text:
$2 400 000 000 000 -- Bushnıñ 2005 yıl büdjetında xärbi çığımnarnı arttıru qarala
Düşämbedä amerikan prezidentı George Bush kiläse 2005 finans yılına büdjet ölgesen Kongressqa tapşırdı. $2.4 trillion külämendäge büdjetta saqlanu ölkäsenä çığımnarnı 7% arttıru qaralğan. Eçke çığımnarnı kimetep, xärbi ölkägä arttırunı küz aldında totqan büdjet saylaw yılına xas tügel.
Audio (George Bush)
"Amerika xalqına yanağan terror qurqınıçın iskä alıp, min iminlek ölkäsenä 2001 belän çağıştırğanda 3 tapqır kübräk aqça büldem. Bu bezgä çiklär, hawa alannarı, portlarnıñ iminlegen köçäytergä, biologik xöcümnän saqlanırğa yärdäm itäçäk. FBI büdjetı 11% arttırıla. Amerika üz saqçıların terorğa qarşı suğışta yalğız qaldırmayaçaq."
Qotıçqıç zur büzdjetnıñ difitsitı da qotıçqıç – $500 milliard çaması. Bush monı elekke administratsiädän qalğan töşenkelek häm terrorğa qarşı suğış belän añlattı:
Audio (George Bush)
"Wazğiätneñ citdilegen añlıym, berençedän terrorğa qarşı suğış, ikençedän töşenkelek, läkin bezneñ büdjet monı kütärä ala, defitsitnı ike tapqır kimetäçäkbez."
Finans ölkäsendä tärtip urnaştırıu häm döres eş itü näticäsendä Bush aldağı 5 yılda büdjet defitsitın 2 tapqır kimetergä wäğdä itä. Amerikada finans yıl üktäber ayında başlana. Yağni bu büdjet bıyılnıñ üktäberennän alıp kiläse yılnıñ sintäberenä qädär. Noyäber ayında ütäçäk saylawlardan soñ büdjetqa östämälär kerteläçäk. Kongresstağı tıñlawlar da qayber sannarnı üzgärtergä mömkin. Läkin xärbi ölkägä çığımnar kimemäs dip kötergä kiräk. Opozitsiädäge demokratlar Bushnıñ büdjetına inde xöcüm başladı. Misal öçen, alar 10 yıl eçendä $1 trillion külämendä salım qısqartuğa tänqit belderä. Senatnıñ büdjet komitetında abruylı demokrat Kent Conrad, bu yul belän bez finans uqınğa taba barabız, bu yulnı xuplaw mömkin tügel, dip belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Rusiä dini uqu yortında belem alğan keşe başqalar belän köndäşlek itärlek bulırğa tieş
Möselman dini mäğärif sistemasın yañartuğa bağışlanğan konferensiägä Rusiädäge törle dini uqu yortlaırı citäkçeläre yäki alarnıñ urınbasarları kilgän ide. Rusiä Prezidentınıñ İdel buyındağı wäkillek apparatınıñ belgeçe Viktor Karpov isä däwlät dini belem mäs’äläsendä yärdäm itärgä äzer, ämma ul Rusiä qanunı nigezendä bulırğa tieş dip äytte. Bilgele bu oçraqta berniçä yıl elek törle uqu yortlarında dini ağımnar barlıqqa kilü, ayırım alğanda wahhabçılarnı tärbiäläw istä totılıp äytelgänder. Çeçnyadan kilgän Ä. Kadıyrov isemendäge islam institutı prorektorı Soltan Tagaev bolay dide
Çeçnyada elek dini uqu yortlaırında wahhabçılıq ideyäläre birelsä, xäzer tikşerü qatı alıp barıla. Bezdä xäzer barı traditsion İslam ğına uqıtıla.
Soltan Tagaev konferensiädä Çeçnyada xäzer barı traditsion İslam ğına xökem sörä, şuña bezne başqalardan bülep qararğa kiräkmi. Mondıy konferensiälärgä härdaim çaqırıp torsağız ide dip belderde.
Çeçnyanı başqalardan bülü digännän, konferensiädä isä törle Diniä Näzarätläreneñ ber-bersennän bülenüe yäğni dustanä mönäsäbättä bulmawına uqu yortlarınıñ sıyfatında da çağıla dielde. Bu konferensiägä isä möfti Tälğät xäzrät Tacetdin kilgän ide. Tälğät Tacetdin
Xristiannarğa, möselmannarğa, yähüdlärgä, buddistlar üz dinen çağıldırğan ber kitap äzerlärgä dä anıñ buyınça mäktäplärdä, urta häm yuğarı uqu yortlarında uqıtırğa.
Konferensiädä İslam uqu yortlarına litsenziä birü-birmäw mäs’äläsenä şaqtıy tuqtaldılar. Çönki küp kenä dini uqu yortların tanımaw bügen küzätelä. İldus Zahidullin
Bügen dini belem alğan öçen genä uquçı dönyawi belem aluçılardan kim bulırğa tieş tügel. Bu alarnıñ grajdannar xoquqı.
İldus Zahidullin äytüençä, bügenge köndä birelgän dini belem başqalar belän köndäşlek itärlek bulırğa tieş. Monıñ öçen bilgele yaxşı belgeçlär kiräk. Konferensiädä isä iñ yaxşı uquçılarnı çit ildä uqıtıp magistr däräcäsendä kire üzebezgä qaytarırğa kiräk dielde. Bügen Rusiädä dini belgeçlek buyınça 3 kenä magistr bar ikän. Anıñ, ikese Mäskäwdä, berse Qazanda. Mäskäw islam universitetınıñ prorektorı Gölfiä Xäbibullina isä berençe yıllarnı şaqtıy awır buluın söyläde. Gölfiä Xäbibullina
Törle dönyawi belemnärne birüçe professorlar şaqtıy köçle ide, ä dini belemnärne birüçelär alar arasında yuğalıp qaldılar. Kiräkle belgeçleklär citep betmäwne şäkertlär dä assızıqlap uza. Rusiä İslam universitetınıñ Şäriğät bülegendä belem aluçı İl'sya Miftaxov
Böten sorawlarğa da cawap birerlek uqıtuçılar kiräk. Bilgele çittän kilgän möğallimnär bar, ämma üzebezneñ traditsiägä nigezlänep belem birüçelär bulsın ide.
Böten sorawlarğa da cawap birerlek uqıtuçılar kiräk. Bilgele çittän kilgän möğallimnär bar, ämma üzebezneñ traditsiägä nigezlänep belem birüçelär bulsın ide.
Konferensiädä İldus Zahidullin berençe çiratta uqıtu standartların buldıru zarurlığın äytte. Berdäm programma kiräk. Şulay uq bügen här dini uqu yortı üz qazanında qaynıy dip assızıqladı. Nindider ber berläşü yuqlığına borçılu belderelde.
Landış Xarrasova


text:
Moldovadan Başqortstanğa kilgän Röstäm Äxsänov şulay dip belderde. Anıñ respublikağa kilü säbäbe - ike qıznı Ufanıñ islam institutında uqıtuı belän bäyle.Röstäm Äxsänov Kişinevta yäşi häm «Tuğan tel» oyışmasın citäkli. Oyışma millättäşlärebezgä xäyriä yärdäme kürsätü, tel häm din sabaqları birü belän şöğellänä. Äxsänov süzlärenä qarağanda, oyışmağa kön dä distägä yaqın keşe kilä, ä yal häm bäyräm könnärendä alar yözgä citkän könnär dä bulğalıy.1989nçı yılğı xalıq sanın alu mäğlümatları buyınça, respublikada öç meñnän artıq tatar yäşi. «Tuğan tel» qarşında milli kitapxänä eşli, anda 600dän artıq kitap tuplanğan. Röstäm Äxsänov Moldovada islam dine tıyıluın da ireşterde. Anıñ süzlärenä qarağanda, respublikada ber genä mäçet tä yuq, ul ğına da tügel, xätta cıyılıp namaz uqu öçen dä ezärlekläwläre mömkin. Ul monıñ öçen berniçä tapqır qulğa alınıp, tuqmaluın da ireşterde.
Äxsänov süzlärenä qarağanda, Moldovada tağın ber tatar oyışması bar. Ul «İdel» dip atala, citäkçese äzerbaycan millätennän - Älber Babayıv. «İdel» tatar mänfäğäte öçen eşlämi, citäkçese respublika külämendä ütkän çaralarda tatar isemennän söyläp yöri. Bezneñ oyışmadan köndäş kürä, xätta yanağan çaqları da buldı»,- di Röstäm Äxsänov. Üzäk diniä näzaräte başı Tälgät Tacetdin Älber Babayıvnı Moldawiä respublikı buyınça möfti itep bilgelägän. Röstäm Äxsänov respublikta räsmi islam dine tıyılu säbäple, dingä bäyle çaralarda möfti kürenmi, üzeneñ artına qaçıp yörüen dä söyläde.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yüce Dağ Başında
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında türkü indir, Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yüce Dağ Başında mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yüce Dağ Başında türküsü, Yüce Dağ Başında sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yüce Dağ Başında bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Mavilim Herkediyor
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim


text:
Tikşerüçelär Pxenyan atom reaktorınıñ tuqtatıluın raslıy
BMOnıñ Xalıqara Atom Energiä Idaräse tikşerüçeläre Tönyaq Koreada eşläp kilgän berdänber atom elektr stansiäseneñ yabıluın rasladı. Analitiklar bu möhim adım, ämma ul Tönyaq Koreanı atom-töş texnologiälärennän azat itügä kiterer dip ömetlänelgän ozın yulnıñ başı ğına dip belderä.
Bu xäbärne şimbä könne reaktornı barıp qarağan Xalıqara Atom Energiä Idaräse tikşerüçeläre dä rasladı.
Düşämbe könne Tailandta Idaräneñ citäkçese Möxämmät äl-Baraday reaktornıñ tuqtatıluın döres yünäleştäge yaxşı adım dip atadı.
"Äyye, Yoñbyon reaktorı tuqtatılğan. Bez reaktornıñ yabılğan buluın rasladıq. Bez Yoñbyoñdağı başqa qorılmalarnıñ da yabıluın tikşeräbez. Irtägä yä börse köngä bez barlıq 5 qorılmanıñ da yabılğanlığın raslıy alırbız dip ömetlänäm" dide Baraday.
Şulay da Yoñbyoñnı yabu xalıqara cämäğätçelek tarafınnan Tönyaq Koreanıñ atom texnologiälärennän azat itelüenä kiterer dip ömetlänelgän ozın yulnıñ berençe adımı ğına buldı. Pxenyan inde atom qoralları yasap ölgergän dip şiklänelä.
Yoñbyonnı tuqtatu fivral ayında altıyaqlı söyläşülär näticäsendä ireşelgän kileşüneñ töp şartı ide. Ul söyläşülärdä AQŞ, Yaponiä, Ruiä, Könyaq häm Tönyaq Korealar, Qıtay qatnaştı.
Pxenyan Fevral kileşüendä äytelgänçä, kompensatsiä bularaq Könyaq Koreadan neft ala başlaw belän uzğan şimbä könne Yoñbyonnıñ tuqtatıluın iğlan itte.
Kileşü nigezendä Pxenyan barlığı 1 million tonnalap neft alırğa tieş.
Düşämbe könne Könyaq Korea Tönyaqqa tağın neft töyäp inde ikençe yök ozattı. Ämma älegä ike yaqtan da kileşüdä äytelgännärneñ barısın da ütäw öçen küp kenä başqarası eşlär qala birä.
Äl-Baraday elegräk äytkännärenä tağın şularnı östäde.
"Axır çiktä bez Tönyaq Koreanıñ materiallar häm qorılmalar turındağı belderüläreneñ döreslegen häm tögällegen tikşerergä tieş bulabız. Bez şulay uq Pxenyannıñ atom qoralları yuq itelgänlegen tikşerergä tieş bulaçaqbız. Bu atnada bez bik uñay adım yasıybız, ämma barası yul ozın" dide Baraday.
Fevral kileşüe nigezendä Pxenyannıñ ikençe adımı üzeneñ barlıq atom qorılmaların häm eşçänleklären centekläp iğlan itü bulırğa tieş.
Küzätüçelär kileşüneñ ütälüe öçen Tönyaq Koreanıñ, şulay uq Waşingtonnıñ alğa taba da tulısınça xezmättäşlek itüe zarur bulaçaq di.
Bu çärşämbedä Pekiñda tağın 6 yaqlı söyläşülär ütäçäk. Anda Pxenyan atom programmasın tuqtatunıñ kiläse öleşe turında süz baraçaq.
Naif Aqmal


text:
Litva konstitutsion mäxkamäse prezident Rolandas Paksas üzeneñ saylaw aldı kampaniäsendä yardäm itkän rusiäle eşmäkärgä watandaşlıq büläk itep konstitutsiäne bozğan digän qarar çığardı.
Mäxkamä räise Egidijus Kuris Paksasnıñ 11 apreldä Jurijus Borisovasqa watandaşlıq birü turındağı qararı konstitutsiäneñ 3 matdäsenä qarşı kilä dide. Bu mäxkamä qararı yañadan qarala almıy.
Borisov prezident saylaw kampaniäsendä Paksasnıñ töp finans tayanıçı bulğan. Litva iminlek xezmätläre xisabında ul Sudanğa qoral satuda ğäyeplänä.
Prezident Paksas Rus mafiäse belän bäyläneştä toruda häm däwlät iminlegen qurqınıç astına quyuda ğäyeplänä.
Kiçä Parlamentnıñ maxsus törkeme berençe märtäbä cıyılıp Paksasqa impiçment iğlan itü mäs'äläsen qaradı.


text:
Beslan faciğäse turında Äxmät Zakaev: "Masxadov Beslanğa barırğa äzer ide"
Çärşämbedä Rusiäneñ parlament komissiäse Beslan faciğäse turında xisabın bäyän itte. Xisapnı centekläp tikşergän belgeçlär, anıñ küp urınnarı prokuratura näticälärenä täñgäl kilüen açıqladı. Çeçen separatislarınıñ Londondağı wäkile Äxmät Zakaev bu xaqta radiobızğa üz fikerlären citkerde.
Beslan facğiäse turında bäysez mäglümät tuplap barğan Pravda Beslana digän internet säxifäsendä bu ike xisaptan täñgäl kisäklär kiterelgän. Häm alar iñ möhim mäsälälärgä qarıy: totıq aluçılar quyğan taläplär, xärbilärneñ ğämällärennän alıp Aslan Masxadov belän söyläşülärgä qädär. Torşin üze atnakiç Exo Moskvı radiosına birgän äñgämäsendä üz xisabın prokuratura materialınnan küçerep yazu ixtimalın kire qaqtı. Bezneñ xisap irtäräk äzer buldı, prokuraturanıqın kürmädek, bälki kirsençä, alar bezdän küçergänder, dip şayarttı ul.
Dörese niçekter, ämmä täñgälleklär küp. Menä Pravda Beslana säxifäsennän, säyläşülärgä Masxadovnı cälep itügä qarağan ber özek. "Operativ ştab Masxadovnı cälep itü çaraların kürä. İminlek xezmätläre Londondağı Zakaev belän elemtägä kerä. 3 sintäber irtäsendä Zakaev Auşev häm Dzasoxov belän söyläşä. Zakaev Masxadovqa bu täqdimne citkerergä wäğdä itä, ämmä anıñ belän elemtä ber yaqlı ğına, cawabın kötergä kiräk di. Basaev belän totaştıru täqdimenä Zakaev anıñ belän naçar mönäsäbättä buluın äytä. Masxadov elemtägä çıqmıy." Prokuratura häm parlament xisaplarınıñ urtaq öleşlärennän sitat tämam.
Çeçen separatist xökümäteneñ räis urınbasarı Äxmät Zakaev radiobıznıñ Tönyaq Kafkaz bülegenä telefon aşa Londonnan bolarnı söyläde:
"2 sintäber könne miña Auşev belän Dzasoxov şaltırattı. Berdän-ber mäsälä tikşerdek – Masxadovnı cälep itü mömkinlegen. Şul uq kiçne Masxadov belän elemtägä kerä aldım, täqdimne citkerdem. Ul balalarnı qotqarırğa äzerlegen äytte, häm Beslanğa barunı äzerlärgä quştı. 3 sintäber irtäsendä bolarnıñ barın da Dzasoxovqa citkerdem. Ul räxmät uqıdı, sezdän başqasın kötmädem dide. Häm bu mäsäläne xäl itergä 2 säğät kiräk dide. Yartı säğät tä ütmäde, Beslan mäktäbenä höcüm başlandı. Min Auşev häm Dzasoxov belän genä söyläşkän. Läkin alar artında maxsus xezmätlär toruında şigem yuq ide. Minemçä, Dzasoxovqa mäsäläne xäl itergä näq menä alar birmägän, alar Masxadovnıñ kilüen telämägän, häm höcümne başlağan." di Äxmät Zakaev.
Torşin xisabında cirle räsmilär isemenä tänqit äytelügä Beslan anaları komitetı räise xuplaw belderde. Komitetnıñ başqa äğzaları isä xisapnı küz buyaq dip atadı. Komitet äzğası Yuri İvanov süzlärençä, bu xisap prezident Putinğa süz tidermäw maqsatı belän yazılğan.
Öçençe, Tönyaq Osetiä parlamentı komissiäse xisabına kilgändä, iñ qıyu näticälär şunda yasalğan. Läkin anı bäyän itkändä dä komissiä başı Stanislav Kesaev bar çeterekle mäsälälärne urap ütergä, yomşartırğa mäcbür buldı. Äytik bu komissiä, totıq aluçılarnıñ sanı räsmi äytelgännän kübräk buluı, alarnıñ qorallarnı aldan äzerläp quyğanı, qorbannarnıñ kübese xärbilärneñ awır qoralınnan häläk bulğanı turında dälillär tuplağan ide. Üzeneñ çığışnda Kesaev bu neçkäleklärne töşerep qaldırdı.
-Ali Gilmi


text:
Times:Tatarstan £6.5 milliard investitsiä cälep itärgä teli
Britaniädä çığuçı “Times” gäzitendä bu könnärdä Tatarstanğa qağılışlı ike mäqälä basılıp çıqtı. Ğäzit xäbärçese Julian Evans şuşı arada Tatarstanda bulıp qaytqan. Sişämbedä “Times” gäzitendä basılıp çıqqan “Putin belän säyäsi poker – yazmışnı xäl itkän uyın” digän mäkäläsendä ul respublikanıñ kiläçäk yazmışı turında uylana. Şulay uq, ul Britaniädäge uquçılarğa Tatarstan citäkçelegeneñ niçek itep investorlarnı cälep itüläre xaqında da söyli.
Prezident Boris Yeltsin belän, iqtisadi häm mädäni eşlärdä küpmeder möstäkillek birgän kileşüne tözer öçen, Mintimer Şäymievnıñ xäyläkärlege kiräk buldı. Xäzer Tatarstan, başqa Rusiä töbäkläre belän çağıştırğanda, ayırım statusqa iä.
Şäymiev üzeneñ xakimiäten, Tatarstannı Rusiädä çit il belän kiñ elemtäläre bulğan töbäkkä äyländerü öçen qullandı. Qıtay prezdentı Hu Jintaw, ütkän ayda, Rusiägä säfäre waqıtında maxsus Tatarstanğa kerep çıqtı.
Mintimer Şäymiev, Rusiä, federal xakimiätläreneñ töbäk belän idärä itüen köçäytergä telägän waqıtta, Rusiä Prezidentı belän qarşılıqqa kergäläde. Şäymievnıñ tatarstandağı populärlığı, anı Putinğa anıñ belän isäpläşmiçä eş itärgä momkinlek birmi törğan köçle töbäk citäkçese itä, digän fikerdä tora “Times” gäzite xäbärçese.
Tatarstan Rusiä xakimiäte belän yaña kileşü tözü turında söyläşülär alıp bara. Tatarstannıñ iqtisad häm mädäniät ölkäsendä ireklegen bilgeläwçe bu kileşü inde äzer ide şikelle, ämma Rusiä Duması anı axırğaça raslyı almadı.
“Times” gäzite xäbärçese prezident kiñäşçese Rafael Xakimovnıñ süzlären kiterä. Bälkem alar , bezneñ kirillda tügel, latin xärefläre belän yazırğa teläwbez belän kileşmägänder, dip äytkän bulğan ul.
Qayber tikşerüçelär, Dumanıñ kileşüne raslıy almawı, Putinnıñ Şaymievnı Rusiä prezidentı yaqlı keşegä alıştırırğa teläwe tügel mikän, digän sorawnı quya. Mäsälän Raşid Nurğalievqa. Cirle analitiklar, Nurğalievnı çittän kiterelgän keşe itep kürälär häm anı qabul itmäslär, dip sanıy. Şäymievnıñ kitüennän soñ, prezident itep premyer-ministr Rostäm Miñnexanov yaki şähär başlığı İlsur Metşin bilgelänü ixtimallığı küpkä zurraq, dip yazılğan “Times” gäzitendä çıqqan mäkälädä.
İkençe ber yazamda süz investitsiälär turında bara. “Times” gäzite xäbärçese Tatarstan premyer-ministrı belän oçraşuın bolay sürätli. “Röstäm Miñnexanov, Tatarstan xökümäteneñ bik bay bizälgän eş bülmälärendä qolaç cäyep qarşı ala. “Sezgä monda küçärgä kiräk”, di ul. “Bez sezgä tatar xatının tabırbız”, dip yırım şayarıp ul üzeneñ yärdämçesenä taba borıla.
Tatarstan premyer-ministrınıñ energiäse taşıp tora häm ul tiz yöreşle maşinalarnı yarata. Ul şulay uq dönya iqtisadın da elemteläre küp bulğan keşe dä, ütkän ayda ul Leipzigta säwdä kürgäzmäsendä buldı, anda ul Ğermaniä investorları belän oçraştı. Aña qädär ul, Rupert Murdoch belän irtänge aş aşadı. Noyäberdä ul, London säwdä bazarında çit il investorları belän küreşte.
Bu oçraşular, xokümätneñ iqtisadın çit il investorlarına açu eşeneñ ber yünäleşe bulıp tora. Töbäk, üz aqça bazarına 6,5 milliard funt kertkärgä täqdim itä.
Tatarstan Rusiädä bay sänäğäte bulğan töbäklärneñ berse, başqa töbäklär belän çağıştırğanda, sänäğät biredä cirle xakimiätlär qulında. “Marchmont Capital Partners” Rusiädäge investitsiälärne oyränüçe şirkät başlığı Kemdrik White : “Tatarstan investitisiälärne tabırğa tırışuçı täbäk tügel ide. Xällär üzğärä bara. İke yıl elek min cirle şirkätne, miña investitsiä kertergä röxsät itärgä sorağan idem, xäzer alarnıñ investitsiälär belän qızıqsınuı küpkä zurraq”.
Tatarstandağı banklar da üsep kilä, dip yaza “Times” gäzite. Yevropada Üseş häm Tözekländerü Bankı yıllıq utırışın Qazanda ütkärgändä, çit il investorlarınıñ da Tatarstannı kürü mömkinlege bulaçaq. Xäzergä investorlar,mänfäğätläre yaqlanuın teli, dip yazılğan “Times” gäzitendä çıqqan mäqälädä.
Bikä Timerova.


text:
Russiä bälkim dä tizdän eleke Sovet Respublikalarınnan ixtiarilär cälep itep professional armiä tözügä taba adım atlamaqçı . Liberal säyäsätçelär yäşlärne armiägä alunı tuqtatırğa öndäp kilsä dä, bu planğa şik belän qarıy.
Russiä Fransuzlarnıñ mäşhür çit il legionınmı buldırmaqçı? Ägär dä Russiä saqlanu ministırı rus-bulmağan keşelärne armiägä alu planın ğämälgä quysa, cawap äyye bulaçaq. Saqlanu ministırı Sergei İvanov eleke sovet respublikaları watandaşların ğına cälep itep, zur öleşe ixtiarilärdän torğan professional armiä buldırmaqçı. 3 yıl xezmättän soñ Russiä watandaşlığın birü , etärgeç dip qaralğan. Russiä Dumasında SPS yäki Uñ köçlärneñ Liberal Berlege xärbilärne tüläülü professional armiägä äyländerü fikeren yaqlap kilä.SPS citäkçese Boris Nadejdin süzlärençä (audio)
Saqlanu Ministırı İvanov 2-nce pareldä Konsomolsakaya Prawda gazetasına birgän ängämädä üz mäqsatları turında söyläp, Russiä watandaşlığı etärgeç bulaçaq, alar ruslardan yaxşıraq bulırğa tırışaçaq, çönki xata yasasalar quılaçaqların belä dip äytkän. Armiägä çit il keşelären alu yañalıq tügel . Fransiäeneñ çit il legionında 130ildän 6meñ ğäskär tora. Britaniädä 3,500 nepalle gurkalar xezmät itä. AQŞları armiäsendä 31meñ çit il keşese xezmät itä. Alar Amerika watandaşlığı alu öçen armiägä kerde. Mäskäüdä İminlek vä Strategik Tikşerülär İnstitutınnan Sergei Kazyonnov plannı yaqlap, eleke sovet respubliklarında millionnarça rusça söyläşüçe keşe yäşi , Russie xärbi bülekläre BDB illärendä misal öçen Tadcikstanda 201nçe armiä diviziäse xezmät itä dip äytep bolay dide( audio)
İvanov etnik antagonizm buldırmas öçen çit il rekrutları ruslar küpçelektä bulğan büleklärgä urnaştırılaçaq di. Xärbilär armiädä inde 130meñ çaması ixtiari bar, alarğa urtaça alğanda 150dolllar tülänä dip äytä. Eleke sovet respublaiklarında urtaça xezmät xaqı 100dollardan da kimräk bulğanlıqtan aqça bälkim dä etärgeç bulır. Älege waqıtta Russiädä yılsayın 18 belän 27 arasındağı 400meñ çaması yäş armiägä alına. Ämma cimerelä barğan armiädä yıllıq kuotalarnı tutıru qıyınlaşa bara. Yılsayın 30-meñ çaması yäş, sälämätlekläre qaqşağan, yäki alkogol, narkotikağa sabışqan buluı säbäple armiägä alına almıy. İkençeläre tanış beleş , rişwät häm başqa çaralar qullanıp armiädän qotılu yulın qarıy. Armiä şartları da qotoçqıç, rektutlarnıñ qıynalu, üterelü waqıyğäläre, deserterlek kiñ cäyelgän.Yıllıq deserterlar sanı 2500-3meñ dip belderelä. Xärbilärneñ yuğarı citäkçelege qarşılıq kürsätsä dä, xökümät älege 1million 100meñ keşelek armidän, professional, ixtiari xärbi köçlär buldırırğa teli. Xökümät ütkän sintäberdä Pskovtağı 3nçe desant diviziesendä ixtiarilär proyektın başlap cibärde.Planlaştırılğan reformalarnıñ 2 fazası kiläse yılda başlana häm 2007gä qädär däwam itä.Şul waqıt eçendä 170meñ tüläwle ğäskär alına , İvanov bu çara in kimendä 100milliard rublgä töşäçäk di. SPScitäkçelräennän Xakamada xärbi mäqsatlarğa şik belän qarıy (audio)
Saylau yılında SPS professional armiä köçle armiä digän plakatlar yäbeştergän ide. Partiä ,reformalarnıñ berençe adımı mömkin bulğan qädäre tizlektä atlanırğa tieş , ul 20milliardtan alıp 30milliard rublğa töşeçäk dip belderde. . Bu inde yıllıq xärbi budjetnıñ unnan ber öleşennän dä azıraq digän süz. Ämma xärbi belgeçlär Mäskäüneñ professional armiä oyıştıru sälätenä şiklänep qarıy, çönki ixtiari armiä , qatmarlı häm qıybatqa töşkän reformalar taläp itä. Kazyonnov xärbilär älegäçä Pskovta yaña toraqlar öçen 100million dollar sarıf itte dip äytte .SPStan Nadejdin bolay di(audio)
Kazyonnov qayber farazlarğa qarağanda reformalarnıñ berençe basqıçı öçen SPS quyğan miqtardan 15märtäbä artıq aqça kiräk bulaçaq di, ul şulayuq älege şartlarda ixtiarilär armiäse täsirleräk bulır mikän digän sorau da quya , Tönyaq Kafkazda suğışqan tüläüle soldatlar disiplinlıraq yäki yaxşıraq suğışuların kürsätmäde dip äytä.Kazyonnov fikerençä xärbi problemalarnı ber adım atlap , professional armiä buldırıp qına xäl qılıp bulmıy . Kazyonnov (audio)
Kazyonnov ägär dä bez Çeçnä kebek regional konfliktlarğa kersäk, beräü dä bezneñ armiägä quşılırğa telämäs dip äytte.
Färidä Xämit, Praga


text:
Färit Möxämmätşin Strazburgta
Däwlät sovetı räise Färit Möxämmätşin Yevropa sovetınıñ Strazburgtağı ştab – kvartirçasında bulıp millät, mädäniät, din, milli azçılıq tel mäsällären tikşerüdä qatnaştı. Tellär buyınça Yevropa xartiäseneñ ütäleşe şaqtıy kierenke şartlarda tikşerelde. Rusiäneñ Yevropa sovetında qabul itelep, haman da tellär xartiäsen ratifikatsiälämäve Yevropa säyäsätçelären borçıy ikän. Färit Möxämmmätşin Yevropa sovetınıñ töbäk sekretariatın S. - Peterburgta açu turındağı mäs’äläne tikşerüdä qatnaşqan.
Rimzil Wäli


text: London. Keşe xoquqların yaqlawçı mäğlüm "Amnesty İnternational" törkeme üzeneñ Ğiraqta, andağı könbatış berektäşlegeneñ cirle totqınnarnı cäfalawın açıqlawın xäbär itte häm bu bäysez räweştä tikşererelergä tieş dip belderde. "Amnesty İnternational"nıñ şuşı belderüe, amerikan häm britan xärbi citäkçeläreneñ üz xärbilären totqınnarnı cäberläwdä ğäyeplägän xäbärlärne tikşerä başlawı sürätendä yasaldı. Quşma Ştatlar häm Britaniä mäğlümat çaralarında bäyän itelgän sürätlärdäge şul ğämällärne kiçä britan premyer-ministrı Tony Blair da "tulısınça qabul itelmäslek" dip atadı. Ğiraqnıñ Waqıtlı idarä şurası ğäyepläwlärne tikşerü kürsätmäsen birde.


text:
Yuğarı uqu yortlarınıñ çittän torıp uqu büleklärenä imtixannar tämamlandı. Başqort däwlät universitetınıñ tatar büllegenä qabul itü qomissiäse räise Qämil Däwlätşin bıyıl qonqurs bulmawın ireşterde. Säbäbe — başqortça uqıtu kertü säbäple, belgeçlärgä ixtıyac kimü .
Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenov ütkän uqu yılın tämamlağan 18 uquçınıñ 80 protsentı yuğarı uqu yortlarına kerüen ireşterde.Ul şulay uq yaña uqu yılınnan atnağa ike başqort tele däreslären kertü turında kürsätmä aluın da xäbär itte.Direktor süzlärenä qarağanda , bu tellär turında qanunğa kermäw säbäple , qanuni tügel.
Qırğızstannan narqotik taşuçı ike xatın-qız qulğa alındı. Alar timer yulı transportında bilbawlarındağı yäşeren urında narqotiklar taşığan.Qüryerlarnı qarşılawçı häm narqotiklarnı taratu belän şöğellänüçe dä totılğan.Ul da Qırğızstan keşese.Narqotiklar Äfğanstannıñ laboratoriälärendä eşlängän dip farazlana.
Buryat respublikında yäşlär forumı tämamlandı.Ulan-Udeda ütkän Aziä häm Tın oqean töbäge illäreneñ 5nçe xalıqara yäşlär festiwale qısasında maturlıq qonqursı da ütkän.Ufada yäşäwçe Älbina Möxämmätcanova annan ikençe urınnı alıp qayttı.
Mönir Wafin , Ufa


text:
Yalğa cıyınuçılar iğtibarına. Misırdan soñğı aralarda törle yul faciğäläre häm şartlawlar turındağı xäbärlär – bu yaqlarğa säyäxätkä çığudan baş tartırğa etärgän dip uylasağız – yalğışasız, xörmätle tıñlawçılar. Xäterläsägez, berniçä atna elek Misırnıñ diñgez buyındağı Taba şähärendä bulğan terror höcüme näticäsendä Rusiä watandaşları da hälak bulğan ide. Monnan soñ da Rusiädä Misırğa yalğa baru belän qızıqsınuçılar kimemägän, ä kiresençä artqan da diärgä mömkin. Rusiä turistları Yevropa häm Amerika turistlarınnan närsä belän ayırıla? Bu xaqta yäkşämbe könne Azatlıqta tıñlağız.
Nail Alan, Tömän


text:
"Berdäm Rusiä" partiäse Çeçnyadağı prezident saylawlarında respubliknıñ administratsiä başlığı Äxmät Qadırovqa teläktäşlek belderäçäk, dip bügen Krasnodarda säfärdä bulğan, partiäneñ yuğarı şurası räise Boris Grızlov xäbär itte. Bügen Mäskäwdä säyäsätçe häm eşquar Malik Saydullaev Çeçnya prezidentı
saylawlarında qatnaşaçağın belderde. Ul Qadırovnı häm anıñ tiräsendägelärne qatı tänqitkä tottı. Anıñ süzlärenä qarağanda prezident saylawlarında Aslan Masxadov ta qatnaşa ala.
Xäzerge waqıtta Çeçnyanıñ saylaw komissiäsenä prezident saylawlarında kandidat bularaq qatnaşu ğarizası belän öç keşe möräcägät itkän. Berse Ästerxanda yäşäwçe Säid Xamzat Ğairbekov, ikençese Groznıydan pensioner Zäyni Movlatov, öçençese çeçen universitetı uqıtuçısı Alxat Xançuqaev. Çeçnyada prezident saylawları 5 üktäbergä bilgelängän.


text:
Başqortostanda "ballı kileşew" töźöldö
Audio
Umartasılıq häm apiteräpiä buyınsa ğilmi üźäk yetäksehe Ämir İşemğolov kileşew oźon ğümerle bulır tigän ışanıs belderźe. Respublikala yılına 170 meñ tonnanan aşıu bal yeteşterelä. Xäźer inde üźäk Räsäy baźarınan tış, Amerika, Yaponiä, Slovakiä, Bolğarstan baźarźarın yawlap alırğa la niätläy.
Audio
Äle Amerikağa ös törlö bal äźerlänä. Yıyılma säskäle, yükä häm qaraboźay baldarı. Bığa tiklem Amerika eşqıuarźarı baldı hawıttarğa halıuźı qarağan, maxsus etiketkanı raslawźa qatnaşqan. Eksportqa äźerlängän bal ösön xalıqara talaptarğa yawap birgän maxsus etiketka äźerlängän. Älegä unda baldıñ sifatın kürhätkän bildä genä yuq. Tiźźän Başqortostanğa Amerika awıl xujalığı ministrlığı belgese kilewe kötölä. Ul umartalarźı qarağas, etiketkalarğa Ekologik yaqtan xäwefheź tigän bildä quyılasaq. Ul saqta başqor balınıñ xaqı ike tapqırğa kütäreläsäk. Amerikala unıñ bäläkäy hawıttağıhın 700 gramlıhın 7-8 dollarğa hatıu qarala. Oşo köndärźä respublikanan 1 meñ tonna bal Almaniağa yebäreläsäk.
Rämzit Abuläev, Öfö


text:
Tışqı säyäsät buyınça 115 amerikan häm yevropalı belgeç , şul sanda elekke häm älege citäkçelär Russiä prezidentı Putinne ildä demokratiäne çiklävdä häm aftoritar xakimiät urnaştırırğa tırışuda ğäyepläde. Şuşı protest yullaması prezident Buşqa, NATO häm Yevropa Berlegendäge illärneñ xökümät citäkçelärenä cibärelgän. Bu xaqta amerikan gazetası Washington Postta basılıp çıqqan maqäläneñ eçtälege.
Gazetanıñ yazuınça, açıq xatqa imza itüçelär arasında Çexiäneñ elekke prezidentı Vaclau Havel, Şvetsiäneñ eleke premierlärennän Carl Bildt , AQŞ senatorları John McCain häm Josef Biden da bar. Xatta Putinneñ SSSR cimerelgännän soñ Russiädä başlanğan demokratik reformalarnı tuqtatuına borçılu belderelgän. Anda şulay uq Putin terrorrğa qarşı köräşne häm Beslanda yözärlägän keşeneñ üterelüen ildäge politik tormış östennän üz kontrolen urnaştıru öçen faydalana digän xafalanu bar. Buş administratsiäse häm başqa xökümät başlıqları Russiäne demokratiägä öndävläreneñ näticäsez bulıp çığuın tanırğa çaqırılğan. Xattan sitat-Bez fäciğäle vaqiğälärneñ Russiädä demokratiäne tağı da küberäk çikläv öçen faydalanıluına borçılabız. Russiädä demokratik sistema bolay da zäğif ide. Vladimer Putin 2000-nçe yılnıñ ğinvarında prezident bulğanan birle ul anı tağı da küberäk zäğiflätte. Sitat tämam. Xatta Könbatışnıñ demokratik illäre Russiädäge demokraik köçlär safına basarğa çaqırılğan. Russiäneñ BMOndağı ilçese Andrey Denisov xatta telgä alınğan täniqtne citdigä aluın , läkin, Russiäneñ terorror belän şöğellängän döşmanğa qarşı köräşergä mömkinlek birgän bögelüçän demokratiä buldırırğa tırışuın belderde. Denisovtan sitat- Äyye, bez mondıy fikerlärne citdigä alabız, çönki alar şundıy xörmätle şäxeslärneñ fikere. Bez partnerlarıbızğa alarnıñ xatalı ikkäneklären häm ildäge vazğiätne küpertülären ispat itärgä tieşbez. Sitat tämam. Prezidentlıqqa kandidat John Kerryneñ kiñşäçese häm AQŞnıñ BMOndağı elekke ilçese Richard Holbrooke , Bez Putingä telägäneçä xäräkät itü ireklege birelä dip borçılabız. Buş administratsiäse bu yomartlığına layıqlı cavap aldı dip uylamıybız. Russiä belän mönäsäbätlärebezneñ yaxşı buluı kiräk, läkin, qayber standartlar bulırğa tieş dip belderde. Xatqa qul quyğan qayber konservativ küzätüçelär häm säyäsmännär, Buş administratsiäse Putinneñ parlament , energetika sektorı häm bäysz televideiä östennän üz xakimiäten üsterüenä qarşı tieşle reaksiä kürstämi digän qaraştalar. Analizçılarnıñ fikerençä, Buş Beslan faciğäsennän birle berberenä qapma-qarşı işarälär cibärä. Qorbannarnı iskä alğanda ul Putinne min aña xayranmın dip maqtadı. Ber könän soñ Putin gubernatorlarnı häm bäysez deputatlarnı saylau tärtiben beteräçägen belderde. Buş bu xaqta ike kön endäşmäde . Şunnan soñ ğına Russiädä qabul itelgän qararlar demokratiäne çiklävgä kiterä ala digän borçılu belderde- dip yaza Washington Post gazetası.
Färit İdelle, Praga.


text:
Kandaharda uram cıyınında qatnaşuçılar häm polisiä arasında bäreleşlär buldı
"Cıyılunıñ maqsatı Kandahar şähärendä häm provinsiädä iminlek bulmawına iğtibarnı cälep itü ide," dide uram cıyınında qatnaşuçılarnıñ berse.
Soñğı aralarda biredä keşelärne urlaw, totıq itep alu oçraqları bulğan. Xalıq täräzälärne watıp kibetlärne häm qunaqxanälärne cimerä başlağaç, tärtip saqlawçılar köç qullanırğa mäcbür bulğan. Tınıç uram cıyının köç qullanuğa äyländergän keşelärne provinsiä başlığınıñ matbuğat wäkile Khalid Paştun, "xökümätneñ doşmannarı" dip atadı, häm berniçä keşeneñ qulğa alınğanın belderde.


text: Mintimer Şäymievnıñ tağın ber nämzätkä qalaçağın başqortstanlılar şatlanıp qabul itte.Bu ayıruça respublik tatarlarınıñ yaratıp söylägän xäbärenä äylände.Başqortstan Prezidentınıñ yazmışı niçek bulır?Räximov üze Qorıltay häm Prezidentnıñ 2008nçe yılda ğına saylanu waqıtı çığaçağın beldergän ide.Läkin farazlar törlesen söyli.Tarix fännäre doktorı etnosäyäsätçe Fail Safin «Räximov bügenge könne Kreml öçen kiräk»,- dip isäpli.Anıñ uyınça, Räximov Başqortstannıñ baylığı mäskäwlär qulına küçep betkänçe urınında qalaçaq.


text:
Xalıq belän milli elita arasında upqın tiränme?
Rimzil Wäli: Xaqiqät bäxästä tua dilär. Döres, qayber bäxäslär üzara mönäsäbätlär açıqlaw häm üç alu, buş süz uynatu, ber keşeneñ ikençesenä yäki kiñ cämäğätçelekkä qaraşın iğlan itü öçen dä qullanıla. Şulay da, diskussiä, bäxäs digän närsä kiräkle häm faydalı. Çönki iñ kimendä ike qaraş, ike fiker bulğanda ğına bäxäs tua. Ä ber fikerle, avtoritar rejim bernindi üseşkä dä bara almıy. Sovet zamanında bäxäs röxsät itelmäde häm tawışsız-tınsız ğına däwläte dä, firqäse dä, cimerelep töşte.
Millät yazışı turında söyläşkändä bigräk tä kiräk ul irkenläp, açıqtan-açıq fiker alışu. Çönki milli üseş bar xalıqtan, kiñ cämäğätçelektän tora. Küzgä-küz qaraşıp, kiräk bulsa tözätep, härxäldä başqa qaraşlarnıñ da dönyada barlığın belep söyläşkändä meñnärçä, millionnarça keşe ber ük yulğa basa ala.
Azatlıq radiosınıñ Tügäräk östäl söyläşüe näq menä şuña kürä här atnanıñ yäkşämbe kiçendä efirğa çığa. İñ aktual' mäs'älälär turıda berniçä keşe küzgä-küz qaraşıp söyläşälär. Äytergä kiräk, mondıy söyläşülärgä äzerlekle häm ixlas keşelär tabu şaqtıy qıyın. Yä qayadır poçmaqta posıp qarap yatu, yä östän kürsätmälär birep, qolaqlarnı böke belän tomalaw caylıraq. Şulay da, canlı fikerlär, xäbärdar keşelärneñ mäğlümätläre häm xaqiqät'ne ezläwdän baş tarta almıybız. Yaña ğasır TV kanalında qara-qarşı dip atalğan tapşırunıñ soñğı çığarılışında Tufan Miñnullin tarixçı Damir İsxaqov belän söyläşte. Bu yulı äñgämä şaqtıy qızıqlı häm mäğnäle kilep çıqtı.
Milli üzañ, tarixi üzañ turında fikerlär Azatlıq tapşırularında da yış qına yañğırap tora. Bu yulı Azatlıqnıñ mäğlümäti partnerı Yaña ğasır kanalı belän bergäläp şul turıda kiñäşäbez.
Tufan Miñnullin. Bügen tatarnı saqlar öçen nindi çaralar bulırğa tieş?
Damir İsxaqov. Min Mäskäwdä aspiranturada uqığanda, bezneñ tulay toraqta küp ide ärmännär, gruzinnar häm başqa millät wäkilläre. Alarnıñ milli añnıñ yuğarılığına min şaq qatqan idem. Bu millätlär Sovet çorında da üzeneñ tarixın öyrändelär, şuña kürä, yä gruzin, yä ärmän belän söyläşkändä, alar böten patşaları turında wiç belä idelär. Minemçä, bezdä tarixi añ, ä tarixi añ – ul milli añnıñ ber öleşe, citmi. Bezneñ xalıqnıñ milli añ nığısa, bez üzebezne başqa millät kebek sizär idek.
Tufan Miñnullin. Ä töşenderüçelär kem bulırğa tieş?
Damir İsxaqov. Berençe çiratta, ğalimnär. Bügen tatar tarixı buyınça zur xezmät yuq. Üzebezdä belgeçlär citmi. Bez yazğan xezmätlärne uquçılar küp tügel. Ğazet-jurnallarda tarix tematikası bik tartılmıy. Anı bit xalıqqa citkerergä dä kiräk.
Rimzil Wäli. Yaña ğasır telekanalınıñ Qara-qarşı tapşıruında Damir İsxaqov cawap birä. Azatlıqnıñ Qazan studiäsendä şul uq temağa üz fikerlären ğadi tıñlawçılar östäp cibärä. Rafiq äfände, ul tözüçe, Başqortstannıñ Tuymazı rayonınnan. Häm Rezeda - finans-ixtisad institutınıñ ikençe kursında uquçı - bulaçaq menedjer. Rafiq äfände, sez üzegezneñ nindi millättän ikänlegen, tatar xalıqnıñ tarixın beläsezme?
Rafiq. Minem ätilär Aqsubay rayonında tuğannar ide. Min üzem Samara ölkäseneñ Çallı başı awılında tuğan keşe. Bezne mäktäptä tatarça uqıtmadılar. Awılda kübese urıs xalqı ide, alar arasında yäşägäç, min tatarça söyläşmädem. Küp kenä waqıt Başqortstannıñ Tuymazı şähärendä yäşim. Soñğı waqıtta tatar telen uqıta başladılar. Elegräk mäktäplärdä tatar tele yuq ide.
Rimzil Wäli. Sez tatar xalqı niçek biş yöz elek yäşägän, niçek yöz yıl elek yäşägän, anıñ däwlätläre bulğanmı, yuqmı şul turıda işetkänegez barmı?
Rafiq. Kino, kitaplar buyınça patşalar, xannar bulğan ikänen beläm.
Rimzil Wäli. Rezeda, sin östäp, tağın närsä äytä alasıñ?
Rezeda. Min Başqortstanda üstem. Bezne tärbiälägändä, tatar milläte, tatar tarixı turında söylämädelär. Ämma milli traditsiälär turında bez ğailädä, äti-änidän beldek. Qazanğa kilgäç, min tatar tarixın qızıqsına başladım. Äzräk bulsa da, tatar xannarı, Altın Urta turında beldem.
Rimzil Wäli. Tarixnı öyräner öçen nindi çığanaqlar bar?
Rezeda. Minemçä, Qazanda keşe üze teläp, muzeylarğa, teatrlarğa yörergä tieş. Kitapxanälärdä bik küp qızıqlı kitaplar, jurnallar bar.
Rimzil Wäli. Keşeneñ teläge bulsa, tarixnı belergä bulamı?
Rezeda. Älbättä bula.
Rimzil Wäli. Tufan Miñnullin Damir İsxaqov belän döres äyttelärme? Bezneñ xalıqnıñ milli añı çamalı, tarixnı belep betermibez?
Rezeda. Älbättä, alar döres äytälär, çönki xäzerge yäş keşelär tarixnı qızıqsınmı. Alar kübräk küñel-açu çaraların, televideniedä törle realiti-şou yarata, ä başqağa alarnıñ waqıtları qalmıy.
Damir İsxaqov. Sez Tatarstandağı muzeylarnı alıp qarağız. Milli muzey şulay atalsada, ul Qazan guberniäse muzeyınnan yıraq kitmägän. Vengriä muzeyın qarap çıqqaç, vengrlar kem ikänen añlıysıñ. Ä bezneñ muzeyğa kersäñ, anda mamontlar, ber poçmaqta tatar tarixı da kürsätelgän. Tatarnıñ milli tarixı anda az. Anıñ obyektiv yağı da bar. Bezneñ borınğı törki çor buyınça äyberlär citmi. Qazan xanlığı buyınça äyberlär bötenläy yuq.
Rimzil Wäli. Menä Damir äfände bezdä tatar tarixın, tatar milläten kürsätkän muzeylar bik az dide. Rafiq äfände, sez muzeylarğa yış yörisezme?
Rafiq. Min muzeylarğa yörgänem yuq. Yomışlarım belän Qazanğa kilgändä, teatrlarğa yörergä tırışam. Muzeyğa äle barıp citmädem. Soñğı waqıtta televizorda tatar milläte turında tamaşalarnı qarıy başladım.
Rimzil Wäli. İke yıl Qazanda toruçı Rezedanıñ kürgäne barmı milli muzeynı?
Rezeda. Äye, bulğanım bar. Ämma Damir äfände belän min kileşmim, çönki tatar milli muzeenda tatar milläte turında eksponatlar kübräk. Şul uq waqıtta Tatarstanda tatar xalqı genä yäşämi bit. Urıs milläte turında eksponatlar da bulırğa tieş.
Rimzil Wäli. Min dä Damir äfände belän kileşmäs idem, çönki däwlät muzeyında xäzer maxsus bülek ädäbiät öçen bar, anda Cälilneñ Maobit däftäre, Tinçurin, Tuqay turında bik qızıqlı äyberlär bar. Kreml'dä küptän tügel tatar däwlätçelege muzey açıldı. Annan soñ muzey yanında xannar törbäse. Min yörgändä, muzey zalları tulı tügel ide. Bitaraflıq küräm. Çit il turistlarnıñ is kitkänen küräm şunda. Baylıqlarnı qararğa barmağaç, bezneñ balalarıbız da barmıy.
Tufan Miñnullin. Bezneñ mäktäplärdä citärlek däräcädä birälärme tatar tarixın.
Damir İsxaqov. Berençedän, bezgä üzebezgä tarixi fikerläw kiräk. Tatarstan ğalimnäre tarix kitapların buldırdılar. Däresleklär bar. Ämma bez tatar sivilizatsiä digän närsägä iğtibar yasarğa tieş. Rossyaidä yäşägän xalıqlar Rossiä sivilizatsiä wäkilläre digän qaraş bar. Bezneñ möstäkıyl' sivilizatsiäbez dä bar, çönki ul borınğı törki zamannardan kilä. Tatarstanda eşlängän däresleklär Mäskäwdä ekspertiza ütärgä tieş. Mäğärif ministrlığı bezgä qarşı çığarğa da mömkin.
Rimzil Wäli. Tatarstanda däresleklär mä’säläse kisken tora. Damir İsxaqov şulay sanıy. Ä tatarstanlılar närsä uylıy?
Tawış. Bez mäktäptä uqığanda Tatarstan tarixın däreslektän üttek. Universitetqa uqırğa kergäç, Tatarstan xalqı tarixı digän ayırım däres kerde bezgä. Minemçä, bügenge Tatarstan tarixı turında tulı tügel häm alar iske. Tatarstan xalıq turında kitaplar kübräk kiräk. Şuşı kitaplar ciñel genä teldä yazılsa, anı böten keşe dä uqır ide.
Tufan Miñnullin. Min ”Zvezda Povolj'ya” gazetasında sezneñ ”Novıye tunneli real'nosti” digän mäqäläne uqıdım. Anda aqsaqallar televidenieğa çığalar da, buş süz söylilär digän fikerne uqıdım. Närsä ul millät turında buş süz söyläw?
Damir İsxaqov. Bu fikerne yazğanda, min älege situatsiägä tiränräk analiz yasarğa telägän idem. Minemçä, televideniedä genä tügel, ğazet-jurnallarda da buş süz söyläw küp. Çönki bar bit real' problemalar, anı ğadi xalıq ta belä, intelligentsiä da belä. Şuşı real' problemalarnı bez niçekter töşep qaldırabız. Äytik, yazuçılarnıñ kitapları bastırılıp çığa. Ämma xalıq anı almıy. Xalıqnıñ aqçası yuq, dilär. Şunda ğına, mikän? Xalıq bit araqı eçärgä aqça taba. Kitap alırğa aqça tapmıy. Ämma min tatarnı gel dotatsiälär belän qolaqqa tartuğa qarşı.
Tufan Miñnullin. Min Damir äfände belän kileşmim. Ägär dä skladlarda kitaplar yata ikän, ul kitap uquçılarnıñ ğaibe tügel. Kitap säwdäse bötenläy taraldı. Xalıqnı uqırğa öyrätergä kiräk.
Damir İsxaqov. Min kitapnı bötenläy çığarmasqa dimim. Çit ildä niçek itälär – yözdanä genä çığaralar da, äybät alınğaç, tağı bastıralar. Ä bezdä biş meñ kitapnı bastıralar da, häm ul kitap kibetendä tuzan cıyıp yata.
Rimzil Wäli: Tufan Miñnullin belän Damir Isxaqov bäxäsendä ikese dä xaqlı kebek. Kitaplarnı däwlät yärdämendä çığaru, şığır kitapların satunı oyıştıru, ğomumän, milli mädäni üseşen matdi yaqtan tä'min itü üze ber zur häm açıqtan-açıq söyläşügä layıq. Studiäbez qunaqları Rafiq äfände häm Rezeda bu mä’sälägä qağılırğa telämädelär. Äzerlek citmi, ilär. Ä maxsus äzerlekle keşelär ike ädipneñ süzlären işetsälär ni äyter idelär? Möğayın, öçençe, dürtençe ber xaqiqät tabılır ide. Ämma, ğämäli tormışta ber-bereñne xörmät itep, sabır ğına, yäğni konstruktiv räweştä söyläşkän, kiñäşkän çaqlar xätergä kilmi.
Bälki şuña küräder, millätneñ real' xäle tögäl itep ülçäw, kürsätü, analizlatu täcribäse haman tuplanmıy. İnde qara-qarşı TV tapşıruına yañadan qaytıyq.
Tufan Miñnullin. Tatarnı saqlaw öçen närsä eşlärgä tieş?
Damir İsxaqov. Berençe çiratta Sovet çorınnan qalğan psixologiä – kem dä bulsa berär närsä kiterer. Berençe çiratta, bayırğa tırışırğa kiräk häm tormışta yäşi belergä kiräk.
Tufan Miñnullin. Dimäk, tatarnı saqlaw tatarnıñ üz qulında?
Damir İsxaqov. Äye, şulay.
Rimzil Wäli. Ä sez, studiä qunaqları, ışanasızmı tatarnıñ kiläçägenä. Sez yartılaş başqa mädäniätkä, başqa millätkä batqansız.
Rafiq. Min üzem tatarlar arasında üsmägäç, balalarımnı Qazanğa uqırğa cibärergä buldım. Minem kebek bulmasınnar.
Rezeda. Döres, xäzerge yäşlär üz kiläçäge turında uylamıylar, kön buyı – internet, uyınnar. Ä minemçä keşedän üzennän tora, ul üze tırışsa – barısın da beler. Monda däwlätne, yäki başqa keşelärne ğaiplärgä döres tügel.
Sizäsezme, dramaturg häm tarixçı ğalimneñ fiker alışuı ber-bersenä häm şul dairädä yörgän berniçä distä häm yöz keşegä qızıq häm añlayışlı. Ä xalıq, ğadi keşelär, milli üzañnarın saqlawçı yäki ciñel genä waz kiçüçe tatarlar qaydadır üzlärençä ğömer itä. Menä şuşı xalıq eçendäge xällär häm milli elita qaynaşuı arasındağı upkın turında tağın ber äñgämä kiräkter. Ämma, äñgämädäşlär qayan tabarğa?


text:
Britaniä Ğiraqtan kitärgä cıyınmıy
Britaniä xökümäte ğiraqlılarnıñ kiläse ayda konstitutsiä turında kileşü, dikäberdä xökümät saylaw häm barlıq ğiraqlılar faydasına ildä demokratiäne tulısınça torğızu tırışlığın yaqlıy dide Reid.
Düşämbe könne Basra şähärendä britan köçläre qulğa alınğan ike britan xärbien azat itü öçen ğiraq politsiäse binasına bärep kerde, soñraq alarnı başqa urında tabıp azat itte. Britan köçläreneñ bu operatsiäse Basrada köç qullanılğan protest çaralarına säbäp buldı. Protestlar bügen dä däwam itte. Äl Cäğfäri jurnalistlarğa britan xärbiläreneñ reydın tikşerü bara dide.


text:
Mordoviädä dä Xalıqara qartlar köne bilgeläp ütelde
Şundıy ber mäcles Lämberä rayonınıñ Aqsyun awılında da buldı. Rayon xaqimiäte wäkilläre, awıl administratsiäse belän bergä, qartlarğa alarnıñ xezmäte öçen räxmät äyttelär, “äle tağı bezneñ arada ozağraq yäşägez”, dip telädelär. Älbättä, qart keşelär öçen bu keçkenä genä büläklär dä, tämle aşlar da, tämle süzlär dä bik küñelle bulsa da, alar öçen iñ möhime – üzara aralaşu mömkinlege. Alar bit inde äle öylärennän yıraq kitmilär, ber-berse belän bik siräk oçraşalar. Ä 1nçe oktäber könne alar tuyğança söyläştelär, yäş çaqların islärenä töşerdelär, balaları, onıqları närsä eşli, anı da söylädelär.Xärbi pensioner, Böek Watan suğışı veteranı Näsrulla İskändärov, bu bäyräm öçen administratsiägä räxmätlären beldergäç, şulay äytte:“Begen, berençe oktäberdä, bik yaqşı çäy es'tek, ciyılışıp awıldaşlarıbız man, veterannar man. Äz genä padarıqlar üzebezgä birdelär, bik yaqşı utırdıq. Ä mäktäp xalqı, balaları belän konsert birdelär. Alarnı da bez tıñnadıq. Bek zur eräxmät üzlärenä, Allaxitälä sawlıq, şatlıq birsen, ozın ğomer birsen, yaqşı belem birsen.”
Ber närsä genä küñelne töşerde – rayon häm awıl administratsiä wäkilläre, pensionerlar arasında bulğan aktivistlar, bu mäclesne saylaw aldı agitatsiäse öçen faydalandılar. Veterannarğa: “Sezneñ avtoritet zur, ıru-tamırığıznı, böten xalıqnı kiläse saylawlarda “Yedinaya Rossiä” partiäse öçen genä tawışların birüne sorağız”, dip äyttelär. Rusiäda xezmät xaqı buyınça 83 urında bulğan Mordoviänı xäzerge xaqimiätlär bik aldınğı regionğa äverelderde dip, xäzer böten Rusiä Mordoviädan ürnäk ala, dip tä söylädelär.Äle süz xezmät veteranı Asıym Yusupovqa: “Min tujı veteran truda, eşlädem 50 yıl savxuzda, qalxuzda, üzemnen xazyaystvamda. Bik zur räxmät, organizovat' itkännär prazdniq, kilep aşadıq-es'tek, räxmät uçitel'skiy sastavqa, ılannar wıstupat itte. Barısına da räxmät.”
Pensionerlarnıñ problemaları turında sorağaç, Asıym abıy şulay äytte: “Xazer awıl külämendä administratsiä sel'skogo soveta bernindi, tege, eşkä xazyäinnığı yuqtır. Ber doverennost' ta birälmi, notariusqa cibärä doverennost' öçen dä. Savxuzğa yaqın da barığa yuq, Rafik wis zaxvatil Aqsyunnı. Ber yomış man barsañ da, ber minutqa traktor da birmi, maşina da birmi, vs'o, yaqın da barma. Qalmadı kemgä dä jalovat'sya da, rayonğa barsañ, “Käbirne dä tıñnamıym, di, kemne dä tıñnamıym”, di. “Vs'o, xıt' barığız, di, Merkuşkinğa”, di. Ä kemgä abratitsya bezgä wıt, pensionerlarğa? Primerno, min eşlämimen. Kiräk ber minutqa traktormı, maşinamı, ele närsä bulsa qaquy-nibud' pod peçän, niqaquy podderjqa ber qayan da yuqtır. Jaloba barığa kemgä dä yuq”.Böek Watan suğışı veteranı Näsrulla İskändärov üzeneñ iptäşe xezmät veteranı Asıym Yusupovnı tözätte: “Minen alnımda ibdäş süläde, savxuz, di, pomoğat itmi. Xazer bezdä savxuz tegel, krest'yanskoe fermerskoe xazyaystvı. Anın citäkçese Rafik Ayazoviç Fetxullov. Da, ul mujıt maşina da siña birmäskä, ul mujıt ber nästä siña birmäskä. Ul üzenen xazyaystvası”.
Şulay itep, Aqsyun awılında yäşägän pensionerlarnıñ ber probleması açıqlandı: awıl xaqimiätläreneñ alarğa yärdäm itärgä köçe dä yuq, aqçası da yuq, ä awılnıñ cirlärendä urnaşqan krest'yan-fermer xucalığınıñ pensionerlar qarşında bernindi dä burıçı yuq dip sanala. Pensionernıñ aqçası bulsa, peçän kiterer öçen aqça tüläp maşina da, traktor da yallasın, dip äytälär xucalıq citäkçeläre. Häm bu dörester dä, möğayın. Ämma Rusiä qartlarınıñ pensiäları yarım-yartı tamaq yalği barırğa ğına bit citä, artıqqa yuq.Azatlıq radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text: Bugen papa Yohan Paul Britanie premiere T.Blairnı Ğıraq krizisına tınıç xäl çarası tabarğa häm ‘suğış tragediesen’ buldırmasqa çaqırdı. Vatikan süzçese Navarro-Valls 30minutlıq oçraşunı bik cılı ide dip taswirladı.Navarro süzlärençä, ruxani Blairnı dönyada yaña bülenülär buldırmas öçen xalıqara qanun birgän barlıq mömkinçeleklärne qullanırğa häm suğış tragediese buldırmasqa öndägän.Anglikan çirkäwe äğzası Blair, Vatikannıñ däwlät sekretarı Kardinal Angelo Sodano häm Vatikannıñ tışqı eşlär ministırı Jean –Louis Tauran belän dä oçraştı . Katolik ruxanisı küptän tügel genä Ğıraq premiereneñ urınbasarı Tariq Aziz, BMOsı general sekretarı K.Annan häm Germanie tışqı eşlär ministırı J.Fischer belän dä küreşte.