text:
Sırbistan radikal firqasınıñ deputatları mart 19-21 künleri halqara parlament eyyetiniñ erkânında Qırımnı ziyaret etecek olalar. Bunı firqanıñ Belgrad şeer şurasınıñ reisi Milyan Damyanoviç «RİA Novosti Krım» Qırım neşirine bildirdi.
«Sırbistannıñ radikal firqasını Qırımda professor Milovan Boyiç, Dubravko Boyiç ve SRF kollegiyasınıñ azası Aleksandr Şaşel temsil etecekler», – dep bildirdi Demyanoviç.
Onıñ aytqanına köre, ziyaret programması ve iş körüşüvleri daa muzakere etilmedi.
Qayd etile ki, ziyaret «Qırım referendumınıñ» yıllığına bağışlana.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildirgenine köre, çetel eyyetleriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmay. Ukraina nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız alda ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Rusiye neyrohirurgları birliginiñ başı Aleksandr Konovalov dey ki, Aqmescitte keçken raatlıq künleri olğan silâlı ücüm neticesinde elâk olğan feldşerni Moskvağa avuştırmağa acet yoq. Zarar körgen erkek, olğan vaqiağa baqmadan, «acele» yardımdaki işine devam etmege istey.
Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ sağlıq saqlav nizirliginiñ beyanatında aytıla.
«Onıñ alı stabildir, çoq şükür, havfsızdır. Bütün zaruriy yardım kösterilgen, tedaviylev ve nezaretni devam ettirmek kerek. Yüz sıñırına zarar ketirildi, amma bundan ayatına telüke yoq. Kesir qalğandır, qafağa yetmedi, şükür, miyi yaralanmadı», – dey Konovalov.
Qırımğa Rusiyeden kelgen ekimler zarar körgen insannıñ yahşı olayatqanını qayd eteler.
«Hasta tedaviylene, baş miyiniñ yaralanuvı qayd etilmegen – pek yahşı köstergiçtir. Menimce, bir qaç künden ayaqqa turar ve özüni yahşı is etecektir», – dedi Rusiye Federatsiyasınıñ Sağlıq saqalv nazirliginiñ baş neyrohirurgı Vladimir Krılov.
Zarar körgen feldşer «acele» yardımda işine devam etmek niyetindedir.
«Bu aqta iç te laf olmamalı, «acele» yardımda işime, şübesiz, devam etecem», – dey yaralanğan Vladimir Slonçak.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
►Tatar Mäwletenä başqort qobayırları kilä
Bügen kiç belän Tatarstanda Mäwlet, päyğämbärneñ “tuğan köne” qarşılana. Mullalar da, cırçılar da bu bäyrämne xalıqqa qaytarırğa teli.
Çärşämbe könne kiç belän Tatarstanda zur dini bäyrämnäreneñ berse - Mäwlet qarşılana. Anı "Mäwliden-näbi" yäki “Mäwlid” dip tä atıylar. "Mäwliden-näbi" "päyğämbärneñ tuuı" dip tärcemä itelä. Tik Möxämmäd Päyğämbärneñ “tuğan köne” dip anıñ wafat bulğan könen bilgeläp ütälär.
Ber ay däwam itelä
Tatarstanda uzuçı Mäwlet çaraları isä ber kön belän genä tämamlanmayaçaq. Ul ay buyı, unike kön elek başlanğan “Räbıygel-äwäl” ayı buyı däwam itelä. Möselmannar bu aynı da Mäwlet ayı dip atıy. Şul ay qısalarında Qazanğa xätta Ufadan da qunaqlar kiler dip kötelä. Tatarstanda bik siräk işetelüçe qobayırlarnı da başqaraçaqlar.
Qämil xäzrät Bikçäntäyev.Qazandağı tarixi iske tatar bistäse yanında, yäğni kolxoz bazarı yanında "Soltan" mäçete urnaşqan. Anda Bua rayonı Çäçkab awılında tuıp üskän Qämil xäzrät Bikçäntäyev imam-xatıyb bulıp eşli. Ul Mäwlet bäyrämen möselmannar öçen Möxämmät päyğämbärne iskä alu çarası dip sanıy. "Sovet waqıtında da awılda yasıy idelär. Mäwlet aşları balalar öçen şatlıq bula ide", - dip iskä ala ul. "Soltan" möçetendä dä çärşämbe könne kiç belän maxsus salawatlar, yäğni doğalar, riwäyätlär uqırğa telilär. "Comğa könne dä doğa qılırbız äle", - di Qämil xäzrät.
Qämil xäzrät Bikçäntäyev şulay uq: “Päyğämbär ülgännän soñ da yäşi”, - di. Möselmannarda şulay uq ülüne “çın-çınlap tuu”, “asıl” häm mäñgelek dönyada tuu dip sanaw da bar.
Mullalar da, cırçılar da bäyrämne qaytarırğa teli
Mäwlet bäyräme, ayıruça anıñ salawatları, mönäcätläre danlıqlı bulğan. Bu turıda bügen Amerikada yäşäwçe kompozitor Mäsxüdä Şämsetdinowa xätta maxsus räweştä fänni dissertasia* dä yazğan ide.
Tik şulay da Tatarstan başqalasında Mäwlet bäyräme bik kiñ bäyräm itelmi äle. Äytik şähärneñ iñ aktiv mäxälläseneñ berse bulğan "Mädinä"dä dä yasalmıy.
Şulay da Tatarstan diniä näzarätendäge räsmi dinçelär bu borınğı bäyrämgä iğtibar yünältü maqsatınnan massalı berniçä çara yasarğa bulğan. 28 mart könne, filarmonialar zalında Mäwletkä bağışlap kiçä yasala. Bu turıda näzarätneñ apparat citäkçese, Islam dinen qabul itüneñ meñ yıllığı isemendäge mädräsä rektorı İlyäs Cihanşin äytä. «Mäwlet bäyräme uñayınnan kiçädä bilgele imamnar da, cırçılar da qatnaşçaq», - di ul.
Härqayda üzlärençä uzdıralar
İlyäs xäzrät Cihanşin. Möxämmäd Päyğämbärneñ tuuına bağışlanğan Mäwlet bäyräme dönyanıñ möselmannar yäşägän törle cirlärendä törleçä bäyräm itelä. Här xalıq üzençä maturlap, olılap, qäderläp uzdıra”, - dip yaza Änwär Xäyri. Äytik Törkiädä Mäwlet “kändil”läre yasala. Tatarlar da çittä tügel. Çuvaşiäneñ Batır rayonı Şığırdan awılında ul sovet çorında da daimi uza torğan bulğan. Bıyıl isä 20 mart könne bu awılda bäyräm uñayınnan balalar öçen festival yasala.
Soñğı päyğämbärne yaratıp
Balıq bistäse rayonında tuıp üskän Ğosman Ğömär dä bu bäyrämne balalıqtan xäterli. Bıyılğı bäyräm isä aña ayıruça qäderle. Päyğämbär tuğan könen ul Möxämmäd yäşägän cirlärne iskä töşerep qarşılıy. Ğosman Ğömär bıyıl Xacğa barıp qaytqan.
“Xacda buldım. Päyğämbär bulğan cirlärne kürdem. Şunda uq Ğosman häm Ğömär qäberläre dä bar ide. Bu minem isememneñ dä dinebez tarixına bäyle buluın raslıy. Min, ber tatar balası, Xacda üzemne zur islami ğälämneñ qıypılçığı itep xis ittem”,- dip söyli. Ğosman Ğömär: “Möxämmät sällallahu ğäläyhissäläm bezneñ öçen bik qäderle häm ul soñğı päyğämbärebez. Anıñ iskä alıp bez küñelebezne çistartabız”, - di.
İke atna uzğannan soñ ufalılar kilä
Ä ufalı tatarlar häm başqortlar isä bu bäyrämne Qazanğa kilep tä oyıştırıp kürsätergä niät itkän. Ufadağı bilgele “İxlas” mäxälläse Qazandağı “Säydäş” mädäniät üzägendä tağın ike atna uzğannan soñ Mäwlet bäyrämen yasıy. Anda bilgele başqaruçı Afärin Aqçurin da çığış yasar dip kötelä. Şulay uq Tatarstan xalqı bik az belgän äyber: başqort qobayırların da tıñlarğa mömkin bulaçaq. Bu turıda da möftiättän İlyäs xäzrät Cihanşin söyläde.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Cide tapqır qarap, ber tapqır yulnı çıq, sabıy!
Balalar qatnaşındağı yul xäläkätlären kimetü niätennän Qazanda “härberebez dä moña yulığa ala” dip atalğan kisätü aksiase ütkärelde.
«Tuqtağız, uylanığız! Härberebez moña yulığa ala!” Qazan şähäreneñ Mäskäw rayonı eçke eşlär idaräse şuşındıy şiğär belän yul hälaqätlärenä oçrap, sälamätleklären qaqşatqan balalar öçen kisätü aksiase ütkärde. Çaranıñ maqsatı – balalarnıñ yul hälaqätlärenä oçrap, cäräxät aluın kisätü, yul yörü qağıydälärenä iğtibarnı arttırırğa öndäw, zur şähärdä bulğan yul hälaqätennän soñ ruxi tormışın caylarğa yärdäm itü.
Çara barışında YUXİDİ xezmätkäre çığış yasadı, mäktäp uquçıları arasında yul yörü qağıydäläre problemasına qarata tügäräk östäl, şulay uq törle uyınnar ütte.
Qurqınıç hälaqätlärgä oçramağan keşelärgä härberebez dä mondıy xälgä yulığa alğanın äytäse kilä. Monnan ber keşe dä saqlanmağan. Beraz ğına keşelär bu turıda uylansınnan ide, balalarına kön sayın yul hälaqätläre turında iskärtep torsınnar ide. Yul hälaqätläre azraq bulsın öçen ütkäräbez aksiane.
Çaradan şundıy näticälär kötüe turında äytte Räşit Xämidullin. Älbättä, mondıy aksialär yul hälaqätenä oçrağan balalarnıñ qıtırşı küñelenä ber qaşıq may ğına, - dip östäde ul.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazanda ber ana ike balasına qul salğan
Qazanda yäşäwçe 23 yäşlek ber xanım üzeneñ 3 häm 4 yäşlek ike balasın suğa batırıp ütergän.
Tatarstan prokuraturasınıñ tikşerü idaräse citäkçese yärdämçese Eduard Abdullin süzlärençä bu xanım Qazannıñ Vorovskiy uramında tulay toraqta ber dustında yäşägän. Ul dustı ber qayda eşlämägän, xämer eçemleklär belän mawıqqan, şuña kürä bu xanımğa ike balasın qarawdan tış äle bu dustı turında da qayğırtırğa kiräk bulğan. Ä maşina yuıp eşläp alğan xezmät xaqı isä, balalarına tügel üzen qararğa da citmägä. Şuña kürä matdi xälne yaxşırtu maqsatınnan ul üze eşli torğan cirdä 36 yäşlek ber ir-at belän tanışqan. Cinayät eşen dä bu xanım näq menä bu yaña dustınıñ fatirında başqarğan di Eduard Abdullin:
"14 martta üzeneñ balaların yuırğa dip bu xanım älege ir-atnıñ fatirına kilä. Balaların wannığa kertä dä, sıra alırğa kibetkä çığıp kerä. Ul balaların balalar yortına birergä uylağan. Çönki üze dä 7 yäşendä änisez qalğan, häm balalar yortında tärbiälängän. Başta ul olı malayın Romanı suda batırğan. Keçkenä malayı, änise abıyı belän uynıy, dip, bu küreneşkä qarap torğan. Annın soñ bu xanım keçkenä ulı Danilnı da batıra".
Cinayätne qılğannan soñ ul vannadağı sunı cibärep, üzeneñ yaña dustına yaratuın äytep xat yazıp qaldıra. Ämma bernikadär waqıt uzğaç ul barıber dä milisiagä şaltıratıp, üzeneñ cinayät qıluın söyläp birä. Şul uq könne aña qarata cinayät eşe quzğaltılğan. Tatarstan prokuraturasınıñ tikşerü idaräse citäkçese yärdämçese Eduard Abdullin bu xanımğa qarata bireläçäk cäzanı bolay bäyäläde.
Cinayät qödeksınıñ 105 maddäse nigezendä bu xanımğa mäñgelek törmägä utırtıluı yanıy ala. Ämma miña qalsa aña 10-12 yıl törmä ğazabı bireläçäk. Qarar çığarğanda mäxkämä barlıq eşlärne iğtibarğa alaçaq. Anıñ cinayätne tanıp üzeneñ milisiagä kilüe bu şulay uq küpmeder däräcädä bu xanımğa qarata çığarılaçaq cäzanı yomşartaçaq.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Saxalinğa Qazan bik yıraq
Rusiä xökümäteneñ Yıraq Könçığış töbägen üsterü programması öçen birelä başlağan aqçası andağı tatar-başqort xalqınıñ yäşäyeşenä üzgäreş kerterme?
Rusiädä Yıraq Könçığış häm Bayqal aryağın üsterü programması yıl başında uq köçkä kergän ide. Ämma töbäklärne üsterü ministrlığı monıñ öçen aqçanı äle yaña ğına ala başlağan. Älege ministrlıqta Yıraq Könçığış yünäleşe öçen cawaplı Qämil İsxaqov äytüençä, bu 567 milliard sum yäşäyeş çeltäre: yullar, elektr-ğaz ütkärgeçlär häm hawa alannarın, diñgez portların üzgärtep qoru öçen totılaçaq. Saxalin utrawı belän olı cirne bäyläwçe zamança parom yulı buldıru da qaralğan. Bu xaqta ul “Rossiysqaya gazeta”nıñ 18 mart sanına birgän äñgämädä äytä. Bu aqçalarnıñ biznesqa alşartlar ğına bulıp toruın da yäşermi. Şul uq waqıtta Yıraq Könçığış federal' bülgesendä xalıqnıñ tormış xäle tübän bulıp qaluın däwam itä. Yäşäw minimumı ike märtäbä zurraq bulsa, urtaça xezmät xaqı barı tik 25 prosentqa ğına artıq. Annan da qala xezmät xaqların elektr energiase bäyäläreneñ yuğarı buluı aşap beterä diärlek. Älege bülgeneñ ber şähäre- Könyaq Saxalínda yäşäwçe tatar-başqort xalqınıñ da xälläre bik ük şäp tügel.
21 martta yäkşämbe mäktäbe açıla
19 mart könne “Tuğan tel” oyışması tözelgängä ike yıl tuldı. Saxalin utrawında 7 meñläp tatar yäşi. “Yıraq könçığış tatarlarınıñ problemaları bik küp. Alarnı çişär öçen bez berdäm üzäk açarğa telibez. Ul Xabarovski şähärendä bulırğa tieş. Bötendönya tatar kongressı wäkillege buldırıru kiräk. Bu üzäk bezgä ber-berebezgä yärdäm iter öçen dä kiräk. Qazan yıraq, bik yıraq!”- di Zäkiä Wälitowa. Bu könnärdä ul yäkşämbe mäktäbe açu mäşäqätlärendä. Çara 21 martta bulaçaq.
>> TULIRAQ İTEP AUDİO YAZMADAN TIÑLAGIZ >>>


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalından Dnipro suvı berilüviniñ toqtatılması sebebinden insan aqları halqara mahkemesine muracaat etmege azır olğanını bildirdi. Bu aqta iyünniñ 7-nde Qırım parlamenti spikeriniñ birinci muavini Yefim Fiks ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye tahqiqatçıları Qırım akimiyetiniñ «energetik, sanayı, naqliyat ve suv qamaçavınıñ teşkilâtçılarına qarşı» cinaiy dava açıluvına dair arizaları baqılğanda ekspertizalarnı belgiledi.
«Biz öz yönelişinde ketemiz, Rusiye Tahqiqat komitetine muracaat ettik, bu davanen oğraşqan tahqiqatçılar tayinlendi, ekspertiza keçirilüvinen bağlı emirler bar. Kerek olsa, qırımlılarğa qarşı genotsid sebebinden insan aqları halqara mahkemesine muracaat etecekmiz», – dep bildire «Krıminform» akimiyetke qol tutqan Qırım agentligi Fiksniñ aytqanlarını.
Qırım akimiyeti, Şimaliy-Qırım kanalı qapatılğan soñ «yarımadağa suv qamaçavı ketirgen zarar sebebinden» Ukrainağa qarşı dava açtırmağa azırlana, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov halqara qurulışlarğa muracaat etmezden evel Rusiye mahkemelerine dava berilecek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına intervyü berip, Dnipro suvı Qırımğa ancaq yarımada işğali bitken soñ berilecek, dep aytqan edi.
Ukrainanıñ BM monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğali sebebinden «Rusiye Qırımda insanlarnıñ suv teminatından mesüliyetli ola», dep israr ete.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
İşgal etilgen Keriçte memurlar mühtekirlernen küreşke başladılar. «Argumentı nedeli – Kerç» malümatına köre, şeer şurası ticaret bölüginiñ memurları Merkeziy bazarnı teşkerip, fiyatlar rejiminiñ bozulmasını qayd ettiler.
İdare yolbaşçısı Oksana Hudoleyniñ aytqanına köre, tazı et ve balıqnı satqanlar fiyatnı yazmay ve vesiqalardan mahsulatnı alğan fiyatnı qayd etmeyler. Böylece, nezaret teşkilâtları satıcılar fiyatqa qoşqanlarnı belgilep olamaylar.
Taze et satıcılarınıñ tezden müşterileri de qalmaycaq.
Neşirniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda balıqçılar balıqnı kimge bereceklerini bilmeyler: Rusiyege Qırım balığı kerekmey, ukrain bazarı ise qapatıldı.
Ukraina balıqçılar Birliginiñ yolbaşçısı Aleksandr Çistâkovnıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Balıq nezaretine Qırım balığı kerekmey, çünki rusiyeli bazar diger balıqlarnı ala.


text:
Oktavian Avgust
Oktavian Avgust (23 sentyabr, b.e.sh. 63 – 19 avgust, 14) birinshi ha'm en' a'hmiyetli Rim İmperatorlarının' biri. Ol Rimnin' du'nya ju'zindegi en' qu'diretli imperiya bolıp jetilisiwinin' birinshi basqıshın basladı.
Oktavian Avgust Sezar Rim Respublikası diktatorı Yuliy Sezardın' saqlap alıng'an balası bolg'an. Oktavian ekinshi triumviratta (Rim İmperiyasın bir basshı sıpatında u'sh adamnın' basqarıwı), Mark Antoniy ha'm Lepiduslar menen bir qatarda basshıliqqa iye bolg'an. Avgust ha'm Antoniuslar b.e.sh. 44-jılı o'ltirilgen Yuliy Sezarg'a sadıq bolg'an. Onın' o'liminen keyin Sezar ta'repdarları ha'm Sezardın' qarsılası Pompeydin' ta'repdarları arasında Rim boylap puxaralıq urısı baslanadı. Triumvirat basshılıg'ı da'wirinde urıs toqtaydı, biraq Lepidustın' o'limi ha'm Mark Antoniydin' Mısırda Kleopatra menen bolıwı urıstın qayta dawam etiwine sebepshi boladı.
Bul ku'shli qanlı urısta jen'iske eriskennen keyin, Oktavian b.e.sh. 31-jılg'ı Aktium urısı ta'repdarı bolg'an Senat ta'repinen birinshi Rim İmperatorı bolıp saylanadı ha'm "Avgust" atın aladı. Ol b.e.dın' 14 jılı onın' o'gey ha'm ku'yew balası Tiberius (Tiberiy) onın' ornına İmperator bolg'ang'a shekem basshılıq etedi.
Onın' patshalıg'ı da'wirinde, onın' hu'kimetine qarsı bolg'anlar massalıq tu'rde mın'lap o'ltirilgen. Ol Rim qaytadan Respublikag'a aylandırıwg'a wa'de etken, biraq bunın' ornına ol o'zine ko'p ataqlardı, sonın' menen birge Bas ruwxanıy atag'ın bergen ha'm awıllıqlardag'ı ko'plegen shirkewler onı qudaylarının' biri esaplag'an. İnglis tilindegi ha'm basqa da ko'plegen Evropa tillerindegi "Avgust" ayının' atı onın' atınan kelip shıqqan.


text:
«Menimce, olar Qırımğa, sovet zamanında olğanı kibi, yollamalar boyunca kelmege niyetindeler. Yani Qırım marsaflarını qarşılap olamaz. Nasıldır bir imtiyazlı yollamalar, sovet akimiyeti devrinde olğanı kibi, olacaqtır», – dedi o.
«Ukraina akimiyeti yanında Qırım devlet bücetinden yardım köre edi, faqat, eger de turizm saasındaki kelir «knâzçik»lerniñ ceblerine ketmese edi, belki başqace olur edi. Amma şimdi atta öyle de olmaycaq», – dedi Cemilev.
«Qırımğa yol yalıñız Moskvadan olsa, anda nasıl barmaq mümkün? Demek, tek Rusiyeli turistlerge ümüt eteler»,– dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Rusiye akimiyeti aytqan Qırım inkişafı boyunca leyhalar aqqında sualge, Mustafa Cemilev dedi: «Leyhalar bar. Bağçasaray rayonını, misal içün, Tatarstanğa, Qarasuvbazar – Başqurtistanğa bağlaylar. İşbu leyhalarğa maliyeviy destek olacaqtır».


text:
Rusiye tarafı Ukraina ile sıñırda üç halqara avtomobil kiriş noqtasını qapattı ve öz toprağına Ukrainadan boyeviklerni kirsetmemege çalışa, dep bildirdi Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ haber merkeziniñ spikeri Andriy Lısenko, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Şu cümleden, iyül 1 künü Rostov vilâyetinde «Gukovo», «Donetsk», «Novoşahtinsk» halqara avtomobil kiriş noqtaları qapatıldı»,– dey Lısenko.
O, bu kiriş noqtalardan evel boyeviklerniñ serbest keçkenini bildirdi. «Şimdi bu noqtalarda Rusiye tarafı mahsus blokpostlarnı teşkil etti ve olarnı ağır zıhr tehnika ile quvetleştirdi»,– dedi Lısenko.
Onıñ sözlerine köre, işbu kiriş noqtalardan «Ukrainadan qaçmağa istegen silâlı boyeviklerni kirsetmege yasaq oluna».


text:
Qırımda Rusiye FSBsiniñ idaresi tarafından patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlanğan qırımlı aq qorçalayıcı Yunus Maşaripov Qırımnıñ prokuror muavini Vladimir Kuznetsov adına ariza berip, onı eziyetlegen mahsus hızmet hadimlerine qarşı dava ne içün açılmağanını añlatmasını talap etti.
Bu aqta Maşaripovnıñ arizasında aytıla, onıñ kopiyası Qırım.Aqiqatnıñ muarririyetinde de bar.
«Yalta, Qırım Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Qara deñiz arbiy prokuraturası ve şahsen siz, Qırım prokurorınıñ muavini, gestapo işkence usullarını qullanğan ve diger cinayetlerni yapqan Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimlerine ve vekâletli şahıslarğa qarşı cinaiy işni ne içün alâ daa açmağanıñıznı yazma şekilde bildirmeñizni rica etem», – dep yaza Maşaripov.
Qırımlı aq qorçalayıcı yazğan arizasında onı eziyetlegen Rusiye uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ adlarını yaza, o, olarnı tanıdı.
«Bergen bir sıra arizama baqmadan, rus zabitleri – üyken leytenant Krivko L.S., kapitan Dolgaçev V.YE., ve olarnıñ işdeşleri (umumen 12-15 kişi) – yapqan qanunsız areketleri Qırım Cumhuriyetiniñ prokuraturası tarafından alâ daa tahqi etilmedi», – dep qayd ete Maşaripov.
İşğal etilgen Qırımnıñ müessiseleri bu malümatqa daa cevap bermedi.
Hatırlatam, yanvarniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesiniñ oturışuvında Yunus Maşaripov işkencege oğratılğanını bildirdi.
Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri onı kötekledi ve aqımnen eziyetlediler, şunıñ içün özüne iftira atmağa mecbur edi. O, 2014 senesinden berli «bala ve pensiyalılarnıñ aqları bozulğanını teşkilâtlarğa bildirip», aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşqan edi.
«Krım 24» akimiyetke qoltutqan Qırım telekanalı FSBniñ aq qorçalayıcını çekken sorğu videosını derc etti. Sorğu vaqtında Maşaripov, «Yaltada içtimaiy-siyasiy vaziyetke dair malümat toplağanını, turistik mevsimni bozmaq içün plâjlarda ine atqanını, ormannı ateşke bergenini ve Rusiyege qarşı risalelerni tarqatqanını» tarif etti. Videoda aytılğanı kibi, Maşaripov bunı «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen yaptı, onı ise Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri idare etti».
Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı red etti.
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Adam Smith
Adam Smit (shoqındırılg'an 16-iyun 1723-jılı 17-iyul 1790 [a'yyemgi usılda 5-iyun 1723–jıl 17-iyul' 1790]) Shotlandıyalıq moral filosofı ha'm sıyasıy ekonomikanın' tiykarın salıwshısı edi. Shotlandiya Ag'artıwshılıg'ının' tiykarg'ı alımlarının' biri bolg'an Adam Smit "Moral seziminin' teoriyası" ha'm "Xalıqlar baylıg'ının' ta'biyatın ha'm sebeplerin izertlew" atli kitaplarinin' avtori. Keyingisi, a'dette "Xaliqlar baylig'i" dep qisqartilip atalatug'in kitabı, onin' magnum opusi (ullı jumısı) ha'm ekonomikanın' birinshi zamanago'y jumısı esaplanadi. Adam Smit zamanag'oy ekonomika iliminin' atası esaplanadı.
Smit Glazgo ha'm Oksford universitetlerinde moral filosofiyasın u'yrendi. Oqıwdı pitkergennen keyin ol Edinburgta tabıslı lektsiyalar oqıdı, bul onı Shotlandiya ag'artıwshılıg'ı waqtında David Hume menen birge islesiwge basladı. Smit Glazgoda moral filosofiyasın oqıtıp professorlıq jumısına eristi ha'm usı waqıtta "Moral sezimi teoriyası" kitabın jazıp baspadan shıg'ardı. Ol keyingi o'mirinde jeke oqıtıwshı boldı ha'm bul og'an Evropa boylap sayaxat etiwine ha'm sol waqıttın' intellektual jetekshilerin ushıratıwg'a imkaniyat berdi. Smit u'yine qaytıp keldi ha'm kelesi on jıldı "Xalıqlar baylıg'ı"n jazıwg'a bag'ıshladı (tiykarınan o'zinin' lektsiyalarınan alıng'an). Kitap 1776-jili baspadan shıqtı. Ol 1790-jılı qaytıs boldı.
O'mir bayanı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Balalıg'ı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Adam Smitti Shotlandiyanın' Kirkaldi qalasında Margaret Duglas du'nyag'a keltirdi. Onın' atası, ol da Adam Smit dep atalıp, yurist, jamiyetlik xızmetker bolg'an ha'm Margaret Duglasqa 1720-jılı u'ylengen. Onin' atası Smit tuwılmastan altı ay burın qaytıs bolg'an. Smittin' aniq tuwılg'an ku'ni belgisiz, biraq onin' shoqındırılıwı 1723-jılı 16-iyunda Kirkal'dida jazılg'an. Smittin' balalıg'ı haqqında azg'ana belgili bolsada, Shotlandiyalı jurnalist ha'm Smittin' omir bayanın jazıwshısı John Rae Smittin' to'rt jasında tsiganlar ta'repinen urlap ketilgenin h'am keyinirek basqalardın' qutqarıwg'a barg'anlıg'ı sebepli azat etilgenin jazıp qaldırdı.
Smit anasına ayrıqsha jaqın boldı, ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal. Smit 1729 ha'm 1737-jilları aralıg'ında Kirkal'dida Burg mektebine qatnadı ha'm ol jerde latın tili, matematika, tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi. Rae Burg mektebin "Shotlandiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri" dep jazg'an.
Bilim alıwı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Smit on to'rt jasında Glazgo Universitetine oqıwg'a kirdi ha'm Francis Hatcheson qol astında moral filosofiyasın u'yrendi. Bul jerde ol erkinlik, oylaw, tu'siniw ha'm juwmaq shıg'arıw, sonday-aq erkin pikirge qızıg'ıwshılıg'ın rawajlandırdı. 1740-jılı, Smitke Snell Ekzibishion granti berildi ha'm ol Glazgo Universitetinen Oksford Universitetinin' Balliol Kolledjine oqıwg'a ketti.
Smit Glazgoda oqıtıw Oksfordqa salıstırg'anda bir qansha joqarı dep esapladı, ha'm oz'inin' ta'jiriybesin aqılıy qısılıw dep taptı. "Xalıqlar baylıg'ı"nin' V-kitabı II-babında Smit: "Oksford Universitetinde ja'miyetlik professorlardın' ko'pshiligi ko'plegen jıllar dawamında ulıwma oqıtıp atırg'anday bolıp ko'riniwdi de toqtatqan" dep jazdı. Sonday-aq jazılıwınsha Smit doslarına bir ma'rte Oksford ra'smiy xizmetkerlerin onın' David Humenin' "Adam ta'biyatının' traktatı" oqıp atırg'anın bilip qalıp, keyin kitaptı tartıp alıp onı qatal jazalag'anın aytıp bergen. William Robert Scott "[Smittin'] Oksford waqtı onın' o'mirlik isine azg'ana ja'rdem berdi, eger ulıwma bergen bolsa" dep jazdı. Sog'an qaramastan, Smit Oksfordta waqtında Universitettin' u'lken kitapxanasınan o'zin bir neshe pa'nler boyınsha oqıtıwg'a kitaplar alıp oqıw imkaniyatına iye boldı. Onın' xatlarında jazıwınsha o'z aldına oqımag'an paytlarında ol baxıtsız edi. Oksforda waqtının' aqırında Adam Smit nerv keselliginin' simptomların bastan keshirdi. Ol 1746-jili grantı tamamlanbastan burın Oksfordtan ketti.
"Xalıqlar baylıg'ı"nın' V-kitabında Smit Angliya universitetlerinde Shotlandiya universitetlerine salıstırg'anda oqıtıw ha'm ilimiy isler to'men sıpatlı ekenin jazdı. Ol bunı 2 sebep penen tu'siniw mu'mkin dep jazdı. Birinshi, Oksford ha'm Kembridj kolledjlerinin' baylıg'ı ha'm professorlardın' aylıg'ının' studentlerdi o'zlerine tartıw uqıbınan g'a'rezsizligi; ekinshi, ilimiy jetekshiler Angliya Shirkewinde islese de jaqsı jasawı mu'mkinligi dep ko'rsetti. Smit basında teologiya (din tanıw)ni u'yreniwdi ha'm shirkewde islewdi niyet qılg'an edi, lekin onın' keyingi oqıwları, atap aytqanda David Humenin' skeptik jumısların oqıwı onı basqa joldı tan'lawına isendirdi.


text:
Bunı Azatlıq Radiosına «Batkivşçına» deputatı Andriy Pavlovskiy bildirdi.
«Yerli sakinlerniñ malümatına köre, Krivoy Rog şeerinde Ukrainağa qarşı narazılıq aktsiyaları, ve akimiyet organlarını zapt etüv azırlanıla. Adamlarğa künde 500 grivnadan ziyade bere bileler», – dep qayd etti Pavlovskiy. Onıñ bildirgenine köre, teşkilâtçı ve para bergen adam Dnepropetrovsk vilâyetiniñ sabıq reberlerinden biri ola. Pavlovskiyniñ aytqanına köre, akimiyetni zapt etüv provokatsiyaları Zaporojye vilâyetiniñ Berdânskta olması mümkün. O, Azaq deñiziniñ yalısında, Mariupolniñ yanında, yerleşe.
Bugün Zaporojye vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Valeriy Baranov Berdânsk şeer icra komitetine telefon açıp, aynı haberni aydınlattı. Oña bunı mahsus hızmetler bildirdi eken.
Al-azırda Berdânskta uquq qoruyıcılar ve yerli halq imayesi şeerde nevbetçilik yapıp, separatistlerni toqtatacaq olalar, dep bildireler yerli kütleviy haber vastaları.
Raatlıq künleri Krivoy Rog ve Berdânskta olacaq narazılıqlar ve binalar zaptı aqqında malümatnı «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ reberi Dmıtro Tımçuk da bildirdi.
Ukraina havfsızlıq hızmetinde ise Pasha ve Jenevadaki dört taraflı añlaşmalar olğanından sebep terrorizmge qarşı faal tedbirlerniñ toqtatılması aqqında bildireler.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat kâtibi Marina Ostapenkonıñ aytqanına köre, operatsiyanıñ esas vazifeleri deñişmey qala.


text:
Kiyev – Resmiy Kiyev er daim Qırım Ukrainanıñ bir qısımı olğanı, ve yaqın kelecekte qaytarılacağı aqqında bildirmeler yapa. Faqat, akimiyet yapılacaq areketlerniñ planını ale daa belli etmedi ve aytqanları tek sözde qalmaqta. Aynı zamanda, teşebbüsçiler Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı boyunca mahsus tedbirlerniñ işlep çıqarıluvını ve ayırı qurumlarnıñ talap eteler. Qırım.Aqiqat saytı siyasetçiler, cemaat vekilleri ve ekspertlernen subetleşip, Ukraina Qırımnı qoluna keri alması içün angi yollar seçmeli, kibi sualler berdi.
Ukraina prezidenti Memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Valeriy Çalıy iyül 30 künü brifingte: «Ukrainanıñ resmiy mevamı: Qırım ukrain olıp qalmaqta. Vaqı kerek olacaq, amma biz ileride yarımadanıñ qaytarmasını mümkün etecek şimdi adliyeviy tedbirlerni işlep çıqarmaqtalar», - dep ayttı.
Çalıy Qırımnıñ qaytarıluvı boyunca adliyeviy programmalarnı beyan etti, amma nasıl konkret adımlar yapılacağını aytmadı. Aynı zamanda ekspertler ve teşebbüsçilerniñ fikirince, işğalnen bağlı küreş tek adliyeviy tedbirlernen bağlı olmamalı. Ve daa keñiş çareler baqılmalı.
Şimdiki vaqıtta, devlet tek deklarativ beyannamelernen sıñırlana, bütün küçüni Donbasstaki meselelerge sarf ete. Yaqın Şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos bu kibi fikirde.
«Strategiya yapılacaq olsa, belli bir areketler teşkil etilmeli. Şarqtaki meseleler ne qadar tez çezilse, devlet te o qadar tez analitik merkezlerni qurıp, strategiyanı meydanğa ketirir. Qırımnıñ qaytarıluv meselesi qolay degil, ve bir sıra tedirlerni talap ete», - qayd etti ekspert.
Semivolosnıñ aytqanına köre, mütehassıslar tarafından yarımadanıñ qaytarıluvı boyunca plan muzakere etile. Hususan, Ukraina Qırımnı blok etip, Rusiyege yarımadanıñ ne qadar qıtağa bağlı olğanını köstere.
Cartınıñ adamları kendi plannı teklif ettiler
Şimdiki vaqıtta «Qırım ekspert merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reberi, Cartı ükümetinde Qırımnıñ regional inkişafı Agentliginiñ yolbaşçısı olğan Aleksey Starodubov, cumhuriyetniñ qaytarıluvı boyunca leyhanı işlep çıqardı. Onıñ fikirince, strategiyanı üç blokqa bölmek kerek: grajdan, halqara ve anayasa.
«Grajdan blokı Ukraina vatandaşları – qırımlılarnıñ fundamental aq ve serbestliklerniñ qorçalavını teşkil ete. Saylamaq ve saylanmaq aqqı, tasil almaq aqqı, areket etmek aqqı ve ilâhre. Bugünde bugün, ukrain vatandaşlığını saqlap qalğan vatandaşlar em Qırım, em qıtaiy Ukrainada aqlarını qısmen coydılar. Olarnıñ meselelerinen esasen, Kiyevge köçken qırımlılar teşkil etken cemaat teşkilâtları oğraşalar», - dep yazdı Starodubov «Liga» portalındaki blogunda.
Ekspert teklif etken halqara blok, Ukrainanıñ çeşit halqara mahkemelerge şikâyetlerniñ berüvinden ibaret. Hususan, Starodubovnıñ fikirince, Kiyev, territorial bütünliginiñ bozuluvı sebebinden, BMT-nıñ Halqara mahkemesine muracaat etmeli.
Bunen beraber, ekspertniñ fikirince, Anayasağa da deñişmeler kirsetip, yerli referendumlarnı yasaq etmeli.
Bazı siyasetçi ve ekspertler Starodubovnıñ planını teñkid ettiler. Meclis reisi Refat Çubarov, leyhada tamır halq aqqında iç bir söz aytılmağanından çorlandı.
«Qırımtatarlar asıl da añılmay. Müellif ne keçmişte, ne keledejkte olarnı Qırımda körmey. Qırımnıñ işğalini qabyl etmegen tamır halqnı közge almay. Bu sebepten, tamır halqları aqları qanunları saasında Ukraina küçüni arttırıp olamaz», – dep yazdı Çubarov Facebook-ta.
Meclis reisiniñ fikirince, Starodubov qırımtatarlarnı mahsus körmemezlikke urdı, çünki o, yıllar devamında tamır halqnıñ aqlarını közge almağan Qırım akimiyeti vekillerinden biridir.
Aynı zamanda, mütehassıslar, Qırım işğali meselesiniñ BMT halqara mahkemesinde baqılmasını da teñkid etmekteler.
«BMT Halqara mahkemesi bir de bir işni er tarafnıñ razılığından soñ baqa. Amma, Rusiye, Ukraina açılması istegen er türlü mahkeme işini toqtatacğı belli», - dey, Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetniñ halqara munasebetler kafedrasınıñ müdiri Aleksandr Zagorodnıy.
Qırımlı siyasetşınas Aleksandr Starişniñ fikrince, Kiyev Stokgolm arbitraj mahkemesine muracaat etmeli.
«Qırımnıñ işğali zamanında çalışqan añlaşmalar esasında yarımadanıñ qaytarıluvı boyunca tedbirlerni işlep çıqarmaq kerek. Bunıñ içün endi olğan esaslar yeter. Bunı endi evelden yapmaq kerek edi. Birinciden, Stokgolm arbitraj mahkemesine muracaat etip, işğalciler saipleştirgen Ukrainanıñ mülküni qaytarmaq mümkün», – dep añlattı siyasetşınas.
Akimiyet qıbırdamay, dep şikâyet eteler
Bir sıra ekspertler ve cemaat teşkilâtları özleri Qırımnı qaytarmaq içün strategiya üzerinde çalışıp başladılar. Bu kibi teşebbüs «Tış işler Maydanı» tarafında işke tüşürile. Bu leyhanıñ teşebbüsçisi, «BlackSeaNews» saytnıñ muarriri Andrey Klimenkonıñ fikirince, işğal etilgen territoriyanıñ qaytarılması içün halqara teşkilâtlarnıñ sanktsiyaları, naqliye, yatırım, ticaret blokadası esas rol oynaylar.
«Putin Donbasstan Azaq deñizniñ yalısına qadar yolnı temin etip olamağanından soñ, olar içün bir belâ oldı. İşte, bu usulnen Qırımnı tez qaytarmaq mümkün. Qıtasız Qırım- bu geoiqtisadiy bir ada, iç bir ihtiyacını yer ine ketirip olamaz», - dep añlattı Klimenko Qırım.Aqiqatqa.
Şimdiki vaqıtta, muarririyet, Qırımğa qanunsız kelgen çetel gemi ve uçaqlarnıñ cedvelini tize ve olarğa qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetüvine teşebbüs köstere.
Tamam bu kibi strategiya üzerinde cemaat vekilleri de qafa yormaqtalar. Mecburen köçkenlerniñ cemaat teşkilâtları Koordinatsion komitetiniñ reberi muavini Andrey Şçekun Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, şimdilik cemaat temsilcileri öz planını belli etmeycekler, akimiyetniñ qıbırdağanını bekleyler.
«Bunıñ episi boşuna olmasın dep, devlet qurumları teşkil etilmeli. Ve olarnı temsil etecek kadrlar müim. Olar keregi qadar çalışmasalar, Qırımnı nasıl etip qaytaracaqmız? Bundan da ğayrı, Qırımnıñ qaytarıluvı paalığa tüşecek, buña azırlıq körmelimiz», - dedi Şçekun.
Aytqanına köre, şimdilik Ukraina akimiyeti iç bir türlü adımlar yapmaylar.
Deputatlarnıñ bazıları da bu fikirdeler.
Ukraina halq vekili Andrey Sençenko Qırım.Aqiqat ile subetleşti: «Bugünki künde ükümetnni özü ve anda bulunğan adamlar qoyulğan maqsadalarğa kelişmeyler. Er degil, belki. Kırım işğal etildi, antiterroristik tedbirler ötkerile, bir sıra iqtisadiy meseleler bar, onıñ içün adamlar da vazifelerge köre olmalılar», - dedi o.
Halq vekili aytqanı kibi, o Qırımnıñ qaytarıluvı boyunca strategiya ğayesine qol tuta. Amma, onı açıqtan-açıq tutmağa da kerek degil, dey.


text:
Jámáátshilik qadaǵalawı ótkerildi
Usı jıldıń 18-sentyabr 6-oktyabr kúnleri aralıǵında Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis, Taqıyatas, Tórtkúl, Ellikqala, Ámiwdárya, Kegeyli, SHımbay, Qanlıkól, Qaraózek, Taxtakópir r ...Tolıq oqıw »
Onlayn-seminar ótkerildi
Xalıq aralıq miynet shólkemi mámleketimizde balalar miynetinen paydalanıwǵa shek qoyılǵanlıǵı haqqında óz bahaların bermekte, sonday-aq bárshe tarawlarda, sonıń ishinde máwsimlik ...Tolıq oqıw »
12-iyun – «Pútkil dúnya júzilik balalar miynetine qarsı gúresiw kúni» múnásibeti menen ótkerilgen ilajlar
12-iyun – “Pútkil dúnya júzilik balalar miynetine qarsı gúresiw kúni” múnásibeti menen Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri b ...Tolıq oqıw »
Májbúriy miynettiń aldın alıw hám oǵan jol qoymaw boyınsha ótkerilgen seminar
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti kásiplik awqam komiteti tárepinen Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi ...Tolıq oqıw »
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studentleri qatnasıwında májbúriy miynettiń aldın alıw hám oǵan jol qoymaw boyınsha ótkerilgen seminar
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti kásiplik awqam komiteti tárepinen Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi ...Tolıq oqıw »
7-oktyabr – “Múnásip miynet kúni”ne baǵıshlanǵan dógerek sáwbet
Xalıqaralıq Miynet shólkeminiń Múnásip miynet Koncepciyası tiykarınan tórt tiykarǵı strategiyalıq máselelerge, yaǵnıy miynet salasında tiykar salıwshı huqıqlarnı ámelge asırıw, bá ...Tolıq oqıw »
Májbúriy miynettiń aldın alıw máselelerinde isbilermenler hám fermerler xabardarlıǵın asırıw boyınsha seminar
Ózbekstan Respublikasınıń “Ózbekstan Respublikasında múnásip miynet dástúri”ne muwapıq Ózbekstan tárepinen ratifikaciya qılınǵan Xalıqaralıq Miynet SHólkeminiń Konvenciyaları norm ...Tolıq oqıw »
Májbúriy miynetke jol qoymaw boyınsha seminar trening
Ózbekstan Respublikası Húkimeti tárepinen májbúriy miynetke jol qoymaw boyınsha bárshe zárúr sharalar kórilmekte. Ózbekstan Respublikasınıń “Ózbekstan Respublikasında múnásip miyn ...Tolıq oqıw »


text:
Qırımlı faaller Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Emir-Usein Kukunıñ sağlığını qasevet etip, adliyeciler vastasınen onıñ açlıqnı toqtatqanını rica etecek olalar. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Qırım birdemligi»niñ faali Nazim Şeyhmamabetov ikâye etip berdi.
«O, ciddiy manada açlıqnı devam ettirmek niyetinde, faqat biz öz tarafımızdan, diger butün siyasiy mabüslerinki kibi sağlıq er şeyden de qıymetli dep sayamız. Şunıñ içün bizler adliyecilernen ve sairelernen bir şekilde bağlanıp oña: imkân bar ise, açllıqnı toqtatmağa mana bar deycek olamız», – dep qayd etti faal.
İyünniñ 26-nda açlıq ilân etken Emir-Usein Kuku 9 kg azdı.
İyülniñ 10-nda Emir-Usein Kukunı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri SİZOsından belli olmağan tarafqa alıp ketilgen. SİZO hadimleri Sergey Loktevke onıñ imayesi altındaki şahıs ne yerge bulunğanı aqqında aytmaqnı red etkenler. Daa soñra Kukunı tibbiy muessisege teşkerüv içün alıp ketkenleri aqqında belli oldı.
Mevzunen bağlı olaraq: «Onı qanunsızlıq mecbur etti»: Emir-Usein Kuku bir aftadan berli açlıq tuta
Mayıs ayınıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı iştirakçisiniñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan mayıs 9 künü Moskvağa kelmeycek. Bunı Türkiye elçihanesinde Rusiye jurnalistlerine bildirdiler.
BBC bildirgeni kibi, ğalebeniñ 70 yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirlerde memleketni Moskvadaki Türkiye elçisi temsil etecek.
Erdoğannıñ bu qararınıñ sebepleri belgisiz, evel Türkiye prezidenti mayıs 9 künü ziyaretiniñ ola bilecegini red etmey edi.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, yaqında Erivanda Osmanlı devletinde ermenilerniñ kütleviy öldürüvi hatırasına keçirilgen tedbirlerde Vladimir Putin «insaniyetlik tarihında eñ qorqunçlı facialarından birini yaşağan halqqa özi taziyelerini» bildirgen edi.
Bundan soñ Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan «Rusiye başta Ukrainadaki areketlerini añlatmaq, soñra ise 1915 senesi Osmanlı devletinde ermenilerniñ türkler tarafından öldürilmesini genotsid olaraq adlamaq» kerek olğanını aytqan edi.


text:
Türkiyede yaşağan ukrainler Ukraina Mustaqilligi künü munasebeti ile video hayırlavını yazdılar. Bu aqta Türkiye Cumhuriyetinde Ukraina elçihanesi bildire.
«Vatanımız içün bu ağır vaqıtta bütün dünya musulmanları Ukrainanıñ bahtlı kelecegi içün birleşe, toprağımızğa barışıqnıñ qaytmasını arz ete. Türkiye Cumhuriyetinde Ukraina elçihanesi ve İstanbulda Ukrainanıñ Baş konsullığınıñ teşebbüsine qol tutıp, ukrain rejissörı Marina Er-Gorbaç ve Türkiye prodüsseri Bagadır Er ukrain cemiyeti balalarınıñ iştiraki ile Ukraina Mustaqilligi künü munasebeti ile bu videonı çıqardılar», – qayd eteler elçihanede.
Beyanatta bildirilgeni kibi, Türkiyede yaşağan ukrainler bu ğayeni eyecan ile qarşıladılar ve onıñ amelge keçirilmesine faal sürette qoşuldılar. 50 saniye devam etken videoda ukrain kiyiminde balaçıqlar minareler fonunda donatılğan sofra başında toplandılar. Sofra ortasında gögercinniñ resmi ve sulh tilegi ile tort tura.
Videoğa muzıkanı aslı ukrain bestekârı Yuriy Râdçenko azırladı.
Ukraina Mustaqillik Kününi avgust 24 künü qayd ete.
Bildirilgeni kibi, Türkiye Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarı olğanını ve Rusiye tarafından Qırım işğalini tanımağanını defalarca aytqan edi.


text:
Rusiyeden Qırğızistanğa avgust 27-de Moskva şimalinde basmahane anbarı binasında yüz bergen yanğın neticesinde elâk olğan 14 yaş qadın işçisiniñ cesedi eki uçaqnen ketirildi. Bir uçaq Oş şeerine, digeri Qırğızistan paytahtı Bişkekke keldi, dep bildire Radio Svoboda.
Qırğızistanda matem ilân etildi, ükümet binalarında bayraqlar tüşürildi, bütün tantanalı merasimlerniñ keçirilmesi lâğu etildi. Devlet prezidenti Almazbek Atambayev işçiler ölümi devletniñ büyük ğayıbı olğanını ayttı ve yaqınlarını coyğan qorantalarğa yardım köstermege avale etti.
Moskvada sakinler Qırğızistan elçiligi binasına çiçekler ketire. Rusiye tışqı işler naziri Sergey Lavrov felâket sebeplerini belgilemek içün taqiqat işleri alıp barılğanını ayttı ve qabaatlı olğanlar mesüliyetke celp etilecegi aqqında söz berdi.
Keçken cumaertesi künü matbaa mahsulatı anbarında yüz bergen yanğın neticesinde 17 kişi elâk oldı, olarnıñ 14 – Qırğızistandan yaş qadınlar oldı. Moskva ve vilâyet Qırğız diasporası temsilcisi bildirdi ki, olar qanun boyunca Rusiyede çalıştı. Tahminlerge köre, yanğın sebebi qısqa tutaşuv, ya da yaqma ola bile. Üç Qırğızistan vatandaşı yanıq yaralarınen hastahanege ketirildi.


text:
Aqmescit ava limanında oktâbr 12-de Rusiye şeerlerine kerçekleştirilecek olğan 14 uçaq seferi lâğu etildi. Ava limanınıñ online tablosı bildire.
Resmiy saytnıñ malümatına köre, oktâbr 12-de 7 uçaq seferi Moskvağa ve birer uçuş Yekaterinburg, Penza, Kemerovo, Saratov, Krasnodar, Krasnoyarsk ve Anapağa lâğu etildi.
Krıminform Qırım neşiri yaza ki, ava limanınıñ operatorı bildirgenine köre, uçaq seferleriniñ lâğu etilmesine dair qararlar sentâbr-oktâbr aylarında ava şirketleri tarafından lâğu etilgen edi, olar kâr ya da telükesizlik şaraitlerine ve ava havfsızlığına, em de devlet organlarınıñ talaplarına emiyet berdiler.
«Ava şirketleri lâğu etken uçaq seferleriniñ biletleri satılmadı ve taşıyıcılar aynı künge biletlerni ğayrıdan satın alma işini kerçekleştirdi. Böylece, Aqmescit halqara ava limanınıñ yolcuları körgen hızmet keyfiyetine tesir etilmedi», – dep bildire neşir.
Bundan evel Aqmescitte 18 uçaq seferi lâğu etilgen edi, 6 danesi Moskvağa, 2 – Yekaterinburg ve birer dane Krasnodar, Rostov-na-Donu, Kazan, Volgograd, İrkutsk, Anapa, Nijnervatorvsk, Kaluga, Çelâbinsk ve Murmansk şeerlerine.
Aqmescitte kütleviy şekilde uçuşlarnıñ toqtatılması ve lâğu etilmesi iyül 17 künü başlağan edi. O zaman uçaqnıñ tehnik bozuluvından sebep Aqmescitten Sankt Petersburgqa uçacaqlar avalimanında 25 saat keçirgen ediler. Lâkin bir tek bu degil, «VIM-Avia» avayolı şirketiniñ başqa uçuşları de iptal etilgen edi.


text:
Açlıq ilân etken Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnıñ anası Raime Primova, hastahanege alıp barılğan soñ narazılığını toqtatmadı. Bunı iyül 4-te Qırım.Aqiqatqa İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov ikâye etti.
Cepparov: «Şimdi o, Aqyarda hastahanede buluna. Onda, eki afta qadar devam etken açlığı münasebetinen zayıflıq bar. Onıñ bundan soñki niyetleri bizge malüm degil, lâkin onıñ özüni tutqanına köre, açlıq toqtatılmadı», – dedi.
Bunıñ arfesinde Raime Primova hastahanege alıp ketildi.
İyün 20-de Qırımda Ukraina vatandaşı, Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnıñ anası, 68 yaşlı Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye tarafından mahküm etilgen oğlunıñ deñiştirüv cedveline kirsetilmesini talap ete.
Daa soñra oña Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekili Denisova müracaat etti.
Raime Primovada ekinci gruppa saqatlığı bar. Primovada bir büyregi yoq. Onda ciger hastalığı tayin etildi.
Mayısnıñ soñunda, Rusiye koloniyasında bulunğan Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Nuri Primovnı ceza izolâtorına qapadılar.
2017 senesiniñ sentâbrinde Rostov-na-Donudaki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi ükümni ilân etti. Oña binaen, «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca qabaatlanğan Aqyar sakinleri Ferat Seyfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli islâh etici koloniyada beşer yıl berildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanlarını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Harkovdaki Moskva rayon mahkemesi yanında yüz bergen patlavğa alâqası olğan adamlarnı yaqalav boyunca mahsus tedbirler başlandı. Patlav neticesinde ondan ziyade insan, şu cümleden 4 genç qız yaralandı.
Bunı Ukraina havfsızlıq şurasınıñ reis mesleatçısı Markiyan Lubkivskiy Facebook saifesinde bildirdi.
«Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi ve içki işler naziri Harkovda olıp keçken patlavdan soñ Ukraina havfsızlıq hızmeti, içki işler nazirligi ve prokuratura hadimleri kirgen ayrı ştab qurulması aqqında haber eteler. Harkovda cinayetçilerni yaqalav tedbirleri ilân etildi. Terrorizmge qarşı tedbirler keçirilmekte», – dep qayd etii Lubkivskiy.
Onıñ malümatına köre, patlav neticesinde 14 kişi yaralandı.
Prokuratura bazarertesi künü, yanvar 19-da, Harkovdaki mahkeme yanında olıp keçken patlavnı «terakt» olaraq tanıy.
İlk malümatlarğa köre, patlav maddesi mahkeme yanında qoyuldı, dep bildirdi Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi İgor Baluta. Onıñ aytqanına köre, adamlar mahkeme binasından çıqqanda patlav yüz berdi.
Vaqia yerinde mütehassıs ve uquq qoruyıcılar çalışmaqta.
Ukraina içki işler naziriniñ mesleatçısı Anton Geraşçenko bildirdi ki, bir kişi ğayet ağır alda hastahanede buluna, altı insannıñ alı ağır, daa altı kişi ciddiy olmağan yaralar aldı.
«Bugün Harkovdaki Moskva rayon mahkemesi yanında olğanlar evelden planlaştırılğan ve azırlanılğan terroristik akttır», – dep qayd Geraşçenko Facebook saifesinde.
Soñki aylar devamında Harkovdaki demir yolu ve arbiy bölükler yanında patlavlar sıq-sıq olıp keçe.


text:
Kefede (Feodosiya) yerli şeer şurasınıñ 108-inci toplaşuvından soñ şeerniñ general planını qabul ettiler. Bunıñ aqqında Kefeniñ rusiye memuriyeti saytında haber etilmekte.
Şeer meri Sergey Fomiç, general plan leyhası cemaat diñlevlerinde myzakere etilip, şeer qurulış şurasında qabul etildi.
Bundan ğayrı, oktâbr soñunda general plan, Qırımnıñ rusiye akimiyeti başı Sergey Aksönov başlığında şeer qurulış şurasınıñ toplaşuvında muzakere etilgen dep qoştı o.
“Qırımda şeer ve qasabalarnıñ general planları ilk sefer azırlanılğanı içün, olarnıñ müddetini 2030-cı yılğa qadar, yani şimdiki cumhuriyet inkişafınıñ strategiyası ükümsürgence, sıñırlamaq qararı alındı”, - dedi Sergey Fomiç
Sentâbrde haber etile edi ki, Kefeniñ baş mimarı Sergey Polâkov istifa etti. O, şeerniñ rus akimiyetiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, şeerniñ general planı boyunca esas işni bitirgen soñ işten çıqtı.


text:
Rusiyede mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Rusiye vatandaşlığını qabul etmeycegine dair tekrar ariza yazdı. Bunı adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
«Hayser 2014 senesi yazda Aqmescit apishanesinde yatıp, Rusiye Federatsiyası vatandaşlığını qabul etmeycegine dair ariza yazğan edi. Krasnodar ülkesi mahkemesi ve Rusiye Federatsiyası Yuqarı mahkemesi onı Ukraina vatandaşı olaraq tanıylar. Şimdi vatandaşlıq ile bağlı qapalı meseleni tekrar kötermege ne acet bar. Nasıl olsa da, bugün Hayser Rusiye vatandaşı olmaycağını ve eskisi kibi Ukraina vatandaşı qalğanını arizada bildirdi», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırımdan Hayser Cemilevniñ Rusiye vatandaşlığını qabul etkenine dair vesiqalar keldi». Polozovnıñ aytqanına köre, 2014 senesi baarde Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşları «avtomatik sürette Rusiye vatandaşı oldılar, amma er kes buña razı olmadı».
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Keçken sene iyül 10 künü İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bunı yerine ketirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2020 yıl qırımtatarlar içün nasıl edi? Qırımtatar Milliy Meclisi “Qırım platforması”ndan ne bekley? Ne zaman Qırımnıñ işğalden azat etüv stategiyası peyda olacaq? Bu ve diger mevzularda Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı Rustem Halilov Meclis reisi Refat Çubarov ile qonuştı.
– 2020-nci yılda qırımtatarlarnıñ ögünde peyda olğan esas qıyınlıqlar ne edi?
– Böyle bir qıyınlıq endi aman-aman 7 yıl devam etken Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali olğanını aytsam, iç bir kimseni ayrette qaldırmam, dep tüşünem. Ayırılğan aileler, bozulğan insan taqdirleri, yoq etilgen biznes, devamlı depressiya şaraitinde yaşayış. Er kün tarihiy abideler, yekâne tabiat nesneleri yoq etilmekte. Bütün bularnı eki söznen tasvir etmek mümkün: Rusiyeniñ işğali.
– Ukraina ve diger memleketlerniñ buña qarşılıq kösterme ıntıluvları aqqında ne aytı bilesiñiz?
– Soñki yıllar içinde Ukrainada ve onıñ tışında pek çoq şey yapıldı, amma netice yoq. Rusiye Federatsiyası er şeyni körmemezlikke ura, atta BMT Baş Assambleyasınıñ eñ sert qararlarını da. Moskva, BMT Halqara mahkemesiniñ qararlarını yerine ketirmekten utanmazca red etti – şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclis faaliyetine, reberleriniñ ve azalarınıñ Qırımğa kirişne qoyulğan yasaqlarnıñ deral lâğu etilmesi de. Em Ukraina devleti, em de bizim ortaqlarımız ahır-soñu Rusiyeni halqara uquqnı ürmet etmege mecbur etecek yañı, daa semereli yardımlaşma şekillerini tapmaq kerekler. Tış işler nazirligi tarafından meydanğa ketirilgen “Qırım platforması” bu ğayet qıyın meseleni al etip olacağına ümüt etemiz. Bunıñ ne qaadr mümkün olacağı bir çoq amillerge bağlıdır.
– Sizce “Qırım platforması” muvafaqiyetli olması içün ne yapmaq kerek?
“Qırım platforması muvafaqiyetli olması içün er şeyni yapmaq kerekRefat Çubarov
– “Qırım platforması”nıñ ve ilk nevbette 2021 senesi mayıs ayına planlaştırılğan devletler sammitiniñ er angi faaliyet şekilleri onsız da yeterli qadar olğan areketlernen sıñırlanmamaq içün TİN ile mesleatlaşmalarda bulunamız, diger mütehassıslar, idareler ile körüşemiz. Yani, men endi bar olğan beyanatlar, qararlar, beyannameler aqqında aytam. Rusiye ordusı Qırımnı kerkeçten terk etip ketmesi içün, beyanatlardan ğayrı, bu devletler tarafından körülecek muayyen adımlar seslendirilmeli. “Qırım platforması” muvafaqiyetli olması ve hayırsızlıqqa oğramaması içün elimizden kelgenini yapmalımız.
– Muayyen adımlar degende, aqlıñızda ne tutasıñız?
– Misal olaraq, platformanı destekleycek çetel memleketler, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleştirilmesine, şu cümleden Rusiye energiya menbalarına deral embargo qoyulmasına qoltutmalılar. Ya da bu ükümetler Rusiye ile er angi münsebetlerini azğarğa endire bileler, çünki onıñ areketleri olarnıñ telükesizligi ve halqaları içün havflıdır. Bazı devletler içün bu ğayet qıyın olğanını añlaymız, bu iqtisadiy ğayıplarnen bağlı, amma Rusiye tecavuzını nasıldır etip toqtatmalımız
– Qırımnı işğalden azat etüv Ukraina strategiyası aqqında şimdilik ne belli?
Ukrainanıñ yarımadada suvereniteti ğayrıdan tiklenilgen soñ Qırımnıñ inkişafı nasıl olacağını köstermelimizRefat Çubarov
– Bilem ki, bunıñ üzerinde iş kete, esnasta iştirak etken nazirlik ve idareler salâhitlerinde olğan tekliflerini azırlap endi yolladılar. Menimce, strategiyanı “Qırım platforması” iştirakçileriniñ sammitinden evel taqdim etmek kerek. Devlet başlarını bir yerde toplamaq ve 2014 Rusiye bozğan halqara nizamınıñ ğayrıdan tiklenilüvi içün özü Ukrainanıñ ve tarafdarlarınıñ ne yapmaq kerek olğanına dair Ukrainanıñ mevamını teklif etmemege mantıqsız olur edi. Bundan ğayrı, Ukrainanıñ yarımadada suvereniteti ğayrıdan tiklenilgen soñ Qırımnıñ inkişafı nasıl olacağını, tamır halq – qırımtatarlarğa öz toprağında inkişaf etmesi içün nasıl kefaletler berilecegini köstermelimiz.
– Ukrainanıñ Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ile bağlı aytışmalarğa Rusiyeniñ özüni celp etip olması içün ne baş bermelidir?
Kreml başlıqları ögünde Qırımnı ğayıp etmek istiqbaliden daa büyük bir telüke peyda olmalıRefat Çubarov
– Kreml başlıqları ögünde Qırımnı ğayıp etmek istiqbaliden daa büyük bir telüke peyda olmalı. Yani, Rusiye devletiniñ dağılmasına sebep olacaq rus iqtisadınıñ tolu derecede kollaps telükesi. Bu, Kremlniñ halqara uquqnıñ qaidelerine kene riayet etip başlaması ve işğal etilgen topraqlardan keri çekilmesi içün sebep ola bilir. Söz tek Qırım aqqında degil – Turla boyu, Gürcistan topraqları aqqındadır.
– Meclis temsilcileri soñki sefer prezident Volodımır Zelenskıy ile ne zaman körüştiler?
– 2020 senesi mayısnıñ 18-nde. Eski yanaşmağa beñzey, doğrumı? Qırımtatarlarnıñ emiyetli bir künü bar, keliñiz olarnen körüşeyik. O zaman, türlü mevzularda al etüv yollarnı teklif etmek içün iş gruppasınıñ teşkil etilüvi aqqında keliştik. Bularnıñ arasında üç qanun leyhası adlandırıldı: Ukrainadaki tamır halqalar aqqında, qırımtatar halqınıñ statusı aqqında ve Qırım MC aqqındaki Ukraina Anasısasınıñ 10-ncı maddesine deñişmeler kirsetilüvi aqqında. İş gruppasınıñ daa bir vazifesi Milliy Meclis ile iş birligi aqqında przeident fermanını azırlmaq edi. Öz tarafımızdan er şeyni yaptıq. Prezident ofisi tarafında bugünge qadar iç bir adımlar atılmadı.
– Yarımadadaki qırımtatarlar pandemiya ile nasıl etip küreşeler?
Qırım ile bağlı Rusiyeniñ hastalıq statistikası kerçek vaziyetke zıt keleRefat Çubarov
– Halqımız, diger halqalar kibi çoq sayılı olmağanını köz ogne alıp, mart ayından başlap pandemiya sıralarımızdan kettikçe daa ziyade insannı alğanını is ettik. Adamlarğa qoşma qoruv çarelerni körmek kerek olğanını añlatmağa tırıştıq. Keskin vaziyet endi artta, şimdi adamlar hastalıqnıñ kerçek telükesini anlay. Diger taraftan, Qırım ile bağlı Rusiyeniñ hastalıq statistikası kerçek vaziyetke zıt kelgenini ögrendik.
– O kerçeklik nasıldır?
– Felâketli. Dünya sağlıq saqlav teşkilâtı, “Qızıl haç”, “Qırmızı yarımay”, OSCE, Ukrainadaki BMT missiyasına muracaat ettik. Halqara közeticilerni Qırımnı ziyaret etmege çağırdıq. Yazıq ki, amma muracaatlarımızğa formal cevaplar keldi, Qırımnı nezaret etken Rusiye akimiyeti kiriş içün izin bermey. Biz özümiz semetdeşlerimizge yardım etmege tırışamız, qırımtatar diasporamız da yardım ete. Söz ilâclar aqqında kete. Rusiye akimiyeti ise ilâclarnı yarımadağa ketirmege izin bergen sıñırlavlarnı tayin etti. Biz ise başqa, daa semereli yollarn taptıq.
– Meclis olaraq 2021 seneden ne bekleysiz?
– Muayyen beklevler aqqında aytmamağa tırışam. Ayatımızda beklenilgen müsbet şeylerniñ olması içün işimizni planlaştırmaq kerekmiz. Ümüt etem ki, yanvar ayında Avropa Parlamenti mebuslarınen beraberlikte azırlağan vesiqanı qabul etmek mümkün olacaq. Bizim maqsadımız aydındır – Qırımnıñ rus işğalcilerinden azat etilüvi. Bizge bağlı olğan er şeyni 2021senesi yamaq kerekmiz. Bütün qıyınlıqlarğa baqmadan, fırsatlar bar, dep tüşünem. Sert basqılar ve taqip etüvler olğanına baqmadan, birligini saqlamağa devam etken ukrain devletimiz ve qırımtatar halqımız bar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye çetel işler nazirliginde sentâbr 16 künü Aqmescitte «Qırım» Fondı» binasında tintüv keçirilmesiniñ sebebini añlattılar. Ve tintüv vaqtında silâ ve ekstremist edebiyat tapılğanını bildirdiler.
Bu aqta Rusiye çetel işler nazirliginiñ saytında aytıla.
«Qırım Cumhuriyetiniñ uquq qorçalayıcı organları Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararı ile Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları boyunca qıdıruv tedbirlerni keçirdiler. Neticede bir qaç disk, ekstremist edebiyat, vesiqa ve silâ tutıp alındı», – denile beyanatta.
Mında şunı qayd eteler ki, tintüvniñ sebebi – işbu teşkilâtlar tarafından bir sıra qanun bozuluvları oldı, şu cümleden Mustafa Cemilevniñ Fondnıñ tesisçileri sırasında olması da bir sebep edi.
«Qırım Cumhuriyeti, Aqmescit ş., Jidkov soq., 40 adresi boyunca yerleşken «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtı 08.08.2001 s. № 129-FZ «Yuridik şahıslarnıñ ve şahsiy şirketlerniñ devlet qayd etüvi aqqında» Rusiye Federatsiyası Qanunıñ 5-nci maddesi 1-nci qısmınıñ noqtasında qayd etilgen talaplarnı bozıp, 2014 senesi mart 21-den öz faaliyetini Qırım Cumhuriyeti, Aqmescit ş., Şmidta soq., ev 2 adresi boyunca alıp bara», – qayd eteler mında.
«Qavmiy teşkilâtlarnıñ faaliyetlerini ürmet etip, Rusiye qanunlarına riayet etilmesini talap etem. Rusiye Federatsiyasında qanunlar er kes içün birdir, istisnalar yoq», – deyler nazirlikte.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Evel qayd etilgeni kibi, mahkemeciler Şmidta, 2 ve Jidkov, 40 adresi boyunca yerleşken binalarnı em de «Yıldız» mecmuasınıñ muarririyeti yerleşken ofisni qapatmağa qararını çıqardılar. Bu binalarnıñ içinde qırımtatar milliy Meclis ofisleri, «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti ve diger teşkilâtlar buluna.


text:
Meclisniñ tış alâqalar idaresiniñ reberi Ali Hamzinniñ fikirince, Ukrainanıñ cenüp-şarqındaki Malayziya Boinginiñ ficiası Rusiye ve Ğarp arasındaki munasebetlerde yañı esap noqtasıdır.
Bunı Ali Hamzin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O, Boingniñ rusiyeliler tarafından urıp tüşürilgenini istisna etmey.
«Çeşit memleketlerdeki nezaret etici aletler bunı tasdiqlaylar. 1983 senesi Sovet Birligi Uzaq Şarqta cenübiy korâlılarnıñ tamam bu kibi Boingini yoq etti, o vaqıt sovet küçleri de yapqanlarını boynuna almay ediler, soñra ise, qabaatını tanıdılar. Malayziya Boingi faciası da bunı tekrarlay bile. Amerikanlı Pentagon, Merkeziiy istihbarat idaresi ve digerleri «Buk» türüne ait raketanıñ uçurtqanlarını qayd ettiler», - dedi A.Hamzin.
Aytqanı kibi, bu vaqialar dünyadaki kerginlikni küçleştire bile.
Hatırlatamız, iyül 17 künü saat 16:20 Amsterdam - Kuala-Lumpur seferi boyunca ketken Malaysia Airlines şirketiniñ Boeing-777 uçağı Donetsk vilâyetinde tüşürildi. Fevqulâde vaziyetler boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ malümatına köre, uçaqta 298 insan bar edi, şu cümleden 15 eyyet azası.


text:
Müseddes
Müseddes (arapçadan altılıq) - aynı vezinde altışar mısralıq bentlerden meydanğa kelgen nazm şeklidir. İlk bentniñ altı mısrası bir-birinen qafiyeli, soñraki bentlerniñ soñ bir ya da eki mısraları ilk bent ile qafiyeli olur (aaaaaa – bbbbba… ya da aaaaaa – bbbbaa…). Soñ bir ve ya eki mısra er bir bentniñ soñunda aynı şekilde tekrar etilse mütekerrir müseddes; tek qafiye ciyetinden ilk bent ile beñzeşse, müzdeviç müseddes adını alır.
Müzdeviç müseddeslerniñ edebiyatımızdaki örnekleri pek azdır. Müseddes daa çoq beş ile sekiz bent arasında deñişken uzunlıqlarda yazılır. Bunıñ yanında sekiz bentten yazılğan müseddesler de bardır.
Müseddes farqlı mevzular boyunca yazılır. Faqat felsefe ve tasavvuf mevzulı müseddesler daa çoqtır. Müseddes, murabba ve muhamesten soñra edebiyatımızdaki eñ çoq qullanılğan musammat şeklidir. Mürettep divanlarda eñ çoq müseddes türü bulunır.
Türk edebiyatında eñ çoq müseddes yazğan şair Şeref Hanımdır. Soñra sırasınen Şeyh Ğalip, Ruhi, Cevri, Naili kibi şairler sayıla.
Aşıq Ümerden bir misal:


text:
Keriç keçitinde naqliyat nevbeti sebebinden işğal etilgen Qırımda «Qırım – Rusiye Cenübi» mahsulat ve hızmet sergisiniñ keçirilmesini lâğu ettiler.
Qırımnnı öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı bergen malümatına köre, Aqyar, Kezlev ve Aqmescitte keçirilmesi planlaştırılğan tedbirni küzge qaldırdılar. Bunı iyül 22 künü «Doninvest» bankınıñ prezidenti, «Laskovıy may» taqımınıñ prodüsseri Andrey Razin bildirdi.
«Qırımğa kelgen insanlarnıñ büyük aqımı sebebinden sergige qoşulacaq olğan insanlar kelip olamaylar, çünki Keriç keçitinde paromnı 30 saat beklemeli»,– dedi Razin.
O şunı da ayttı, tedbir mıtlaqa keçirilecek, amma endi küzde, sentâbr-oktâbr aylarında.
«Qırım-Rusiye Cenübi» sergisiniñ teşebbüsçisi Rusiye iqtisadiy inkişaf Nazirligi oldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Silâlı quvetlerine «Qırım adiseleri vaqtında zenaat utsalığını köstergeni» içün minnetdarlığını bildirdi. Bu aqta o, cuma künü, dekabr 19-da, Rusiye mudafaa nazirliginiñ toplaşuvında ayttı.
«Qırım adiseleri vaqtında cesürlik ve zenaat ustalığını köstergen Silâlı quvetleriniñ yolbaşçılığına, şahsiy erkânğa ve bölüklerge minnetdarlığımnı bildirmege isteyim», – dedi Putin.
O şunı da qayd etti ki, Rusiye arbiy hızmetçileri «yarımadanıñ sakinlerini büyük qazadan – qan töküvden ve gumanitar felâketten qorçaladı, referendum vaqtında vatandaşlarğa iradelerini serbest şekilde bildirmege imkân berdiler».
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Zambiyada mäktäplär açıla
Xökümät koronavirus oçraqlarınıñ azayuın açıqladı
Afrika illärennän Zambiyada xökümät koronavirus çikläwläreneñ azaytıluı belän mäktäptä belem birüne başlatırğa qarar birde.
Zambiyaneñ xökümät süzçese Amos Malupenga ildäge Kovid-19 oçraqlarınıñ azayuına iğtibar cälep itte.
Malupenga qayber sıynıflarnıñ 5nçe avgustta belem ala başlayaçağın assızıqlap yuğarı uqu yortları, kolledj häm institutlarnıñ da açılaçağın äytte.
İldä restorannar häm sport zalları tağın 3 atna yabıq bulaçaq.
Zambiyada virus 3400dän artıq can aldı, awıru sanı 197 meñgä yaqınlaştı.


text:
Qırımda yanvar 11 künü Aqşeyh rayonı ve Sudaqta bazı meskün yerleri ışıqsız qaldı.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
Böylece, Aqşeyh rayonınıñ RESı bildirgeni kibi, 10 kV elektrik yolağında yüz bergen qaza sebebinden Çerkez, Qadış, Munus, Amanşa köyleri elektrikten söndürilgen. Bu mesken yerlerniñ sakinlerine elektrik teminlevini saat 13:00 qadar qaytarmağa vade eteler.
Sudaqta qazadan sebep şeerniñ özü, Taraq Taş, Suvuq Suv köyleri yarıqsız qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları
Mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları (MBBS) - mag'lıwmatlar bazasın du'ziw, olarg'a qosımsha mag'lıwmatlardı kiritiw ha'm bir mag'lıwmatlar bazasınan paydalanıw ushın ayrıqsha mag'lıwmatlar bazalar menen isleytug'ın programmalar za'ru'r boladı.
Bunday programmalar jıyındısı mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları (MBBS) dep aytıladı. Basqasha aytqanda, MBBS - bul ko'p paydalanıwshılar ta'repinen mag'lıwmatlar bazasın jaratıw, og'an qosımsha mag'lıwmatlardı kiritiw ha'm mag'lıwmatlar bazasın birgelikte isletiw ushın za'ru'r bolg'an programmalar jıyındısı boladı. MBBS nın' tiykarg'ı quramının' bir bo'legi - mag'lıwmatlar bolsa, basqa bo'legi - paydalanıwshılar boladı. Bulardan basqa hardware - texnikalıq ha'm software - programmalıq ta'miyinlew MBBS nın' na'tiyjeli islewin ta'miynlewshi quramının' bo'lekleri esaplanadı. Hardware sırtqı qosımsha qurılmadan tursa, programma bo'legi bolsa mag'lıwmatlar bazası menen paydalanıwshı arasındag'ı dialogtı a'melge asıradı. Mag'lıwmatlar bazasının' du'zilisi u'yreniletug'ın obekttin' mag'lıwmatlarının' ko'rinisi, ma'nisi, du'zilisi ha'm ko'lemine baylanıslı boladı.
A'dette, paydalanıwshılar to'mendegi, kategoriyalarg'a bo'linedi:
- paydalanıwshı-programma du'ziwshi;
- sistemalı programma du'ziwshi;
- mag'lıwmatlar bazası administratorı.
Bunda programma du'zgen paydalanıwshı MBBS ushın jazg'an programmag'a juwap beredi, sistemalı programma du'ziwshi bolsa pu'tin sistemanın' islewi ushın juwapker esaplanadı. Mag'lıwmatlar bazası administratorı sistemanın' saqlanıw jag'dayına ha'm isenimliligine juwap beredi.


text:
Adliyeci Nikolay Polozov fevral 2 künü, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvında esas şaatlardan biri sorğudan keçkenini bildirdi. Bunı Polozov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında beyan etti.
Advokat: «Bügün esas şaatlardan biri olğan – Enver Arpatlı (Aluşta şeer yolbaşçısınıñ sabıq muavini – QA) sorğudan keçti. Bundan evel, biz video-yazılarnı seir etkende, o mezkür vaqialarda bayağı faal surette iştirak etkenini körgen edik. Bundan da ğayrı o, mitingniñ keçirilmesi aqqında qarar qabul etilgen Meclis toplaşuvınıñ ketişatı aqqında da malümat berdi. Şaat Arpatlı – qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı olaraq davet etilgen olsa da – onıñ ifadeleri, elbette, qabaat iddiasını boza», – dep ayttı.
«Onıñ aytqan birinci şeyi – Meclis toplaşuvında kütleviy nizamsızlıq aqqında cinaiy planlar azırlanılmağanı edi, ve bu, tabiiy ki, gizli şaat Petrovnıñ ifadelerine ters kele. Ekinciden, o pek müim şey ayttı. Qabaatlayıcı tarafnıñ fikirine köre, uzun vaqıt devamında Çiygoz çeşit türlü miting ve merasimlerniñ teşkilâtçısı edi. Muqayese olaraq, 26 fevral künü de mitingni o teşkil etmek kerek edi. Lâkin 2013 senesi yañıdan saylavlar keçirilgen edi ve vazifeler deñişken edi. Bundan soñ mitinglerni Zaur Smirnov teşkil ete edi. Ve şaat bunı ayttı», – dedi o.
Bundan evel Polozov, Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, mahkemede Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca şaat olaraq sözge çıqıp, nizamsızlıqnıñ teşkil etilmesinde Çiygoznıñ rolü ne olğanını aytıp olamağan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde alıp bara, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhalarından ibaret «Bir ağrı. Bir tarih» adlı qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlandı.
Bu afta çerçivesinde Qırım.Aqiqat qırımtatar cemaat fikriniñ liderlerine sual berdi: Ukraina akimiyeti qırımtatar halqınıñ inkişafı içün yeterli şey yapamı ve daa ne yapa bile?
Tamır halqlarnıñ aqlarını olmağan bir qanun belgilemeliİlmi Umerov
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ fikirince, Ukrainada qırımtatarlarnen bağlı müim meselelerniñ çezilüvi aqsatıla. «Qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe azırlanğan aman-aman bütün tedbirlerniñ teşebbüsçisi qırımtatarlar ola ve olarnı azırlay. Daa bir Ukraina akimiyeti qırımtatar meseleleri onı raatsızlay kibi yapmağa tırışa, faqat zayıflatıcı qararlardan ziyadesi olmadı. Qırımtatar halqı vekilleriniñ şurasını quruv buyruğı kibi pek ciddiy qararlar, Meclisni tanuv, genotsidni tanuv, tamır halqlar qararı ve bazı diger qararlarnıñ bile, elbette, devamı olmalı. Tamır halqlarnıñ aqlarını olmağan bir qanun belgilemeli. Qırımtatarlarnıñ kelecegini belgilev aqqını yerine ketirmek içün Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesi deñiştirilmeli – akimiyet bu meselede ciddiy çalışmay», – dep tarif etti Meclis reisiniñ muavini.
İlmi Umerovnıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyeti qırımtatarlar içün daa çoq şey yapmalı.
«Laf halqnıñ esas aqları aqqında kete. Rusiye istilâsınen bağlı bütün muzakerelerde şimdiki akimiyetniñ yapqanları iç bir tenqitke dayanmay. Putin Qırım meselesini kötermemege rica etti – «Qırım mevzusı qapatıldı», «Qırım Rusiyege ait» – Ukraina vekilleri ne işğal etilgen Qırım, ne de qırımlı siyasiy mabüsler aqqında ayta. Men «suv berüv», «ticaretni yañıdan tiklev» kibi muntazam laflar aqqında endi aytmayım. Ve, niayet, akimiyet qırımtatarlarğa qol tutmaq içün er şey yaptımı? degen sualge cevap berem. Yoq, er şey yapmadılar, daa çoq-çoq şey yapılmalı», – dep qayd etti Meclis reisiniñ muavini.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yükselniñ bildirgenine köre, qırımtatarlar Ukraina akimiyetinden Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyet statusını qabul etmesini bekley.
«Bu çeşit saalarda baqılması kerek olğan zor bir mesele. Yaşayış kete, çeşit meseleler bar: iqtisadiy, tasil, medeniy ve ilâhre. Qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar meselesi pek müim, çünki işğalci milletke baqa. Amma qırımtatar halqınıñ aqlarını tanuv kibi belli siyasiy markerler bar. Qırımtatar halqınıñ bir çoq vekili içün Anayasanıñ 10-uncı maddesine deñişmelerni kirsetüv ve Qırım statusınıñ milliy-territorial muhtariyet olaraq tanılması, qırımtatar halqı ve Ukraina tamır halqlarınıñ qanunı qabul etüv yolunen onıñ siyasiy aqlarınıñ tanılması ve tarihiy adaletniñ tiklenmesi ola», – dep bildirdi Meclis vekili.
Gayana Yükselniñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnen bağlı bir çoq mseleni çezmeli.
Ukraina işğal etilgen Qırım meselesini çezmek içün elinden kelgenini yapmadıGayana Yüksel
«İşğal ve qırımtatar halqınıñ vaqtınca işğal etilgen topraqta bulunuv şaraitlerinde bunıñ büyük emiyeti bar. Bu meseleler şimdilik baqılmadı ve açıq qala, er şey yapıldı dep aytmaq qıyın. Ukraina işğal etilgen Qırım meselesini çezmek içün elinden kelgenini yapmadı. Qırımnen bağlı çoq qarar qabul etilmedi ve çoq şey yapılmadı: Serbest iqtisadiyat alanı qanunı lâğu etilmedi, keçici adliye qararı qabul etilmedi, 2014 senesi ve daa soñra adise-vaqialarda iştirak etkenlerge qarşı cinaiy davalar soñuna qadar baqılmadı», – dep qayd etti Meclis azası.
#LiberateCrimea Qırımnı qurtaruv halqara koordinatorlarından biri, estoniyalı aq qorçalayıcı Oliver Loodeniñ fikirince, esas Ukrainada memleket ve kelecegi içün qırımtatar faktorınıñ emiyetli olğanını añlamaylar.
Qırımtatarlar qol tutmasa ve faal şekilde yardım etmese, Ukraina Qırımnı qaytarıp olamazOliver Loode
«Baqam, Ukraina em devlet, em cemiyet olaraq qırımtatarlarğa daa çoq hayırhaqlıqnen yanaşıp başladı, amma kerekli qadar ciddiy baqmay. Qırımtatar faktorınıñ strategiy emiyetine Qırım kelecegi ceetinden o qadar degil de, Ukraina devletçiligi ceetinden yeterli qadar qıymet berilmey. Mantıq tahminen bu: birincisi – Qırım olmasa, Ukraina devlet olaraq mükemmel ve tolusınen suveren olmaycaq, «aşalanğan ve aqaretlengen» olacaq. Ekincisi – qırımtatarlar qol tutmasa ve faal şekilde yardım etmese, Ukraina Qırımnı qaytarıp olamaz», – dep tüşüne aq qorçalayıcı.
Oliver Loodeniñ qayd etkenine köre, Ukraina cemiyetine qırımtatar meseleleriniñ çezilüvi müim olğanını daa sistematik bir şekilde añlatmalı.
«Siyasiy elitalar arasında bile – em Poroşenko, em Zelenskıynıñ memuriyeti – bunı altı yıl devamında añlağan olsa, bu Ukraina cemiyetiniñ cemaat fikrinde kesen-kes yoq. Kyiv-Moğıla akademiyasınıñ siyasiy talilcilik mektebiniñ yaqında keçirgen sorav neticelerini daa nasıl añlamaq mümkün, oña köre ukrainalılarnıñ tek 15%-ı Qırımnıñ kelecek statusını qırımtatar muhtariyeti olaraq köre? Mence, umumen ukrain cemiyeti ve qırımtatar halqı arasındaki ortaqlıqnıñ ciddiy olğanını köstermek içün bu raqam bayağı yüksek olmalı. Amma, diger taraftan, artıq, bu meselede esas malümat olğanda, azat etilgen Qırımnıñ kelecek statusını – muhtariyetmi-yoqmı – azırlamaq içün sistematik işni başlatmaq mümkün, amma bu meseleni er bir taraf añlamalı – Ukraina ealisi arasında bu işniñ netice ağları üzerinde çalışmalı», – dep qayd etti aq qorçalayıcı.
Qırımtatar faali Edem Dudakov Ukraina akimiyetiniñ qırımtatar halqı içün çeze bilecek bir sıra mesele aqqında tarif etti.
Biz Ukraina terkibinde muhtariyet şeklinde devletçiligimizniñ ğayrıdan tiklenmesinden iç bir vaqıt vazgeçmeycekmizEdem Dudakov
«Ukraina ne yapmalımı? ATRge qol tutıñız. Han sarayını milliy tarihiy-medeniy miras yadikârlıqları cedveline kirsetüv aqqında ükümet qararını qabul etiñiz. Qırımğa milliy muhtariyet statusını bermek içün siyasiy iradeñiz yetmese – ilk başta qırımtatarlarnıñ idare organları tertiplenecek ve kefil etilecek qırımtatar halqınıñ statusı qanunını qabul etiñiz: Qurultay, Meclis, olarnıñ uquqiy statusı, medeniyetniñ ğayrıdan doğuv kefilleri, til siyaseti, bütün oquv yurtlarında tilniñ mecburiy ögrenüvi. Halqnıñ Qırımnıñ medeniy toplulığı ve etraftaki müitini saqlav aqqı, şu cümleden Qırımnıñ tarihiy toponimikasını saqlav kefilleri. Qurultay statusı Norvegiya, Finlândiya, İsveçiyada Suomi halqınıñ parlament statusı kibi olmalı. Namus ve siyasiy mabüs qorantalarına yardım etiñiz. Ukraina şunı bilmeli – biz Ukraina terkibinde muhtariyet şeklinde devletçiligimizniñ ğayrıdan tiklenmesinden iç bir vaqıt vazgeçmeycekmiz», – dep tarif etti faal.
#LiberateCrimea Qırımnı qurtaruv halqara areketiniñ faali, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciliginde iş tecribesi olğan uquqçı Ruslan Seydametov emin ki, esas Ukrainada qırımtatarlarnıñ menfaatlarınen bağlı müim qanun çıqarıcı qararları qabul etilmeli.
«Qırımtatarlar Vatanğa kütleviy şekilde tek 1980-inci yıllarnıñ soñunda qaytıp başladı. Ukraina mustaqilligini qazanğanından berli ve 2014 senesine qadar, mence, Ukraina qırımtatar halqı içün pek az şey yaptı. 1944 senesi mayısnıñ 18-nde başlağan qırımtatar sürgünligi genotsid olğanını tasdıqlağan Ukraina Yuqarı Radasınıñ uquqiy vesiqası tek 2015 senesi noyabrniñ 12-nde qabul etildi. Mence, Rusiyeniñ Qırım işğali devam etken altı yıl devamında Ukraina Anayasanıñ belli maddeleriniñ deñişmelerini ve bir sıra qanunnı qabul etip, qırımtatarlar içün daa çoq yapması mümkün edi. Qayd eteyim ki, al-azırda Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ statusınen bağlı 10-uncı maddesine kirsetilecek deñişmeler, Ukraina qanunlarını, hususan «Qırımtatar halqınıñ statusı» ve «Ukraina tamır halqlarınıñ statusı» qanunları qabul etilmeli. Bir qırımtatarı ve uquqçı olaraq bu Anayasa deñişmeleri ve qanunlarnıñ qabul etilmesi menim içün müim», – dep bildirdi faal.
Qırımtatar faali Rolan Osmanovnıñ aytqanına köre, soñki altı yılda Ukraina cemiyetiniñ qırımtatarlarğa olğan munasebeti bayağı yahşı oldı, amma halqnıñ inkişafı içün bütün kerekli qanun çıqarıcı deñişmelerni qabul etmek içün yeterli degil.
Ukrainalılar qırımtatarlarnıñ olarnen teñ aqları olğan bir halq olğanını añlap qabul etecekRolan Salimov
«Soñki altı yılda Ukraina halqı qırımtatarlarnıñ duşman ya da kelip çıqqan yabancılar olmağanını daa yahşı añlap başladı. Hususan 2014 senesi fevralniñ 26-ndan başlap bugünge qadar qırımtatarlarnıñ Qırımda Ukraina topraq bütünligini qorçalağan esas küç olğanını körgen soñ. Amma, ne yazıq ki, Ukrainada özüni alâ daa belli etken yüz yıllarnen qırımtatarlarğa qarşı imperiya ananeleriniñ izleri bar. Bu ananeler Ukraina siyasetçilerine qırımtatarlarnıñ aqlarını ğayrıdan tikleycek ve Qırımnı işğalden qurtaracaq qararlarnı qabul etmege bermey. Ukrainalılar qırımtatarlarnıñ olarnen teñ aqları olğan, Vatanında aenkli inkişaf etmege istegen ve böyle aqqı olğan bir halq olğanını añlap qabul etecek. Qırımtatarlarnıñ tamır halq statusı, Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti statusı qabul etilmese ve Qırım işğalden qurtarılmasa, bu olmaz», – dep tarif etti faal.
Qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ fikirince, Ukraina akimiyeti qırımtatar halqına kerçek areketlerinen, hususan qırımtatar siyasiy mabüslerini azat etüv meselesinde qol tutmalı.
«Menim fikirimce, keçken altı yılda Ukraina qırımtatarlarğa ne yaptı sualine yapıla bilecek ve yapılması kerek olğan şeylerge diqqat ayırmağa ister edi. Bugünki künde halqım içün aktual ve is etilgen problemlerden biri siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ola. 89 qırımlı musulman, 1944 senesi bütün halqım kibi, yapmağan areketlerde yalancı bir şekilde qabaatlana. Bugün olar azatlıqtan, qorantalarınıñ ve halqınıñ yanında olmaq imkânından marum etildi. İnsanlarnıñ azat etilüvi aqqında laflarnı çoqtan eşitemiz ve bu sefer olarnı azat etecekler kibi vadeler berile. Amma, ne yazıq ki, bir şey yapılmay. Qırımtatarlarnı azat etüv meselesi körmemezlikke urula ve er deñişimnen başqa vaqıtqa qaldırıla kibi kele. Bugün Ukraina populist beyanatları, qırımtatarlarğa bergen vadelerinen sıñırlana, artıq kerçek areketlerge keçmeli», – dep izaatladı vaziyetni faal.
Ukraina Anayasasında qırımtatar muhtariyetini belgilev meselesine Yuqarı Radadaki fraktsiya ve gruppalarnıñ ekseriyeti qol tuta, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko.
«Qırımtatar muhtariyetiniñ qanun seviyesinde pekitüv meselesine parlament fraktsiyalarınıñ ekseriyeti qol tuta. Bu mesele bir parlament fraktsiyası ve gruppasından ğayrı, er kesni birleştire bile. Men büyük bir optimist olam. Bir vaqıtları işçi gruppanı qurdıq. Şimdi fraktsiyalarnıñ çoqusı bu mesele kerçekleştirile bilgen bir mesele olğanını, eñ azından, beyan ete», – dedi Poroşenko.
Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımtatar halqınıñ meselelerini çezmek içün işçi gruppanı qurmağa planlaştıra, dep bildire Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı.
«Bu işçi gruppası teklif etsin, bu tekliflerni paylaşayıq ve tez areket eteyik», – dep ayttı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Haberde qayd etilgenine köre, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev prezidentniñ qırımtatarlarnıñ problemlerinen oğraşacaq işçi gruppanı qurmaq qararına qol tuttı.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Böyle etip Ukraina BM tamır halqlarınıñ aqları beyannamesine qoşuldı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı halqnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı. Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. O, 1994 senesi BM Baş Assambleyasınıñ qararınen tasdıqlandı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi FSB tahqiqatçısınıñ muracaatını qanaatlendirip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı 2021 senesi martnıñ 2-ne qadar ev apsinde qaldırdı. Bu aqta advokat Safiye Şabanova «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Biz bu sıñırlav tedbirine qarşı çıqtıq. Amma mahkeme, elbette, qabaatlav tarafını tuttı», – dep izaatladı Şabanova.
Mahkeme vekilleri tibbiy maskanı ara-sıra çıqarğan Sizikovğa qarşı memuriy protokol tizmege tırıştı. Diñlevler devamında qadı ise, advokatnıñ aytqanına köre, maskanı iç qullanmadı.
«Mahkeme oturışuvından soñ müvekkilim Sizikovğa qarşı memuriy protokol tizmege tırışqanlar. Sizikov bedava advokatnı talap etti, qanuniy vekilni talap etti, bütün protokol «qaideler boyunca» olsun dep talap etti. Neticede protokol tizmegenler. Bizni bir saat tutıp yibergenler», – dep tarif etti imayeci.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bunı Ettinger cuma künü Berlinde Avropa Birligi, Rusiye ve Ukraina vekilleriniñ iştiraki ile keçirilgen gaz muzakerelerinden soñ bildirdi. Avropa diplomatınıñ aytqanına köre, mesleatlar bazarertesi künü, iyün 2-de, Brüsselde devam etecek.
Berlindeki muzakerelerde iştirak etken Ukraina energetika naziri Yuriy Prodan jurnalistlerge bergen malümatqa köre, «Naftogaz» ukrain şirketi Rusiyeniñ «Gazpromına» 786 million dollarnı fevral ve mart aylarında satın alınğan gaz içün töledi. Prodannıñ aytqanına köre, Kiyevniñ zanınca, Rusiye paranı kelecek aftanıñ başında elde etecek.
Rusiye Ukraina borcunıñ eki milliard dollarnı mayıs 30-na qadar berilmesini talap etti.
Cuma künü Prodan Ukrainanıñ «Gazprom» ile añlaşma boyunca gaz fiyatınıñ deñiştirilmesi aqqında Stokgolm arbitraj mahkemesinde dava açtırmaq niyeti bar olğanını tasdıqladı.
Bu sene «Gazprom» Ukraina içün gaz fiyatını aman-aman eki qat arttırdı – şimdi gaz fiyatı biñ kubometr içün 500 dollarnı teşkil ete.


text:
Qırım atiqiyatçıları (arheologları), Sarayda yapılacaq restavratsiyadan evel, mimariy kompleksniñ sekiz obyektinde qazmalarnı yapa. Bu hususta Qırım federal universitetiniñ tarihiy bölüginiñ dekanı Aleksandr Gertsen aytıp berdi, dep haber ete “RİA Novosti Krım”.
“Qazma işleri, restavratsiyanen oğraşqan leyha teşkilâtınen tizilgen añlaşmağa köre yapıla. Biz restavratsiya yapılacaq obyektlerde müendis-atiqiyat tetqiqatlarnıkeçiremiz. Bu - mimariy kompleksiniñ sekiz obyektidir”, - RİA Novostige dedi Gertsen.
Onıñ aytqanına köre, bu - leyha vesiqalarınıñ daa keyfiyetli olması içün kerek.
“Şimdi tek bir şey ayta bilem: bu kompleksniñ tarihi pek qıyın. Mında çoq tamirlevler, bozmalar ve başqadan qurmalar yapılğan”, - dedi Gertsen.
Atiqiyatçılar anda iyünniñ soñuna qadar çalışacaq.
Qırımtatar faali Edem Dudakov Büyük Han Caminiñ etrafı, Hanlar mezarlığı ve Bağçasaraydaki ahırda keçirilgen qazma işleriniñ videosını derc etti. Körüne ki, erkek ahır korpusında çuqurda çalışa, tapılğan artefaktlar ise fotoğa qayd etilmeyip bir obağa qoyula.
Ukraina Medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş korpusı yıqıluv telükesi altında buluna.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lider Mustafa Cemilev yanvar 22-de Davosta (İsviçre) bulunıp, Bütündünya iqtisadiyat forumında iştirak ete.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Cuma künü Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi ukrain üyle yemegine qoşulacaq», – aytıla haberde.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, bu sene Davostaki ananeviy körüşüvde interaktiv munaqaşa off the record (qaydsız) formatında ötkerilecek ve bugünki künde Ukraina ögünde turğan büyük çağıruvlar ile küreşte beklenilgen neticeler etrafında keçirilecek.


text:
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, tevqif etilgen ve Aqmescit SİZOsında tutulğan Cemil Gafarovnıñ tibbiy baqıluvını keçirip, oña tibbiy yardımnı bermege Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa rica etti.
«y rpaждaHиHa ykpaиHы kpиTичeckи yxyдшилocb cocToяHиe здopoBbя. ДжeMилb ГaфapoB cooбщил oб oбocTpeHии бoлeзHи пoчek, пpoблeMы c kишeчHиkoM, cepдцeM и yxoM. KpoMe Toro, ykpaиHckoro пoлиTзakлючeHHoro B TeчeHиe Tpex Heдeлb бecпokoиT пocToяHHый kaшeлb», – Haпиcaлa ДeHиcoBa B Facebook.
"Ukraina vatandaşınıñ sağlıq alı pek fenalaştı. Cemil Gafarov, büyrek hastalığınıñ ağırlaşması, aşqazan, yürek ve qulağınen problemaları aqqında ayttı. Bundan ğayrı ukrain siyasiy mabüsni üç aftadan berli öksürik raatsızlay", - yazdı Denisova Facebookta.
Noyabr 19-ında advokat Rifat Yahin, ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Cemil Gafarovnıñ tibbiy tedqiqini yapmaq ricası ömürge keçirilmegeni içün Aqmescit SİZOsına qarşı dava açtı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov veAsan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ "Altın nesil" gençler klubı 10-16 yaşlı qızlarnı "Özüñni bil!" treningler kursuna davet ete. Treninglerniñ teşkilâtçısı – Musulmanlarğa ruhiy destek birleşmesiniñ regional temsilciligidir.
Kursnıñ maqsatları:
- ösmürge özü aqqında bilgi qazandırmaq;
- faal añnı ve irade qabiliyetleriniñ şekillenmesini teminlemek;
- ösmürniñ maneviy dereceni yükseltmek;
- ösmürniñ özüni añlaması ve ögrenmesi içün refleksiyanı inkişaf ettirmek;
- icadiy qabiliyetlerniñ açılması içün şarait yaratmaq;
- qonuşuv qabiliyetlerini mükemmelleştirmektir.
Ösmürler taqımı ayda bir kere islâmiy ruhiyatçı beraberliginde tematik treninglerde iştirak etecek. Treninglerde farqlı tehnikalar qullanılacaq:
* Ameliy vazifeler;
* ART- terapiya;
* Masal terapiyası.
Kurs reberi – yüksek ihtisaslı ruhiyatçı Nadika İzmailova.
Vazifeler öyle saylanıp tizildi ki, ösmür olarnıñ vastasınen özünde kendine işançnı, añlılıqnı, özüni bir şahsiyet olaraq tanımasını, etraftakilernen munasebetlerini añlı qurmasını, qararları mücibi üstüne mesüliet almaq becilikligini inkişaf ettire bilsin.
"Özüñni bil!" treningi QMDİ erkânındaki "Faydalı ilim" leyhası çerçivesinde Musulmanlarğa ruhiy destek birleşmesiniñ destegi ile keçirilecek.
Tafsilâtlı malümat ve yazıluv içün nevbetteki telefon vastası ile muracaat etmek mümkün: +7 (978) 047-09-14 (Viber; WhatsApp)
QMDİ matbuat hızmeti
2019 senesi dekabr 07 künü "Sağlam start" adlı büyük ruhiy intensiv olıp keçecek. Teşkilâtçı – "Faydalı ilim" diniy-maarif leyhası çerçivesinde Qırım Musulmanları Diniy İdaresidir.
Programma boyunca spikerlerniñ çıqışı ve işi közde tutula.
Selime Saidi — neyroruhiyatçı, klinik ruhiyatçı ve aile psihoterapevti olaraq, yañı nesilge sağlam startnı nasıl etip bermek kerek meselesini açıqlaycaq.
Nevbetteki mevzular tavsilâtlıca añlatılacaq:
Bala miyi doğğanından başlap, üç yaşına qadar nasıl etip inkişaf ete?
İnkişafta nasıl qıyınlıqlar peyda ola ve olarnı nasıl etip yeñmek mümkün?
1 yaş ve 3 yaş krizisi. Bala neni yaşay ve bu onıñ inkişafına nasıl etip tesir ete. Krizisni nasıl etip doğru yaşamaq?
Zeyneb Bairova – QMDİ-niñ "Faydalı ilim" leyhasınıñ reberi, ilâhiyatçı, ruhiyatçı, psihoterapevt, Musulmanlarğa ruhiy destek kösterüv Birleşmesiniñ regional reberliginiñ azası, İslâm ruhiyatı halqara birleşmesiniñ azası, bala şahsiyetiniñ şekillenüvinde ana ve babanıñ rolü aqqında tarif etecek.
Yazılmaq içün telefon: +7 (978) 863-95-66 (mıtlaqa yazılmaq kerek). Yerler sıñırlı.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="34941"]
Aqmescitteki Borçoqraq qasabasınıñ camisi yanında balalar içün İslâm dini esasları ve Quran oquvı dersleri alıp barıla. Al-azırda talebeler arap elifbesini ögrendi ve ecalarğa keçti. Dersler er cumaertesi künü saat 14.00 keçirilmekte.
QMDİ matbuat hızmeti
C 10 пo 13 okTябpя B KpыMy cocToиTcя MeждyHapoдHaя HayчHo-пpakTичeckaя koHфepeHция «ИcлaMckoe oбpaзoBaHиe B KpыMy: иcTopичeckиe Bexи и пyTи BoзpoждeHия», пocBящeHHaя 515-лeTию ЗыHджыpлы Meдpece - oдHoro из дpeBHeйшиx B BocToчHoй EBpoпe иcлaMckиx yчeбHыx зaBeдeHий, a Takжe пaMяTи ero ocHoBaTeля MeHrли Гepaй xaHa. (more…)
322 MycyлbMaHиHa из KpыMa пpибyдyT B CиMфepoпoлb из MecT пaлoMHичecTBa дByMя peйcaMи 2 и 4 okTябpя.
2 okTябpя B 11.50 B aэpoпopT CиMфepoпoля B cocTaBe пepBoй rpyппы oжидaeTcя пpибыTиe 220 kpыMckиx пaлoMHиkoB. OcTaBшиecя 102 пaлoMHиka B cocTaBe BTopoй rpyппы BoзBpaщaюTcя B CиMфepoпoлb 4 okTябpя B 9:40 пo MecTHoMy BpeMeHи. (more…)
ПpaздHичHoe бorocлyжeHиe B пepBый дeHb MycyлbMaHckoro пpaздHиka жepTBoпpиHoшeHия KypбaH-бaйpaM B MeчeTяx KpыMa HaчHeTcя B 7:15. TpaдициoHHo, B MeчeTяx pecпyблиkи пpoйдyT пpaздHичHыe пpoпoBeди и koллekTиBHыe MoлиTBы. (more…)
26 ceHTябpя, B TpeTий дeHb MycyлbMaHckoro пpaздHиka KypбaH-бaйpaM B KpacHorBapдeйckoM (иcT. HaзB. KypMaH) пpoйдeT бoлbшoe пpaздHичHoe MepoпpияTиe. TopжecTBo бyдeT пpoxoдиTb Boзлe MecTHoй MeчeTи c 13 дo 18 чacoB. OpraHизaTopaMи пpaздHиka BыcTyпaeT MycyлbMaHckaя peлиrиoзHaя oбщиHa «ДжaHrapa» KpacHorBapдeйckoro пpи пoддepжke MecTHыx пpeдпpиHиMaTeлeй. (more…)
B CиMфepoпoлe Ha бaзe ДyxoBHoro yпpaBлeHия MycyлbMaH KpыMa и CeBacToпoля HaчиHaeTcя HoBaя cepия peлиrиoзHo-пpocBeTиTeлbckиx ceMиHapoB для жeHщиH. ПepBый ceMиHap B HoBoM yчeбHoM roдy пpoйдeT 9 ceHTябpя B дByx rpyппax: Haчaлo B 15 и 17 чacoB. (more…)


text:
Ädirnädäge Sälimiyä cämiğı
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 05
Bügen sezgä Ğosmanlı arxitekurasınıñ Altın çorında kiñ tanılğan Arxitektor Mimar Sinannıñ ostalıq äsärem diyep yuğarı urınğa urnaştırılğan Ädirnädäge Sälimiyä cämiğın tanıtaçaqbız.
Qanuni Soltan Söläymän häm Xörräm Soltannıñ ulı Soltan IInçe Sälimneñ üz isemennän yasatqan bu cämiğ Törek häm İslam arxitekturasınıñ iñ mohim äsärlärennän berse bulıp tora. 2011nçe yılda UNESCO tarafınnan Dönya Mädäniyät Miras isemlegenä alınğan.
Soltan IInçe Sälimneñ ätise Qanuni Soltan Söläymännıñ 1566nçe yılında ülemennan soñ 11nçe Ğosmanlı Soltanı bularaq täxetkä utırğan. Babasınnan tapşırılğan 15 million kvadrat metrğa yaqın tufrağın tağın da arttırdı. Soltanlıknıñ iñ mohim uñdırışlılığı –Kiprnıñ yawlap aluwı nıñ tämamlanuwı buldı.
Soltan Sälim üz isemennän ber mäçet salırğa qarar birgändä İstanbulda ber cämiğ yasatırğa uylıy ide. Fäqät ber tapqır tönnä joqlağanda töştä Päyğambärne kürde häm mäçetneñ Ädirnädä salırğa kiräk buluına işarät kürsätelgänenä ışanğan.
Şul könnärdä 80 yäştän ölkän bulğan Arxitektor Mimar Sinannı çaqırıp ber nindi çığımnan qaçmıyça Ğosmanlınıñ İstanbuldan elekke başqalası Ädirnädä üz isemennän ber mäçet saluwı belän bäyle boyırıq birer. Arxitektor Mimar Sinan qısqa waqıtta Padişahnıñ birelgän wazıfasın ütär öçen Ädirnägä kitä.
1568nçe yılında tözeleşenä başlanğan cämiğ 1574 nçe yılında Soltan Sälimnen ülemennän soñ ğibadätkä açıla.50 yäşenä qadär yanıçar bularaq wazıfasın başqarğan Sinan İstanbulda güzäl äsärläre bulğan Şähzadäbaşı häm Söläymaniyä mäçetläre belän arxitekturadağı sälätlären isbatlağan ide.
Ser Mimaran-ı cihan- Dönya Arxitektorlarınıñ başlıq titulın alğan ide. Bu wazıfa xäzerge köndä Cämäğät eşläre ministrlığına turı kilä.
Cämiğ, törbä, qunaqxanä, küper kebek arxitektura äsäreneñ här törendä yuğarı däräcädä ide.
Ul çın küňeldän häm ışanıçlı ber mömin ide. Möselmän bulmağannarnıñ “ bez Ayasofya beläň möselmannardan östen bulıp torabız” dip äytkän süzlärennän tınıçsız ide.
Üzeneñ süzläre buyınça,üzäk kiň ğömbäze bulğan şul uq waqııta nıq häm qaqşamas ber cämiğ tözeleşen yasaw- iň zur xıyalı ide.
Ayasofyadağömbäzneñ ber niçä tapqır cimerelüe häm tüp tügäräk ber ğömbäzneñ bulmawın änlıy ide.
Aysafoyanıň gömbäzneñ cimerelüen buldırmas öçen gömbäzgä teräklär teräde.
Östäp quyılğan ike manarı belän gömbäzne nığıttı.
Ayasofya ğömbäzen uzıp kitär öçen tikşerenülärne Şähzadäbaşı häm Söläymaniyä cämiğlärendä däwam itte. Qanuni belän bergä kitkän säfärlärdä Misırdan, İranğa, İtaliyadan Vengriya häm Venağa qadär kürgän arxitektrura ürnäklärennän täsirlänep häm üz fikeren barlıqqa kiterde.
Sälimiyä mäçetendä kolonnalardahäm başlıqlarında iske Misır mädäniyäteneň lotus bizäklärennän täsirlände. Äsärlärendä ber berseneň tulısınça şul uq üzençälekläre belän qabatlanuı belän, arxitekturanıň törle dizaynı belän tanıla ide.
Sälimiyädä bu üzençälek kürenä. Arkalı işeğaldınıñ urtasında fontan başqa cämiğlärennän zur üzençälekle buluın kürsätä.Fontanda asqa urnaştırılğan keçkenä basseyinlarğa töşkän su çäçräp täxärät alu öçen isketkeç matur ber çişeleş bulıp tora.
Soltan Sälimneň mäçetneň kafedranıñ altınnan yasalu taläbenä :
“Padişahım märmärdän yasıq , şundıy ber äsär bulsın ki altınnan tağın da qımmätle bulsın” dip äytep cawap birde. Padişah anıň bu qaraşına xörmät kürsäter. Xäzerge könğä qadär qalğan kafedraTörek-İslam sänäğäteneň güzäl äsärlärennän berse bulıp tora.
Böten märmärdä çeltärle eşläre kebek yasalğan qoş çitlegenä oxşağan geometrik bizäklär canlanaçaq kebek tora. Ädirnäneñ 4 tapqır doşman tarafınnan yawlap alınğanı iskä töşerelgändä kafedranıñ altınnan yasamawı urlaw häm maroderlıq ixtimalına qarşı aldan uq kürep aluwı bulğan. Mäçetneñ başqa cämiğlärdän üzençäklekle bularaq urtasında urın alğan mäzin urını da iğtibarnı caläp itä.
Üz tormışın añlatqan äsärendä “Qol Allahnıñ qarşısında kimçeleksez bulırğa tiyeş tügel” dip äytep ideal yasağan mäçetkä añlı bularaq ber kimçelek östägän.
Bu fälsäfi qaraş Renessansnıñ alda baruçı säñğätçeläre Leonardo Da Vinci häm Michelangelo cähätennän añalırğa mömkin tügel. Alarnıñ dönyasında kamillek maqsat itep alınğanda, Sinan äsärenä añlı bularaq kimçelek östäw-batır buluın kürsätä.
Mäçetneñ ğömbäze 43 metr biyeklektä häm 32 metr diametrı bar. Ayasofiyanıñ ğömbäzeneñ zurlığın bu äsäre belän uzıp kitkän.
Başqa üzäktä gömbäzle binalardan ayırması bularaq 4 yäki 6 ayaq urınına 8 ayaq belän kvadrat urınınnan gömbäzgä kiçüen tämin itkän.
Bu üzençälege belän üzeneñ añlatuwına kürä ğasırlar buyınça ayaqta toraçaq nıq ber bina yasıy alğan.
Cämiğdäğı küzgä kürengän üzençälek- ğadilek. Qızıl häm aqnıñ neçkä ahäñe küzdän qaçmıy.
Artıq bizäkläw yasamıyça ğadileknen eçendä ahäñne häm maturlıqnı küreşterä.Cämiğneñ tışında kükkä kütärelgän dürt manara da xäzerge köndä dä tiñsezlege belän İslam dönyasınıñ qaläm neçkälegendä häm maturlığı belän ürnäk buluın däwam itä.
Eçendä urın alğan 3är basqıç belän 3 keçkenä balkonğa çığıla häm bu neçkälektäge bu biyek başnyalardağı ayrı keçkenä balkonnarda äzan uqu öçen çıqqan mäzinnär ber berse belän oçraşalmıylar.
Sälimiyä cämige Ädirneneñ siluetın qoçaqlağan kebek ber şäkilde urın ala.
Xäzerge köndä dä ildän häm çit ildän meñnärçä turist tarafınnan säfar qılına.
Arxitektor Mimar Sinan bu äsärenä Ostalıq äsärem dip äytep üze cähätennän dä ähämiyäten assızıqlar.
“Kiläçäktä belgän keşelär minem eşläremne Xäer doğaları belän iskä töşeräçäklär”. Anıñ äsäre belän bäyle iñ ähämiyätlese – bilgeläw bulıp tora.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı bazı Meclis azalarınıñ Qırımnıñ işğal akimiyeti ile iş tutmaq qararı raatsızlay. Lâkin bunı o Kremlniñ sıqıştıruvınen bağlay.
Bunı Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
Böylece, Çubarov Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine Meclisniñ uquq bölük reberi Teyfuk Gafarovnıñ tayinlenmesine kendi munasebetini ifadeledi.
«Kreml ve onıñ hızmetçileri kene de qırımtatar faktorını acele sürette qullanacaq olalar, Rusiyeniñ Qırımğa nisbeten kenişletüv planlarına qırımtatarlarnıñ da alâqası bar olğanını köstermege tırışalar. Mından, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azalarını basım, sıqıştıruvğa dayanıp olamaycaq azalarnı belgilev. Bunıñ kibi sıqıştıruvğa dayanıp olamağanlardan biri Teyfuk Gafarov oldı», – dep yazdı Çubarov.
O, Gafarovnen bağlanğan edi, lâkin o kendi fikirinden vazgeçmedi.
«Onıñ qabul etken qararınıñ aqibetleriniñ, ilk evelâ şahsen onıñ içün, havfları aqqında delillerni eşitip olamadı/istemedi», – dep yaza Meclis reisi.
Çubarov buña dayanıp olmağanını gizlemey, lâkin bunı kene de temizlev olaraq tanıy.
«Demek, bugünde-bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 33 azasından üç kişi bir yıl evelsi qırımtatar halqı Qurultayınıñ delegatları olaraq saylanğan vaqıtta seslendirgen printsiplerinden vazgeçti. Belki de, daa bir kişi, dörtünci, olacaq, qarardan keçkenler onıñnen er kün qonuşalar. Men, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi olıp, o qadar qıyın vaqıtlarda Qırımda bulunıp olamayım ve bunı qabul etip olamayım. Lâkin temizlev qolay olacağını birisi aytqan edimi?».
Onıñ qayd etkenine köre, böyle adımlar Kremlniñ «Qırım işğali içün cevap berecegini ve onı keri Ukrainağa qaytarmaq kerek olacağını» añlağanını isbatlay.
Malüm ki, bugün Aqmescit şeer şurasınıñ nevbetten tış 88-inci sessiyasında Teyfuk Gafarovnıñ Aqmescit şeer yolbaşçısınıñ muavini vazifesine tayinlev meselesine rey berüv neticesiz oldı.
Leyha esas olaraq bile qabul etilmedi – yalıñız 37 kişi rey berdi. 6 insan rey bermedi. Umumen zalda 47 deputat qayd etildi.
Aqmescit şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev mezkür vaziyetni «tehnikiy hata» dep añlattı. Teyfuk Gafarov deputatlarnen qonuşmağa yetiştirmegen eken. Tezden işbu mesele kene de rey berüvge çıqarılacaq.
Şeer başı Viktor Ageyev tarafından kirsetilgen şeer şurasınıñ qarar leyhasına köre, Gafarov şuranıñ icra organları faaliyetiniñ meseleleri boyunca şeer başı muavini vazifesini «vaqtınca, Aqmescit şeerinde Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına ve Qırım Cumhuriyetiniñ uquqiy aktlarına köre, yerli idare organlarnıñ teşkil etilmesiniñ bitmesine qadar» eda etecek.