text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde aprel 26-da Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanmasına dair dava baqıldı. Teneffüsten soñ mahkeme dava boyunca müsbet qarar çıqardı.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvı munaqaşalardan başladı. Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, esnasnıñ teşebbüsçisi olğan Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya birinci olıp sözge çıqtı.
O, çıqışta bulunıp, «onıñ davası mahkemede qarşılanması, Meclis ekstremistik faaliyetine devam etecek», dep ayttı.
«Qırım cumhuriyeti prokurorınıñ sayısı belli olmağan insanlarğa qarşı davasını – qarşılamaq. Qırımtatar Milliy Meclisi adını taşığan birleşmeni ekstremist teşkilât olaraq tanıp, onıñ faaliyetini yasaq etmek», – dep oqudı qararnı mahkemeci Natalya Terentyeva.
Onıñ aytqanına köre, bu qarardan bir ay içinde şikâyet etile bile.
Kreml tayin etken Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararına quvandı.
«Bu teşkilât ekstremist ğayelerni tarqata ve Rusiye ve Qırımğa qarşı işlerni alıp bara. Meclisniñ çetel saipleri yarımadadaki vaziyetni kerginleştirmek ve nefret doğurmaq içün bu qurulışnı qullanmağa tırıştılar. Mahkeme yasağı buña yol bermedi», – dep tekrarlay Sergey Aksenovnıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Meclis yasaqlanması qararını Facebookta izaatladı.
Halqara teşkilâtlar Mecliske qoltuta – Celâl
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Birleşken Milletler Teşkilâtı, OSCE ve dünyanıñ diger müim teşkilâtları qırımtatarlarnıñ temsil organı olğan Mecliske qoltutqanını bildirdi. Bu şekilde o mahkeme esnasınıñ teşebbüsçisi – Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Mecliske terrorist teşkilâtlar yardım ete kibi laflarını izaatladı.
«Poklonskayanıñ mantığına köre, «Türk ocaqlarınıñ» Meclisniñ yasaq etilmemesi aqqında muracaatı Meclisniñ ekstremist teşkilât olğanını isbatlay! Nariman Celâl: bu mantıqqa köre BMT, PACE, Avropa Şurası ve bir sıra diger halqara teşkilât ve devlet yolbaşçısı qırımtatar halqınıñ ananeviy idare institutını yasaq etmemege çağırsa, terrorist teşkilât sırasına kire!», – dep tekrarlay Celâlnıñ aytqanlarını Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
Adaletke inanmaysıñ artıq – Ümerov
Celâldan soñ Meclisniñ diger temsilcisi Emine Avamileva çıqışta bulundı, o, Meclis taqdirini yalıñız qırımtatar halqı belgiler, dep qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov qayd etti ki, Qırımda Meclis faaliyetine nisbeten esnas neticesinde adaletke inanmağa kerekmey.
«Bütün halq içün bir işaret»
Avropa Şurası insan aqları komissarı Nils Muižnieks Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faliyetini yasaq etmek qararından qasevetlengenini bildirdi. Bunı o Facebookta yazdı.
«Bugün Qırımda mahkeme qabul etken Meclisni yasaq etmek ve ekstremist teşkilât olaraq tanımaq qararı meni pek qasevetlendirdi. Meclis qırımtatarlarnıñ yüksek temsil organı olıp, olarnıñ sovet devrindeki on yıllarnen devam etken sürgünlikten soñ yarımadada lâyıq bir yaşayışnıñ tiklenmesi ile bağlı ümütleriniñ ayırılmaz bir parçasıdır», – dep yazdı Avropa komissarı.
«Mesele şu ki, Meclis qurulışları ile alâqalı olğan bir çoq insan cezalana bile, çünki yerli meclisler de yasaq etile bile», – dep ayttı Nils Muižnieks.
Onıñ qayd etkenine köre, Meclis faaliyetini ekstremizmge teñ ketirmek «qırımtatar ealisiniñ ekseriyeti içün ayırım ve leke şaraitlerini yaratmaq ve bütün halq içün menfiy bir işaret köstermektir».
«Yarımadada insan aqlarını qorumaq ve birlikni bozmamaq içün bu yasaqnı lâğu etmege çağıram», – dep yazdı Nils Muižnieks.
Nils Muižnieks 2014 senesi sentâbr ayında Qırımnı ziyaret etip, yarımadada azlıqlar, kütleviy haber vastaları ve uquq qorçalayıcılarına basqı yapılğanını bildirgen edi. Rusiyege boysunğan Qırım akimiyeti uquq qorçalayıcılarnıñ yarımadada insan aqlarınıñ bozulması aqqında lafları qabartılğan, dep ayta.
8 yıllıq apis cezası
2016 senesi aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Meclis yasaqlanması qararı – qırımtatar halqına qarşı ardı-sıra represiyalarnıñ neticesidir, dep bildire Qırım uquq qorçalayıcıları gruppası.
«Böyle bir qarar yarımada işğaline qoltutmağa ve Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetine qarşı çıqqan Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarnıñ neticesidir. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaqlanması temel insan aqlarını bozmaqta: birleşme ve toplaşuv serbestligi, ifade serbestligi, fikir, vicdan ve din serbestligi, ayırım yasağı», – dep aytıla QUQG beyanatında.
Uquq qorçalayıcılarınıñ qayd etkenine köre, «sebepsiz sıñırlar ya da Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması tamır halqnıñ aq-uquqlarını, şu cümleden idare aqqı, öz anane ve institutlarınıñ saqlap qalması aqqını».
«Bunıñ kibi areketler qırımtatar halqınıñ kimligi ve inkişafı içün telükelidir», – dep aytıla beyanatta.
Uquq qorçalayıcıları bildireler ki, Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı Rusiyeniñ «ekstremizmge qarşı» qanunları qullanılsa, Meclis azalarınen beraber qırımtatar halqınıñ diger temsilcileri de zarar köre bile. Böylece, aprel 26-da qabul etilgen mahkeme qararına köre Meclis azaları Rusiye Ceza kodeksiniñ bir sıra maddesi boyunca cezalana bile: madde 280 «Ekstremist faaliyetine yapılğan açıq çağıruvlar», 282.1 maddesi «Ekstremist birleşeniñ meydanğa ketirilmesi», 282.2 maddesi «Ekstremist faaliyetniñ teşkil etilmesi» ve ilâhre. İşbu maddeler esasında 8 yılğa qadar apis cezası berile bile.
Tışqı işler nazirliginiñ cevabı
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek qararını sert bir şekilde takbih ete. Bunı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa Twitterde yazdı.
«İşğalci Qırım akimiyetiniñ Meclis yasaqlanması boyunca tam bir cinaiy ve qanunsız qararı. Sert bir şekilde takbih etemiz», – dep qayd etti Maryana Betsa.
Fevqulâde rejim
Aprel 26-dan itibaren Meclis reisi Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisi işinde fevqulâde rejim ilân etilgenini bildirdi. Bunı o Kyiveki brifingde bildirdi. Onıñ aytqanına köre, fevqulâde rejim qırımtatar milliy idare organları içün ilân etildi – Qurultay, Meclis, regional meclisler.
Qurultay ve qırımtatar milliy idare organlarıniñ vekâletleri Meclisniñ olarnı toqtatmaq ve yañı saylavlarnı keçirmek qararını qabul etkenine qadar deñişmeycek
Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, fevqulâde rejim devamında Meclis faaliyetini onıñ reisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev (razı olsa), esas Ukrainada bulunğan diger Meclis azalarından ibaret Alelhusus bir Meclis baqacaq.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, Qurultay ve qırımtatar milliy idare organlarıniñ vekâletleri Meclisniñ olarnı toqtatmaq ve yañı saylavlarnı keçirmek qararını qabul etkenine qadar deñişmeycek.
Refat Çubarok qayd etti ki, böyle bir qarar 2016 senesi fevral 19-da Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımda Meclisni yasaq etmege talap etkende qabul etildi.
Meclisniñ merkeziy ofisi Kyivde yerleşecek.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi bazarertesi künü, aprel 25-te, aqşam toplaşuvnı aprel 26-ğa qaldırdı.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvğa kelmedi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Beyaz evniñ matbuat kâtibi Sarah Sanders Rusiyeniñ Ukrainağa bağlı Qırımnı ilhaq etüv teşebbüsini tanımağanı aqqında bildirdi.
İyülniñ 2-nde Washingtonda çıqış yapqanda o Moskvağa qarişı kirsetilgen sanktsiyalar, Qırım Ukrainağa qaytarılmağance devam etecek dep qayd etti.
«Biz Rusiyeniñ Qırımnı ilhaq etüv teşebbüsini tanımaymız. Rusiyenen bizim aramızda bunen bağlı fikirde farqlılıq olğanını qabul ettik. Ve bizim Qırımnen bağlı olaraq Rusiyege qarşı kirsetken sanktsiyalarımız yarımada Ukrainağa keri qaytarılmağance devam etecek», – dedi Sanders.
Bu beyanat ABD prezidentınıñ milliy havfsızlıq boyunca mesleatçısı John Boltonnıñ sözlerinden fartq ete, çünki o bir kün evel Donald Trump Qırım ilhaqını tanır dep tahmin etken edi.
Trumpnıñ özü bir qaç sefer Rusiye ile munasebetlernñ daa ziyade barışıqlı olmaq kerek olğanını aytqan edi. İyünniñ 29-nda jurnalistlerniñ, ABD Qırım Rusiyege ait olğanını tanırmı degen sualine, o: «Baqarmız», dep cevap bergen edi.
Daa soñra ABDniñ milliy havfsızlıq boyunca mesleatçısı John Bolton meseleni, çetel ükümetlerniñ liderlerinen meselelerniñ keniş dairesi boyunca körüşüvler keçirip, olarnıñ noqta-i nazarını diñlemek içün «prezident bir çoq zamanlarda «baqarmız» dep ayta» dep tüşüne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qırımlı advokat Lilâ Gemecini mesüliyetke çeküv qararı «aq qorçalayıcılarğa qarşı basqı» ola.
«Rusiye mahkemesiniñ qırımlı advokat Lilâ Gemecini mesüliyetke çekmek talabı işğalcilerniñ zulumına qarşı qorçalağan aq qorçalayıcılarğa qarşı daa bir basqı ola. Lilânı Rusiyede 14 yılğa üküm etilgen aq qorçalayıcı Server Mustafayevniñ azatlığı içün küreşi sebebinden cezalamağa isteyler», – dep qayd etti Ceppar Twitterde.
Hatırlatamız, Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugındaki Arbiy istinaf mahkemesi oktâbrniñ 26-nda advokat Lilâ Gemeci ve imayecisi Edem Semedlâyevniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ oña qarşı qararına berilgen istinaf şikâyetini baqacaq.
Gemeciniñ fikirince, bu şahsiy şikâyet – oña müvekkilini cinaiy davada faal qorçalağan imayecige olaraq yapılğan basqı şeklidir. O, mahkemede qırımlı aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayevniñ menfaatlarını temsil etti. Mustafayev 2020 senesi sentâbrniñ 16-nda 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi. Faal Amnesty International tarafından vicdan mabüsi olaraq tanıldı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Oktâbrniñ 13, saat 12:00de Qırımda gemilerniñ Keriç boğazından keçmesine izin berildi. Bunen bağlı qarar Rusiyeniñ Qara deñiz limanları idaresiniñ saytında derc etildi.
«Keriç deñiz limanı kapitanı vazifesiniñ vaqtınca icracısı oktâbrniñ 9-nda «Oktâbrniñ 13, saat 12:00-den başlap Keriç boğazında qurulğan transport keçişiniñ qurulışı yapılğan rayonda bulunmaqnı yasaqlağan» qararı lâğu etilsin – denilerek vesiqada, yasaq Keriç köpürindeki avtoyol kemeriniñ yerleştirmesinen bağlı deñiz operatsiyası erte yekünlengeni sebebinden lâğu etilmekte degen malümat berilmekte.
Rusiye qurulayatqan köpür destek direkleri üzerine kemer yerleştirlmesi sebebinden 11-14 oktâbr arasında Keriç boğazından gemilerniñ keçişini yaşaqlağan edi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar nazirligi, Rusiyeniñ Keriç boğazından keçecek gemilernen bapşı sıñırlaması BMTniñ (OON) deñiz uquqı Konventsiyasına zıt kelgenini bidire.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi işğalden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi işke tüşürilecegi aqqında söz berigen edi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köpüriniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.


text:
M’yanmada bäreleşlär: 10 xärbi üterelgän
M’yanmanıñ Bangladeş çigendäge Chin vilayätendä tüntäreleşkä qarşı bulğan êtnik qorallı törkem belän M’yanma ğaskäre arasında kilep çıqqan bäreleşlärdä M’yanma armiyasınnan kim digändä 10 ğaskäri üterelgän
1nçe fevral’däge xärbi tüntäreleştän soñ protestçılarnıñ M’yanma ğaskärenä qarşı saqlanu öçen tözelgän Chinland saqlanu berlekläreneñ (CDF) ber citäkçese vilayätkä bäyle Mindat şähärendä kiçä bulğan bäreleşlär belän bäyle bularaq “The Irrawaddy” gazetına äñgämä birde.
CDF Chinland saqlanu berlekläre citäkçese kiçä kiçke säğätlärdä şähärneñ tawlı mäydannarında ğaskär konvoyına oyışt...
-
-
-
03.10.2022
-
03.10.2022
-
03.10.2022

seg_langs: tuk_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
B CeBacToпoлe пo cocToяHию Ha 30 июля зaperиcTpиpoBaHы 165 HoBыx cлyчaeB зaбoлeBaHия COVID-19, cooбщaюT B poccийckoM пpaBиTeлbcTBe ropoдa.
Aqyarda iyülniñ 29-nda 165 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«140 adam tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı. 75 yaşından 83 yaşına qadar altı kişi vefat etti. Umumen Aqyarda 20 637 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 18 000 kişi yahşı oldı, 846 insan vefat etti. 631 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı», – dep yazıla bildirmede.
Keçken afta Rospotrebnadzor Qırımda COVID-19 hastaları vaziyeti stabilleşti, dep bildirdi. Qırımda 27 regiondan üçünde hasta sayısı eksile, Aluştada da, 12-sinde stabilleşüv bar, daa 12-nde artış devam ete. Kurort olğan Yalta, Kefe, Sudaq ve Aqyarda hasta sayısı arta.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yanvarniñ 27-nde Sudaqta keçken «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ toplaşuvına rusiyeli OMON hadimleri yetişip kelgen. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa rusiyeli Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Küç idaresi hadimleriniñ sözlerine köre, birisi telefon açıp, «şu adreste silâ bulundırılğan bir toplaşuv keçirile» degen eken.
Binanıñ ögüne içinde 15-ke yaqın rusiyeli OMON hadimi olğan eki dane avtozakmaşnası kelip toqtağan.
Biraz vaqıt keçken soñ toplaşuv devam etken, ancaq küç idaresiniñ hadimleri «Qırım birdemligi»niñ toplaşuvı keçken binanı terk etmegenler.
Şimdilik Qirim uquqqoruyıcı organlarınıñ bu vaziyetten alâqalı izaatı yoq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Rusiye FSBsi, mayıs 10-da Aqyar civarındaki tintüvden soñ yaqalanğan yerli sakinni, Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq olunğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iltirak etkeninden şübheli saya.
Bunı Rusiyedeki haber agentlikleri, FSBniñ Qırım boyunca idaresi tarafından berilgen malümatqa atıfta bulunıp, bildireler.
«İnterfaks»: «FSB idaresiniñ Tahqiqat bölügi, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmında (terroristik teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüv) qayd etilgen cinayetniñ işlenmesinden şübheli sayılğan, 1986 senesinde doğğan Aqyar şeeriniñ sakinine qarşı cinaiy iş açtı», – dep, FSB matbuat hismetiniñ sözlerini naqil ete.
Bidirilgenine köre, yaqalanğannıñ yaşağan yerinde tintüv yapıldı, onıñ adı bildirilmey.
FSBde, «İslâmiy azat etüv fırqası» («Hizb ut-Tahrir») tarafından çıqarılğan ekstremistik edebiyat, teşviqat veraqaları ve bunıñ kibi de alâqa vastaları tapılıp, musadere etildi», dep bildirdiler.
Mayıs 10 sabasında Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde tintüvler yapılğan soñ Ernes ve Enver Seytosmanovlarnıñ yaqalanuvı aqqında bildirildi. Daa soñra ağa-qardaşnıñ Rusiye FSBsiniñ şubesine alıp ketilgeni ve olardan biri azat etilgeni aqqında belli oldı.
Advokat Emil Kurbedinov, Aqyar civarında yaqalanğanlarnıñ Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca Rusiyede mahküm etilgen Nuri Primov ile yaqın soylar olğanını tasdiqladı.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi uküm çıqardı. Oña muvafıq olaraq «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli tertipke qoyucı koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.


text:
Gilgameş destanı
Gilgameş destanı ya da Er şeyni körgen aqqında (akkadca ša nagba imuru) - insaniyetniñ eñ eski edebiy eserlerden biridir, çüy yazısınen yazılğan eñ büyük eser, Qadimiy Şarq edebiyatınıñ eñ güzel eserlerinden biridir. Destan, ME XVIII–XVII asırdan başlap bir buçuq biñ yıl devamında Şumer ikâyelerine tayanaraq akkad tilinde yazılğan. Eñ eksiksiz şekilni, XIX asırnıñ ortalarında, Ninovadaki qıral Aşurbanipalnıñ çüy yazılı kütüphanesi qazılğanda tapıldı. O, ME VII asırda 12 altı sutunlı cedvel üzerine küçük çüy yazısınen yazılğan ve qararnen 3 biñ şiirden ibaret. XX asırda da, Hurri ve Hitit tillerinde de destannıñ diger versiyalarınıñ parçaları tapıldı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Türkiyege Qırımnı işğalden azat etüv platformasına qoltutqanı içün minnetdarlıq bildirdi. Bu aqta o, Ukraina ve Türkiye arasında yañı formatlı eki taraflı dialog “Kvadriga”nıñ birinci oturışı çerçivesinde Türkiyeniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Milliy mudafaa naziri Hulusi Akar ile körüşüv vaqtında bildirdi.
“Türk zenaatdaşlarımız ile prezidentlerimizniñ reberligi altında “Kvadriga” mehanizmi yalıñız Ukraina-Türkiye munasebetlerinde degil, bütün bölgemizdeki vaziyetniñ inkişafına da emiyetli bir areket etici küç olacağına inanamız”, - TİN matbut hızmeti Kulebanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Taraflar Qara deñiz bölgesindeki tekelükesizlikni de muzakere ettiler ve devletlerniñ etrafı boyunca sulh, telükesizlik ve turğunlıqnı quvetleştirmek içün siyasiy, diplomatik ve arbiy küçler birleştirilmesiniñ müimligini qayd ettiler.
Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilmesini tanımamağa devam etkenini tasdıqladı ve Qırımnı işğalden azat etüv ukrain teşebbüsine destek bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Türkiye milliy mudafaa naziri Hulusi Akar ile körüşip, Qırımnıñ Rusiye ilhaqını tanımağanları içün teşekkürler bildirdi.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platformasında iştirak etmesine faal sürette celp ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesiniñ mayıs başında ötkermege planlaştırıla, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Eskişehir
Eskişehir - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. Tarihtaki eski adı Dorlion edi. Ankaranıñ ğarbiy yağında olğan Eskişehirniñ lületaşı namlıdır. Şeerniñ ortasından Porsuk özeni keçe. Demir yollarınıñ kesişim noqtasındadır. Ankara ve İstanbul kibi eki balaban şeerniñ arasında qalğanı içün inkişaf etkendir. Yañı yasalğan vızlı tren de Eskişehirden keçe. Ealisi 600 000 kişiden ziyade. Üç universiteti (Anadolu, Osman Ğazi Univertitetleri ve Eskişehir Teknik) olğanı içün talebe şeeri dep biline. Türkiyeniñ eñ zemaneviy şeerlerinden birevidir.
Türkiyede eñ qalabalıq qırımtatar tamırlılarnıñ olğanı şeer. Şeer ealisiniñ tahminen 20% qırımtatar tamırlıdır. Şeerniñ belli qırımtatar tamırlı adamları arasında rametli Hasan Polatkan (Türkiyeniñ eski maliye nazirlerinden), rametli Sezai Aksoy (şeerniñ eski belediye reislerinden), Süreyya Özkefe, Nihat Atacan, Bilal Acuner, Yenal Kaçıra, İlhan Mansız (Türkiyeniñ eski milliy futbol taqımı futbolcıları), Cüneyt Arkın (kerçek adı Fahrettin Cüreklibatur, namlı kino oyuncısı) bardır.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti, Moskvanıñ Lefortovo mahkemesinden Qırım yalısında zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ tevqif müddetini uzatma oturışuvını qapalı yapmasını istey. Bu aqta Rusiye kütleviy haber vastaları yanvarniñ 14-nde bildire.
Tahqiqat, mahkeme oturışuvınıñ neticelerini tahqiqatçıdan soramayıp aydınlatmamağa rica ete, dep bildire TASS rus haber agentligi ukrainalı askerlerden biriniñ advokatı Sergey Badamşinniñ malümatına esaslanıp.
«FSB, ilk tahqiqat sırına esaslanıp, sıñırlav tedbirini uzatma oturışuvını qapalı şekilde keçirmege talap etti. Neticelerni tahqiqatçınen muzakere etmeyip aydınlatmamağa rica eteler. Bunı adalet açıqlığınıñ esaslarını bozuv dep sayamız», – dep qayd etti rusiyeli advokat.
Qırım.Aqiqat FSBniñ mahkeme muracaatınen bağlı tafsilâtlarnı ögrenmege tırışa.
Yanvarniñ 14-nde Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Qırım yalısında FSB tarafından zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ qoranta azalarınen beraber Moskvağa keldi. Onıñ bildirgenine köre, o, askerlerniñ tuvğanlarınen beraber yanvarniñ 15-nde Rusiye FSBsiniñ zapt etilgen ukrainalı askerlerniñ sıñırlav tedbirini uzatmaq muracaatı baqılacaq Lefortovo mahkemesiniñ oturışuvına kirmege tırışacaq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Sentâbrniñ 6-nda Yaltada küçlü yağmurdan soñ sabıq “Spartak” kinoteatri yanında Marşak meydanındaki yerastı keçitni suv bastı dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
“Spartak” toqtav yerindeki yerastı keçit – meydannı kesip keçmek içün uyğun olğan yekâne yer sayıla. Yağğan küçlü yağmur eki saat içinde keçit tonnelini tavanına barğance suvnen toldurıp taşladı.
Bir saattan soñ suv basqan yerge Qırımda rusiyeli FVN İdaresiniñ hadimleri kelerek, suvnı boşatıp başladı.
Suv keçitni ne sebepten basqanı malüm degil, şeer memuriyetiniñ de temelli bir fikri yoq.
Daa evel Qırım sinoptekleri yarımadağa keleyatqan fırtına, küçlü yel ve burçaq aqqında acele tenbiyelev bildirgen ediler.


text:
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi «Çervona kalına» yırı yanğırağan toy saipleri ve musafirlerini memuriy mesüliyetke çekti. Rusiye mahkemesi mezkür yırnı «Ukrayına milletçileriniñ uruş türküsi» dep adlandırdı. Bu aqta mahkemeniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Memuriy mesüliyetke çekilgen şahıslarğa 50 biñ rubleden para cezaları ve 5 künden 15 künge qadar idariy apis cezaları berildi», – dep bildirdi mahkeme.
Rusiye mahkemesi toy saipleri ve musafirlerini «mütehassısnıñ hulâsasına köre, Rusiye Federatsiyasında ekstremist tanılğan ve yasaqlanğan Ukrayına milletçileriniñ teşkilâtı tarafından qullanılğan timsali (uruş yırı) olğan ukrayın türküsini icra etkenlerinde» qabaatladı.
Bundan ğayrı, Rusiye qabaatlavı ve mahkemesiniñ versiyasına köre, bu toyda Ukrayınada Rusiye ordusınıñ areketleri «itibardan tüşürildi».
«Hususan «Çervona kalına» ukrayın yırı yanğıradı, sözleri böyle: «Moskva buğavlarından qardaş ukrayınalılarnı azat etmek», Rusiye Federatsiyasında faaliyeti yasaqlanğan Ukrayına milletçileri teşkilâtı tarafından qullanıla, Rusiye Federatsiyası silâlı quvetleri itibardan tüşürile», – dep bildirdi Rusiye mahkemesi.
Berilgen malümatqa köre, umumen 6 insan memuriy mesüliyetke çekildi. Olarnıña adları ve soyadları aydınlatılmay. Mahkeme saytında Ahtem Gemeciniñ Rusiye ordusını «itibardan tüşürüv» ve «nefret ya da duşmanlıq doğuruv» maddelerine istinaden mesüliyetke çeküv aqqında haber etile. Telegram kanalları Gemecini toy çalğıcısı dep adlandırdı.
«Krım 24» Rusiye devlet telekanalınıñ malümatına köre, eñ büyük ceza – 15 kün apis cezası – toy keçirilgen Bağçasaraydaki «Arpat» restoranınıñ saibi aldı. Toy çalğıcısı ve bir musafiri 10 künge apiske alındı, kiyevniñ anası 5 künge apiske alındı, kelinniñ anası ve «Arpat» saibiniñ ömür arqadaşı 50 biñ ruble para cezalarını aldı, çünki çağına yetmegen balaları bar.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Rusiye polisi Bağçasaray sakini Elvira Abdullayevağa qarşı eki protokol tizdi. O, Ukrayına yırları yanğırağan «Arpat» qavesinde keçirilgen toynıñ kiyev tarafı ola.
Bağçasaraynıñ Rusiye akimiyeti sentâbrniñ 10-nda Ukrayına yırları yanğırağan «Arpat» restoranını teşkere, dep bildirildi.
Bundan ğayrı, Rusiye Telegram kanalları Bağçasaraydaki toyda Ukrayına yırını qoyğan çalğıcı Ahtem Gemeciniñ açıq «afu» videosını derc etti.
Qırımlı Rusiye tarafdarı bloger Aleksandr Talipov Telegram kanalında, onıñ malümatına köre, sentâbrniñ 10-nda Bağçasaraydaki «Arpat» restoranında keçirilgen toynıñ videosını paylaştı. Videoda musafirler «Çervona kalına» ukrayın yırı yanğırağanda oynay. Talipov Aqmescitteki diger toynıñ da videosını paylaştı, anda «Eurovisionda» ğalebe qazanğan Kalush Orchestra taqımınıñ Stefania türküsi yanğıray.
Qırımda ukrayın yırlarınıñ icra etilüvi sebebinden ilk taqip degil. Bu yıl avgust ayında Qırımdaki Rusiye mahkemesi Şçelkino şeerindeki «Krab» qavesinde YARMAK ukrayın reperiniñ «Dıke pole» yırını qoyğanı içün dicey Yuriy Radionovğa 40 biñ ruble para cezasını ve 10 kün apis cezasını berdi. Onıñ aytqanına köre, ukrayın yırını qave musafirlerinden biri sımarladı, onıñ mündericesini bilmey edi. Daa soñra Rusiye mahkemesi «Dıke polenı» sımarlağan Dmitriy Gaynğa 50 biñ ruble para cezasını berdi.
Bundan evel kütleviy haber vastaları ukrayın yırı qoyulğanı içün dicey ve qave musafiriniñ «qabaatını tanuv» videosını derc etti. İçtimaiy ağlarda olğan videoda «Krab» qavesinje «Dıke pole» klipi kösterile. O, «Ukrayına Silâlı quvetleri yaşasın», dep yazıla.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Cumaertesi künü, yanvar 21 künü, «Birinci Lviv Mediateka»sında «Qınalama» qırımtatar örnegi aqşamınıñ keçirilmesi planlaştırıla.
İlânğa köre, aqşam musafirlerine dünya halqlarınıñ medeniyetlerinde qınalama adetleri, qırımtatar milliy örnegi ve timsallerniñ çeşit ve emiyeti aqqında tarif etelerler, «Qına gecesi» qırımtatar toy adetini kösterecekler.
Musafirlerniñ iştiraki ile qınalama boyunca master-klassnıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Aqşam saat 16:00 başlanacaq, onı «Tamğa» medeniyet ve üner merkeziniñ ve «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ yardımı ile keçirilecek.
Bundan evel qınalama sanaatına Kiyevde ögrete ediler.


text:
Aprel ayında ukrain kinoteatrlerinde qırımtatar yırcısınıñ «Eurovision-2016» yarışında ğalebesine ıntıluv yolunı añlatacaq «Jamala.UA» vesiqalı filmi çıqacaqtır. Bunı film müellifleri bildirdi.
Olarnıñ aytqanına köre, levha Jamalanı bam-başqa taraftan kösterecek, ışıq ve oyun olmaycaq.
Film rejissöri Anna Akuleviç oldı, «Jamala.UA» vesiqalı levhası onıñ içün debüt sayıla.
«Jamala.UA» vesiqalı filmi
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışınıñ ğalibi oldı, yarış finalı İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde mayıs 15 gecesi olıp keçti. Qırımlı qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi yarışnı Ukraina qabul etecek. «Eurovision-2017» Kyivde keçirilecektir.


text:
Aqmescitte, yanvar 17 gecesi, üç maşna yandı. Bunı Kreml kontrolündeki Qırım FVN idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yanvar 17, saat 03:11 Pobeda caddesinde üç araba yanıp başladı: Hyundai Solaris, Ford Focus ve Hyundai Santa Fe. Eki maşna bütünley yoq etildi – Hyundai Solaris ve Ford, ve Hyundai Santa Fe maşnasınıñ ögdeki köpçegi zarar kördi», – dep aytıla bildirüvde.
Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ bergen malümatına köre, yanğın 10 kare metr meydanlıqnı qaplap alğan, alevni saat 3:43 söndürip oldular.
Aqyarda yanvar 10 künü, Gagarin rayonında «Rıbak-6» Bahçivanlar birligi civarında «Ford Scorpio» maşnası yanğan edi.


text:
Mart 27 künü Rusiye paytahtı Moskvanıñ Tverskaya rayon mahkemesinde Aleksey Navalnıyge qarşı açılğan memuriy dava baqılacaq. Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ tesisçisi ve muqalifetçi keçende Moskvada şeer merkezinde akimiyetniñ ruhseti olmağan miting keçirilgeni künü tutılğan edi.
Navalnıynıñ ketirilgen mahkeme binasına eki saat devamında Rusiyeli muqalifetçini deteklegen faallerini ve jurnalistlerni yibermey ediler. QQKF tesisçisini izinsiz mitingniñ teşkil etilmesinde qabaatlaylar.
Navalnıynı mart 26 künü kündüz saat ekige yaqın, merasim daa başlanmazdan evel yaqaladılar. Onı Konkovo rayon politsiya bölügine ketirip gecege qaldırdılar. Aynı künü Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ 17 hadimini de tuttılar, olarnı politsiyanıñ emirlerine boysunmağanlarında qabaatlaylar. Yaqalanğanlarğa qarşı açılğan memuriy davalar mart 27 künü baqılacaq. QQKF-nıñ ofisi müürlendi, andan tehnikanı çıqaralar.
Mart 26 künü Rusiyeniñ onlarce şeerlerinde qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Olarda onlarce ve biñlerce insanlar iştirak etti. Rusiye paytahtı Moskvada ruhsetsiz usulnen aktsiya Tverskaya soqağında kezüv şekilinde keçti. Farqlı malümatlarğa köre, oña 8-den 20 biñge qadar insan qoşıldı. Yaqalanğavlarnı nezaret etken Rusiyeli «OVD-İnfo» portalınıñ malümatına köre, aktsiya iştirak etken 1030 adam tutıldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ Qırımda yasaq olunuvı qırımtatarlarnıñ daa da ziyade birleşüvine yol berir ve işbu temsiliy organnıñ itibarını daa da köterir. Bu kibi fikirni haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«İşbu yasaq, aqiqaten, amelge keçirilse, qırımtatarlar aman birleşir, temsiliy organnıñ itibarı köterinir ve dünya miqyasında bir sebep olur, dünya toplulığı Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından aqlarnıñ bozuluvı aqqında aytmağa sebep olur», – dedi o Qırım.Aqiqat yayınınıñ efirinde.
Onıñ aytqanı kibi, Meclis yasaq etilse, onıñ gizli sürette ya da qıtadan çalışması mümkün olur.
Siyasiy araştırmalar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko degeni kibi, Meclis yuridik ceetten qayd etilmegenine köre, onı yasaq etmege qıyın olur.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev programmada aytqanı kibi, al-azırda yarımadada 243 regional meclisi çalışa. Olar muntazam sürette toplaşa. Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım zenaatdaşları ile skype vastası ile bağlanıp, Kiyevden toplaşuvlarnı keçire.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Qırımda dekabr 10 künü uquq qoruyıcılar tarafından QaraDeniz production studiyasınıñ muarriri Roman Spiridonovnıñ evinde keçirilgen nevbetteki tintüv aqqında bildire. Evel ATR telekanalında muarrir olaraq çalışa edi.
«Show devam ete. Bugün saba Roman Spiridonov – QaraDeniz production muarririne musafirler keldi. Silâsız. Özlerini tınç alıp baralar, atta balalarnı bala bağçasına yolladılar», – dep yaza Bucurova.
Spiridonovnıñ özü ve Qırım uquq qoruyıcı organları tintüvni izaatlamaylar.
Dekabr 9-da FSB hadimleri tarafından nevbetteki tintüv Elzara İslâmovanıñ evinde keçirildi. Qırım qamaçavı idarecisi, ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa nisbeten açılğan cinaiy işniñ çerçivesinde keçirilgen ekinci tintüvdir.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.


text:
Hersonda fevral 6-dan 7-ne keçer gecesi Herson vilâyeti Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciligi binasına patlav aleti, granata attılar. Bunı Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
Onıñ malümatına köre, patlavdan mağaz odasına qapı bozuldı, qurban yoq.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bu vaqianı Ukraina cenübinde, şu cümleden Herson vilâyetinde vaziyetniñ kerginleşmesi maqsadı ile yapılğan Rusiye tarafdarlarınıñ provokatsiyası olaraq tanıy ve Ukraina uquq qoruyıcı organlarından adiseniñ ögrenilmesini bekley», – yazdı Çubarov Facebookta.
Milliy politsiya vilâyet idaresinde bildirilgeni kibi, patlav aqqında haber saat 2:45 peyda oldı.
Vaqia yerine birden taqiqat gruppası, Herson politsiya bölüginiñ Baş idaresiniñ yolbaşçılığı keldi.
Bildirilgeni kibi, binada belgisiz patlav aleti patladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Hersonda QMC Ukraina prezidentiniñ temsilciligi de buluna. Bıltır sentâbr ayında belgisiz şahıslar temsilcilikniñ qapısı altına patlav aletini qoyğan edi, patlav yüz berdi.


text:
«Almenda» vatandaşlıq maarifi merkeziniñ idarecisi Valentina Potapova: «Qırımdan kelgenlerniñ ikâyeleri – kinoğa lâyıq. Böyle kino – Qırım sakinleri ukrainli qalmağa tırışqanları aqqında olur edi», – dep ayta. O, Qırımlı abituriyentlerniñ ukrain aliy oquv yurtlarına kirmek içün yapmaları kerek olğan areketleri aqqında tarif etti.
– Ukrainadaki aliy oquv yurtlarına kirmege istegen qırımlılar içün soñki yıl devamında neler deñişti?
– Bundan evel qırımlılar içün ukrain aliy oquv yurtuna kirmekniñ tek bir yolu bar edi – ZNO tapşırmaq, sertifikatlarnı almaq ve umumiy yarışta öz vesiqalarını teslim etmek. Lâkin Qırımlı ballar diger ukrain talebelerinen musaviy şaraitlerde degil ediler – olaranıñ derslikleri, ocalarnen qonuşmaq imkânları yoq edi. Ve ukrainadaki imtianlarğa azırlanmaqnen beraber olar Qırımdaki mektepni de ziyaret etmek kerek ediler. Endi ise Qırımlı talebeler içün yañı tertip qabul etildi – №560 fermanı. Oña binaen, ballar ZNO tapşırmaq mecbur degiller – ballarnı bir sürü imtianlardan serbest ettiler.
Şimdi akeretler sade: «Qırım – Ukraina» merkezlerinden birine kelip (olar Ukrainanıñ on eki aliy oquv yurtında mevcut), vesiqalarını tapşırmaq ve, öz dereceleri aqında kerçekni bildirip, tasil deklaratsiyasını toldurmaq kerekler. Eki fen boyunca imtian tapşırmaq qala – ukrain tili ve Ukraina tarihı (bu fenlerni Qırımda ögrenmeyler) – böylece ballarnıñ atestatları azır ola (şimdilik tek malümat kâğıtı, attestatnıñ özü ise soñra berilecek, lâkin bu spravka ile profil imtianını tapşırmağa ve oquşqa kirmege endi mümkn olacaq). Bunıñ episini üç-beş künde yapmağa mümkün.
– Bücet yerine kirmege de mümkün olamı?
– Bu merkezler aliy oquv yurtlarına bağlılar, ve bu yurtlarda er ihtisas bölüginde bücet yerleriniñ 20% Qırımlılar içün ayırılğan.
– Bütün berilgen qolaylıqlarğa baqmadan, bu kibi merkezlerden tek 153 insan oquşqa kirdi, neiçün böyle oldı?
– Bu ceryan pek sade, lâkin bütün bizim muzakerelerimiz, qandırmalarımız aman-aman bir buçuq yıl devam etti. Sistema çalışıp başlağanda endi iyün ayı edi. İyün ayında bala ende qayda baracağını tüşünmey de, o endi qarar aldı ve qayda kirmege istegenini bile. Qayd eteyim ki, esas qısım – 98 insan – Vernadskiy adına Tavriya Milliy Universitetine kirdi. Neiçün, deseñiz? TMU, Adliye nazirliginiñ qararını beklemeyip, haber berüv kampaniyasını evelden başlatqan edi.
– Ya 2017 senesi ne olacaq?
Ballar bir yılda orta mektepniñ seviyesini alıp tolu tasilni yekünley bileler
– Yañı tertip azırlanıldı ve Adliye nazirligine teslim etildi. Onda eksternat qaidelerine deñişmeler kirsetilgen ve doquzıncı sınıfnıñ şeadetnamesini almağan ballar bir yılda orta mektepniñ seviyesini alıp tolu tasilni yekünley bileler. Olar içün bütün fenlerniñ yıllıq teşkerüvini keçmege – şart degil, olar bütün on sekiz fenniñ imtianını tapşırmaq mecbur degiller, olar sadece ukrain tili, Ukraina tarihı, joğrafiya ve uquqşınaslıqnı tapşırmaq kerekler.
– Bundan ğayrı iç bir vesiqa kerekmeymi?
– Olar beyannameni de toldurmaq kerekler, oña köre olarğa «keçirilgen» işareti qoyulacaq, bü dört fen boyunca ise – yekün imtianları ötkerilecek.
– Ve kene de bu imtianlarğa azılanmağa kerek. Qırımdaki talebelerge ne tevsiye etersiñiz?
– Olarnıñ şeritlerinde Ukrainanıñ Tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi, Ukraina tasil nariligi olmalı, olar bedava on-line kurslarnı tapmaq kerekler. Ukrain tili ve edebiyatı, Ukraina tarihı boyunca uzaqtan ögrenme kurslarına yazılmaq kerekler. Eñ sade variant – şahsiy dersler. İnanıñız, Qırımda ukraina tili ve edebiyatı boyunca pek yahşı ocalar qaldı, ve olar şimdi işsizler. Anda vicdanlı Ukraina tarihı ocaları qaldı – olar da azırlanmağa yardım ete bileler. Qırımlılar dediler ki, Qırımda bazı kitaphanelerde ukrain dersliklerini tapmağa mümkün eken. Kitaphane hadimleri olarnı sildiler, lâkin köterip admadılar, ve şimdi, güzel rica etseñiz – ballarğa yavaştan bereler. Doquzıncı sınıfnıñ vesiqasını Ukrainada almağa qıyın degil.
Bunen beraber qırımlılar içün Tışqı mustaqil bilgige qıymet kesüv (ZNO) yolu da açıq. Bu sene qoşma sessiyanıñ künleri, Rusiye devlet imtianlarınen aynı künlerge rast kelmeycek.


text:
Rusiyeniñ FSBsi Qırımda aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca cinaiy işni açtı. Noyabrnñ 23-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Asanov, Qurtseyit Abdullayev ve Ruslan Trubaçnı yaqaladılar. Yaqalav operatsiyası esnasında milliy areketniñ veteranı 83 yaşlı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerden onı «acele yardım» maşinası alıp ketti. Onda Kaşka vefat etti.
FSBniñ versiyasına köre, yaqalanğan faaliyetçiler Türkiye vatandaşından aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap ete ediler. Aynı zamanda telükesizlik hadimleri yaqalanğanlarğa «meclisovtsı» («Meclis adamları») deyler. Albu ki, Meclis azası Gayana Yüksel bildirgeni kibi, olarnıñ iç birisi Meclis azası degildir.
Yaqalanğanlar aqsız yerde para talap etüvde qabaatlandı. Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, Qırım.Aqiqat içün adiseni izalar eken, «zarar körgen» Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, Veciye Kaşkanıñ qorantasını qandırıp, ondan büyük miqdarda para hırsızlağan bir «dolandırıcı»dır, dedi.
«Yaqalanğan faaliyetçiler, bu qorantanıñ vaziyetini bilip, türkni, alğan parasını qaytarmaq kerekliginde qandırmağa tırışa ediler. Neticede ya türkniñ özü bu diqqattan qurtulmaq istedi, ya da telükesizlik hadimleri bu grup faaliyetçilerge tazyıq etmek içün fursattan faydalanacaq oldılar», – dey Celâl.
Bu malümatnı diger bir qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev da tasdiqlay.
Paranıñ qoldan qolğa berilmesi ise «mahsus operatsiya» rejiminde olıp keçti. Onıñ artından telükesizlik hadimleri deral yaqalav ötkerdilerZair Smedlâyev
«Bu, Yusuf Aytannıñ birinci pis işi degil. Maña onıñ para alıp qaytarmağanı ve alfons olaraq belli olğanı aqqında evelden de aytqan ediler. O, merhumege bayağı para borclu olıp, onı çoq vaqıt qaytarmadı. Qadın bu munasebetle Türkiyede qırımtatar diasporasınıñ yolbaşçısına muracaat etmege mecbur oldı. Suhbetten soñ Aytan paranı qaytarmağa söz berdi ve borcunı qaytarmaq içün körüşüv tayin etti. O, kerçekten de paranı berdi ve Veciye Kaşka oña senedini qaytardı. Bu sebepten şimdi, senet qaytarılğan soñ onıñ asılında bar olğanını isbatlamaq pek qıyın olacaq. Paranıñ qoldan qolğa berilmesi ise «mahsus operatsiya» rejiminde olıp keçti. Onıñ artından telükesizlik hadimleri deral yaqalav ötkerdiler», – dep izalay Smedlâyev Qırım.Aqiqat içün bergen intervyude.
Faaliyetçi, Aytannıñ «ştattaki» provokator olğanına emin degil.
Zair Smedlâyev, tahminlerini paylaşıp: «Büyük ihtimal ile o, maliy işlerinde perişan olğanı içün mahsus hizmetlerniñ diqqatını çekti ve cinaiy taqipten qurtulmaq içün olarnen işbirligi yapmağa razı oldı», – dey.
Onıñ fikrine köre, böyle yaqalavlarnıñ maqsadı, Qırımda olıp keçkenlerni dünyağa bildirmege tırışqanlarnı susturmaqtır.
«Yaqalanğanlarnıñ episi Veciyeniñ yaqın dostları edi. Olar oña ev qurmağa yardım ete, beraber qıtağa bara ediler. Bekir Degermenci ise Avropa Birligi ülkelerine barıp, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında ikâye ete, PASE ve OBSEde çıqışlar yapa edi. Kaşka da defalarca televideniyede çıqışta bulundı, Türkiyedeki diasporamıznen körüşüvler yaptı. Rusiye akimiyeti, Qırımda insan aqları boyunca BMTniñ yañı qararına cevap olaraq yarımadada olıp keçkenine şikâyet ete bileceklerge qarşı taqiplerni arttırdı – bunı endi aytqan edim. Mında men yalıñız bu tendentsiyanıñ devam eteceğini körem», – dey Smedlâyev.
Faaliyetçi operatsiyanıñ ekinci maqsadını, Meclisni itibardan tüşürmek ve «cinaiy struktura» olaraq köstermek, şeklinde bildire.
Bu, Mecliske ğayrıdan çalışmaq imkânınıñ berilmesini talap etken BMTge olar tarafından özlerine has şekilde berilgen cevaptırZair Smedlâyev
«Olar bizim temsiliy organımıznı, aydutlıq ve aqsız yerde mal-mülk ve para talap etüvden çekinmegen cinaiy elementlerniñ birleşmesi suretinde köstermek isteyler. Bu, Mecliske ğayrıdan çalışmaq imkânınıñ berilmesini talap etken BMTge olar tarafından özlerine has şekilde berilgen cevaptır. Belli ki, olar bu organnı eski şekilde tiklemezler. Ve Meclisniñ qanuniy tanılması içün tek bir yol bar – o da, onı «cinayetçilerden temizlep», tamamıle «yañıdan teşkil etmektir», degen fikirni halqara cemaatçılığına yetkizmek isteyler. Bu, olarnıñ alternativ, özlerine boysunğan Meclisni meydanğa ketirmek ımtıluvlarını aqlay», – dep tüşüne Smedlâyev.
Meclisniñ reisi Refat Çubarov da aynı fikirdedir.
«Qırımdan kelgen haberlerniñ talili şunı köstere ki, Rusiyeniñ FSBsi anda keniş mıqyaslı mahsus operatsiyanı ötkere. Onıñ maqsatları, milliy areket faaliyetçileriniñ yañı yaqalanuvları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ itibardan tüşürilmesidir», – dep qayd ete o.
Zair Smedlâyev emindir ki, Qırım faaliyetçilerni «siyasiy» yerine «umumiy cinaiy» maddeler boyunca taqip etüv tendentsiyası devam etecek.
Biz bunı sovetler zamanında endi keçtik. O zaman da KGB, siyasiy işlerniñ çoqlaşqanını eslep, dissidentlerni hırsızlıq, huliganlıq ve atta «zorlav teşebbüsi»nde qabaatlay ediZair Smedlâyev
«Buña oşağan şey ekinci çeçen kampaniyasından evel Çeçenistanda yapılğan edi. O vaqıt kütleviy haber vastalarında çeçenlerniñ «terorist halq» sureti yaratıla edi. Neticede cenk ve repressiyalar içün temel atırldı. Demek, faaliyetçilerni cinayetçiler sıfatında kösterüv işi devam etecek. Biz bunı sovetler zamanında endi keçtik. O zaman da KGB, siyasiy işlerniñ çoqlaşqanını eslep, dissidentlerni hırsızlıq, huliganlıq ve atta «zorlav teşebbüsi»nde qabaatlamağa başladılar. Büyük ihtimal ile şimdi bu anane canlandırıla», – dep yekün çekti Zair Smedlâyev.


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faalcisi, bloger Nariman Memedeminov ukrain habercilerini, yarımadada rusiye quvetçileriniñ tarafından adam taqiplerine ziyadece diqqat ayırmağa, çağırttı.
Bu hitapnı o advokatı Edem Semedlâyevnen yolladı dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
“Bugün er jurnalist, gazetacı, habercınıñ vazifesi - Qırımda olıp keçken vaqialarnıñ kerçeklerini aytacaq adamlarnı tapmaq ve olarnen sıq bağda bulunmaq. Ümüt etem ki, Qırım meselesi ileride de pressada ayrı ve müim yer alacaq”, - dedi Memedeminov.
Ve oña qoltutqan bütün ukrain meslekdeşlerine minnetdarlığını bildirdi.
“Men eminim, kün-künden menim, siyasiy sebepler necisende yapılğan, taqibim ile bağlı malümat daa çoq, daa keñ yayınlanacaq ve daa çoq adam kerçekni bilecek, quvetçiler köstermege tırışqanını degil”, - dep qoştı Memedeminov.
Oquñız: «Bizde babaçığım qaytqan soñ bayram olacaq». Nariman Memedeminov tevqif etilgen soñ qorantası nasıl yaşay
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları boyunca vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiyeden qırımlı bloger, faalci Nariman Memedeminovnıñ Qırım psihiatriya hastahanesine mecburen yatqızılğanına dair malümat bergenini talap etti.
Mayıs 15-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi, terrorizm propagandasında qabaatlanğan qırımtatar faali, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tevqif muddetini dört ayğa uzattı.Memedeminov avgustnıñ 15-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaq.
Martnıñ 23-nde Qırım MC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden evelki taqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesini «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Ukrainanıñ ekologiya ve tabiat resursları naziri Andriy Mohnikniñ Qırım ve resurslarnınıñ ğayıbı Ukrainağa 127 biñ etrafında zarar ketirgeni aqqında beyanatlardan soñ, dünya matbuat vastaları Qırımnıñ işğali iqtisadiyat ceetinden Ukraina ve Rusiye içün nasıl aqibetler ketirgenine diqqat ayırıp başladılar.
Al Jazeera halqara telekanalı hatırlata, Rusiye yalıñız Qırımnı zapt etmek degil de, Ukrainağa berecek maliye yardımını da lâğu etti. Kreml bundan evel gaz içün vade etken endirimler aqqında da unuttı. Rusiyeniñ areketlerine IMF-nıñ devlet subsidiyalarnıñ berilüvini toqtatmaq ve mahsus ucuzlaştırılğan fiyatlarnı köterilüvi aqqında mandatı da qoşulacaq. Bunıñ episi kommunal ödevlerniñ fiyatlarını 100 fayızğa kötere bile. «Rusiye nefaqalarnıñ köterilüvini ilân etken soñ, İMF-niñ tedbirleri daa keskin körünirler», - qayd ete Al Jazeera. «Böyleliknen, Moskva Qırımnı köz boyama etip, qalğan ukrainlilerni eriştirecek ve kene de iqtisadiy şorbacısına qaytmağa teklif etecek». Onıñ içün neşir, memnün qalmağan ukrainlilerge rusiyeniñ teşviqatına qulaq asmamağa tevsiye ete.
Yahoo! News amerikan internet öz nevbetinde, Qırımnıñ işğali Rusiyege paalığa tüşecegini bildire. Mühbirler laqırdı etken ekspertlerniñ esaplarına köre, Qırımnı Rusiyege tolusınen integratsiya yapmaq içün Moskva kelecek 3 yıl devamında 20 mlrd. dollarnı masraf etmek kerektir. Bundan da ğayrı, suvnıñ 90 fayızı, yarıqnıñ 80 fayızı, em de gaznıñ üçte ekisi Qırımğa Ukrainanıñ diger regionlarından ketire ediler. olacağını qayd eteler. Endiden soñra, bunıñ episi Rusiyeden kelecek. Bu sebepten, territoriyalar arasında yañı kommunikatsion vastalar qurulmaq lâzim. «Tahmin etsek, - yazaYahoo! News, - Qırım büyük masraflarnı qapatıp olsa bile, regionda olğan gaz yataqları regionnıñ meselelerini çezip olamaycaq. Çünki, yarımadanıñ esas qazanç yolu – turizmdir. Amma, yaqın kelecekte Qırımğa ecnebiylerniñ kelecegini tasavvur etmek küçtir».
Rusiyeli ingliz tilli Moscow Times menbaası qayd etkenine köre, Qırımnıñ işğalinden evel de, Rusiye retsessiyağa yaqınlaşıp başladı - 2013 senesi onıñ iqtisadiyatı yalıñız 1.3 fayızğa köterildi. Ğarpnıñ sanktsiyaları sebebinden, devletni daa ciddiy meseleler bekley. «Bunen beraber, cermay ucuzlaşsa, memleket mutlaqa bücet qıtlığına rast kelecek. Bu da olucı bir şey, çünki İran kelecek ay cermaynı naqil etip başlaycaq», - bildire Moscow Times.
New York Times amerikanlı gazetanıñ malümatına binaen, qırımdan soñ, Rusiye Ukrainanıñ diger rayonlarına nisbeten özüni öyle alıp barmaz. «Vladimir Putin añlamaq kerektir, Ukraina şarqınıñ zapt etüvi, Qırımdaki isyandan daa paaalığa tüşecektir. Birinciden, Rusiyeniñ öyle de keri qalğan iqtisadiyatına büyük zarar ketirilecek, ekinci sebep, başlanması ihtimal yañı Suvuq Cenknen bağlıdır», - qayd ete neşir.
Financial Times Büyük Britaniyanıñ neşirindeki maqale müellifiniñ fikirince, Rusiye Qırımnı Ukrainadan satın alğan olsa edi, eki memleket arasında iqtisadiy meseleler ve ziddiyetniñ ögüni almaq mümkün olur edi. Bu kibi vaziyette, Kiyev, em borclardan qurtulır, em de gaznı çoq yıllar devamında ucuzğa alıp olur edi. «O vaqıt iç kimse horazlanmaz, ordularnı toplamaz ve diger areketler yapmaz edi. Halqara cemaatçılığı da bunı alğışlar edi», - yaza Financial Times. «Elbette, Qırımdaki vaziyet pek kergin ola bile, küçni qullanmaq havfı ise, göñülli olaraq añlaşmanı tizmek içün maniadır». Er alda, müellif, Amerika Rusiyege Alâskanı satqanını hatırlatıp, tarihte bu kibi vaqialar olğanını qayd etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenkoğa çıqarğan ükümni takbih etti. Bunıñ aqqında o Telegram kanalında yazdı.
"Aqmescit rayon mahkemesi adlandırılğan mahkemeniñ qararını ayıplayım, Ukraina vatandaşına qabaatlavlarnıñ episi uydurılğan, cinayet davası ise sahtedir. Vladislav Yesipenkoğa qarşı çıqarılğan üküm mustaqil jurnalistlerniñ qorqutılmasıdır, muvaqqat işğal etilgen Qırımda söz serbestliginiñ bastırılması nümünesidir ve işğalci memleket tarafından Ukraina vatandaşlarına qarşı taqip ve basqı siyasetiniñ nevbetteki delilidir", - dep yazdı o.
Denisova halqara toplulığınıñ diqqatını "tecvuzcı memleket tarafından siyasiy motivli qabaatlardan sebep Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarınıñ muntazam şekilde bozulmasına" çekti.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkoğa üküm çıqardı. Rusiyeli mahkemeci Dlâver Berberov jurnalistni 6 yıl sert apis cezasına ve 110 biñ para cezasına mahküm etti. Evel qabaatlav tarafı Yesipenko içün 11 yıl apis cezasını istegen edi.
Keçenlerde mahkeme oturışı vaqtında Yesipenko soñki sözüni ayttı. O, "XXI asırda iskenceler ve tehditler qabul etilmez", dep bildirdi.
Azat Avropa Radiosı / Azatlıq Radiosınıñ (RFE/RL) prezidenti Jeymi Flay Yesipenkonı "deral azat etmege" çağırdı.
Rusiye akimiyeti Vladislav Yesipenkonı patlayıcı cihaznıñ qanunsız sürette taşığanında ve saqlağanında qabaatlay. O 2021 senesi mart ayında Qırımda FSB hadimleri tarafından yaqalandı.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
«Bu künleri Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile beraber oktâbr 12-de Boğurçada yaqalanğan Emil Cemadenovnıñ qorantasını ziyaret ettik. Emilniñ ömür arqadaşı Liana ve tezden üçünci balasını tapacaq qızına qoltutmağa kelgen anası ile subetleştik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, oktâbr 12-de saba saat altıda Liana ve Emil saba namazını qılmağa turğanda tışarıda ışıq yanğanını kördiler. Emil qapunı açtı ve birden Rusiye uquq qoruyıcıları köründi. Evge Emil olarnen beraber ve bağlı elleri ile kirdi. Liananıñ anası Ramilâ kiyeviniñ elleri çezilmesini talap etti, uquq qoruyıcılar razı oldı.
Gruppa yolbaşçısı özüni tanıttı, FSB idaresiniñ baş taqiqatçısı Sergey Vladimiroviç Kulanov edi. Yanında yigirmige yaqın uquq qoruyıcı bar edi, amma evge er kes kirmedi.
Qararnı kösterip, ekinci qattan tintüv keçirmege başladılar. Ekinci qattan bir şey almadılar. Soñra birinci qat baqıldı. Neticede Emilniñ telefonı, Quran-ı Kerimniñ tercimesi ve «Ahret pasportı» risalesini alıp kettiler.
Bizde bayağı nezaketli ediler. Bahil kiydiler, bazılarğa paket kiymege berdim. Tintüv sessiz keçirildi, balalar bile uyanmadıLiana Cemadenova
«Diger musulman qorantalarında keçirilgen tintüvlerni eşittim ve, doğrusını aytqanda, bizimkinen qıyaslap şaştım. Bizde bayağı nezaketli ediler. Bahil kiydiler, bazılarğa paket kiymege berdim. Tintüv sessiz keçirildi, balalar bile uyanmadı», – dep ayta Liana.
Tezden evniñ yanında Emilniñ qomşuları ve dostları toplaşmağa başladı, tahminen yigirmi kişi keldi. Advokatı Edem Semedlâyev de keldi, onı içeri almadılar. Emilniñ anası da keldi, amma onı da kirgizmediler.
«Oktâbr 12-de saat 6-da tanışım telefon etip, beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirilgenini ayttı. Saat 6.40 Cemadenov Emilge keldim, FSB hadimlerine advokat şeadetnamesini kösterip, añlaşqan müşterime tintüvge kirmege rica ettim. Ricam yerine ketirilmedi, eki saat böyler devam etti. Soñra birden kirmege izin berildi. Taqiqatçı taaciplenip, o qadar vaqıt qapunıñ ögünde beklegenimni bilmey edi, dep ayttı. Tintüv endi bitken edi, tintüv protokolını imzalamağa qaldı. Protokolda tenbilerimizni yazdıq», – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev. O künü yaqalanğan dört musulman kibi Emil de Rusiyede terrorist sayılıp yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» firqasına ait olması ile qabaatlandı.
Liana ömür arqadaşını müsbet taraftan tasvirley. Emil eki aliy tasil aldı. Qırımda «siyasetşınaslıq» bölüginde, Türkiyede «musafirhane işini» oqudı. Bankta aydavcı-inkassator olıp çalışa, bu işke qusursız insanlar alına.
Liana – zenaat boyunca tiş ekimi. Çiftniñ eki balası bar (2011 senesi doğma Yusuf ve 2013 senesi doğma Yunus oğulları), tezden üçünci balaları olacaq.
Aynı künü saat üçlerde uquq qoruyıcılar Emilniñ Boğurçada oturğan ana-babasında da tintün keçirdiler. Anda bayağı sert yanaştılarLiana Cemadenova
«Aynı künü saat üçlerde uquq qoruyıcılar Emilniñ Boğurçada oturğan ana-babasında da tintün keçirdiler. Anda bayağı sert yanaştılar. Araba qapunı yıqtılar. Emilniñ qardaşlarını yerge yatqızdılar. Er yerni baqıp çıqtılar», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılarğa Liana.
Emilniñ anası 62 yaşında. Liananıñ aytqanına köre, o, körgenlerine baqmadan, özüni toplap, diger yaqın soyları ile beraber oğlunı qorçalamağa, onıñ azatlıq aqqını talap etmege azır. Liana da bunı yapa.
Siyasiy mabuslarnıñ soy-soplarını birleştirgen «Qırım birdemligi» de qorantanı ziyaret etip, olarğa qoşulmağa teklif etti.


text:
Aqmescit – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda eñ çoq telüke astındaqırımtatarlar ve etnik ukrainliler bulunalar. Monitoring komissiyası işiniñ neticelerine köre, bu kibi qararnı insan aqları boyunca Birleşken Milletler Komitetiniñ Yuqarı Komissarı İdaresi seslendirdi. Qırımtatarlarnıñ aqları ise, daa sıq bozulıp başladı. «İmaye» vekillerniñ qanunsız areketleri ve yerli militsiyanıñ indememezligi sebebinden qırımtatar qurbanlarınıñ sayısı arta.
Rusiye akimiyeti vekilleriniñ qırımtatar aqlarını qorçalamaq vadelerine baqmadan, işğal etilgen Qırımda tamır halqnıñ eñ esas aq-uquqları bozulıp turmaqta. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Azatlıq Radiosına bildirgen malümatına köre, bu kibi adiselerniñ misali olaraq aprel ayında Aqmescitte yüz bergen vaqia ola bile.
«Evniñ azbarında bir gruppa buluna edi – köteklengenniñ qomşuları. Olarnıñ arasında tanış olmağan bir insan bar edi. Adı Kostâ eken, o, bu azbarda yaşaycağını bildirip, saibine evni satmağa rica etti. Yoq, cevabını eşitken soñ, Kostâ qorquzıp başladı. Neticede, erkekni yahşı etip köteklediler, diagnozı da endi belli. Aprel 18 künü o militsiyağa ariza yazdı. Bugünki künge qadar yerli militsiya hadimi bile oña kelmedi», – dedi Refat Çubarov.
Vesiqalarnı köstermege istemegenlerni kötek bekley
Qanunsızlıqnıñ areketiniñ soñki misali olaraq Qırım Meclis azası Abduraman Egizge yapılğan ücümni añmaq mümkün. O, «imaye» temsilcilerine vesiqalarnı köstermege red etti.
«Olarnıñ kiyimlerinde olğan erkek, maña nasıldır vesiqanı kösterdi, amma o resmiy kibi körünmedi. Onıñ içün, men politsiya kelgenini talap ettim. Olar diñlemediler, kelepçeler kiygizdiler, ondan soñ, dava başlandı», – dedi Abduraman Egiz.
Soñundan «imaye» temsilcileri onı yiberdiler, amma areketlerini añlatmadılar ve afu soramadılar. Bundan evel qırımttar Meclisi yarımadada «qanunsızlıqnıñ esas qaynağı» olğan ve silâlanğan «imaye» vekillerini dağıtmağa çağıra edi. Amma, Qırım akimiyeti «imaye» temsilcilerini ep destekle


text:
Qırımnıñ sabıq baş naziri Anatoliy Mogilöv Ukrainada yaşay ve siyasiy faaliyetini devam etmege istemey.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Nefaqadam şimdi, raatlanam. Mende er şey yahşı. Qırımğa yalıñız raatlanmaq içün baracağım»,– dedi Mogilöv.
Bunıñ ile sabıq baş nazir Ukrainanıñ qaysı yerinde yaşağanını qayd etmedi. Memleketteki bugünki vaziyetine olğan fikrini de bildirmedi. Bulunuv yeri aqqında sualge cevap berip, trubkasını qoydı, başqa bağğa çıqmadı.
Mogilövnıñ öz bulunuv yeri aqqında tarif etmemek istegini Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, Qırım içki işler nazirliginiñ sabıq başı Gennadiy Moskal añlattı.
«Onı Rusiyeniñ mahsus hızmetleri qıdıra. O, Qırımnıñ işğali aqqında haberdar edi. Moskvağa barıp, buña imza qoyğan edi. Memuriy binalarnı zapt etkende, o, bunı bile edi. Anda evelden yataq, mahsulat, aşçı, silânı ketirgen ediler. Bunıñ episi o vaqıttaki Qırım akimiyeti ile añlaşılğan edi. Er şey zapt etilgende, o qorqtı ve qaçıp ketti»,– dey Moskal.
Moskalniñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyası şimdi Qırımnıñ sabıq baş nazir muavinlerini Pavel Burlakov ve Georgiy Psarövnı da qıdıra eken. Ekisi de Makeyevkadan çıqqanlar. Şimdi bulunuv yerleri belgisizdir.
Siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ fikrince, Burlakov yarımdağa müim vazifege başlamağa imkânını saqlay eken.


text:
Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi (QMDİ) acılıqqa baracaq acılarğa muracaat eterek, biometrik pasportlar azırlanması içün vesiqalarını erte yarıq teslim etmelerini rica etti. Bu aqta iyünniñ 6-nda QMDİniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi acılıqqa baracaq musulmanlarnı, vesiqalarını erte yarıq teslim etmelerini rica ete, çünki biometrk pasportlarnıñ azırlanması vaqıt ala ve viza alınması da buña bağlıdır», – denilmekte haberde.
Matbuat hızmetinde bildirilgenine köre, askerlikke alınacaq yaşta olğanlar askerlik bölüginden arbiy cedvelde qayd olğanına dair tezkere ketirmek kerekler.
2016 senesi Qırımdan acılıqqa 370 insan barğan edi.
Acılıq İslâm dininiñ esas beş «şartlarından» biri olaraq, sağlıq şikâyeti olmağan er bir musulman ömürinde iç olmağanda bir kere olsa da, acılıqqa barmaq kerek.
QMDİ 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ öz işlerini Meclisnen devam etmekni kesti. 2016 senesi noyabrniñ 19-nda 14 qırımtatar diniy cemaatı Kyivde keçken qurultayda öz müftiyatını saylâdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi yanvarniñ 15-nde qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketniñ daa bir iştirakçisi, Aziz Urimovnğa cöreme tayin etti. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, oña 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oturışuv esnasında polis hadimi sorğulanıp, Urimovnı kimse yaqalamadı ve o, İçki işler nazirligi bölügine barmağa göñülli olaraq razı oldı, dep işandırdı. Ondan soñ imayeniñ şaatı Edem Yakubov sorğulandı. O, patrul-post hizmeti (PPS) maşinasınıñ kelgenini ve Urimovdan plakat alğanlarını kördim, dep ifade etti. Yakubov bütün bu şeylerni telefonğa çıqardı.
Ondan ğayrı, oturışuv vaqtında akemge red bildirildi, lâkin akem hanım onı red etti.
Daa evel bildirilgeni kibi, Kefe şeer mahkemesi qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketleriniñ eki iştirakçisi, Eral Dani ve Ruslan Rustemovğa cöreme tayin etti. Olarğa da 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Rusiye Dnipropetrovsk vilâyetiniñ Çaplıno tren stantsiyasında raketanen ücüm etti, eñ az 15 kişi elâk oldı, tahminen 50 insan yaraladı. Bu aqta avgustnıñ 24-nde Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Telükesizlik hızmetiniñ toplaşuvında çıqışta bulunıp ayttı.
Onıñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyası ordusınıñ darbesi neticesinde Çaplıno stantsiyasında dört yolcu vagonı yanıp başladı.
«Qurtarıcılar çalışa. Amma, ne yazıq ki, elâk olğanlarnıñ sayısı arta bile. Er kün böyle yaşaymız. Rusiye BM Telükesizlik hızmetiniñ toplaşuvına böyle azırlandı», – dep ayttı Ukrayına prezidenti.
Avgustnıñ 24-nde kün devamında bütün Ukrayınada telüke signalı oldı. Rusiye ordusı regionlarğa ateş açtı. Dnipropetrovsk vilâyetinde Rusiyeniñ darbesi neticesinde bala elâk oldı, dep bildirilgen edi.
Delillerge baqmadan, Rusiye ordusı Ukrayınanıñ barışıqsever sakinlerine qarşı ücümlerni inkâr ete.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Adliyeciler Suvdağda yanvarniñ 27-sinde «Qırım birdemligi»niñ oturışuvı esnasında Rusiye polis hadimleri tarafından adamlarnı qanunsız olaraq yibermeyip bir yerde tutqanlarına qarşı şikâyet azırladılar. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında Qırım uquqçısı Lilâ Gemeci söyledi.
Adliyeci: «Men telükesizlik hadimlerinden areketlerini esaslandırmaq ve özlerini taqdim etmekni talap ettim. Uzun sürgen söz davasından soñ polis hadimlerinden biri köküs jetonını çıqardı, ve jurnalistler onıñ nomerasını qayd ete bildiler. Artıq yanvarniñ 29-nda biz, polis hadimleriniñ, psihologik tazyiq yapıp ve polis bölügine alıp baracaqları ile qorquzıp, şahsiy territoriyada toplanğan adamlarnı qanunsız olaraq dört saattan ziyade yibermeyip tuttılar. Bu, İnsan aqları ve esas ürriyetleriniñ qorçalanması aqqında konventsiyadaki 5-nci maddeniñ bozuluvıdır», – dep qayd etti.
Yanvarniñ 27-nde Suvdağda «Qırım birdemligi» cemiyet teşebbüsiniñ oturışuvına Rusiye OMONınıñ hadimleri keldi. Telükesizlik hadimleri, olarğa «bu adres boyunca silâlı toplaşuv keçe», dep telefon etkenlerini añlattılar. Olar tedbir iştirakçilerinden pasportlarını taqdim etmekni talap etip, aksi alda er kesni, avtozaklarğa yüklep, poliske alıp ketecekleri ile qorquza ediler.
İlhaqtan soñ Qırımda ameldeki Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapa.


text:
Qırımda Rusiye prokuraturası Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge çıqarğan ğıyabiy ükmüni şikâyet etmege istey. Bu aqta advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde bildirdi.
«Prokuratura Ermeni Bazar şeeriniñ Mustafa Cemilevge qarşı çıqarğan ükmüni begenmeyip, Ukırım Yuqarı mahkemesine temyiz arizasını berdi. Talaplar arasında – ükümni 4 yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına deñiştirmek ve 20 000 ruble para cezası», – dep bildirdi Polozov.
Aprelniñ 22-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi qırımtatar haqlınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge ğıyaben üküm çıqardı. O qabaatlı tanıldı, amma aqlama etilmegen esaslarğa köre azat etildi.
Advokat Nikolay Polozov Rusiyeniñ Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge çıqarılğan ükümni temyiz etecek ola.
Bundan evel Rusiye qabaatlavı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev içün «Rusiye sıñırını qanunsız keçüv» maddesine istinaden üç yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasını istedi.
Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ prokuraturası haber etkenine köre, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni Qırımda taqip etken rusiyeli mahkemicelerge qarşı Ukrayina mahkemesine 20 qabaatlav aktını yolladı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Mustafa Cemilevge qarşı Rusiye cinaiy davasını «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Qırımda 2021 senesi martnıñ 5-nde mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3f6698iwwkivl.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Bizin tarix bizin tas bolma qoymay
Qumuqlar yañız özleni Elinde yaşap qalmay, saw dünyağa yayılğan. Bizge de qısmatıbız bizin ullu dewletibizni taxşaharında yaşamağa buyurğan. Birler bulay yayılıwdan yamanlıqdan qayrı dağı zat görmey, biz busa bu halda imkanlıqlar da barın mekenli añlağanbız. Qumuqda çıqğan tawuş yañız Qumuqnu qulağın yeler, amma taxşaharda aytılğan söznü güçü ülkebizni tışına yeter. Şu halğa bulay qaray turup, bizin Maskew qumuq qurum «QUMUQLAR» köp işleni başğaça yaşawğa çığara. Eki yılnı uzağında Maskew qumuqlar bek harakatlı abatlar alıp, bizin dünya darajalı qahermanıbız Abdulhakim İsmayılownu atın göterdiler. Eki yıl alda bek eşitilegen, Abdulhakim-ağaynı özleni milletlerine yazağanlanı tawuşu da az boldu, nege tügül, Maskew qurumnu güçü bulan, taxşahardan qayrı, Sankt-Peterburgda, İriston, Mıçığış wa Dağıstan cumhuriyatlarda qumuqlar Abdulhakim İsmayılownu suratların tutup, oramlağa çıqdı, toqtawsuz Yayılış-sayfalarda yazdı wa federal hukumatğa İsmayılow qumuq bolğanın açıq aytdırdı. Ondan soñ başğa millertleni wakilleri qalamlarını şaqıları bitgendey, yazağanın toqtatdı. Ozoqda bu bir misaldır, amma özün xalqın süyegen adamğa mundan ullu süyunçü yoqdur. Har işde bulay birlikde yurümege bizge ne zat çetim bola? Yolda bolağan bir zat sama yoqmu eken?
Awropa millet Awropalı küyde yurür
Dünya bulan yayılmaq qorqunç tügül dep esime gele, tek barğan yerinde tas bolmaq ullu zaraldır. Eki qumuq bar yerde bizin qurum bolma gerek, törelege göre işleygen wa öz milli madaniyatın, dinin, kelpetin, tarixin wa tilin tas etmege qoymayğan. Qumuq xalq Awropa milletleni biri, olay bolğan soñ özünü saqlaw işde bizin xalq Awropalı küyde abatlar alma gerek. Lap başlap özquruluş etip, barı da imkanlıqlanı xalqğa paydağa qollap. Maskewde yaşayğan qumuqlanı işlerini bu prinsip aslu bir kürçüsü. Oğar köpler bek şat wa razi. Olay bolğan soñ, şo biz kant etegen yayılğan halnı, bizin harakatlığıbız bulan, bizge paydağa aylandırma bolabız. Misal uçun cuhut camiyatlar dünya bulan yayılsa da, öz milli gereklerin ne yerde de saqlay wa yaqlay. Qumuq millet bu işde biröwden de osal çı neçik de tügül, köplerden güçlü dese de, şişdiriw bolmas. Maskewdegi milli qurumlanı arasında qumuq qurum aslu yerni tuta. Bu hal eki yıllı harakatlı işin çığışı. Dağı da eki yıl getse, ne bolup da bolar.
Menlik tarixibizden, tarixibiz igitleribizden
Bizin menligibizni bizin tarixibiz qura. Bizin tarixibizni Abdulhakim İsmayılow yimik bizin milli igitleribiz öz qanı bulan tayışmayğan esgeriw kitaplağa yaza. Ozoqda, biz bizin qaherman desek de, Abdulhakim İsmayılow yañız biziniki bolup qalmay, ol saw dünyanı igiti. Tek şo xasiyatnı, igit küyde yurüşnü, oğar bizin millet bergen — qumuq atası, qumuq anası, igitibiz arasında yaşağan Çağarotar camiyat. Olay bolğan soñ xalqaralı darajağa bizin xalq bergen yulduzlanı birisi bizin Abdulhakim İsmayılow. Birinçi innır ay, ozoqda, bizge bayram gün bolma gerek, nege tügül Qumuqnu dünyağa atın aytdırğan yulduzubuz şu gün tuwğan. Bulay günlege özübüz ahamiyat bermesek, biröw de bermes. Dünyada bar barı da qumuq camiyatlar atın esgerip birinçi innır ayda harakatlar etme gerek. Har zaman da Abdulhakim-ağay esibizden taymayğannı biz gelegen naslulağa görsetme gerekbiz. Bizden görgenin olar da etse, bizin tarix de dawam eter, o güçlense, tışda tas boluw uçun bolağan qorqunçlar da osal bolar. Bu pikrunu başğaça aytsa, Abdulhakim-ağay wa onu yimikler bizin yureklerde neçe yaşasa, onça zaman bizin menligibiz tas bolmay, yayılıp turağanlığıbız kemlik bolmay turajaq.
Arslan Xasanlı, QUMUQLAR degen Maskew qumuq qurumnu başçısı


text:
Rusiyede «Memorial» uquq qoruyıcı merkezi apiste yatqan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
Bu aqta merkezniñ saytında fevral 15 künü aytıla.
«Yevromaydan»ğa qol tutqan Qırımtatar Meclisiniñ temsilcileri taqipke oğralğanını nazarğa alsaq, siyasiy ceet açıq-aydın ola», – denile beyanatta.
Uquq qoruyıcılar deyler ki, 1949 senesi avgust 12 künü alınğan Jeneva beyannamesiniñ 70-nci maddesine köre, «işğal etici devlet işğalden evel ya da onıñ muvaqqat toqtatılması vaqtında yapılğan areketler, fikirler içün şahıslarnı taqip ya da takbih etip olamay».
«Memorial» uquq qoruyıcı merkezi «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğanlarnı azat etmege ve Qırım parlamenti yanında kütleviy tertipsizlikler aqta işni qapatmağa talap ete.
Merkezniñ malümatına köre, Ahtem Çiygoznı 8-15 yılğa azatlıqtan marum ete bileler, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, ve şimdi apiste yatmağan – Eskender Kantemirov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusovğa – 8 yıllıq apis cezasını bere bileler. Evel qabaatını tanığan Talât Yunusov ve Eskender Nebiyev 2,5 yılılq şartlı apis cezasını alğanlar.
Rusiye taqiqatçısınıñ malümatına köre, Meclis reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında kütleviy çatışmalarnı teşkil etti, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ise olarğa qoşulğan ediler. O künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında birden eki miting olıp keçken edi. Bir taraftan Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar bar edi. Ekinci taraftan – Qırımnıñ şimdiki «yolbaşçısı» Sergey Aksenov idare etken «Rus birligi» firqasınıñ faalleri. Yüz bergen çatışmada eki insan can berdi, taqiqat malümatına köre, 79 kişi zarar kördi. Mahküm etilgenler qabaatlarını tanımayıp, cinaiy iş siyasiy sebeplerden açılğanını bildireler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev jurnalistlerge bergen malümatqa köre, bugünde-bugün içilgen suvnen temin etüv işi üç yönelişte alıp barıla. Onıñ aytqanına köre, suvnı Şimaliy-Qırım kanalına özenlerden alalar, al-azırda Qarasuvbazar suv anbarından suv almaq içün azırlıq köreler.
«Eñ problemli regionlar – Sudaq, Kefe, Keriç – mayıs ayında Qırımnıñ dağ eteginden suv alacaqlar, – dep bildirdi Temirgaliyev. – Bugün Qırım Ukrainadan suv berilmesi ceetinden bağlı degil».
Qırım işğalinden soñ yarımadada bazı şeerlerde suv temini ve suvaruvnen bağlı problemler peyda oldı. Yerli «akimiyetniñ» malümatına köre, Ukraina akimiyeti Qırımğa suv berilmesini qısqarttı. Lâkin Kiyevde bu malümatnı inkâr ettiler. Bundan ğayrı, suv resursları Devlet agentligi işğal olunğan Qırımda Şimaliy-Qırım kanalından qanunsız alda suv alına.
Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, Qırımda suv qıtlığı sebebinden pirniç bereketi olmaycaq.


text:
Aqyarda «VKontakte» içtimaiy ağında aşkâr etilgen foto sebebinden cinaiy iş açıldı. Taqiqatnıñ fikrine köre, böyle fotolar nefret ve duşmanlıqnı doğura.
Bu aqta Aqyar Taqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Taqiqat malümatına köre, 2014 senesi mayıs ayından 2014 senesi iyül ayına qadar belgisiz şahıs «VKontakte» ağında nefret ve duşmanlıqnı doğurğan, millet mensüpligi printsipleri boyunca insanlarnı, hususan kavkaz, yeudi, ruslarnı aşalağan foto ve diger malümatnı aşkâr etti», – denile beyanatta.
Taqiqat komitetinde deyler ki, işbu fotolar ayrı insanlarnı millet, til, asıl oluv, din ve çeşit içtimaiy gruppalarğa alâqası olğanı boyunca aşalay.
Cinaiy işniñ taqiqatı devam ete.


text:
Tırnaqsız
Tırnaqsız (resmiy türkçe adı Sakarya) - Türkiyedeki Ankara iliniñ Polatlı ilçesine bağlı bir qırımtatar köyü.
Tırnaqsız, Türkiyeniñ paytahtı olğan Anqarağa 85 km, Polatlığa 10 km uzaqlıqta. Köyniñ temelini XX asırnıñ başında Qırım ve Romaniyadan kelgen qırımtatarlar qoyğan. Türkiye istiqlâl cenkinde 1921 senesindeki türk-yunan Sakarya muarebesi köyniñ topraqlarında oldı. Mınav sebebnen köyniñ adı Sakarya olıp deñiştirildi.
Köy cemaatınıñ episi qırımtatar tamırlı. 1970 senelerinden soñ köyden Anqara, Polatlı, Eskişehirge köçler başladı. Endi köyde pek az adam qaldı. Lâkin köylüler bayramlarda, oraq-arman künlerinde kene köylerinde körüşe. Köyde arpa, boğday ekimi yasala.


text:
İyülniñ 16-nda Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki oturışuvı ötkerildi. Qırım.Aqiqatqa adliyeci Edem Semedlâyev ikâye etip bergenine köre, oturışuvda dava materialları oqulğan.
Adliyeciniñ sözlerine köre, nevbetteki oturışuv iyülniñ 18-ne tayin etilgen. «Qabaatlağan tarafnıñ şaatları diñlenmesi planlaştırıla», – dey Semedlâyev.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnı Ukrayinanıñ nezaretine qaytarmaq içün Kıyivni mudafaa etken Arsen Jumadilov Rusiyeniñ keñiş mıqyaslı arbiy istilâsı arbiy işğali zamanı Ukrayina Silâlı quvetlerinde hızmet etmek içün şahsiy motivatsiyasını böyle añlata. Üç aliy tasil ile Qırımlı, memur, iç bir vaqıt arbiy tecribesi olmağan memur şimdi arbiy cebede kerek olğanı qararına keldi.
Bu ikâenen Qırım.Aqiqat Ukrayinanı Rusiye tecavuzından silânen qoruğan qırımlılar aqqında maqalelerni devam ete.
Aqmescitli cemiyetçi ve siyasetçi Arsen Jumadilov cenkten evel Ukrayinada muvafaqiyetli karyera qura edi. Rusiye Qırımnı işğal etmezden evel tetqiqiy faaliyet ile oğraşa edi - "Qırım strategik araştırmalar institutı" cemaat teşkilâtınıñ koordinatorlarından biri edi ve çetel ticariy qurulışlar ile işbirlik ete edi.
Yarımadanıñ Rusiye tarafından işğali sebebinden Ukrayinanıñ qıtasına mecburiy köçmesinden soñ 2014 senesi qırımtatar halqınıñ aqları üzre Prezident yanında vekâletliniñ faaliyetiniñ temin etilmesi bölügine reberlik etti ve qırımtatar halqınıñ statusı aqqında Ukrayina Anayasasına deñişmeler kirsetilmesinde faal iştirak etti. Kıyiv-Mogıla akademiyasında dersler bere edi.
Bir yıldan soñ Odesa vilâyetindeki Belâyev rayon devlet memuriyetine reberlik etti. Soñra Odesa vilâyetiniñ reber muavini olıp çalıştı.
Soñki üç yıl devamında o, memleketniñ eñ büyük alıcılarından biri olğan "Ukrayinanıñ tibbiy satın aluvlar" devlet müessisesiniñ reberi oldı.
Arsen Jumadilovnıñ arbiy tecribesi yoq. Şimdi onı arbiy vaziyette ala. Buña baqmadan, o, özüni arbiy cebede Ukrayina içün eñ faydalı saya. Martnıñ başından, o, Rusiye ordusı toqtamadan ücüm etken Kıyiv noqtalarında tura. Martnıñ 18-nde Ukrayina Silâlı quvetlerine yemin etti.
Kıyivde arbiy nevbetçilik vaqtında Arsen Jumadilov böyle neticege keldi: 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ ve şimdiki Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı cenki sebebinden qırımtatarlarda "hususan erkeklerde, kelecek sefer imperiyanıñ ambitsiyaları keskinleşkende işğalciler içün qolay ğanimet olmamaq içün, Qırımnı işğal etmek qıyın olması içün mıtlaqa silâla olmalı". Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
"Evde qalmaq saylav degil. Men hızmet etmege qarar ettim"
"Birincide, şimdi arbiy qurulışlarğa mümkün qadar çoq insan kerek. İlk-evelâ söz silâ tutmaq ve onı qullanmaq becerikligi aqqındadır. Bundan ğayrı logistika, satın aluv, kommunikatsiya ve diger saalarda işni teşkil etmege bilmektir. Şimdi daa çoq cebede faydalı olacağımnı añladım. Ekincide, men Qırımdanım. 2014 senesi Rusiye onı işğal etkende anda edim", - dedi o.
Arsen Jumadilov faallernen beraber 2014 senesi yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqına qarşı zorbalıqsız tirenüv aqqında hatırlay. Amma bu küreş, onıñ fikrince, "neticesiz" edi, çünki Qırım episi bir Rusiye tarafından işğal etildi.
Şimdi Rusiye Ukrayinağa qarşı keñiş mıqyaslı cenkni başlağanda, o, memleketni silânen imaye etecegine qarar berdi.
Ögüme işğalci çıqça legal olaraq silâ olmasını ve legal olaraq onı qullanmağa isteyim
"Men artıq işğalci ile silâsız qarşılaşmağa istemeyim. Ögüme işğalci çıqsa onıñ insafına, insaniyetliligine işanmağa istemeyim. İşğalciler silâsız adamlarnı qırsızlay ve öldüre, suçsuz adamlarnı uzun müddetke apishanelerge ata. Ögüme işğalci çıqça legal olaraq silâ olmasını ve legal olaraq onı qullanmağa isteyim. Men Qırımdanım. Bir kere vaziyetten sebep andan kettim. Daa bir kete ketmeycegim. Kıyiv menim ekinci evim. Mında menim eki qızım doğdı, mında apayımnen sekiz yıl yaşadıq. Kıyivden ketmecegimni bile edim. Kıyide qalıp sen ya da göñülli olaraq bir şeyler yapasıñ, ya da hızmet etesiñ. Evde qalmaq saylav degil. Men hızmet etmege qarar ettim", - dedi Jumadilov.
"Menim maqsadım tuvğan toprağımda yaşamaqtır"
Arsen Jumadilov Qırımnıñ işğalden azat etilmesini yaqınlaştırmaq ümüdi ile Ukrayina Silâ Quvetlerinde hızmet etmek qararına keldi.
Mustaqil suveren Ukrayina işğalden azat etilgen Qırımnıñ kefaletidir
"Mustaqil suveren Ukrayina işğalden azat etilgen Qırımnıñ kefaletidir. Azat Ukrayina olsa, azat Qırım da bar. Ertemi, keçmi, biz tüşüngenimizden ve Kremlniñ istegeninden daa tez olur. Qırımtatar olaraq, menim maqsadım Vatanımda onıñ oğlu kibi yaşamaqtır. Ukrayinanı imaye etip, bu maqsadıma yolunda adım atam", - dep añlata o.
Jumadilovnıñ fikrince, Ukrayina ile cenk vaqtında Rusiye "eski imperiya tipli devlet qurulışı kibi yoq olayata". Onıñ yerine ise "yañı, zemaneviy ekspansiya ile oğraşqan degil, kendini inkişaf ettirecek ve vatandaşları içün yahşı şarait yaratacaq kerçek milliy devlet kelecigini" tüşüne.
Ukrayina vatandaşalrına Arsen Jumadilov "öz qaramaniy ve efsaneviy yolunda ilham" tiley.
"Özüñizge ve balalarıñızğa muqayt oluñız, olar daa bu güzel memleketni ğayrıdan tikleycekler. Qırımtatarlar, biz bar edik, barmız ve olacaqmız. İnşallah, tezden öz topraqlarımızda bizim Qırım yuvamıznı tikleycekmiz", - dedi o.
Arsen Jumadilovnı cenkten apayı ve eki qızı, ana-babası ve ağası bekleyler.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Volodımır Baluhqa qarşı yañı ükümni, Rusiye ükümetiniñ ukrain faaliyetçisinden, noqtai-nazarını açıqtan ifadelegeni içün öç almasıdır, dep saya. Bunı Çiygoz iyül 5-te Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Çiygoz: «Volodımır bunıñ (Ukrainağa qol tutqan noqtai-nazarınıñ – QA) koloniya ile bitecegini evelden, tecribeden bilse de, küreşini toqtatmadı. O, bir çoq adamlar kibi «sağğa-solğa atılmağa» başlamadı. O, Vatanına, devletine, milletine sadaqatını açıqtan, aşkâr şekilde ifade ete edi. Bu ise Qırımdaki işğalci ükümetniñ saruvını küydire, nefretini doğura. Qırımda kütlelerge, insanlarnıñ şuurına tesir etken böyle bir qarşılıq kösterüv şekliniñ bastırılmasına bütün quvetini doğrultqan da tamam FSBdir», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye ükümeti içün koloniya-qasaba şeklindeki birnici üküm «azlıq etti».
«Birinci davanıñ azlıq etkeni añlaşıla edi. Oña yalıñız koloniya-qasaba berildi. İşke FSB qarıştı. Onı, açıqtan ifadelegen noqtai-nazarı ve endi apishanede bulunğan vaqıtta faal aşkârlığı içün bu yañı qabaatlav ile kerçek bir apis etilmesine ketirecekleri belli oldı», – dep ilâve etti o.
İyül 5-te Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı eki cinaiy işniñ birleştirilmesi boyunca 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş, Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etti, dep bildireler.
Daa evel mahkeme ukrain faaliyetçisine tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini ağustos 14-ke qadar uzattı.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler. Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve, ondan ğayrı, 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair üküm çıqardı.
Mevzuğa dair: Volodımır Baluh: «vatanğa sevgi içün er angi fiyatnı tölemege azırım»
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Ukraina TİNi ve AQŞ ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ Rusiye ükümeti tarafından azat etilmesinde israr eteler.


text:
«ATO quvetleri terroristlerniñ areketlerine cevap olaraq ateş açılğan yerde toplar ve aviatsiyanen qullanıp, cinayetçiler gruppasını yoq ettiler», – aytıla beyanatta.
Milliy gvardiya bildire ki, urulğan vertolötta 12 ukrain arbiy adamı elâk oldı, birisi ağır alda buluna.
Prezident vazifelerini eda etken, Yuqarı Rada reisi Oleksandr Turçinov urulğan vertolötta 14 insan, şu cümleden general-mayor Serğiy Kulçitskiy – Ukraina içki işler Nazirligi İçki ordularınıñ arbiy ve mahsus azırlıq idaresiniñ yolbaşçısı, elâk olğanını bildirgen edi.


text:
Azatlıq Radiosınıñ «Litsom k sobıtiyu» yayınında – qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki adise-vaqialar aqqında intervyüsı.
Şaire Natalya Gorbanevskaya hatırasına Wrocławdaki halqara konferentsiyada subetler.
Mihail Sokolov: «Cenk ve zorbalıqqa qarşı konferentsiya». Noyabr 29-30 künleri Poloniyadaki Wrocławda 1968 senesi avgust 25-te Qızıl meydanına çıqıp, sovetlerniñ Çehoslovakiya istilâsına qarşı narazılıq köstergen sekiz insanlardan biri olğan şaire Natalya Gorbanevskayanıñ hatırasına bağışlandı. Munaqaşada Rusiye, Ukraina, Poloniya siyasetçileri, uquq qorçalayıcı, tarihçı, edebiyatşınasları, em de 1968 senesi Qızıl meydanında ötkerilgen narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri Pavel Litvinov ve Viktor Faynberg iştirak ettiler. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Natalya Gorbanevskaya aqqında ayttı.
Mustafa Cemilev: Qıymetli arqadaşlar, ortaqlar. Bir yıldan berli Natalya Gorbanevskaya aramızda degil. Lâkin bizler, eski dissidentler, ömürniñ soñuna qadar Natalya Gorbanevskaya aqqında aytmaq kerekmiz. Bu müim bir şeydir, çünki onıñ kibi insanlar o zaman, şimdi yeteriz edi, ve kelecekte de yetmeycektir.
Teşebbüs gruppası imzalağan ilk vesiqa – sovet rejiminiñ cinayetleri, qırımtatar halqınıñ Vatanına avdet olması oğrunda küreşini aydınlatqan ve teşebbüs gruppası azalarınıñ 15 imzası olğan Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ insan aqları boyunca komissiya adına muracaattır. Aynı bu vesiqa sürgün olunğan halqnıñ, qırımtatar halqınıñ, tarihiy vatanına avdet meselesini dünya toplulığına yetkizdi.
Natalya Gorbanevskayanıñ yaqalanması teşebbüs gruppamızğa büyük tesir etti. Natalya Gorbanevskaya teşebbüs gruppasınıñ insan aqları saasında olğan vesiqalarını tertip ete, tüzete ve azırlay edi. Böyle bir sözler bar: «Yahşı da, yaramaylar da – er kes ölecek, bizni eyiliknen hatırlasınlar aysa». Natalya Gorbanevskaya daa yıllarnen unutılmaycaq insanlardan biridir.
Mihail Sokolov: «Natalya Gorbanevskayanıñ şiiriyeti rus grajdan lirikasını onıñ idealizmi, adalet, qurbanlıq ve menfaatlarını tüşünmegen birisi kibi insan aqqında tüşüncelerini miras olaraq ala», – dedi Grigoriy Yavlinskiy. Lâkin, tabiiy ki, insan aqları problemleri, Natalya Gorbanevskayanıñ ayatında onıñ içün eñ müim olğan idealları şiiriyetnen beraber diqqat merkezinde qala.
Natalya Gorbanevskayanıñ oğlu Yaroslav Ğarp memleketleriniñ akimiyetlerini Rusiyeden bütün siyasiy mahbüslerniñ azat etilmesini talap etmege çağırdı.
Yaroslav Gorbanevskiy: Bugün men siziñ ve bizim serbestligimiz içün küreşken anamnıñ hatıra künü yıllığında Wrocławdam. O, siyasiy mahbüslerniñ serbestligi oğrunda da küreşti. Biz onıñ hatırasını qayd etsek, onı bir şeynen mukâfatlasaq ya da yalıñız añsaq, bir şey aytmaq doğru olur edi: o, serbestlikniñ tarafdarı edi, biz de onıñ kibi yapayıq. Biz onı sevemiz, biz onı is etemiz, o, yapmağa rica etecek olğan şeylerni yapayıq. Onıñ içün bugün men Poloniyada lafları resmiy seviyede tanılğan müim olğanlarğa muracaatta bulundım: Rusiye siyasiy mahbüsleriniñ azat etilmesi aqqında üç müim ibareni açıq-aydın aytıñız.
Mihail Sokolov: «Poloniya cemaatı Ukrainadaki adise-vaqialar ve oña qarşı yapılğan istilâğa aynı qıymet kese», – dedi Poloniya Milliy hatıra İnstitutınıñ prezidenti Lukaş Kaminskiy. Meşur Poloniya siyasetşınası ve terciman Adam Pomorskiyniñ fikirince, Putin Avropada soñki yigirmi beş sene devamında olğanlarnı yoq etti.
Wrocławdaki halqara konferentsiyada Rusiye ve Ukrainada üküm sürgen vaziyetke qıymet kesüv aqqında rezolütsiya qabul etildi:
«Bizler, «Natalya Gorbanevskayanıñ hatıra künleri» halqara konferentsiyasınıñ iştirakçileri, Rusiye halqlarını felâketke oğratacaq rejimge qoltutmamağa çağıramız. Bizler serbest dünyanıñ ükümetleri ve vatandaşlarına muracaat etemiz: Ukrainanı yalñız qaldırmañız. Rusiye istilâsını toqtatıñız.
Bizler, Natalya Gorbanevskayanıñ dost ve işdeşleri, serbest dünyanıñ ükümet ve vatandaşlarına muracaat etemiz: Rusiye akimiyetinden bütün siyasiy mahbüslerniñ azat etilmesini talap etiñiz».
Rezolütsiya ğayet müimdir, – dep tüşüne uquq qorçalayıcı ve tarihçı Aleksandr Daniel:
«Cenk ve zorbalıqqa qarşı» halqara konferentsiyasında qırımtatar meselesine büyük diqqat ayırıldı.
Bugün «Litsom k sobıtiyu» yayınında bizler Qırımdaki adise-vaqialar aqqında qırımtatar uquq qorçalayıcı ve milliy areket lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev ile subetleşemiz.
Mustafa, men uzaqtan başlap, Qırımda qırımtatar halqınıñ ukrain akimiyeti ile munasebetler nasıl olğanını soramaq isteyim. Çünki bugünde-bugün çoq şeyler aytalar, sizni Ukrainada da millet mensüpligine köre ayırğanlarını deyler. Avdet yolu nasıl edi?
Mustafa Cemilev: Şübesiz, Ukraina devletiniñ yarımadanıñ tamır halqı qırımtatarlarğa nisbeten belli bir sistem siyaseti yoq edi. Ebet, Ukraina qırımtatar halqınıñ sürgünligini qanunsız olaraq tanıdı, qırımtatarlarnıñ bütün içtimaiy ve uquqiy problemlerini çezecek edi. Lâkin pek az yapa edi. Bizge, qırımtatarlarğa, qanunsız alda alğanlarnı keri qaytarmadılar.
Bir taraftan añlayışlıdır. Bizim evlerimizde yaşağan adamlarnı qayda yollaycaqsıñ. Devlet bu ceetten içtimaiy problemlerni çezmek içün imkânlarğa köre bücetten para ayırmağa qarar berdi, lâkin ayırılğan sermiya o qadar az edi ki, kerekli miqdarnıñ onuncı qısmı, qırımtatarlar ödegen bergilerden bile az edi.
Umumen Ukraina akimiyetiniñ qırımtatarlarğa olğan munasebeti saylayıcılarğa olğan munasebetke teñ kele edi. Saylavlarda qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Qırımtatar Milliy Mecilisi, Qurultaynıñ qararına emiyet bergeninden sebep bir de bir firqağa qol tutamız, olar da ğalebe qazansalar, cedvelge, imkânları olğanı qadar, bir-eki vekilimizni kirseteler.
Lâkin Meclisniñ kendi printsipleri mevcut. Meselâ, Kommunistler firqası bizge bütün cedvelni bile berse de, biz rey bermez edik. Bizler er zaman milliy demokratik quvetlerge qol tuta edik, olar da akimiyetke kelmey ediler. Bir kere oldı amma, Yuşçenko prezident olğanda, bu firqalar ğalebe qazandılar. Soñra olar qavğa ettiler, olar yalıñız qırımtatarlarğa nisbeten vadelerni degil, diger saylayıcılarğa bergen vadelerni de yerine ketirmediler.
Akimiyette olğanlardan daa çoq zarar oldı. Olar, adet üzre, rus tilli, şovinistik saylayıcılarğa ümüt besley ediler. Bizge, eñ azından, qulaq asmay ediler, Yanukoviç zamanında duşmanca muamele bar edi. Tabiiy ki, problemler çezilmegen edi. Qırımtatarlar cumhuriyet ealisiniñ 14% teşkil etse, icra ve temsil akimiyetinde bulunmamız yerli ve regional saylavlarğa bağlı edi, icra strukturasında qırımtatarlarnıñ sayısı 2,5-3% teşkil etken edi, yani 4-5 qatlıq ayırım bar edi. Demek, diger meseleler de al etilmedi. Ukrainanıñ qırımtatarlarğa nisbeten şovinistik, büyük devlet munasebeti bar olğanından degil. Qırım – ealiniñ çoqusını, 80%, etnik ruslar teşkil ete, olarnı bizim evlerimiz Rusiyeniñ içki vilâyetlerinden yerleştirdiler, dep añlatqan ediler.
On yıllarnen mından çıqarılması adaletli oldı, olar satqınlar ve il. şeylerni olar raat-raat qabul ete ediler, çünki olar ölümge yollanğanlarnıñ evlerini aldılar, şimdi de olarnıñ yaramay olğanları belli ola. Bunı yıllar devamında bildirip, nesil-nesilden ayta ediler.


text:
Qırımda bilinmegen adamlar, Saq ve Aq Şeyh (Razdolnoye) rayonlarınıñ köylerini suvnen temin etmek içün ayırılğan kanalnıñ bir parçasını bozdı.
Kanal divarları olğan plitalarnı alıp kettiler, töşemeni bozdılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Montanay (Novosölovskoye) köyü yanında 300 metrge qadar kanal qısmını çaypadılar.
Montanay köyüniñ sakinleri Qırım.Aqiqat mühbirinen subetleşkende, birev plitalarnı qurulışta qullana bilgenini ayttı.
Yerli akimiyet şimdilik kanal bozmalarına açıq bir şey demedi ve yapmadı.
Şimaliy Qırım kanalı, Herson vilâyetiniñ ve Qırımnıñ suvvu az olğan topraqlarına suv yetkizmek içün 1961-1971 yılları qurulğan edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.