text:
Rusiye nezaretindeki Aluşta şeer mahkemesi imam Yusuf Aşirovnı "qanunsız missionerlik faaliyeti"nde qabaatlap 5 biñ rublege cöremeledi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Rustem Kâmilev aytıp berdi.
"Onı memuriy mesüliyetke celp etip, 5 biñ rublelik cöremeni tayinlediler. Mahkeme imam Yusuf Aşirovnı cöremelemek qararını çıqarğan oturış mensiz keçti, amma men dava baqıluvını başqa vaqıtqa keçirmege muracaat etken edim, çünki ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ protsessinde iştirak ete edim", - dedi advokat.
Kâmilev, imaye mahkeme qararına şikâyet etecegini bildirdi.
Martnıñ 2-sinde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi aqmescitli imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi. Advokatı Ayder Azamatovnıñ fikirince, bu «tam siyasiy dava» ola.


c: text/html

text:
2014 senesinden başlap, Rusiyeniñ silâlı istilâsı başlağanınen, Ukrainağa 5024 rusiyeli kirsetilmedi, dep bildirdi Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat hızmeti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«2019 senes 675 Rusiye vatandaşınıñ Ukrainağa kirişi yasaqlandı», – dep bildirdi müessise. 2018 senesi, UTH bildirgenine köre, 157 Rusiye vatandaşınıñ Ukrainağa kirişi yasaqlandı.
İç işler nazirliginiñ malümatına köre, keçken sene devamında sıñırcılar 7300 Rusiye vatandaşını Ukrainağa kirsetmedi, olarnıñ Ukrainağa kirişi yasaqlanğan ya da Ukrainada bulunuv müddeti bitken, ya da işğal altındaki topraqlarnı qanunsız ziyaret etkenlerine dair malümat bar edi.
Ukraina medeniyet nazirligi, milliy telükesizlik içün telüke bar olğanından Ukraina sıñırından keçmesi yasaqlanğan Rusiye artistleriniñ cedvelini tize.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Neke
Neke du'nyanın' ko'pshilik bo'limlerinde er adam menen hayal adamnın' nızamlı tu'rde birlesiwi. Geybir ma'mleketlerde er adam nızamlı tu'rde to'rt hayal menen neke qurıwı mu'mkin. Keyingi bir neshe jıllıqta, bir neshe ma'mleketler eki er adamnın' yamasa eki hayaldın' turmıs qurıwına ruxsat etiw ushın nızamg'a o'zgeris kirgizgen, degen menen basqa ko'pshilik ma'mleketler bunı ta'n almaydı.
Hindistan ma'deniyatında neke a'wliye ha'm qudaylıq esaplanadı ha'm bul "Lakshmi" qudayı menen "Narayan" qudayının' birlesiwidir.


text:
«Argumenti nedeli – Qırım» internet neşriniñ muarririyetinde tünevin Aqmescitte tutulğan neşirniñ baş muarriri Aleksey Salovnıñ yaqalanması aqqında bildireler. Muarririyette bu, onıñ zenaat faaliyetinen bağlı, dep sayalar.
«Tünevin «Argumenti nedeli – Qırım» saytınıñ baş muarriri Aleksey Salov yaqalandı. Yaqalanma onıñ altı yıl evel Vladimirde alıp barğan mühbir faaliyetinen bağlıdır. Aleksey doğrusını aytmaqtan, kimse begenmegen olsa da, qorqmay edi. Ve, ğaliba, regionda bunı çoq kimse begenmegen», – dep aytıla iyün 15-te derc etilgen muarririyetniñ resmiy beyanatında.
Lâkin, beyanatta Salov nasıl bir müddetke yaqalanğanı ve yaqalanmanıñ resmiy sebebi bildirilmey. Bazı malümatlarğa köre, Salov eki ayğa yaqalandı, o bu vaqıt devamında SİZO-da bulunacaq.
Muarririyet, Salovnıñ yaqalanması eñ yaqın vaqıtta çezilecek hata olğanına ümüt ete. «Er alda, zenaatdaşımıznıñ namus adı içün küreşecekmiz ve aqiqat üstün çıqması içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep aytıla muarririyetniñ beyanatında.
Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ Salovnıñ yaqalanuvı boyunca resmiy izaatları yoq.
İyün 14-te Aqmescitte Qırım mühbirleri qavehanelerniñ birinde «Argumenti nedeli – Qırım» haber saytınıñ baş muarriri Aleksey Salov yaqalanğanına şaat oldılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi hadimleri mühbirlerde tintüvler keçire ve olarnı sorğuğa çeke. Halqara mühbir teşkilâtları Qırımda matbuatqa basqınnı toqtatmağa bir qaç kere çağırğan edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda kütleviy haber vastalarına nisbeten yapılğan qanunsız areketlernen bağlı olğan kişilerge qarşı şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanması meselesini baqıp çıqmasını avale etti.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ qayd etkenine köre, yarımadada insan aqları bozuvı aqqında uquq qoruyıcılarnıñ beyanatları qabartılğan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov aytqanına köre, Ahtem Çiygoz azat etilgen soñ Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti «26 fevral davasını» ne yapacaqlarını bilmey. Bu aqta o jurnalistlerge noyabrniñ 13, bazaertesi künü keçken matbuat konferentsiyasında bilidirdi.
«Açıq aytacaq olsam, Putin esas qabaatlı sayılğan Ahtem Çiygoznı af etken soñ, olar qalğanlarnı ne yapacaqlarını bilmeyler. FSBden daa iç bir emir kelmedi», – dep qayd ete Umerov.
«Rusiye Federatsiyası nezaretindeki Qırım mahkemeleri ve, ne yazıq ki, Qırım toprağı da de-fakto Rusiye Federatsiyası nezareti altında bulunmaqta. Olarnıñ mantığını añlatmaq pek qıyın ve mahkeme davası devam etken bizim yigitlerge ne yapılacağını tahmin etmek de pek qıyın», – dep ilâve etti Umerov.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, qadınıñ başqa davada iştirak etkenini sebep köstererek, «26 fevral davasınen» bağlı mahkeme toplaşuvını noyabr 17-ne keçirgen.
«26 fevral davasınıñ» iştirakçisi olğan Mustafa Degermenci ve Ali Asanov 2016 senesi aprelniñ 6-ndan berli ev apisinde bulunmaqta. Daa evel olarAqmescitniñ SİZOsında tutulğan edi.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkenleri içün mahküm etmege başlağan ediler. Olar qalabalıqlarda iştirak etmekte qabaatlandı.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını»: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası olaraq, ekige bölgen edi.
Rusiye oktâbrniñ 25-nde Ahtem Çiygoz ve İlimi Umerovnı Türkiyege teslim etti.


text:
2020 jyly qazaqstandyqtardyng kem degende 95% memlekettik tildi bilui tiyis - preziydent
Astana. 1 nauryz. QazTAG - 2020-shy jylgha qaray qazaqstandyqtardyng kem degende 95% memlekettik tildi bilui tiyis. Qazaqstan preziydenti Núrsúltan Nazarbaev QR jetekshi BAQ jurnalisterine dýisenbi kýni bergen súhbatynda osynday ústanymyn mәlim etti, dep preziydent baspasóz qyzmetinen habarlady.
«Memlekettik tildi damytu - manyzdy mindet bolyp tabylady. 2009 jylghy derekter boyynsha, memlekettik tildi mengergen qazaqstandyqtardyng sany 64,4 payyzgha deyin kóbeygen. 2020 jylgha qaray memlekettik tilde sóileytin qazaqstandyqtardyng sany 95 payyzdan kem bolmaugha tiyis. Býginde Qazaqstanda oqytu ýderisi qazaq tilinde jýrgiziletin 1178 balabaqsha men ortalyqtar júmys isteydi. Memlekettik tilde bilim beretin mektepterding sany 3821-ge jetken. Tilderdi damytudyng 2011-2020 jyldargha arnalghan memlekettik baghdarlamasy qabyldandy», - dep aitqan N. Nazarbaevtyng sózderi keltiriledi.
«Tilderdi damytuda BAQ rólining manyzy óte joghary dep bilemin. Mysaly, býginde balalargha arnalghan «Balapan» telearnasy qazaq tilinde habar taratuda. Men «Qazaqstan» telearnasyna biylghy jyldyng qyrkýieginen bastap habar taratudy tolyghymen memlekettik tilge kóshirudi tapsyramyn», - dedi Memleket basshysy.
Preziydent qazaqstandyqtar kem degende ýsh tildi - memlekettik, orys jәne aghylshyn tilderin mengeruleri tiyis ekenin atap ótti.
Astana. 1 nauryz. QazTAG - 2020-shy jylgha qaray qazaqstandyqtardyng kem degende 95% memlekettik tildi bilui tiyis. Qazaqstan preziydenti Núrsúltan Nazarbaev QR jetekshi BAQ jurnalisterine dýisenbi kýni bergen súhbatynda osynday ústanymyn mәlim etti, dep preziydent baspasóz qyzmetinen habarlady.
«Memlekettik tildi damytu - manyzdy mindet bolyp tabylady. 2009 jylghy derekter boyynsha, memlekettik tildi mengergen qazaqstandyqtardyng sany 64,4 payyzgha deyin kóbeygen. 2020 jylgha qaray memlekettik tilde sóileytin qazaqstandyqtardyng sany 95 payyzdan kem bolmaugha tiyis. Býginde Qazaqstanda oqytu ýderisi qazaq tilinde jýrgiziletin 1178 balabaqsha men ortalyqtar júmys isteydi. Memlekettik tilde bilim beretin mektepterding sany 3821-ge jetken. Tilderdi damytudyng 2011-2020 jyldargha arnalghan memlekettik baghdarlamasy qabyldandy», - dep aitqan N. Nazarbaevtyng sózderi keltiriledi.
«Tilderdi damytuda BAQ rólining manyzy óte joghary dep bilemin. Mysaly, býginde balalargha arnalghan «Balapan» telearnasy qazaq tilinde habar taratuda. Men «Qazaqstan» telearnasyna biylghy jyldyng qyrkýieginen bastap habar taratudy tolyghymen memlekettik tilge kóshirudi tapsyramyn», - dedi Memleket basshysy.
Preziydent qazaqstandyqtar kem degende ýsh tildi - memlekettik, orys jәne aghylshyn tilderin mengeruleri tiyis ekenin atap ótti.
«Ýsh tildi bilu bizding bolashaghymyz ýshin qajet. Álem barghan sayyn jahandana týsude, keleshek úrpaqqa ýlken tildik ortalargha beyimdele biluding manyzy zor», - dep atap kórsetti Núrsúltan Nazarbaev.


text:
Astana qalasınıñ äkimi Äset Isekeşev EKSPO-2017 halıqaralıq körmesinde «KAZAKHINVEST» Wlttıq kompaniyası» AQ-nıñ pavil'onın bolıp, kompaniya basşılar..
Resey Memlekettik Dumasınıñ halıqaralıq ister jönindegi komiteti AQŞ-tıñ Süriya mañındağı äskeri kemeleri men wşaqtarı soğısqa dayın küyde twrğanın mä..
Biıl Isılamnıñ qasiettı kitabı Qwrandı qazaq tiline audarğan ğwlama ğalım Halifa Altaydıñ tuğanına 100 jıl. Osığan oray mausımnıñ 29 küni Taldıqorğan ..
Ündistanda mwsılmandar keñ kölemdi şeruge şıqtı. Şeruge eldegi sayasi belsendiler, mäjilis ökilderi, öner jwldızdarı jäne jornalşılar da qatıstı äri n..
Jankeştiler Livan şekaraşılarına şabuıl jasadı dep habarlaydı Reuters aqparat agenttigi. Jwma küni tañerteñ Livannıñ Süriyamen aradağı şekarasına jank..


text:
2015 senesi küzde Cambridge universitetinde (Büyük Britaniya) qırımtatar tili ve medeniyeti boyunca derslerni keçirmege planlaştıralar.
Bu aqta Cambridge universitetinde Ukrain studiyaları bildire.
«Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressiniñ bitmesi munasebeti ile, Cambridge universitetinde Ukrain studiyaları bildirgeni kibi, 2015 senesi küzde qırımtatar tili ve medeniyeti boyunca derslerniñ keçirilmesini teklif etecek olalar. Böyle bir şey Büyük Britaniya universitetinde ilk sefer keçecek. Student ve aspirantlarnıñ qırımtatarlar aqqında daa da çoq malümatnı ögrenmege imkânları olur», – denile beyanatta.
Tafsilâtlı malümatnı birazdan bermege vade eteler.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçti. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavı ştabında «Ukraina Halq Tuğrası» devletke baqmağan «nişanlar» ile taqdirlev tedbiri keçti, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mukâfatlarnı askerler ve Vatanını qorçalağanda vefat etkenler, göñülliler, cemaat erbapları elde ettiler.
Olarnıñ arasında – siyasiy mabüs, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Bunıñ ile Qırım Rusiye tarafından işğal etilmesinden soñ ğayıp olğan ve 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan Reşat Ametov da nişandar oldı.
Qaramanlarnı halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov taqdirledi.
«Ukraina Halq Tuğrası» «nişanı» – devletke baqmağan mukâfattır, 2015 senesi eski şeylerniñ kollektsioneri ve göñülli Andrey Boyeçko ve quyumcı Dmitriy Şçerbakovnıñ teşebbüsi ile tesis etildi.
Nişan eki tarzda yapılğan: qırmızı-qara şeriknen – askerler içün ve sarı-mavı şerik ile – göñülli ve tibbiyet adamları içün.
Evel bu mukâfatnı qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev elde etken edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Kamil Wäliev
Bu terminnıñ başqa añlatmaları da bar, alarnı qaraw öçen BәлиeB bitenä küçegez
Kamil Äxmät ulı Wäliev (KaMил ӘxMәT yлы BәлиeB) – tanılğan ğälim, fän eşleklese, fizika-matematika fännäre doktorı, RFA akademigı, RFA’neñ Fizika-Texnologiä İnstitutı direktorı (1988. yıldan).
Tormış yulı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kamil Wäliev 1931. yılnıñ 15. Ğínwarında Tatarstannıñ Mamadış rayonı Yuğarı Şandır awılında dönyağa kilä, Qazan Däwlät Universitetınıñ aspiranturasın tämamlí.
1953-1964. yıllarda Qazan Däwlät Pedagogika İnstitutında ölkan uqıtuçı, dosent, fizika kafedraşı çitäkçese. 1964. yılda Zelenograd şähärendä fänni institutnıñ laboratoriäsendä eşli. 1977-1983. yıllarda SSSR Fännär Akademiäseneñ P.N.Lebedev is. Fizika İnstitutında mikroelektronika sektorı çitäkçese, 1984-1988. yıllarda şundä uq mikroelektronika laboratoriyäse çitäkçese, Fizika İnstitutı direktorı urınbasarı.
1988. yılda Kamil Wäliev SSSR Fännär Akademiäseneñ Fizika-Texnologiä Institutı direktorı, beryulı şul universitetta quant sanaqları laboratoriäsen citäkli.
Kamil Wäliev SSSR häm soñınnan Räsäy elektronika sänäğäte üseşenä ın zur öleş kertkän şäxes, fänni mäktäb başlap cibarüçe.
Kamil Wäliev Tatarstan Fännär akademiäse şäräfle äğzäse.
Bülaklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Lenin büläge (1974)
- Yevgeni Zavoyski xalıqara büläge
- Azärbaycan däwlät büläge
- Öktäber Revolusiäse ordenı
- İke tapqır Xezmät Qızıl Bayrağı ordenı
- S.A.Lebedev büläge (2000)


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-18
Klara Bulatova (18.03.1936, TASSRnıñ Sarman rayonı Tatar Qaramalısı awılı, RSFSR, / SSRB) — tatar şağiräse.
1954'tä Sarman urta mäktäben tämamlağaç, başlanğıç sıynıflar uqıtuçısı bularaq eşli başlıy.
1969'da – Qazan universitetınıñ tatar filologiäse fakultetın tämamlıy, 1970 yıldan – SSRB yazuçılar berlege äğzası.
Tatarstan Respublikası Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge iäse, Älmät şähäre häm Älmät munitsipal rayonınıñ şäräfle watandaşı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ öldürüvde qabaatlanğan oğlunıñ imayesi işniñ Krasnodardan Qırımğa qaytarılmasını talap etecek.
Bunı TASS agentligine Hayser Cemilevniñ adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov şunı da qayd etti ki, imaye bunı yarımadada Yuqarı mahkemeniñ teşkil etilmesinden evel de talap ete edi.
«Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ çıqarğan qararlarınıñ kopiyalarını elde ettik. Ve şimdi itiraz bildirmege bizge bir şey keder etmey. Eger de Yuqarı mahkeme meseleni prezidiumğa berse, iş baqıluvı Qırımğa avuştırıla bilecek», – dedi Polozov.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Ukraina Reseydi teñiz resurstarın wrlaydı dep Gaagadağı BWW-nıñ Halıqaralıq sotına arız jazğdı. Bwl turalı BBC.com habarlaydı. Olar (Urainalıqtar) ..
BBC Bişkekte apatqa wşırağan jük wşağına Türik äue joldarı fotosuretin qoldanıp manipulyaciya jasadı. Qırğızstannıñ astanası Bişkekte eldi mekenge qw..
AQŞ-Qıtay qarım-qatınası jaña kezeñge ayaq basqalı twr. Osıdan bwrınğı maqalalarımızda körsetkenimizdey, Tramptıñ prezidenttigi Qıtay men AQŞ arasında..
Bwl turalı Aqordanıñ resmi saytı habarladı. Kezdesuge ämirlikterdiñ älemdik deñgeyde jwmıs jürgizetin jetekşi kompaniyalarınıñ basşıları qatıstı. Qaza..
Osı aptada älemdik BAQ-ta qızu talqı bolğan taqırıp – Kreml' AQŞ-tıñ jaña prezidenti Donal'd Trampqa qatıstı kompromat material wstap otır degen aqpar..


text:
Añdatpa: Ortalıq Aziya Euraziya kontinentiniñ jüregi älemdegi beldi elderdiñ nazarındağı geosayasi aymaq. 2013 jaldan bastap aymaqta Qıtay elı «Jibek ..
Prezident Qasım-Jomart Toqaev 16 naurızdağı joldauında Qazaqstanda üş birdey jaña oblıs qwrudı wsındı. Qazirgi Ortalıq Qazaqstan oblısın ekige böle ot..
Qıtay Halıq-Azattıq armiyasına tiesili äskeri keme alğaş ret Afrika jağalauında payda boldı. Bwl Qıtaydıñ şeteldegi äskeri bazasında alğaş ret äskeri ..
Lugansk separatistik aymağında Reseyge qosılu boyınşa referendu ötui mümkin. Bwl turalı sol aymaqtağı Resey qoldaytın separatistik küşter mälimdedi. R..
AQŞ Qıtaydıñ Reseyge sankciyadan jaltaruğa kömektesuin barınşa boldırmauğa tırısıp jatır. AQŞ prezidenti Jo Bayden otırğan Air Force One Bryussel'ge q..


text:
Aqımdaki seneniñ soñuna qadar Bütündünya qırımtatarlar kongressiniñ ekinci qurultayı ötkerilecek. Böyle bir qarar iyül 4-5 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçeskte olıp keçken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında qabul etildi.
Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, Bütündünya qırımtatarlar kongressiniñ (BQK) ekinci qurultayı azırlanması boyunca işçi gruppasınıñ reisdeşleri olaraq qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi, BQK prezidenti Refat Çubarov tayin etildi.
Hamzinniñ fikirince, Bütündünya qırımtatarlar kongressi Kiyevde ötkerile bile, lâkin onıñ keçirilmesi içün Turkiye ya da Romaniya saylaması da inkâr etilmey.
Qurultaynıñ nevbetteki sessiya sanı aqqında mesele öyle de açıq qala.
«Farqlı fikirler oldı. Sebebi – yalıñız olsun dep ötkermemek. Keçirilmesi kün tertibinde qala, lâkin vaqtı ve sanı belgilenecek», – dep bildirdi Hamzin.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, Meclis toplaşuvında Mustafa Cemilev iştirak etti.


text:
Qırımda Kefe regional Meclis azası Suleyman Kadırovnıñ evinde oktâbr 5 künü, sabadan Rusiye Federal telükesizlik hızmeti tarafından tintüv keçirile.
Bunı Suleyman Kadırov Facebook saifesinde yazdı.
«Mende şimdi FSB tintüv keçire, lâqayd qalmağanlarğa yanımda olmaqnen meni desteklemege rica etem! Kefe, Garneva soq., №36 ev», – dep yazdı Kadırov.
Kadırıvnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl da tasdiqladı.
«Tasdiqlayım. Suleyman ağa özü telefonğa cevap bermey, bizim ballar şimdi onıñ yanına baracaqlar», – dedi Celâl.
Qırımnıñ işğalinden soñ mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında sıq-sıq tintüvler keçirilip başlandı. Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal altındaki Aqmescitte belediyege bağlı bütün işhane başlıqları işten boşama arizası yazmağa mevbur etildi. Bu aqta Qurumnıñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Belediyeniñ bütün unitar işhaneleriniñ başlıqlarına bir aylıq sınav muddeti berildi. Olar işten boşamanen bağlı şekliy arizalar yazdı ve ayrılğan muddet içinde olar iş semeresini arttırmağan taqdirde, arizalar küçke kirecek», – dep bilidre matbuat hızmeti Aqmescitniñ rusiyeli başlığı İlya Lukaşovnıñ sözlerini.
Noyabrniñ 15-nde Rusiye nezaretindeki Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov «iş keyfiyeti, tarifler siyaseti ve vatandaşlarğa nisbeten kösterilgen munasebetleri» sebebinden belediyege bağlı unitar işhanelerniñ başlıqlarını işten boşatılmasını teklif etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.


text:
Qırım siyasiy mabüsleri
Nothing Found
It seems we can’t find what you’re looking for. Perhaps searching can help.
Soñ haberler
-
Qırımda Bohdan Ziza adlı ressam «terrorcılıq» içün yañıdan qabaatlandırıldı24 Noyabr 2022
-
Qırımdaki işğal makemesi beş qırımtatar jurnalistine ve faalcisini maküm etildi24 Noyabr 2022
-
Bazılar yayğara qoparalar, amma çoq insan USQni ve azat etüvni bekleyler: Çubarov Qırımnıñ keyfleri aqqında23 Noyabr 2022
-
İçtimaiy jurnalist Aqmescitteki SİZOda basımnıñ şiddetlenmesi aqqında haber berdi23 Noyabr 2022
-
İşğalciler Balaklava TESna ücüm aqqında bildirdiler23 Noyabr 2022


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, yarımada inkişafında acele qararlarnı almaq içün oña vekâlet yetişmey.
Bunı o Qırımnıñ cemiyet palatası toplaşuvında bildirdi.
«Bugün vali olaraq aqsızım. Federal, uquq qoruyıcılarğa, yerli akimiyetniñ icraiy organları temsilcilerine tesirim iç te yoq, tazir bile seslendirip olamayım. Bugün acele qarar almalımız demege iç vekâlet yoq», – dep bildire Aksenovnıñ sözlerini «RİA Novosti» agentligi.
Onıñ sözlerine köre, «cumhuriyette effektiv idare şeklini» meydanğa ketirmek kerek.
2015 senesi iyül ayında Aksenovnıñ uquq qoruyıcı ve federal organları ile açıq ziddiyetleri qayd etile edi. Bu zaman devamında qaparcılıqta şeklengen yerli memurlarnıñ yaqalanuvı ile bağlı adiseler yüz berdi.
Bundan soñ Aksenov «memurlarnıñ aqlarını qoruv» komissiyasınıñ teşkil etilmesi aqqında bildirdi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Coca-Cola şirketiniñ «rusiyeli Qırım» ile harita boyunca işni taqiq etmege devam ete. Bu aqta Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ muavini Petro Kovalenko bildirdi.
«İyül 12-de esnas boyunca yolbaşçı-prokuror Coca-Cola ukrain temsilciliginiñ uquq mesleatçısını sorğuğa çekti, qaysı biri bildirdi ki, şirket reklamasında Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası terkibinde kösterilmesi – Coca-Cola şirketiniñ rusiyeli ofisiniñ yapqan işidir», – dep ayttı Kovalenko LİGA.net agentligine bergen intervyusında.
2015 senesi dekabr 30-da Coca-Cola şirketiniñ rusiyeli temsilciligi «Vkontakte» içtimaiy ağında Rusiye Federatsiyası haritasını Qırımsız, Kuril adalarısız ve Kaliningradsız derc etti. Rusiyeli qullanıcılar kütleviy şekilde narazılıq bildirmege başlağan soñ, yanvar 5-te saba şirket Qırım Rusiye toprağı olaraq qayd etilgen yañı haritanı derc etti ve afu soradı.
Bu vaziyetke kütleviy haber vastaları diqqat ayırğan soñ, bu mevzu boyunca bütün beyanatlar ve izaatlar silindi.
İçtimaiy ağlar ukrain qullanıcıları bundan çorlandı, çoqusı Coca-Cola şirketiniñ mahsulatını satın almamaq çağırdı. Bundan soñ Coca-Cola bu haritanı öz «VKontakte» ağındaki saifesinden sildi.
Bu sebepten içtimaiy ağlarnıñ Qırım işğaline qol tutqan Rusiye qullanıcıları şirket ukrain tarafınıñ mevamına qol tutqanı içün çorlandı ve mahsulatqa Rusiyede boykot bildirdi.
Coca-Cola şirketiniñ ukrain temsilciligi Qırımnı Rusiye qısmı olaraq aks etken haritanıñ derci içün afu soradı.
2016 senesi yanvar 7-de Coca-Cola şirketiniñ baş ofisi yolbaşçısı Keyt İrvin Ukrainadan resmiy şekilde afu soradı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina ükümeti yanındaki «Qırım evi» devlet müessisesi Kyivde «Autonomous» medeniyet merkezini aça. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım evi» Devlet müessisesi tamir işlerinden soñ Ukrainanıñ serbest qısmında vatandaş, cemaat teşkilâtı, icadiy birleşme ve ressamlar içün Qırımnıñ medeniy ayat merkezi olaraq «Autonomous» merkezini aça. Fevral 27-de saat 16:00 «Autonomous» medeniyet merkeziniñ açılışına davet etemiz», – dep aytıla ilânda.
Ziyaretçilerni resim, fotoresim, qırımtatar çalğı aletleri ve qıyafetlerini, «Qara deñiz» mültimedia lokatsiyası ve «Qoralar altında» installâtsiyası, em de Qırım qavesi ve tatlıları bekley, dep bildire matbuat hızmeti.
Kyivdeki medeniyet merkezi Suvorov, 9 soqağında yerleşmekte.
Sentâbr 11-de devlet müessisesi vatandaşlarğa muracaat etip, köçip kelgenler içün binanıñ tamir işlerine yardım etmege rica etken edi. 43 biñ grivna toplanacaq edi.
Ukrainanıñ fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, fevral 23-ke qadar vaqtınca işğal etilgen Qırım ve arbiy areketler keçirilge Donbasstan Ukrainanıñ diger regionlarına 1 mln 28 biñ 808 insan köçip keldi, şu cümleden, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden – 21 biñ 893 kişi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Frenkistan Tışqı işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti fenalaşqanından ve yarımada Rusiye tarafından askerleştirilgeninden raatsızlanğanını bildirdi. Bu aqta Frenkistan cumhuriyetiniñ TİN beyanatında söz kete. Beyanatnı Ukrainanıñ Frenkistandaki elçisi Oleg Şamşur Twitterde paylaştı.
Beyanatta böyle keçe: «2016 senesi dekabr 19 künü BM tarafınfan qabul etilgen 71/205 rezalütsiyasına binaen, insan aqları saasında regional ve halqara nezaret aletleri, akimiyetke bağlı olmağan uquq qorçalayıcı teşkilâtlar bütün Ukrainağa, şu cümleden Qırım ve Aqyarğa maniasız keçe bilecekleri ğayet muim. Frenkistan, halqara uquq qaidelerine zıt şekilde tutulğan bütün adamlarnıñ azat etilmesini talap ete».
Frenkistan Tİ Nazirligi, halqara seviyede qabul etilgen sıñırlar çerçivesinde Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligi ğayrıdan tiklenmesi içün qattı niyette olğanını bildirdi.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Audio
Bolarnıñ barısına da, Yäsir Arafatnıñ Gaza sızığındağı iminlek öçen cawaplı töp citäkçe itep üzeneñ tuğannan tuğanın Musa Arafatnı bilgeläwe säbäp buldı. France Press agentlığına yullağan belderüendä äl-Aqsa fidailäre törkeme, üz höcümnäre belän Arafatnıñ şuşı qararına qarşı buluın kürsätergä teläwen belderde. Şuşı suğışçan törkem, Arafatnıñ üz Fatax xäräkätenä yaqın torsa da, andağı fälästin radikalları 60 yäşlek Musa Arafatnı Gaza sızığınıñ iminlek başlığı itep bilgeläw İzrail säyäsätenä qarşı toru eşenä yardäm itmiäçäk digän fiker belderä. Alar anı ğomumän, fälästin idaräsendä çäçäk atqan rişwätçelek häm qodaçılıq simvolı itep kürä. Arafatnıñ üz tuğanın şundıy yuğarı urınğa bilgeläwe belän kileşmi, yäkşämbedä fälästin idaräseneñ yar buyı sağı başlığı Cuma Ğäli dä üz urınınnan kitüen belderde. Şulay itep, Arafat xakimiateneñ nigeze qaqşıy başlap, bu anda tirän ber krizis çığuğa säbäp buldı. Üz eşen barı tik uzğan noyäbrdän birle genä başqarıp kilgän premyer-ministr Äxmät Qıray da Arafatqa, bu eşennän kitü üteneçe belän ğariza tapşırdı, läkin fälästin citäkçese älegä monı kire qaqtı. Düşämbedä premyer-ministr üzeneñ şul telägen yänä qabatladı.
Audio, Äxmät Qıray
"Min premyer bularaq üzemneñ eştän kitüem xaqında ğariza birdem, min monı, räis Arafatqa mäğlüm säbäplär arqasında yazma ğariza yullawımnı yänä ber qabatlıym häm raslıym, ä ul säbäplär şul - fälästin cirlärendä xaos häm qanunsızlıqnıñ cäyelüe" dip añlata üz qararın fälästin premyer-ministrı Äxmäd Qıray. Anıñ süzlärençä, şul ğarizağa älegä yazma cawap alınmağan.
Audio, Äxmät Qıray
Düşämbedä Yäsir Arafat kierenkelekne beraz yomşartu maqsatında, tuğanın bilgeläw turındağı bäxäsle qararın ğämäldän çığardı häm Gazadağı ğomumi iminlek öçen cawaplı başlıq itep yañadan general Ğäbdelrazaq Mäcäyde rasladı. Ä ul isä şunda uq üzeneñ Arafatqa tuğrılığın belderep bolay dide.
Audio, Ğäbdelrazaq Mäcäyde
"Qorallı köçlärebezneñ şaqtıy ğına tarixı bar, Fälästin häm anıñ xalqı öçen bez küp närsä eşlädek häm eşlibez dä. Xäzer dä, ütkändäge tösle ük bez Arafat ğalicanäpläre citäkçelegendä eşlibez häm bu kiläçäktä şulay däwam itäçäk" di Gazadağı ğomumi iminlek başlığı general Ğäbdelrazaq Mäcäyde.
Kärim Kamal


text:
«Men Şarqta yaşağan insanlarğa şunı añlatmağa isteyim ki, akimiyet de quvetli, iqtisadiy ve içtimaiy meselelerni çeze bilecek yerli idaresiniñ bar olğanını istey», –dep bildire Turçinovnıñ sözlerini prezident Memuriyetiniñ matbuat-hızmeti.
Oleksandr Turçinovnıñ sözlerine köre, regionlarda idare sakinler tarafından saylağanına akimiyet de ıntıla. O, yılnıñ soñuna qadar Yuqarı Şura işbu deñişmelerge birinci oquvda ve küzde ,Konstitutsion mahkemeniñ neticelerinden soñra, bütüney qol tutacağına ümüt besley.
Oleksandr Turçinovnıñ intervyüsi bugün «Ukraina» telekanalında saat 19:00 kösterilecek.


text:
Oblıstar men audandardıñ biriktirilui el täuelsizdiginiñ bastapqı on jılındağı eleuli oqiğalardıñ biri boldı. Sodan beri jiırma jıldan astam uaqıt ötse de, bwrınğı audandardı qalpına keltiru Şığıs Qazaqstan oblısında äli özekti mäsele retinde köteriledi. Belsendi azamattar mwnı şekaradağı eldiñ auıldan üdere köşuine sebep boldı dep esepteydi. Biz audandardı biriktiru ne üşin jürgizilgenin, qalay bolğanın jäne ol qanday nätije bergenin bilu üşin osı istiñ bası-qasında (sol kezde audan äkimi) bolğan adammen jäne ekonomist mamanmen tildesip, pikirin tıñdadıq.
«Altı-jeti ay eñbekaqı almadıq»
Tüsiphan Tüsipbekwlı 1997 jılğa deyin üş jıl köleminde bwrınğı Tarbağatay audanınıñ äkimi bolıp twrdı. Sol jılı basqarıp otırğan audanın Aqsuatpen qosuğa atsalısıp, özi jaña qwrılğan audannıñ äkimi bolıp qayta tağayındaldı. Bwl qızmette bes jıl istedi.
– Prezident jarlığı şığıp, respublikada köptegen audan birikti ğoy. Bizdiñ oblıstıñ özinde birikpegen audan kemde-kem: Ürjar men Maqanşı, Tarbağatay men Aqsuat, Marqaköl men Kürşim, Katonqarağay men Ülken Narın, Kökpekti men Samar, Wlan men Tavriya, Ayagöz ben Şwbartau dep kete beredi. Al Taskesken degen audan ıdırap, bir jağı Ayagöz, ekinşi jağı Ürjarğa qarap ketti. Halıq, älbette, bwl iske narazı boldı. Mäselen, Qaynar audanınıñ twrğındarı Abay audanımen qosılmaymız dep twrıp aldı, aqırı Semey qalasına qosıldı. Aqjar men Samar halqı köşege şıqtı. Men Aqjar öñiriniñ tumasımın ğoy. Äytip-büytip, eki jaqtı kelistirip jürip halıqtı jaylap bastıq. Bireuge küş körsetip, türmege qamağan joqpız. Halıqpen jwmıs istedik. «Prezident Jarlığı solay, elde ekonomikalıq jağday qiın, basşılardı qısqartıp, olardıñ aqşasın ünemdeymiz. Äytpese auruhana men mektep jabılğalı twr. Mınağan mınanşa aqşa, anağan ananşa aqşa ketedi eken. Bügingi jağday eriksizden-eriksiz osığan äkelip twr» dep tüsindirdik. Rasımen, sol kezeñde el de, biz de altı-jeti aylap eñbekaqı ala almay, zeynetkerler saudagerlerge zeynetaqı kitapşasın tabıstap, qarızğa azıq-tülik satıp alıp jatqan bolatın. Aqırı halıq tüsindirgen sözimizdi wqtı, kelisti, – dedi Tüsiphan Tüsipbekwlı oqiğa qalay bolğanın eske tüsirip.
Ekonomist Maqsat Halıq ta audandardı biriktiru memleket qarjısın ünemdeu üşin jürgizilgenin aytadı.
– Audandar qosılsa, jüyeli türde basqaruğa mümkindik boladı. Demek, eki jaqqa jwmsalatın resurs azayıp, şendilerge bölinetin qarjı qısqarıp, tiimdi bola bastaydı. Bwl – oñtaylı jospar, – deydi Maqsat Halıq.
«Meniñ de kinäm bar»
– Sözdiñ şını kerek, ol kezde biz köp närseni wqpay qaldıq. Audandardıñ biriktirilui ekonomikanıñ älsizdiginen tuındağan uaqıtşa qiındıq dep oyladıq. Meniñ qazirgi oyım basqa. Bwl jağday auıldağı halıqtıñ twrmısına keri äserin tigizgen dünie boldı. El qala-dalağa üdere köşe bastadı. Auılda jwmıs bolmadı, audan ortalığı alıstap ketti. Mısalı, bwrınğı Marqaköl audanınıñ Wranhay, Orlovka, Uspenka, Terekti degen auıldarınan Kürşimge deyin jetu mümkin emes. Terekti auılınan Kürşimge deyin 200 şaqırım. Ol kezde jol degen joqtıñ qası. Adamdar sendelip qaldı ğoy. Al bwrınğı Tarbağatay audanınıñ Jañatalap, Ahmetbwlaq sındı auıldarınan Aqsuatqa deyin 300 şaqırımğa tayau boldı, öytkeni tura jol äli salınbağan, Boğas auılın aynalıp jüretinbiz. Al öziñiz oylañız, halıq osınşa jerden qalay audanğa baradı, qalay mäselesin şeşedi? Osılayşa, memleket byudjetin ünemdeymiz dep, halıqtıñ jağdayın naşarlatıp aldıq. Qaytken künde de audandardı sol küyi alıp qalu kerek edi. Keñes odağı kezinde audandardıñ aumağı ğılımi türde saraptalıp bölingen ğoy. Halıq sanı qanşa boluı kerek, şettegi auıl ortalıqtan qanşa qaşıqta ornalasuı kerek degen närse tügel oylastırılğan. Biz sonı bwzıp aldıq, – deydi Tüsiphan Tüsipbekwlı.
Tüsiphan Tüsipbekwlı audandardı qosu qatelik boldı dep esepteydi. «Bwl jerde meniñ kinäm joq qoy. Biraq mwnday jwmıs meniñ twsımda jürgizilgeni üşin özimdi kinäli sanaymın», – dedi ol.
Öziniñ aytuı boyınşa, bwrınğı audandardı qalpına keltiru turalı twrğındar Prezidentke birneşe ret hat jazğan. Alayda mwnı iştey qoldasa da, öz tarapınan joğarı twlğalarğa hat joldamağan.
– Biz hat jaza almadıq. Qalay jazamız? Prezident Jarlığına qarsı şığu qılmıspen teñ ğoy. Biraq 2000 jılı Ükimetke tört audannıñ äkimin alıp barıp, jeke-jeke swradı. Sonda audandardı qalpına keltiru dwrıs bolatını turalı oyımızdı aytıp bergenbiz, – deydi Tüsiphan Tüsipbekwlı.
Ekonomist Maqsat Halıqtıñ aytuı boyınşa, audandardıñ qosılğanı dwrıs bolğan. Biraq jwmıstıñ wyımdastırıluı men iske asırıluında kemşilik ketken.
– Öñirlerdi jandandıru bağıtında monoqalalardı damıtu bağdarlaması jürgizilip jatır ğoy elde. Tüptep kelgende, bwl da aymaqtarğa köñil böluge arnalğan joba. Är öñirde bir-bir şağın qala bolsa, halıq sonda toptasar edi degen niet. Ekonomika ğılımında osı aglomeraciya taqırıbı qazir alğa şığıp twr. Älem elderiniñ täjiribesine süyenip, halıq qalalardıñ mañayına toptasatınına köz jetkizdik. Al, joğarıda aytqanımday, jalpı, audandardıñ biriktirilgeni dwrıs bolğan. Biraq mäsele onıñ wyımdastırıluı men iske asırıluında jatır. Dwrıs jürgizilmegen, jol naşar bolğandıqtan ortalıqqa jetu qiındağan, halıq qalağa köşip ketken bolıp twr. Rasımen, audandardağı mäseleler der kezinde şeşilmeydi. Kişkentay şarua isteu üşin de olar ortalıq byudjetke qaraylap otıradı. Mwnı wyımdastırudağı qatelik dep aytuğa boladı. Osı sekildi keybir närselerdi qayta qarastıru kerek. Äsirese aymaq strategiyalıq twrğıda, wlttıq qauipsizdik twrğısında mañızdı bolsa, şekara şebinde ornalasqan bolsa, köbirek köñil bölu kerek, – deydi Maqsat Halıq.
«Käsipkerlerge salıq jeñildigin beru kerek»
«Audandardı qayta qalpına keltiru kerek pe?» degen swraq qazir el kökeyinde jür. Bwğan kelgende bizdiñ spikerlerdiñ pikiri eki bölek, alayda ekeui audandardı damıtu üşin bir wqsas wsınıstı aytadı.
– Qazir şekaradağı eldi mekenderdiñ mäselesi kürdelenip baradı. Halıqtıñ köşip ketuinen memleket şekarası jalañaştanıp qaldı. «Bos jatqan jer jau şaqıradı» demekşi, arğı jağında qıtaylar şekarağa bar-joğın üyip-tögip äkelip jatır. Batıs aymağın damıtu turalı bağdarlama qabıldap, qanşama qala salıp, qanşama avtojol tösep tastadı. Memlekettiñ bastı maqsatı – wlttıq qauipsizdik qoy. Al şekara mäselesi wlttıq qauipsizdikke jatadı, sondıqtan audandardı qayta qalpına keltirgen abzal. Qazir auıldarda mektep pen ärtürli mädeniet oşaqtarı salınıp jatır. Memleket şekara şebine köñil bölip jatqanın osılay körsetedi. Biraq bwl şarua qwmğa siñgen su sekildi. Öytkeni halıq joq qoy. Alıp ğimarattar kimge kerek? Mısalı, Tarbağataydağı Jetiaral auılınıñ 300 orındıq jaña mektebi bar, biraq onda 120 bala ğana qaldı. Al ne bwl? Äueli, halıqtı keltiru kerek. Sodan keyin barıp ne salıp, ne salmau keregi belgili boladı. Al qalay keltiru kerek? «Arnayı ekonomikalıq aymaq» degen tüsinik bar. Onday aymaqta käsipkerler salıqtan bosatıladı. Sonı şekaralıq audandarğa engizse, kim kelip käsip aşpaydı? Jwrt jan-jaqtan ağılıp kelip, toptasar edi, – deydi Tüsiphan Tüsipbekwlı.
Ekonomist Maqsat Halıq birikken audandardı qayta bölu üşin ärqaysında 50 mıñday halıq boluı keregin aytadı. Al Tüsiphan Tüsipbekwlınıñ «Arnayı ekonomikalıq aymaq» turalı aytqan pikirimen tolıq kelisedi.
– Äueli ol aymaq egin men mal şaruaşılığına qolaylı ma degendi qaraymız. Eger qolaylı bolsa, jerleri latifundisterdiñ qolına ötip ketken joq pa degendi qaraymız. Ötip ketse, memleket jerdi qarapayım şaruanıñ qolına qaytaruı kerek. Sosın halıqtı öñirge tartuı kerek. Qalay tartuı kerek? Ras, «arnayı ekonomikalıq aymaq» engizu öte tiimdi. Älem täjiribesinde bwl oñ nätije körsetken. Bizdiñ elde de bar täjiribe. Özge oblıstarda «Ertis», «Tobıl», «Jetisu», «Oñtüstik» sındı ekonomikalıq aymaqtar qwrılğan. Sonı Şığıstıñ keybir audanına engizu kerek. Mwnıñ halıqtıñ äleumettik-ekonomikalıq jağdayın köteruge qosatın ülesi joğarı. Sebebi salıqtıq jeñildikter men subsidiya bolğan jerge ülken kompaniyalar toptasıp, fabrikalar salınadı. Nätijesinde jwmıs orındarı aşıladı. Tağı bir artıqşılığı, onday jerde şığarılğan önimderdiñ qwnı tömenirek boladı. Demek, eldi arzan önimmen qamtamasız etu mümkindigi tuadı. Mine, osıdan keyin halıq aymaqtarğa keledi. Halıq sanı belgili şamağa jetkende, yağni 50 mıñday bolğan soñ barıp jeke audan etip aşu tiimdi boladı, – deydi Maqsat Halıq.
P.S. Oblısta şekaralıq Kürşim, Zaysan, Tarbağatay, Katonqarağay jäne Ürjar sındı bes audan halqınıñ ömir süru sapasın jaqsartu maqsatında keşendi jospar äzirlengen. Sonıñ ayasında 2020-2024 jıldar aralığında 218 milliard teñge jwmsalıp, birqatar joba jüzege asırıladı. Aymaq basşısı Danial Ahmetovtiñ aytuı boyınşa, bıltır Kürşim men Ürjar auıldarında jüzu basseyni, Maqanşı auılında sport moduli salındı. 17 ekipäterli jäne bir otız päterli üy paydalanuğa berildi. Üş köppäterli üydiñ qwrılısı bastalıp, 105 bilim beru, altı densaulıq saqtau, toğız sport, 31 mädeniet ob'ektisi, 270 şaqırımnan astam joldar men köşeler jöndeldi. Tarbağatay, Kürşim jäne Ürjar audandarınıñ auıldarına sumen jabdıqtau jelileri tartılıp, 18 eldi mekenge bloktı-modul'di stanciyalar ornatıldı. Şekaralıq audandardıñ auruhanalarındağı perzenthana bölimşelerin ekinşi deñgeyge auıstıru üşin 989 million teñgege medicinalıq jabdıqtar satıp alınğan. Biıl tört köppäterli twrğın üy, segiz su qwbırı, tört deneşınıqtıru-sauıqtıru keşeni, eki sport moduli jäne üş mädeniet nısanınıñ qwrılısı josparlanıp otır. 26 bilim beru, üş densaulıq saqtau, tört sport, altı mädeniet nısanında jöndeu jwmıstarı jürgizilmek. 12 su qwbırı jäne 230 şaqırımnan astam jol men köşeler jöndeletin boladı. Jalpı, biıl bes şekaralıq audandı damıtuğa 59 milliard teñge jwmsaladı.
Keyingi jiırma jılda audandardağı halıq sanı azayğanı anıq bayqaladı. Mısalı, bwrınğı Marqaköl audanında 24 mıñ halıq bolsa, büginde bes mıñğa juıq twrğın qalğan. Al bwrınğı Tarbağatay audanında 60 mıñ halıq bolsa, büginde birikken eki audanda 40 mıñday halıq tirşilik etedi.
Tasqın Bolatwlı, Şığıs Qazaqstan oblısı


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 8-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» dört mabüsiniñ nezaret altında qaluv müddetini aprelniñ 9-na qadar uzattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsini Facebook saifesinde haber ete.
«Mahkeme oturışuvları bitti. Server Zekeryayev, Marlen Asanov, Memet Belâlov ve Seyran Saliyevniñ apiste qaluv müddeti 2019 senesi aprelniñ 9-na qadar uzatıldı», – dep aytıla haberde.
Faallerniñ bildirgenine köre, mahkeme qapalı şekilde keçirildi.
«Dindaşlarına qoltutmaq içün mahkeme binasına kelgenlerniñ yanına politsiya hadimi çıqtı. «Başlığıñız kim» dep sorağanda «Bizde başlıq yoq» cevabını aldı, hadim mahkeme azbarını terk etmege rica etti, çünki mahkeme oturışuvları qapalı şekilde keçirilecek eken. Mahkeme binasına mahkümlerniñ tuvğanları bile kirsetilmedi», – dep bildire faaller.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası kommunist ve natsist totalitar rejimleriniñ takbihi aqqında Nazirler Kabinetiniñ qanunını qabul etti, teşviqat ve timsallerini yasaq etti. Bu qararğa 254 halq deputatı qol tuttı.
Qanunnıñ esas ümdelerinden biri – Ukrainada 1917-1991 seneleri kommunist totalitar rejimini – devlet terrorı siyasetini alıp barğan ve cinaiy rejim olaraq tanımaq. Ukrainada natsist totalitar rejimi de aynı tanıla.
Ukrainada natsizm timsallerini, teşviqatını, natsist ve faşist taqımlarnıñ faaliyetini yasaq ettiler.
Martnıñ soñunda Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük ükümet Ukrainada natsist ve kommunist rejimleriniñ yasaq etilmesi aqta qanun leyhasını azırlağanı aqqında bildirdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü keçirilecek toplaşuvda qırımtatar halqı genotsidiniñ tanılması aqqında qarar leyhasını (№2493) baqacaq. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ üçünci sessiyasınıñ kün tertibi belgiley.
Qarar leyhasına köre, 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligi qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanılmalı.
Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını hatıra künü – mayıs 18 olacaqtır.
Tabir tezkeresinde bildirilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radası halqara toplulıqqa muracaat etip, qırımtatarlarnıñ sürgünligini takbih etmege çağırdı. Tarihiy adaletniñ tiklenmesi ve ileride qırımtatar halqına ya da başqa bir halqqa nisbeten böyle areketlerniñ olmasına yol bermemek içün, genotsid cinayetiniñ tenbiyesi ve cezalandıruvı aqta BMT Beyannamesine köre, 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligi qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanılmalı ve Ukraina ve halqara toplulıq tarafından mütenasip cevap olmalı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
Rusiye İİN-niñ Aqyar idaresi, Mamaşay (Orlovka) köyünde qırılğan abide sebebinden cinayet davasını açtı. Memorial taşlar, Ekinci cian cenkinde elâk olğan qırımtatarlarnıñ hatırasına bir qaç kün evel tiklenildi.
“Bilinmegenler Aqyarnıñ hatıra yerlerinden birisini aramladı. Bu vaqia sebebinden cinayet davası açıldı”m - dep yaza şeer politsiyasınıñ matbuat hızmetine esaslanıp Rusiye matbuatı.
Evelce Qırım jurnalisti Ayşe Şulakova, darma-dağın etilgen hatıra taşlarında Ekinci cian cenkinde elâk olğan 57 qırımtatarnıñ adları yazılğan edi, dep ayttı.


text:
N.A. Semaşkonıñ adına Aqmescit hastahanesinde qırımtatar milliy areketiniñ faali, qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Ali Hamzin vefat etti.
Bunı Facebookta Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi ve Meclisniñ adından taziyelerini bildirdi.
Hamzinniñ vefat etkeni aqqında malümatnı onıñ oğlu Şevket tasdıqladı. O, babasınıñ cenazesi avgust 7-sinde olacağını bildirdi. Qırım.Aqiqatqa malüm olğanı kibi, ali Hamzin insultten vefat etti.
Ali Hamzin - qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Bütündünya qırımtatar kongressiniñ azası.
Daa evel Qırımda 76 yaşındaki qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, Qurultay delegatı, qırımtatar Milliy Meclis azası Mamedi Çobanov vefat etkeni bildirildi.


text:
Dekabr 18-inde Moskova ve Peterburgda faaller qırımtatarlarğa qol tutuv ve ilhaq etilgen yarımadada basqığa qarşı bir kişilik piketlerni keçirdiler. Faaller suretlerni içtimaiy ağlarda derc ete.
Moskovada bir sıra piket Arbatta keçti. Faaller, "Sentsov cedveliniñ" qırımtatarlarına - azatlıq", "Free Crimean Tatars", "Qırımtatralarnıñ sürgünligine yoq", "Kreml esirlerine azatlıq" ve başqa yazılarnı elinde tuta edi.
Qırım.Aqiqatqa teşebbüsniñ iştirakçisi, Rusiye faali Vera Lavreşina aytıp bergeni kibi, aktsiya devamında faaller bir qaç Qırım "Hizb ut-Tahrir davaları" aqqında, mabüsler Oleg Prihodko, Seyran Saliyev, Emir-Üsein Kukunıñ taqdiri aqqında, bloger Yevgeniy Gayvoronskiynıñ para cezası aqqında tarif etti.
Sankt-Peterburgda piketke "Solidarnost SPb" areketiniñ azaları Şahnaz Şitik ve Eduard Şitik çıqtı.
Bundan ğayrı Rusiye prezidentiniñ memuroyeti yanında bir kişilik piket keçti. Qadın "Qırımtatarlarnıñ Rusiye türmelerine sürgünligine - yoq" yazısınen tura edi. Bunıfaal Olga Mazurova haber etti.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.


text:
Qırımda Rusiye nezareti astındaki mahkeme «Sudaqlı dörtniñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvında dört yigitni memuriy qanun bozıluvında qabaatlı olaraq tanıdı. Er birine 20 biñ ruble miqdarında para cezası belgilendi.
Bunı Facebookta qırımlı Lenora Dülber haber etti.
«Sudaqlı dört» – Ablâkimov Ablâkim, Enver Çavuş, Seitumerov Seitmamut ve Alim Muslâdinov memuriy qanun bozuvında qaabaatlı tanıldılar. Olardan er birine 20 biñ ruble miqdarında para cezası tainlendi», – dep aytıla Dülberniñ yazısında.
2016 senesi 18 mayıs künü Sudaqlı qırımtatar faalleri maşnalarda qara şeretli qırımtatar milliy bayraqlarınen yürüş keçtiler. Bu içün olarnı mesuliyetlikke celp etmege istediler. Sudaq şeer mahkemesi gençlerniñ areketlerinde iç bir qanun bozuvını körmedi.
Sudaqnıñ şimdiki politsiya yolbaşçısı böyle qararnen razı olmayıp, oña qarşı şikâyet etti.
Rusiye İçki işler nazirliginiñ vekilleri 18 mayıs 2016-da hatıra aktsiyasında iştirak etken aydavcılarnı kütleviy surette yaqalay edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev ilhaq etilgen Aqyarğa keldi dep haber ete iyülniñ 28-nde Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ictimaiy ağlarda.
«Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Anatolyeviç Medvedevnen beraber Rusiye çoqundırılğanınıñ 1030 yıllığına bağışlanğan tantanalı kontsertte iştirak ettim», – dep yaza Aksönov Facebookta.
Yerli KHV malümatına köre, Medvedev Rusiye çoqundırılğanınıñ 1030 yıllığı munasebetinen «Rusiye hor sanatınıñ şah eserleri» adlı Sreten monastırı ötkergen «Hersones-Tavriçeskiy» muzey qoruğındaki kontsertni ziyaret etken.
Medvedev Aqyarnı soñki defa 2017 senesi avgust ayında ziyaret etken edi.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina pasportlarını saqlap qalğan genç Qırım sakinleri yarımadada Rusiye ordusına çağırılmamaq içün mahkemege muracaat ete bileler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şurasınıñ arbiy hadimlerniñ aqları boyunca daimiy komissiyanıñ rehberi ve «Vatandaş ve ordu» areketiniñ koordinatorı Sergey Krivenko söyledi.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Rusiye ordusına yalıñız Rusiye vatandaşları çağırıla. Bir genç Ukraina vatandaşı olıp qalsa ve Rusiye pasportını almağan olsa, onı qanun boyunca askerlikke çağırmaq mumkün degil. Qırımda insanlarğa Rusiye vatandaşlığı avtomatik surette berildi. Aks-alda red etüv protsedurasını keçmek kerek edi. Böylelikle, genç bu protseduranı keçip yetiştiremedi, o, Ukraina vatandaşı olıp qala, dep mahkemege ariza ile muracaat etmek mumkün, ve bu taqdirde onı qanun boyunca askerlikke çağırmaq mumkün olmaycaq. Amma eki pasportı olsa, onı askerlikke çağırılması şart olğan Rusiye vatandaşı sayacaqlar», – dep qayd etti.
Daa evel «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ oturışuvında Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci, Rusiye ordusına çağırılğan Qırım gençlerini Ukraina vatandaşlığından vazgeçmege davet etkenlerini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, vatandaşlar endi bu munasebet ile aq-uquq qorçalayıcılarına muracaat eteler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ malümatına köre, üç yıl zarfında Rusiye ordusına 10 biñge yaqın Qırım sakini çağırıldı. 2018 senesiniñ yanvarinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım sakinlerini, Rusiye ordusında hizmet etmek içün povestka alsalar, telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica etti.


text:
Bizdiñ elde köktemde qar erip, jañbır jauatının biliktegi atqaminerler äli künge deyin bilmey kele jatqanına biraz uaqıt boldı. Biıl Aqmola, Pavlodar,..
QR mädeniet jäne sport ministrliginiñ turizm industriyası komiteti barlıq turoperatorlarğa Europağa sayahatqa attanğalı jatqan barlıq qazaqstandıqtard..
Qazaqtıñ «Oralman» fil'imi Iran kino festival'iniñ bas jüldesin wıtıp aldı. Qazaqfil'm rejisserı Säbit Qwrmanbekovtıñ «Oralman» körkem fil'imi Irannı..
Qazaqstandıq Kazakh TV tele arnası qırğız tilinde habar taratatın boldı dep jazdı öziniñ Facebook paraqşasında Qırğızstan teleradio korporaciyasınıñ b..
Tramp ükimeti keşe, beysenbi küni habarlama jariyalap: «Bir ğana yadrolıq bağdarlama sebebinen Soltüstik Koreya basşısınıñ biligin qwlatuğa tırıspaymı..


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda ukrainlerniñ siyasiy sebeplerden apiske alınması esnaslarında iştirak etken insanlarnıñ adlarını ceza cedveline qoşmağa azırlana. Bunı dekabr 16-da Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin bildirdi, dep haber ete «Gromadske».
«Birinciden, biz bu ceza cedveli üzerinde er daim çalışamız. Siyasiy mabuslarımıznıñ davaları esnaslarında iştirak etkenler aqqında malümat alıp, bu cedvelni tüzetmege tırışamız», – dep ayttı Klimkin.
Onıñ qayd etkenine köre, ceza cedveline qoşmaq içün deliller kerek.
«Siyasiy reinelerimiz Rusiyede ya da işğal etilgen Qırımda olsa, tuvğanları, halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtları ve advokatlarından alğan malümatlarımız esasında cedvel tizmege tırışamız», – dep qayd etti Klimkin.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda ceza cedveliniñ ilâvesi azırlana.
Oktâbr 31-de Ukrainanıñ Rusiyege qarşı keniş cezaları işke tüşürilgendir. Ukraina prezidentiniñ buyruğına binaen, 2015 senesi kirsetilgen ceza cedveline 335 insannıñ adı qoşuldı.
Rusiye işğal etken Qırım müessiselerinde reberiyette yer alğan Rusiye vatandaşı, yarımadanıñ işğalci akimiyette çalışqan, Qara deñiz flotu, Rusiye Silâlı quvetleriniñ komandanlığını yapqan ya da FSBni temsil etkenler cezalana.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşılıq kösterdi.
«İşğalci devlet kene qırımtatarlarnı qorquta ve taqiplerge oğrata. Ukraina vatandaşlarınıñ evlerinde tintüvler halqara uquq qidelerini, hususan İnsan aqaları ve esas azatlıqlar aqqında Şartnameniñ 5-nci maddesini, Şahsiy ve aile ayatına riayet etilme aqqı aqqında Şartnameniñ 8-nci maddesini qaba şekilde boza», – dep yazdı Denisov Facebook saifesinde.
O, dünya toplulığını Rusiye quvetçileriniñ arektelerine qarşılıq köstermege ve Rusiyege tazyıqnı arttırmağa çağırdı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri, avgustnıñ 17-nde saba qırımtatrlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ beş insan yaqalanğanını bildireler.
Aqyarnıñ Nahimov rayonında FSB hadimleri Rustem Murasov ve Rustem Tairov,Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyevni yaqaladı.
Faallerniñ malümatına köre, Cebbar Bekirov, Zaur Abdullayev ve Rustem Tairovnıñ evlerinde tintüvler Aqyarnnı Lenino rayon mahkemesiniñ qararı ile keçirildi.
Raif Fevziyevniñ evinde keçirilgen tintüvge avdokat Edem Semedlâyevni yibermegenler. Advokatnıñ malümatına köre, imam Rusiye CQ 205.5 maddesine binaen qabaatlana.
Qırımdaki Rusiye qanınun qoruyıcı organlarnı vaziyetni tefsir etmeyler.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar avgustnıñ 17-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap berdi. O buña devam etken «qorqutuv siyaseti» dedi.


text:
Aqmescitte telükeli gidrometeorologik adiseler aqqında furtuna havfı ilân etildi, dep bildire şeerniñ rus memuriyeti.
«Dekabrniñ 11-nde Aqmescitte sılaq qarğa keçecek küçlü yağmur yağması beklenile, yer-yer küçlü yağanaqlar beklenile. Şarqiy yel şimaliy-ğarbiy ruzgârğa çevirilip, saniyede 15-20 metr süratınen esecektir», – dep aytıla haberde.
Qırımda bazarertesi künü, dekabrniñ 10-nda, küçlü yağmur yağması ve ruzgâr esmesi beklenile. Bu aqta yarımadanıñ gidrometmerkezi bildire. Aqmescitte ara-sıra bulutlı ava olacaq. Yağmur yağması aqqında tenbiyeleyler. Cenübiy-şarqiy yel saniyede 7-12 metr süratınen esecektir. Kündüz ava arareti 7 dereceden 9 derecege qadar köterilecek.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte qırımlılar içün birinci Rusiye bayramı – Qoranta, sevgi ve sadıqlıq Künü – olıp keçti. Trenöv bağçasında bayram teşkilâtçıları Aqmescit şeer şurası ve Merkeziy rayon şurası oldılar.
Programma çerçivesinde yarış ve bahşışlarnen kontsert ötkerildi.
Aqmescit sakinleriniñ bayram teessuratları farqlı oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. Sakinlerniñ teessuratlarını ayretten başlap açuvğa qadar qayd etmek mümkün.
«Bunıñ kibi bayramnı biz eşitmedik bile, ayrette qaldıq, bizge ayırılğan diqqatları içün minnetdarmız, yaşağan yılları, aman-aman 50 yıl, içün berilgen mukâfatlarnı endi aytmayıq», – dep teessuratlarnen paylaşa Yuliya Stepanovna.
Lâkin bazıları işğal etilgen Qırımda bayram olması içün sebep körmeyler.
«Sovetler devrine beñzey. Razı olmağanlarnıñ mitinglerini yasaq etkende, bunıñ episi mısqıl kibi körüne. Mında yanğırağan bir ukrain türküsi de aynı. Ukrain tili yaşayışnıñ er bir saasında yoq etilgen şeerde», – dep tedbir aqqında tüşüncelerinen paylaştı Aqmescitli genç Yevgeniy.
Malüm olğanı kibi, Qoranta, sevgi ve sadıqlıq Künü işğal etilgen Qırımda ilk sefer qayd etildi. Rusiyede bu bayramnı ilk sefer 2008 senesi iyülniñ 8-de qayd etken ediler.


text:
Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa Halqara "Qırım platforması"nıñ 1-nci Parlament sammitiniñ keçirilmesiniñ hususiyetleriniñ neden ibaret olğanını añlattı.
"Qırım platforması" bir qaç seviyede çalışa. Birincisi, ükümet ve devlet başları seviyesidir. Ekincisi, parlametler seviyesidir. Üçüncisi ise ekspertler seviyesidir. Keçken sene biz ekspertler seviyesini keçirgen edik, anda "Qırım platforması" çerçivesinde, şu cümleden ükümet ve devlet başları seviyesinde panel muzakereleri keçirildi. Bu sene Horvatiya tarafınıñ sayeisinde biz ilk sefer "Qırım platforması"nıñ Parlament seviyesini keçiremiz", - dedi Taşeva.
Tamila Taşevanıñ sözlerine köre, "Qırım platforması" sammitiniñ memleketlerniñ parlamentleri seviyesinde keçirilmesi "Qırım platforması" iştirakçileri tarafından azırlanğan kararlarnıñ ombrge keçirilmesine imkân berecek.
"Parlamentler seviyesi artıq kerçekleştirüvdir. Siyasiy seviyede, ükümetler ve devlet başları tarafından qabul etilgen qararlar er alda qanun teşebbüsleri vastasınen parlamentler tarafından ömürge keçirile. Türlü parlamentlerniñ temsilcileri bir yerde Qırım ile bağlı meselelerni muzakere etip olğan zaman parlametlerara munasebetler pek müimdir", - dey prezident temsilcisi.
Sammit Ukrayina ve cenkten soñraki quruluvında tecribesi olğan Horvatiya ile bereber teşkil etilgen.
Oktâbrniñ 24-nde Horvatiyada "Qırım platforması"nıñ 1-nci Parlament sammiti öz işini başladı. Sammit eki kün devam etecek. Birinci kün Qırımnıñ işğalden azat etilmesinden soñ reintegratsiyası meselelerine, keçüv adliye ve Rusiyeniñ halqara cinayetleri içün mesüliyetke çekilmesi aqqında munaqaşalarğa bağışlanğan.
Avgustnıñ 23-nde bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsından soñ online şekilde «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti keçirildi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitini açıp, qırımlılarğa Ukrayina akimiyeti Qırımğa «kesen-kes qaytacaq», dep ayttı.
«Qırım platforması» – Ukrayinanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayinağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ azası, Meclis azası Eskender Bariyev Rusiye prezidentiniñ «istenmez teşkilâtlar» aqqında qanunını ve Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işniñ açılması işğal etilgen yarımadada Meclisniñ faaliyetini bütünley yasaq etmek içün yapılğan ıntıluv olaraq tanıy
«Adım-adım yapılğan areketler, soñ maqsadı – Qırımda Qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek», – yazdı Bariyev Facebookta.
Çubarovğa qarşı açılğan işni qırımtatarlarnı qorquzmaq maqsadı ile yapılğan ıntıluv olaraq tanıdı.
«Qırımtatar halqınıñ faallerine basqı etüv usulı. Ayırım devam ete, Qırım akimiyetine yañı cinaiy işler zarurdır, qırımtatarlarnı cinaiy işlerniñ qapağı astında tutmaq kerekler», – yazdı o.
Qırım akimiyeti Poklonskayanıñ Çubarovğa qarşı cinaiy işniñ açılması aqta bildirüvini izaatlamadı.
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclis reisine qarşı cinaiy işni açtı.
Bunı akimiyet tarafdarı Krıminform saytına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, cinaiy iş devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvları ile bağlı.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi devletniñ topraq bütünliginiñ deñiştirilmesi ile bağlı areketlerge çağırğan Çubarovğa nisbeten cinaiy iş açtı. Taqiqat çerçivesinde taqiqatçılar vatandaş Çubarovğa qarşı qanuniy qararlarnı çıqaracaqlar», – dey o.
Poklonskaya şunı da qayd etti ki, Refat Çubarov qıdıruvğa ilân etilecek.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye İqtisadiy inkişaf naziri Maksim Reşetnikovdan yarımadada köy hocalığı topraqlarını suvarmaq içün suv teminlevi problemini çezmesini rica ete. Bu aqta Rusiye nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, video bağı vaqtında Aksenov ve Reşetnikov «bank institutlarınıñ eksiklikleri, suv resurslarınıñ qıtlığı, Qırım istisacıları içün sanktsion sıñırlavlar problemi aqqında laf ettiler. Bundan ğayrı, Qırım infrastrukturasınıñ inkişaf seviyesinen bağlı vaziyet muzakere etildi».
İyünniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Taygan suv anbarını Aqmescitniñ suv teminlevi sistemasınen vaqtınca birleştirecek suv boruları Rusiyeden Qırımğa keldi, dep bildirgen edi. İyülniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, yaqın suv anbarlarınıñ yedeklerinde Aqmescit içün 110 künge suv qaldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ qurğaq oldı. Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük bildirgenine köre, yarımada esas Ukrainadan Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden Dnipro suvınıñ berilüvine muhtac degil.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Büyük göller
Büyük göller, Büyük Amerika gölleri (inglizce Great Lakes) - Kanada ve Amerika Qoşma Ştatlarında beş büyük gölden (Superior, Huron, Miçigan, Eri, Ontario) ibaret olğan bir göl gruppasıdır. Göllerniñ episi tektonik-buzluq asıllıdır. Umumiy meydanlığı - 245,2 biñ km2 (dünyadaki eñ büyük tatlı suv havuzlarından biri). Superior ve Ontario arasındaki yükseklik farqı 108 m. Bir-birine ve kanallarara bağlı Hadson ve Mississippi özenleri (İllinoys suv yolu). Sent Lorens özeni boyunca deñiz gemileri keçile bile. Sent Lorens suv yolunıñ bir qısmıdır (okeanğa qadar olğan umumiy uzunlıq 3000 km-ge yaqın). Esas limanları: Çikago, Klivlend (ABD), Tander Bey, Toronto (Kanada). Büyük göllerni ilk tedqiq etkenlerden biri frenk seyaatçı Rober Kavelye de la Sal edi.
Coğrafiya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Beş göl ayrı havuzlarda yer alğanına baqmadan, olar tabiiy olaraq bir-birine bağlı olıp bir tatlı suv massivini teşkil ete. Göller, bir çoq özen ve qararnen 36 000 ada ile keniş bir havuzğa saiptir. Büyük göller regionı tek beş büyük gölden degil, adetince "içki göller" olaraq bilingen biñlerce küçük gölden de ibaret.


text:
Blağoweşçen ığı-zığısın tikşerü bara
Xäbär itüyebezçä , militsiä xezmätkärläre şähärdä çistartu eşläre ütkärgän ide. Alar anı berniçä militsiä xezmätkäreneñ yäşlär tarafınnan tuqmaluı säbäple profilaqtik çaralar dip añlattı. Militsiä tarafınnan zıyan kürüçelärneñ ğärizäların qaraw däwam itä. Bu turıda respublika prokurorı urınbasarı Ramil İsqujin xäbär itte. Anıñ süzlärenä qarağanda , 150 keşedän soraşu ütkärelgän , şularnıñ 35ñ zıyan kürüe açıqlanğan.İsqujin alarnıñ barısınıñ da militsiä qulınnan zıyan kürmägän buluın da äytte. Başqortstan Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat üzäge başı Ruslan Şäräfetdinov Blağoweşçen xälläre matbuğatta küpertelep yaqtırtıla digän uyda.Ul ministr Rafael Diwayıvnıñ da şundıy fikerdä toruın äytep , andıy xäbärdarlıq çaralarınıñ mäxkämägä bireläçägen belderde.Uzğan yıl ministrlıq şundıy eşlär buyınça 15 mäxkämä utırışında ciñügä ireşep , 200 000 sum aqça tülättergän ide. Ministrlıq tağın 25 mäğlümat çarası östennän mäxkämägä ğärizä äzerlägän.


text:
Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov «Birlik-Yedinstvo» yaşlıq cemaat teşkilâtınıñ lideri Norik Şirin öldürüviniñ taqiqatını nezaret altına almağa vade ete. Bunı Qırım ükümetine yaqın olğan Krıminform saytı bildire.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bu cinayetniñ taqiqatı – «uquq qoruyıcılarnıñ şeref meselesidir». «Şübesiz, bunıñ kibi er bir iş akimiyetniñ nezareti altına alınmalı – insannı öldürdiler. Uquq qoruyıcı organlarnıñ şeref meselesi müimdir, ve eminim, politsiya elinden kelgenini yapacaq», – dedi o.
Aksenov cinayetniñ siyasetnen alâqası olğanını aytıp, izaatlardan vazgeçti.
Neşirniñ malümatına köre, Tavriya milliy universiteti iqtisadiyat fakultetiniñ 5-inci kursnıñ 22 yaşında studenti, «Birlik-Yedinstvo» Qırım cumhuriyet yaşlıq cemaat teşkilâtınıñ reisi 2006 senesi dekabr 19-dan 20-ne keçer gecesi öldürilgen edi. Onıñ cesedi Şirinniñ evindeki garajda turğan maşinada tapıldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda «V.İ. Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ» (KFU) müdiri Sergey Doniç, vazifesinden boşatılmaq içün öz isteginen istifa arizasını yazğan. Bunı avgustnıñ 7-nde Qırımdaki kütleviy haber vastaları bildire.
Yarımadadaki akimiyetni desteklegen «Krıminform» agentligi, istilâ etilgen Qırımnıñ tasil ve ilim nazirligindeki menbalarına atıf etip, müdirlik vazifesini Andrey Falaleyev eda etecegini haber ete.
Aqyarlı «Primeçaniya» neşiri bildire ki, Falaleyev eñ keç avgustnıñ 9-na, çarşenbe kününe qadar işini başlamaq kerek.
KFU hadimleri sırasından mustaqil menbalar, Sergey Doniçniñ istifası aqqında malümat doğru olğanını Qırım.Aqiqatqa tasdiqladı.
Bu haberniñ resmiy tasdığı ne KFU, ne de Kremlge tabi olğan Qırım Tasil nazirliginiñ sitesinde bildirilmegen. Doniçniñ özü de resmiy beyanat seslendirmegen.
Sergey Doniç 2014 senesi oktâbr ayından berli KFU yolbaşçı ola.
2015 senesiniñbaşında Qırımnıñ Rus akimiyeti yarımadada «federal universitetniñ» tesis etilmesini avale etken edi. Onıñ erkânına bir-qaç oquv yurtı kirgen – şu sırada yoq etilgen Vernadskiy adına Qırım Tavriya Universiteti, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universietti, ve bazı başqa ilmiy müessiseler. «Qırım federal universitetiniñ» erkânına tahminen 13 tasil ve ilim teşkilâtı kirmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainada köçip kelgenlerniñ umumiy sayısı tahminen 466 biñni teşkil ete. Bunı çarşenbe künü, noyabr 19-da, içtimaiy siyaset naziriniñ birinci muavini Vitaliy Müşçinin bildirdi, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ sözlerine köre, esapqa 212 biñ insan alındı, olardan tahminen 20 biñ Kiyevde buluna.
Aynı zamanda, Ukrainada qaçaqlarnıñ işleri boyunca BMT Yuqarı komissarınıñ İdaresi vekiliniñ malümatına köre, okâtbr 30-na Ukrainada 442 biñ 219 köçip kelgen insan qayd etilgen eken.
Evel ükümet köçip kelgen şahıslar içün maliye destek miqdarını belgilegen edi: bir qorantağa ayda 2400 grn, işlemegen şahısqa – 884 grn, işlegen insanlarğa – 442 grn berilmek kerek.


text:
Qırım müzeyleri Amsterdam bölge mahkemesiniñ «skit altınları» kollektsiyasını Kyivge berme qararından şikâyet etecektir, dep bildirdi bu esnasta Qırım müzeyleriniñ menfaatlarını qorçalağan «İnyurkollegiya» advokatlarınıñ uquqçısı Anastasiya Sivitskaya «RİA Novosti Krım» agentligine.
«Ukrainağa berme qararı dava apellâtsion mahkemede baqılğan soñ işke tüşürile. Şikâyet etecekmiz», – dep ayttı advokat.
Sivitskayanıñ qayd etkenine köre, qarar «añlaşma şartlarına zıt kele».
Kreml kontrol etken Qırım medeniyet naziri Arina Novoselskaya Amsterdam mahkemesiniñ qararını «siyasiy» dep adladı, ve «ahlâq ve dünya müzeyleriniñ munasebetlerine zıt kele», dep ayttı.
Amsterdamnıñ bölge mahkemesi dekabr 14-de «skit altınları» kollektsiyasınıñ Ukrainağa qaytarılmasına dair qarar çıqardı.
«Qırım – Qara deñizniñ altını ve sırı» sergisi 2014 senesi fevral ayından avgust ayına qadar Amsterdamnıñ Allard Pirson müzeyinde numayış etilgen edi. Anda Qırımdaki skit, sarmat ve gotlarnıñ medeniyetini temsil etken dört Qırım müzeyiniñ eksponatları taqdim etilgen edi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina akimiyeti eserler müzeyge degil de, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Qırım müzeyleri ise eksponatlarnıñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Felemenk müzeyi eserlerni ne Ukrainağa, ne de Qırımğa bermedi ve mahkeme qararını ya da taraflarnıñ añlaşmasını beklegen edi.
Qırımnıñ dört müzeyi Amsterdam mahkemesinde Allard Pirson müzeyine qarşı dava açtırıp, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etken edi.


text:
Oktâbrniñ 1-inden “Krımtrolleybus” şirketi trolleysbuslarda yol ücreti içün mahsus elektron plastik kartalarnı qabul etip başlaycaq. Bunıñ aqqında Qırımnıñ rusiye Naqliyat Nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Beyanatta deñile ki, “Krımtrolleybus” şirketi, Aqmescit (Simferopol), Aluşta, Yalta şeerlerinde ve şeer etrafı yürgen №21 (Aqmescitniñ demiryol vokzalı - Anğara (Perevalnoye) köyü) trolleybusta yol ücretini tölemek içün mikroprotsessorlı kontaktsız plastik kartalarnı işletip başlay.
Matbuat hızmeti, Aqmescit demiryol vokzalınıñ şeerler ara trolleybus kassalarında, Aluşta ve Yaltanıñ soñ stantsiyalarında, Aqmescit trolleybus parkında, “Krımsoyuzpeçat” tükânçıqlarında ve “Qırım poçtası”nıñ bütün bölüklerinde kartalarnı satın almaq mümkün olğanını bildire.
“Krımtrolleybus”nıñ malümatına köre, elektron yolcu kartaları, aynıñ birinci kününden soñki kününe qadar sayısız yürme aqqını bere. Elektron yolcu biletini qullanmaq içün, kartanı satın almaq ve esabına aqça qoymaq kerek. Yol ücretini kartanenödemek içün, aydayıcı, konduktor ya da, trolleybusnıñ içinde yerleştirilgen, mahsus terminalnı qullanmaq mümkün.


text:
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 8,5 mıñğa juıq adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 150 şaqtı adamğ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,7 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 11 mıñnan astı. Qazan ayında 48 mıñnan a..
Qıtaydıñ 11 provinciyasında koronavirustıñ «Del'ta» ştamı taralıp, eldiñ densaulıq saqtau salasın alañdatuda. Wlttıq Densaulıq saqtau komissiyası alda..
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 8 mıñnan asa adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 150 şaqtı adamğa ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,6 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 8,5 mıñnan astı. Qazan ayında 45 mıñnan ..


text:
Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäse Rusiäne mäğlüm media magnatnı ezärlekläwe öçen xökem itä, çärşämbe könne Strasbourgtan şundıy xäbär kilde. Mäxkämä ğomumän, kommersiä yäisä mölkätne tartıp alu maqsatında keşene aña qarşı cinayät eşe açıp ezärlekläwne qanunğa sıymaslıq ğämäl dip taptı. Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäse bu eşne mäğlüm mediamagnat Vladimir Gusinski ğarizası nigezendä qarıy başlağan ide. 2000-nçe yılnıñ yünendä qulğa alınıp öç kön törmädä totılğan Gusinski üzenä qarşı kürelgän şuşı çaralarnı qanunsız dip bäyäläp, Rusiä xakimiaten mäxkämägä birde. Ul üze dä, Rusiädäge wäzğiatne yaqınnan küzätep barğan belgeçlär dä anı ezärlekläw barı tik säyäsi maqsatlardan çığıp qına alıp barıldı dip isäpläp kilde. Gusinskine qulğa alu, törmädä totu, annarı anıñ qaramağındağı mäğlümat çaraların tartıp alu Rusiädäge eşmäkärlärne nıq tetränderep, ul waqıtta äle yaña ğına prezident saylanğan Vladimir Putinneñ oligarxlarğa qarşı köräşen başlap cibärde. Soñraq näq şundıy uq, xätta qırısraq ta çaralar Boris Berezovski, Platon Lebedev häm Rusiäneñ iñ bay keşese sanalğan Mixail Xodorkovskigä qarşı da kürelde. Näticädä Gusinski häm Berezovski ildän çitkä kitärgä mäcbür qaldı, ä Lebedev belän Xodorkovski äle dä saq astında utıra. Vladimir Gusinski törmädän, üz qaramağındağı mäğlümat çaraların däwlät qulındağı "Gazprom" şirkätenä tapşıru şartı belän çığarılğan ide, törmädä ul xätta bu xaqta maxsus kileşü dä imzaladı, läkin soñraq Rusiädän kitkäç Gusinski üz imzasınnan baş tarttı, çönki saq astında üzenä basım yasaluın belderde. Şunnan soñ Rusiä xökümäte aña qarşı ğäyepläwlärne tağın yañartıp, Gusinski ul waqıtta yäşägän İspaniädän anı Mäskäwgä tapşırunı taläp itte. Strasbourgtağı keşe xoquqları mäxkämse Rusiä xakimiateneñ şuşı ğämällären, yäğni milek bülü ölkäsendäge üz maqsatlarına ireşü öçen xoquqi sistemanı qullanunı xökem itep, qanunğa sıymaslıq ğämäl dip bäyäläde. Rusiä xäzer Vladimir Gusinskigä mäxkämä çığımnarın qaplaw öçen 88 meñ evro tülärgä tieş bulaçaq. Läkin eşneñ aqça yağınnan bigräk säyäsi yağı möhimräk - ägär dä Strasbourgtağı mäxkämä, cinayät eşlären säyäsi maqsatlarda qullanunı xökem itep, Rusiä prokuraturasınıñ Gusinskine saq astına aluın qanuni tügel dip taba ikän, anıñ advokatları xäzer ğomumän, aña qarşı açılğan cinayät eşlären dä tuqtatunı taläp itä ala. Alay ğına da tügel, inde bügen Strasbourg mäxkämäsendä, şul uq Xodorkovski häm Lebedevne totqarlawnıñ qanuni bulmawı turındağı ğarizalar yata. Ä Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäse qarar qabul itkändä yış qına elekkelärenä nigezlänä. Näticädä "Yukos" citäkçelärenä qarşı açılğan cinayät eşläre dä tarala ala. Älegä qädär Rusiä, "bezne öyrätmägez, üz aqılıbız da citä" digän qaraşqa nigezlänep eş itä ide, şuña kürä dä ul küp kenä cinayät eşlären xoquqi normalarğa qarap tügel, ä säyäsi maqsatlardan çığıp alıp bardı. Läkin Rusiä Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäse wäkalätlären tanığan kileşüne äle 1998-nçe yılda uq imzalağan, dimäk anıñ yurizdiksiäsen üzendä dä qabul itkän ide.
Kärim Kamal


text:
Azerbaycan, Ermenistan, Qıbırz ve Sırbistan eyyetleri, bunıñ ile Avstriya, İsveçre, Felemenk, Hırvatistan ve Türkiye vekilleriniñ büyük bir qısmı Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Rusiyeni rey berüv aqqından marut etmege teklifke qol tutmadılar. Bunı PACE saytında aşkâr etilgen malümat tasdiqlay, dep yaza Ukrainskaya pravda.
İşbu memleketlerniñ arasında çoqusı, AQŞ ve Avropa birliginiñ cezalarına baqmadan, Rusiye, ya da işğal etilgen Qırım ide alâ daa ticariy munasebette buluna.
PACE qaideleri boyunca Rusiye eyyeti rey berip olamay, çünki rezolütsiya onıñ memleketine aittir.
Rusiyeniñ rey berüv aqqını almaq kibi teklifke 148 deputat qol tuttı, 64 – qarşı çıqtı. Rezolütsiya boyunca – 160 – qol tuttı, 42 – qarşı.


text:
Qırım Rusiyege «qoşulğan» soñ ukrain uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ ekseriyeti yarımadanı terk etti. Bir çoq vatandaş faali çetel agentleri ve istenmegen teşkilâtlar aqqında qanunlar olğan Rusiye uquq alanında çalışmağa istemedi, digerleri ise ayatını ve sağlığını tüşündiler. Soñki bir buçuq yıl devamında Qırımda cemaat ve siyasiy areketlerniñ eñ azından on faali ğayıp oldı – Kiyevniñ vatandaş azatlığı Merkezi böyle malümat bere.
Ğayıp olğan vatandaşlar ve işğal etilgen topraqlarda üçünci sektor aqqında Vatandaş azatlığı merkeziniñ leyhalar koordinatorı Aleksandra Romantsova Radio Svobodağa tarif etti:
– Qırımda ğayıp olğan siyasiy ve cemaat faalleri arasında dört gruppanı ayırmaq mümkün. Çoqtan ğayıp olğan Euromaydan iştirakçileri bar, olar işğalden evel Qırımğa barıp ğayıp oldılar. Vaziyet istiqrarlı olmağanda ğayıp olğan ediler. Olarnı alâ daa tapmadılar. 2014 senesi mart ayından soñ «Ukrain halq evi» cemaat teşkilâtınıñ azaları ğayıp oldı. Bu teşkilât medeniyet ve maarifnen oğraşa, siyasetnen iç bir alâqası yoq. Buña baqmadan, üç faal ğayıp oldı, olarnı da tapamayıq, bir de bir malümat yoq. Bilemiz ki, ğayıp olmalarınıñ sebebi ukrain medeniyetine nisbeten faaliyetleri ve rus Qırımı ğayesine qoltutmağanları ola bile. Büyük bir gruppa – qırımtatarlar. Al-azırda bir qaç adam ğayıp oldı, soñra bu insanlarnıñ bir qısmını ölü tapalar. Yaqında üç kişi ğayıp oldı, ekisini ölü taptılar, üçüncisi tapılmadı. Maalesef, qırımtatarlar ğayıp ola, bunıñ kibi bir qaç adise aqqında aytqan edik. Em de Aleksandr Kostenkonıñ işi bar, o da Euromaydanda bar edi, ve Qırımda onı bundan sebep qabaatlaylar – Kiyevdeki Euromaydanda köstergen faaliyeti içün. Onıñ babası ğayıp oldı. Kostenkonıñ ailesini sıqıştıralar. Bundan ğayrı, Qırımnıñ memuriy sıñırında babası ğayıp oldı, onıñ ağasına qabaat seslendirildi, ve özü de taqiqat altında buluna, mahkeme oña üküm çıqardı.
– «Ukrain halq evi» Qırımda şimdi çalışamı?
– Olar ğayrıdan qayd olamadılar, ukrain medeniyet yönelişinde çalışqan teşkilâtlarnıñ ekseriyeti Qırımda çalışıp olamay. Adamlar anda qaldı, faaliyetleri bar, amma cemaat teşkilâtı olaraq çalışmaylar, çünki Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa istemeyler.
– Olar özleri ğayrıdan qayd olmağa istemedilermi?
Faallerniñ evleri yanında fotoresimler yapıştırıla edi: «Devlet departamenti azırlağan diversant-terrorist»
– Cemaat teşkilâtı anda qayd olğan ve Qırımda çalışqan edi, amma Rusiye keldi, adamlar Rusiye Federatsiyası akimiyetiniñ qanunğa uymasını, em de qaydlarını tanımaylar. İnsanlarnıñ çoqusı Rusiye vatandaşlığından vazgeçmedi, çünki bunı saçma dep saya: men Rusiye vatandaşlığını almadım – ne içün ondan vazgeçeyim? Bu zorlağan areketler, bu insanlar olarnı mantıqsız sayalar, ve olarğa riayet etmeyler.
– Qırım işğalinden soñ ticaretnen oğraşmağan ukrain teşkilâtları, şu cümleden uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ ekseriyeti ya yarımadanı terk etti, ya da ğayrıdan qayd olmadı, doğrumı?
– Birinciden, ğayrıdan qayd olmaq zor. Ukrainada olğanı kibi degil, bir sıra şey bar, uquq ceetinden de, misal olaraq, masraflarnı nezaret etmek qıyın. Rusiyede çetel agentleri ve istenmegen teşkilâtlar aqqında qanunlar bar, Ukrainada böyle bir şey yoq. Uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ çoqusı areket etip olamay edi, olarnıñ faal azaları ve anda çalışqan insanlarğa maneviy ve fizik basqı yapıla edi, apiske ala, yaqalaycaq ediler. Keçken seneniñ mart ayından itibaren quvalamağa başladılar, faallerniñ evleri yanında fotoresimler yapıştırıla edi: «Devlet departamenti azırlağan diversant-terrorist».
Bu sebepten uquq qorçalayıcılarnıñ çoqusı yarımadanı terk etti, uquq qorçalayıcı olmağan cemaat teşkilâtları da aynısını yapqanlar. Misal olaraq, Aqyar şeeriniñ Studentler keñeşi – onıñ reberi işğalden evel Ukrainağa qoltuta edi, şunıñ içün ketmege mecbur oldı.
– Siz Vatandaş azatlığı Merkezini temsil etesiñiz. Qırımda göñüllileriñiz barmı? İşğalden evel temsilciligiñiz oldımı?
– Qırımda malümatnı toplaymız. Elbet de, bizge resmiy şekilde malümat bermegen qaynaqlarımız bar. Anda yaşağan insan bunı aytsa, birden problemlerge rastkelir. Bunıñ kibi bir sıra misalimiz bar. Meselâ, teşkilât bile olmağan Qırım alan missiyası, al-azırda Rusiyede istenmegen teşkilâtlar cedvelinde mevcut. Ukraina pasportı olğan insan Qırımda insan aqlarını nezaret etemez.
– İşğalden evel Qırımda olğan ve Qırım vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını qorçalamağa qarar bergen ticaretnen oğraşmağan ukrain teşkilâtlarını bilesiñizmi?
– Yoq. Ukrain adliyecileri anda litsenziyanı alamay. Uquq qorçalayıcılarnıñ ekseriyeti halqara teşkilâtlar tarafından maliye etilgen edi. Şimdi ise imkânsız – çetelden para alamazsıñ. Bu qıyın bir iş. Bunı açıq yapqan insanlar em FSB (Federal havfsızlıq hızmeti), em de Rusiye Taqiqat komiteti tarafından (er angi
İnsan aqlarını qorçalağan er bir insan, Rusiyege ya da Ukrainağa qoltutmasa da, FSB nezareti altında buluna
şekil ve seviyede) basqığa oğraylar, etraftaki insanlar tarafından da maneviy ceetten sıqıştırıla. Anda olğan ukrain uquq qorçalayıcı teşkilâtlar qalmadı. Misal olaraq, Yaltada çalışqan «Almenda» teşkilâtı bar edi. Olar insan aqları saasında uquq yardımı ve maarifnen oğraşqan ediler, ve bu teşkilât bütünley ketmege mecbur oldı. Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav Komitetini quracaq olğan qırımtatarlarnıñ teşebbüs gruppası da aynı. Komitetniñ üç koordinatorı bar edi, üçüne qarşı cinaiy iş açıldı. Bundan ğayrı, uquq qorçalayıcı bütün meselelerni al etmek içün uquq müitine muhtac. Qırımda ukrain uquq sisteması çalışmay, Rusiye uquq sisteması yerli menfaat ve mahkemecilerge esaslana, Rusiye qanunlarına da riayet etilmey. İnsan aqlarını qorçalağan er bir insan, Rusiyege ya da Ukrainağa qoltutmasa da, FSB nezareti altında buluna.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Tórtkúl
Tórtkúl - Qaraqalpaqstan Respublikasınıń eski qalalarınan biri bolıp, 1873 jılı dúzilgen.
Tarıyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
1920 jılǵa shekem Petro-Aleksandrovsk atı menen atalıp kelgen. 1932-1939 jıllarda Qaraqalpaqstannıń paytaxtı bolǵan.
Tórtkúl qalası Ámiwdáryanıń dál shetinde jaylasıp, onı dárya degishi onı jılda jemirip kelgenlikten, qala 1949 jılı 8 km shıǵısqa qaray kóshirilgen.
Geografiyası[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tórtkúl qalası Ámiwdáryanıń oń qırǵaǵında jaylasıp, Xorezm wa'layatının orayı Úrgenish qalasınan 35 km, Nókis qalasınan 170 km qashıqlıqta jaylasqan.


text:
Rusiyeniñ Samara şeeri Leninskiy rayonınıñ prokurorı Aleksey Rodivilovnı Yaltağa prokuratura başı vazifesine keçirdiler. Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım prokuraturasıniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Derc etilgen malümatqa köre, Rodivilov 43 yaşında, o 2000-inci yıldan berli Rusiye prokuraturasında çalışmaqta, amma onıñ bütün işi yalıñız Samara ve Samara vilâyeti ile bağlı edi, o anda prokuratura tahqiqatçısı olıp çalışıp başladı.
2017-nci yılı Rusiye baş prokurorı Yuriy Çayka Kefede ve Bağçasaray rayonında yañı prokurorlarnı tayin etti. Olarnıñ ekisi de qomşu Rusiyeden yollanıldı. Kefe prokurorı - Zabaykalyeden, Bağçasaray prokurorı ise Krasnodardan keldi.


text:
Bunı Tış İşler Nazirliginiñ informatsiya boyunca departamentniñ müdiri Yevgen Perebeynis brifing devamında bildirdi.
Sözlerine binaen, Qırımda ukrain ve qırımtatar medeniyetini yoq etmek maqsadında mahsus siyaset alıp barıla.
Bu cümleden, Qırım sakinleri, hususan qırımtatarlar sürgünlik aqqında qorquzuvlarnı eşiteler, rusiyeli grajdanlıqnı qabul etmege istmegenleri ve öz ana tilinde laqırdı etkenleri içün basqığa oğraylar.
«Ukrain mekteplerinde ukrain tili ve edebiyatını ögretmege yasaq eteler, ocalarnı işten quvalar»,– dep qayd etti diplomat.
Perebeynisniñ fikirince, rusiyeli vatandaşlığından vazgeçken qırımlılar ağır şartlarğa uymağa mecburlar, olarnı atta sürgün ete bileler.
«Qırım işğali sakinlerniñ areket-faaliyetini sıñırlap, aşayt malları fiyatlarınıñ artuvına sebepçi oldı»,– dep bildirdi Perebeynis.


text:
Rusiye işğal etken Qırımnıñ içtimaiy vaziyet çizgileri Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ soñki yıllarına oşağan yerge çevirile. Böyle fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Apostrof» ukrain saytına bildirdi.
«Endi eyforiya yoq, quvançlı beklevler yoq. O vaqıt Rusiyeniñ istilâsı ve Qırım zaptı yahşı bir şey olğanına inanğan aman-aman er kes buña endi ümüt etmey. Rusiye tarafdarları bile bugün şübhelene, bazıları vaziyet kerginleşe, hususan iqtisadiyat saasında, iş, gençler içün iş yerleri meselesinde ümütsizlik bar. Qırım ket-kete içtimaiy vaziyet çizgileri Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ soñki yıllarına oşağan yerge çevirile. Aynı fikirler, aynı isler. Amma deñişmeler de körüne – yol, büyük obyekt, mesken qurucılığı. Lâkin bütün bular Qırım yarımadasınıñ arbiy ileri noqtağa çevirilüvinen bağlı», – dedi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, mesken sıq-sıq «cezalayıcı organlarnıñ hadimleri» içün qurula, hususan Canköyde, Kezlev civarında, Aqmescit ve Aqyarda.
«Olar Qırımda mümkün olğanı qadar çoq Rusiye vatandaşlarını yerleştirmege tırışa. Bir taraftan qırımtatarlarnı çıqaralar, amma vaziyetni deñiştirmek içün bu yetmey. Şu sebepten olar tek arbiylerni ve cezalayıcı organlarnıñ hadimlerini qorantalarınen beraber ketirmey, vatandaşlarnıñ köçmesine de yardım ete – kredit, yardım ve köçkende yerleşüv programmaları bar», – dep qayd etti Çubarov.
Daa evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Körineviç Rusiye, yarımadağa vatandaşlarını yerleştirip, işğal etilgen Qırımnıñ demografik haritasını deñiştirmege tırışa, dep bildirgen edi. Onıñ esaplarına köre, işğal vaqtında Moskva Qırımğa 140 biñden çoq Rusiye vatandaşını yerleştirdi.
İşğalden soñ sovet keçmişi aqqında qırımlılarğa yarımadada keçirilgen tedbirler sıq-sıq hatırlata. Soñki merasimlerden biri – oktâbrniñ 29-nda Aqyarda keçirilgen «komsomol doğğan künü». Kommunistler balalar komsomolcılarğa qabul etilgen mitingni keçirdi.
2015 senesi aprel ayında Yuqarı Rada kommunist ve natsist totalitar rejimlerini takbih etken, olarnıñ propagandası ve timsallerini yasaqlağan ükümet qanun leyhasını qabul etti. Qanunğa binaen, natsizm, millet–sotsializm timsalleri ve propagandası, bu degerler, natsist, faşist taqımlarınıñ faaliyeti Ukrainada yasaqlana.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-13
Mirsäyet Soltanğäliev (13.07.1892, Qırmısqalı awılı, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse - 28.01.1940, Lefortovo törmäse, Mäskäw, / SSRB) – ataqlı sovet säyäsät häm däwlät eşleklese. Möselman xalıqları arasınnan Stalin çoorındağı iñ yuğarı däräcädä torğan bolşevik-citäkçe.
SSSRnı törle «ranjirdağı» respublikalardan tözügä qarşı, barlıq respublikalar da ber ük xoquqlardan faydalanırğa tieş dip çığa.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Tristão da Cunha
Tristañ da Kunya (port. Tristão da Cunha, yaq. 1460 — yaq. 1540) — portugal diñgez säyäxätçese, diplomat.
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Portugal manarıxlarına XI ğasırdan xezmät itkän rıtsärlär ğailäsendä tuğan. 1504 yılda Hindstannıñ vitse-qiralı itep bilgelänä, läkin wazıyfağa kermi.
1506-1507 yılarda Hind okeanına baruçı 15 qorablıq flot başlığı itep bilgelänä. Ul waqıtta Hind okeanındağı säwdä yulları tulısınça diärlek ğäräplär qulında bulğan, şuña kürä portugallarnıñ maqsatı Hindstanda nıq urnaşu ğına tügel, ä çit dindäge konkurentlarnı çitkä etärü dä bulğan. Hindstanğa barğanda ul anıñ iseme belän atalaçaq utrawlarnı aça, awrupalılar arasında iñ berençelärdän bulıp Madagaskar cirenä töşä, Afrikanıñ könçığış yarlarında häm Soqotra utrawında ğäräplär belän suğışa. 1507 yılda Hindstanğa barıp citkäç, möselmannar qamağan Kananurdağı portugal garnizonın qamawdan azat itä.
Hindstannan qaytqaçtın, Rim papasına ilçe itep cibärelä.


text:
Düniejüzilik Densaulıq saqtau wyımınıñ ötinişi boyınşa, Wlıbritaniyanıñ därigerleri men medbikelerinen jasaqtalğan top Rohindja mwsılmandarına şwğıl medicinalıq kömek körsetuge baradı. Qırıq därigerden twratın alğaşqı qwram Bangladeştegi Koks Bazar aumağında ornalasqan bosqındar lagerine attandı. Qazir onda M'yanmadağı qaqtığıstan keyin ömirin saqtap qalu maqsatında Bangladeşke kelgen 600 mıñ mwsılman twradı. Bwl turalı VVS aqparattıq agenttigi jazdı.
Wlıbritaniya därigerleriniñ difteriya dertine qarsı küresi 6 aptağa sozıladı. Soñğı derekter boyınşa, indettiñ kesirinen 27 adam qaza tauıp ülgergen. Al kün sayın auruğa şaldıqqan 160 jaña nauqas tirkeledi.
Medecins Sans Frontieres qayırımdılıq wyımınıñ habarlauınşa, olardıñ jergilikti aumaqta jwmıs isteytin medicinalıq kömek ortalıqtarında 2 mıñğa juıq adamda indet belgileri bayqalğan. Olardıñ basım köpşiligi - 5-14 jas aralığındağı balalar. Aurudıñ beleñ aluına sanitarlıq talaptardı saqtau mümkindiginiñ bolmauı, ekpe jürgizilmeui men bosqındar lagerindegi taza auız su tapşılığı sebep bolıp otır.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali İsmail Ramazanovnıñ babası Seitnibi Ramazanovğa Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binası ögünde «toplaşuvda» iştirak etkeni içün para cezasını berdi. Bu aqta İsmail Facebookta haber etti.
Onıñ malümatına köre, mahkeme Seitnibi Ramazanovğa 5 biñ ruble para cezasını berdi.
«Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tizgen şikâyet daa bir kere şaşırttı, anda 04.09.2021 sanında «körünişi asiyalı şahıslarğa oşağanlar tükânnıñ işini blok etti». Babamnı imaye etken advokat Aleksey Ladinniñ memuriy protokolnı tizgen polis hadimini ve şikâyet etken tükân hadimini mahkemege çağırmaq talabını mahkeme red etti. İstinaf olacaq. Babama qoltutqan er keske teşekkürler bildirem», – dep bildirdi Ramazanov.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 8-nde sentâbrniñ 4-nde Aqmescitteki FSB binası ögünde «toplaşuvda» iştirak etkeni içün qırımtatarı Raim Seythalilovğa 3 biñ ruble para cezasını berdi.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
İsmali Ramazanovğa qarşı cinaiy dava 2019 senesi yanvarniñ 16-nda qapatıldı. Daa soñra Ramazanovnıñ malümatı Rusiye «Terrorist ve ekstremist cedvelinden» silindi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Ukrainanı temsil etecek yırcı Jamalanıñ «Eurovision-2016» yır yarışına azırlığı aman-aman soñuna yetti.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine Jamalanıñ özü añlattı.
«Azırlıq kete, er şey yahşı. Anter azır, çıqış azır, tek Stokgolmda episini bir yerge ketirmege qaldı. Mayıs 12-de mıtlaqa seyir etiñiz, siziñ dualarıñızğa ümüt besleyim», – dep Jamala ukrain seyircilerine muracaat etti.
Qırım tamırları olğan ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışına ukrain milliy saylavında ğalebe qazandı. O SMS rey berüvi boyunca seyircilerniñ eñ çoq reyini aldı – 142 biñ, bu ise 37,77 fayıznı teşkil etti.
Jamalanıñ taqdim etken «1944» adlı yırı qırımtatar halqına qarşı yapılğan Stalin nizamınıñ repressiyaları mevzusına – 1944 senesi sürgünligine bağışlanğan.
«Eurovision-2016» yarım finalları Mayıs 10 ve 12 künleri, finalı ise mayıs 14-te Stokgolm şeerinde keçirilecek. Jamala ekinci yarım finalda, 15 sanlı nevbette sanağa çıqacaq.


text:
Şalom
«Şalom» gazetası (İbranice: שָׁלוֹם, Qırımtatarca: Sulh) - Türk-Yeudi jurnalist Avram Leyon tarafından Türk ve (tek bir saife) Ladino tilinde Türkiyeniñ İstanbul şeerinde neşir etilgen aftalıq Yeudi gazetası. O "Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş." şirketi tarafından çarşembe künleri çıqarıla. Baş muarriri İvo Molinas ve muarriri Yakup Barokas.
1947 senesi oktâbr 29-ında Şalomnıñ birinci sanı bastırıla. 2005 senesi gazetanıñ aftalıq tirajı - qararnen 5000 nusha.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- «Şalom» gazetası (Türkçe)
- «Şalom» gazetası (Ladinoca)


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca imayeniñ şikâyet arizasını red etkenini bildirdi.
Onıñ malümatına köre, dava boyunca qabaatlanğan üçünci kişi – Mustafa Degermenciniñ bu kibi şikayet arizasınıñ baqılması diger künge keçirildi.
«Mahkemeci Pribılova Asanov ve Çiygoznıñ adliyecisi bergen şikâyet arizasını red etti. Degermenciniñ şikâyet arizasınıñ baqılmasını, adliyeci yoq olğanı sebebinden, mayıs 16-ğa saat 9:30-ğa keçirdiler», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi bundan evel dava boyunca qabaatlanğan kişilerniñ apiste bulunma müddetlerini uzattırdı, imayeciler bunı qanunsız dep saya.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Soltüstik Koreya Ortalıq aqparattıq agenttigi 1 säuir küni taratqan habarında, KHDR basşısı Kim Çen In Korey Halıq armiyasınıñ tank qosınınıñ turnirin..
Franciya aqparat qwraldarı AQŞ jaña ükimetiniñ Memlekettik hatşısı Tillerson Türkiyada resmi saparda jürgenin habarlap otır. 30 naurız Türkiya astanas..
"Resey AQŞ-tıñ prezidenttik saylau qorıtındısına aralaspadı" Resey prezidenti Vladimir Putin, eliniñ AQŞ-ta 8 qaraşa küni bolıp ötken prezidenttik say..
29 naurız küni N'yu-Yorkte AQŞ-tıñ tanımal «The Rook» attı komiks jasauşıları ataqtı jazuşı Stvien Kingke özderiniñ bastı keyipkeriniñ obrazın «qarañ..
Qıtay men Oñtüstik Koreya arasında aqparattıq soğıs pen sayasi teke-tires orın aluda. Daudıñ tübi «Sad» zımıranğa qarsı jüyesiniñ Koreyada ornatılatın..


text:
«Çette qalmağa mümkün degil». Qırımtatarlar advokat Kürbedinovğa nasıl qoltuttı (video)
Onlarnen qırımlı advokat Emil Kürbedinovğa qoltutmaq içün Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi ögünde toplaştı. Tünevin onı beş yıl evelsi Facebookta paylaşqanları içün tutıp alğanlar. Mahkeme eki kün devam etip, qabaatlayıcı ükümnen yekünlendi. Kürbedinov «ekstremist teşkilâtlarnıñ teşviqatında» qabaatlanıp, 5 kün memuriy apis cezasına üküm etildi. Soqaqta ise fleşmob keçirildi: advokatqa qoltutmağa kelgen insanlar «Sen – bizim halq qorçalayıcımızsıñ» yazuvlı şiarınen foto çıqardı. Kürbedinov semetdeşlerine çıqamadı – mahkeme bitkeninen onı Aqmescitniñ vaqtınca tutuv nezarethanesine alıp kettiler. (Video – «Qırım birdemligi»)