text:
İyülniñ 8-nde Büyük Britaniya TİN Qırımda insan aqları bozuvları aqqında yazılğan «İnsan aqları ve demokratiya – 2020» esabatını yayınladı.
Esabatta, işğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede diniy ve milliy azlıqlarnıñ ve dissidentlerniñ taqip etilüvi devam etkeni aqqında yazıla.
«Diniy azlıqlarnıñ taqipleri, şu cümleden ekstremistler dep adlandırılğan ve bu sebepten yasaq etilgen İyegova Şaaatlarınıñ tutulması da devam etti. Qırımda, asılında Rusiye akimiyeti azlıqlar ve dissidentlerni esassız tevqif etmege, iskencelerge oğratmağa ve qorqutmağa devam etti. Qırımda ve Rusiyede eñ azından 109 siyasiy mabüs apiste, olardan 72 qırımtatar, çoqusı yaramay şaraitte tutuldı, iskencelerge oğratıldı», – dep yazıla esabatta.
Bundan ğayrı, esabatta kösterilgen malümatqa köre, Rusiye halqara monitoring teşkilâtlarnıñ Qırımğa kirişine izin bermege çağıruvlarnı körmemezlike ura.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Marieya Peyçinoviç-Büriç ile Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair mahsus bir esabat azırlanılmasını muzakere etti.
Evel, Marieya Peyçinoviç-Büriç, iyülniñ 7-nde Vilnüste Ukrainada islâatlar meselelerinden Dörtünci konferentsiyanıñ açıluvındaki çıqışı vaqtında teşkilâtnıñ işğal etilgen Qırımdaki insan aqları vaziyetinden raatsız olğanını ayttı.
Hatırlatamız, Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 23-nde aqşam Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qararnı qabul etti. Daa evel berilgen malümatqa köre, PACE musaviylik ve ayırımsızlıq meseleleri komiteti yarımadada qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv rezolütsiyasına teklif etilgen Ukraina tüzetüvleriniñ ekseriyetini qabul etti.
Ukraina eyyeti Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviç ile baarde körüşip, Qırımda insan aqları vaziyeti, insanlarnıñ ğayıp oluvı ve qanunsız apis cezaları, qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv meseleleri ve Rusiyeniñ Qırımtatar Milliy Meclisini «terror teşkilâtı» olaraq tanıma qararınıñ lâğu etilüvi aqqında laf etken edi.


c: text/html

text:
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Mahküm etilgen qırımlılarğa qoltutmaq içün oturışuvğa yüzden çoq kişi keldi, mahkemede Amnesty International halqara ükümetten tış teşkilâtınıñ vekili ve Ukrainanıñ Rostov-na-Donu Baş konsulı Taras Malışevskiy bar ediler.
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrug arbiy mahkemesinde noyabrniñ 8-nde mabüsler soñki sözüni ayttı.
Rusiye prokurorları Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi içün umumen 98,8 yıl apis cezası berilmesini istenen edi: Muslim Aliyev 20 yılğa, İnver Bekirov 20,6 yılğa, Emir-Usein Kuku 15 yılğa, Vadim Siruk 15 yılğa, Arsen Cepparov 13,6 yılğa, Refat Alimov 14,6 yılğa apiske alınması mümkün edi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivde faaller ve aq qorçalayıcılar Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda qanunsız tutılğan siyasiy mabüslerge qoltutmaq maqsadınen Halqlarnıñ dostluğı kemerinde timsaliy çatlağınıñ resmini yaptı.
«Dostluq çatlağı» adlı aktsiyanıñ matbuat risalesinde denile ki, aktsiyanıñ maqsadı – Rusiyede siyasiy sebeplerden mahküm etilgen Ukraina vatandaşlarınıñ taqdirine diqqat celp etmek.
«Oleg Sentsov ve Volodımır Baluh açlıqnı toqtatqan soñ qanunsız tutılğan Ukraina vatandaşlarınıñ mevzusı dünya matbuatınıñ serlevalarından, yüksek seviyeli körüşüvlerniñ kün tertibinden yoq oldı. Olarnı unutmasınlar dep, daa çoq ğayret köstermeli. Halqara toplulıq ve Ukraina «er şey yerinde kibi» tüşünmemeli. Oleg Sentsovnıñ açlıq narazılığına başlağanda ilân etken talabı alâ daa yerine ketirilmedi. Kreml esirleri apiste qala, olarğa qarşı esnaslar devam ete, uydurılğan davalarnıñ mahkemeden evel tahqiqatları devam ete», – dep aytıla Facebookta derc etilgen vesiqada.
Bundan evel Latviya prezidenti Raymonds Veyonis Rusiyeni ukrainalı siyasiy mabüslerni acele azat etmesine çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrına Geraşçenko bildirgenine köre, Ukraina, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutılğan ukrainalı reine ve siyasiy mahkümler azat etilsin dep, Ukraina devletine qarşı cinayet işlegen 60 Rusiye vatandaşını bermege azır.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
“Evrovision-2019” halqara yır yarışı mayıs 12-sinde aqşam Tel Avivde açıldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
41 iştirakçi portaqal renkli yol halısından keçti.
“Evrovision-2019” yarı finalları Tel Aviv Sergi merkezinde mayıs 14 ve 16-sında keçecek, final ise aynı şu yerde mayıs 18-inde ötkerilecek.
İsrail televizionnıñ Doquzıncı kanalı, Tel Avivde yır yarışı vaqtında havfsızlıq tedbirleri arttırıldı.
Şeerni bu afta 20 000 polis devriyecilik etecek, “Evrovision”nıñ bütün tedbirlerine silâ ile kiriş yasaqlandı.
Ukraina bu yıl «Eurovision-2019» yır yarışında iştirak etmey.
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi. Daa soñra MARUV «Eurovisionğa» barmaycağı aqqında belli oldı. O, Ukraina milliy devlet teleradiokompaniyası ile añlaşıp olamadı.
Daa soñra Freedom-jazz, Kazka ve Brunettes Shoot Blondes taqımları yarışta iştirak etmekten vazgeçti.


text:
Rusiye işğal etken Qırımğa yaqın Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında qırımtatarca ders körecek sınıf açılacaqtır. Bunı Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi Boris Babin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bu esas Ukrainada qırımtatarca ders körecek ilk sınıftır», – dep qayd etti o.
Boris Babin sentâbrniñ 1-de qırımtatar sınıfınıñ tantanalı açılışını ziyaret etmege niyetlene.
«Geniçesk rayonında qırımtatarlar toplu şekilde otura. Anda ekinci kere sürgün etilgen insanlar yaşay: 70-inci yılları Qırımğa qaytıp, anda kirip olamağan ya da tekrar sürgün etilgenler. Qırımnıñ yanında yerleşken ediler. Qırımğa eñ yaqın olğan demiryol stantsiyalarında yerleşe ediler: Novoalekseyevka. Partizanı. Ve ilâhre. Olar Qırımğa bağlı, temsilcilik olarğa da diqqat ayıracaq», – dep qayd etti Babin.
Avgustnıñ 17-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi olaraq Boris Babinni tayin etti.
2015 senesi Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında esas Ukrainadaki bala bağçalarında ilk qırımtatar gruppası açılğan edi.
Novoalekseyevkadaki 1 nomeralı mektep – esas Ukrainada qırımtatar tili ve edebiyatı fen olaraq ögrenilgen yekâne mekteptir.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi qırımtatar tiliniñ 2032 senesine qadar inkişaf kontseptsiyasını azırladı. Bu aqta müessise yolbaşçısı Oleksiy Reznikov lb.ua derc etken maqalede bildirdi.
«Bu afta içinde qırımtatar tiliniñ 2032 senesine qadar inkişaf kontseptsiyasını aydınlatacaqmız. Bu tek tamır halq içün degil, bütün ukrain milleti içün strategik mesele ola. «Ukrain türk tilini» bilgen kişi 170 mln insanlıq türk dünyasını açar. Bu ortaqlarımız olğan Türiye, Azerbaycan, Orta Asiya memleketlerinen yañı munasebet keyfiyeti olacaq», – dep qayd etti o.
Ukraina reintegratsiya nazirligi Google LLC korporatsiyasına muracaat etip, qırımtatar tilini Google Translate servisine kirsetmege rica etti. Nazirlik Duolingo şirketine – çetel tillerini ögrenüv platformasına muracaat etip, olarnıñ servisi esasında qırımtatar tili kursını başlatmağa teklif etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Washingtonda AQŞ Kongressiniñ eyyeti ile körüşip, Qırım aqqında laf etti.
Bu aqta o sentâbrniñ 1-nde özüniñ Facebook saifesinde haber etti.
“Körüşüv devamında Ukrainağa başlı Qırım ve Donbassnıñ ilhaqtan azat etilüvi boyunca halqara küç-quvetni küçlendirüvge yönlendirildi. Avropanıñ energetik havfsızlığı içün telüke yaratqan “Şimaliy aqış-2” leyhasınıñ amelge keçirilüvi muzakere etildi. Ayrıca Ukrainada islâatlar programmasınıñ amelge keçirilüvi ve HVFnen işbirliginiñ inkişafı etüv meslesine de diqqat ayırıldı”, – denilmekte haberde.
Poroşenko AQŞ Kongressiniñ Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligi qorçalavda, Ukrainağa uçucı mudafaa sılâsınıñ berilüvi ve Rusiyege yapılğan sanktsiyon tazyıqnıñ quvetlendirilüvindeki rolüni qayd etti.
Petro Poroşenko sentâbrniñ 1-nde AQŞni hususiy teşrifi ile ziyaret etip, Cumhuriyet firqasınıñ senatorı, Ukraina menfaatları içünardı-sıra lobbistlik yapqan John McCain ile vedalaşmağa barğan edi. Senator avgustnıñ 25-nde 81 yaşına kelip vefat etti. John McCainniñ cenazesi sentâbrniñ 2-nde, bazar künüMaryland ştatınıñ Annapolisinde yerleşken AQS ADQ akademiyasınıuñ mezarlığında keçecek.


text:
Taşkentta Xalıqara sänäğät yärminkäse
Awraziya qaytawazı 36/ 2022
2022nçe yılnıñ 25nçe-27nçe aprel’ könnärendä Taşkentta Üzbäkstan Kapital salu häm tışqı säwdä ministrlığı tarafınnan “İNNOPROM. Üzäk Aziya” Xalıqara sänäğät yärminkäse ütkärelde. Yärminkädä Bäysez Däwlätlär Berlegenä äğ’za illär, Germaniya, Qıtay, Franśiya, İtaliya, Niderland, Törkiyä häm Vengriya (Macarstan) kebek illärdän 1300dän kübräk wäkil häm 200 şirkät qatnaştı. Üzbäkstan, Azärbaycan, Belarus, Ärmänstan, Qazaqstan, Qırğızstan, Mongoliya, Rusiyä häm Tacikstannan ministr häm ministr urınbasarları, Awraziya iq’tisad berlege räsmiläre dä şuşı yärminkädä ide.
Rusiyä Federaśiyasınıñ 9 ayırım töbägeneñ kümäk stendları urnaştırıldı. Metallurgiya, avomobil’, almaş çastlär citeşterüe, ênergetika, daruxanäçelek, farmaśevtika belän bergä törle ölkälärdäge êşlänmälär häm xezmätlär täq’dim itelgän yärminkädä 20dän kübräk maxsus utırış, panellär, tügäräk östäl cıyılışları ütkärelde. İke yaqlı söyläşülär dä uzdırıldı. 27nçe aprel’ könne “İNNOPROM Universitet” iseme astında uquçı yäş’lärgä häm yäş’ belgeçlärgä seminarlar oyıştırıldı. Yärminkädä distälägän xezmättäşlek kileşüenä häm kileşü memorandumına qul quyıldı.
2022nçe yılnıñ 25nçe aprel’ könne Üzbäkstan İlbaşı Şäwkät Mirziyayıv ilgä êşlekle säfär yasağan Belarus Baş ministrı Roman Golovçenkonı qabul itte. Oçraşu waqıtında ike il mönäsäbätläre quzğatıldı. Belarus Baş ministrı Golovçenko soñınnan Üzbäkstan Baş ministrı Abdulla Aripov belän küreşep söyläşte.
Baş ministr Roman Golovçenko matbuğat wäkillärenä säfäre qısalarında Belarus belän Üzbäkstan arasında 25 million dollar külämendä törle kileşülärgä qul quyıluın belderde.
“İNNOPROM. Üzäk Aziya” xalıqara sänäğät yärminkäseneñ berençese uzğan yılnıñ aprel’ ayında ütkärelgän ide, ul çaqta yärminkädä distälägän ildän qatnaşuçınıñ buluı, yärminkägä kilüçelärneñ sanı 10 meñnän artuı, tuplam miqdarı 3 milliard 200 million dollarğa citkän kileşülärgä qul quyıluı belderelgän ide.
Dön’ya bankı Awrupa häm Urta Aziyä töbäge belän bäyle bularaq äzerlägän İq’tisad xisabınıñ soñğı sanın aprel’ ayında bastırğan ide. Xisapta Rusiyä-Ukraina suğışı soñğı ike yıl êçendä yäşängän “ikençe zur şok” bularaq bäyälände häm bu suğışnıñ Awrupa häm Urta Aziya töbägendä iq’tisadi torğınlıqqa êtäräçäge belderelde. İq’tisadi krizis belän köräş cähätennän “İNNOPROM. Üzäk Aziya” yärminkäse kebek çaralarnıñ oyıştırıluı bik möhim.
Könbatış sankśiyäläre astında qalğan Rusiyä häm Belarus öçen xalıqara sänäğät yärminkäse kebek çaralar töbäk illäre belän xäzerge mönäsäbätlärneñ tağın da nığıtıluı, çikläwlärneñ yoğıntısın kimetäçäk mömkinleklärneñ buldırıluı cähätennän ähämiyätle. Taşkenttağı sänäğät yärminkäsenä şuna kürä Rusiyä şirkätläre zur qızqsınu kürsätte. Rusiyäneñ 9 töbägennän kilgän wäkilleklär yärminkä qısalarında Üzbäkstan vilayätlärenä dä säfär qıldı. Rusiyä häm Üzbäkstan cirle citäkçelekläre häm cirle şirkätläre arasında kileşülär tözelde.
Yomğaqlap şunı äytep uzıyq: Üzbäkstan soñğı yıllarda regional’ häm xalıqara çaralarnı yış ütkärä. “İNNOPROM. Üzäk Aziya” Xalıqara sänäğät yärminkäse barı tik Üzbäkstan öçen genä tügel, böten töbäk iläre öçen dä faydalı ber çara.
Abdrasul İsakov


text:
14.05.2013
Milli Meclisin mayın 14-de keçirileniclasında Cinayet Mecellesinin"Böhtan" (147-ci madde) ve"Tehqir" (148-ci madde) maddelerine deyişiklik edilib. Deyişikliye esasen, böhtan, yeni yalan olduğunu bile-bile her hansışexsin şeref ve leyaqetini lekeleyenve ya onu nüfuzdan salan melumatları internet informasiya ehtiyatında yayma 100 manatdan500 manatadek miqdarda cerime ile ve ya 240 saatadek müddete ictimai işler ve ya 1 iledek müddete islah işleri ve ya 6 ayadek müddete azadlıqdan mehrumetme ile cezalandırılır.Kütlevi nümayiş etdirildiyi halda internet informasiya ehtiyatında şexsiyyetin şeref ve leyaqetini nalayiq formada qesden alçaltmaya (tehqire) göre 300 manatdan 1000 manatadek miqdarda cerime ve ya 240 saatadek müddete ictimai işler ve ya 1 iledek müddete islah işleri ve ya 6 ayadek müddete azadlıqdan mehrumetme nezerde tutulur.
--
Elave edilmiş fayl yoxdurYeniler yuxarı


text:
Martnıñ 31-nde Kremlniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi 2021 senesi mayısnıñ 21-nece Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadim Bektemirovnıñ tefqif etilmesine qarşı istinafnı red etti. Bunı Bektemirovnıñ advokatı Marlen Halikov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Mudafaa tarafı qararnı lâğu etmege rica etti. Bugünki mahkeme oturışında mahkeme şikâyetni qanaatlendirmedi», – dep yazıla bildirmede.
Halikovnıñ sözlerine köre, Vadim Bektemirovnıñ alı bir qarar, o er keske minnetdarlıq bildirgen.
Nevbetteki mahkeme oturışı aprelniñ 9-nda olacaq. Advokat Emil Kürbedinovnıñ malümatına köre, Bektemirovnı Aqmecsit SİZO-sından Rostov-na-Donuğa etap eteckler, anda davanıñ esası baqılacaq.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkeme, dörtünci Jenena şartnamesine köre mahkemelengen Ukraina vatandaşı sayılğanı ve Qırımdan çıqarılması ve qanunsız taqip etilmesi yasaq olğanı aqqında muracaatlarnı da red etken.
Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Vadim Bektemirov martnıñ 10-nda qabaatlav hulâsasını aldı.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya yarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep qayd ete.
Bu aqta o, noyabrniñ 11-nde bu yuqunç ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Ne yazıq ki, vefatlar meselesinde ne stabilleşüv, ne de vaziyetniñ eyilişmesi yoq. Vefat sayısı arta. Soñki eki aftada 49 vefat qayd etildi, 28-i soñki aftada. 50-64 yaşlarında vefat etkenlerniñ sayısı arta», – dedi Penkovskaya.
Bundan evel bildirgenine köre, Qırımda al-azırda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmay.
Keçken künü 207 koronavirus hastası qayd etildi. 7129 insan tüzeldi. Bir kün evelsi berilgen malümatqa köre, Qırımda bir künde 15 insan koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sońǵı jańalıqlar
01 Iyul 2022 • Sońǵı jańalıqlar
Islep shıǵaratuǵın sanaat quramında 2021- jıl yanvar-may aylarında azıq-awqat ónimlerin islep shıǵarıwdıń úlesi 12,4 % ti, onıń fizikalıq kólem indeksi 91,3 % ti quraǵan bolsa, 2022- jıldıń yanvar-may ayları juwmaǵına kóre, azıq-awqat ónimlerin islep shıǵarıwdıń úlesi 12,4 % ti quradı, ótken jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda fizikalıq kólem indeksi 10,2 % ke ósti hám islep shıǵarıw kólemi 754,8 mlrd. sumdı quradı.
Islep shıǵaratuǵın sanaat quramında 2021- jıl yanvar-may aylarında basqa metall emes mineral ónimlerin islep shıǵarıwdıń úlesi 2,1 % ti, onıń fizikalıq kólem indeksi 85,5 % ke quraǵan bolsa, 2022- jıldıń yanvar-may ayları juwmaǵına bola, basqa metall emes mineral ónimlerin islep shıǵarıwdıń islep shıǵaratuǵın sanaattaǵı úlesi 2,6 % ti quradı, ótken jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda fizikalıq kólem indeksi 33,2 % ke ósti hám islep shıǵarıw kólemi 158,8 mlrd. sumdı quradı.
01 Iyul 2022 • Sońǵı jańalıqlar
2021- jıldıń yanvar-may ayları juwmaǵına bola ximiyalıq ónimlerdi islep shıǵarıw sanaatınıń islep shıǵaratuǵın sanaattaǵı úlesi 67,8 % ti quraǵan, fizikalıq kólem indeksi bolsa 118,6 % ti quraǵan.


text:
«Prokuratura» ve Aqmescit politsiyası Qırımtatar halqı aqlarını qoruv Komitetini dekabr 10-da Halqara insan aqları künü munasebetinen miting keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar ettiler.
Bunıñnen bağlı vesiqalarnı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesine qoydı.
Prokuraturanıñ «ekstremistik faaliyetine qarşılıq ve miting, numayış, yürüş ve piket qanunları aqqında ihtar vesiqasında» aytıla ki, teşkilâtçılar miting keçirilmesi içün Aqmescit akimiyetinden izin almadılar.
Vesiqada qayd etile ki, buña baqmadan Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komiteti dekabr 10-da saat 14:00 (yerli vaqıtqa köre) tedbirni keçirecek ola.
«İşbu tedbirlerde Rusiyege qarşı laflar olacaq», – aytıla «prokuraturanıñ» tenbi vesiqasında.
Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komiteti Aqmescit akimiyeti insan aqları kününde miting keçirilmesine izin bermedi. Bundan sebep faaller narazılıq piketini ötkerecek ediler.


text:
8 mart sabası Keriç keçitiniñ işi toqtatıldı, faqat bir saatten soñ naqliye areketi ğayrıdan çalışıp başladı. Bu aqta Fevqulade Vaziyetler Hızmeti bildirdi.
Saba 6:34, hızmetiniñ saytında tuman sebebinden keçit çalışması toqtatılğanı aqqında malümat peyda oldı. Arabacılarğa ava tüzetilmegenine qadar keçitten keçmemege tevsiye ettiler.
Amma saat 7:36 Fevqulade vaziyetler hızmetinde keçit ğayrıdan çalışıp başlağanı aqqında bildirdiler.
Keriç boğazındaki paromlı keçit 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Krasnodar bölgesinen bağlağan esas naqliyat damarı olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımlı programmacı Edem Asanov mektep çağına yetmegen balalar içün qırımtatar tilini ögrenmege imkân bergen mobil uyğulama işlep çıqardı. Bunı Facebookta Crimean Tatars sitesi bildire.
Uyğulama «Lafazan Efendi» adını taşıy.
«Bu offline rejiminde çalışqan qırımtatar tili dersligi. Maqsad – qırımtatar balalarında öz tilini ögrenmege aves doğurmaqtır», – dep ayta Qırım mühendislik-pedagogika universitetiniñ mezunı, uyğulamanıñ muelifi, programcı Edem Asanov.
Esas personaj – sözlerni qırımtatarlar tiline tercime etken ve oşlu ses ile seslendirgen köpeçik. Bu ğayege muelifni «Laf etken Tom» belli bala oyunı ilhamlandırdı.
Şimdilik uyğulama çeşit mevzularğa bölüngen ve 360 temel sözlerden ibaret. «Crimean Tatars» sitesiniñ bildirgenine köre, keleçekte sözlerniñ sayısı arttırılacağı planlaştırıla. Şimdilik uyğulamanı sadece Google Play vastası ile yüklemek mümkün, amma muellifniñ niyetinde «Lafazan Efendini» App Store ve Windows Phone Store saifelerinde de yerleştirmek.
Bundan ögne faaller iOS ve Android içün qırımtatar luğatını işlep çıqarğan ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Biz referndumnı keçirecekmiz. Bizde olğan adiseler şunı bildire ki, Ukraina akimiyeti tüşünmek kerek…. Şeerde müessiselerniñ 92% Rusiye ile çalışa ve bizim içün bu memleketnen şerik munasebetlerimiz pek müimdir. Slavânsk Rusiyeni öz ağası olaraq tanıy, biz – Donbass ve Rusiye – qan qardaşmız ve Rusiye ile cenkleşmeycekmiz. Eşitesiñiz, şeerliler soqaqlarda «Aferin» dep qıçıra», – dedi Ştepa.
Onıñ aytqanına köre, o şeer memuriyetniñ ve millitsiyaniñ zaptı aqqında saba saat 8-de bildi. Binada 1000-en ziyade insan bar eken.
O: aktivistlerniñ areketlerini Ukraina akimiyeti tarafından silâ vastası ile toqtatuvına qarşı çıqa.
Slavânskta saba militsiyanıñ rayon bölüginiñ binasını zapt etken silâlı insanlar bunı silâ içün yaptı. Ukraina içki işler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildirgenine köre, bina içinde şimdi 20 silâlı adam bulunmaqta. Olar özlerini Donetsk cumhuriyetniñ teşebbüs gruppası olaraq tanıttılar. Zapt neticesinde binada bulunğan insanlar reine olıp qaldı, dep bildire Radio Svoboda.
Şimdi olğan malümatqa köre, eñ azından üç militsiya hadimi al-azırda hastahanede buluna.


text:
Şveśiyä NATOğa kerü ğarizasın imzaladı
Anı tiz arada ittifaq'qa tapşıraçaqların belderdelär
Şveśiyä tışqı êşlär ministrı Ênn Linde üz ileneñ NATOğa kerü ğarizasına qul quydı. Älege prośess turıdan-turı translyaśiyälände.
Ênn Linde, dokumentnı imzalağannan soñ, ile öçen iñ yaxşısın êşläwen belderde. Ul ğarizanı tiz arada Finlyandiyä belän bergä NATOğa tapşıraçaqların da äytte.
Şveśiyä xökümäte räise Magdalena Andersson kiçä parlamenttağı fiker alışulardan soñ ministrlar kabinetınıñ NATOğa kerü öçen möräcäğat’ itärgä qarar qıluın citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
“Rosneft’” zur neft’ çığanağı tapqan
Ul ilneñ tön’yağındağı Peçora diñgezeneñ Medınsko-Varandeyskiy töbägendä tabılğan


text:
Rusiyeniñ Tasil ve ilim nazirligi, Qırım aqqında sözlerinden dolayı Rusiyedeki Federatsiya şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenkonıñ tenqidine oğrağan doquzıncı sınıf içün eñ yañı Rusiye tarihı dersligini qoşumça ekspertizağa yolladı.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ yanvarniñ 11-nde bildirgenlerine köre, bu qarar Tasil nazirliginiñ derslikler boyunca ilmiy-usuliy şurasınıñ oturışuvnıda qabul etildi. 19 kişi ekspertiza içün rey berdi, 2 kişi bitaraf qaldı.
«İnterfaks»niñ malümatına köre, bildirüvlerde «Rusiye tarihi: XX asırnıñ başı – XXI asırnıñ başı» («İstoriya Rossiyi: naçalo XX – naçalo XXI veka») dersligi aqqında söz yürsetile. Derslikniñ ekspertizasını Rusiye ilimler akademiyası yapacaq. Onıñ hulâsaları Rusiye nazirligine yanvarniñ soñunace taqdim etilecek.
2017 senesiniñ oktâbrinde Qırımdan senator olğan Sergey Tsekov derslikni özüniñ plenar çıqışında añdı. O, Qırımda Rusiyeniñ ilhaqı aqqında şu parçanı oqudı: «Kiyevde başlağan inqilâp halqara siyasetniñ vaqiası oldı ve inqilâbiy dalğada diger tarafqa yaldap başlağan Qırımnı çıqarıp çetke attı».
Rusiye parlamentindeki yuqarı palatasınıñ reisi Valentina Matviyenko, bu parçağa «provakatsion» dep, Federatsiya şurasınıñ tasil ve ilim boyunca komitetine tarih derslikleriniñ Qırımğa dair bölüklerini teşkermege teklif etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitniñ merkeziy soqaqlarında mayıs 8-9 künleri bayram tedbirleriniñ keçirilmesi planlaştırıla. Bundan sebep Qırım paytahtında naqliyat areketini sıñırlaycaqlar.
Bu aqqında Qırımnıñ Rusiye GİBDD saytında bildireler.
Berilgen malümatqa köre, mayıs 8-de areket saat 9-dan saat 15-ke qadar, cumaertesi künü, mayıs 9-da saat 7-den saat 23-ke qadar Kirov caddesi, Sevastopolskaya soq., Çehov soq., Sergeyev-Tsenskiy soq., Gogol soq., Krılov soq., Samokiş soqağında sıñırlanacaq.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildire ki, mayıs 9-da Aqmescitte «Ğalebeden Zaferge qadar» teatr yürüş paradınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Veteranlar Daimiy ateşke qadar yürecekler ve bir sıra diger merasimniñ ötkerilmesi beklenilmekte.


text:
Tanılmağan Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Rusiye regionları reber ve nezaretçiler olaraq keçici müddet devamında Qırımnıñ şeer ve rayonlarına yardımcı olacaqlar.
«Rusiye Federatsiyasınıñ vilâyetleri Qırım Cumhuriyetiniñ er bir şeer ve rayonına tevsiye, uquqiy ve maddiy ceetten yardım etecekler. Er bir rayon reberini alıp, onıñnen beraber yatırım leyhalarınen oğraşması mümkün», – bildirdi Aksönov.
Böyle etip, Aqmescitni Sankt-Peterburg nezaret etecek, Aqmescit rayonını – Leningrad vilâyeti, Aqyarnı – Moskva, Keriç ve Yedi Quyu rayonını – Kuban, Bağçasaraynı – Tataristan Cumhuriyeti.


text:
Bunı Kreml matbuat hızmeti bildire.
Mezkür qanun leyhası Qırımda Yuqarı ve Arbitraj mahkemeleri, 24 rayon ve şeer mahkemeleri, Aqyar Arbitraj mahkemesi, Aqyar şeer mahkemesi, Aqyar 4 rayon mahkemesi, Qırım ve Aqyar garnizon arbiy mahkemeleriniñ peyda etilüvi nazarda tutula.
Bunıñ ile Putin parlamentniñ aşağı palatasına 21-nci arbitraj apelâtsion mahkemesiniñ peyda oluvı aqqında qanun leyhasını da kirsetti. Bu mahkemede eki yañı subyektniñ arbitraj mahkemeleriniñ qararları baqılacaq. Yañı apelâtsion mahkemeni Şimaliy-Kavkaz bölüginiñ Arbitraj mahkemesi idare etecek.
Ayırıca Qırım ve Aqyar federal mahkemeleriniñ erkânlarına namzetlerniñ saylanuvı boyunca qanun leyhaları kirsetildi.
Bugün Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesinde keçken raatlıq künleri qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq etilmesine qarşı narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerine nisbeten qararlar alındı. Olardan birisini 10 biñ ruble miqdarında para cezasına oğrattılar.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov iddia etkeni kibi, 2016 senesi yazda keriç paromlı keçitinde bekleme vaqıtı 4 saatten ziyade olmaycaq. Berilgen malümatlarğa köre, keçken senege nisbetten hatalar üstünde iş keçirildi.
Onıñ sözlerine binaen, keçit 6 millionğa yaqın adamnı qabul ete bile. Şimdiki vaqıtta ise, keriç paromlı keçitinde 10 parom çalışa ve 2 tanesi ihtiyatta bulunmaqta.
«Bu sebepten, paromlı keçitniñ maksimal yüklenüvini köz ögüne alsaq, paromnıñ bekleme vaqıtı 4 saatten çoq olmaz. Eminim, keçit öz vazifesini keregi kibi becerir, iş keifiyetinde ise turistlerniñ közü qaytmaz», - dep ayttı Aksönov.
Bunıñnen bir sırada «Aqmescit» adlı halqara avalimanınıñ meydanını abadanlaştırmaq içün kerekli tedbirler alıp barılmaqta.
Evel qayd etilgeni kibi, bu kurort mevsiminde Qırımda turistlerniñ aqını eñ azı 30% ösecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
“2020 Tokio” – tarixtağı iñ qıymmätle olimpiada
Yaponiya xökümäte 1 yılğa kiçekterelgän häm tamaşaçısız oyıştırılğan 2020 Tokio olimpiadalarınıñ çığımnarın açıqladı
Tuplam 13 milliard dollar sarıf itelgän olimpia uyınnarı tarixtağı iñ qıymmätle olimpiadası bularaq tarixqa uzdı.
13 milliard dollar külämendäge çığımnar Yaponiyanıñ uyınnarnı oyıştıru xoquqın yawlağan 2013nçe yıldağı isäpläwlärne yaqınça ikelätä arttırdı.
Pandemiya arqasında uyınnarnıñ 1 yılğa kiçekterelüe häm tamaşaçısız oyıştırıluı yuğarı çığımnarnıñ iñ möhim säbäbe buldı.
Çığımnarnıñ yaqınça 55%lıq öleşe xalıqtan cıyılğan salım belän tülände.
Cirle iganäçelärneñ öleşe isä 3 milliard 900 dollarda qaldı.
Xalıqara olimpiada komitetı da byudjetqa 1 milliard 300 million dollar kertte.
Oksford universitetınıñ tikşerenü xisabına kürä, “2020 Tokio” – tarixtağı iñ qıymmätle olimpia uyınnarı buldı.


text:
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında Türkiye vatandaşından «aqsız yerde para talap etüv işi» boyunca qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenci yaramadı. Oña «acele yardım» çağırıldı.
Degermenciniñ tevqif etilüvine qarşı berilgen şikâyet boyunca mahkeme oturışuvı öyle de başlanmadı, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Onıñ malümatına köre, faaliyetçini «acele yardım» maşinasına alıp barıp, oksigen (kislorod) apparatına bağladılar.
Bu «iş»niñ daa bir figurantı olğan Ruslan Trubaçnıñ tevqifine qarşı berilgen şikâyet boyunca mahkeme oturışuvı başlandı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladı. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonınıñ mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 5-nde Aqmescitteki mahkemeler noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Türkiye vatandaşından «aqsız yerde para talap etüv işi» boyunca yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Kâzim Ametov ve Asan Çapuhnı muvaqqat izolâtorda tutmaq qararını deñiştirmeyip qaldırdılar.
Qırımda Rusiyeniñ ilhaqından soñ mustaqil jurnalistler, tsivil cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
ABD Ukrainadaki elçihanesi, Qırımnıñ ilhaqını ömürlik tanılmaycağı ve Ukraina suverenitetinen, topraq bütünligine er vaqıt qol tutalacağı aqqında beyan ete.
«Dört yıl evelsi bu künü (fevralnin 26-nda – QA) Rusiye Qırımdaki Ukraina parlamentini zapt etti. Biz Qırımnıñ qanunsız ilhaqını ömürlik tanımammız ve sarsılmadan Ukrainanıñ suverenitetinen, topraq bütünligine er vaqıt qol tutarmız», – denilmekte elçhaneniñ Twitterdeki haberinde.
Diplomatik temsilcilik «Qırım – Ukraina toprağı» olğanını qayd etti.
Ukrainada fevralniñ 26-sı kününi «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etilmesi teklif etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina şarqında ziddiyet zonasında gece meksün yerlerge ücüm devam ete edi. Bunı ATO matbuat hızmeti bildire.
Ukraina arbiyleriniñ malümatına köre, Debaltsevo yönelişinde qanunsız silâlı teşkilâtlar Orlovo-İvanovka, Popasnaya ve Debaltsevo taraflarına ateş açqan edi.
Lugansk yönelişinde, Mudafaa nazirligi bildirgeni kibi, gece maalinde boyevikler beş kere Stanitsa Luganskaya, Krımskoye, Makarovo ve eki kere Novotoşkovskoye qasabasına ücüm etken edi. «Gradlar»dan Verhnâya Olhovaya ve Krımskoye tarafına ateş açılğan edi.
Donetsk tarafından boyevikler Slavnoye qasabasına ateş açqan ekenler. Mariupolde ise gece vaqtında vaziyet sakin edi.
Separatistler öz saytlarında ukrain arbiylerine faal sürette qarşılıqnı köstergeni aqqında bildireler.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi.


text:
«Krımska svitlıtsâ» («Qırım odası») gazetasına 2018 senesi ayrı maliye maddesi berilmelidir. Memleket bücetinde kelecek seneniñ masraflarına dair maddeni dört nazirlik baqa bile. Böyle bir fikirni «Milliy gazeta-mecmua neşriyatı» devlet müessisesiniñ baş müdiri Andrey Şçekun Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Krımska svitlıtsâ» siyasiy alet statusına saiptir, bu mesele haber siyaseti nazirligi, işğal etilgen topraqlar nazirligi, Ukraina medeniyet nazirligi ve tışqı işler nazirligi tarafından baqılmaq kerek. Mence, Nazirler şurası bunı baqıp, 2018 senesi ayrı maliye etilmesini kirsetmek kerek, çünki bugünde-bugün «Krımska svitlıtsâ» lâyıq bir seviyede maliye etilmey», – dep ayttı Şçekun.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ ukrain tilli neşiriniñ çalışacaq yeri yoq, neşriyattaki diger muarririyetlerniñ iş yerlerini almağa mecbur. Kerekli tehnika da yoq – yekâne muarrir bilgisayarını göñülliler ediye etti.
Muarririyet neşirni inglizcege tercime etmege azır, faqat bu ğayeniñ amelge keçmesi içün maddiy yardım kerek, dep qayd ete neşriyatnıñ baş müdiri.
«Krımska svitlıtsâ» Qırımda 1992 senesinden berli basılğan edi.
2016 senesi mart 14-de «Milliy gazeta-mecmua neşriyatı» devlet müessisesi baş müdiriniñ muarririyetniñ Aqmescitten Kyivge avuştırılmasına dair buyruğı çıqtı. İyün başında ilân etilgen «Krımska svitlıtsâ» gazetasınıñ baş muarriri yarışı neticesinde aqmesjitli filolog Viktor Merjvinskiy ğalebe qazandı.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca toplaşuvlarını devam ettirdi. Bunı Twitterde yanvar 16 künü mabusnıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.
«Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvnda maddiy deliller – fotoresimler tedqiq etile», – dep yazdı Polozov.
Advokatnıñ bergen malümatına köre, mahkeme toplaşuvına Ahtem Çiygoznıñ babası keldi. «Oğlunı, iç olmağanda, televizorden video-bağ vastasınen körmege istey», – dep yazdı Polozov.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyeden, qırımtatarlarğa qarşı siyasiy basqılarnı toqtatmağa çağırdılar.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
Kirisken song kirispeden bastau kerek!
Bilesizder, qoldanystaghy QR Konstitusiyasynyng preambulasy:
«Biz, ortaq tarihy taghdyr biriktirgen Qazaqstan halqy, bayyrghy qazaq jerinde memlekettilik qúra otyryp, ózimizdi erkindik, tendik jәne tatulyq múrattaryna berilgen beybitshil azamattyq qogham dep úghyna otyryp, dýniyejýzilik qoghamdastyqta layyqty oryn aludy tiley otyryp, qazirgi jәne bolashaq úrpaqtar aldyndaghy joghary jauapkershiligimizdi sezine otyryp, ózimizding egemendik qúqyghymyzdy negizge ala otyryp osy Konstitusiyany qabyldaymyz», dep bastalady.
Al endi Konstitusiyanyng osy kirispesinde memleketti qúrushy qazaq halqynyng kelbeti bar ma, joq pa? Menshe bolghanda – joq. Óitkeni búl Konstitusiyany «ortaq tarihy taghdyr biriktirgen Qazaqstan halqy» qabyldap otyr. Sonda qalay bolghany? Sonda «ortaq tarihy taghdyr biriktirgen» halyqtar jan-jaqtan jinalyp, «bayyrghy qazaq jerinde memlekettilik» qúrghan ba? Bayyrghy qazaq jeri ortaq tarihy taghdyr biriktirgen halyqtar bas qúraghanda bos jatqan ba? Búl jeri ózi bayyrghy qazaq jeri bolsa, onyng iyesi qayda? Álde iyesi it minip, iyrek qamshylap bir jaqqa ketip qalghan ba? Sheraghannyng shiyruyna salyp aitsaq, mine, mәsele qayda jatyr? «Ortaq tarihy taghdyr biriktirgen Qazaqstan halqy, bayyrghy qazaq jerinde memlekettilik qúryp» alghanyna kózderi әbden jetken son, ótken otyz jyldyng shiyreginde biylik betin sylap-sipap, «el ishindegi búzaqylyq» dep baghalaghanymen, arjaghynda últaralyq-әleumettik tensizdikterdi tudyrghan bapanday salmaghy bar mәseleler bas kóterdi. Biz býgin referendum qarsanynda osynday-osynday jayttardy talqy tezine salyp aluymyz kerek.
Bir ghana últtan túratyn memleketter qazir ilude bir. Biz de jan-jaqtan taghdyr jetelep kelgen jandardy jatyrqay bermeymiz. Olardyng berekege úiyp, beybitqatar ómir sýrgenin qalaymyz. Áytse de, aldaghy kýnderi qabyldanatyn Ata Zannyng kirisipesi: «Biz, qazaq últy, bayyrghy qazaq jerinde memlekettilik qúra otyryp, ortaq tarihy taghdyr biriktirgen diaspora ókilderimen birge...» dep kelip, búrynghy mәtinning ary qaray jalghasqany jón.
IYә, Konstitusiyamyzdy ózgertemiz dep iske kirisken ekenbiz, endeshe kirisudi kirispesózden bastau kerek siyaqty. Búghan qalay qaraysyzdar?
Pysy: Kókting 1 kýngi esep boyynsha, jan sanymyz 19 million 178 myng 8 jýz boldy. Al osynyng 70 payyzy qazaq ekeni aldymen Tәnirge, sosyn qazaqtyng qaraldasyn jasyryp otyrghan biylikke mәlim.
Dәuren Quat
Abai.kz


text:
Nil
Nil (Arabsha: النيل an-nīl) Afrikada jaylasqan da'rya. Ol Jer ju'zindegi en' uzın da'rya esaplanadı (6,650 km yamasa 4,132 milya) ha'm İskenderiya qalasının' qasınan o'tip Jer orta ten'izine quyadı. Onın' ataması grekshe Nelios so'zinen kelip shıqqan bolıp Da'rya Valley (River Valley) degendi an'latadı.
Aq Nil Ugandada Viktoriya ko'linen baslanıp Qubla Sudan ha'm Sudan arqalı Xartumg'a shekem baradı, sol jerde ol Ko'k Nil menen qosılıp Nildi payda etedi, keyin Mısır arqalı ag'ıp o'tedi. Ko'k Nil bolsa Efiopiya arqalı o'tedi. Ha'r ku'ni Nil da'ryası shama menen 300 million kub metr suwdı quyadı.
Nil a'gıp o'tip turg'an ma'mleketleri ushın ju'da' u'lken a'hmiyetke iye. Mısırda ko'plegen qalalar da'ryag'a jaqın salıng'an. Piramidalarda Nilge jaqın jaylasqan. Nil Mısırdı egin egiw ushın qollanılatug'ın suw menen ta'miyinleydi. Ma'mlekettin' ko'pshilik bo'limi sho'lde jaylasqan.
Nil da'ryasında yamasa onın' jag'alarında ha'r qıylı haywanlar jasaydı, olarg'a mısal retinde krokodiller, quslar, balıqlardı ko'rsetiwimiz mu'mkin. Nil tek g'ana haywanlardın' jasawın ta'miynlep qalmastan, sol jerde jasawshı adamlardı ishimlik suwı, ku'ndelikli jumısları (ma'selen kir juwıwda qollanıwı) ha'm eginlerdi suwg'arıwda suw menen ta'miyinleydi.
Ko'k Nil sarqıramaları
Aswan qalasındag'ı Nildin' ko'rinisi
Luksor qalasının' to'beshiklerinen Nildin' ko'rinisi


text:
Kiyev – Bir çoq Qırım sakini yarımadanı terk etip olamay, çünki ukrain grajdanlığını tasdiqlağan pasportı ya keregi alda degil ya da ğayıp etilgen. Olar çaresiz bir vaziyette qaldılar: sıñırnı keçmek içün vesiqalarnı taqdim etip olamaylar, Qırımda ise, pasportnı ğayrıdan yapmaq imkânsız. Nazirler Kabineti vesiqalarnı ğayrıdan yapmaq içün mahsus bir qararnı işlep çıqardı, endiden soñ, qırımlılar qıtağa barmayıp, pasportlarnı yaptıra bileler. Faqat, uquq qorçalayıcılar bildirgeninen köre, bu qararnı amelge keçirmek imkânsız, paspotrsız qalğan qırımlılar yarımadada rein olıp qalmaqtalar.
Qırım sakinleri uquq qabulhanelerniñ hadimlerine kelip, Ukraina ile memuriy sıñırnı keçip olamağanları sebebinden şikâyet eteler, çünki vesiqaları yerinde degil. Melitopol ve Canköyde sıñır merkezleri peyda olğanınen bu mesele de dünya yüzüne çıqtı ve ale daa çezilmey qala.
Bunı Qırım.Aqiqatqa izaat bererek, uquq qabulhanelerniñ adliyecisi Alöna Luneva bildirdi.
«Adamlar bir sıra sebeplerden sıñırnı keçip olamaylar. Birinciden, adam pasportnı coyğan olsa, onı tek qıtada ğayrıdan yapmaq mumkün. Ya da 25 – 45 yaşlarına kelgen olsa, fotoresim yapıştırılmaq kerek. Devlet bir çare tapmasa, bu kibi adamlarnıñ sayısı ep artacaq», – dep qayd etti Luneva.
«Almenda» grajdanlar maarifi Merkeziniñ reberi Olga Skripnik bilidrgeni kibi, 14 yaşından 16 yaşına qadar balalarnıñ da sıñırda meseleleri çıqa bile.
«Rusiye qanunlarına köre, vatandaşlar 14 yaşında pasport alalar, Ukrainada 16 yaşında. Bu sebepten rusiyeli sıñırcılar 14 yaşına kelgen balalardan pasportnı talap ete bileler, ukraina qanunlarına binaen ise, olar pasportnı tek eki yıldan son alıp olacaqlar», – dedi uquq qorçalayıcı.
Migratsion hızmetinde meselelerni körmeyler
«Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlar aq-uquqlarnıñ qorçalanuvı» aqqında qarar boyunca, Nazirler kabineti mayısnıñ 1-ne qadar grajadanlıqnı tasdiqlağan vesiqalarnı elde etüv tertibini işlep çıqarmaq kerek edi.
Bu qarar iyunniñ 4-nde qabul etilip, tek avgustnıñ 6-nda işke tüşürildi.
Oña köre, pasportnı coyğan ya da resimni yapıştaracaq olğan adam, vesiqanı kendi temsilcisi yarıdmınen yaptıra bile. Şu temsilci, Devlet migratsion hızmetiniñ er angi bölügine barıp, pasport ve vekâletni tasdiqlağan kâğıtnı köstermek kerek.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, bu kibi usullar çalışmay. «Qararda aytlığanı kibi, migratsion hızmetine barıp olamağan adam, vesiqalarnı temsilcisi vastasınen yibere bile. Amma, bunıñ içün, vekâlet aqqında resmiy kâğıt kerek. Qırımda ise, bu kibi vesiqanı tek rusiyeli adliyeci yapa bile, onı da Ukrainada kerçek olaraq qabul etmeyler», – dedi Luneva.
Ve iç bir adliyeci, pasportsız olğan adam içün vekâlet aqqında vesiqanı imzalamağa istemez.
Qırımdaki «Deystviye» uquq-qorçalayıcı merkezi avgustnıñ 4-nde nazirler Kabinetine mektüp yollap, bu vesiqanı tüzetmege rica etti.
«İşğal etilgen territoriyada yaşağan vatandaşlarnıñ vesiqalarını ğayrıdan resmiyleştirme ceryanına tüzetüvler kirsetmege rica etemiz. Bu ceryan açıq-aydın olmalı», – dep aytıla muracaatta.
Ukraina Devlet migratsion hızmetinde teñkidnen razı degiller ve ükümet tarafından qabul etilgen qarar qırımlılarnıñ vesiqlarnen bağlı meselelerni tolusınen al ete, dep sayalar.
«Qırımda vekâlet aqqında vesiqalrnı tasdiqlağan teşkiyaltlar bar. Çünki, bu kibi vesiqalrnı tek adliyeciler degil, teşkilâtlar da müürley bile»,– dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Devlet migratsion hızmetiniñ mutbat-hızmeti reberi Sergey Günko.
Aytqanına köre, adamlar vesiqalarnı toplap endi kelip başladılar, esasen Herson vilâyeti Novotroitskoye qasabasındaki migratsion hızmetiniñ bölügine muracaat eteler. Aynı zamanda, Günko, qaysı teşkilâtlarnıñ vesiqalarnı imzalamağa aqqı olğanını aytıp olamadı.
Trenden 850 adamnı çıqardılar
Faqat, vesiqaları yerinde olğan er qırımlı da sıñırnı bazıda keçalmay. Çünki sıñırcılar, Qırımda propiskası olğanlardan yolculuqnıñ maqsadını tasdiqlağan vesiqalarnı soraylar: ya da işten yollanma, ya da iş kartları ve ilâhre. Bunı avgustnıñ 5-nde birden bir qaç uquq qorçalayıcı teşkilât bildirdi. Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükqa muracaatnı insan aqaları boyunca regional merkezi, insan aqları boyunca Helsin Ukrain birligi, «Almenda» grajdanlar maarifi Merkezi, «İnsan aqları boyunca Qırım missiyası», «Krım SOS» ve «insan aqları boyunca informatsiya Merkezi» vekilleri imzaladılar.
«Cemaat teşkilâtlarına Qırım Muhtar Cumhuriyeti sakinlerinden bir sıra şikâyetler kele. Sıñırcılarnıñ Qırım ve Aqyar sakinlerine nisbeten «hususiy» şekilde davranğanı aqqında aytıla», – deñile arizada.
Cemaat vekillei aytqanı kibi, sıñırcılarğa yolculuqnıñ maqsadını tasdiqlap olmağan ya da şübeli körüngen adamlarnı yarımadağa keri qaytmağa mecbur eteler.
Aynı zamanda Devlet sıñır hızmetinde, hadimler qanun boyunca areket etkenlerinde eminler.
«Devlet sıñır hızmeti separatistik faaliyetke bağlı olğan şahıslarnı belgilemek içün, qolundan kelgenini yapa. Bunıñ içün, «Sıñır nezareti aqqında» qanunğa köre, sıñırcılar soravnı keçirip, yolculuqnıñ maqsadını ögrene bileler», – dep ayttı Qırım. Aqiqatqa Devlet sıñır hızmeti sıñız nezareti ve memuriyetniñ registratsiyası boyunca idare yollbaşçısı Aleksandr Jdanenko.
Jdanenkonıñ sözlerine köre, sıñırcılarnıñ bu kibi areketlerni yapmaq aqları bar.
«Biz endi separatistik faaliyetke alâqası olması mümkün 850 adamnı belgiledik. Bundan da ğayrı, Qırım sakinleri tarafından Ukraina şarqında areket etken separatistlerge yardım olaraq para taşığanları da tasdiqlandı. Umumen alğanda, yedi milion grivna keçirilmek mümkün edi», – dedi Jdanenko.
Devlet sıñır hızmetiniñ vekili, qırımlılarğa yolculıqnıñ maqsadını tasdiqlağan vesiqalarnı yanına almalarnı tevsiye etti.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, qırımlılardan memuriy sıñırda qoşma vesiqalarnı talap etkende, olarnıñ aqlarını bozalar ve öz imkânlarını ziyadesinen qullanalar.


text:
Qırım camilerinde qırımtatar erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye, Litvaniya musulmanlarınıñ müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirilecek.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cami imamları hutbelerinde qırımtatar halqınıñ ulu oğlunıñ ömür ve faaliyeti aqqında tarif etecekler», – denile beyanatta.
Dualar camilerde fevral 20 künü cuma namazından evel oqunacaq, başlanuvı saat 12:30.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, fevral 23 künü Aqyarda Noman Çelebicihanğa bağışlanğan tedbirler keçirilecek. Aqyar regional meclisinde buña akimiyet musaadesi endi bar olğanını bildireler.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
«Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ qurultayı vekilleri firqa başı vazifesinden Yuriy Lutsenkonı boşatıp, yañı yetekçi – Vitaliy Kliçkonı sayladılar.
Körüşüvge Ukraina prezidenti Petro Poroşenko de keldi.
Evel Kiyev başı, UDAR firqasınıñ reisi Vitaliy Kliçko ve firqanıñ daa 18 azası «Birdemlik» Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ erkânına kirdiler.
UDAR ve «Petro Poroşenkonıñ bloku» firqasınıñ oktâbr 25 künü keçirilecek yerli saylavlarğa birlikte ketmege qarar aldılar.
Ukrainada saylav kampaniyası sentâbr 5 künü başlanacaq. Ukrainada yerli saylavlar oktâbr 25 kününe planlaştırılğanlar.


text:
Krasnoperekopsk rayonınıñ Voinka köyünde bilinmegen bir tütünli duman qayd etildi. Bunı öz Facebook saifesinde qırımtatar faali Nariman Celâl haber etti.
Onıñ aytqanına köre, tütün tünevin qararnen saat 17:40 körünip başladı. Yerli sakinler iç bir qoqu duymadı.
"Adamlarnıñ aytqanına ve yaşagan yerimde körgenime köre, bu tütün ya da duman Qırımnıñ bir qaç köşesinde qayd etildi. Bir yerde yanğı, himiya qoqusı aqqında haber ettiler. Tanışlarım ayta ki, bu toz degil, çünki toz olsa edi, yerge tüşer edi, amma bir yerde bir şey körünmey", - yazdı Celâl.
Şimdilik Qırım müessiselerinden bunıñ iç bir tefsiri yoq.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Rusiyede makeme etilgen uçucı Nadejda Savçenkoğa açlıqnı toqtatmağa lâzim.
Bunı o Ukrinform neşirine bildirdi.
«Nadâ yapacağını yaptı. Menimce, şimdi toqtalmaq kerek, çünki Rusiye – istilâcıdır, insaniy printsiplerge riayet etken bir memleket degildir», – dedi o.
«Azatlıqqa çıqıp, Rusiyege diger usullar ile qarşılıq köstermek içün sağlıqnı qorumaq kerek», – dedi Cemilev.
O, Savçenkonıñ qapaluvı uzun zamanğa sürmeycegine ümüt besley, Ukrainada esirlerni deñiştirip, onıñ azatlığını talap etecektirler.
Moskva apishanesinde bulunğan uçucı Nadejda Savçenko endi 59 kün açlıq tuta. Rusiye akimiyeti onı Lugansk civarında iyün 17 künü Rusiye telekanalınıñ eki hadiminiñ ölüminde qabaatlay. Savçenko bu qabaatlarnı red ete ve separatistler tarafından bu vaqiadan evel zapt etilgenini bildire.


text:
İşğal altındaki Qırımda qırımtatar halqı liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnı qorçalağan Rusiye advokatı Mark Feygin Ukraina advokatları cedveline kirsetildi.
Advokatnıñ saifesi Ukraina advokatları milliy birliginiñ saytında yerleştirildi. Oña binaen, Feyginge çetel advokatı olaraq Ukrainada advokat faaliyetini kösterme aqqınıñ berilmesine dair qarar 2017 senesi mayısnıñ 17-de qabul etilgen edi.
Mark Feygin işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi İlmi Ümerovnı qorçalamaq içün mezkür cedvelde qayd olmaq kerek, dep bildirgen edi.
İyünniñ 30-da advokat Mark Feygin bildirdi ki, Qırımda Ümerovnıñ davasını baqqan «qadınıñ çift vatandaşlığına dair vesiqalarnı Ukrainada alacaq ola».
Advokatnıñ qayd etkenine köre, işbu vesiqalarnı ukrain cedvelinde çetel advokatı olaraq qayd olğan soñ elde etmek mümkün.
İyün ayınıñ ortasında Kreml kontrol etken Aqmescit rayon mahkemesiniñ oturışında Ümerovnıñ advokatı Mark Feygin qadı Andrey Küleşovdan çift vatandaşlığı bar olğanına dair malümat bermesini talap etti. Feyginniñ aytqanına köre, «çift vatandaşlığı olğan insan adaletni temsil etemez».
Ukraina 2014 senesinden soñ qırımlılar Rusiye pasportlarını basqı altında almağa mecbur edi, dep bildire. Kyiv qırımlılarnı işğal etilgen topraqta yaşağan Ukraina vatandaşları olaraq tanıy. Qırımnıñ Rusiye qurulışlarında çalışmağa qalğan qadı, devlet işçileri, uquq qoruyıcılar Ukraina pasportlarını teslim etken edi.
Ukraina adalet şurası Ukrainağa ant etip Rusiye tarafına keçken 276 Qırım qadısınıñ işten boşatılmasına qoltuttı.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Ümerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ tutulması, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Ümerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, manalarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Suriye talebeleri Qırım yaşlar lagerine raatlanmağa kelecek. Bunı bazarertesi künü, iyül 6-da, Rusiye mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Müessiseniñ malümatına köre, söz Suriye Arabiy Cumhuriyetiniñ arbiy borcunı eda etken vaqıtta elâk olğan arbiy hızmetçileriniñ balaları içün internatnıñ 15 talebesi aqta kete.
Qırım ziyaretinden evel talebeler Preobrajenskiy polkunıñ 154 ayrı komendant bölügine kelecek. Mında arbiy hızmetçiler Suriye balalarını avtomobil ve mahsus tehnika nümüneleri ile tanış etecekler.
Bunıñ ile arbiy hızmetçileri balalarğa öz faaliyeti, patlav aletleriniñ tapıluv ve yoq etüv ameliyatı aqqına tarif etecekler.


text:
Aqmescitte fevral 18 künü Qırım müendis-pedagogik universitetiniñ yaraştırıcı-ameliy sanat kafedrasınıñ odasında icadiy işlerniñ sergisi açıldı. Eksponatlarnıñ arasında – resimler, yımşaq oyuncaqlar, qırımtatar ve ukrain milliy kiymileri bar edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, sergi açılışında ocalar, studentler, QMPU rektorı ve yaraştırıcı-ameliy sanat kafedrasınıñ doktorları iştirak etti.
QMPU rektorı Fevzi Yakubov aytqanı kibi, sergide studentlerniñ eñ eyi işleri taqdim etildi.
«Mında siz Qırımnıñ aenkligini körersiñiz, gençlerimiz Qırımğa sevgi ile yaşağanını körersiñiz. Yarın bu yaşlarımız Qırımnıñ medeniy renkini belgileycek», – dedi rektor.
Sergide studentlerniñ soñki eki yıl içinde yapqan işleri taqdim etildi. Esasen, diplom ve kurs işleri. Yönelişleri farqlı – bediiy keramika, kostüm ve toquma yaraştıruvı ve ilâhre.
«Diplom kollektsiyamnıñ serlevası – «İndemez Qırım». Er bir kiyimde gizli bir timsal bar. İşlerimde deñiz, dağ, küneş, kök quşağı timsalleri bar. Bu iş üzerinde bir buçuq yıl çalıştım, şimdi qırımtatar qadın kiymleri kollektsiyasını meydanğa ketirecek olam», – tarif etti sergi iştirakçisi, modelyer, QMPU mezunı Nize Emirşah.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, işbu sergi eki afta devamında açıq olacaqtır.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, cumhuriyet «akimiyeti» Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq ete bileler.
Bunı Cemilev Herson vilâyetiniñ Geniçeskte ötkerilgen Meclis toplaşuvı ögüne jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Menim tam bir malümatıma köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa keri kirsetmemek meselesi baqılğan edi», – dep bildirdi Cemilev.
Lâkin, halq deputatınıñ aytqanına köre, Qırım «akimiyeti» Meclis reisini deñiştirmek maqsadında onı içinden bölecek olalar.
«Bugünde-bugün bu qararnı qabul etmediler ve bunı yapmaycaqlar, başta kollaboratsionist olmağa azır olğanlarnı toplap, içinden devrim yapacaq olalar, yani Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yañı reisi saylansın, ve Refat Çubarovnıñ yerine qoqla kelmesini isteyler», – dep ayttı Cemilev.
«Şunı aytmaq kerek ki, bu yañlış bir ümüt, çünki temsil organ temsil organ olıp qala, ve anda bir qoqla olsa, Meclis işini toqtatacaq ya da faaliyetni başqa bir şekilde alıp baracaq», – dep qayd etti Cemilev.
Malüm olğanı kibi, Mustafa Cemilevge beş yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etildi.


text:
Keriç mahkemesi Keriç şeeriniñ sabıq yolbaşçısı Oleg Osadçiyni cumaaqşamı künü, fevral 19-da, eki ayğa qadar apiske aldı. Bunı Kerç.FM saytı bildirmekte. Keriçniñ sabıq meri Oleg Osadçiy fevral 18-de sorğudan soñ 48 saatke yaqalanğan edi.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgenine köre, Keriç prokuraturası Qırımda Federal havfsızlıq hızmetiniñ bölügi ile beraber şeerniñ merkezinde topraq damartısınıñ icaresi añlaşmasınıñ tizilmesini teşkerip, topraq qanunları bozulğanını qayd etti.
Rusiyeniñ Cinaiy kodeksiniñ 286-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (vazifeden tış areketler) cinaiy iş açıldı. Şeer prokuraturası taqiqkat ketişatını nezaret altına aldı.


text:
Çarşenbe künü, aprel 8-de, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ cezasına olğan itiraz arizası boyunca Krasnodar diyar mahkemesiniñ toplaşuvı ötkerilmeli.
Bunı twitterde adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov dey ki, «ruslar» qamaçav teşkilâtçılarınıñ talaplarından birini yerine ketirmege teklif etken ediler – siyasiy sebeplerden maküm etilgen qırımtatarlarnı azat etmek. Olarnı Rusiye arbiy esirlerine deñiştirmege teklif etken ediler. Amma, ATR saibi degeni kibi, aktsiya teşkiliy komiteti bu teklifni red etti.
«Terroristlerni vatanperverlerge deñiştirmemek qararını aldıq. Deñiştirsek, ukrain bayraqları altında Qırım tarafına baracaq gumanitar komvoylarğa deñiştirecekmiz. Öyle qarar alsalar, anda bulunğan semetdeşlerimiz içün ne qadar kerek olsa, o qadar erzaqnı yollarmız», – dedi o.
Bu kibi teklif aqqında malümatnı diger qaynaqlarda tasdiqlamaylar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyeden işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ taqip etilmesini toqtatmağa talap ete. Nazirlikniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa onıñ davasını siyasiy dep adladı.
«Sözde «diñlevler» Çiygoz davasınıñ siyasiy sebeplerini daa bir kere köstere. Oyun toqtatılmasını, Ahtemniñ azat etilmesini talap etemiz», – dep yazdı Betsa mart 28-de aqşam Twitterde.
Çiygoz davasınıñ daa bir oturışı mart 29-da işğal etilgen Qırım mahkemesinde keçirile.
Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqanlar, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.


text:
2015 senesi istimal fiyatlarnıñ artması 17,5% teşkil etecek.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Fiyatlar artması mesken-kommunal hızmet tarifleriniñ paalılaşması, içki ve tütün mahsulat fiyatlarınıñ artması, em de umumen Rusiye Federatsiyasında inflâtsiya beklenilgeni sebebinden tahmin etile», – aytıla beyanatta.
Aynı vaqıtta, 2015 senesi Qırımda orta aylıq miqdarı 18,6 biñ ruble olması beklenile.
Hatırlatamız, Qırımdaki aphanelerde ilâclarnıñ fiyatları sebepsiz arttı.
Aksönovnıñ «muavini» Larisa Opanasük Qırım «Nazirler şurasınıñ» toplaşuvında aytqanına köre, bu aqqında adamlar ükümetke haber eteler.


text:
Çağatay tili
Çağatay tili (öz adı جغتای - Cağatay; uyğurca چاغاتاي - Chaghatay; özbekçe چاغاتاي - Chig'atoy) - tarihiy türkiy bir tildir. Orta Asiyada türkiy yazı tiliniñ inkişaf etilmesindeki üçünci devirni teşkil ete. Qırım Hanlığında edebiyat tili edi, çoqu zaman Qırım Hanları bu tilde yazğan ediler.
QullanıluvıDeñiştir
Çağatay tili yalıñız Orta Asiya türkiy devletlerinde yazı ve diplomatiyası tili olaraq qullanılmağa qalmağan, Rusiyede oğuzlar-qayılar tışındaki musulman türkler arasında da XIX asırğa qadar qullanılğandır. Harezm türkiy tiliniñ devamı olaraq Timurlılar devrinde peyda olğandır.
Qullanılğan elifbeleriDeñiştir
Çağatayca yazılğan eserlerniñ aman-aman episi Arap arifleri ile. Bunıñnen birlikte uyğur ariflerinen bazı çağatayca metinler de rastkele.
Fonetik ve morfologik farqlılıqlarDeñiştir
Çağatay tilinde, Orta Asiyada türkiy yazı tilini ögündeki devirlerindeki bazı fonetik ve morfologik birimlerni farqlılaşqanı diqqatnı çeke. Meselâ: ilk ecada e/i deñişmesi: keç~kiç (keç), men~min (men) kibi; e/ö deñişmesi: erük~örük (erik), teşüt~töşük (teşik) kibi; tutuq sesleri ekizlemey: yiti~yitti (yedi), qatıq~qattıq (qattı). Bütün türkiy tillerde olğanı kibi çağatay tilinde de yalın, mürekkep ve örmek cümle yapıları qullanıla. Çağataycada İslâm medeniyeti tesiri de körüne. Arapça, hususan farsça bir çoq söz ve tamlama olduqça çoqtır. Çağatay tili yerini bugün şimdiki özbekçege qaldırdı.
BağlantılarDeñiştir
- Rus devlet politik Orta Asyada H.B.Paksoy


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleriniñ aqlarını qorçalağan uquqçı Lilâ Gemeci advokat statusını aldı. Bunı o, yanvarniñ 18-nde Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İmtiannı daa sentâbr ayında bergen edim. Tünevin, yanvarniñ 17-nde, şeadetname aldım. Qorçalamağa planlaştıram. Oğraşacaq davalarımnı daa muzakere etmedik. Amma bu printsipial degil. Er angi davanen oğraşmağa azırım. Şimdi order almaq kerek. Amma bu tehnik mesele», – dep tarif etti Gemeci.
2018 senesi oktâbrniñ 27-nde «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında Rusiye uquq qoruyıcıları advokat Edem Semedlâyev, uquqçı Lilâ Gemeci ve «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Dilâver Memetovnı ekstremizm ve terrorizm saalarındaki qanunlar bozulmaycaq, dep ihtar etken edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye ükümeti işğal altındaki Qırımda Kreml nezaretindeki eki redaksiyağa maddiy yardım olaraq 210 million ruble (93 ml. grivna) ayıracaq.
Rusiyeli KHV (SMİ) bildirgenine köre, iyünniñ 16-nda «2017 senesi ve 2018-2019 senelerdeki muddetnen bağlı Federal bücet» aqqındaki mütenasip qanun leyhası, Rusiye Devlet duması tarafından ekinci oquvda qabul etildi.
«Bütünrusiye devlet televizion ve radioeşittirüv kompaniyası (VGTRK) çerçivesinde Qırım ve Aqyar territoriyasında çalışması içün teşkil etilgen eki yayınlav teşkilâtına, kirsetilgen tüzetüvlerde 210 million rublelik yardım ayırılması közde tutulmaqta», – denilmekte rusiyeli TASS agentliginiñ haberinde.
Ayrıca, Qırım aqqındaki eki dane vesiqalı filmniñ yekünlenmesi içün, daa bir tüzetmege binaen, ilâve 5 mln. ruble (2,2 mln. grivna civarında) ayırılması aqqında da söz yürsetrilmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaltada Avropa Birligi memleketlerinden kelgen 35 kilogrammdan çoq qaşqavalnı satlıqtan çıqardılar. Bu aqta Rusiye hocalıq közetüvi hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ ,alümatına köre, teşkericiler 35,705 kd “Dorblü”, “Camamber” ve “Bri” qaşqavalını taptı.
Bundan ğayrı, olar qıta Ukrainadan ketirilgen 3 kilogrammğa qadar et mahsulatını qıdırıp taptı.
“Mahsulat keyfiyetli, havfsız olğanı aqqıda, onıñ yapma yeri aqında saibiniñ kerekli sertifikatları ya da başqa vesiqaları yoq edi, bundan ğayrı mahsulatnıñ rus tilli tasvirleri yoq edi”, - denile beyanatta.


text:
«Rusiye menim içün, aziz anadır! – bej tüste paltosını kiygen nefaqacı qıçırıp aldı. – O, em aşatır, em qurtarır!». Başqa taraftan qısqa saçlı bita itiraz bildirdi: «Çünki siz Rusiyede doğdıñız. Men Ukrainada doğdım. Ve Ukrainada yaşamağa isteyim!» Soñ ilâve etti: «Rusiyede yaşayış yahşı olsa, anda kete beriñiz!»
«Siz ise, Ukrainağa barıñız!» – cevap berdi nefaqacı ve devam etti: «Men mında dünyağa keldim. Ana-babam da mında doğdılar!». Soñra qırımda kiml da çoq yaşağanı mevzusı devam etti: «Men 65 yıl mında yaşayım», – qayd etti qartana. «Yaşay beriñiz da..», – cevaplandı nefaqacı.
«Qırımda Rusiye grajdanlığından tek 7 insan vazgeçkenini aytalar. Men cedvelde 186 –ncım, em de bir qaç kün endi nevbette turam». – dedi qartana ve çıqışqa taba adımladı. «Olarnıñ soyları Ğarbiy Ukrainada yaşaylar! Ve çetelde çalışalar!» – añlattı nefaqacı. Qartana endi qapu yanına yaqınlaştı, em de barışacaq kibi qolunı uzattı. Nefaqacı bitanıñ qolunı çetke çekti: «Siz de çetelge ketiñ, Avropa Şurasına. Yoluñız açıq olsun!»
Amma, er kes böyle fikirde degil. Olga Aleksandrovna Rusiye vatandaşı olmaq içün nevbette tura, amma kendisi içün degil. Onıñ 83 yaşındda anası özüni Ale daa Sovet ükümetiniñ vatandaşı olaraq saya ve Rusiye pasportını almağa istey. «Anama pasportnı almaq içün ne yapmaq kerekligini bilmege isteyim. Men özüm 18-nden soñra, pasportnı alırım». Ukraina vatandaşı olıp qalmağa istegenlerge ise, «bu olrnıñ qararı», – dey.
Natalya Vladimirovna, nefaqacı, «rusiyeliler» nevbetinde tura. «Biz bütün ömür Rusiye bizni alıp, özüne qoşsun der arz ete edik», añlattı qart. «Devlet küçlü, adaletli, insaflıdır».
Qurucılıq şirketniñ baş müendisi Andrey ukrain vatandaşlığını seçti. Çünki «3 yaşından soñ, Rusiyede bir daqqa bile yaşamadı» ve özüni ukrainli dep saya.
Ukraina grajdanlığını saqlap qalmaq içün ukrainlilerniñ 8 künü qaldı. Aqmescitteki federal migratsion hızmetinde nevbette er kün tahminen 200 insan tura. Yarımadada arizalarnı qabul etken tek 4 noqta çalışa. Bu sebepten, episi ukrainlilerge kendi grajdanlıqnı saqlap qalmağa bayağı küç olacaqtır.
«Boglar» rubrikasında ifade etilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina tarafı, «er kesni er keske» formatında olacaq deñişimniñ birinci etapı çerçivesinde işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde bulunğan 77 ukrainalınıñ qaytmasını bekley. Bu aqta Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya haber etti, dep bildire Azatlıq Radiosı UNIAN agentligine esaslanıp.
«77 insan – bugünki künde qaytarmamız mümkün olğan insanlarnıñ sayısı. Bu Donetsk (53 kişi) ve Lugansk tarafından (24 kişi) tasdıqlanğan şahıslardır», – dedi Lutkovskaya.
Onıñ aytqanına köre, deñişim cedvellerini keliştirüv esnası devam ete.
«Birinci adım (deñişimniñ – QA) – tasdıqlanğanlarnı almaşuv, ekinci adım ise – qıdırılğanlarnı deñişim, çünki anda olğan insanlarnı bilemiz, apiste olğanlarını tasdıqlağan vesiqalarımız bar, amma muzakerelerde olarnı daa tasdıqlamadılar», – dedi Lutkovskaya.
Deñişim meselesi dekabrniñ 18-nde keçirilecek, o künü Minskte Üç taraflı bağ gruppasınıñ nevbetteki toplaşuvı olmaq kerek.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ bildirgenine köre, «Normandiya formatındaki» muzakerelerde Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» şeklinde deñişim aqqında añlaştılar. Onıñ aytqanına köre, bu esnaf bir kaç etaptan ibaret olacaq.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Mayısnıñ 30-nda saba Qırımda 805 insan observatorlarda buluna. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, 2449 kişi tibbiy közetüv altında buluna, 1383 insan evde dinamik közetüvde, 261-i hastahanede buluna, 137 insan Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde tedaviylene, 229 kişi tüzelip hastahaneden çıqtı.
Mayısnıñ 29-nda Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda 375 COVID-19 hastası qayd etildi.
Hatırlatamız, Aksenov, Qırımda iyünniñ 15-nde şifahane-kurort kompleksi Rospotrebnadzor talaplarına uyğun bir şekilde çalışıp başlaycaq, lâkin tek qırımlılar raatlana bilecek, dep bildirdi.
Yarımadada iyünniñ 1-nden itibaren qave ve restoranlarnıñ yaz meydançıqları çalışacaq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda pnevmoniyanen hastahanege alınğanlarnıñ sayısı kene arta. Bu aqta yarımadanıñ Felâket tibbiyeti ve acele tibbiy yardım merkeziniñ matbuat hızmeti bildire.
Derc etilgen malümatqa köre, soñki künde pnevmoniyası olğan 22 insan hastahanege alındı, bundan bir kün evelsi bu diagnozı olğan 19 kişi hastahanege alınğan edi.
Aynı vaqıtta hastahanege koronavirus şübhesinen alınğan 11 insan aqqında haber etile, 13 kişi keskin nefes virus yuqunçı ile hastahanege alındı.
Al-azırda Qırımda 177 koronavirus hastası bar. 22-si çetelden keldi, 18-i – Rusiyeden. 23 insan Rusiyeden kelgenlernen alâqada edi, 114-ü laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı. 44 insan tüzeldi. Bir koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 110 COVID-19 hastası bar, eki kişi vefat etti.
Yarımadada mayısnıñ 12-nden itibaren mecburiy maska rejimi kirsetile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Belarus Cumhuriyeti yañı Qırım, yani Kreml rejiminiñ nevbetteki ilhaq obyekti olurmı?
Körüne ki, Rusiye ve Belorus prezidentleriniñ körüşüvinden soñ ve Vladimir Putinniñ Aleksandr Lukaşenkoğa bir yarım milliardlıq kreditnen yardım etecegi vadesinden soñ bu sual artıq, bir afta evel olğanı kibi, tek nazariy degildir. Çünki Lukaşenko bu kösterme cümertlik içün Putinge nenen töleycegini biz bilmeymiz. Malüm olğan şey budır: Belorus prezidentiniñ aqçası yoq, memleketiniñ iqtisadiyatı ağır alda ve prezident saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlar vaziyetni tek müşkülleştire. Amma paranen tölep olamasa, belki suverenitetnen töley bilir?
Qırımnen qıyaslama tesadufiy degildir
Qırımnen qıyaslama tesadufiy degildir. Rusiye Federatsiyasına Qırım yarımadasını nasıl qoşqanlarını hatırlayıq. Rusiye qanunlarında devletke başqa memleketlerniñ bölgeleriniñ qoşulması belgilenmey. Ve o zaman Qırım acele tarzda mustaqil devlet olaraq ilân etildi, Rusiye ise onıñ ve Aqyarnıñ mustaqilligini qabul etti. Soñra ise bu "mustaqil" devlette sahte referendum keçirildi. Onıñ iştirakçilerinden Qırım suvereniteti aqqında soramadılar bile. Amma "mustaqil devlet"niñ Rusiye Federatsiyasına qosulması aqqında soradılar.
Ve soñra bu "qırımlılarnıñ qararı" Rusiye Anayasa mahkemesi, parlament ve prezident tarafından qabul etildi. Diger devletlerniñ Rusiyege qabul etilmesine imkân bergen Rusiye qanunlarına tam uyğundır. Bu arada qayd etecem ki, bu iç bir vaqıt olmağan şey degildir. 1944-ünci yılda Sovet Birligi tarafından tanılğan mustaqil bir devletniñ RSFSR terkibinde adiy bir muhtar bölgege çevirilgen Tuva Halq Cumhuriyeti ile bağlı aynı qarar, atta iç bir referendum olmadan bile, qabuk etildi.
Belarusnı qoşmaq içün, Rusiyege onı başqa devletten ayırmaq ihtiyac yoq
Belarusnen, ğaliba, Qırım ve atta Tuvaga köre daa qolaydır. Belarusnı qoşmaq içün, Rusiyege onı başqa devletten ayırmaq ihtiyac yoq. O - halqara uquqnıñ tanılğan subyekti. Onı Rusiyege qoşmaq içün, bellesem, sadece parlamentniñ qararı kerek, halq ise referendumda onı tasdıqlar. Belarusta saylavlarnıñ basıl keçkenini ise siz artıq bilesiz.
Vladimir Putin Lukasenkoğa aqça bergende, oña sanki avans bergen kibi oldı. Şimdi ise Belolus ükümdarı Rusiye zenaatdaşına, öz halqını becere bilecegini köstermek ve devlet başı saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlarnı bastırmalı. Eminim, Lukaşenko beloruslarğa tasdıqlamalı ki, adamlarnıñ nasıl rey bergeni degil, akimiyetniñ reylerni nasıl sayğanı müimdir.
Şimdi ise Belolus ükümdarı Rusiye zenaatdaşına, öz halqını becere bilecegini köstermek ve devlet başı saylavlarınıñ sahteligine qarşı narazılıqlarnı bastırmalı
Ve o bunı becerse, o zaman Moskova, bellesem, qorqusız "integratsiya protsessi"ni başlap olacaq. Rusiye Federatsiyasına qoşuluv aqqında referendumda bu memleketniñ ne qadar ealisi iştirak etecegi ve öz devletiniñ yoq olmasınen razı olacaq beloruslarnıñ sayısı müim degildir. Sabasına Merkeziy Saylav Komitetiniñ reisi ilân etecek raqam müimdir. Sahtelikke qarşı narazılıqlar ise endi tek belorus degil, rusiye askerlerinen de bastırılacaq. Çünki rusiye askerleri Belorusta "evde" olacaqlar.
Bu mahsus operatsiyanıñ iştirakçisi olğan Lukaşenko ise yañı federatsiya subyektiniñ başı olaraq kene saylanıla bile. Ya da onıñ kibiler içün mahsus tertip etilgen Rusiye parlamentiniñ yuqarı palatasına şerefli pensiyağa çıqar. Amma, Belorus ükümdarınıñ taqdiri meni pek raatsızlamay, meni o bazar etmege tırışqan memleketniñ taqdiri qasevetlendire.
Çunki tamam şimdi belli olacaq - Belorus cemiyeti Lukaşenkonıñ avtoritarizmne ve rusiye ekspansiyasına qarşı çıqıp olacaqmı ya da zorbalıqnen razı olur ve Belarus daa bir Qırım olıp qalır.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Qırımda tintüvlerden soñ tutulğan sekiz kişi Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirildi. Bunı adliyeci Rustem Kâmilev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Er kes Frankoda (soqağında) FSBde buluna. 205.5 maddesiniñ kimi birinci, kimi ekinci qısmına istinaden qabaatlana, sorğuğa çekile. Advokatlar davağa birer-birer kire», – dep tarif etti Kâmilev.
Adliyeciniñ qayd etkenine köre, quvetçiler «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ eki yañı «bölügini» şekillendirdi: Qarasuvbazar rayonında üç kişi tutuldı, Aluşta ve civarlarında – dört insan, tutulğan Eskender Suleymanov ise qardaşı Ruslan Suleymanovnıñ Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasına» qoşuldı.
İmaye, bugün saat 17:00-da Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesinde sekiz er adamnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek, dep bekley.
Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keriç politehnik kollecinde olıp keçken patlav ve atuv neticesinde 21 adam elâk olğan, daa 50-den ziyade hastahanelerde bulunmaqta. Vaqia aqqında oktâbr 17-sinde belli oldı. Gaz patlav rivayetinden terror eylemi ve kütleviy öldürüv rivayetinece sadece bir qaç saat keçti. Rusiye tahqiqatına köre, kollecde ücüm etken - dörtünci kurs talebesi Vladislav Roslâkov edi, o binanıñ içine patlayıcı maddeni ve silâni ketirgen. Qırım.Aqiqat jurnalistleri vaqialarnıñ hronologiyasını tikledi.
Başlanuv
Çarşenbe, oktâbr 17, 11:40. Keriçte patlav davuşı yañğıray. Şeerde olğan bütün acele yardım maşnaları yerli notitehnik kollecine aşıqa. Qırım matbuatı haber ete: binanıñ içinde gaz patladı.
Belli oldı ki - oquv yurtunıñ binası gaz ağına bağlanmağan
“Aşhanede patladı. Çoq adam zararlandı”, - dep videonı tefsir etip, onı içtimaiy aglarğa öz yerde bulunğanlar yüklegen.
Amma, yarım saattan bu rivayet endi tanılmay qaldı: belli oldı ki - oquv yurtunıñ binası gaz ağına bağlanmağan. Qurtarıcılar ve ekimler yaralanğanlarnı hastahanelerge alıp ketip başlay. Acele yardım maşnaları yetişmey, adamlarnı yengil maşnalarnen taşıylar.
“Cemaat naqliyatınen alıp kete ediler: marşrutka, avtobuslarnen”, - dep ayta o arada anda bulunğan Sergey.
Cesetler çoq. Bala cesetleri çoq. Aqiqiy terror eylemiOlga Grebennikova
Terror eylemi aqqında ilk aytqan kollec müdiri oldı. Patlav vaqtında o binada bulunmadı.
“Cesetler çoq. Bala cesetleri çoq. Aqiqiy terror eylemi. Menim ketkenine 5-mi, 10-mi daqqa keçken soñ birev sürip kirdi, hollnı patlattı, bütün camlar qırılıp dağıldı. Çapqalay ediler soñ, nasıldır patlayıcı paketlerni ata ediler. Soñ avtomatlarnen çapqalay ediler, ey, bilmeyim nenen. Ekinci qatta. Sınıf qapılarını aça ediler ve kimi öldürip olsalar, öldüre ediler. Mında episi, episi, episi bizimki. Aqiqiy terror eylemi, keregi kibi. Beslanda kibi”, - dep tasvir ete edi Keriç politehnik kolleciniñ müdiri Olga Grebennikova.
Bu arada kollec binasınıñ yanına silâ ve ağır maşnalar ile rusiye arbiyleri kele.
Vaqia yüz bergen yerge Kreml nezareti altındaki Qırım başı Sergey Aksönov da yol ala. Telefon bağında o haber ete: terror eylemini kollec studenti yaptı.
“Facia. 18 adam elâk oldı, yaralanğanlar 40-tan çoq. İhtimallı qatil özüni attı. O - bu oquv yurtunınıñ dörtünci kurs talebesi.. Müimi - şimdi vaziyet nezaret altında. Talebeni bu areketleriniñ sebepleri belgilene”, - dep haber ete Aksönov.
İçtimaiy ağlarda oğlannıñ elindeki tüfeknen süretleri endi peyda ola.
Mash internet-menbası vaqia şaatlarınıñ şaatlıqlarını yayınlap başlay.
“Bizde politehni patlattılar. Anda ata ediler, biz qaçıp başladıq. Biz qoradan sekirip başladıq. Men elimni tırnadım. Biz çapa edik, a balalar sadece yata edi”, - dep ağaly genç qız.
“Şu arada baqsam: ekinci ve üçünci qattan camlar uçıp başladı, amma ne tütün, ne bir şey - olmadı”, - dep ayta başqa ösmür.
Patlavdan soñ ilk saniyelerde çıqarılğan videoda atışlar eşitile. Azbarda olğan studentler, qatil kollec içinde adamlarnı atıp başlağanını daa añlamaylar.
Rivayetler
Vaqialar keçkeniñ sırasını ğayrıdan tiklegen rusiye tahqiqatına köre: Vladislav Roslâkov - öldürüvde şeklengen gençniñ adı - özü yapqan patlayıcınen çantanı aşhanede qaldırdı. Patlav yañğıradı, ondan soñ telaş başlandı. Roslâkov oquv işleri müdirini ve ocalardan birisini közlep attı, bundan soñ qalğanlarnı öldürip başladı.
Balalar, telefonlarına video çekip, çapa ediler, ceset körüp, başqa tarafqa aylana ediler.
Vaqia şaatlarından kimerleri, koridorda maskalı adamlarnı körgenlerini ayta. Studentlerden birisi, tek tüfek atışları degil de, avtomatnıñ devamlı atışlarını eşitti dep ikâye ete.
“Ocalarımıznen yaralanğanlarnı baqmağa kettik, o arada ögümizde avtomattan atıp başladılar. Daa eki metr keçip, köşeden çıqsa edik, em oldı. Tamam ekinci qattan köşeden avtomattan ata ediler. Avtomatnıñ devamlı atışları edi. E, tamam böyle, devamlı atışlar edi”, - öz yüzini köstermeyip dey oğlan.
Tamam bu kibi sualler facia kününde zarar körgenlerniñ ana-babaları ve soylarını eñ pek meraqlandıra edi. Sergey Aksönov ise qandıra edi: qatil bir özü ve maskasız edi. “O bir özü yüre edi em de bu körüne. Közetüv kameralarından videoyazılar bar”, - dep rusiye tahqiqatınıñ rivayetini tasdıqlap dey Aksönov.
Şeerde fevqulâde vaziyet ilân etildi, amma onı beş künden lâğu ettiler.
Qırım ve qomşu Rusiyeniñ hastahanelerinde 46 yaralanğan insan bulunmaqta, olardan üçü ağır alda.
Şeerde 40 künlük matem ilan etildi.


text:
Rusiye Energetika nazirliginde aytılğanı kibi, yanvar 11 künü Qırımda ışıqsız qalğan qullanıcı yoq.
«Yanvar 11 künü saat 7:00 ışıqsız qalğan qullanıcı yoq. Qırım federal okurugında umumiy generatsiyanıñ miqdarı 883 MVt teşkil ete», – dep bildireler haber agentliklerde.
Qırımda yanvar 11 künü Aqşeyh rayonı ve Sudaqta bazı meskün yerleri ışıqsız qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Natsizm üzerinde Ğalebeniñ 70 yıllığı arfesinde Rusiye yolbaşçılığı SSCB sabıq cumhuriyetleriniñ yolbaşçılığı tarafından ğayeviy demarşqa rastkeldi: biri-biri artından «ğalebe» timsali olğan qara-portaqal «Georgiy şeriti»niñ qullanuvından vazgeçeler. Şerit «1941-1945 seneleri Ulu Vatan Cenkinde Almaniya üzerinde ğalebe içün» medaliniñ tüsündedir. SSCB vaqıtları oña «gvardiya şeriti» dey ediler, onıñ tarihiy prototipi – II Yekaterina zamanı Aziz Georgiy nişanı ile meydanğa ketirilgen sarı-qara «Georgiy şeriti» edi. Qırım ve Donbass vaqialarından soñ «Georgiy şeriti» separatizm ve cenk timsali oldı ve SSCB sabıq cumhuriyetlerinden ondan vazgeçtiler.
Baltiya
Birinci nevbette Moskvanıñ ğayeviy diqqatından Baltiya memleketleri çetleşti – Litvaniya, Latviya ve Estoniyada Rusiye imperiyası ve sovet kommunizminiñ timsallerinden çoqtan vazgeçtiler. Kommunizmniñ er türlü kösterilmesi qanun tışındadır. Yasaq olğan sovet timsalleriniñ qullanılması içün cinaiy mesüliet belgilene. «Georgiy şeritleri»nden sebep mında cezalamaylar, amma rus tilli sakinlerniñ arasında separatizmniñ ola bileceginden saqınıp, bunı alğışlamaylar da.
Litvaniya, Latviya ve Estoniyada Ğalebe Kününi bütün Avropa ile mayıs 8 künü qayd ete.
Aqrusiye
Rusiyeniñ sabıq ittifaqdaşı – Aleksandr Lukaşenko da Kremlniñ ümüdini yerine ketirmedi. Onıñ ideologlarınıñ teşebbüsi boyünca Aqrusiyeniñ şahsiy Ğalebe timsali peyda oldı – qızıl-yeşil şeritte alma tüsü. Milliy toplaşuv ögünde çıqışta bulunıp, Lukaşenko «Georgiy şeriti» Aqrusiyede yasaq etilmegenini añlattı, yañı timsal ise bayramğa «milliy hasiyet»ni bermeli.
Rusiye blogerleri, beloruslarğa temel olaraq qartop tüsüni almağa kerek olğanını dep, birden şamata qopardılar. Beloruslar ise forumlarda «koloradlarnıñ» ücüminden qorqqanını bildirip, «Georgiy şeritiniñ» kolorad böcegine oşağanına ima eteler.
«Georgiy şeriti»niñ tarihiy tamırları nasıl olğanına baqmadan, şimdi o cenk ve zulum timsali oldı, böyle alda oña munasebet tabiiy ki menfiydirArtur Klinov
Belli belorus ressamı ve yazıcısı Artur Klinov Ğalebeniñ belorus timsali olğanına böyle qıymet kese: «Nasıldır bir alternativa olğanı da endi güzel, menimce. Artıq er şey açıq-aydın, «Georgiy şeriti»niñ tarihiy tamırları nasıl olğanına baqmadan, şimdi o cenk ve zulum timsali oldı, böyle alda oña munasebet tabiiy ki menfiydir. Şunıñ içün belorus alternativası kerek. Qızıl-yeşil almağa kelsek, bediiy üslübi içün tenqit etmege mümkün, amma onıñ olğanı – şübesiz, müsbet bir şey. Digeri ise – datqa bağlı. Teessüf ki, akimiyet sıqı allarda datsızdır. Mütehassıs ve ekspert cemaatçılığına muracaat etmek yerinde, er şeyni sovet adetlerinde yapa. Başqace aytsaq, akimiyetke er vaqıt yetişmegen şey – yañı bediiy tehnologiyalarğa işanç. Kerek olğanda ise, memurlar, kene de sovet mekteplerine muracaat ete. Şunıñ içün bu ceetten menfiy taraflar da bar. Amma kene de tekrarlayım: «Georgiy şeriti»niñ alternativası olğanı – güzel, açıqtan deyim».
Moldova
Rusiye ğayeviy zaptı ile Moldovada da küreşeler: Liberal firqasınıñ deputatları «Georgiy şeritiniñ» taqıluvı içün para cezasınıñ belgilenmesi aqta qanun leyhasını işlep çıqardılar. Fizikiy şahıslar içün – 120 dollar, devlet hızmetçileri – 200 dollar, yuridik şahıslar içün – 250 dollar miqdarında. Qanun teşebbüsçileri «Georgiy şeriti» separatizm, qanunsızlıq, qurban timsali olğanını qayd eteler. Adaletlik içün şunı aytmaq kerek ki, Ğalebe Künü kibi bayramı da işbu memlekette yoqtır. Vatannıñ mustaqilligi içün can bergen Qaramanlarnıñ hatıra Künü bar. Böyleliknen akimiyet çeşit taraflarda cenkleşkenlerni birleştirdi.
Ukraina
2015 senesi aprel ayında sovet ğayeviy asabalığından Ukraina da vazgeçti. «Ulu Vatan cenki» ıstılasını lâğu ettiler, bölşevizm ve faşizm cinayetlerini bir olaraq ilân ettiler. Ekinciden, Ekinci cian cenki qurbanlarını hatıra timsali olaraq qızıl haşhaş çeçegi alındı. «1939-1945. Kene iç bir vaqıt» şiarı ile haşhaş tasviri qan izleri ile nişannı añdıra.
Orta Asiya
Qazahistan – Sabıq sovet memleketlerinden ibaret olğan birlikleriniñ deñişmez iştirakçisi – bu seneden devlet bayrağı tüsünde mavı şeritlerni kirsete. Üstünde altın milliy örnek ve küneş ile qartal tasvir etilgen.
Qırğızistanda da bu kibi yolnı sayladılar: mahsus komissiya memleket şeerlerini qızıl-sarı tüslerde bezetmege avale etti. Qırmızı tüs – cesürlik ve zaferni, sarı – barışuv ve tınçlıqnı temsil ete.
Özbekistanda devlet seviyesinde şeritler qullanılmay, amma Ğalebe Künü gülçemberlerde qızıl şeritlerniñ yerinde yeşil soyları bağlanılacaq – özbek bayrağınıñ üstün tüslerinden biri.
Tacikistanda içtimaiy ağlarda «Georgiy şeritlerini» yasaq etmek teşebbüsi başlandı. İlk nevbette yaşlar ve ziyalılar buña qol tuta. Amma Rusiye timsalini resmiy seviyede daa yasaq etmediler.
Turkmenistan çoqtan sabıq ittifaq merkezinden çetleşti: tış dünyadan viza ve haber qamaçavı vastası ile qapaldı, mında Turkemenbaşı ve halefi Berdımuhamedovnıñ qaramanlığını alğışlaylar.
Kavkaz
Kavkaz memleketlerinde qara-portaqal şeritlerge pervasız munasebette bulunalar. Gürcistan ve Azerbaycanda iç te qullanılmay edi. Ermenistan akimiyeti ermeni genotsidiniñ 100 yıllığına nazlı çeçekni timsal olaraq ilân etti. Bütün bu devletlerde sovetler zamanı aqqında hatırlavlar yoq derecede, soqaqlarğa milliy qaramanlarnıñ adlarını berdiler.
Rusiye ve tanılmağan devlet qurulışları
Amma bazı territoriyalarda «Georgiy» timsaliniñ alternativası yoq. İlk evelâ, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım, «DHC» ve «LHC». Rusiye tarafını tutqan separatistler bu şeritlerni Donbass ziddiyetiniñ ilk künlerinden qullana. Aynı timsaller Abhaziya, Cenübiy Osetiya, Pridnestrovye memuriyetlerinde qullanılmaqta.
Bunıñ ile Rusiyeniñ özünde «Georgiy» kapmaniyası umummilliy areket miqyasını aldı. Vatanperverlik derecesi Qırım işğalinden soñ arttı ve Ukraina şarqında arbiy ziddiyet vaqtında tam noqtasına keldi.
Mahsus bu maqsat içün «Qazan toquması» fabrikasında şeritniñ istisalı bıltır 4 biñ kilometr olsa, bu sene 10 biñ kilometrge arttı. Onı belorus yiplerinden tikeler. Rusiye memurları boylarına «Georgiy şeriti» tüsünde şallarnı bağlay, modeller mezkür tüste anterlerni kiyip, sanağa çıqa, qara-portaqal paketlerge çeşit mahsulat qadaqlana – yengeç parçalarından başlap kondomlarğa qadar.
Maqaleniñ asıl nushası – Radıyo Svaboda saytında


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım ve Donbasta Rusiyeniñ arbiy istilâsı ve insan aqları bozuvları aqqında daa bir kere hatırlattı. O, Ukraina vatandaşlarına qarşı qanunsız areketlerde qabaatlı olğan er kesni cezalandırmağa çağırdı. Bu aqta Çubarov İnsan aqları kününde ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye yapqan areketlerinen dünya global telükesizlik sistemasınıñ esaslarını boza, Qırımda ise insan aqları ve serbestliginiñ ciddiy bozuvları qayd etile.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde farqlı fikirlerni ve işğalge qarşı tirenüvni bastırmaq içün yapılğan qanunsız ve cinaiy areketler, hususan Qırımtatar Milliy Meclisi ve yerli qırımtatar temsiliy organlarınıñ azaları, cemaat faalleri, aq qorçalayıcılar, jurnalist, advokatlarnı taqip etüv, BM, OSCE, Arvopa Şurası kibi halqara teşkilâtlar tarafından toqtatılmalı», – dep yazdı Çubarov.
Meclis reisi Rusiye reberleriniñ gumanitar uquq bozulğanı içün cinaiy mesüliyetke çekilmesini talap ete.
İnsan aqları künü 1950 senesinden berli BM Baş Assambleyasınıñ teklifinen er yıl dekabrniñ 10-nda qayd etile. 1948 senesi bu künü BM Baş Assambleyası Umumiy insan aqları beyannamesini qabul etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ottawada Canada parlamentinde qırımtatar sürgünligi qurbanları añıldı. Canadada Ukraina elçisi Andrey Şevçenko bildire ki, parlament yanında qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve Canada parlamentiniñ deputatları iştiraki ile miting olıp keçti.
Miting soñunda deputat, faal, uquq qorçalayıcılar ve ukrain cemiyetiniñ vekilleri flashmob keçirip, qırımtatar tamğasını yapqanlar.
«Halqımıznı zafer künü degil, sürgünlikniñ facialı künü birleştirdi, – dep ayttı Mustafa Cemilev. – Amma eminim, tezden büyük künümiz olacaq – Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi künü».
Ottawada Cemilev Canada memurları ve deputatlarınen körüşip, Canadanıñ Qırım meselesinde daa sert yanaşmasını muzakere ete. O, Qırımda repressiyalarğa oğratılğan qırımtatarlarğa qoltutmağa çağıra – Qırımnı terk etmege mecbur olğanlarğa yardım etmek, yarımadada kerçek malümatnıñ tarqatılmasına imkân bermek, em de Qırımnıñ işğalden qurtarma yollarınıñ muzakere etilmesi içün halqara platformanı qurmaq.
«Qırımtatarlar ve Ukrainağa birdemlik köstermek içün mındamız. Canada gumanitar yardımını arttırmalı, işğalcilerge qarşı ceza yolları bar. Çette qalamaymız», – dep qayd etti Canada parlamentinde Ukraina ile dostluq gruppasınıñ reisi Boris Vjesnevskiy.
Mustafa Cemilevniñ Canada ziyareti ve qırımtatar flashmobı Ukraina elçihanesiniñ ve ukrain cemiyetiniñ yardımınen teşkil etildiyu
Canada Qırım işğalini ve Rusiyeniñ Ukraina istilâsını sert bir şekilde takbih ete, Ukrainağa eñ çoq yardım etken dünya liderlerinden biri ola.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina siyasiy studiyalar mektebiniñ eyyeti Strasburgda (World Forum for Democracy) Dünya demokratiya forumında Rusiye apsinde bulunğan ukrainalı siyasiy mabüslerge qoltutuv aktsiyasını keçirdi.
«Muzakereler etraftaki müitnen bağlı olsa da, Rusiyede, işğal etilgen Qırımda ve Ukrainanıñ şarqında tutulğan Ukraina vatandaşları olğan siyasiy mabüsler mevzusını körmemezlikke uramaymız. Ukraina siyasiy studiyalar mektebiniñ eyyeti Forum vaqtında aktsiya ötkerip, Avropağa Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı yapqan arbiy tecavuzı, Qırım işğali ve yarımadada ve vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında insan aqları bozulğanı aqqında hatırlattı», – dep aytıla Ukraina siyasiy studiyalar mektebiniñ haberinde.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Qırım ve Rusiyedeki Rusiye apishanelerinde 127 ukrainalı siyasiy mabüs tutula.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kreml ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan qırımlılarnıñ Rusiye apsinden azat etüv esnasını «aqsata», dep aytqan edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda siyasiy mabüsler «kesen-kes yoq», dep israr ete.


text:
Qırım uquq qoruyıcı gruppası, Rusiye koloniyasında bulunğan ukrain siyasiy mabüs Volodımı Baluhqa destek köstermege teşviq ete. Bunı uquq qoruyıcılar öz Facebook saifesinde yazdı.
Volodımırğa qol tutıp, oña FSİN-mektüp Rusiye sisteması vastasınen mektüp yollamağa ricada bulunalar. Bunı yapmaq içün, bağlantıdan keçmek kerek. "Öz bölgeñizni saylañız" grafasında "Tver vilâyeti"ni qayd etmek kerek . "Müessiseni saylañız" grafasında "İK-4 Torjok" yazmalı.
Volodımır Baluh mektüplerni alsın dep, uquq qoruyıcılarniñ tevsiyelerine köre, olarnı rusça yazmaq yahşıca, ve rusiye akimiyeti "ekstremist" dep qabul ete bilecek cümle ve ibarelerden saqınmalı.


text:
Bunı veteranlarnıñ Aqyar şeer teşkilâtınıñ prezidenti Sergey Rıbak bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Aqyar «gübernatorı vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo Asker ve Deñizci abidesini nizamğa ketirmek içün ve Ulu Vatan Cenki müzeyiniñ qurulıp bitirilmegen eski binasını yoq etmek içün para ayırmağa qarar aldı.
Mında Aqyarlılar içün raatlanuv bağçasını meydanğa ketirmege planlaştırıla.
«Novıy Sevastopol» yerli neşirniñ malümatına köre, evelleri veteranlar Sovet vaqtında qurulışı başlanğan Ulu Vatan Cenki müzeyini soñunaca qurmaq içün muracaat ete edi, faqat muvafaqiyetsiz.


text:
Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar (Belogorsk) rayon mahkemesi dekabrniñ 23-ünde "Taygan" parkını daa bir ayğa qapatmaq qararını aldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa parknıñ müdiri Oleg Zubkov aytıp berdi.
"Mahkeme keçti. Oturış "Taygan"nıñ daa bir ayğa qapatıluvınen yekünlendi. Nasıldır arslannı tırnağan nasıldır ırğaçı arslanlarnı tutıp , karantinge qoymağanımız içün. Ve askerni tırnaganları içün", - dedi Zubkov.
Onıñ aytqanına köre, park yanvarniñ 23-üne qadar qapalı olacaq, amma ondan soñ da aynı qararlar alına bile.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.