text:
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa daa bir ameliyat yapılacaq, şimdi o, hastahanede yata. Bu aqta faalniñ apayı Gülnara Bekirova Ukrinform mühbirine bildirdi.
«Kyivdeki ortopediya ve travmatologiya institutında tedaviylenmege devam ete. Üç afta devamında oña tamçılıq yapılacaq. Noyabrniñ 25-nde «Feofaniyada» ayaq damarlarınıñ stentlendirüv ameliyatınıñ olması planlaştırıla», – dep tarif etti Bekirova.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora yaqınlarda Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ mesleatçısı oldı.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


c: text/html

text:
Ukrianalı jurnalist, Qırım sakini Aleksandra Yefimenko öz Facebook saifesinde Qırım yarımadasına "daa yahşı vaqıtlarğa qadar" ketmemek qararı aqqında haber etti. O, bunı işğal etilgen Qırımda Rusiye polisi tarafından oña qarşı ola bilgen taqipler ile iza etti.
"Kyivge qaytqan soñ, 2021 senesi dekabrniñ soñunda maña telefon etip, men yaşağan evge polis kelgenini ayttılar. Kelip adımnı aytqanlar, menim aqqında sorağanlar. Bunı yapqanlar, asılında meni tam uquqlı zenaat aqqımdan marum ete ve öz tsenzurasını qabul ettirmege tırışa", - dep yazdı Yefimenko.
Jurnalistlerniñ Qırımda işlemesi ne içün kettikçe zorlaşır? Mustaqil jurnalistniñ yarımadada işlemesi bugünde ne içün telükelidir? Yarımadadaki haber vastalarınıñ tam nezareti ile kim ve ne içün meraqlanır? Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında.
Aleksandra Yefimenko 2017 senesi noyabr ayında Qırımda çalışıp başladı. O, esasen yarımadada insan aqlarınıñ bozulması mevzusı ile oğraştı, mahkemelerge barıp turdı, tintüvlerni aydınlattı ve ilâhre. Taqma adınen yazdı. Bir sıra Ukraina ve halqara neşirlernen, şu cümleden Qırım.Aqiqatnen de çalıştı.
Qırımğa soñki hızmet yolculığı sentâbr ayından noyabr ayınace devam etken.
-Yarımadağa kelgenimden bir afta soñra, bir kün saba azbarınıñ qapısını açqanda ayağım altına qara şeritnen eki suniy qaranfil çiçegi tüşti. O zaman qalıp, işimni bitirmek qararına keldim. Amma bu olduqça ciddiy bir ihtar olğanını añlay edim.
Ayağım altına qara şeritnen eki suniy qaranfil çiçegi tüşti
Kyivge qaytqan soñ, maña telefon etip, men yaşağan evge polis kelgenini ayttılar. Kelip adımnı, soydımnı aytqanlar, menim aqqında sorağanlar: kimim, nenen oğraşam, qayda bardım, kimnen körüştim ve ilâhre. Qırımğa barmamaq qararına keldim. Çünki bütün bular kelecekte yahşı ve kerçek jurnalist işine fayda yerine daa çoq zarar ketirecek.
Qırımda jurnalist olaraq işlemek ve kendine diqqat çekmemek qıyındır, çünki olarnıñ (mustaqal jurnalistlerniñ - QA) sayısı pek az. Epsi bir mahkeme binasına kiresiñiz, öz matbuat kartañıznı kösteresiñiz, mahkeme zalında çekişler içün muracat etesiñiz. Er alda siz öz malümatlarıñıznen , vesiqalarıñıznen bir yerde körünesiñiz. İlk bir qaç kere köz ögünde olğanımnı añlağanımda, bu adiy "açıq şey edi". Men bir qaç kere aynı maşna menim taqip etkenini, kimrde evimniñ yanında turğanını da kördim. De peyda ola edi, de yoq ola edi. Ve bu maşnalar deñişe edi.
2019 senesi iyül ayında meni yaqaladılar. Men çekişlerge kete edim, Aqmescitteki avtostantsiyada yanıma grajdan urbasında üç kişi keldi. Olar özüni köç polisi kibi tanıttı ve olarnen ketkenimni istediler. Olarnen ketmege istemesem ne olacaq sualime "mecburiy alıp kelüv teşkil etermiz ve bu 19.3 maddesi olacaq ve başqa türlü laf etecekmiz", dediler. Olarnen ketmek qararına keldim ve maña advokat kerek olğanını ayttım.
O zaman maña advokat Rustem Kâmilev yardım etti, çoq sağ olsun. Protokol tizilmedi, memuriy ya da cinaiy dava da açılmadı. Meni qanunsız çalışqanımda qabaatladılar.
– Qırımğa barıp, böyle stress başından keçirmek nege kerek?
-Doquz yıl evel men bu zenaatnı sayladım ve bu zenaat telükeli olğanını sayam. Saylavımnı bütün bularnı añlap yaptım ve asla peşman olmadım. Qırımda dört yıl çalıştım ve buña da asla peşman olmadım.
Eñ qorqunçlı ve deşetli şeyler tınçlıqta olur
Cografiy noqtanıñ özüne - Qırımğa kelgende: yarımada işğal etilgen soñ anda pek çoq qanunsızlıqlar ve pek az malümat olacağı belli oldı. Men daima, eñ qorqunçlı ve deşetli şeyler tınçlıqta olur, dep aytam. Men ve menim zenaatdaşlarım Taras İbragimov, Alöna Savçuk ve Alina Smutko - tınçlıq olmaması içün çalışmağa tırıştıq. Şimdi olarğa Qırımğa barmağa yasaq.
– Qırımda mustaqil jurnalistikanıñ şimdiki vaziyeti ne? Ümüdiñ barmı? Evel, Qırım ile çalışmağa toqtamaycağıñnı, uzaqtan bunı yapacağıñnı ve anda çalışmağa telükesiz olğanda qaytacağıñnı aytqan edi. Ne zaman bu ola bilir?
– Bunıñ ne vaqıt olacağını bilse edim, er keske aytır edim. Qırımdaki mustaqil jurnalistikağa kelgende, tam mında ve şimdi o elbette anda bar. Bunı vatandaş jurnalistler yapa. Ve olardan ğayrı, anda mustaqil ihtisasiy jurnailstler qala - elbette olarnıñ adlarını iç kimse aytmaz. Olvr anda qalıp çalışalar ve böyle fırsat olğanına qadar çalışacaqlar. Yani, qırım mevzusı unutılmaz, dep tüşünem.
– Seniñ fikrince, ne içün jurnalistlerge böyle basqı etile?
Esasen oğraşqanım aq qoruyıcı segment aqqında aytıp olam. Eminim ki, jurnalitslerniñ mahkemege kelmesi ya da mudafaa mevzuları üzerinde çalışması ve misal olaraq, şimdi Qırımda siyasiy davalarnıñ uydurılmasınıñ aydınlatılması Rusiye akimiyeti içün elverişli degil. Bugünde Qırımda sayısı bayağı artaqan iskenceler aqqında yazğanımıznı da istemeyler. Bu olarnı pek qorquta. Aq qoruyıcı segmentten ğayrı diger şeyler aqqında aytsaq, jurnalistlerniñ nasıldır içtimaiy, ayatiy meseleler aqqında yazğanını da istemeyler. Yani, anda er şey pek yahşı olğanını köstermek isteyler.
Aq qouyıcılarnıñ malümatına köre, Qırımda 12 jurnaliste apis etilgen: Marlen Asanov, Osman Arifmemetov, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Rustem Şeyhaliyev, Server Mustafayev, Seyran Saliyev, Timur İbragimov, Asan Ahtemov, Amet Suleymanov, Aleksey Bessarabov ve frilanser Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenko.
Metinni Olga Gah azırladı
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar edebiyatı
Qırımtatar edebiyatı — qırımtatarlarnıñ edebiyatı. Öz tarihnı Uluğ Ulus vaqtında başlana, Qırım Hanlığı vaqtında — onıñ abadanlığı. Rusiye Qırımnı zapt etkende soñ — turğunlıq devri. XX asırında qırımtatar edebiyatınıñ ğayrıdan doğuvı. Şuralar Birliginde 1944 senesi başlanğan qırımtatarlarnıñ soyqırımı qırımtatar tiline büyük bir ziyan ketirdi, qırımtatar edebiyatına da demek. Gorbaçovnıñ Perestroykası vaqtında edebiyatınıñ ekinci ğayrıdan doğuvı başlandı, amma endi qırımtatar müellifleri esasen rusça yazalar. 2014 s. Rusiye Qırımnıñ anneksiyası yapılğanda soñ Rusiyede ananeviyli olğan tsenzuradan sebebinden, Qırımtatar edebiyatı eminliknen inkişaf etip olurmay. Eskiden Çağatay tili men Uyğur tili çoqu zaman edebiyat tili dep qulanğanlar.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ CNN telekanalına bergen intervyüsında memleketiniñ silâlı quvetleri fevralniñ 24-nden berli ğayıp etkenleri aqqında bildirdi.
Zelenskıynıñ aytqanına köre, 2500-den 3000 biñge qadar arbiy elâk oldı, tahminen 10 biñ arbiy ağır yaralandı, «ve qaç kişi sağ qalır belli degil».
Cenkleşken taraflar ğayıpları aqqında siyrek haber ete. Martnıñ 25-nde Rusiye Mudafaa nazirligi cenk areketleri vaqtında 1351 Rusiye arbiyi öldi ve 3825 arbiy yaralandı, dep bildirdi. O vaqıttan berli Kreml ğayıpları aqqında bildirmedi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye tarafınıñ ğayıpları tahminen 20 biñ insan oldı.
Arbiy ğayıplarğa mustaqil şekilde qıymet kesmek şimdilik zor. ABD istihbaratı martnıñ ortasında elde etken malümatına esaslanıp, Rusiye tarafınıñ ğayıpları 8-14 biñ ola, dep bildirgen edi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Geniçesk civarlarında 2 biñge qadar Rusiye arbiyi buluna, olar bütün maşinalarnı toqtatıp teşkere. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Geniçesk sakinleri haber etti. Şahsiy telükesizlikleri havf altında olğanı içün adlarını gizli qaldırdı.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri Geniçeskte 17-nci oquv yurtunıda lager yaptı. Geniçeskten Arabat beli çıqışında okop qazalar.
Rusiye arbiyleri 16 yaşından 60 yaşına qadar erkeklerge şeerden çıqmağa izin bermey.
Sakinlerniñ bildirgenine köre, şeerde «tınçlıq», Ukraina bayraqları tura. Geniçeskniñ merkezine Ukrainağa qoltutmaq içün qadınlar aktsiyağa çıqtı.
Al-azırda şeerde arbiy tehnika yoq. Tünevin Rusiye tehnikası yollar boyu tura edi. Haber etilgenine köre, Rusiye arbiyleri tehnikanı tarlalarda saqlay.
Qırım.Aqiqat bu malümatnı tasdıqlamaq içün başqa menbalardan haber almağa tırışa.
Fevralniñ 28-nde Geniçesk şeer şurası şeerde soqaqta bulunuv, diger cemaat yerlerinde ve naqliyat areketinde saat 20:00-dan 06:00-ğa qadar, M18 yoluna çıquv ise saat 18:00-dan 8:00-ğa qadar sıñırlana.
Hersonnıñ şeer yolbaşçısı İgor Kolıhayev martnıñ 1-nde saba şeer Kyivniñ kontroli altında buluna, dep bildirdi.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Fevralniñ 24-nde Kreml Putinniñ ücümniñ maqsadı «Ukrainanı askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiyası» olğanına dair aytqanlarını tekrarladı.
Putin Ukrainağa ücüm etkenini aqlap, fevralniñ 21-nde Ukraina ükümeti özek silâsını almağa tırışqan neonatsist rejimi olğanına sebepsiz qabaatlavlarnı tekrarladı. Rusiye prezidentiniñ vekili Dmitriy Peskov Ukrainanıñ askeriysizleştirilüvi ne demek olğanını añlatıp, bu «çetel devletleriniñ faal ğayretleri sayesinde soñki vaqıtları pek artqan arbiy potentsialnı neytralleştirüv» ola, dep qayd etti.
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Prezident Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net.


text:
Trampnıñ öyendä tentü
Trampnıñ Aq Yorttan yäşeren dokumentlarnı urlawı söylänä
AQŞnıñ êlekkege ilbaşı Donal’d Tramp Federal’ tikşerü byurosınıñ (FBİ) Floridadağı öyenä basqın yasawın belderde. Ul sośial’ mediada yazğança, FBİ agentları düşämbe kiçke säğat’lärdä Mar-a-Lagodağı milegenä bärep kergän häm seyfın açqan.
“Floridanıñ Palm-Biçendäge öyem Mar-a-Lago xäzerge waqıtta qamap alındı, FBİ agentlarınnan toruçı zur törkeme basqın yasadı häm anı basıp aldı. Bu xalqıbız öçen qarañğı çor. Älegä qadär ber genä AQŞ ilbaşı belän dä mondıy xäl bulmağan” dip yaza Tramp.
AQŞ dairälärennän alınğan mäğ’lümatlarğa qarağanda, Tramp Aq Yorttağı qayber yäşeren dokumentlarnı qanunsız räweştä Mar-a-Lagoğa alıp kitkän digän süzlär bar. FBİ älege oçraqnı tikşerü qısalarında tentü ämere çığarğan.
“N’yu-York Tayms” bu xaqta tikşerüdä qatnaşuçı ike şäxesneñ süzlärenä tayanıp yaza.
AQŞ yustiśiyä ministrlığı häm FBİ älegä bernindi belderü dä yasamadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Si Cinpiñ Putinğa qayğınamä yulladı
Ul İjevsk şähärendäge mäktäptä bulğan qorallı höcümdä ğomeren yuğaltuçılarnıñ ğailäläreneñ qayğısın urtaqlaştı
Şveśiya ütkärgeçtän gaznıñ sarqıp yuğaluın kisätte
Şveśiya, Rusiyäneñ “Tön’yaq ağım-1” ütkärgeçendä 2 sarqawnıñ buluın belderep, köymälärneñ töbäkkä yaqınlaşmawı kisätüen yasadı


text:
Bildirişüv
Bildirişüv ya da kommunikatsiya (latince communicatio — "birleşme", "bildirme", latince communis - "ortaq" sözünden kele) - eki ve ziyade şahıslar arasında malümat (fakt, fikir, körüş, duyğular) almaşuv esnası, söz ve sözsüz vastalar ile malümat berüv ve aluv maqsadınen qonuşuv.
Bildirişüv çeşitleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Çeşit-türlü bildirişüv usullarını üç gruppağa bölmek mümkün: ağzaviy, yazma ve körüvli.
Qonuşuvnıñ kendisini söz, sözsüz ve yazma soyuna bölmek mümkün. Sözsüz qonuşuvğa beden tili, körüv kontakt, ima-işaret tili ve dig. ait. Zemaneviy şaraitlerde ağ qonuşuvınıñ emiyeti arta.


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ İslâm Terek (Kirovskoye) qasabasında yaşağan İslâm Terek rayonınıñ regional Meclis reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evinde tintüv keçti.
Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat teşklilâtı bildirmekte.
Abdulvatov bildirgenine köre, küç idatresiniñ hadimleri ellerindeki qararğa istinaden tintüv yapmağa kelgen ekenler.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ inceliklerini bilmege areket ete.
Noyabrniñ 8-nde Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay –Zareçnoye köyü) evlerinde keçirilgen. Seytumerovdan ğayrı er kes artıq raat areket etmesi mümkün.
«Qırım birdemligi»cemaat teşklilâtı bildirgenine köre,evinde tintüv keçirilgen qırımlı Seytumer Seytumerov politsiya şubesine alıp ketkenler.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken. Bir elniñ beş parmağı bar eken. Olar bir elniñ parmaqları olğanları içün olarğa “beş qardaş”, dey ekenler.
Bir kün parmaqlar arasında nasıldır añlaşılmazlıq peyda ola. Meselâ, Çinatiy parmaq digerlerine böyle dey:
– Men parmaqlar arasında eñ kiçkenesi ve sevimlisim. Meni sevmegen olmaz. Ayvanlarnıñ bile balaçıqları pek sevilir. Amma “Quş qonğan” oyunında er zaman mektepten kelip, aç qalğan men olam. Oyunda olsa bile, bu – aqsızlıqtır. Büyükler aşap da, kiçkenelerniñ aç qalğanı qayda körülgen?!
Yüzük parmağı:
– Sen iç de şikâyet etme, kiçkene, – dey oña. – O oyunda eñ sevilgen parmaq sensiñ. Biz, başqa parmaqlar ise, açköz ve fikirsiz olıp körünemiz. Aslında mına buña aqsızlıq demek mümkün.Ne içün men açköz ve fikirsiz olayım? Öyle olsam, yüzükni maña taqar edilermi? Yoq! Demek, men alicenap ve zarifim…
Şu arada lafqa Orta parmaq qoşulıp:
– Siz neden tartışasıñız, ya? Arañızda eñ büyügi, eñ uzun böylü soyu men olsam da, siz kibi laf etmeyim, – dey.
Baş parmaq buña dayanalmay, söz qata:
– Mesele boy-postta degil, efendim. Bütün iş beceriklikte. Menim çevikligime baqıñız. İç biriñiz menim yapqanımnı yapıp olamazsıñız. Mensiz bir topnı bile yerden alıp olamazsıñız. Öyle degilmi?..
İşte, olar davalarını devam ettiler. Bir maalden soñ bir şey yapıp olamağanlarını köreler. Çinatiy parmaq özüniñ iç bir işke yaravsız olğanını duya. Yüzük parmaqqa üstündeki yüzügi ağırlıq ete. Baş parmaq ise başqa parmaqlarnıñ bir sırada olğanlarını pahıllap, şu sebepten özüni pek yañğız is ete.
Faqat “Şehadet parmaq” adınen tanılğan işaret parmağı olarğa güzel şeylerni işaret etip, tenbiyelemege tırışsa da, bunıñ faydası olmay.
Elbet, beş qardaşnıñ biri-birine böyle küskün munasebeti, biri-birinen añlaşıp olamağanı olarnıñ beraber areket etmelerine keder ete. Netice öyle ola ki, elniñ saibi bir filcan suv bile içip olamay.
İşaret parmaq böyle vaziyetni toqtatmaq qararına kelip:
– Qardaşlarım, sizge pek müim bir şeyni aytmaq isteyim, – dey. – Eger böyle devam etsek, alımız fena olur. Şübesiz, bir elniñ beş parmağı olğan soñ er birimizniñ emiyetli yerimiz bar. İşke yaravsız olsa edik, bizni yaratmaq da kerekmez edi.
Orta parmaq bu sözlerden coşıp:
– Qardaşım doğru ayta. Oña “Şehadet parmağı”, dep nafile aytmağanlar. Keliñiz, aramızdaki tartışmadan vazgeçeyik! – dey.
Baş parmaq:
– Razım, amma özara añlaşıp, meni çette qaldırmañız, – dep tenbiyeley.
– İç öyle olurmı? Seniñ yapqan işiñe epimiz şaatmız. Men seniñ eñ yaqın qardaşıñ ve yardımcıñ olam. Demek, daima seniñ yanıñda olurım, – dey İşaret parmaq.
Yüzük parmağı da Çinatiy parmaqqa hitap etip:
– Sen de, qardaşım, özüñni yañğız sayma. Asılında sen bizim çinatiyimiz, küçük yardımcımızsıñ, – dey.
Çinatiy parmaq da bu tatlı sözlerden sevinip, Yüzük parmağına yaslana ve şundan soñ aralarındaki bütün sıqıntılar yoq ola.
Böyleliknen, beş qardaş birlikniñ ne qadar müim olğanını añlay. “Meger birlik olsaq, ne qadar güzel işler yapıp ola ekenmiz”, – dep tüşüneler.
Etraflarına baqıp, muabbetlikte çalışqan diger ellerniñ becerikli parmaqlarını, şu parmaqlarnen neler-neler yapılğanını köreler.
İşte, o künden soñ olar özlerini daa küçlü is etip başlaylar. Tek bir yumruq kibi areket etseler, er angi qapılarnı açıp ola-caqlarını, er angi duşmannı yeñeceklerini añlaylar.


text:
Qaragruhçılar
Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002.
Qaragruhçılar (Urısça: чepHocoTeHцы, qara + gruh «törkem»), 1905-1917 yıllarda Räsäydä monarxiä rejimı yaqlı säyäsi oyışma äğzaları, böyek mämläkätçel şovinizm tarafdarları, milli azçılıqnı täşkil itkän xalıqlärnıñ xoquqların çikläw säyäsäten alğa sörüçelär. Qazan gubernasında "Patşa-xalıq Urıs Cämğiäte" ("Цapcko-HapoдHoe pycckoe oбщecTBo", räise F. Zalesski) häm "Urıs Xalqı Berlege" ("Coюз pycckoro Hapoдa") bülekçese häm başqa eşçänlekläre mäğlüm. "Tçernosotenets" ("чepHocoTeHeц") häm "soşniki" ("coшHиkи") gäzetläre näşer itelä. 1905-1907 yıllarda Qazanda manifestatsiälär uzdıralar, Yähüdilärne tarlaw-ezärlekläw aktsiäläre oyıştırıla.
Monı da qara: Skinhedlar


text:
Rusiyä belän Könbatış illäre arasında kiyerenke wäzğıyät’
Awraziya qaytawazı - 70/2021
2021nçe yılnıñ 21nçe aprelendä Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin parlamentta yasağan çığışında ilenä doşmannarça qarawçılarnı kisätep bolay dide: “Küperlärne yandırırğa telämibez, härkem belän yaxşı mönäsäbättä bulırğa omtılabız. Tik ägär beräwlär bezneñ yaxşı niyätebezne köçsezlek dip uylasa, şunı belsen – Rusiyäneñ cawabı simmetrik, tiz häm qatğıy bulaçaq”. Putinnıñ bu süzläre bigräk tä Könbatış däwlätlärenä yünälgän ide.
Soñğı waqıtta Könbatış belän Rusiyä arasında ber-berseneñ diplomatların deportaśiyäläw küreneşe yışaydı. Başta bu waqıyğalarnıñ barışına küz salıyq.
2021nçe yılnıñ 15nçe aprelendä AQŞ, Rusiyägä sankśiyä kertep, 10 diplomatnı “persona non grata” iğ’lan itte. 21nçe aprel’dä isä Rusiyä dä 10 AQŞ diplomatınıñ 1 ay êçendä ildän kitüen taläp itte. 22nçe aprel’dä Amerika Quşma Ştatlarınıñ Mäskäwdäge ilçese Djon Sallivan söyläşülär öçen Vaşingtonğa qaytıp kitte.
Şul uq 15nçe aprel’ könne Pol’şa 3 rus diplomatın ildän cibärü turında belderde. 16nçı aprel’dä Rusiyä moña cawap itep alarnıñ 5 diplomatı turında deportaśyä qararı çığardı.
17nçe aprel’dä Çexiyä xökümäte räise Andrey Babiş Rusiyä yäşeren xezmätläreneñ 2014nçe yılda ber qoral saqlağıçında bulğan şartlaw belän bäyläneşe barlığın uylawların belderde. İldäge 18 Rusiyä diplomatı persona non grata iğ’lan itelde. Moña cawap itep Rusiyä 20 çex diplomatın deportaśiyäläde.
Şul uq könne Ukraina häm Rusiyä ber-berseneñ berär diplomatın illärennän qudı.
20nçe aprel’dä Rusiyä ike Bolgariya diplomatın depotaśiyäläçägen belderde. Mart ayında Bolgariyä ike rus diplomatın quğan ide.
22nçe aprel’dä Slovakiya xökümäte räise Êduard Xeger 3 rus diplomatınıñ Çexiyadağı wäzğıyät’ säbäple ber atna êçendä ildän kitüläre kiräklegen citkerde.
23nçe aprel’dä Çexiyägä teläktäşlek yözennän Litva -2, Êstoniya häm Latviya berär Rusiyä diplomatın ildän quarğa qarar çığardı. Mäskäw idaräse dä bu däwlätlärgä şul uq räweştä cawap qaytardı.
İminlek maqsatınnan Rusiyä Könbatış çiklärenä xärbilär cibärde, yaqlar ber-bersen şımçılıqta ğayepli. Bu xäldä diplomatlarnı deportaśiyäläw oçraqlarınıñ däwam itü ixtimalı zur. Xäzergä Könçığış Awrupa belän Rusiyä arasında baruçı bu prośess üz êçenä Könbatış Awrupa däwlätlären dä tartıp kiterä ala.
Közen uzaçaq Däwlät Dumasına saylawlarğa qadär Könbatış yaqlawındağı Rusiyä oppoziśiyäse 21nçe aprel’däge şikelle protest çaraların däwam itäçäk. Alarğa teläktäşlek kürsätüçe diplomatlarnıñ Rusiyädän deportaśiyälänüe häm Könbatış illäreneñ moña cawap qaytaruı mömkin. Bolay da ike arada küzläw suğışı iñ yuğarı noqtasında. Rusiyä NATOnıñ üzen här yaqtan äyländerep aluın uylıy. Könbatış isä Rusiyäneñ êkspanśiyä säyäsäte alıp baruın alğa sörä. Bu konfliktnıñ regiondağı illärgä naçar täêsire qotılğısız.


text:
Qırımda Aqmescitteki aylanma yol omravı neticesinde 6 insan elâk olğan vaqia boyunca qabaatlanğanlarğa qarşı cinaiy iş qapatıldı. Bu aqta «RİA novosti» («RİA haberler») agentligi, Kremlge boysunğan Qırım Taqiqat komitetiniñ matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp, bildire.
«Taqiqat bir sıra taqiq faaliyetini alıp bardı, qabaatlanğanlarnıñ cinayetke bağlı olğanını isbatlağan deliller toplandı. Lâkin, olardan şefaat (resmiy rica) kelgeni sebebinden ve Ğalebeniñ 70 yıllığına bağışlanğan amnistiya aktı çıqarılğanı sebebinden, taqiqat cinaiy işni qapatmaq qararını aldı», – dep aytıla beyanatta.
Qırım Taqiqat komitetiniñ resmiy saytında cinaiy iş qapatılması aqqında malümat bildirilmey.
2015 senesi politsiya Aqmescit-Dubki yolunıñ omravı neticesinde 6 insan elâk olğanına bağlı sayılğan «Bağçasaray yol quruvı idaresi» şirketi bölüginiñ müdiri, baş müendisi ve ustasına qabaatlavnı taqdim etti.
2014 senesi sentâbr 28-de içinde 8 insan bulunğan avtomobil yolda 9 metrlik çuqurğa tüşti. Çuqur yolnıñ bu qısmında yol örtüsi omrağanı neticesinde peyda oldı. Yol qazası neticesinde eki bala yaralarnen hastahanege alıp ketirildi, qalğan altı insan, bu cümleden eki bala, elâk oldı.
Omrav, tübünde demiryol tünneli keçken yol qısmında yüz berdi. Yol quruvınıñ baş yapıcısı (podrâdçik) «Yujdorstroy» şirketi edi. «Krımavtodor» şirketi ise, yol baqımı içün mesüliyetli edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ Lenin meydanında noyabr 4-de Qırımda yaşağan halqlarğa bağışlanğan sergi açıldı. Bunı Kreml kontrol etken içki siyaset, haber ve bağ nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Yarımada haber naziriniñ muavini Vadim Pervıhnıñ aytqanına köre, sergide Qırımnıñ esas ve az bilingen halq gruppaları aqqında malümat ve «arhivlerniñ eñ meraqlı fotoresimleri» numayış etilgen.
«Mında er kes bilmegen halqlar numayış etildi. Misal olaraq, yarımadada yaşağan asurlar ya da italyanlar. Qırım çoq milletli bir yer, mında 175 millet temsilcisi yaşay, olardan 29-zı ealiniñ 99 fayızını teşkil ete», – dep ayttı Pervıh.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, sergi eki afta devam etecektir.


text:
Oktâbr ayınıñ soñunda Aqmescitte Qırım musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayı toplanğan edi. Anda Qırımtatar Milliy Meclisine ait mal-mülkni «devletleştirmege» teklif etildi. Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek bu ğayege qoltutıp, muzakereler dört yıldan berli devam etkenini ayttı. Bu qarar ilhaqtan soñ yarımadada Meclis faaliyetiniñ Rusiye akimiyeti tarafından yasaqlanmasınen bağlıdır.
Aqmescitte musulmanlarnıñ Rusiye Qurultayını Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi keçirdi. 2014 senesinden soñ bu teşkilât yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisinen muzakere etmey ve Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd oldı.
Rusiyeli advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yarımadadaki mal-mülkni qorçalaması zor olacaq.
Rusiye akimiyetiniñ kontrolindeki müftiylik onı basıp balaNikolay Polozov
– Devletleştirüv – büyük bir söz. İşğal etilgen Qırımda Meclis mal-mülkiniñ saipleri bar, hususan, «Qırım» hayriye fondu. Rusiye akimiyetiniñ kontrolindeki müftiylik onı basıp bala. Mal-mülkniñ qanunsız berilmesini temin etecek qararlarnı Qırım mahkemeleri qolay-qolay çıqara bile. Al-azırda Meclis binası ve diger yerler qullanılmay, olar qapalı, satqınlar ise andan dividend alacaq ola. Rusiye uquqına köre bu mal-mülkni qorçalamağa zor olur, halqara mahkemelerge ise vaqıt kerek. Bundan ğayrı, Rusiye, Avropa insan aqları mahkemesiniñ bir sıra mülk qararını, meselâ, «YUKOS» qararını yerine ketirmege razı olmadı. Bu uquqtan daa çoq siyasiy meseledir.
Qırımtatar halqınıñ lideri ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi ki, Mecliske ait mal-mülkniñ büyük qısmı «Qırım» hayriye vaqfı üzerinden Türkiye ve Romaniyada yaşağan vatandaşlarnıñ parasına satın alınganını edi ve onıñ şahsiy mülki degil. Cemilev, mesele nasıl al etilecegine baqmadan, Qırım Ukrainağa qaytqan soñ bozulğan mülk aqları ğayrıdan tikleneceginden emin.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev dey ki, Qırım musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsilci organı sayılamaz.
– Qırım musulmanlarınıñ Qurultayı aqqında aytacaq olsaq, bu qırımtatarlarnıñ musulmanlar olaraq toplanma institutlarından biri ola. Qırımtatar halqınen bağlı bütün meselelerni yalıñız Qırımtatar Milliy Qurultayı çeze. Qırım musulmanlarınıñ Qurultayı oña baqmadan toplana, imamlar ve musulman cemiyetleri müftiylikni saylay edi. Ne yazıq ki, işğalden soñ müfti ve onıñ yaqın ortaqları işğalci akimiyetnen işbirligi yapmağa başladı. Olar işğalden evel qabul etilgen nizamnameni bozıp, Qırım musulmanlarınıñ Qurultayını toplamağa devam ete. Qayd etmek kerek ki, müftiylikniñ qırımtatarlarnıñ milliy mal-mülkine iç bir alâqası yoq. «Qırım» fondu – hayriye vaqfıdır, onıñ yardımınen Ukraina qanunlarına köre mal-mülkni resmiyleştirmege mümkün edi.
Eskender Bariyevniñ hatırlatqanına köre, 2014 senesi sentâbr ayında Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım» vaqfınıñ binalarında tintüvler keçirip, onıñ aktivlerini tevqif etken ve esaplarını qapatqan edi.
Rusiye, musulmanlarnıñ Qurultayını qırımtatarlarnıñ temsilci organı, müftini ise olarnıñ diniy lideri olaraq kösterecek olaEskender Bariyev
– Davanı halqara seviyege çıqarmaq içün «Qırım» fondu öz tarafından iç uquqiy imayeni tüketmege mecbur. Yaqında BM insan aqlarını qorçalav komitetine şikâyetimizni berdik, cevap bekleymiz. Bu mesele BM Halqara mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı açtırğan davada müim bir yer alacaq. Bütün bular daa bir toplaşuv arfesinde ola: Rusiye, musulmanlarnıñ Qurultayını qırımtatarlarnıñ temsilci organı, müftini ise olarnıñ diniy lideri olaraq kösterecek ola.
Yarımada musulmanlarınıñ Rusiye Qurultayında daa bir kere 5 yılğa saylanğan Qırım müftisi Emirali Ablayev Qırım içün eñ müimi barışıq olğanını tekrarlamağa boldurmay:
«Diniy idareniñ ve şahsen bizim işimizniñ eñ büyük maqsadı vatanımız Qırımda milletlerara, dinlerara barışıqnıñ saqlanması ve oña riayet etilmesi ola. Bizim içün eñ büyük nimet ve bizim birinci vazifemizdir».
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ vekili, Ukraina müftisiniñ muavini Rustam Gafuri emin ki, Emirali Ablayevniñ iş usulları yarımadada barışıqnı saqlap qalmağa yardım etemez.
Ablayevniñ usulları barışıq ve istiqrarnı saqlap olamaz, terrorizmniñ ögüni alamazRustam Gafuri
– 2000 yıllarında Qırım musulmanları diniy idaresinen çalışqan edim, eminliknen ayta bilem ki, Ablayevniñ usulları barışıq ve istiqrarnı saqlap olamaz, terrorizmniñ ögüni alamaz. O – bir qoqla, başından berli eyi munasebet qurmağa istemey edi. Ekstremizm aqqında tenbiyelegende, musulmanlar terroristlernen aynı körünmesin dep, ögüni almaq içün bu mefküreni añlamaq kerek, bizni añlamadılar. Ve daa bir müim şey bar, eki taraflıq: Ablayev em halqnı, em diniy idareni temsil etecek ola, diger taraftan ise, Ukraina teşkilâtınıñ mektüplerini Rusiye müürli blankta yollay edi. Öz temsilcisini Ukrainanıñ kilse ve diniy teşkilâtlar şurasına yollamağa tırışqan edi. Bular bu insannı ve Qırımda olğanlarnı tanıta.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
Donetsk vilâyeti devlet memuriyetinde iyül 5-te Kramatorskka«Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazanğan Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala kontsert programmasınen kelecegi aqqında bildireler.
«Kramatorsknıñ silâlı taqımlardan azat etilmesiniñ eki yıllığına şeerni populâr ukrain yırcısı Jamala ziyaret etecek», – dep aytıla memuriyet matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Elde etilgen malümatqa köre, Jamala Kramatorsknıñ merkeziy meydanında sanağa çıqacaq. Kiriş serbest.
Yırcınıñ resmiy saytında bu malümat daa tasdıqlanmadı.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Konkurs qaidelerine binaen, endi kelecek sene Ukraina «Eurovision» yarışını öz devletinde qabul ete bile, amma onıñ bunı red etmege de aqqı bar.


text:
Qarasuvbazar regional Meclisiniñ başı Mustafa Asabanıñ evindeki tintüv Qırımda qorquzuv aktsiyasınıñ devam ola, – haber ete Qırım.Aqiqatqa Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev.
«Qırım ealisi, ilk nevbette qırımtatarlarnı yarımadanı terk etmege mecbur etken qorquzuv aktsiyasınıñ devamıdır. Aktsiyalarnıñ soñu olmaycaq, tintüvler de keçirilecek. Tevqiflerniñ yañı dalğasınıñ ola bilecegini red etmeyim. Akimiyetniñ bu kibi areketleriniñ maqsadı – yarımadanıñ faal qısmını qorquzmaqtır. Olğan beterleşüv aqqında aytıp yürmesinler dep. İqtisadiy soylardan ğayrı, siyasiy meseleler de bar: söz serbestliginiñ, anayasa aqlarınıñ bozuluvı. Mustafa Asabanıñ evinde nasıldır bir patron tapılğanı, tabiiy ki, birev aselet olarnı anda saqlağandır, silânıñ qanunsız şekilde gizlenmesi boyunca cinaiy işni açmaq ve böyleliknen akimiyetke riayetkâr munasebetni talap etmek maqsadı ile yapılğan», – dey Smedlâyev.
Berilgen malümatqa köre, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçirdiler. Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıra ediler.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildire ki, Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 14-te Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv keçirip, patronlarnı taptılar. Olarnı, Bariyevniñ aytqanına köre, özleri qoydılar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Ümerov dedi ki, saba saat 7-de onıñ evine tintüv ile keldiler. «E» Merkeziniñ vekilleri patlav maddelerini ve silânı qıdırdılar. Bunıñnen beraber, Ametniñ bilgisayarında içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını oqudılar. Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler. Sorğudan soñ Amet Ümerovnı azat ettiler. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay.
Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
2015 senesi iyün 18 künü alınğan qanun boyunca prezident unvanını coyğan 2010-2014 seneleri Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviç Qırımda «referendumnıñ» keçirilüvi ve soñra Rusiye işğaliniñ sebebi – qırımlılar tarafından Maydan mefküresiniñ begenmemesi olğanı aqta bildirdi.
Bunı Yanukoviç BBC kanalına bildirdi.
«Maydan em Qırım, em Donbass, em Ukraina cenübiy-şarqnı öz radikal baqışları ile qorquzdı. Bu eñ müim meseledir, onıñ neticesinde eali halq imayesini teşkil etip, özüni qorumağa başladı. Qırım Yuqarı Şurası da referendumnı keçirmege qarar aldı. Mında Rusiyeniñ mevamı ne edi? Rusiye bu ziddiyetten çette qalıp olamadı. Ebet, qalıp olamaz edi», – dey Yanukoviç.
Qırımda qanunsız referendumnıñ keçirilüv sebebi olaraq Yanukoviç ealiniñ kelecegi içün qorqunı adladı.
«Qırım referendumnı keçirgende, insanlar kelecegi, balalarnıñ kelecegi içün qasevet çeke edi», – dedi Yanukoviç.
«Maydan yapqanınıñ aqibetidir. Adet üzre Rusiye tarafdarı olğan ealini qorqutqan radikal milletçilikniñ aqibetidir», – dep qoştı Yanukoviç.
Qırımnıñ qaytarıluvı aqta Yanukoviç böyle ayttı: «Bugün endi olıp keçken bir şey. Amma bugün cenk kete. Qırım aqqında aytmaq, Qırımnı qaytarırmız dep…Nasıl? Cenknen? Daa cenk kerekmi?»
Ukrainada bir qaç cinaiy işniñ iştirakçisi olğan ve İnterpol tarafından qıdıruvğa ilân etilgen Viktor Yanukoviç 2014 senesi fevral 22 künü Kiyevden qaçıp, Ukrainanı terk etti. Şimdi o Rusiyede buluna.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı bu gece Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı, dep haber ete Qırım.Aqiqat. Mustafa Cemilevni ve mesleatçısı Rustem Ümerovnı üç saat Bişkek ava limanında nezaret altında tuttılar.
«Ukraina Bişkek konsullığı meseleni nezaret altına alıp, ileride bunıñ kibi vaqialarğa yol bermemek içün elinden kelgenini yapa», – dep bildireler vekâletliniñ ofisinde.
Kırgızistan uquq qoruyıcıları bunıñ kibi areketleri ile Vena konventsiyasını bozdılar
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, gece Bişkek ava limanında politsiya 3 saat devamında Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni ve mesleatçısı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerovnı nezaret altında tuttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisi Ukrainanıñ Kırgızistan konsullığı bu gece Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı ögrengenini ayttı. Kırgızistan uquq qoruyıcıları bunıñ kibi areketleri ile Vena konventsiyasını bozalar.
Berilgen malümatqa köre, Cemilev ve mesleatçısı Rustem Ümerov Kırgızistanda konferentsiyada iştirak eteler. Konferentsiyanıñ mevzusı – «Merkeziy Asiyada migratsiya meseleleri». Tedbirni Kırgızistan Cumhuriyetiniñ Jogorku Keneşi ve Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası teşkil eteler.


text:
Ukraina men Resey äskerleri negizinen Donbass aymağına qaray jinalıp twr. Äli de soğıstı toqtatu boyınşa kelisimniñ töbesi körinbeydi. Qos taraptıñ is..
Resey men Ukrainanıñ äskerleri Donbass aymağına toptalıp jatır, aldağı uaqıtta aymaq qaqtığıstıñ negizgi ortalığına aynalğalı twr. Osı twsta Resey pre..
Resey Ukrainağa auqımdı şabuılın bastağannan beri ülken soğıs şığınına batqanı turalı köptegen aqparat qwraldarı jazdı. Äsirese, Resey armiyasınıñ neg..
"Ülken jetilik" (G7) Reseyge eskertu jasap, ärqanday himiyalıq, biologiyalıq nemese yadrolıq şabuılğa qatañ qarsı twratındarın bildirdi. Soñğı künderi..
Europa odağı himiyalıq, biologiyalıq jäne yadrolıq tötenşe jağdaylarğa dayındaluda. Eurokomissiya atalğan tötenşe jağdaylarğa dayın bol üşin arnayı qo..


text:
Qırımda COVID-19 hastalarınıñ vefat sayısı eksilmey, dep bildirdi yanvarniñ 13-nde Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Vefat sayısı ne keçken afta, ne de 2021 senesiniñ aftasında eksilmedi. Yani em keçken afta, em ondan soñraki afta 57 vefat qayd etildi», – dedi o.
Bundan evel bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı biraz eksilse de, yaqın aftalarda bu virus tarqaluvınıñ artması beklenile.
Keçken künü Qırımda 213 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, koronavirus pandemiyası sebebinden cemaat aşağan yerlerniñ iş sıñırlavları yanvarniñ 15-nde lâğu etile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatarlar işğal etilgen Qırımda rusiyeli Devlet Dumasına saylavlarnı boykot etti. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımtatarlar Devlet Dumasına saylavlarnı boykot etti – bu kösterici ve müimdir, bu noqta-i nazar, narazılıq, fikir köstermesidir, amma cinayet degil. Bu vaziyette cinayetni mustaqil devletniñ qısmını işğal etken, işğalci ükümetni tizgen, bu territoriyada arbiy küçlerni çoqlaştırğan, ve... çoq tenbige baqmadan, tanılmağan, ecnebiy, diger devletniñ mülkü olğan topraqta bütün Rusiye Federatsiyasnınen beraber devlet dumasına saylavlarnı teşkil etken ve keçirgen kimseler yaptı...» – dep yazdı Umerov.
Bunen beraber, İlmi Umerov Ukraina ükümetini Devlet Dumasına saylavlarnıñ neticelerini tanımamağa çağırdı.
Bundan evel Aqmescitteki 266 sanlı bölük saylav komissiyasınıñ reisi Yelena Agapova bildirdi ki, işbu saylav bölüginde qırımtatarlar saylavlarnı körmemezlikke urdı.
Qırımda parlament saylavları, yarımada 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, ilk sefer keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Noyabr 10 cümaaqşamı künü Ukraina iç işler nazirniñ muavini Sergey Yarovoy ve Milliy Politsiya yolbaşçısınıñ birinci muavini Vadim Troyan hadimler taqımına regional yolbaşçılarnı taqdim ettiler. Bunı ükümet sitesi bildire.
Böylece, Qırım Muhtar Cümhuriyeti ve Aqyar şeheriniñ Milliy Politsiya baş idaresiniñ yolbaşçısı 58 yaşındaki Anatoliy Bahçivanci oldı. Bundan evel o Ukraina Milliy Politsiya yolbaşçısınıñ iş teminleme departamentinde mesleatçı vazifesinde bulundı.
Ondan ögüne Milliy Politsiyanıñ Qırım boyunca baş idaresiniñ yolbaşçısı İçki işler nazirliginiñ Alupka ve Kezlev şeer idareleriniñ sabıq yolbaşçısı İvan Katerinçük edi, lâkin o istifağa ketti.
2015 senesi iyün 16 künü Ukraina İçki işler nazirligi Qırım Muhtar Cümhuriyeti boyunca mahsus İİN idaresini teşkil etken edi. Müessisenıñ merkezi Odessada yerleşe.


text:
Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov sentâbrniñ 1-nde insultqa oğradı ve suniy komada buluna. Bu aqta sentâbrniñ 2-nde Qırımda Rusiye tarafdarı cemaat faali Sergey Akimov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İnsultqa oğradı. Şimdi Türkiyede buluna. Onı suniy komağa kirsetkenler. Bugün Moskva saatinen 11:00-da onı andan çıqaracaqlar. İleride ne olacaq – baqacaqmız», – dep ayttı Akimov.
Daa evel Yuriy Meşkovnıñ qızı Marianna babası insultqa oğrağanını Facebook saifesinde yazğan edi.
İşğal etilgen Qırımnıñ müessiseleri mezkür malümatnı şimdilik tasdıqlamay.
1990-ıncı yıllarnıñ başında Yuriy Meşkov Qırımnıñ Cumhuriyet areketi ve «Rusiye» Blokunıñ yolbaşçısı edi, olar yarımadanıñ Ukrainadan mustaqil olmasına ve daa soñra Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qoltutqan ediler.
1994 senesi Qırımnıñ ilk ve soñki prezidenti olaraq saylanğan edi.
«Rusiye» blokundaki bölünüv ve Ukraina akimiyetiniñ areketleri neticesinde Rusiyege ketmege mecbur edi. Yarımada işğaline qadar anda yaşağan edi. Şimdi Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetine muhalif ola.


text:
Haaga
Haaga (niderlandça Den Haag, s-Gravenhage, [dɛnˈɦaˑx], [ˈsxraˑvə(n)ˌɦaˑɣə], Des Graven Hage - Graflar urmanı digän süz) - Tönyaq diñgez yanındağı Nidirlan şähäre häm cämğiäte, Nidirlan xökümäte häm parlament urnaşu urını, Könyaq Hollandiäneñ başqalası, patşalar urnaşqan urını.
Haaga şähärendä BMO Xalıqara Mäxkämäse, Xalıqara cinäyät mäxkämäse, Xalıqara arbitraj mäxkämäse urnaşqan.
Xalıq sanı buyınça Haaga Nidirlan öçençe şähäre (Amsterdam häm Rotterdam nan soñ).
Xalıq sanı 501 725 keşe (2012). Mäydanı 98,2 km².
Haaga Randstan aglomeratsisenä kerä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1230 yılda Hollandiä grafı Floris IV Haaga kirmänenä nigez sala, xäzer ul kirmän - Binnendorf sarayı dip yörtelä.
1248 yılda Hollandiä grafı Wilhelm II üzen Rim patşası dip iğlan itep, yaña kirmängä saldıra.
Wilhelm II ulı Floris V kirmänne tözep beterä häm ul kirmän Alparlar zalı (Ridderzaal) dip atalğan.
Haaga şähärendä zur saqlanu nığıtmaları tözeleşe tıyılğan bulğan, şuña kürä Siksän yıllıq suğışı waqıtında şähär keşesez qalğan diärlek.
1400 yıldan Haaga çın şähärgä äylänä, graflar anda baş yortların tözilär.
1581 yılda Haagada Berläşkän wiläyätlär Cömhüriäte xökümäteneñ yuğarı organı - Ğomumi ştatlar urnaşqan.
XVIII ğasırda xalıq sanı 40 meñgä citä.
1806 yılda Napoleon idäräse waqıtında Haaga şähär xoquqların ala.
1899 yılda Haagada Solıx taradarları konferentsiäse uza häm Xalıqara arbitraj mäxkämäse oyışa. AQŞ qorıç magnatı Endrü Karnegi Tınıçlıq Sarayın tözeleşkä 1,5 million dollar birä, anda Xalıqara arbitraj mäxkämäse urnaşqan.
1945 yılnıñ 3 martında Böyekbritaniä oçuçıları xata yasap Haaganıñ ber rayonın bombağa tota, 500 keşe häläk bula.
XV ğasırdan şähärneñ bilgese - läkläk bula. Şähär 8 rayonnan tora.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi sayt
- OфициaлbHый caйT MyHиципaлbHoй aдMиHиcTpaции(иHrл.)
- OпepaTop ropoдckoro TpaHcпopTa 2008 eлHың 29 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.(иHrл.)(Hид.)
- KapTa TpaHcпopTHoй cиcTeMы


text:
«Bizler bunıñ kibi referendumlarnı tanıymız, – dep ayttı Aksönov. – Bu territorial cemiyetniñ fikiridir, onı qanun boyunca amelge keçirmek kerek. Olar şimdi qarar alalar, idare strukturasını tizeler. Tizgen olsalar, biz kimlernen muzakereler keçirilecek añlaycaqmız, ve bu işke başlaycaqmız».
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov ise Qırım sakinlerine belli olğan Ukraina devleti artıq yoq olğanını ayttı.
Mayıs 11-de Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde region statusı aqqında referendum keçirildi. Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, vatandaşlarnıñ aman-aman 90% regionlar mustaqil olmasına qol tuttı.
Merkeziy saylav komissiyası Donbasstaki «referendumnıñ» qanunlarğa iç bir alâqası olmağanını bildirdi. Halqnıñ bu «saylavını» em Avropa, em de AQŞ qabul etmediler.


text:
Dekabr 30-da kündüz Keriç keçitinde furtuna havfı ilân etilmekte. Buña baqmadan, mında dört parom çalışa.
Bunı Yekâne transport müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keçitte furtuna havfı ilân etile, lâkin yel süratı saniyede 12 metrge qadar eksildi. Vaqtınca dört paromnı işletmege qarar alındı. «Olimpiada», «İonas», «Nikolay Aksenenko», «Glukofilousa» paromları çalışa», – aytıla beyanatta.
Dekabr 30-da saba, müdirlikniñ malümatına köre, ruzgârdan sebep yalıñız bir parom çalışa edi. Nevbette 1600 tura edi.
Qırımda dekabr 30-da yağmur ve qar yağması beklenile.


text:
Rusiye aktöri Mihail Poreçenkov «Qırımda mücize» filmi ile Donbassqa baracaq.
Al-azırda levhanı yarımadada çıqaralar. Bunı o mart 17-de Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete akimiyetniñ tarafdarı Krıminform saytı.
«Men daa bir kere Donbassqa baracam, yalıñız levha ile degil, mustaqillik içün küreşken balalarğa yardım etmek içün», – dedi o.
«Qırımda mücize» – «Krım Kino» kinostudiyası çıqarğan birinci tam metrajlı filmdir. Levha süjeti – adiy aydavcı ve meşur aktrisanıñ sevgi ikâyesidir. Poreçenkov ve İrina Grineva baş qaramanlar rolüni oynadılar.
Levha bu sene noyabr ayında Aqmescitte taqdim etilecektir.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ yolbaşçısı Vasiliy Vovk yanvar ayında bildirdi ki, Mihail Poreçenkov Rusiye artistleri Yuliya Çiçerina ve İosif Kobzon ile beraber qıdıruvğa ilân etildi.
2014 senesi oktâbr 30-da Rusiye aktöri Mihail Poreçenkov separatistler zapt etken ukrain Donetskini ziyaret etken edi. Separatistlerniñ saytında Poreçenkov ile video bar, o, «Matbuat vastaları» yazısı ile urba kiyip, ateş aça. Levhada Rusiye vatandaşınıñ nişanı körünmey, özü ise «adamlarğa ateş açmağanını» bildire.


text:
Ukraşna nazirler Şurasınıñ binasında Ukraina Haber siyaseyi Nazirligi ve Qırımtatar Maliye Merkeziniñ teşebbüsinen, Qırımda öldürilgen ve ğayıp olğanlarğa bağışlanğan foto-sergi açıldı. Bunı mart 1 künü Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci müavini Emine Ceppar Facebook saifesinde haber etti.
«Bu insanlar – qarşılıqnıñ timsalleri. Olarnıñ çağına yetmegen balaları, cemi sayıda 70 ziyade olıp, babasız ösmek zorundalar! Bu – insanlarnıñ, ailelernıñ ve halqlarnıñ büyük acısıdır. Bu resimler, Ukrainanıñ devler hızmetçilerine er kün Qırımnı hatırlatmaq kerek! Bu umumiy facia», – dep yazdı Ceppar.
Kyivde fevral 25-26 künleri ötkerilgen «Qırım işğal altında: Ukraina ve dünyağa olğan tesiri» Halqara forumı devamında Radio Svoboda jurnalistleriniñ 27 fotoresimi taqdim etilgen edi. Resimlerde ukrain yarımadanıñ Rus orduları tarafından işğal etilgeniniñ ilk künleri qayd olunğan,fotoresimler Qırım sakinleriniñ Rus devletiniñ areketlerine qarşı kütleviy narazılığını ve 2014 senesi mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünü hatırasına soñki matem merasimlerini akis ete.


text:
Kremlin nezareti astındaki Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımadağa İtaliyadan Veneto, Lombardia, Liguria, Toscana, Emilia-Romagna vilâyetleriniñ yerli parlament deputatlarınıñ vekilleri kelgenini haber etti. Bunı Aksönov oktâbr 14, cuma künü Facebookta bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, kelgenlerniñ bazıları Qırımnı evel ende ziyaret etken ediler. O italyan deputatlarına «ümdeli noqta-i nazarları, Rusiyege qarşı sanktsiyalarınıñ lâğu etilmesine qol tutqanları, informatsion qurşavnı yıqqanları» içün minnetdarlığını bildirdi.
«İtalyan eyyetiniñ ziyareti sadece siyasiy noqta-i nazdar müyim degil, onıñ ameliy faydası da bar. Ayrıca, bizler içün suv temizlevinde, koy hocalıq tehnikasınıñ yapılmasında, aşayt mahsulatları ve ayvan yemleriniñ çıqarılmasına tecrübeli olğan italyan biznesiniñ vekillerinen işbirlik qurmaq pek müimdir. Ve eminim, italiyalı işdeşlerimiz, ziyaretleri devamında dünyaca belli olğan «Massandra» birleşmesini körüp, Qırım şarapçılarınen işbirlik qurmaq imkânlarınen meraqlanırlar», – beyan etti Aksönov.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Radasında italyan deputatlarınıñ işğal etilgen Qırımnı ziyaret etmek niyetlerine itiraz bilrdiler.
Oktâbr 6 künü Ukrainanıñ Rigadaki elçisi Evgen Perebiynis bildirdi ki, Latviyalı sörfçılar Qırımnı izinsiz ziyeret etkenleri içün cezalanmaq mumkünler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapğan ziyaretleri resmiy olmağanlarını bildirgen edi. İyül 25 künü Ukraina TİN muracaatınen çetel devlet vatandaşlarını qanunsız şekilde Qırımnı ziyaret etmekten tenbiyeledi.


text:
İyülniñ 11-nde Rostov-na-Donuda Yaltadalı «Hizb ut-Tahrir işi» keçken mahkeme oturışuvında mutehassıs, taqdim etilgen mahkeme delillerinden biri qanunsız şekilde elde etilgeni aqqında ayttı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Sergey Loktev haber etti.
«Bugün mutehassıs, FSB hadimleri taqdim etken video audioqaydınıñ stenogramması protsessual yolnen elde etilmegenini ayttı. Kerek soratma ve qarar yoq eken. Bu pek qaba bozıluv sayıla. Bunı protokolğa kirsetilir dep ümit etem. Böyle yapılmağan taqdirde, elimizde oturışuv vaudioqaydı mevcut. Böyle bir delil qabul etilmez dep sayam», – dep ikâye etti Loktev.
Onıñ sözlerine köre, iyülniñ 17-nde mutehassısnıñ sorğulanuvı devam etken ve «bugün alınğan malümatnen bağlı olaraq sualler berilecek eken».
Mayıs ayınıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı iştirakçisiniñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bu aqta Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ Aqmescit Mitropolitine ve Qırım Lazarine olğan muracaatta yazıla.
«Qırım Müftiyatı sizge, yarımadanıñ esas mezeplerinden birisiniñ yetekçisine, işbu teşebbüske qol tutmağa ve Qırımda vaziyetniñ tınçlandıruvına kendi isseñizni qoşmağa rica ete», – denile beyanatta.
Muracaatta yazılğanı kibi, işbu areketler «çoq milletli Qırımda dinlerara barışıknıñ bozuluvına ketire bile».
İnsannıñ ğayıp oluvı aqqında birinci haber martnıñ başında peyda olğan edi. O vaqıt islâm dinini kütken qırımtatarı Reşat Ametov ğayıp oldı. Mart 15 künü adamnıñ ceseti tapılğan edi. Onıñ üç balası babasız qaldı. Mayısnıñ soñunda «Ukrainskiy dom» teşkilâtınıñ 3 azası coyuldı: Leonid Korj, Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinov. Üçü de evden çıqıp qaytmadı, olarnen nasıldır bir bağ alâ daa yoqtır.


text:
Ukraina: "Yelenovka törmäsen ruslar bombaladı"
Ukrainalı äsirlär totıluçı törmägä höcüm öçen ike yaq ta ber-bersen ğayepli
Ukraina tışqı êşlär ministrı Dmitro Kuleba ukrainalı äsirlär totıluçı Yelenovka törmäsen ruslarnıñ bombalawın citkerde. Ul Twitterdağı yazmasında älege höcümgä qarata BMOnıñ Rusiyägä rizasızlıq belderüe kiräklegen äytte.
“Ukrainalı xärbilärneñ Azovstal’dän êvakuaśiyäsen ciñelläştergän BMOnı Rusiyäne Yelenovka törmäsen bombalawı öçen kisken ğayeplärgä häm bu äşäke cinayät’neñ barlıq döreslegen açıqlaw öçen töbäkkä kilergä çaqıram,”-dip yazdı Kuleba.
Ministr Xalıqara Qızıl Xaç komitetın da ukrainalı äsirlärneñ xälen kontrol’ itärgä çaqırdı.
Rusiyä isä älege törmäne Ukraina köçläre bombalawın alğa sörä. İlneñ saqlanu ministrlığı süzçese İgor’ Konaşenkov Ukraina armiyäseneñ Yelenovka toraq punktı yänäşäsendäge ob’yektqa AQŞta yasalğan yuğarı näticäle artilleriyä reaktiv sisteması HIMARS belän raketa cibärüen citkergän ide. Ul höcümdä äsirlekkä töşkän ukrainalı ğaskärilärneñ 40ınıñ hälaq buluın, 75eneñ yaralanuın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı
Däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä mäs'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Rusiyä konsullıq xezmätlären tuqtattı
Rusiyäneñ Qarataw (Çernogoriya-Montenegro) ilçelege ildä wazıyfalı 6 diplomatınıñ telänmägän keşe bulıp iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ tuqtatıluın belderde


text:
Bu Baş prokuratura matbuat hızmetiniñ Qırımğa yaqın vilâyetler ve Kiyev şeerinde rey bergen qırımlılarğa yollanılğan muracaatında aytıla.
Baş prokuratura cemaat borcunı yerine ketirgen (Ukraina cinaiy kodeksiniñ 350 maddesi) hızmet adamları ya da vatandaşlarğa zorbalıq ve telükelerden uquq ceetten qorumaqnı kefil ete, ve bölge saylav bölükleri ya da mahkemege faal muracaat etmege teklif ete.
Matbuat hızmetiniñ beyanatında qayd etile ki, Baş prokuratura emin ki, vatandaşlarnıñ milliy çizgileri sayesinde Ukraina devletinde qanunlarğa riayet etilip başladı. Kergin vaziyette ve qıyın devirlerde cemaat borcunı yerine ketirmek ğayet müimdir.
Baş prokuraturada aytqanlarına köre, lâqayt qalmağan Qırım sakinleriniñ reyleri Ukrainada siyasiy ve iqtisadiy istiqrar, em de Qırımnıñ onıñ ayırılmaz parçası olmasında, büyük isse qoşacaq.


text:
Bunı «Keriçniñ yaşlar icra komiteti» adlı teşkilâtı azırladı. Teşkilâtqa çeşit oquv yurtlarnıñ studentleri kire.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sözlerine köre, bedava şeritçikni almağa istegen bayağı adam bar edi.
Rusiye bayrağı tüsteki şeritler yarımadanıñ işğalinden soñ mot oldı. Olarnı çantalarda, saçlarda, ellerinde taşıylar, maşna, ayaqmaşnalarğa, atta köpeklerniñ boyun qayışlarına bağlaylar.
Rusiye künü munasebeti ile tedbirler Keriçte iyün 12 künü başlandı ve bazar kününece devam etecek. Er kün şeer merkezinde «Eski azbar» meydançıqta kontsertlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımda esas tedbirler iyün 12 künü keçti. Keriçte Rusiye timsalleri ile ayaqmaşna ve avtoyürüşler olıp keçti. Şeerni rus samovarı, balalayka ile «yaraştırdılar».
Aqmescitte Rusiye bayramı ile tatar «Sabantuy»ı qayd etile edi. Aqşam ise şeerliler bir-birini basıp, Nadejda Kadışevanıñ ve «Zolotoye koltso» taqımınıñ çıqışını körmege areket ete edi.


text:
Human Rights Watch halqara uquq qoruyıcı teşkilât, qırımtatarlarnıñ martnıñ 27-sinde Qırımda tutulğanı ve mart 27 ve 28-inde tevqif etilgenine qarşılıq kösterdi.
Uquq qoruyıcılar keçken afta vaqialarını “Rusiyeniñ Qırım yarımadasını işğalini tenqit etken adamlarğa qarşı basqını arttırmaq içün emsalsiz adım”, dep iza etti, bildire Azatlıq Radiosınıñ ukrain hızmeti.
“Rusiye akimiyeti qabaatlavdan vazgeçip, faallerni azat etmeli, ve, azat etilmegence, deral advokatlarını olarğa yibermeli”, denile aprel 2-sinde derc etilgen beyanatta.
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte mayıs 19-da Yüksek mahkeme mart 9-da olıp keçken ukrain şairi T.Şevçenkonı añma aktsiyasında ukrain timsalleri içün 40 saatlik mecburiy işler ile cezalanğan Leonid Kuzminniñ apellâtsion şikâyetini baqtı.
Kuzminniñ bildirgenine köre, mahkeme mecburiy işler yerine 10 biñ rublelik para cezasını berdi.
«Mahkeme meni qabaatlı olaraq köre», – dedi Kuzmin. O, işbu qarardan şikâyet etecegini red etmey.
Qırımnıñ mahkeme ya da uquq qoruyıcı organları bu qararnı izaatlamaylar.
Aprel 20-de mahkeme daa bir Qırım faal Veldarr Şukurciyevniñ apellâtsion şikâyetini baqıp, Demir yol mahkemesiniñ qararını lâğu etti ve oña da 10 biñ rublelik para cezasını berdi.
Malüm olğanı kibi, Qırım faalleri Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında yaqalanğan ediler.
Mart 12-de Qırımda mahkeme ukrain timsallerini qullanğan faallerni cezaladı. Er birini 40 saatlik mecburiy işlernen cezalardılar.


text:
Avgust 24-te Ukraina Mustaqilligi künü ukrain şair Taras Şevçenko abidesi yanında sarı-mavı timsallernen çiçekler peyda oldı.
Bunen beraber, Qırım.Aqiqatqa Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, abide yanında faal şekilde rusiyeli politsiya hadimleri patrul etmekte.
Avgust 24-te, çarşenbe künü Ukrainada Mustaqillik künü qayd etile. 25-ci doğğan kününde bütün devlet boyunca tantanalı merasimler keçirilecek. Prezident Petro Poroşenko, arbiy parad merasiminde sözde bulunıp, Ukrainada işğal etilge Qırım ve Donbass sakinleri aqqında hatırlağanlarını qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina Mustaqillik künü yarı gizli şekilde qayd etile. Avgust 24-ten eki kün evel Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzminni, Ukraina doğğan künü er angi aktsiyalar keçirilmesinden uzaq tursın, dep haberdar ettiler. Aynı böyle haberni Qırımda daa eki faal aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Al-azırda original şelkini mahv etici rekonstruktsiya işlerine oğratılğan Qırımdaki Han sarayını qurtarmaq içün Ukraina, yardım istep, halqara teşkilâtlarğa muracaat etmek kerek. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini İlmi Umerov söyledi.
Umerov: «Eñ evelâ, Rusiye rekonstruktsiyası adınen bilingen ceryannıñ esnasında autentikligi ğayıp etilmek üzre olğan Han sarayını qasevet etem. Bunı toqtatmaq içün bütün halqara teşkilâtlarğa muracaat etmek kerek», – dedi.
ПQırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini İlmi Umerov bergen intervyunıñ tolu şeklini Qırım.Aqiqat saytında oquñız.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula, onı üstten qoruma damınen örtecek olalar. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqalar. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı, qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasarayda Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyetinde olğanlarını bildirdiler.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleri bir kün içinde evlenüvni qayd etmek mumkün olurlar, çünki qıtaiy Ukrainada eñ qısqa muddette vesiqalarnı azırlağan sadeleştirilgen usul azırlanıldı. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Adli naziriniñ Avropa ile berleşün boyunca muavani Sergiy Petuhov bildiridi.
«Bu afta men şahsen özüm Hersonda bir künde evlenüvniñ qayd etüv ceryanını işletüvge kirsettim. O mahsus qırımlılar içün çalışa. Anda kelip, bir künde evlenüv şeadetnamesini almağa mumkün olacaq», – qayd etti o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadaki rus akimiyetinden berilgen vesiqalarnı qabul etmey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Paytaxtımızdaǵı «Kórgizbeler sarayı»nda Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi menen «Shegarasız shıpakerler» shólkeminiń tuberkulyozge qarsı gúresiw baǵdarında birge islesiwiniń 20 jıllıǵına baǵıshlanǵan ilaj ótkerildi.
Oǵan Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrliginiń, «Shegarasız shıpakerler» shólkeminiń basshıları, paytaxtımızda jaylasqan emlew hám profilaktika mákemeleriniń basshıları, taraw qánigeleri qatnastı.
Shıǵıp sóylewshilerdiń atap ótkenindey, 1882-jıl 24-mart kúni Robert Kox atlı shıpaker tuberkulyoz keselligin keltirip shıǵaratuǵın bakteriyanı anıqlaǵanın járiyalaǵanı sebepli, usı sáne dúnya júzilik tuberkulyoz keselligine qarsı gúresiw kúni sıpatında belgilenip kelmekte. Usı kúnnen baslap bul kesellikke qarsı gúresiw baǵdarında aytarlıqtay nátiyjelerge erisilgen. Ásirese, ekologiyalıq qıyınshılıqlardı basınan keshirip atırǵan Qaraqalpaqstanda «Shegarasız shıpakerler» shólkemi menen birge islesiw óziniń unamlı nátiyjelerin bermekte.
– Búgingi kúni respublikamızdıń barlıq rayonlarında «Hámme tuberkulyoz kesseligi menen nawqaslanǵan adamlardı kompleksli emlew» baǵdarlaması engizilgen. Oǵan tiykarlanıp nawqaslar eń zamanagóy emlew usıllarınan paydalanıw múmkinshiligine iye bolmaqta. Jaqında, Densawlıqtı saqlaw ministrligi innovaciyalıq em túrin engiziw ilajların qollap-quwatladı. Sonıń nátiyjesinde nawqaslar qısqa waqıt aralıǵında jáne óz úylerine jaqın orınlarda emleniw múmkinshiligine iye boladı,-deydi «Shegarasız shıpakerler» shólkemi jámiyetshilik penen islesiw bóliminiń qánigesi A.Babaniyazov.
Ilajda birge islesiw dawamında erisilgen nátiyjelerdi ózinde jámlegen kórgizbeli pannolar qoyıldı. Tuberkulyoz keselliginiń aldın alıw, jámiyetshiliktiń usı kesellik hám onıń aqıbetleri boyınsha xabardarlıǵın arttırıw baǵdarında járiyalanǵan materialları menen belsendilik kórsetken bir qatar jurnalistler xoshametlenip, olarǵa Húrmet jarlıqları jáne estelik sawǵaları tapsırıldı.
Esjan baqsı atındaǵı Balalar hám kórkem óner mektebi oqıwshılarınıń usı tema boyınsha sızǵan súwretleri tamashalanıp, olarǵa shólkemlestiriwshiler tárepinen tayarlanǵan xoshametlew sıylıqları tapsırıldı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.
(M.Habibullaevtıń túsirgen súwretleri).


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ fikirince, iyünniñ 9-nda Aqmescitte oña qarşı çıqarılğan ğıyabiy ükümniñ maqsadı «halqnı qorquzmaq» ola.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Rusiye mahkeme sisteması kerçek betini kösterdi. Tünevin prokuror 4 yıl istedi, bugün endi 7 yıl berildi – bir gece daa 3 yıl apis ketirdi. İnsanlar böyle uzun apis cezalarına üküm etilse, şimdi anda bulunğan insanlar aqqında ne aytmaq mümkün? Qanunsız mahküm etilgen 105 insan bar. Şunıñ içün dünyada bu devletnen laf etmege ya da bir iş yapmağa kimse istemey. Böyle apis cezaları halqnı qorquzmaq içün berile, dep tüşünem: «yavaş oturıñız, qıbırdasañız, ğıyabiy şekilde bile apis cezalarıñıznı çıqarırmız». İstinaf şikâyetini berecekmiz. Men azatlıqtam ve bu eñ müimi. Kerçek yüzüni köstermek içün ğıyabiy apis cezalarını bermelerine pek yazıq», – dep qayd etti Bekirov.
Yedi yıl apis cezası ve 150 biñ ruble para cezası – çarşenbe künü, iyünniñ 9-nda, Aqmescitteki mahkeme Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca üküm çıqardı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirovğa çıqarılğan ükümni takbih etip, halqara toplulıqnı «Rusiyege basqı yapmağa» devam etmesine çağırdı.
Rusiye kontrolindeki qabaatlayıcı Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnı dört yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 200 biñ ruble para cezasını ödemesine üküm etmege talap etti.
İmaye ükümge razı degil ve istinaf şikâyetini bermege planlaştıra, dep bildirdi.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Radio Free Europe/Radio Liberty prezidenti Thomas Kent Rusiye akimiyetini qabaatlardan vazgeçip, tedaviylenmesi kerek olğan Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ esas Ukrainağa çıqmasına izin bermege çağırdı. Bu aqqında sentâbr 6-da Washingtonda tarqalğan Radio Free Europe/Radio Liberty matbuat beyanatında aytıla.
«Qırımdaki akimiyet Nikolay Semenağa qarşı qabaatlarından vazgeçip, muhtac olğan tibbiy yardımnı körmege imkân bermeli», – dep ayttı Thomas Kent.
Kent avgust 1-den itibaren işğal olunğan yarımadada devam etken Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesine esaslanıp, Nikolay Semenağa qarşı açılğan iş «Rusiye ve Rusiye qoltutqan (Qırım – QA) akimiyetiniñ Radio Free Europe/Radio Liberty Qırım sakinlerine serbest haberlerni temin etmek jurnalist missiyasına keder etmek ğayretleriniñ bir qısmı» ola.
Bundan evel halqara matbuat taqımları işğal olunğan Qırımda «separatizm» ile qabaatlanğan Qırım jurnalisti Nikolay Semenağa qoltutqanını bildirip, Rusiye akimiyetini oña tibbiy yardım körmesi içün yarımadanı terk etmege çağırdılar.
Halqara ve Avropa jurnalistleri federatsiyasınıñ sentâbr 2-de derc etken muracaatında aytıla ki, Nikolay Semenanıñ yürek hastalığı bar ve acele tibbiy yardım körmese, iş yapamaycaq alına kele bile.
Nikolay Semenanıñ yürek hastalığı bar ve acele tibbiy yardım körmese, iş yapamaycaq alına kele bile
Aprel ayında Nikolay Semena Rusiye Ceza kodeksine köre bu memleketniñ topraq bütünligini bozması ile qabaatlandı. İşbu adise 2014 senesi Moskva zapt etken Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq kerek fikri ile maqalesi derc olğan soñ yüz berdi. Al-azırda jurnalist Aqmescitte çıqma yasağı ile buluna.
Qırımtatarca, ukraince ve rusça haberlerni derc etken Qırım.Aqiqat saytı avgust 1-den itibaren Moskva kontrol etken Qırım prokuraturasınıñ ekstremizm ve terrorizm ile küreş idaresiniñ emri ile Qırımdaki internet provayderleriniñ çoqusı tarafından blok etilmekte. Aynı vaqıtta, yarımada sakinleri, Rusiye ve esas Ukrainadaki qullanıcılar saytqa kirmege devam ete, bunı avgust ayında qayd etilgen 1,7 million ziyaret tasdıqlay, dep aytıla matbuat beyanatında. Qırım.Aqiqat Qırımdaki oquyıcılarını radio yayınları vastasınen de haberdar tuta.
Kyivdeki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ elçihanesi bu yılnıñ başında Radio Free Europe/Radio Liberty şirketine qarşı yapılğan basqılar sebebinden qasevetlengenini bildirip, «Rusiye ükümetiniñ Rusiye ve Rusiye işğal etken Qırımda serbest seslerge nisbeten sert areketlerni takbih etti».
Halqara jurnalistler federatsiyası ve Avropa jurnalistleri federatsiyası Semenağa qarşı qabaatlarnı «sebepsiz» dep tanıylar.
Aqımdaki seneniñ avgust ayında memleketniñ mustaqilligi yıllığı munasebetinen Petro Poroşenko Nikolay Semenanı «Ukraina mustaqilliginiñ 25 yıllığı» medalinen taqdirledi.


text:
Aqmescit rayonındaki Rusiye politsiyasınıñ hadimleri bir qaç kün evelsi büyüklerge haber etmeyip belli olmağan yerge ketken ve qıdırılğan eki genç ağa-qardaşnı taptı. Oğlanlar ormanda tapıldı. Bu aqta Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, politsiya gençlerni aprelniñ 8-nden berli qıdırdı. Cep telefonları olmağanı içün qıdırmaq zor edi.
«Politsiya hadimleri ve göñülliler Aqmescit rayonını baqıp çıqtı, Qırım paytahtında da qıdıruv işleri keçirildi. Neticede ağa-qardaş politsiya hadimleri tarafından ormanda tapıldı, bu vaqıt devamında açıq avada qalıp, ateş yanında qızğan ediler», – dep bildire politsiya.
Müessise, olarğa qarşı qanunsız bir şey yapılmadı, dep işandıra.
«Politsiya alğan malümatqa köre, balalarnıñ vasiylerinden qaçmaq içün ciddiy bir sebebi yoq edi, yapqanları ise bala çayalığı edi», – dep bildirdi Rusiye politsiyası.
Daa evel haber etilgenine köre, ğayıp olğan çağına yetmegen ağa-qardaş Suleyman ve Roman Kemaller işğal etilgen Qırımda qıdıruvğa ilân etildi. Ekisi de 2020 senesi aprelniñ 6-nda Aqmescit rayonınıñ Davıdovka köyünde evden çıqıp qaytmadı.


text:
Diego Velázquez
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (6 iyun, 1599 – 6 avgust, 1660) İspaniya koroli Philip IV da'wirinde xızmette bolg'an jetekshi İspan su'wretshisi bolg'an. Onın' do'retiwshiligi Barokko da'wirine tuwrı kelgen bolıp, ol portret su'wretshi retinde u'lken tabıslarg'a erisken. Bir neshe tariyxıy ha'm ma'deniy a'hmiyetke iye ha'diyeselerdi su'wretlew menen birge ol İspan koroli shan'arag'ının' ko'plegen portretlerin, basqa Evropanın' jetekshi adamların ha'mde a'piwayı adamlardı o'z jumıslarında sa'wlelendirgen. Onın' shedevr jumısı Las Meninas (1656) esaplanadı. 19-a'sirdin' birinshi shereginen baslap Velázqueztin' jumısları basqa realist ha'm impressionist su'wretshileri ushın u'lgi bola basladı. Sol waqıtlardan baslap, İspaniyalı Pablo Picasso, Salvador Dalí ha'm İnglis-İrland su'wretshisi Francis Bacon ha'mde ko'plegen basqa ataqlı su'wretshiler Velázqueztin' jumısarın joqarı baxalag'an ha'm hu'rmet retinde onın' ataqlı jumısların qayta islep shıqqan.


text:
Mahküm etilgen bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ advokatı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesine şartlı vaqtından evel azat etüv arizasını berdi. Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Mahkemege (şartlı vaqtından evel azat etüv – QA) arizamız kele. Mahkeme Nariman tutulğan №1 SİZO memuriyetinden onıñ davasını ve hasiyetnamesini talap etecek. Soñra Nariman, tahqiqat izolâtorınıñ memuriyet vekili mahkemege çağırıla ve şartlı vaqtından evel azat etüv imkânı muzakere etile», – dedi Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, imaye cemaat jurnalistiniñ şartlı olaraq vaqtından evel azat etilüvine dair arizanı daa üç ay evelsi bermesi mümkün edi, amma mayısnıñ 14-nde istinaf arizası baqılmazdan evel bunı yapıp olamadı.
«Fevral ayında Narimannı şartlı olaraq vaqtından evel azat etüv vaqtı keldi, amma istinaf daa soñra oldı. Üküm işke tüşürilgen soñ vesiqalarnı berip oldıq. Qasevetlenemiz, çünki Nariman koloniyağa ketirilse, faal olğanı ve (terror – QA) maddesi sebebinden memuriyet tarafından oña qarşı evelden yañlış munasebet ola bile. Bunıñ neticesinde davada tenbiler qayd etile bile ve şartlı vaqtından evel arizanıñ berilüvi mümkün olmaycaq», – dedi advokat.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Memedeminovnıñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Aqmescitte ilk gece marşrutı çalışıp başladı – № 49A «Merkeziy Ava limanı – Trenöv bağçası».
Bu aqqında «Krım.Media» agentligi «Krımskiye perevozki» müessisesiniñ müdiri Ruşen Ablâkimovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Eki «Man» avtobusı saat 19:00 saat 9:00 qadar çalışacaqlar (saat 2:00 saat 5:00 qadar – teneffüs).
İşbu marşrut elverişli olsa, onıñ işi devam etecek. Şimdilik «Krımskiye perevozki» müessisesi yılnıñ soñuna qadar taşıma ruhsetini aldı.
Yol: «Merkeziy» ava limanı, Kezlev yolu, Persikovıy çarpazı, Kim soqağı, Gagarin soq., Lenin bulvarı, K.Marks soq., Jukovskiy soq., A.Nevskiy soq., Sovnarkomovskiy çarpazı, Sovetskaya meydanı, Kirov caddesi, Çehov soq. (Trenöv bağçası).
Qaytacaq yolu: Çehov soq. (Trenöv bağçası), Sevastopolskaya soq., Nekrasov soq., Kirov caddesi, Sovetskaya meydanı, Sovnarkomovskiy çarpazı, A.Nevskogo soq., Pavlenko soq., Lenin bulvarı, Gagarin soq., Kim soqağı, Kezlev yolu, «Merkeziy» ava limanı.
Yol parası – 10 ruble.


text:
Cuma künü, avgust 14-ünde, Rusiye nezaretindeki Aluşta şeer mahkemesi advokat Rustem Kâmilevniñ ve imam Yusuf Aşirovnıñ apellâtsiya şikâyetini baqmadan terk etti. İmam "qanunsız missionerlik faaliyetinde qabaatlandı". Bunı "Qırım birdemligi"ne advokat Kâmilev bildirdi.
"Aluşta şeer mahkemesi, majkemeciniñ qararına şikâyetimizni baqmadı. Mahkemeci, şikâyetimizniñ red etilmesiniñ sebebi - öz salâhiyetimni kerekli vesiqalarnen tasdıqlamağanım edi, dep bildirdi. Yusuf Aşirovnıñ şikâyeti ise, o tolu olmağanı ve esassız olğanına işaret etip baqmayıp qaldırdılar", - dedi imayeci.
Onıñ fikrince, mahkeme "qanunsız qarar aldı", o bu qararğa İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet etecek ola.
"Adamnı imayesiz qaldırdılar. Bu ifadelerni bugün aldıq ve İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine, BMT-nıñ mesuliyetli komitetlerine şikâyet etecekmiz. Çeşit-türlü sebepler ile "Aluşta" din cemiyetini qanunsız taqip eteler, o ise Qırım territoriyasında olğan qanuniyetke köre resmiyleştirildi", - qayd etti Rustem Kâmilev.
Rusiye nezaretindeki Aluşta şeer mahkemesi imam Yusuf Aşirovnı "qanunsız missionerlik faaliyeti"nde qabaatlap 5 biñ rublege cöremeledi.
Martnıñ 2-sinde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi aqmescitli imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi. Advokatı Ayder Azamatovnıñ fikirince, bu «tam siyasiy dava» ola.


text:
Muzakerede işniñ figurantı Emir-Usein Kukunıñ apayı Meryem Kuku, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, «Amnesty International Ukraina» halqara insan aqlarını qorçalav teşkilâtınıñ spikeri Mariya Guryeva ve Emir-Usein Kukunıñ advokatı Sergey Loktev iştirak ettiler.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina musulmanlarını bu sene iyül 17-de qayd etilgen Oraza bayramınen hayırlay.
Qırımtatarca yazğan hayırlav sözleri Twitterde Poroşenkonıñ ve Ukraina prezidenti memuriyetiniñ resmiy saifelerinde yerleştirildi.
«Oraza Bayraminiz hayirli olsun!», – dep aytıla mesaclarda.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir. Bu sene bayram iyül 17-ge rastkeldi, bayramnı üç kün boyunca qayd eteler. Cuma künü Qırım ve Aqyarda tatil ilân etildi.
Bu kün saba saat 6-da Qırımda bayram namazı qılındı. Zenaat birlikleri sarayında tahminen 800 kişi toplaştı. Qırım musulmanları müftisi acı Emirali Ablayev vaaz berdi. Bayram namazları Qırımnıñ bütün camilerinde qılındı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye SİZOsında Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, apiske alınğan qırımtatarı Zekirya Muratovğa tibbiy yardım kösterilmey, dep bildirdi. Denisova, Rusiye akimiyetinden qırımlınıñ tibbiy hızmetlerge irişimini temin etmege talap etti.
«Zekirya Muratov apiske alınğanından berli tibbiy yardım almay, saqatlıq derecesini uzatmaq içün tibbiy-sanitar ekspert komissiyası da keçirilmedi. Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Zekirya Muratovnıñ aqlarını ğayrıdan tiklemeleri içün acele tedbir almasını talap etem – tibbiy hızmetlerge irişimi olmalı, hususan: tibbiy tedqiqler ve kerekli tedaviylev», – dep aytıla Ukraina ombudsmanınıñ haberinde.
O, halqara toplulıqnı Muratov ile vaziyetke diqqat etmesine ve «işkence toqtatılması içün tedbir almasına» çağırdı.
Moskalkova bu malümatqa ve Denisovanıñ muracaatına açıq cevap daa bermedi. Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti de vaziyetni izaatlamay.
İyünniñ 8-nde Vlasiha (Rusiye) İstinaf mahkemesi Zekirya Muratovnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirmedi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi aprelniñ 21-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Zekirya Muratovnıñ sıñırlav tedbirini üç ayğa – avgustnıñ 17-ne qadar uzattı.
2020 senesi dekabr ayında Zekirya Muratovnıñ Qırımdan Rusiyege etap etilgeni belli oldı. Rusiye quvetçileri Zekirya Muratovnı iyülniñ 7-nde tuttı. FSB, onı «Hizb ut-Tahrir» bölüginde iştirak etkeninde qabaatlay.
Rusiye quvetçileriniñ areketlerini Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi takbih etti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Milliy politsiya Baş idaresi tintüvler aqqında Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına (mesken tiyilmemezligini bozuv) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) istinaden cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev dey ki, qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım tışına çıqmağa devam eteler. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri mecburiy icret Qırımğa yaqın olğan Herson vilâyeti ile sınırlanmasını isteyler.
Bu aqta o dekabr 21 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
Cemilevniñ sözlerine köre, qırımtatarlarnıñ çoqusı, yarımadanı terk etip, Ukrainanıñ ğarbiy regionlarına kete.
«Olarnıñ milliy mensüpligi saqlanıp qalmasını ister edik, til müitiniñ olmasını, Qırımğa yaqın, Herson vilâyetinde toplanılmasını ister edik. Qaytmağa qolay olsun dep, em de Herson vilâyetinde ukrain müitiniñ olmasını isteymiz. Anda, söz sırası, «vatniklerniñ» sayısı büyük. Atta memurlardan bazıları özlerinde «eki başlı çernobıl tavuqlarını tuta», – dey Cemilev.
KrımSOS göñülli cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ, yarımadanı 45-50 insan terk etti. Mecliste deyler ki, olardan yarısı – qırımtatarlarıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ (MİD) yolbaşçısı Pavlo Klimkin iyülniñ 13-nde ukrain siyasiy mabusı, qırımlı Oleg Sentsovnıñ doğğan kününe bağışlanılıp nazirlik binasınıñ yanında ötkerilecek aktsiyanı açtı.
Öz nutuğında Klimkin beyan etti ki, MİD «Sentsovnı qaytarmaq içün er daim küreşecek ve onı mıtlaq qaytaracaq». Bu nazirlikiñ Twitter saifesinde bildirile.
Bundan evel Ukraina Tışqı işler nazirligi er kesni müessiseniñ binasına kelip, Oleg Sentsovğa bağışlanılğan mahsus köşede resimge çıqmağa çağırğan edi. «Resimni #FreeSentsov haştag ile içtimay ağlarda yerleştirip, bizler birlikte onıñ azat etilmesi içün küreşkenimizni daa bir kere hatırlatqan olurmız», – dep aytıla edi bildirüvde.
Ukrain nazirliginiñ bildirgenine köre, köşedeki FREEDOM instalâtsiyası rejissörnin skemlesi şekilinde yapılğan, onı «llil Design» ukrain studiyası, Rusiyede qanunsız apiske alınğan ukrain rejissörı Oleg Sentsovğa bağışlap, azırlağan. İnstalâtsiya MİD binasınıñ altıncı qatında yerleşken, nazirlikni ziyaret etken bütün çetel eyyetleri onı köre bilecek eken.
Oleg Sentsov ile Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından tutılğan ediler.2015 senesi avgust 25 künü Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrug arbiy mahkemesi, Aqmescitli ukrain rejissörı Oleg Sentsovnı, terrorizmde qabaatlap, 20 yılğa sert rejim apishanesinde azatlıqtan marum etilecegi aqqında qarar alğan edi. Rusiye taqiqatçıları Qırım faali Aleksandr Kolçenkonı Sentsovnıñ qabaat ortağı olaraq tanıp, onı 10 yılğa qadar apishanege aldılar. Ekisi de öz qabaatını red ete.
«Memorial» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabuslar cedveline kirsetti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı ilhaq etilgen Qırım mevzusından «pek haberdar degil», amma prezidentniñ beyanatları «pek uyğun». Böyle bir fikirni qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev iyünniñ 19-nda Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdilik mesleatçı ve yardımcı seviyesinde subetlerimiz ola. Körüşüv azırlanıla: muzakere etilecek mevzular belgilenecek. Mence, bu körüşüv er şeyni añlamaq içün pek kerek. Bundan ğayrı, yañı taqım Qırım ne olğanını ve bu mevzu ne qadar müim olğanını bilmey, dep şübhelenemiz. Bunı prezident saylavlarınıñ birinci ve ekinci basamaqları arasında Zelenskıynıñ taqımı bergen cevaplarğa esaslanıp ayta bilemiz», – dep bildirdi Cemilev.
Cemilevniñ aytqanına köre, diger taraftan Zelenskıynıñ Qırımnen bağlı beyanatları «pek uyğun ve yahşı» ola.
Qırım.Aqiqat Volodımır Zelenskıynıñ matbuat hızmetine muracaat etti, amma haber derc etilgende cevap daa yoq edi.
Volodımır Zelenskıy Bild alman neşirine bergen intervyüsında Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile ilk sefer körüşkende «Donbas ve Qırım – Ukrainadır» dep aytacağını bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Törek matbuğatına küzätü 10.08.2022
Qayber törek basmalarına küzätü
“Xörriyät” gazetı yazpança Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Sloveniya däwlät başlığı Borut Paxor belän urtaq matbuğat oçraşuında saqlanu sänägätendä häm säwdädä xezmättäşlekkä basım yasap: “İke yaqlı säwdä külämebez uzğan yılnı 2,3 milliard däräcäsenä citte. Çın potenśialıbıznı çağıldırmawçı bu kürsätkeçne üsterergä maqsat itäbez,” – dide.
“Xäbär türk” basması beldergänçä Törkiyäneñ tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu 13nçe İlçelär konferenśiyasendä ilçelärgä möräcäğat’ itep: “PKK, FETÖ häm qalğan terror oyışmalarınıñ propagandaları, şul uq waqıtta ilebezgä qarata ğayepläwlär belän köräşäbez,” – dide.
“Sabah” gazetı citkergänçä Törkiyäneñ 4nçe zondaj köymäse häm dön’yanıñ iñ zur 5nçe köymäse bulğan “Abdülxamid Xan” tantana belän wazifasına kereşte. Greśiya belän ber rättän şaqtıy il qarağan tantanada Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan bolay dide: “Härwaqıt xaq-xoquqlarıbıznı yaqlaw öçen köräştek, köräşäçäkbez dä.” Greśiya xökümäte süzçese: “Bezgä uyaw bulırğa kiräk,” – açıqlawın yasadı.
“Yeni Şafak” basması xäbärenä kürä Törkiyäneñ berençe qorallı keşesez diñgez apparatı bulğan 11 metrlık ULAQnıñ prototibı testlar häm xärbi künegülärdäge uñışınnan soñ qayber illärdän kilgän taläplär belän yılına 50 danä citeşterü öçen êşçänleklär başlatıldı.
“Star” gazetı yazğança Säwdä ministrı Mäxmät Muş çip citeşterü äkrenäygän waqıtta avtomobil’ häm komp’yuter citeşterüneñ dä äkrenäyüenä basım yasadı. “Çip citeşterü öçen Törkiyä bularaq bez dä äzerlänäbez. Xätta Änkarada ber urınnı monıñ öçen bilgelädek. Bu mäs’älädä Sänägät’ ministrlığı êşçänlek alıp bara,” – dide ul.


text:
Aldın ala jürgizilgen saualnama boyınşa, Almatı qalasındağı (jasöspirim balası bar – QT) ata-analardıñ 20%-ı balalarına Pfizer vakcinasın saldıruğa nietti. Qoğamdıq densaulıq saqtau basqarması vakcinağa qarsı ata-analarğa barınşa tüsindirip jatqanın jetkizdi. Basqarma basşısınıñ orınbasarı Svetlana Swltanğazieva aldağı uaqıtta atalğan ekpege ıntalı ata-analardıñ qatarı artarına senimdi. Vakcinanıñ qwnı äzirge belgisiz.
Küni keşe el köpten kütken AQŞ-Germaniya vakcinasınıñ Qazaqstanğa josparlı merziminen jartı jılğa keştetip jetkiziluine oray bügin Almatı qalasınıñ ÖKQ alañında arnayı brifing ötti.
Basqarma basşılığınıñ mälimetinşe, vakcinaciya alatın kontingent qatarına 12-18 jas aralığında 170 mıñnan asa bala, 20 mıñday jükti äyel, sonday-aq emizuli balası bar 60 mıñnan astam ana engizilgen. Svetlana Swltanğazieva antivakser ata-analardıñ nazarına «bıltır auruhanada 505, biıl 3,8 mıñnan asa bala» emdeluge mäjbür bolğanın eskertti.
«Tüsindiru jwmıstarı jalğasıp jatır, ata-analardıñ 20%-ı, şamamen 34 mıñı balasına ekpe salğızuğa kelisip otır. Dese de bwl san ünemi özgerip otıradı. ...Jükti äyelderdi 16-dan 37 aptağa deyin eki komponentten, al bosanğannan keyin 42 kün ötken soñ vakcinalaudı wsınamız», – dedi ol.
Jasöspirimder arasında alğaşqı bolıp 16-18 jastağı (17 jas 11 ay) balalar vakcina aladı. Keyin kemu retimen 15, 14, 13, 12 jastağılarğa mümkindik beriledi.
«Respublikalıq qarajat arqılı alınıp jatır. Är qaptamada altı adamğa arnalğan altı doza boladı. Flakonnıñ qwnı ministrlikten qwjattar kelip tüskennen keyin belgili boladı», – dedi ol QT redakciyasınıñ tilşisi qoyğan swraqqa.
SES basşısınıñ orınbasarı Äsel Qalıqova qalağa Pfizer vakcinasınıñ 46 mıñ dozası bölingenin rastadı. Preparat mektep medpunktinde saqtalmaydı. Qajetine qaray ötinim sanına säykes jetkizilip otıradı.
Departament basşılığı revakcinaciyadan ötuşiler üşin Pfizer ekpesiniñ qaşan qoljetimdi bolatının äzirge naqtı ayta almadı.
Pfizer preparatın saldırğısı keletinder twrğılıqtı jeri boyınşa emhanağa barıp, tirkelui kerek. Vakcinanıñ qosımşa dozaları bolğan kezde olar ekpe alatın boladı.
Pfizer vakcinası – DDSW men EO alğaş moyındağan biregey, tiimdiligi 95%-dana satın koronavirusqa qarsı ekpe. Qazaqstanda altınşı vakcina retinde tirkelgen vakcina qazir AQŞ, Wlıbritaniya, Kanada jäne EO-da qoldanıladı.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 7,7 mln adam koronavirusqa qarsı vakcinanı tolıq alğan, al keminde birinşi dozası egilgen jwrttıñ sanı 8,4 mln-nan asadı. Densaulıq saqtau ministri Aleksey Coy 22 qaraşadan bastap vakcina alğanına jartı jıl ötkender üşin revakciyanaciya nauqanı jürgiziletinin mälimdegen.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurası dünya boyunca Ukrainağa qol tutuv ve Qırım işğaline qarşı aktsiyalarnıñ keçirilmesini azırlay. Bunı Kiyevde sentbâr 8 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
«Yaqın vaqıtta Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurası tarafından er aynıñ bir künü belgilenecek. Bu kün dünyanıñ çeşit memleketlerinde yaşağan qırımtatarlar Qırımnıñ işğalden azat etilmesine bağışlanğan narazılıq numayışlarını keçirecekler», – dey Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, birinci numayışlar yaqın zamanda keçirilecek. Maqsat – dünya toplulığını istilâcığa qarşı küreşke celp etmek.
«Biz içün tek diaspora ve qırımtatarlarnıñ areket etüvi degil de, olarnıñ yaşağan yerlerinde cemaatnıñ areket etkeni müimdir. Esası – olar akimiyetlerini istilâcığa qarşı ve Ukrainağa qol tutuv mevamlarında qattı olmağa mecbur etmeliler», – dedi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi dekabr 15-de «Sudaqlı dört davasınıñ» iştirakçileri Enver Çavuş ve Seytmemet Seytumerovnıñ şikâyet arizalarını baqacaqtır. Bunı qırımlı Lenora Dülber Facebookta bildire.
«Cumaaqşamı künü, 15.12.2016, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde Çavuş Enver ve Seytumerov Seytmemetniñ şikâyet arizaları baqılacaqtır. Birinci oturış saat 8.15’te, ekincisi 8.30’da olacaqtır. Bayram arfesi balalarğa aqlaycaq sürpriz yapılacağını tüşünmeyim. Sudaq şeeriniñ mahkemesi çıqarğan qararı qalacaqtır, balalar 20 biñ ruble para cezasını tölemege mecbur ola bileler», – dep haber etti Dülber.
Faalniñ aytqanına köre, Alim Muslâdinov ve Ablâkim Ablâkimovnıñ şikâyet arizaları dekabr 22-de saat 15.30’da ve 15.45’te baqılacaqtır.
Oktâbr 27-de Rusiye kontrol etken mahkeme «Sudaqlı dört davasınıñ» bütün şahıslarını qabaatlı tanıp, memuriy cinayet işlegenini ayttı. Olarğa 20 biñ ruble para cezası berildi.
2016 senesi 18 mayıs künü Sudaqlı qırımtatar faalleri maşnalarda qara şeretli qırımtatar milliy bayraqlarınen yürüş keçtiler. Bu içün olarnı mesuliyetlikke celp etmege istediler. Sudaq şeer mahkemesi gençlerniñ areketlerinde iç bir qanun bozuvını körmedi.
Sudaqnıñ şimdiki politsiya yolbaşçısı böyle qararnen razı olmayıp, oña qarşı şikâyet etti.
Rusiye İçki işler nazirliginiñ vekilleri 18 mayıs 2016-da hatıra aktsiyasında iştirak etken aydavcılarnı kütleviy surette yaqalay edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«İslâmov baş nazir vazifesine tayin etilgen soñ, qayda ve ne sebepten bulunğanını yahşı añlamadı, ğaliba. Mesele onıñ iş çizgilerinde degil, Rusiye memurı iş adamı olmamaq kerek. Em de onıñ eki skemle üstünle oturmaq niyeti: Cemilevniñ Rusiyege qarşı aktsiyalarında iştirak etmek ve Rusiye devlet hızmetinde bulunmaq – muvafaqiyetnen yekünlenmez. Eñ evelâ içtimaiy-iqtisadiy meselelernen oğraşmaq kerek edi: suv teminlevi, Vatanına qaytıp kelgenlerniñ toplu yaşağan yerlerini abadanlaştıruv, olarğa ev berüv, lâkin aynı bu işlerni yapmaq niyetleri körünmedi», – dep bildirdi GTRK «Krım» yayınında Gafarov, haber ete «Devlet şurasınıñ» matbuat hızmeti.
Gafarovnıñ aytqanına köre, Qırım «parlamenti», federal organları Ukrainada olğanı kibi, qırımtatar mevzusı bir de bir taqımğa şahsiy maqsatlarnen qullanmaq içün berilmeycegini yahşı etip kösterdiler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatlarğa köre, çarşenbe künü, mayıs 28-de, Qırım «Devlet şurası» ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı «baş nazir muavini» vazifesinden boşattı. Onıñ yerine Mecliske qarşı çıqqan siyasetçi Ruslan Balbek tayin etildi.
Malüm olğanı kibi, mayıs 16-da Soçi şeerinde qırımtatar halqı sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde Rusiye prezidenti Vladimir Putin bir sıra qırımtatar vekillerinen körüşti. Olarnıñ arasında Gafarov ve Balbek de bar ediler.


text:
Cemaat mukâfatı – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini, siyasiy mabüs Ahtem Çiygozğa «Ukraina Halq Qaramanı» nişanı vaqtınca Meclis reisi Refat Çubarovnıñ elinde olacaqtır.
«Eminim, bilem, biraz vaqıt keçse, kene birlikte toplanırmız, amma endi azat Qırımda, o vaqıt Ahtem Çiygoz da yanımızdı olacaqtır. Epimiz birlikte vaqtınca elimde olğan bu mukâfatnı oña berermiz», – yazdı Çubarov Facebookta.
İşbu mukâfatnı 2015 senesi noyabr 18 künü askerler ve Vatanını qorçalağanda vefat etkenler, göñülliler, cemaat erbapları elde ettiler. Olarnıñ arasında – siyasiy mabüs, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Bunıñ ile Qırım Rusiye tarafından işğal etilmesinden soñ ğayıp olğan ve 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan Reşat Ametov da nişandar oldı.
«Ukraina Halq Tuğrası» «nişanı» – devletke baqmağan mukâfattır, 2015 senesi eski şeylerniñ kollektsioneri ve göñülli Andrey Boyeçko ve quyumcı Dmitriy Şçerbakovnıñ teşebbüsi ile tesis etildi.
Nişan eki tarzda yapılğan: qırmızı-qara şeriknen – askerler içün ve sarı-mavı şerik ile – göñülli ve tibbiyet adamları içün.
Evel bu mukâfatnı qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev elde etken edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
"Krımtrolleybus" müessisesi aprelniñ 6-sından şeerara trolleybuslar kene yürip başlaycağını bildirdi.
"Adamlarnıñ, şu cümleden iş ve yaşağan yerlerine barıp çıqıp olamağan ekimlerniñ çoq muracaatı sebebinden Aqmescit - Aluşta ve Aluşta - Aqmescit trolleybus marşrutları işine qayta", - denile beyanatta.
Müessiseniñ matbuat hızmetine köre, biletlerni aydavcılardan almaq mümkün.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.