text:
Tahminen on biş insan – Qırım Cümhuriyeti boyunca mahkemecilerniñ federal hızmetiniñ İdaresi hadimleri Aqmescitte Şmidta soqağı boyunca yerleşken qırımtatar milliy Meclis binasına keldi, bir qısmı binağa kirişni blok ete, kimseni kirsetmey ve yollamay.
Qırım.Aqiqat mühibiriniñ aytqanı kibi, hızmetniñ vekilleri protokolnı tizdi ve «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınnı müdiri Riza Şevkiyevge, binada insanlar olğanı sebebinden, para cezasını belgilediler. Para cezasınıñ miqdarı – 50 biñ ruble. Al-azırda binada mahkemecilerden ğayrı, Meclis azaları ve hadimleri de buluna.
Meclisniñ yanında bulunğan qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev jurnalistlerge aytqanı kibi, bu iş boyunca mahkeme sentâbr 22 künü keçirilecek.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.


c: text/html

text:
Tağın 6 terrorçı birelde
Alar separatist PKK terror oyışmasınnan qaçqan
Törkiyäneñ êçke êşlär ministrlığı Jandarmeriya ğomüm citäkçelege häm iminlek ğomüm mödirlege tarafınnan alıp barıluçı künderü êşçänlekläre näticäsendä separatist PKK terror oyışmasınnan qaçqan 6 terrorçınıñ iminlek köçlärenä birelüen belderde.
Ministrlıktan yasalğan açıqlawda kiçä birelgän oyışma äğzaläreneñ 2014 häm 2015nçe yıllara terror oyışmasına quşıluları, Süriyä häm Ğıyraqta buluları citkerelde.
Açıqlawdan kürengänçä däwam itüçe künderü êşçänlekläre näticäsendä 2021dä birelgän terrorçı sanı 126 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım uquq qoruyıcı gruppası, Rusiye koloniyasında bulunğan ukrain siyasiy mabüs Volodımı Baluhqa destek köstermege teşviq ete. Bunı uquq qoruyıcılar öz Facebook saifesinde yazdı.
Volodımırğa qol tutıp, oña FSİN-mektüp Rusiye sisteması vastasınen mektüp yollamağa ricada bulunalar. Bunı yapmaq içün, bağlantıdan keçmek kerek. "Öz bölgeñizni saylañız" grafasında "Tver vilâyeti"ni qayd etmek kerek . "Müessiseni saylañız" grafasında "İK-4 Torjok" yazmalı.
Volodımır Baluh mektüplerni alsın dep, uquq qoruyıcılarniñ tevsiyelerine köre, olarnı rusça yazmaq yahşıca, ve rusiye akimiyeti "ekstremist" dep qabul ete bilecek cümle ve ibarelerden saqınmalı.


text:
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Plan 15 adımdan ibaret ve muzakerelerniñ er bir iştirakçisine havfsızlıq kefaletini nazarda tuta, silânı teslim etkenler ve ciddiy cinayetlerge alâqası olmağanlar cinaiy mesülietten boşatılacaq», – dep qayd etile beyanatta.
Böylece, Rusiye-Ukraina devlet sıñırında 10-kilometrlik bufer zonasını açmağa planlaştırıla.
Planğa köre, qanunsız silâlı birleşmeler çıqarılacaq, silâ teslim etilecek, Rusiye ve Ukraina ücretli askerleri içün kefil etilgen ayat meydanğa ketirilecek.
Bundan ğayrı, İçki işler nazirliginde nevbetçilik yapmaq içün mahsus bölükni açmağa planlaştırıla.
Planğa binaen, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanunsız alda zapt etilgen memuriy binalar boşatılmalı.
Nevbetteki adımlar arasında – yerli idare akimiyet organları faaliyetini ğayrıdan tiklemek, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde merkeziy tele- ve radioyayınlavnı yañartmaq.
Planda akimiyet detsentralizatsiyası boyunca adımlar qayd etile (icra komitetlerini saylav, rus tilini qoruv, Anayasa deñişmeleri vastasınen).
Vilâyet devlet memuriyetlerniñ reberler namzetleri Donbass vekilleri ile muzakere etilecek.
Plan nevbetten tış yerli ve parlament saylavları ötkerilmesini belgiley.
Regionda iş yerlerini açuv ve sanayı ve içtimaiy infrastruktura obyektlerini ğayrıdan tiklev programması aqqında da söz kete.


text:
Ukraina silâlı quvetleriniñ ve Ukraina şarqında terrorizmge qarşı ameliyatqa celp etilgen diger bölükler Marinsk rayonınıñ Karlovka, Netaylovo ve Yasinovatskiy rayonınıñ Pervomayskoye köyüni azat ettiler.
Bunı iyül 23 künü Ukraina mudafaa nazirligi bildirdi.
«Yerli memuriyetler üzerinde ukrain bayraqlarını köterdiler. Ukrain orduları Donetskni bütün taraflardan sarmağa devam ete», – denile beyanatta.
Ukraina mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, iyül 23 künü Lugansk vilâyetiniñ Lisiçansk mesken yerinde uruş devam etmekte.


text:
Qırım ve Novorossiysk Rusiye arbiy deñiz bazalarınıñ gemi ekipajları, Qara deñizde raketa ve artilleriya atuvlarnı keçire. Bu aqta Rusiye Qara deñiz flotunıñ resmiy vekili Aleksey Rulev bildirdi.
Rusiye Mudafaa Nazirliginiñ matbuat hzmeti bildirgeni kibi, gemi ekipajları “arbiy azırlanuv planına binaen kurs vazifeleriniñ tapşırmasını becere”.
Rusiye arbiyleri, “kurs vazifeleriniñ tapşırmasını” bir qaç künde bitirmege niyetlene.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Ana Yurt qasabasında cumaaqşamı künü, oktâbr 4 künü, yañı cami açıldı.
Qurban bayram munasebeti ile mında ilk namaz keçirildi,– dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bayram namaznı Qırım musulmanları müftiy muavini Esadullah Bairov keçirdi. O, toplanğan vatandaşlarnı yañı cami açıluvı ile munasebeti ile hayırladı ve tınçlıq ve birlikni tiledi. Bayram namazına 100 insan qoşuldı.
Qırım.Aqiqat mühbirine cami imamı Said Akimov añlatqanı kibi, cami beş yıl devamında sakinlerniñ esabına quruldı. Şimdi, onıñ sözlerine köre, 150 insannı sığdıra bilecek cami 80% azırdır.
«Devletten yardım beklemedik ve beklemecekmiz, özümiz yapıp bitirirmiz», – dedi imam.
Yaqın zamanda, Akimovnıñ malümatına köre, minaretni qurmağa planlaştıralar.
Hatırlatamız, oktâbr 4 künü bütün dünya musulmanları Qurban bayramnı qayd eteler. Qırımnıñ bütün camilerinde bayram namazı keçirildi. Eñ büyük namaz Aqmescitte Zenaat birligi evinde Qırım musulmanları diniy yetekçisi Emirali Ablayev imamlığında keçirildi.


text:
İşğal etilgen Keriçte «Kiyevstar»şirketiniñ ofisinde avgust 6 künü uzun nevbetler tizildi.
Keriçliler «Kiyevstar» ağı Qırımda daa eñ azından bu yılnıñ soñuna qadar çalışacağına ümüt beslep, nomeralarnı özleri ve qorantaları içün satın alalar, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Men sim-kartalarnıñ üç satuv noqtasını dolanıp keçtim. Anda ya uzun nevbetler tura, ya da paketler endi yoq», – dedi «Kiyevstar» şirketinde nevbette turğan qız.
«Kiyevstar» operatorınıñ paketini 150 rubleden satın almaq mümkün. Şirketniñ yanında olğan tükânda «life» paketlerini 45 rubleden satın almağa mümkün, bunıñ ile müşterilerni esapqa doqsan ruble qoymağa mecbur eteler.
Ticariy noqtalarnıñ çoqusında avgust 6-da, kündüz, Rusiye sim-kartaları bitti. Krasnodar diyarınıñ kodı ile paketler Keriçte 50 ruble tura. Qırım.Aqiqat mühbiri tükânlardan birisinde 20 insandan ibaret olğan nevbetni qayd etti.
Avgust 6-da, saba, Qırım boyunca «MTS» ukrain operatornıñ bağı yoq oldı. Şirkette işbu söndürüv sebebini bilmey ekenler.


text:
Qırımtatarlarnı esir aluv ve öldürüv – qırımtatarlarnıñ birligini yoq etmek ıntıluvıdır. Bundan ğayrı, bu qırımtatarlarnı Qırımdan ketmege mecbur etecek «çeçen» ve «dagestan» stsenariyleriniñ ömürge keçirilmesidir.
Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar reberi Ali Hamzin bildirdi, dep yaza Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
Hamzinniñ zanınca, Rusiye Qırımnı birleştirip, bizge çeçen adise-vaqiaları tarafından baqa. Anda gençlerni sıq-sıq esir alalar, soñra olarnı ölü tapalar. İç kimse de mesülietke çekilmey.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnı esir alıp, «Qırımdaki vaziyetni kerginleştirip, ileride küç qullanmağa» isteydirler.
Ali Hamzinniñ bildirgenine köre, olarnıñ mart ayında olğan qaynaqlarnıñ malümatına köre, Kiyevde ve Rusiyede belli bir küçler çalıştı. Olar eki planğa köre areket etken ekenler. Qırımnı Rusiyege bermek ve ekincisi – Rusiyege qırımtatarlarnıñ qıtağa ketmesinde yardımcı olmaq.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sentâbr 29-da işğal etilgen Qırımda tutıp esir alınğan qırımtatarı Edem Asanovnı Kezlevde asılğan alda taptılar.
Oğlannıñ qız qardaşı dey ki, Edem siyasetke kirişmedi, içtimaiy ağlarda bir de bir sert izaatlar qaldırmadı.
Bundan evel, sentâbr 27-de Qarasuvbazar civarındaki Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar eki genç İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı esir aldılar. Olarnı alâ daa tapmadılar.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ sessiya toplaşuvında çıqışta bulunır eken, Rusiyeniñ Qırım işğali devamında 18 qırımtatarı ğayıp olğanını ayttı.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatar ealisine Qırımnıñ işğal akimiyeti basqı yapa, bir çoq qırımtatarı sebepsiz apiske alındı.


text:
Çehiya tış işleri naziri Martin Stropnitskiy Praga tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligi ve suverenitetine kösterilgen qol tutuvını tasdiqlay. Bunı yanvarniñ 16-sında o, Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkinnen telefon vastasınen suhbetleşkende söyledi.
Çehiya TİN resmiy saifesi bildirgeni kibi, Stropnitskiy Klimkinnen Qırımda ve Ukrainanıñ şarqında mevcut olğan vaziyetni, em de islâhlar inkişafı meselesini muzakere etti.
Nazirlik Stropnitskiyniñ sözlerini: «Biz Qırımnıñ qanunsız ilhaqı halqara uquqnıñ ciddiy bir bozuluvı dep sayamız», – şeklinde naqil ete.
Ondan ğayrı, Çehiyanıñ tış siyaseti muessisesiniñ yolbaşçısı Ukraina meslekdeşi ile devlette siyasiy ve iqtisadiy islâhlarnıñ ketişatı, korruptsiyağa qarşı küreş ve Avropa Birligi ile assotsiatsiya boyunca muqaveleniñ ömürge keçirilmesiniñ ketişatını muzakere etti.
Çehiya Tış işleri nazirliginde ayrıca qayd etilgenine köre, Stropnitskiy Çehiyanıñ Ukrainadaki islâhlarğa ve «hususan halqara koordinator olaraq tasil saasınaki» islâhlarğa faal surette qol tutuvnı devam etmege azır olğanını tasdiqladı. Ondan ğayrı nazir, çeh iş adamları ve investorlarınıñ menfaatına doğru kelgen «Ukraina iqtisadiyatınıñ stabil alğa kelgenine yüksek qıymet kesti».
Çehiyada yanvar 12-13 künlerinde prezident saylavında rey berüv keçti. Namzetlerden iç birisi umumen berilgen reylerniñ 50 faizinden ziyadesini almadı. Ekinci basamaqqa şimdiki prezident Zeman Çehiya İlimler akademiyasınıñ sabıq rehberi ve al-azırda Çehiyanıñ himiyeviy muendislik cemiyetiniñ reisi, alim İrji Dragoş çıqtılar.
Zeman Avropağa menfiy ve Rusiyege musbet baqışları ve Vladimir Putinnen eyi munasebetleri ile belli.


text:
Saba Kezlevde yağğan sağanaq neticesinde şeerniñ bir qaç rayonı suv altında qaldı. Bu aqta Qırım kütleviy haber vastaları bildire.
İçtimaiy ağlarda şaatlar bozulğan avanıñ foto ve videolarını derc ete.
Kezlev memuriyetiniñ yolbaşçı vazifelerini vaqtınca eda etken Roman Tihonçuk şeerdeki sağanaq kanalizatsiyaları yağanaqlarğa dayanamağanını tanıdı.
«O, (Kezlevdeki sağanaq kanalizatsiyası – QA) sovetler vaqtında qurulıp, o vaqıttan berli yahşı çalışa edi. Ve bugünki yağmurlarda böyle problem bar… Eki yıl içinde onı al etermiz, büyük felâket yoq: er şey temizlene, yigirmi daqqadan soñ bütün soqaqları quru olacaq», – dep bildire Tihonçuknıñ aytqanlarını «RİA Novosti Krım» Rusiye neşiri.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımda iyülniñ 23-24-nde boranlı yağmur, burçaq yağması ve saniyede 25 metr süratınen yel esmesi beklenile. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi furtuna havfı aqqında ilân etti.


text:
2014 senesi mayıs ayında yolda tanış bir ocağa rastkeldim. Yüzü Qırımnıñ mayısı küneşi kibi parılday edi. «Tüşüne bilesiñmi, bu ay 18 biñ ruble aylıq aldım», – dep ayttı o maqa. O vaqıt kerçekten bayağı para edi, fiyatlar Qırımda ukrain olıp qala edi. Uzun-uzun laf ettik, tanışım quvançını toqtamayıp añlattı, Rusiyede ocalar kerek ve ürmet etile, endi iqtisat etmeycegini ayta edi ve ilâhre...
Aman-aman üç yıl keçti. Bu afta kene bu tanışıma rastkeldim. Selâmlaştıq, eski tanışlar yapqanı kibi, biri-birimizden işler nasıl ketkenini soramağa başladıq. Ocanıñ beti bu sefer pek parlaq degil edi, aksine qasevet etkenini köstere edi. Aytalar da, er kes öz dertini añlata — o da işini añlatmağa başladı. Haberleri ise iç de quvançlı olmadı.
Dostum Qırımda mektep tasiliniñ «optimizatsiyası» başlağanını añlattı. Qırım ocalarını işten boşatmağa başlaycaqlar
Dostum Qırımda mektep tasiliniñ «optimizatsiyası» başlağanını añlattı. Qırım ocalarını işten boşatmağa başlaycaqlar. «Optimizatsiya» endi başladı, yaznı da beklemeyler. Köy mektepleri eñ çoq tesirlenir. Yüzden az talebesi olğan doquz sınıflı kiçik mektepler qapatılacaq. Kiçik orta mektepler ise doquz sınıflı olacaq. Ocalarnıñ sayısı yüz talebege bir oca olaraq belgilenecektir.
Köy mekteplerinde ocalar «çoq zenaatlı» olacaq. Biologiya ocası himiya, fizik, coğrafiya derslerini berecek. Talebelerniñ bilgileri nasıl olacaq? Kerekli bir seviyede degildir. Yahşı talebeler şeer mekteplerine keçecek, böylece köy mektepleri «optimizatsiyağa» oğraycaq, köyler ise yoq olmağa devam etecek.
Tanışım dey ki, ocalar bu haberlerge şaşa, çoqusı inanıp olamay, amma bu malümat mekteplerde keçirilgen resmiy toplaşuvlarda seslendirildi. Qırımnıñ köy rayonları eki yüzer ocanı işten boşatmalı. Yarısı nefaqacı olsa bile, er bir rayonda işsiz olğan yüz oca – cemiyet içün ağır olacaq.
Yolbaşçılıq «optimizatsiyanıñ» sebebi para az olğanınen bağlı, dep bildire
Dostumnıñ añlatqanına köre, yolbaşçılıq «optimizatsiyanıñ» sebebi para az olğanınen bağlı, dep bildre. Ocalarnıñ sayısı eksilse ve ders saati artsa, akimiyet eki maqsatqa irişip olur – tatil, tedaviylev, hastahane kibi içtimaiy ödemeler ve ilâhre eksilir ve ders saati çoqlaşqan soñ ocalarnıñ aylığı da artar.
Aksenov ve Medvedev işsizlik yeñilgenini ne qadar aytsa da, vaziyet pek kederli
Amma işsiz qalğanlar ne yapacaq? Aksenov ve Medvedev işsizlik yeñilgenini ne qadar aytsa da, vaziyet pek kederli. İşten boşatılğan ocağa işke kirmek pek zor olacaq. Subet soñunda tanışımdan sorayım, üç yıl evelsi pek bahtlı ediñ de. O, açuvlanıp ayta: ebet, bizler de turizmni icret ile qarıştırğan lâtife kibi oldıq.
Öyle, işte.
Tanış ocanen körüşken soñ şeer memuriyetine kirdim, odalar tolu, memurlar rıqma-rıq. Oturıp saatke baqalar, üyle teneffüsini bekleyler. Aytacaq edim, Aksenov ve Medvedev efendiler, yañlış insanlarnı işten boşatasıñız. Lâkin olarğa adiy insanlarnıñ fikirleri kerekmi...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadı ile deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina parlamentiniñ reisi Andriy Parubiy Rusiye Adalet nazirliginiñ Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilât olaraq ilân etmek qararını «Rusiye faşizminiñ ifadesi» dep adladı.
«Tünevin Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ekstremist teşkilât olğanını ilân etti. Diktatorlar Stalin ve Gitler devri bitken soñ ilk sefer bütün halqnı ekstremist olaraq ilân eteler. Ve bu Rusiye faşizminiñ ifadesidir», – dep yazdı o aprel 19-da öz Facebook saifesinde.
«Ukrain parlamenti adından halqara teşkilâtlarğa muracaat etem – bu cinayetke lâyıq bir cevap beriñiz. Ukraina Tış işler nazirligine Birleşken milletler teşkilâtınıñ Havfsızlıq şurasınıñ bu mesele boyunca acele toplaşuvını keçirmek imkânını baqmaq muracaat ile bulunam», – qoştı Parubiy.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Nazirlik saytında qayd etilgenine köre, bu qarar «Qırım cumhuriyeti prokurorınıñ cemaat birleşmesi faaliyetiniñ toqtatılması aqqında qararı boyunca» qabul etildi.
Ukraina Tış işler nazirliginde bu qararnı «insan aqlarını büyük bozuvı» ve Qırımnıñ tamır halqına qarşı Stalin repressiyalarınıñ devamı dep adlandırdı.
Aprel 3-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Bundan evel Birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda qırımtatar halqı Meclisiniñ qapatmasına yol bermemege çağırdı. Avropa Birligi Meclisni qapatmaq niyetlerden raatsız olğanını bildirdi.
Aprel 15-te, cuma künü, Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Mámleketlik xızmetler kórsetiw infrastrukturasın jetilistiriw hám xalıqtıń mámleketlik xızmetlerden paydalanıw imkaniyatların keńeyttiriw ilajları haqqında»ǵı PP-6269-sanlı Ózbekstan Respublikası Prezidenti pármanı qabıl etildi. Pármanǵa kóre, 2021-jıl 1-noyabrden:
-«Sociallıq qorǵawdıń birden-bir reestri» málimleme sistemasında dizimge alınǵan shaxslarǵa, sonday-aq I hám II topar mayıplıǵı bolǵan shaxslarǵa mámleketlik xızmetler orayları hám (yamasa) Birden-bir interaktiv mámleketlik xızmetler portalı arqalı mámleketlik xızmetlerin kórsetiwde mámleketlik bajılar, jıyımlar hám basqa hár qanday tólemler boyınsha 50 procent muǵdarında shegirme qollanıladı (isbilermenlik iskerligi maqsetlerinde yamasa yuridikalıq shaxslar wákili sıpatında múrájat etken jaǵdaylar bunnan tısqarı);
-Mámleketlik xızmetler orayları «Licenziya» málimleme sisteması hámde Birden-bir interaktiv mámleketlik xızmetler portalı arqalı kórsetilip atırǵan mámleketlik xızmetler belgilengen múddetinen 3 jumıs kúninen artıq waqıtqa keshiktirilgende, arza beriwshilerdiń múrájatlarına tiykarında, xızmetten paydalanıw ushın tólengen mámleketlik bajılar, jıyımlar hám basqa hár qanday tólemlerdiń 50 procenti olarǵa 1 jumıs kúninde qaytarıladı. Bunda arza beriwshige tiyisli mámleketlik xızmet biypul kórsetiledi.
2022-jıl 1-yanvardan ayırım mámleketlik xızmetlerin kórsetiwde óndiriletuǵın mámleketlik bajılar, jıyımlar hám basqa tólemler muǵdarı kemeyttiriledi.
2021-jıl 1-dekabrden:
-shet elde turaqlı jasawshı Ózbekstan puqaraları, sonday-aq sırt elli fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar hámde puqaralıǵı bolmaǵan shaxslarǵa elektron sanlı imza sertifikatların Ózbekstan diplomatiyalıq wákilxanaları hám konsullıq mákemeleri tárepinen beriw arqalı elektron mámleketlik xızmetlerinen paydalanıw imkaniyatı jaratıladı;
-Ózbekstanda Respublikasında turaqlı jasamaytuǵın shet el puqaraları hám puqaralıǵı bolmaǵan shaxslarǵa fizikalıq shaxstıń jeke identifikaciya nomeri ápiwayılastırılǵan tártipte rayon (qala) migraciya hám puqaralıqtı rásmiylestiriw bólimlerinde hámde mámleketlik xızmetler oraylarında ámelge asırıladı;
-licenziya, ruqsatnama, sertifikat hám basqa ruqsat etiw qásiiyetine iye hújjetlerdiń dublikatın beriw ushın milliy valyutada belgilengen tólemler BEMnıń 10 procentine shekem muǵdarda belgilenedi (nızamshılıq hújjetlerinde tólemler belgilenbegen yaki bazalıq esaplaw muǵdarınıń 10 payızınan kem muǵdarda belgilengen jaǵdaylar bunnan tısqarı).
A.Galiakberov
Shomanay rayonı Mámleketlik
xızmetler orayı direktorıckaчaTb dle 11.3


text:
Rusiye nezaretindeki Yaltanıñ başı İvan İmgrunt, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ buyruğı ole Yalta avto vokzalınıñ rekonstruktsiyasına 100 million (1,5 million dollar) ruble ayırılması aqqında qarar alınğanını bildirdi.
Haber şeer memuriyetiniñ saytında derc etildi.
İmgrunt haber etkeni kibi, rekonstruktsiyadan ğayrı, vokzalnıñ terrorcılıqqa qarşı sisteması başqadan yapılacaq.
"Adamlar daima şikâyet etken avtovokzal etrafındaki qoralar aqqında laf yürsetile. Şimdi, teşebbüsimiz ile, olarnıñ yerleşme shemsı başqadan baqılacaq. Mütehassıslarda müsbet neticelerni alsaq, shema deñiştirilecek", - dedi şeerniñ rusiyeli başı.
Yanvarniñ 28-inde Yaltanıñ rusiyeli memuriyeti başınıñ yardımcısı Maksim Dvoretskiy, fevralniñ ekinci dekadasında bütün plâj alanlarnıñ planlaştırılğan teşkerüvi başlanacağını haber etti. Qabul etilgen abadanlaştıruv qaidelerine köre, mayısnıñ 1-ine qadar bütün tamir işleri, boyalav, yalı kenarınıñ abadalaştıruvı yekünlenmeli.


text:
Qırım «ükümeti»niñ matbuat hızmeti Facebook resmiy saifesinde Qırım «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ Rustam Temirgaliyevniñ keñeşçi vazifesinden boşatılması aqqında avalesini aşkâr ettiler.
«İyül 29 künü Qırım Cumhuriyeti Başı – QC nazirler Şurasınıñ Reisi Sergey Aksönov Rustam Temirgaliyevniñ keñeşçi vazifesinden boşatılması aqqında avalesini imzaladı»,– deyler matbuat hızmetinde.
Vesiqala böyle yazıla: «Qırım Cumhuriyeti başınıñ 2014 senesi iyün 16 künü alınğan №25-rg «Qırım Cumhuriyeti Aksönov S.V. keñeşçisi aqqında» avalesini lâğu etmek».
Bu malümat matbuat vastalarında iyül 29 künü peyda oldı.
Evel, iyün 11 künü, Temirgaliyev Qırım «baş nazir muavini» vazifesinden istifağa çıqtı.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi mart 25-de Bağçasarayda on ekinci toplaşuvını ötkerdi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bar, bizni tanıylar, bizni eşiteler. Hatırlatayım. Qırım siyasiy mabuslarınıñ advokatları köstergen teşebbüsleri ile aprel 9-da ilk sefer Aqyarda mahküm etilgenlerniñ qorantalarınen körüştik. Ğayeni begenip, ileride bunıñ kibi körüşüvler keçirmege qarar aldıq. Mayısta birleşmeniñ adı peyda oldı – «Qırım birdemligi», bizge er ceetten kelişti. Bir yıldan berli birleşme çalışa», – dep ayttı toplaşuvda Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Advokat Edem Semedlâyevniñ bildirgenine köre, birleşme yalıñız Qırım siyasiy mabuslarınıñ soy-sopları içün açıq degil.
«Keçken sene aprel ayında dört kişi apiste yatqan edi, şimdi bu sayı bayağı arttı, birleşmemizge lâqayt olmağan insanlar qoşulacağına ümüt etip, ileride apiste yatqanlarnıñ sayısı artmaycağına işanamız. Birleşme bir maqsadnen quruldı, şimdi ise qırımtatarlarnıñ diger problemlerine de seslene bile», – dep qayd etti toplaşuvda Semedlâyev.
2016 senesi aprel 9-da Aqyara Qırım insan aqları bağ gruppası «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına bağlı olmasınen qabaatlanğan musulmanlarnıñ soy-soplarını topladı. Soñra «Qırım birdemligi» Qırımnıñ diger siyasiy mabusları, em de qaçırılğan ve ğayıp olğan musulmanlarnıñ aileleri içün öz qapularını açtı. Mında advokatlar da bar edi.


text:
«Rusiye menim içün, aziz anadır! – bej tüste paltosını kiygen nefaqacı qıçırıp aldı. – O, em aşatır, em qurtarır!». Başqa taraftan qısqa saçlı bita itiraz bildirdi: «Çünki siz Rusiyede doğdıñız. Men Ukrainada doğdım. Ve Ukrainada yaşamağa isteyim!» Soñ ilâve etti: «Rusiyede yaşayış yahşı olsa, anda kete beriñiz!»
«Siz ise, Ukrainağa barıñız!» – cevap berdi nefaqacı ve devam etti: «Men mında dünyağa keldim. Ana-babam da mında doğdılar!». Soñra qırımda kiml da çoq yaşağanı mevzusı devam etti: «Men 65 yıl mında yaşayım», – qayd etti qartana. «Yaşay beriñiz da..», – cevaplandı nefaqacı.
«Qırımda Rusiye grajdanlığından tek 7 insan vazgeçkenini aytalar. Men cedvelde 186 –ncım, em de bir qaç kün endi nevbette turam». – dedi qartana ve çıqışqa taba adımladı. «Olarnıñ soyları Ğarbiy Ukrainada yaşaylar! Ve çetelde çalışalar!» – añlattı nefaqacı. Qartana endi qapu yanına yaqınlaştı, em de barışacaq kibi qolunı uzattı. Nefaqacı bitanıñ qolunı çetke çekti: «Siz de çetelge ketiñ, Avropa Şurasına. Yoluñız açıq olsun!»
Amma, er kes böyle fikirde degil. Olga Aleksandrovna Rusiye vatandaşı olmaq içün nevbette tura, amma kendisi içün degil. Onıñ 83 yaşındda anası özüni Ale daa Sovet ükümetiniñ vatandaşı olaraq saya ve Rusiye pasportını almağa istey. «Anama pasportnı almaq içün ne yapmaq kerekligini bilmege isteyim. Men özüm 18-nden soñra, pasportnı alırım». Ukraina vatandaşı olıp qalmağa istegenlerge ise, «bu olrnıñ qararı», – dey.
Natalya Vladimirovna, nefaqacı, «rusiyeliler» nevbetinde tura. «Biz bütün ömür Rusiye bizni alıp, özüne qoşsun der arz ete edik», añlattı qart. «Devlet küçlü, adaletli, insaflıdır».
Qurucılıq şirketniñ baş müendisi Andrey ukrain vatandaşlığını seçti. Çünki «3 yaşından soñ, Rusiyede bir daqqa bile yaşamadı» ve özüni ukrainli dep saya.
Ukraina grajdanlığını saqlap qalmaq içün ukrainlilerniñ 8 künü qaldı. Aqmescitteki federal migratsion hızmetinde nevbette er kün tahminen 200 insan tura. Yarımadada arizalarnı qabul etken tek 4 noqta çalışa. Bu sebepten, episi ukrainlilerge kendi grajdanlıqnı saqlap qalmağa bayağı küç olacaqtır.
«Boglar» rubrikasında ifade etilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda suv qıtlığı sebebinden yerli akimiyet organları ealige suv qullanuvı tevsiyelerini derc etti, olarğa köre bir adamğa şahsiy gigiyena içün künde 4 litrden az suv kerek.
Em de bu tevsiyelerge köre, içmek ve aş pişirmek içün aynı miqdarda suv kerek, künlük sanitar ihtiyaclar içün ise 18 litr kerektir.
Talimatlarda suvnıñ saqlanması içün tevsiyeler de bar.
İyül ayında Qırımda suv anbarlarından Aqmescit ihtiyacalarına suv berecek suv borusını qurğan Rusiye arbiyleri keldi.
İyülniñ 13-nde Rusiye Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Rusiye ordusınıñ bölükleri Taygan ve Aqmescit suv anbarlarını birleştirecek borunıñ 50-den çoq kilometrini qoydı.
İyünniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Taygan suv anbarını Aqmescitni suvnen temin etüv sistemasınen vaqtınca birleştirecek suv boruları Rusiyeden Qırımğa keldi, dep bildirdi.
İyülniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Aqmescit içün suv yaqın suv anbarlarınıñ yedeklerinden 110 künge qaldı.
«Fobos» Rusiye ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovets, 2019 senesi küzde başlağan qurğaqlıqtan soñ yaz yağmurları Qırımda suv qıtlığı problemini tolusınen al etip olamaz, dep qayd etti.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Terrorizmge qarşı ameliyat quvetleri Lugansk vilâyetiniñ Popasnaya mesken yerini boyeviklerden azat etti. Bunı öz Facebook saifesinde «Donbass» batalyonınıñ komandanı Semen Semençenko bildirdi.
«Popasnaya bütünley azat etildi. Memuriy binalar üzerinde endi ukrain bayraqları yelpirey. Terroristler qomşu Pervomaysktan qaçmağa başladı. Silânı taşlap keteler. Doğru, sıñırğace barmağa yetiştirmek kerek», – yazdı Semençenko.
«Donbass» batalyonınıñ komandanı şunı da qoştı, Pervomaysk mesken yeri kirişinde blokpost yoq etilgen eken.
Evel Ukraina prezidentine Baş ştabnıñ yolbaşçısı, general-leytenant Viktor Mujenko Ukrainanıñ silâlı quvetleri Lugansk vilâyetiniñ Severodonetsk şeerine kirgenini haber etken edi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı ameliyat aprelniñ 15 kününden keçirile.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanı içün cemaat naqliyatında maska taquv qaidelerini sertleştirmege çağıra. Müessise, aydavcılarnıñ maskasız çalışmasını yasaq etmege teklif ete.
«Naqliyat nazirliginden ayrı emir bermesini, belki, vesiqalarda qayd etmesini rica etecem, maskasız yolcularnı cemaat naqliyatına almasınlar. Ne yazıq ki, bugün aydavcı maska taqsa da, naqliyatta olğan er kes maskasız, bir-eki adam maska taqa», – dep muracaat etti Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovğa Rospotrebnadzor idaresiniñ reberi Natalya Penkovskaya sentâbrniñ 30-nda koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Washingtonda keçirilgen nükleer havfsızlığı sammiti başlandı, onlarnen dünya lideri ve eyyetler qoşuldı. Konferentsiya iştirakçileri ekstremist teşkilâtlarına «kirli bombanı» yapmaq içün nükleer malzemelerini elde etmege imkân bermemek içün tedbirler planını muzakere etecekler. Rusiye bu tedbirde ilk sefer iştirak etmey.
Kün tertibinde – Şimaliy Koreyanıñ nükleer programmaları ve bu devlet tarafından kele bilecek telükeler, memleket bir qaç kere nükleer maddeleri ve raketalarını sınap baqqanını bildirgen edi.
Sammit AQŞ prezidenti Barack Obamanıñ teşebbüsi ile 2010 senesinden itibaren eki yılda bir kere keçirile.
Ukrainanı prezident Petro Poroşenko temsil ete. O, AQŞ prezidenti Obama ve prezident muavini Biden ile endi körüşti.
Rusiye böyle forumda iştirak etmekten vazgeçti, Ğarp Ukraina şarqındaki zıddiyet ve Qırım işğalinden soñ Moskva ve NATO munasebetleri kerginleşkenini bunıñ sebebi olaraq adlay. Rusiye prezidentiniñ vekili Dmitriy Peskov forumnıñ «meseleleri ve mevzuatı baqılğanda eki taraflı munasebet az olğanından» forumda iştirak etmegenlerini bildirdi. Birinci eki forumda Rusiyeni o vaqıt prezident olğan Dmitriy Medvedev temsil etken edi, 2014 senesi keçirilgen üçünci forumğa ise tışqı işler nazii Sergey Lavrov kelgen edi.


text:
Bolgariyädäge yanğın (videosı bar)
Zur mäydannı biläp alğan utnı 4 kön buyı sünderä almıylar
Bolgariyädä Törkiyä çigenä yaqın cirlektä 10 meñ gektar mäydannı biläp alğan yanğın öleşçä kontrol’gä alındı. İlneñ yanğın sünderü idaräse başlığı Nikolay Nikolov şulay dip belderde. Ul Studena awılındağı tikşerenülärdän soñ Matoçina häm Varnik awılları arasındağı kötüleklärdä 4 kön däwam itüçe yanğınnıñ kritik bulmawın farazladı. Ämma bu, Nikolov äytüençä, xäwefneñ çigenüen añlatmıy.
Yanğınnıñ çik aşa Törkiyä yağına küçü qurqınıçı da bar. Şuña kürä Bolgariyä yanğın sünderüçeläre törek xezmättäşlären yärdämgä çaqırırğa isäpli. Alar yanğınnı çikneñ ikençe yağınnan sünderergä tırışaçaq.
Nikolov Törkiyä belän êlemtädä buluların häm awır cir maşinaları cibärü täq’dime aluların äytte. Ämma Bolgariyä älegä sünderü êşçänlegen cirle köçlär belän alıp bara.
İdarä başlığı äytüençä, ike il arasında qaçaqlarğa qarşı quyılğan timer çıbıq çitännär yanğında zarar kürmägän. Ul çik buyı saqçılarınıñ kiräkle çaralarnı kürüen belderde.
Nikolov farazlawınça, yanğınğa yuldan uzuçı yök maşinaları yörtüçelärneñ sünderelmiçä atılğan töpçege säbäpçe bulırğa mömkin.
Meteorologlar bügen dä regiondağı hawa torışınıñ êsse häm cille buluın citkerde.


text:
Rusiye FSBsi, işğal etilgen Qırımda «İslâm devleti» (IŞİD) terror teşkilâtınıñ «gizli bölük» faaliyetine soñ berdi, dep bildire. Rusiye hızmetiniñ malümatına köre, bu teşkilâtnıñ faaliyeti Kömide ve Rostov vilâyetinde de toqtatıldı.
FSB matbuat hızmeti bildirgenine köre, keçirilgen tedbirler neticesinde IŞİD içün «para toplağan ve yollağan regionlarara ağ qurğan» şahıslar yaqalandı.
«Terrorist ve tarafdarlarınıñ esaplarına hayriye olaraq tahminen eki million ruble yollanıldı. Şübheli terror teşkilâtı iştirakçileriniñ adresilerinde keçirilgen tintüvler neticesinde bağ vastaları, tölev aletleri, olarnıñ qanunsız areketlerini isbatlağan vesiqalar alındı», – dep aytıla FSB haberinde.
Müessise yaqalanğanlarnıñ sayısını aydınlatmay, ad ve soyadlarını haber etmey. Yaqalanğanlarnıñ izaatları da yoq.
2018 senesi Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ reberligi, Qırımda «Şimaliy Kavkazda terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgende qanunsız arbiy birleşmelerde, Suriyede IŞİD erkânında, em de Ukraina Milliy gvardiyası erkânında cenk areketlerinde iştirak etken Qırım sakinlerini tapmaq içün operativ-qıdıruv ve profilaktika tedbirleri keçirile», dep bildirdi. Müessise, «Suriye Arap Cumhuriyetine «Iraq ve Şam İslâm Devleti» halqara terror teşkilâtı erkânında cenkte iştirak etmek içün ketken» yüz Qırım sakini aqqında bildirdi.


text:
Qara deñizde yanğan tankerlerden ğayıp olğan on deñizci, mahkeme qararına köre, elâk olğanlar kibi sayılacaq, dep bildire Deñiz qurtaruv hızmetiniñ başı muavini Viktor Çernovğa esaslanıp “Interfaks” agentligi.
“On adam ala daa tapılmadı ve ğayıp olğan sayıla”, - dep yaza Çernov sözlerinden matbuat.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye qanunlarına binaen, ğayıp olğanlar yarım yıldan soñ elâk olğanlar kibi tanılacaq.
Rusiye deñiz-özen flotunıñ matbuat kâtibi Aleksey Kravçenko, tanker ekipajiniñ bütün cesetleri aynılandı dep bildire.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Bayram ve raatlıq künleri, martnıñ 7-sinden 10-una qadar Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ bütün quvetleri küçlendirilgen rejimde çalışacaq, haber ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, "KRIM-SPAS"nıñ Aqmescit, Aluşta, Yalta, Qarasuvbazar, Bağçasaray, Kefe ve Sudaq taqımları, turistler ziyaret etken dağ-orman mıntaqada nevbetçilikni teşkil etti:
"Yardım etmek içün qurtarıcılarnıñ bütün kerekli aletleri bar: radio stantsiyaları, alpinist donatmaları, dürbinler", - denile beyanatta.
Martnıñ 4-ünde Simeiz qasabasında Rusiyeden kelgen turist Cıva qayasından deñizge yıqıldı.
Daa evel Yaltada dalğa aqaynı pirsten deñizge alıp ketti. Furtunalı ava sebebinden onıñ qurtarıp olamadılar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
«Sayğılı delegatlar! Bir buçuq asır devam etken rus zulumından soñ bizim siyasiy tarihımız yañıdan başlana. Qırım Meclisi bugün mında toplaşıp, rus zulmunen yoq etilgen tatar milliy annelerini yañartmağa niyetlene… Bugün qırımtatar milleti yañıdan doğa. XX asırğa qadar Rusiye mutlaqiyeti ve zulmunıñ tatar cemaat yaşayışında açqan teren yaralar alâ daa qanamaqta… Adalet, milletimiz idare aqqını bildire»
1917 senesi noyabrniñ 28-nde birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatları ögünde çıqışta bulunğan meşur cemaat erbabı, şair ve Qırım ve Şarqiy Avropa musulmanlarınıñ müftisi 33 yaşında Noman Çelebicihan böyle sözler aytqan edi. Qırımlılarnıñ lideri, milliy gimnniñ müellifi, qızıl terrornıñ bu seviyedeki ilk qurbanı oldı, ölgen soñ ise duşmanlar tarafından aqaretlendi ve qomşular tarafından unutıldı. Yıllar devamında onıñ adı Qırım halqlarınıñ ve qırımtatarlarnıñ devlet ve demokratiya küreşiniñ şanlı tarihına yazılmaq içün bizge qayta.
Gizli balalıq
Köyniñ camisi bar edi, onıñ da, şübhesiz, imamı bar edi – zengin bir topraq saibi İbraim Çelebi – ve onıñ Noman adlı oğlu oldı
İleride qırımtatar lideri olacaq Çelebicihan 1885 senesi (tam künü belli degil) Canköy yaqınlarındaki Büyük Sunaq köyünde dünyağa keldi. Onıñ kiçik vatanı Şimaliy Qırımdaki bir çoq qomşusınıñ taqdirini böldi: 1944 senesi sentâbr ayında sürgünlikten soñ boş qalğan köyge yañı sakinleri keldi, 1948 senesi mayısnıñ 18-nde sanki mısqıllap, köyniñ tarihiy adı şübheli Çirkige deñiştirildi, 1970-lerde köy boş qaldı ve haritadan yoq oldı. Çelebicihannıñ balalığı aqqında malümat ebediyen yoq olğandır.
Köyniñ camisi bar edi, onıñ da, şübhesiz, imamı bar edi – zengin bir topraq saibi İbraim Çelebi – ve onıñ Noman adlı oğlu oldı. Anası da yahşı sülâleden kelgen edi – Ciganşah Çelebi (amma aqayınen soy degil ediler: «Çelebi» oqumış ve itibarlı insanlarğa berilgen bir unvan edi, soñra ise adnıñ bir parçası oldı). Söz sırası, bu vaziyet külünçli bir vaqianıñ sebebi olğan edi – Rusiye imperiya vesiqalarında Noman Çelebicihan Çelebi Çelebiyev olaraq qayd etilgen edi.
Ziyalı sülâlesinden kelgen Çelebicihannıñ oquv problemleri yoq edi: başta yerli mektepte, soñra – Aqçora köyüniñ medresesinde (Vasilyevka, şimdi o da yoq), soñra – Aqmescitteki orta mektepte ve niayet – Zıncırlı medresede – Qırımnıñ aliy oquv yurtunda ve sovetler zamanında qalğan yekâne oquv yurtunda. 1905 senesi Rusiye imperiyasında olğan inqilâp oğlançıqqa pek tesir etti. Bundan evel, «Terciman» birinci qırımtatar gazetasını oquğan Noman halqınıñ bütün belâları caillikten kele, dep tüşüngen edi. Qırımda yahşı is etilgen inqilâp aqsamasından soñ o, çoq taraflı ve büyük siyasiy areket olmasa, qırımtatarlarnıñ vaziyeti müsbet tarafqa deñişecegine ümüt etmek manasız olur, dep añladı. Çelebicihannıñ genç olğanda qazanğan sol-demokratik tüşünceleri soñra da bir yerge ketmedi.
Onıñ universitetleri
1908 senesinden 1912 senesine qadar genç Çelebicihan İstanbul universitetiniñ uquq fakültetinde oqudı
Daa tünevin student olğan Noman yarımadada qalıp olamadı – babası iflâsqa oğradı. 1906 senesi ağaları Abdulalim ve Abu-Bekirniñ yardımınen İstanbulğa köçti, anda Mercan ve Vefa Lisesinde oqup, eki yıl Atbazarı rayonında yaşadı.
1908 senesinden 1912 senesine qadar genç Çelebicihan İstanbul universitetiniñ uquq fakültetinde oqudı. O vaqıt qırımlı dostlarınen oda kiralap, Karagumrük rayonında yaşadı.
Şevqi Bektore, qırımtatar şairi ve cemaat erbabı, daa soñra böyle hatırlağan edi:
«1908 senesi onıñnen şahsen tanış oldım… Öz üstünliginen dostlarından pek farqlı edi. Temiz kiyinip, nizam sevgen edi. Pek ahlâqiy ve tutumlı edi. Tütün ve içki içmey edi. Boş oturmadı, çoq oquy ve çoq çalışa edi.
Çelebicihan orta boydan biraz uzun edi, tüzgün ve sağlam endamlı edi… Başını biraz egip kete edi, bir tarafqa baqmay ve pek ciddiy edi. Urbada mükemmel üslübi bar edi.
O vaqıttan yarım asırdan çoq keçse de, daa tünevin kördim kibi köz ögüme kele: eñsege qadar kesilgen temiz, qoyu ve sim-siya saçları, çatma qaş, gür mıyıq, aqıllı, qoyu kestane renkli, özüne işandırğan ateş yanğan közleri, – bu insan böyle edi.
Yahşı yaşamaq içün em aqıl, em sağlıq, em vaqıt, em para sarf etken edi. Bu insan pek ciddiy, işançlı, itibar qazanğan, qıyınlıqlarğa sabırlı yanaşqan, cümert, işkir, sabırlı, küleryüzlü, teren ve keniş dünyabaqışı, yalan sevmey ve başqalarğa yalan aytmağan bir insan edi
O vaqıt oquğan gençler arasında pek mot olğan, redingtonğa oşağan qara yun toqumalı bicaqı, saat cepli yelegi ve pek mot beyaz çizgili qara ştanları bar edi. Kölmek yerine beyaz yaqalı ve manjetli nışastalanğan köküslik kiyip, boynuna 20 santimetrlik qara ipekli kobelek baylağan balaban boyunbağnı ayrı zevqnen taqqan edi. Bu hususiy boyunbağ insanlarnıñ diqqatını celp ete edi. Meraqlanğan qırımlı qızlar şaqalaşa edi: «Yel ese, kobelek ise yelken kibi…»
Çelebicihan İstanbulda olğanda qırmızı fes taqa edi, Qırımğa kelgende ise qırımtatar qalpağını taqqan edi… Yahşı yaşamaq içün em aqıl, em sağlıq, em vaqıt, em para sarf etken edi. Bu insan pek ciddiy, işançlı, itibar qazanğan, qıyınlıqlarğa sabırlı yanaşqan, cümert, işkir, sabırlı, küleryüzlü, teren ve keniş dünyabaqışı, yalan sevmey ve başqalarğa yalan aytmağan bir insan edi».
Şevqiniñ ömür arqadaşı Gamide de qaramanımız aqqında hatırlav qaldırdı:
«Noman Çelebicihannı Karagumrükte ilk sefer körgenimde on altı yaşında edim… Soyumıznıñ evi yanından keçkenini körgenim tünevin olğan kibi aqlımda. Orta boylu ve atletik piçimli, mıyıqlı ve qoyu saçlı. Er vaqıt büyük adım ata, ciddiy körüne ve balaban boyunbağ taqa edi… O ve dostları Karagumrükte eki qatlı evde yaşay edi (olar ekinci qatta otura, birinci qatta azıq tükânı bar edi)… Şunıñ içün onı aftada 7-8 kere körmege alıştım. Dostlarından farqlı o, bir özü yürmege seve edi».
Bir yıldan soñ dostları Cafer Seydamet ve Abibulla Odabaşnen beraber Noman birinci edebiyat eserleri peyda olğan «Yaş tatar yazıcıları birligini», «Oquğan tatar gençleri cemiyeti» ve gizli «Vatan» teşkilâtını qurdı. Genç türk areketiniñ tesiri altında qurulğan soñki teşkilâtnıñ azaları Qırım eşqına ve onıñ azatlıq yoluna çıqması içün çalışmağa ant etti, şimdilik ise tarihiy ve siyasiy maqaleler bastırıp, çoq sayılı qırımtatar diasporası arasında tarqatqan edi. 1908 senesi genç türk inqilâbı vaqtında «içtimaiy» propaganda sebebinden Noman qısqa bir müddetke apiske alınğandır.
İstanbulda oquşı bitken Çelebicihan Qırımğa qayttı, amma alğan türk tasili genç adamğa ev quruluvını temin etip olamağan edi. 1912 senesi belli bir müddet Bağçasarayda keçire, anda yerli teatr oyunlarında oynap ve Meramet cemiyetiniñ işinde iştirak etip, «Tercimannı» çıqarıp başlağan efsaneviy qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ evinde yaşay. Cemiyet açılışında Çelebicihannıñ nutqu kelgenlerni o qadar ayrette qaldırdı ki, olardan biri İzmail ağa Derviş musafir evini ve yanındaki qaveni Cemiyetniñ ihtiyaclarına berdi.
Rusiye paytahtında oquv inqilâptan evelki yaşayışında Noman Çelebicihannıñ eñ qıyın vaqtı edi
1913 senesinden başlap Noman şimdi belli qurucısı Vladimir Behterevniñ adını taşığan Sankt-Peterburg Psihonevrologik institutınıñ uquq fakultetinde Rusiye uquqını oqumağa mecbur oldı.
Rusiye paytahtında oquv inqilâptan evelki yaşayışında Noman Çelebicihannıñ eñ qıyın vaqtı edi. Evden yardım alamayıp, çoq çalışmağa mecbur ola – yolğa taş töşegen edi, şu sebepten de sıq-sıq hasta olğan edi.
Peterburgda oquğan yılları Birinci cian cenkine bir keldi, bu da endi otuz qırımlınıñ fikirlerini yerine ketirmege yardım etmegen edi. Bazı vaqıtları kederli sebepler Çelebicihannı evge qaytmağa mecbur etken edi – 1914 senesi o, Bağçasarayda İsmail Gasprinskiyniñ cenazesine bara, ve maarifçiniñ türk medeniyetine köstergen tesiri diñleyicilerni kene ayrette qaldırdı.
Sergey Gromenko, qırımlı tarihçı
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Bu metin ilk sefer 2015 senesi dekabr ayında derc etilgen edi


text:
Sentâbr 16 künü Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Regional Meclisniñ reisi aytqanına köre, FSB hadimleri oña saba erte kelip, tintüvni keçirmege mahkeme izinini kösterdiler. İşbu tedbir mayıs 3 künü qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazar memuriy sıñırına qarşılağanı ile bağlı olğanını bildirdiler.
Tintüvniñ neticesinde diniy ve qırımtatar milliy areket aqqında risalelerni tapıp aldılar.
Tintüvden soñ adamnı sorğuğa alıp kettiler. Onıñ ile telefon bağ alâ daa yoqtır.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda şimdi tintüvler keçirile.


text:
Mart 13-te Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Qara deñiz flotunıñ «Bastion» sail raketa kompleksiniñ atışları ötkerildi.
Rusiye haber agentlikleriniñ bildirgenine köre, «Bastion» raketa kompleksleri Qırımda «raqipniñ raketalarını şartlı olaraq mahv ettiler».
TASS, Rusiye Mudafaa nazirligindeki Cenübiy arbiy okrugı (CAO) matbuat hizmetiniñ rehberi Vadim Astafyevniñ sölerini naqil etip: «Bastion» sail raketa kompleksleriniñ taqımı, şartlı yüksek suratlı nişanlarnı muvafaqiyet ile tayin etti ve, elektron atışlar yapıp, «raqip»niñ qanatlı raketalarını şartlı olaraq urıp mahv etti», – dep bildire.
Talim CAO orduları komandanı Aleksandr Dvornikovnıñ kontroli altında ötkerildi, dep bildirile.
Rusiye Mudafaa nazirligi yanındaki matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, Dvornikov ziyaret esnasında «Qara deñiz flotu sail ordusınıñ birlikleri ve Qırımda yerleştirilgen CAO Arbiy ava quvetleri ile Ava mudafaası birleşmesiniñ askeriy birlikleri ile talim keçirüvniñ teşkil etilmesine qıymet kesti».
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni ötkere. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.


text:
İşğal etilgen Qırım ve Aqyarda 2015 senesi baarde Rusiye ordusına ilk çağıruv olacaq.
Bunı Rusiye Silâlı quvetleriniñ Baş ştabınıñ başı muavini, general-leytenant Vasiliy Tonkoşkurov bildirdi.
«Qırım ve Aqyarda ilk sefer 2015 senesi olacaq arbiy hızmet çağıruvına azırlıq kete. 2015 senesi yanvar 1-den Rusiye Federatsiyasınıñ bütün qanunları Qırım ve Aqyar sakinlerine tarqatılacaq. Bu qanunlarğa köre, arbiy hızmetke çağıruv da keçirilecek», – dedi o salı künü, sentâbr 30-da, jurnalistlerge.
Evel bildirilgeni kibi, arbiy komissariat küz çağıruv kampaniya çerçivesinde tahminen biñ insannı işğal etilgen Qırımnıñ Qara deñiz flotunda hızmet etmek içün Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Cenübiy arbiy bölügine yollaycaq olalar.


text:
«Stopterror» leyhasınnı faalleri yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerni keçirgen uquq qoruyıcılarınıñ şahsiyetlerini belgilemek teşebbüsini bildirdiler. Aktsiya başlanuvı aqqında teşkilâtnıñ saytında bildireler.
Leyha vatandaşlarnı video ve fotolarda vaqia iştirakçilerini tanımağa ve malümatnı «Stopterror» areketiniñ faallerine bildirmege çağıralar.
«Stopterror» lehası cemaatçılıqqa muracaat ete. Qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlerde iştirak etken insanlarnıñ şahsiyetlerini belgilemege rica etemiz, em «OMON», em şeklengen şahıslarnı sorğuğa celp etken FSB hadimleri arasında. Qırımtatarlarnnı taqiplerine ve Qırım tamır halqınıñ ve insan aqlarınnı bozuluvına alâqası olğan insanlarnı tapmağa yardım etecek er angi malümat içün minnetdar olurmız», – denile beyanatta.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Aqyar 20 «acele yardım» maşnasını ala bile, dep qayd ete Kremlge boysunğan şeer gubernatorınıñ vazifesini vaqtınca eda etken Dmitriy Ovsânnikov. Şeer akimiyeti matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, böyle beyanatnı Ovsânnikov Rusiye ükümeti baş nazir muavini Olga Golodetsniñ iştiraginen keçirilgen toplaşuvdan soñ ilân etti.
«Bütün içtimaiy obyektlerniñ umumiy talaplar ve qaidelerge ketirilmesi boyunca işler alıp barıla: tasil müessiseleriniñ resmiyleştirilmesi devam ete, bala bağçalarına nevbetlerni yoq etmek içün tedbirler yapıla, sağlıq saqlav sisteması zemaneviyleştirile. Hususan, Aqyar 20 «acele yardım» maşnasını alacaq, bu ise, yaqın 20 yılğa tibbiy noqtalarnıñ avtomobillernen teminlenmesi meselesini qapatmağa yardım etecek», – dep qayd etti Dmitriy Ovsânnikov.
Onıñ sözlerine binaen, toplaşuvda federal programması çerçivesinde 2 mektep ve 3 mektepten aldın müessiseniñ quruvı ve işke tüşürilmesi meseleleri de muzakere etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti iyünniñ 1-inden başlap ayvanat bağçalarınıñ ve turistik agentlikleriniñ işini başlamağa razı oldı. Bunı Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük bildirdi
"Ayvanat bağçalarınıñ faaliyeti, balalarnıñ kündüz baqılması, turistik operatorlarnıñ ve agentliklerniñ işi, aşayt mallarını satmağan tükânlarnıñ işine ruhset berilecek", - dedi Gotsanük.
Daa evel bildirilgeni kibi, Qırımda iyünniñ 15-inece amamlar, saunalar, fitnes klubları, qapalı havuzlar, SPA merkezleri ve sport zalları çalışmaycaq.
Daa evel Aksönov bildirdi ki, iyünniñ 15-inden başlap Rospotrebnadzor talaplarına uyıp sanatoriy ve kurort saası çalışıp başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bile.
Ve yarımadada iyünniñ 1-inden başlap kafe ve restoranlarnıñ açıq meydançıqları çalışıp olacaq.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İyün 14-ünde Qırımda koronavirus infektsiyasından daa bir ölüm qayd etildi. Umumen 17 adam vefat etti, bildire Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgeni kibi, tibbiy nezaret altında 2926 adam buluna, olardan 1780-i evlerinde ve 248-i hastahanelerde baqıla.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yuqarı Rada «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatndaşlarnıñ aq ve serbestligini teminlevi aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetti. Halq vekili Andrey Sençenko tarafından işlep çıqarılğan qanun leyhasına 233 deputat qol tuttı.
Vesiqanıñ eñ müim noqtası vaqtınca qayd etilüviniñ qolaylaştıruvıdır. Şimdiki vaqıtta qırımlılarğa qıtada «yazılmaq» içün yarımadada yazılğanıñız aqqında vesiqalarnı almaq kerek degil, amma, daire ve ya kira içün vesiqalarnı taqdim etmek kerek. Bunen beraber, daire saibiniñ, qırımlını yazdırmağa istegini tasdiqlağan ariza boyunca qayd etilmek mümkün. Şimdilik, bu şartlarnı er kes yerine ketirip olamay.
Bu deñişmelerni eñ evelâ iş-adamları bekley edi, yarımadada qayd etilgenleri içün olarnıñ qıtada resmiy şekilde işlerni alıp barmağa aqları yoq edi.
Kiyevge köçken keriçli iş adamı Yuriy Kiselniñ aytqanına köre, Devlet qayd etüv hızmeti, olar bulunğan şeerde qayd etilmegence, qırımlılarnıñ ticariy işlerini ğayrıdan resmiyleştirmege red ete.
«Men Devlet qayd etüv merkezine muracaat ettim, anda bulunğan şeerde vaqtınca yazılmam kerek olğanını ayttılar. Ondan soñ, bergi hızmetinde qayd etilip, bergilerni töley bilem. Amma, şimdilik bunı yapıp olamayım, çünki Kiyevde yazılmaq küç», – dedi Yuriy.
Halq vekili Andrey Sençenkonıñ bildirgenine köre, qanun leyhası işke tüşürilgeninen qırımlı iş adamlarnıñ meseleleri al etilir.
«Yañı ve pek qolay şekilde qayd etilmek mümkün. Ukrainanıñ er angi qıtaiy qısımına köçken qırımlı migratsion hızmetiniñ bölügine kirip, ariza yazmalı. Qoşma vesiqalar kerek degil. Vesiqa yazıp, yaşağan yerini qayd ete ve bunıñ esasında oña vaqtınca qayd etilüvi aqqında kâğıt berile», – dep qayd etti halq vekili.
Sençenkonıñ sözlerine binaen, qıtada qayd etilmek içün, qırımlılarğa pasportta müür qoymağa kerek degil, yalıñız kâğıtnı almalı. Yani, daimiy qayd etilgen yer yarımada sayıla. Köçip kelgen vatandaş kene de başqa yerge avuşmağa istese, daa bir kere ariza yazmalı.
«Sençenkonıñ tüzetüvleri» kirsetilgeninen, qırımlılıar diger memuriy hızmetlernen de qullana bilecekler. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Almenda» vatandaşlar maarifi Merkeziniñ reisi Olga Skripnik bildirdi.
«Bir çoq memuriy hızmetler qayd etilüv yerge bağlı. Misal içün, tibbiyet hızmetler ile faydalanuv, işke kirüv, balalarnıñ mektepke berüvi ve ilâıhre. Bundan da ğayrı, banklarnıñ ekseriyeti yarımadada qayd etilgen şahıslarğa esaplarnı açmağa istemeyler», – dep qayd etti uquq qorçalayıcı.
Andrey Sençenko aytqanı kibi, qabul etilgen qanun leyhası Prezidentniñ qoluna aftanıñ soñunacaye teslim etilecek, ve aynıñ soñunda işke tüşürilecek. Deputatnıñ sözlerine köre, Devlet migratsion hızmeti ariza ve kâğıtlarnıñ örneklerini endi azırladı.
Studentler içün belgilengen imtiyazlar şimdilik tek sözde qalmaqta
İyün 17 künü Rada qabul etken qanun leyhasında Qırımlı student ve abituriyentler Ukraina oquv yurtlarına kirgende, imtiyazlarnen qullana bilecekleri aqqında yazıla. Amma, Sençenkonıñ bildirgenine köre, «İşğal etilgen territoriya aqqında» qanunnıñ birinci şekilinde de bunıñ aqqında aytılğan edi, onıñ qanun leyhasında ise, daa tekmil ifade etilgen.
«Bu maddeler qırımlılarğa imtianlardan keçken soñ, tek paralı oquşqa yetecek ballnı qazansalar bile, devlet esabına oqumağa imkân bere. Em de, olarğa yataqhanede oda ayırıla», – dep añlattı Sençenko.
Bunen beraber, Qanun leyhasında bildirilgeni kibi, yarımadada oquğan studentler Ukrainanıñ qıtasında yerleşken oquv yurtlarğa avuşıp, devlet esabına oquy bileler. Oquv yurtlarında yer olmasa da, Tasil ve ilim nazirligi yerlerni arttıra ve studentni ep bir alırlar.
Faqat, uquq-qorçalayıcı Olga Skripnikniñ sözlerine köre, Qırımda parağa oquğan studentlerni ukrain oquv yurtları bedava oqutmağa istemeyler.
«Para berip oquğan studentler qanun boyunca oquşnı bedava devam ete bileler. Amma, menim bilgenime köre, qırımlılardan iyün içün para soraylar, eñ azı 4 vaqia aqqında haberim bar. Qanun bar, amma, studentlerniñ avuştıruv qaideleri işlep çıqarılmadı ve devlet qoşma para ayırmadı», – şikâyet etti Skripnik.
Uquq-qorçalayıcınıñ fikirince, bu meselege acele sürette Tasil ve ilim nazirligi kirişmek kerek.
Eñ yaqın vaqıtta daa bir qanun leyhasınıñ baqılması közde tutula. Halq vekilleri Sergey Sobolev ve Valeriy Patskan «Devletniñ içinde mekânını deniştirgen şahıslarnıñ aq ve sebestliginiñ temin etilüvi aqqında» qanun leyhası qayd etildi. Vesiqağa köre, Qırımnı terk etken sakinleri ve terroristlerge qarşı alıp barılğan tedbirler territoriyasında yaşağanlarğa mahsus status berilecek – devletniñ içinde mekânını avuştırğan şahıslar olacaqlar. Olar, vaqtınca yaşamaq içün mesken ve diger imtiyazlarnı talap etip olurlar. Şimdiki vaqıtta, qanun leyhasını Yuqarı Radanıñ mahsus komiteti talil etmekte, ne vaqıt parlamentte baqılacağı daa belli degil.


text:
Aqmescitte qırımtatar sürgünligi yıllığına bağışlanğan mitingni keçirmek yasağı qırımtatarlar körgen sıñır ve qorquzuvlarnıñ daa bir örnegidir. Bunı Avropa Birliginiñ diplomatik hızmeti reisi Federica Mogherini qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığı aqqında aytıp bildirdi.
«Tarihlarınıñ facialı devri edi», – dep qayd ete Mogherini. O, Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ milliy azlıqlarnıñ aq-uquqlarını bozuv ve umumen insan aqlarınıñ vaziyeti kerginleşkeninden sebep qasevet çekkenini daa bir kere hatırlattı.
«Keçüv, fikir ve kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi ürmet etilmeli. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ vekilleri Ukraina, şu cümleden Qırım ve Aqyarğa serbest kirmeli», – dep ayta Avropa Birliginiñ tışqı siyaset ve havfsızlıq siyaseti vekili.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Ukrainada ve çetelde mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan bir sıra hatıra tedbiri ötkerilecek. Kiyevde Bütün Ukraina matem mitingi keçirilecek.
Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve Ukrainanıñ diger şeerleri, em de çetelde çoq biñli aktsiyalar ötkerildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından yarımadağa kirgen qırımlılar üzerindeki monitoringni quvetleştirmege talap ete. O, qırımlılarnıñ Ukraina biometrik pasportlarınen çetelge barğanını Rusiye sıñırcılarına bildirmesini istey.
Bu aqta o, martnıñ 20-nda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında ayttı.
Memurlarnıñ toplaşuvda qayd etkenine köre, bir çoq qırımlı Ukraina biometrik pasportlarını qullanıp, çetel ziyaretlerini gizley.
«Sıñırda (Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında – QA) bugün vatandaşlarğa muracaat yerleştirmege rica etem, Ukraina çetel pasportınen çetelge barğanlar bunı bildirsin. Birisi barğanını gizlese ve hastalıqnı bizge ketirse, böyle insanlarnıñ cinaiy taqip etilüvini talap etecem. Sıñırda test neticelerini altı saat beklemek kerek», – dedi Aksenov.
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi martnıñ 18-nde saat 00-dan başlap «çetel vatandaşlarını» esas Ukrainadan Qırımğa kirsetmey.
Qırımda martnıñ 17-nden başlap sport, eglence ve diger kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Aqyarda martnıñ 19-ndan başlap bütün mektepler qapatıla, aliy oquv yurtları ise martnıñ 16-nda uzaqtan tasilge keçti.
Qırımda koronavirus qayd etilgen memleketlerden kelgenler içün tevsiyeler çıqarıldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımda «separatizm» içün Rusiye ükümeti tarafından mahküm etilgen İlmi Umerovnıñ psihiatrik ekspertizadan keçirilüvi onıñ bedence yoq etilmesi içün qullanıla bile. Böyle fikirni Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«İlmi Umerovnıñ sağlıq alına baqmadan, ve mahkeme qararı işke tüşürilmegenine baqmadan, FSB hadimleri onı psihiatrik ekspertizadan keçirmek içün statsionar rejim müessisesine alıp kete. Er alda, onı ceza psihiatriyası qullanılmasınen bedence yoq etmege isteyler», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
İmayeciler bu mahkeme qararına qarşı şikâyet etti.
Avgust 18-de Rusiye FSB hadimleri İlmi Umerovnı psihiatrik ekspertiza keçirmek maqsadınen Aqmescit hastahanesinden alıp çıqardı.
«Memorial» rusiyeli uquq qoruyıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Yaltada yaşağan qırımtatar faali Damir Minadirovnıñ evinde fevral 11 künü sabasından tintüv keçe. Bu aqta o kendi Facebook saifesinde bildirdi. «Evimde FSB tintüvi», – yazdı o. Qırım.Aqiqat faali ile bağlanıp, tafsilâtlıca malümatnı ögrenmege areket ete.
Uquq qoruyıcı organlarnıñ bu aqta resmiy izaatı yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatar ve ukrain faalleriniñ evlerinde Rusiye mahsus hızmetleriniñ iştiraki ile tintüvler keçirile. Bu aqta halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar öz esabatlarında bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Aqmescitte ekstremizmge qarşı küreş Merkezine çağırttırıldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Million çeşit fikirler olmaq mümkün. Çıqsa – tam olaraq bilecemiz... Bir tek dediler ki, felânça biri şikâyet yazğan eken», – dep ayttı Smedlâyev.
Şimdilşk, Qurultaynıñ MSK reisiniñ malümatına köre, Celâlnıñ özü «E Merkezinde» buluna, Qırım.Aqiqat onnen bağlanıp olamay.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
2016 senesi aprelde Rusiyeniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi işğal etilgen yarımadada Meclisniñ areketini yasaq etti. Dünya cemaatı, Rus akimiyetiniñ böyle areketlerine qarşı çıqıp, qattiyen narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiyeniñ Yükek mahkemesine itiraz yolladı, lâkin apellâtsiya mahkemesi de Meclisniñ yasaq etilmesine qol tuttı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinen raatsız olğanını bildirdi ve basqılarnı toqtatmağa çağırdı.
Yanvar 16 künü Ukraina, BM Teşkilâtınıñ aliy mahkeme organına – Halqara mahkemege muracaat etti ve Rusiye tarafından terrorizmge maddiy deste berilmemesi ve ırq ayırımcılığınıñ toqtatılması aqqında halqara añlaşmalar bozulğanına şikâyet etti.


text:
Bunı «Vesti» yaza.
«Şimdi iç bir haber yoq. Bilgenime köre, hatalarnı tüzetmek içün işni mart 20 künü qaytardılar. İşni nasıl qanunlarğa köre – Ukraina ya da Rusiye – baqacaqlar bilmeyim», – dedi advokat.
Fevralde Lesovoy haber etti ki, Hayser Cemilevniñ işini Bağçasaray mehkemesine baqılmaq kerek edi eken.
Hayser 2013 senesi mayıs 27 künü Bağçasarayda öz eviniñ azbarında yaqalandı. Onıñ ateşinden 43 yaşında olğan yerli sakin vefat etti. Mustafa Cemilevniñ sözlerine binayen, silânı oğlu musadesiz alğan edi. Hayserge Kiyevde ruhiy ekpesrtizanı keçirip, onıñ sağlam olğanını bildirdiler. Prokuratura onı Cinaiy kodeksiniñ 115 maddesi 2 qısmına köre qabaatlay – huligan sebeplerinden öldürüv. Ceza ya 10-15 sene ya da soñsuz apis qapaluvı süretinde olmaq kerek edi.


text:
Oktâbrniñ 15-i sabasına Aqyarda 35 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Hastalar – altı aydan 80 yaşına qadar yerli sakinler. 91 yaşında er adamı ve 94 yaşında qadın vefat etkenler. Ekisiniñ de hronik hastalıqlarınen beraber eki taraflı virus-bakterial pnevmoniyası, keskin nefes yetmemezligi oldı», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 1452 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 965 kişi tüzeldi, 44 insan vefat etti.
Şeerniñ yuqunç hastahanesinde 309 insan közetile, №9 şeer hastahanesinde 227 kişi buluna, 415 insan yaşağan yerde közetile.
Qırımda bir künde qayd etilgen COVID-19 hastalarında yañı antirekord oldı. Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 6502 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 3721 insan tüzeldi, 99 insan koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşgal etilgen Bağçasaray akimiyeti köy hocalıq topraqlarını qoşıp, şeer sıñırlarını deñiştirecek ola.
Bağçasaray şeer şurasınıñ şeer qurucılığı ve topraq qanunlarına riayet etüv boyunca vesiqa azırlanması ve nezart bölüginiñ yolbaşçısı Nadejda Artemenko bildirgenine köre, Bağçasaraynıñ baş planı regionnıñ kuratorı olğan Tataristan mütehassısları ile beraber azırlanıla.
«Novosti Krıma» malümatına köre, Tataristan müessiseleri baş plannıñ birinci variantlarını «Tatinvestproyekt» leyhası çerçivesinde taqdim ettiler. Tezden baş plan boyunca cemaat diñlevleri ötkerilecek.
Yanvar ayına qadar Bağçasaray şeeriniñ baş planı azır olmaq kerek.
Vesiqağa binaen, şeer territoriyası arttırılacaq.
Fevral ayında Bağçasarayda şeerniñ sıñırlarını deñiştirüv meselesi baqılğan edi, lâkin şeer akimiyeti bunı imkânsız olaraq tanıdı.
Şeer civarında köy hocalıq topraqları yerleşe. Köy şuralarınıñ sakinleri bu topraqlarnıñ Bağçasaray şeer sıñırları çerçivesine qoşmalarına qol tutsalar, şeer territoriyası arttırılacaq.


text:
Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi Ukraina Oşçadbankınıñ Qırım bölüginden altın ve para hırsızlığı aqqında cinaiy işni taqiq etmekte, şeklengen insanlardan biri – Qırım baş naziriniñ sabıq muavini Rustam Temirgaliyevdir, dep bildirdi FHH Qırım bölüginiñ yolbaşçısı Viktor Palagin Qırım prokuraturasınıñ toplaşuvında, dep haber ete İnterfaks.
«Temirgaliyev ve nazirler şurası reisiniñ mesleatçısı Vasilçenkoğa qarşı Oşçadbank parası ve altın hırsızlığı boyunca – 300 kg ziyade (iş taqiq etilmekte – muar)», – dep tekrarlay Palaginniñ aytqanlarını neşir.
Onıñ aytqanına köre, Oşçadbanknıñ Qırım bölüginden 250 mln ruble hırsızlandı, paranıñ bir qısmı keri qaytarıldı, daa bir qısmı ise – yoq, dep qayd etti Qırım FHH yolbaşçısı.
Temirgaliyev Qırım işğalinden soñ Qırım baş naziriniñ muavini olğan edi, lâkin 2014 senesi iyün ayında istifağa yollanıldı. Bundan soñra Temirgaliyev Aksenovnıñ hadimlerden tış mesleatçısı oldı, lâkin bu vazifede de çoq bulunmadı.
Qırım siyasetşınası Aleksandr Formançuk Temirgaliyevniñ işten boşatılmasını Qırım.Aqiqatqa izaatlap, baş nazirniñ sabıq muavininiñ Aksenovğa canı ağırğanını ayttı ve qabarcılıq aqqında hatırlatqan edi: «Anda belli bir qabarcılıq meseleleri mevcut, – dedi Formançuk. – Aksenov bir şey bile, lâkin Temirgaliyevniñ para, altın ile ne yapqanını şimdilik aydınlatmağa istemey. Mence, bunıñ devamı olacaq, maalesef».
Temirgaliyevniñ soñki tayinlenmesi – Qazahistan Cumhuriyetinde Tataristan Cumhuriyetiniñ vekâletli temsilcisidir.


text:
Obyektiv olmaq içün bütün qırımtatarlarnı aytmayım, amma tanığan semetdeşlerim sentâbr ayında keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye Devlet duması deputatlarınıñ saylavlarına barmaycaq, elbet de, bir-eki devlet hızmetçisi bar.
Faqat bazı qırımtatarlar Devlet dumasınıñ deputatı olmaq içün namzet köstereler.
Birinci Ruslan Balbek oldı. O, Sergey Aksenovğa niyetini bildirgenini ayttı. Bundan soñ Balbek «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ iç saylavlarında iştirak etip, … ğalip çıqtı. «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ Qırım teşkilâtı mayıs 22-de keçirilgen Rusiye Devlet dumasına firqadan kösterilecek namzetleriniñ ilk saylavlarınıñ neticelerini aydınlattı.
Siyasetşınaslarnıñ malümatına köre, birinci eki ğalip, atta üçünci de ola bile, Qırımdan «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ namzetleri olaraq kösterilecek. Böylece Ruslan Balbek tezden Devlet dumasınıñ deputatı olacaq
Qırımda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ ilk rey berüviniñ liderleri sırasına Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reis muavini Mihail Şeremet (91,23%), baş nazir muavini Ruslan Balbek (81,74%) ve Devlet dumasınıñ şimdiki deputatı, Mustaqil devletler ittifağı, Avrasiya integratsiyası ve semetdeşler ile alâqalar işlerinden komitet reisiniñ birinci muavini Oleg Lebedev (78,59%) oldılar. Siyasetşınaslarnıñ malümatına köre, birinci eki ğalip, atta üçünci de ola bile, Qırımdan «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ namzetleri olaraq kösterilecek. Böylece Ruslan Balbek tezden Devlet dumasınıñ deputatı olacaq.
Aytmaq kerek ki, Devlet dumasınıñ deputatları qarışıq sistema boyunca saylanacaq ilk saylavlar olacaqtır. Saylayıcılar akimiyet firqasından memnün degil, bu sebepten reytingleri de tüşe. Saylavlar proportsional sistema boyunca keçirilse edi, «Yedinaya Rossiya» Devlet dumasında anayasa ekseriyetini şekillendirip olamaz edi. Şimdi ise özüni qorudılar, çünki majoritar bölgelerde olarnıñ namzetleri küçlü raqiplerni alıp taşlap, ekseriyette olacaq, bunı qırımlılar 2014 senesi Qırım Devlet şurası saylavlarında da körgen ediler. Şunıñ içün akimiyet firqası kene iqtidarnı alacaq.
Devlet dumasına kirmege istegen başqa qırımtatarlar barmı?
Rusiye biznes-ombudsmeni Boris Titovnıñ yolbaşçılığındaki «Rost» firqasından Vasvi Abduraimov namzet köstergenine dair malümat mevcut. O, «Milli Firqa» cemaat teşkilâtı idare reisi ola. Rusiyege qoltutqanı çoqtan belli. Amma, doğrusını aytqanda, reytingleri yüksek olmağan firqa ile Devlet dumasına kirmesi pek mümkün degil.
Aqyar faali Lenur Usmanov da küçüni sınap baqmağa azır, amma şimdilik güzel bir teklif olmağanını ayta.
Tabiiy ki, diger qırımtatar namzetleri de olacaq, amma Rusiye parlamentine kirmesi sıfırğa yaqın olğanlarnı daa çoq tehnik namzet olaraq qullanacaqlar.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerge ait olıp, muarririyetniñ baqışlarınen aynı olmaması mümkün


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel, Rusiye ile yaman munasebetlerden kimse menfaatdar degil, lâkin Ukrainadaki kibi bütün adiselerni öz adınen añmaq kerek, dedi. Bunı «Ukrinform» agentligi bildire.
Amerika prezidenti Donald Tramp ile birlikte yapqan brifingi esnasında Merkel: «Rusiye ile yahşı munasebetlerniñ olmağanından kimse menfaatdar degil, lâkin çatışmalar, misal içün, Ukrainada nasıldır şeyler keçkeni aqqında aytılğanda, olarnı öz adlarınen añmaq kerek. Ve Ukraina kibi ülkeniñ territorial mustaqilligi printsipi pek muim ve kütülmek kerek», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Amerika prezidenti ile körüşüvi esnasında Rusiyeniñ, cümleden, Suriye ve Ukrainadaki vaziyetlerge qarşı siyaseti ve, ondan ğayrı, Amerikanıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarınıñ ihtimallı neticeleri muzakere etildi.
Merkel iş ziyareti ile AQŞta buluna.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti..


text:
İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ qızlar bölüginde tantanalı müitte mezunlarğa diplomlar berildi. Bu sene medreseni altı qız yekünledi.
Oquşnıñ yekünlenüvi ile qızlarnı medrese müdiri Edem Lümanov hayırladı. O, mezunlarğa İslâm oğrundaki faaliyetlerinde muvafaqiyetler tiledi.
“Er biriñiz milletimizge dinimizniñ yarığını yetkizdiresiñiz. Aynı siz yaş nesilge medresede alğan bilgileriñizni beresiñiz. Siz balanıñ bütün ömürlik diniy bilgileriniñ temelini qurasıñız. Yüce Rabbimiz eyi işleriñizde yardımcıñız olsun”, – dedi Edem Lümanov.
Qırım Müftisi adından mezunlarğa bahşış olaraq Quran qapları taqdim etildi. QMDİ diniy tedbirlerni teşkil etüv bölüginiñ rehberi Zenife Ablayeva diniy idare adından mezunlarnı hayırlap, olarğa irişken seviyelerinde toqtalmayıp, bilgilerini mükemmelleştirmek, digerlernen paylaşmaq ve Qırım cemaatını oqutmaq tiledi.
“Sizler içün ediye alğanımızda, qırımtatar medeniyeti, antanelerimiz ve İslam özara sıq bağlı olğanından areket etken edik. Epimiz bilemiz ki, evlengen er bir qız yañı evine muqaddes Quran-ı Kerim nushasını alıp kele. Buña köre de sizlerge ananeviy nağışlı Quran qaplarını ediye etmege qarar berdik”, – dedi Zenife Ablayeva.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımdaki qazaq teşkilâtları Rusiye prezidenti saylavında şimdiki Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qol tutmağa davet ettiler. Bunı özüniñ Facebooktaki saifesinde Qırımda saylanğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Andrey Kozenko bildirdi.
Kozenkonıñ yazğanına köre, qazaqlar «qazaq halqınıñ birinci umum Qırım toplaşuvı»nda Putinge qol tutmağa davet ettiler.
Kozenko: «Toplaşuvnıñ iştirakçileri bir ağızdan ülkemizniñ kelecekteki prezident saylavında Rusiye baş komandanı Vladimir Vladimiroviç Putinge qol tutmağa davet ettiler. Qazaq qardaşlarım, sizge qorçalayıcı melek olsun! Lübo!», – dep yazdı.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Müftisiniñ muavini Esadullah Bairov Saq şeerinde ötkerilgen “Vmeste” adlı 2-nci Regional forumnıñ işinde iştirak etti. Forumnıñ esas maqsadı – yaşlarnıñ işbirligini inkişaf etmek, milletlerara ve dinlerara birdemlikniñ pekitilmesi içün fırsatlar açmaqtır.
Forumnıñ ekinci sektsiyası “Yaş nesilniñ maneviy terbiyesi” mevzusına bağışlandı. Qırım Müftiyatı adından Esadullah Bairov çıqışta bulundı. Müfti muavini dinniñ emiyeti ve tutqan yerini añlattı. Bunıñnen beraber, insannıñ bu alemge kelip, eda etken vazifesi, ayat yolunıñ seçimi kibi felsefiy meselelerni köterdi.
“Peyğamberimiz Muhammed (s.a.s) aytqanı kibi, eñ güzel miras – güzel terbiyedir”, – dep hatırlattı E.Bairov. Em de, bugünki künde mevcut olğan artqaçlıqlarnı qayd etti.
“Bazıda ana-babalar, evlâdına yüklegen mesüliet o qadar büyük ola ki, atta, büyükler buña dayanalmaylar. Balalarnıñ balalığı olmalı. Omuzlarındaki mesüliet ise, daa pekinmegen şahsiyetniñ ilerilemesine menfiy tesir etmek mümkün”, – dedi Müfti muavini.
E. Bairov Qırım Müftiyatınıñ faaliyeti ve maneviy-maarif işleri aqqında tarif etti. Sektsiyanıñ işinde pravoslav dini vekilleri iştirak ettiler. Forum eki kün çalıştı.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Bir sıra Qırım matbuatı, Keriç köprüniñ kirişindeki demiryol tunnelinde eşilüv neticesinde bir işçi elâk olğanını bildirdi.
Sentâbr 13-ünde üyleden soñ Kerç.FM saytınıñ muarririyetine telefon etip, Keriç köprüniñ kirişindeki demiryol tunnelinde eşilüv olğanını haber ettiler.
"Demiryol tunnelinde bir şey çökti, qazağa oğrağanlar bar", – aytıp berdiler vaziyetni bilgen kişiler.
Acele yardımdaki muarririyetniñ menbaları, adise aqqında malümatnı tasdıqladı, em bir adam elâk olğanını ve daa birisi öz-özüni qazıp çıqarğanını bildirdi.
Muarririyetniñ talabına qurdurıcınıñ matbuat hızmetinde, bir adam ölümini tasdıq ettiler.
Kerch.com.ru saytı, Keriç köprüniñ kirişindeki demiryol tunnelinde eşilüv neticesinde adam elâk oluvınıñ teşkerüvi yapılğanını haber etti.
"Elâk olğanniñ tuvğanlarına endi haber etildi. Olarğa bütün kerekli yardım yapılır", - dep haber ete matbuat.
"Qırım köprü" saytında şimdilik işçiniñ ölümi aqqında resmiy bildirüv yoq.
Qırım.Aqiqat, adise tafsilâtını bilmege tırışa.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme oturışuvında mahkeme FSB tahqiqatçıları Sergey Mahnev ve Mihail Lopırevni sorğuğa çekti. Olar mabüslerniñ evlerini tintken edi.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, eki şaat operativci şaat ve qoranta azalarınen evni baqqanda tintüv vaqtında aşhanede protokolnı toldurdı, dep ayttı.
Advokat Nazim Şeyhmambetov şaat Lopırev cinaiy dava açmaq qararını çıqardımı dep soradı. O, yoq dedi.
«Şaatlarnı (Lopırev – QA) hatırlamay. Saba saat 5-te olarnı qaydan tapqanlar – bilmey, çünki olarnı operativ hadim qıdırdı. Tintüv vaqtında şaat, mütehassıs ve operativciler qayda olğanını bilmey, çünki protokolnı toldurğan edi. Evde ne tapıldı – hatırlamay», – dep aytıla haberde.
Operativ-tahqiqat tedbirleriniñ ketişatınen bağlı çoqusı tafsilâtlarnı şaatlar mahkemede «hatırlamadı», şunıñ içün ne tasdıqlap, ne de red etip oldılar.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı oktâbrniñ 19-nda saat 10:30 olacaq. Oktâbrniñ 9-nda kelmegen daa bir şaatnıñ sorğusı ve mahkeme munaqaşalarına keçüv planlaştırıla.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım prokuraturasınıñ hadimleri qırımlı Abdureşit Cepparovğa 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq olğanına dair tenbi vesiqasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Cepparov, tenbi berilüvini Kyivde mayısnıñ 3-ne planlaştırılğan «Qırım yürüşinen» bağlay.
«Bugün evde musafirimnen oturdım, oña aq qorçalayıcı meselelerde mesleat berdim, ve pencereden politsiya hadimlerini kördim. Başta karantinnen bağlı dep tüşündim, belki, profilaktik bir subet olacaq dedim. Çıqsam, politsiya zabiti ve prokuraturadan bir qız turğanını kördim, kâğıtları azır edi», – dep tarif etti Cepparov.
Aq qorçalayıcınıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileriniñ malümatına köre, o, böyle tedbirlerniñ iştirakçisi ya da teşkilâtçısı ola.
«Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen Menlik yürüşi teşkil etilgeninen bağlaydırlar. Er birimiz aqqında laf ketkenini, menligimiz aqqında aytılğanını añlap, bu tedbirde iştirak etmeyik dep, tenbilemege istegendirler», – dedi Cepparov.
Qırımnıñ Seyitler rayonında martnıñ 26-nda Rusiye politsiyası qırımtatarlarnı 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq ola, dep tenbiledi.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecektir.
Çubarov, Kreml, «Qırım yürüşi» arfesinde qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışa, dep ayta.
Rusiye Tış işler nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşi» aktsiyasını «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Ukrainada fevralniñ 23-nde demokratik şekilde saylanğan ilk Qırım müftisi, Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi, qırımtatar milliy gimniniñ müellifi Noman Çelebicihan añıla.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciliginiñ Facebook saifesinde haber etile.
Noman Çelebicihan 1918 senesi fevralniñ 23-nde Aqyar apishanesinde bolşevikler tarafından qurşunğa tizilgen edi.
«Bu qurbannen sovet rejimi qırımtatar halqına qarşı bir sıra cinayetni açtı, onıñ eñ yüksek seviyesi ise 1944 senesi facialı sürgünlik oldı. Ve bugün Qırımda Rusiye işğalci akimiyeti qırımtatarlarnı «pek» basqığa oğrata ve taqip ete», – dep aytıla Zelenskıynıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcilik haberinde.
Qırımtatarlar er yıl bu künde hatıra tedbirlerini keçire.
Kyivdeki Yaroslav Mudrıy Milliy kütüphanesinde ukrain ve qırımtatar tarihçıları Noman Çelebicihannıñ ayatı aqqında tarif etecek.
Er yıl olğan «Yardım eli» hayriye aktsiyası keçirilecek, toplanğan para ukrainalı siyasiy mabüslerniñ balalarına yollanılacaq.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında dünyağa keldi. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı, qırımtatar gençleriniñ maarif ve inqilâp teşkilâtlarında iştirak etti.
2018 senesi Çelebicihan öldürilgeniniñ 100 yılında Çerniğiv vilâyetiniñ İgnâ şeerinde hatıra tahtası tiklendi.


text:
Qırımda suv olmağanından sebep bereketniñ yarısı ğayıp oldı, haber ete 5 kanalğa Ukraina Agrar siyaseti ve aşayt naziri Oleksiy Pavlenko.
«Vaziyet şöyledir – pirniç hocalığı Qırımda aman-aman ğayıp olğan. Bu ise küçlü bir saa edi – topraqnıñ 19000 ga. Suvnıñ qıtlığı sebebeinden bereketlilik yoq olacaq, malümatımızğa köre, Qırım suvsız bereketniñ 50% coyar – yani 350-400 biñ tonna. Qırım böyle şaraitlerde özüni mahsulat ile temin etip olamaz», – dey Pavlenko.
Onıñ sözlerine köre, şimdi endi Herson vilâyeti ve Qırım arasında farq duyula.
Ukraina naziriniñ malümatını tasdiqlaycaq delil şimdilik yoqtır.
Evel Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti 2014 senesi pirniç bereketi suv olmağanından sebep tamamınen yoq olğanı aqta bildirgen edi.


text:
Yañıdan qurulğan Qırımlı «Tavriya» futbol taqımı oktâbr 16 künü birinci oyunını qıtaiy Ukrainada Berislav şerinde öz meydanında keçirecek. Qırımlılar «Jitomir» futbol taqımı ile küreşecekler.
Oktâbr 26 ve 30 künleri «Kvadro» ve «Viktoria» taqımları ile oyunlar keçirilecektir.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım Futbol Birliginiñ prezident muavini Oleg Komunâr bildirdi.
O qayd etti ki, evelleri «Tavriya» çıqışta oynay edi, çünki taqım endi başlanğan çempionatqa qoşulğan edi.
Bu bazar künü, 9 oktâbrde «Tavriya» Pervomaysk şeerinde oynaycaq. Onıñ raqibi Nikolayev vilâyetinde (1969 senesi qurulğan, 1995-te çempion olğan ve 2013-te Kup qazanğan) «Pervomaysk» futbol taqımı olacaq.
Bu sene avgust ayından başlap Qırım Futbol Birligi öz işini qıtaiy Ukrainada yañıdan başladı. Aqmescitli «Tavriya» futbol taqımı aveskârlar arasında keçirilgen Ukraina birinciligine qoşuldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kiyev – Oktâbrniñ 31-nde İvan Gonçar adına Kiyev müzeyinde Türkiy tiller ve medeniyetler aftasınıñ tantanalı qapatıluv merasimi ötkerildi. Tedbir devamında şarqiy yemeklerniñ azırlavı boyunca ustalıq dersleri, bayram kontserti teşkil etildi. Kelgen musafirler qırımtatar medeniyetinen de yaqınca tanış oldılar. Qırımnıñ tamır halqınıñ yemekleri, oyun ve avalarınen bu sene Kiyev milliy universitetinde açılğan «qırımtatar filologiyası» talebelri tanış ettiler.
«Bizim tedbirimiz Ukrainada temsil etilgen türkiy tillerge bağışlana. Bu ğaye universitetimizde - «qırımtatar tili ve edebiyatı, tercimanlıq» bölügüniñ açıluvı sayesinde peyda oldı. Bizim şarqiy tiller filologiyası qorantamızğa daa bir aza qoşuldı. Onıñ içün, türkşınaslıq kafedrasında bayram teşkil etmege qarar aldıq», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Şevçenko adına KMU türkşınaslıq kafedrasınıñ assistenti Olga Pışneha.
Aytqanına köre, teşkilâtçılarnıñ esas maqsadı Kiyev sakinlerine qolay ve añlayışlı şekilde türkiy halqlar aqqında malümatnen paylaşmaq edi. Ukrainlilerniñ qomşu halqlarnıñ adetlerinen tanış oluvı çeşit millet vekilleri arasında munasebetlerni pekitmege yardım eter, deyler.
Türkiy tiller Aftasınıñ yekünlevi çerçivesinde qırımtatarlarnıñ medeniyetine büyük diqqat ayırdı. KMU-niñ ocaları seyirciler içün ustalıq derslerini numayış ettiler: çiberek ve samsa azırladılar. Kontsertte yırcılar Lenmar, Lenara Osmanova çıqışta bulundılar, qırımtatar halq oyunlarınıñ ocası Elnara Abdullayeva oyun töşedi.
Programmanıñ bir qısımını KMU «qırımtatar filologiyası» bölüginiñ talebleri azırladılar.
Shatur Gudur gruppası kontsertniñ soñunda çıqışta bulundı, bu gruppa etno-pank usulında icra ete. Taqım azaları Müslim Ümerov ve Cemil Mamutov qırımtatar tilinde yırlap, öz icadında milliy unsurlarnı işleteler.
«Bu oquv yılında men Tavriya milliy universitetinden mında avuştım. Kafedramız türkiy tiller ve medeniyetler Aftasını teşkil etkenini eşitken soñ, mıtlaqa iştirak etmege qarar aldıq», – dey Shatur Gudur azası Müslim Ümerov.
Kontsert ve yemek numayışlarından gayrı, «Urum tili ve medeniyeti» mevzusında lektsiya oquldı. Musafirlerge Donetsk, Zaporojye, Qırımda yaşağan türkiy tillerden birinde laqırdı etken urumlar aqqında ikâye ettiler.


text:
Keçken künü işğal etilgen Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, 4 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende, 2-si qırğınlıq ile küreş tedbirleri vaqtında qayd etildi, 1 hasta Rusiyeden keldi.
Akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 490 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 87-si qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlardır. 16 COVID-19 hastası vefat etti. Aqyarda 178 insan hastalandı. 151 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yaqında keçirilecek «Qavqaz-2016» ögrenüvlerinde Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri Ukrainağa qarşı ameliyatnı işlep baqacaq. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Halqara meseleler boyunca ordu, konversiya ve silâsızlanuv tedqiqatı ukrain merkeziniñ müdir muavini Mihail Samus bildirdi.
«Uçaqlar, meselâ, Ukraina toprağındaki konkret nişanlarğa konkret ücümlerge oşağan vazifelerni işlep baqacaq. Tek bu ücümler poligonlarda işlep baqılacaq. Aynı böyle şekilde deñiz askerleri, Ukraina toprağında kibi, konkret emirlerni işke tüşürecek. Tek olar poligonlarda işlep baqılacaq», – dedi o.
Sentâbr 5-10 künleri Rusiye Federatsiyasında «Qavqaz-2016» ögrenüvleriniñ faal qısmı alıp barılacaq, cenübiy-ğarp strategik yönelişte teşkil etilgen ücümci ordu birleşmesiniñ ameliy faaliyeti işlep baqılacaq.
Avgust 18-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ilân etti ki, Rusiye kütleviy şekilde Ukrainağa kire bile ve böyle alda arbiy vaziyet kirsetile bilecegini ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda «mayıs 3 künü işi» boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnıñ adliyecisi Emil Kürbedinov imayesi altında olğan şahısnıñ aqları bozulğanını ayttı. Bunı o çarşenbe künü, yanvar 21-de, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Edem Osmanovnıñ qırq sekiz saatlik yaqalavı çarşenbe künü, yanvar 21-de, saat 12.10 bitti, lâkin onıñ işi boyunca mahkeme saat 13.00 ötkerildi. Böylece, mahkeme başlanğanda Osmanov 50 daqqa devamında yaqalanğan olaraq sayılmay edi. Prokuror maşina bozuluvı ve tıqanıqlıqlar sebebinden keç qalğanını bildirdi», – dep ayttı adliyeci Emil Kürbedinov.
«Yaqalav 48 saat devam etse, qarar çıqarılmalı, ya da Edem Osmanov azat etilmeli edi. Mahkeme buña emiyet bermedi. Medeniy bir devlette onı saat 12.10 azat eter ediler. Bu cinaiy esnasnı ve onıñ anayasa aqlarını qaba şekilde boza», – dep qayd etti Kürbedinov.
Aqmescit şeeriniñ Merkeziy mahkemesi çarşenbe künü, yanvar 21-de, oña eki aylıq apis cezasını belgiledi.
«Mahkemeniñ qararına köre, bu adam taqiqattan gizlene, şaatlar ve cinaiy iş ketişatına tesir ete bile, lâkin bunıñ iç bir delili ketirilmedi», – dedi Emil Kürbedinov.
Adliyeci mahkeme qararından şikâyet etecek ola.
Malüm ki, Edem Osmanov yanvar 19-da yaqalanğan edi. Onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 381-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca («Akimiyet vekiline qarşı küç qullanması») qabaatlaylar. Osmanovnı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağanda politsiya hadimine qarşı küç qullanmasında şekleyler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçileri Rusiye qanunları boyunca mesuliyetke çekilecek.
«Qırım «qamaçavını» teşkil etkenler, vatandaşlarımıznıñ aq ve serbestligine qarşı areket etkenler, devletimiz ve Qırım Cumhuriyetiniñ menfaatına qarşı faaliyet köstergenlerge ve qanuniyetni bozğanlarğa nisbeten mütenasip qararlar alınacaq – ve Lenur İslâmov istisna degil! Er kes qanuniyet boyunca mesuliyetke çekilecek!» – yaza Poklonskaya Facebookta noyabr 2 künü.
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ evinde tintüv keçirildi. Moskvada yaşağan İsâlmovnıñ tatası Lenaranıñ evini de tinteyler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ işbu sebepten resmiy izaatları şimdilik yoqtır.
Aynı zamanda, Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov RİA Krım neşirine aytqanı kibi, İslâmov «Rusiyege qarşı ekstremist faaliyeti içün cevap bermeli».
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.


text:
Zamandaşlar, Udmurtiya alimi ve pedagogı Albert Razinniñ öz özüni yaquvını, belki de, siyasiy bir areket kibi degil, esli-başlı adamnıñ psihika faciası kibi qabul etecekler. Amma Razinniñ areketine kelecek nesiller – ve tek udmurtlar degil ola bile – nasıl qıymet kesecegini biz bilmeymiz. Çünki, aqiqaten, tarihte nice seferler olğanı kibi, bir de bir tilniñ ya da medeniyetniñ yoq olmasına yol bergenlerniñ evlâtları, başqalarnıñ yaquvlarınıñ külüni öz başına sepip, unutılğan qaramanlarğa eykel tikley edi. Ne de ise, tiller ve medeniyetler, kitaplar tarihında qalıp, bundan tirilmey edi. Aslında, buña oşağan bir şey çoqusı Rusiye halqlarınıñ tilinen ola, olar, turmuş ayatnıñ tili degil de, kitaphane, ritual tiline, folklor feslivallerniñ elementine çevirile. Ve, elbette ki, – ne qadar bu bizge tanış – şeer degil, köy tiline çevirile. Aysa, fin-macar tiline – tamam şu udmurt tiline – İjevskke köre, Tallinde kitap bastırmağa daa qolay olğanına taaciplenmege şey barmı?
Rusiye halqlarınıñ ruslaştırılması tam sürette yapıla, ve ö-özünden degil, Kremlniñ faal iştiraginen
Belki de Albert Razin narazılıqnı başqa türlü köstere bildi. Amma fakt budır: Rusiye halqlarınıñ ruslaştırılması tam sürette yapıla, ve ö-özünden degil, Kremlniñ faal iştiraginen. Bellesem, bu ruslaştıruvnıñ esas motorı – mekteplerde milliy tillerniñ ögrenilmesini mecburiy degil yapqan, Vladimir Putinniñ özü. Cumhuriyeti olmağan milliy azlıqlarnıñ tiline ne olğanını men aytmayım bile. Bu otuz yılda Rusiye Federatsiyası, kösterme "internatsionalizm"inen Sovet Birligi becerip olamağanını, becerdi demege mümkün. Bir de bir halq çoqluq olğan yerlerde nasıldır mıqayt tirenüvge ümüt etmek mümkün. Amma çoqluq olmağan yerlerde milliy tiller kereksiz olmay da, olarnı kereksiz yapalar. Keride qalğanlarnıñ sıfatından saqınğan yaşlar ise, özlerini endi rusiyeli degil de, rus dep ilân etmege tırışa. Ruslarğa ise udmurt tili ne kerek?
İlhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ siyaseti - bugün bütün Rusiyede keñişlengen milliy facianıñ aqibetleridir
Bellesem, bu – Albert Razin özüni yaqqanınen añlatmağa istegenidir, ve bunıñ İjevsk ya da Moskovada bugün eşitelicegi şübelidir. Ve añlamaq, ilhaq etilgen Qırımda Rusiyeniñ siyaseti - bugün bütün Rusiyede keñişlengen milliy facianıñ aqibetleridir. Qırımtatar faallerine qarşı basqı, Meclisnen küreş – bularnıñ bütüni ruslaştırmanıñ birinci adımlarıdır, öz milliy tamırlarını unutmaq, tamam şu keri qalğanlarnıñ sıfatını aşlamaq ıntıluvıdır. Ve kelecekte bunıñ netiseci olaraq, belki de, gençi öz halqı ve tilinden utanacaq, qartı ise – ümütsizlikten İjevsk degil, Aqmescit meydanından bir areket yapacaq.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Qırımda tekrar furtuna havfı ilân etildi. Sinoptikler iyün 17-de künniñ ekinci yarısında sağanaq yağacağını, saniyede 15-20 metr yel esecegini tahmin eteler.
Qırımnıñ gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresiniñ malümatına köre, furtuna havfı iyün 18-ge qadar ilân etildi.
Keçken afta Qırımda sağanaqlar yağdı, Aqmescitniñ soqaqlarını suv bastı, bazı yerlerde yollar özenlerge çevirildi, asfalt bile qalmadı. Aydavcılar suvnı maşinalardan qopqalarnen çıqara ediler.
Mayısnıñ soñunda yağğan küçlü yağanaqlar neticesinde Canköy rayonında evlerni suv basqan edi.


text:
Törek matbuğatına küzätü 16.09.2021
16 nçı sentyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Yeni Şafak” gazetı “2023nçe yıl – yañadan tuu simvolı” dip yaza.
Kiçä uzğan “6nçı Anadolu media büläkläre” programmasında çığış yasağan ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 2023nçe yılnıñ Törkiyäneñ qabat tuuınıñ simvolı buluın söyläde.
“Hürriyet” gazetı Awrupa Berlege komissiyäse räiseneñ Törkiyä turındağı belderüe xaqında citkerä.
Ursula fon der Leyen kiçä yasağan tradiśion “Berlekneñ xäle” çığışında “Törkiyä belän mönäsäbätlärebezneñ törle ölkälärendä êşläwne däwam itäbez,”-dide.
“Star” gazetınıñ “Kürşe belän imzalar quyıldı. Törkiyägä räxmät” iseme astındağı xäbärendä yustiśiyä ministrı Abdulxamit Gülneñ Gruziyägä säfäre turında süz bara. Anıñ qısalarında ike däwlätneñ xoquq yaqlaw ölkäsendä xezmättäşlege turındağı kileşü imzalandı. Gruziyäneñ xökümät räise İrakli Garibaşvili ileneñ cir bötenlege häm suverenlığı, Awrupa-Atlantik integraśiyäse mäs’älärendäge yärdäme öçen Törkiyägä räxmät belderde.
“Sabah” gazetı “Ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportında Greśiya rekordı” xaqında citkerä.
Törkiyäneñ ciläk-cimeş häm yäşelçä êksportı 14%qa arttı häm kerem 148 million dollardan kübräk buldı. Avgust ayında Greśiya bazarına satu 18 tapqırğa üste. Liviya belän İzrail dä Törkiyädän êksport iñ küp artqan illär rätendä.
“Haber Türk” gazetı Törkiyädän toraq alğan AQŞlılarnıñ sanınıñ 8 ayda 3,5 tapqır artuın citkerä.
Ğıynvardan avgustqa qadär çit il keşelärenä 30 meñ 849 toraq satıldı. Älege çorda Törkiyädä yort-cirle bulğan Amerika watandaşlarınıñ sanı, uzğan yıl belän çağıştırğanda, 3,5 tapqır artıp 871 keşe täşkil itte.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 22.10.2021
22Hчe үkTәбpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 22nçe üktäbr’dä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
Törek matbuğatına küzätü 21.10.2021
21 nçe oktyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü


text:
Rosreyestr ve Kadastrovaya palata Qırımda taşınmaz mülk ve devlet kadastr esabatınıñ alıp baruvı içün uquqnıñ qayd etüvini toqtattı. Bunı Qırımnıñ «devlet qayd etüv ve kadastr boyunca devlet komitetiniñ reisi» Aleksandr Spiridonov bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform.
Onıñ sözlerine köre, taşınmaz mülkniñ ve kadastr esabatınıñ alıp baruvı içün uquqlarnıñ qayd etüvi boyunca Rosreyestr ve Kadastrovaya palatanıñ vazifeleri devlet qayd etüv ve kadastr boyunca devlet komitetine keçecek eken.
«Olğan malümatqa köre, Goskomregistr vesiqalarnıñ qabul etüv-berüv boyunca işine avgust 1-den başlamalı. Al-azırda azırlıq işleri alıp barıla»,– dedi Spiridonov.
Qırım Goskomregistri Aqmescitte Ğalebe caddesi, 165 adresi boyunca yerleşecek.