text:
Şuşı könnärdä prezident belän säyäxät itüçe xäbärçelär Mintimer Şäymievnıñ islam illärendäge oçraşuları turında yaña xäbärlär yudırdı. Kuveytta “Sal'wa Sabax Äl Äxmät” üzäge binasında beznekelär iqtisadıy köçebezne täqdir itkännär. Bu çarada zur keşelärdän Tatarstan başlığı Şäymiev, islam eşläre, Kuveyt däwläteneñ yustitsiä ministrı Gabdulla Maatuq Äl'-Maatuq häm başqa wağraq qunaqlar qatnaşqan. Tatarlar äytmeşli; “Allağa şöker!”, Tatarstannıñ çit ilgä barğaç maqtanıp söylärlek; “Tatneft'”ye, “İdeyä” texno parkı, zur aqçalar alğan häm kiläçäktä anı küp tapqırlar arttırıp birergä tieşle “Alabuğa” maxsus iqtisadıy zonası, danı yıraqlarğa taralğan “QAMAZ” zavodı bar. “QAMAZ” zavodları turında söylägännärgä östäp Tatarstanlılar belän islam illäre citäkçeläre häm başqa qunaqlar “Tübän KamaNeftexim”, Qazan borğalaq zavodı kebek ere predpriätieläre xaqında söyläwçe fil'm qarağannar. Mintimer Şäymievçılar söylägännär ğäräplärgä tieşle däräcädä barıp ireşsen häm alar Rusiä belän elemtäne nığraq bäyläsennär öçen der inde Kuveyttağı Rusiä ilçese Azamat Koläxmätov üzeneñ sälämläw çığışında: “Tatarstan – ul tiz häm totrıqlı üsä torğan respublika, tormış eşçänlege ölkälären Auropa standartlarına kertep, üz aldına zur maqsatlar quya torğan töbäk” – digän. Şulay uq Tatarstan başlığınıñ Rusiä öçen kiräkle şäxes buluın da äytep ütkän. Ä menä ğäräplärgä Mintimer Şäymiev citäklägän respublika İslam dinendägelär küp yäşäwe belän qızıqlı ikän. Monıñ şulay ikänen Kuveytnıñ islam eşläre ministrı Maatuq Äl'-Matuqnıñ:“Tatarstan küp möselman yäşi torğan däwlät häm biredä bezneñ illär arasında oxşaşlıq bar”- digän süzlärennän kürergä bula.
Ğäräp illärenä säyäxätkä Mintimer Şäymiev üze belän jurnalistlardan alıp ministrlarğa qädär iärtkän. Säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov islam illäre eşmäkärläre belän bulğan oçraşuda Kuveyt belän bulğan partnerlıq mönäsäbätläre turında tanıştıra. 2005 yıl näticäläre buyınça Kuveyt belän tawar äyläneşe 15 million dollarğa citkän. Bezdän Kuveytqa çığarıla torğan töp tuarlar – cir transportı, yök avtomobil 'läre häm alarğa cihazlar. Bıltır bu däwlätkä Tatarstannan 684 “QAMAZ” maşinası cibärelgän. 2006 yıl planı buyınça bıyıl 300 avtomobil' cibärergä toralar. Şäymievnıñ Kuveyttağı oçraşuı turındağı älege xäbär Tatarstan başlığı belän säyäxät itüçe jurnalist - Ruslan Möxämmätşin yazmasına tayanıp yazıldı. Çönki Şäymievnıñ säfärläre xaqında tulı itep yazılğan başqa xäbär yuq ide.
Röstäm İsxaqi


c: text/html

text:
Bulanaş bistäsendä mäçet bulırmı?
Sverdlovski ölkäseneñ könçığış töbägendä urnaşqan Bulanaş bistäse uzğan ğasırnıñ utızınçı yıllarında kümer şaxtası cirlären üzläşterä başlağanda tözelgän. Poseloknıñ nigezen kübesençä biredä tatarlar salğan digän xaqlı fiker yäşi. Äle siksänençe, tuqsanınçı yıllarda ğına biredä sigez-tuğız meñ tatar xalqı yäşi ide. 2002 yılğı xalıq sanı alu näticäläre buyınça, xäzer anda nibarı öç meñgä yaqın tatar qalğan. Bilgele inde, bu xälgä şaxtalar yabılıp eşsez qalu häm demografik wazğıyät yoğıntı yasağandır. Härxäldä, bügen anda yäşäwçe tatar xalqınıñ küpçelege olı yäştä.
Şuña qaramastan, bu tirädä ber genä mäçet tä yuq. Küptän tügel Bulanaş tatarları belän oçraşu waqıtında Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding citäkçeläre Bulanaşta mäçet tözü täqdime belän çığıp, alarğa bu eştä üzlärennän yärdäm wäğdä ittelär. Ni ğäcäp, olı yäştäge qartlar arasında bu täqdim zur yaqlaw tapmadı. “Bezgä mäçet kiräkmi, qartlar ülep bara, anda barıber yörüçe bulmayaçaq” digänräk fiker yañğıradı.
Qızğanıç, sovet ilendä, ateizm çorında şäxes bulıp formalaşqan küp keşe, din qartayğaç, ülär aldınnan ğına kiräk, digän fikerdä tora. “Bez yäş bit äle, duñğız aşasaq ta, araqı eçsäk tä bula, dinne qartayğaç totarbız” digän fikerne dä yış işetergä turı kilä. Bu bigräk tä tatarlarnıñ ruslar arasında erep yuğalırğa yıraq qalmağan, çit traditsiälärne qanına señderep üskän buın yäşägän töbäklärdä şulay.
Bulanaşta mäçet kiräkme? Bu soraw belän bez urta yäştäge millättäşlärebezgä, xälleräk eşquarlarğa möräcäğät ittek. Urman eşläre belän şöğellänüçe Tahir äfände Töxfätullin fikerençä, yäşlärne, balalarnı äxlaqi ruxta tärbiäläw öçen mäçet bik kiräk.
Tahir äfände, xalıqnı kütärep bulsa, mäçet tözeleşenä üze prorab bulıp alınırğa äzer ikänlegen belderde. Mäçet kiräk digän fikerne Bulanaş xastaxanäseneñ baş tabibı Damir Ğarifullin da xupladı. Mäçet bezneñ balalarıbız tatar familiäsen yuğaltmasın öçen kiräk, dide ul.
Bu könnärdä bistädä ğömer itüçe möselmannar mäçet tözü buyınça cıyın uzdırırğa buldılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Mädäniätlär bağlanışı aşa bağlanışlar mädäniätenä» şiğäre astında 2005 yıldan oyıştırılıp kilüçe festival' tınıçlıq, dini sabırlıq, tolerantlıq ideyälären alğa sörgän, millätara xezmättäşlek turında söyläwçe filmnarnı berläşterä. Bıyıl festival'gä 50läp ildän 700dän artıq ğäriza qabul itelgän.
Festival' Tatarstan Prezidentı teläktäşlegendä TR Mädäniät ministrlığı, Qazan meriäse, Rossiäneñ Möftilär şurası tarafınnan oyıştırıla. Bıyıl traditsion nominatsiälärgä östäp, Rossiäneñ yäş rejisserların barlawçı «Yäş Rossiä» nominatsiäse dä kertelde. Jürinı tanılğan kinorejisser, Rossiäneñ xalıq artistı, SSSR Däwlät premiäse laureatı Aleksandr Proşkin citäkläde. Şulay jürida Äfğanstan, Törqmänstan, Üzbäkstan, Tatarstan wäkilläre eşläde.
Bäygedän tış programma da waqiğalarğa bay buldı. İran rejisserı Mäcid Mäcidineñ Päyğämbär balaçağına bağışlanğan «Allahı İlçese» filmı, cirle rejisserlarnıñ Musa Cälil, Ğabdulla Tuqay, Ğabdraxman Äpsälämov tormışı häm icatın yaqtırtqan filmnarı kürsätelde, II «Kino waqıtı» belem birü forumı oyıştırıldı. Filmnar beryulı Qazannıñ «Rodina», «Mir», «Qorston» kinoteatrlarında, Qazan Kremlendä häm berençe tapqır İnnopolis şähärendä bardı.
Festival' Qazannıñ «Piramida» kompleksında açılğan ide. Yabılu tantanası M.Cälil isemendäge Tatar däwlär akademiä opera häm balet teatrı binasında ütte. İñ yaxşı näfis film, iñ yaxşı rejisser, operator, stsenariy avtorı, ir-at rolen başqaruçı, xatın-qız rolen başqaruçı, iñ yaxşı dokumental' film, iñ yaxşı animatsiä filmı kebek nominatsiälärdä barlığı 10 ciñüçegä Qazan festivaleneñ bilgese – Söyembikä manarasın surätlägän istälekle sınnar tapşırıldı.


text: Tokio – Rusiä prezidentı Vladimir Putin häm Yaponiä premier-ministrı Yuniçiro Koizumi ike il arasındağı iqtisadi bäyläneşlärne nığıtırğa, bäxäsle utrawlar mäsäläsen xäl itü tırışlığın köçäytergä kileşte. Tokioda ütkän söyläşülärdän soñ Koizumi, kiläçäktä utrawlar tiräsendäge bäxäs iqtisadi xezmättäşlekkä kirtä bulmayaçaq dide. Utrawlarğa kilgändä, bu mäsälädä qarşılıqlar bar. Şuşı möxim mäsälägä çişeleşne, bez xezmättäşlekne kiñäytü yulında ezlärgä kileştek, - dide Yapon premier-ministrı. Putin Yapon investorların Rusiägä aqça salırğa çaqırdı, yaña tözeläçäk Seber neft ütkärgeçe, Qıtayğa ğına tügel, Yaponiä häm töbäkneñ başqa illärenä dä faydağa bulaçaq dide. Bu proyekt bar töbäkneñ energetika infrastrukturasın nığıtaçaq, illärneñ iqtisadlarına östenleklär biräçäk, - dide Rusiä prezidentı. İke citäkçe iminlek mäsäläsendä ministrlar däräcäsendä söyläşülär başlarğa kileşte, terrrorçılıqqa qarşı häm Yaponiäneñ - Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerüen xuplawı turında kileşülär imzaladı.


text:
Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı turındağı mäglümät küpertelgän bulğan, digän ğäyepläwlärne Buş administratsiäse kire qağa
Ğiraq suğışı inde betügä qaramastan, anı başlaw öçen töp säbäp bulğan Saddamnıñ küpläp üterü qoralı, döresräge, anıñ bulu-bulmawı tiräsendä bäxäs däwam itä. Qayber belgeçlär Buş administratsiäsen bu qoral turındağı mäglümätne küpertüdä ğäyepli. Yäkşämbedä däwlät sekretare Colin Powell häm Buşnıñ iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice televizor ekrannarına çığıp şuşı ğäyepläwlärne kire qağırğa tırıştı..
Ul arada häm Britaniä, häm Quşma Ştatlarda Saddannıñ qoralı turında mäglümät suğışnı aqlaw, terorğa qarşı koalitsiägä kübräk illär cälep itü öçen maxsus räweştä küpertelgän digän ğäyepläwlär yañğırıy. Uzğan çärşämbedä Tony Blair Britan parlamentı aldında cawap totıp, bu ğäyepläwlärne kire qaqtı. (Azatlıq radiosı bu turıda söylägän ide.) Yäkşämbe könne çirat Amerikan räsmilärenä citte. Başta däwlät sekertare Colin Powell, annarı Buşnıñ iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice, ber-ber artlı televizor ekranına çığıp, şul uq ğäyepläwlärne kire qağırğa tırıştı.
Fox News televideniesendä çığış yasap Colin Powell, Ğiraqnıñ andıy qoralı bulğanına ber şik tä yuq, Saddamnıñ andıy qoralı härwaqıt buldı, anıñ ximik qoral qullanğanı bar, ul üzendä biologik qoral buluın tanıdı, ä menä ul qorallarnıñ yuq itelüwenä dälil kiterelmäde, dide. Colin Powell Ğiraqlılarnı "yalğan häm yäşerü ostaları" dip atadı häm ul qoralnıñ qayçan da bulsa tabılaçağın äytte.
Buşnıñ iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice NBC televideniesendä çığış yasap, administratsiä suğış başlağanda bik centekle küzläw mäglümätlärenä tayandı, citdi belgeçlärneñ bersendä dä Saddamnıñ andıy qoralı buluında şiq yuq ide, dide. Buş administratsiäsen bu mäglümätlärne küpertüdä ğäyeplägän demokratlarnı Rice xanım "tarix üzgärtüçelär" dip atadı. Ul şulay uq, Saddamnıñ qoralı buluıda şiklänmäwen, läkin anı tabu öçen waqıt kiräk buluın äytte.
Suğış betkännän soñ Ğiraqqa yözlägän amerikan belgeçe kilep tikşerülär başlasa da, älegä anıq dälillär yuq. Ğiraqnıñ tönyağında tabılğan ike trailerda bilogik matdälär tabılmadı. Ğiraq ğalimnäre bu trailerlar hawa balonnarı öçen vodorod citerü öçen dip äytsä dä, amerikan belgeçläre moña ışanmıy, andağı cihazlar barı tik qoral citeşterü öçen bula ala, dip sanıy. Bu trailerlarnı inde 3 fänni törkem tikşerde. Berençe ikese – äye, bu küçmä laboratoriägä oşağan disä, öçençe, däräcäleräk törkem – bolay dip äytü öçen ciätrlek dälil yuq digän näticä çığardı.
Amerikan prezidentı Buş ta, ber atna elek Peterburda çağında, bu trailerlarnı Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralına dälil dip atağan ide. Alay da, moñarçı Saddamnıñ andıy qoral buluında hiç kenä dä şiklänmägän Buş, soñğı waqıtta beraz yomşağraq belderülär yasıy başladı. Uzğan atnakiç Qatardağı amerikan xärbiläre aldında çığış yasap, ul älege trailerlar Saddamnıñ qoralı buluı tügel, ä anıñ andıy qoralnı yasarğa sälätle buluı turında äytte. Bu isä suğışqa qädär äytelgän süzlär belän çağıştırğanda zur ayırma.
Ali Gilmi, Praga


text:
Yevropa Tözekländerü häm Üseş bankı belän Tatarstannıñ xezmättäşlege
Yevropa tözekländerü häm üseş bankı prezidentı Jan Limyernıñ Qazandağı räsmi säfäre, comğa könne, Spurt Bankında oçraşu belän başlandı. Äytergä kiräk, berniçä kön elek Yevropa bankı, Qazan bankınıñ 28 potsent aksiälären satıp aldı häm şul räweşle Spurt bankınıñ iñ ere aksionerına äverelde.
Yevropa Tözekländerü häm Üseş bankınıñ finans institutlar törkeme direktorı Kurt Ğayger äytüençä, Yevropa bankı kebek ere aksionerı bulu "Spurt" bankınıñ kapitalın nığıtuğa, cirle bazarda anıñ urının saqlarğa, çit il investorları belän xezmättäşlek çeltären kiñäytergä yärdäm itäçäk. Yevropada tözekländerü häm üseş bankı 1991 yılda, tözelgän. Ul yıllarda Yevropanıñ Üzäk häm Könçığış rayonnarında sotsialistik lager' cimerelä. Sovetlar soyuzı tarqalıp barlıqqa kilgän illärgä iqtisatların üsterü öçen yärdäm kiräk bula. Yevropada tözekländerü häm üseş bankı üz östenä bu maqsatnı da ala. Bügen banknıñ investitsiäläre, iqtisat bazarın üsterü öçen Yevropa häm Aziäneñ 29 ilendä qullanıla.
Bu bank 1991 yıldan 2004 yılğa qädär elekke sovetlar soyuzı illäreneñ 114 proyektın finanslap 25 milliard yevro sarıf itkän, alarnıñ 6 milliardı Rusiägä turı kilä. Ğomumän, Yevropa Tözekländerü häm Üseş bankınıñ barlıq finanslarınnan 20 % Rusiägä qarıy. Soñğı yıllarda Rusiädä Yevropa bankı investitsiälägän tübändäge proyektlarnı atarğa bula.
Älege Bank “Miroqqo Ayrospeys Rusiä” şirkätenä Tupolev samoletın tözü öçen 36 million yevro, Sankt-Peterburgta su çistartu qorılmaların tözü öçen 24 millon yevro, Dceneral Motors häm Avto Wazğa 153 million yevro, Sankt- Peterburgta Toyota zavodın tözügä 24 million yevro investitsiälär kertkän.
EBRR belän urtaq xezmättäşlekkä kergän "Spurt" bankına isä 1992 yılda nigez salınğan. Ağımdağı yılda aktivlarınıñ küläme buyınça ul Tatarstan bankları arasında bişençe urınnı yauladı. Rossiäneñ iñ ere 200 bankı isemlegenä kertelä.
18 mayda, Jan Limyer, "Xirurgiä titanı" yabıq aksionerlıq cämğiätendä häm 18-nçe Üzäk şähär klinik xastaxanäsendä dä buldı. Soñğısına Lemyer äfände bank isemennän 5 million aqça birep xäyriä kürsätte.
Yevropa tözekländerü häm üseş bankınıñ yıllıq utırışın Qazanda ütkärüne, beräwlär Tatarstannıñ iqtisadi yaqtan üseşe dip bäyäläsä, ikençelär, monı zur säyäsät belän bäyli.”Zvezda Povolj'ya” gäcitendä Räşit Äxmätov, älege çaranıñ töp oyıştıruçısı bularaq Röstäm Miñnexanovnı bilgeläp Mintimer Şäymiev premyer - ministrnıñ dönya külämendä abruyın arttırırğa teli dip yaza. Zamanında Yevropa tözekländerü häm üseş bankınıñ belän Qamil İsxakov eş başlap yörgän. Ul waqıtta Yevropalıylar Qazanğa 125 million dollarlıq kredit birgän bulğannar. Älbättä bıyılğı utırışta, bu aqçalarnıñ qaya sarıf itelgännäre dä äyteläçäk. Räşit Äxmätov farazlawınça, Röstäm Miñnexanov komandası totınğan eşlären cirenä citkezep eşli, bu utırışnı da alar iñ yuğarı däräcädä ütkärergä tırışaçaqlar. Älege çaradan soñ premyer ministr çit il qunaqları aldında säyäsi şäxes bularaq formalaş, di Räşit Äxmätov “Zvezda Povolj'ya” gäcitendä.
19 may könne Yevropada tözekländerü häm üseş bankı utırışı qısalarında “Rusiä töbäkläreneñ üseş yulları” iseme astında xalıqara investitsion forum da uzar dip kötelä.
20-21 may könnärendä Yevropada tözekländerü häm üseş bankı citäkçelege bank idärä şurasınıñ 17Hчe yıllıq utırışı uzaçaq. Çit il qunaqlarınıñ räsmi säfärläre 22 mayda tämamlana.
Ğädel Galämetdinov.


text: Berençe oçraq 26nçı fevral terkälgän ide. Ul könne Ufa neft texnik uniwersitetı yanında Anğoladan bulğan student tuqmalğan ide. Artaban vyetnamlı “sabağın aldı”. Şul waqıyğalardan soñ respublika prokuraturası cinayät eşe açqan ide. Nihäyät, ber törkem skinheadlar qulğa töşkän. Alar 17-25 yäşleklär. İñ yäşenä 14 yäş.Törkemdä 8 keşe. Alar üzlären Hitlernıñ däwamçısı dip sanap, anıñ tuğan könen bilgelägän, faşist simwollı kiemnär kiep, rasist eçtälekle listovqalar çığarıp, alarnı taratu belän şöğellängän. Törkem “4nçe reyx” isemen yörtkän. Alarnıñ töp doşmannarı isemlegenä afriqannar, yähüdlär häm aziatlar kergän. Alarğa 100dän 500 000 sum külämendä ştraf, yäki 5 yılğa qädär ireklärennän mäxrüm itü yanıy.


text:
"Sigezlek" finans ministrlarınıñ oçraşuında Rusiä yağulıq tä''minatı mäs''äläsen alğa sörä
Bu atna azağında Mäskäwdä cide aldınğı industrial'' il häm Rusiäneñ finans ministrları oçraşuı uzdı. Kön tärtibendä töp mäs''älä bulıp energiä tä''minatı ölkäsendäge iminlek tordı. İqtisadi qüwäte yağınnan törkemdäge qalğan illärdän qalışqan Rusiä üzeneñ şulay yağulıq tä''minatçısına äylänüe aşa dönyadağı qödräten kire qaytarırğa tırışa.
"Minemçä, bez torğan sayın yışraq "energiä iminlege" dip atala başlağan mäs''älälärne xäl itüdä döres ber yünäleş buldırdıq", di Rusiäneñ finans ministrı atna azağında Mäskäwdä uzğan oçraşunıñ näticäse turında.
Bügenge köndä Rusiä Yewropanıñ 25%-lap gaz ixtiacın qaplıy. Häm ul kiläçäktä bu külämne tağın da arttıra aluına işarä itä. Xäzergä gaz torbautkärgeçlär aşa quılsa, kön tärtibenä anı sıyıqlandırıp satu mäs''äläse kütärelä. Bu tabiği gaz säwdäsen kiñäytü häm irekländerü mömkinleklären aça, di Aleksey Kudrin:
"Gaznı torbautkärgeçlär aşa ğına tügel, sıyıqlandırılğan kileş tä citkerü mömkinleklären iskä alğanda, eşne bergä alıp baru bazarnı kiñäytä häm dönya külämenä çığara alır ide", dip farazlıy kiläçäkne Rusiä finans ministrı Kudrin.
Çitkä yağulıq çimalların satu Rusiä iqtisadınıñ uzğan yılda ğına da 6 protsent üsüenä kiterde. Küzätüçelär, Mäskäwneñ şuşı östenlege, yäğni yağulıq çimallarına bay buluı häm anı satuın arttıruı Rusiä prezidentı Vladimir Putingä höcümçänräk säyäsät alıp baru yulın aça. Mäskäw xäzer Könbatıştan yañğırağan tänqitkä bik iğtibar itmi, häm üzeneñ Ukraina, Gruziä kebek kürşelärenä qarata qırısraq möğämälä kürsätä. Neftneñ ber miçkäse yaqınça 60 dollarğa kütärelüe sürätendä Vladimir Putin Rusiäneñ dönyadağı urınına, ilneñ elekke citäkçelärennän ayırmalı bularaq, zurraq ışanıç belän qarıy - Rusiä qödräten ul kire näq menä yağulıq tä''minatçısına äylänü aşa qaytarmaqçı. Bu uñaydan Putin, Rusiä energiä iminlegen totrıqli itüçe bula ala digän qaraşnı alğa sörä. Monı ul britan finans ministrı Gordon Brown belän oçraşqanda da qabatladı.
"Häm nihayät biredä dönya energiä bazarındağı totrıqlılıqnı tä''min itü mäs''äläse tora", di Rusiä prezidentı, Mäskäwneñ bu ölkädä ışanıçlı partner bula aluına işarä itep.
Soñğı aralarda Rusiä üzeneñ xalıqara eşçänlegen dä bermä-ber arttırdı. Ul İran belän Könbatış arasında kilep tuğan kierenkelektä dä aradaşlıq itä, İzrail-fälästin nizağın xäl itüdä dä üzäk urınnı alırğa tırışa. Bu atnada Putin Könbatışnı ğäcäpländergän yaña ber belderü yasadı - üzeneñ Mäskäwgä söyläşülär öçen fälästin saylawlarında ciñgän "Xämas" törkemen çaqıruın äytte.
Kärim Kamal


text:
Senator Pat Roberts tizdän Ğiraqta küpläp üterü qoralları tabılırğa mömkin di
Säddam xakimiäte bärep töşerelügä 3 ay çaması waqıq uzsa da Ğiraq suğışın başlawğa töp säbäp "Bağdad üzeneñ küpläp üterü qoralları belän qurqınıç tudıra" digän ğäyepläwlärne raslawçı ışanıçlı dälillär äle dä tabılmadı. Prezident Bush administratsiäse suğış aldındağı ışandırularında arttırular qullanğan dip tänqitlänä. Şulay da Senatnıñ Küzläw Komitetı räise Pat Roberts küptän tügel Ğiraqta bulıp qaytqannan soñ jurnalistlar aldında tizdän Ğiraqtağı AQŞ xärbiläre Säddamnıñ ul qoralların tabarğa mömkin dip belderde.
Üz çığışında Roberts Bush administrtsiäsen älege yäşeren mäğlümätlärneñ hiçyuğı ber öleşen genä bulsa da cämäğätçelekkä açarğa çaqırdı.
Robert qayber säyäsi küzätüçelärneñ küzläw mäğlümätlärenä qarata totrıqlı ber fikerdä bulmawına qızğanıç belderde. Küzläw xezmätläreneñ eşen ul däwlät iminlegenä yanağan qurqınıçlarnı belü öçen törle noqtalarnı totaştıruçı analitik eş dip sürätläde.
Senator 11-nçe sentäberdän soğ AQŞnıñ küzläw xezmäte analitikların terror höcüme äzerlänüenä işarä itüçe unlap mäğlümät kilügän qaramastan alarnı ber-bersenä bäyläp näticä yasıy almawda, şul säbäple aldan kisätä, terror höcümenä qomaçawlıy almawda ğäyeplädelär di. Xäzer isä şul uq küzätüçelär kiresençä küzläw analitikları Säddam ximik häm biologik qoral yasağan digän näticä çığaru öçen kübräk mäğlümät tuplarğa tieş dip äytälär di Roberts:
AUDİO: Bügen 2-3 mäğlümätne totaştırıp näticä çığarsañ häm ul tulısınça uq raslanmasa, küzläw xezmätlären qatı tänqitli başlıylar. Min monı ğädelsezlek dip sanamıym.
Ämma Ğiraqqa barğan törkemdäge başqa ber senator Carl Levin Bush administratsiäse Ğiraq suğışı aldınnan arttırular qullanğan dip isäpli. Älege matbuğat oçraşuında çığış yasap Levin üzeneñ näq Robert kürgän mäğlümätlär belän tanışqanlığı, ämma başqa törle näticägä kilüe turında äytte:
AUDİO: Bez ul qorallarnı tapsaq ta, tapmasaq ta, Bush adminisratsiäseneñ zur ışanıç belän anda küpläp üterü qoralları buluı häm Säddamnıñ alarnı qullanaçağı turındağı ğäyeplärlärneñ küzläw mäğlümätlärenä nigezlängän buluı turındağı belderü minemçä arttırıp cibärü bulğan. Älege säfär waqıtında kürgän ber närsä dä minem ul dälillär turındağı borçulı fikeremne üzgärtmäde.
Bu matbuğat oçraşuında Qorallı Köçlär Komitetınnan tağın berniçä senator çığış yasadı. Alar älege säfär nigezendä, Säddamnıñ qoralları temasına qaramağan başqa närsälär turında da söyläde. Komitetnıñ räise John Warner Ğiraqnı tözekländerü öçen başqarası eşlärgä tuqtaldı. Levin Ğiraqta iminlek köçläre buldıru eşenä Germaniä, Fransiäne kebek illärne NATOnı häm Berläşkän Millätlär Oyışmasın cälep itärgä çaqırdı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
“Watan” partiäse möselmannarnı yaqlıy
22 aprel'dä Rusiä federatsiäse prokuraturası binası qarşında Möxämmät Minaçev citäkçelegendäge “Watan” partiäse piket ütkärde. Bu piket xäzerge waqıtta Rusiäneñ törle töbäklärendä, bigräk tä tatarlar yäşägän töbäklärdä möselmannarnı qulğa aluğa qarşı oyıştırılğan piket ide. Piketçıylar totqan plakatlarda “Prekratite gonenie na tatar, musulman”, “Svobodu slovo!” “Svobodu Mansuru Şangeerevu” , “İmperiä ne baluy s islamom” digän süzlär yazılğan ide. Şunısın da äytergä kiräk bu piket xaqında Mäskäwdäge küp törle islam oyışmalarına, mäçetlärgä xäbär itelgän bulsa da piketqa kilüçelär ber distägä dä tulmadı. Ä inde piketçılar kilep plakatların da açarğa ölgermädelär ike militsiä xezmätkäre alarnı Prokuratura binası yanınnan çitkäräk kitergä ügetli başladı. Şunnan soñ Minaçev röxsät käğäzen kürsätep, bez şuşı adres buyınça torabız, ber genä adım da çitkä kitmäyäçäkbez dide. İnde piketçılar urınnarınnan quzğalmağaç. Militsionerlar tiz arada tağı ber dokument kiterep, sez ekstremistlar bulmasağız, bu dokument astına qul quyığız dip ügetli başladılar. Läkin piketçılar qatı tordı. Militsiäneñ ber genä täqdimen dä ütämäde. Ber genä käğäzgä dä qul quymadı Xattä Tverskaya uprawasınnan kilgän, alarnı ikençe yaqqaraq borırğa tırışqan çinovnikka da röxsät käğäzen kürsätep, tegelärneñ üzlären borılıp kitärgä mäcbür ittelär. Äytkänemçä piketçılar totqan plakatlar arasında «Svobodu Mansuru Şangereewu» digäne dä bar ide. Ul keşe Rusiäneñ möftilär şurası räistäşe İsmail Şängäräyewnıñ bertuğan abıysı, bügenge köndä Asterxanda qulğa alınğan, törmädä utıra. Piketta İsmail xäzrät Şängäräev ta bar ide. Min annan, “Mäskäwdä ber yıl elek oyışqan “Xaq- Spravedlivost” digän xoquq yaqlawçı oyışma bar bit. Alar möselmannarnıñ mänfägaten qayğırtır öçen tözelgän oyışma bularaq tanıtqan ide üzlären. Nigä sez şul oyışmağa möräcäğät itmisez?”dip soradım. Ul mina “Min üzem ul oyışmanı oyıştıruçılarnıñ berse bulam. Läkin , minem abıyım belän şundıy xäl kilep çıqqaç ul oyışma citäkçese Kalandarov minnän çitkä borıldı. Ul oyışma xäzerge waqıtta barı tik xökümät qarşında yaxşı atlı bulıp qalırğa tırışqan oyışma. Alar berqayçan da möselmannarnı yaqlamayaçaqlar. Läkin bez yaña xoquq yaqlawçı yaña oyışma oyıştırdıq. Şuşı könnärdä genä Amerikada Washingtonda bulıp qayttıq. Anda Rusiädäge möselmannarnıñ xälläre turında söyläştek. Xoquq yaqlawçılar belän oçraştıq, -” dide.
Näzifä Kärimova “Azatlıq” radiosı, Mäskäw


text:
Elazığ Musiki Cemiyeti - Mendilim İşle Yolla
Sanatçı : Elazığ Musiki Cemiyeti
Türkü : Mendilim İşle Yolla
Etiketler : Elazığ Musiki Cemiyeti - Mendilim İşle Yolla türkü indir, Elazığ Musiki Cemiyeti - Mendilim İşle Yolla türkü dinle, Elazığ Musiki Cemiyeti türküleri, Mendilim İşle Yolla mp3 indir, Elazığ Musiki Cemiyeti türküleri Mendilim İşle Yolla türküsü, Mendilim İşle Yolla sözleri, Elazığ Musiki Cemiyeti mp3 dinle, Elazığ Musiki Cemiyeti download, Mendilim İşle Yolla bedava mp3, Elazığ Musiki Cemiyeti türkü sözleri, Elazığ Musiki Cemiyeti türkü dinle, Elazığ Musiki Cemiyeti son albüm indir
Elazığ Musiki Cemiyeti Türküleri
Elazığ Musiki Cemiyeti - Mendilim İşle Yolla
Elazığ Musiki Cemiyeti - Hafomun Evi
Elazığ Musiki Cemiyeti - Odasına Vardım
Elazığ Musiki Cemiyeti - Elazığ Uzun Çarşı
Elazığ Musiki Cemiyeti - Çayda Çıra
Elazığ Musiki Cemiyeti - Saray Yolu İncedir
Elazığ Musiki Cemiyeti - Sinemde Bir Tutuşmuş


text:
Bügen Germaniäneñ Ştutgard şähärendä Quşma Ştatlar armiäseneñ Yewropadağı İdaräse üzägen meñnärçä keşe çolğap aldı.
Alar qulğa-qul totışıp İdarä üzäge tiräsendä 5 çaqrım ozınlıqtağı tere çılbır xasil itte. Frankfurtta AQŞ xärbi hawa bazası yanındağı Zeppelinhaym timer yul stansiändä meñläp keşe cıyılıp “Armiä qaytıp kit” dip qıçqırdı. Gretsiä başqalası Afindağı demonstratsiädä meñnärçä keşe “bez suğışnı tuqtataçaqbız” dip qıçqırdı. Demonstratsiäçelärneñ qayberläre AQŞ ilçelegenä taba barğanda yulda oçrağan McDonald’s aşxanäläre tärzälärenä qızıl buyaw sipte.
Könyaq Koreada suğışqa qarşı çıqqan 2 meñläp demonstatsiäçe AQŞ älämen yandırdı. Alar AQŞ ilçegenä taba barğanda politsiä belän bäreleşep aldı. Vietnam başqalası Hanoyda AQŞ ilçelege qarşında 150-läp student suğışqa qarşı buluların belderde.
Könyaq Afrika Respublikasındağı Keyp-Tawnda meñnärçä keşe AQŞ konsullığı qarşında demonstatsiädä AQŞ älämnären yandırdı, Amerikağa qarşı şiğarlär qıçqırdı.


text:
Üzbäkstannıñ baş prokurorı Räşit Qadırov uzğan atna axırında Andijan şähärendä başlanğan çualışlarnı bastıruda 169 keşe üterelde dip belderde.
Elegräk Taşkent 30-lap keşeneñ genä ülüe turında äytkän ide.
Ämma Üzbäk oppozitsiäse wäkilläre äytüençä barlığı 750-läp keşe üterelgän.
Andijanda bäreleşlär tıyılğan islam xäräkätendä qatnaşuda ğäyeplänüçe 23 keşene xökem itü eşennän başlanıp kitte. Uzğan comğa könne ber törkem törmägä höcüm itep küp kennä totqınnarnı çığardı.
Xalıqara oyışma Amnesti İnternational Andijandağı xällär turında döreslekne barı tik bäysez tikşerü genä açaçaq dide.
Üzbäkstan tışqı eşlär ministrlığı çit illärneñ ilçelären Andijanğa alıp barunı oyıştıraçağın belderde. Diplomatlar anda çärşämbe yä pänceşämbe könne baraçaq.


text:
Irımbur başqorttarı qoroltayı ütte
Irımbur başqorttarı qoroltayı yañı räyes haylau sarahına yıyıldı. Irımbur başqorttarı qoroltayı başqarma qomitetı räyese Xäźisä Qalmantaeva äyteüensä, ölkälä 60 meñläp başqort yäşäy. Bında balalarğa 44 mäktäptä tıuğan tel dä öyrätelä ikän.
Tik tıuğan tel öyrätelä tip xäbär höylägän Qorltay räyese ike hüźźe bergä quşıp äsä telendä äñgämä birä almanı. Unıñ urıś häm başqort teldären quşıp yahağan matur äñgämähen tıñlausılarğa işettermäksebeź.
Xörmätle tıñlausılar, Irımburźağı başqorttar qoroltayı başqarma qomitetı räyese Xäźisä Qalmantaewa menän äñgämä tıñlanığıź. Ular bögöngö qoroltayın 450 yıllıq yubileyğa bağışlağan ikän.


text:
Hindstan qoş virusına qarşı daru citeşteräçäk
Hindstannıñ öçençe zur daru citeşterü şirkäte Cipla, şuşı virusqa qarşı Tamiflu daruın citeşterü plannarı turında iğlan itte. Bu darunı moñarçı Şveysariäneñ Roche şirkäte çığarğan ide, ämma taläp artqanğa alar citeşterep ölgermi başladı. Britaniädä çığuçı Financial Times gazetı Cipla citäkçeläreneñ berse bulğan Amar Lulla süzlären kiterep, Hindstannıñ älege darunı Afrika, Latin Amerikası häm Aziä illärendä arzan bäyägä sataçağın xäbär itte. Cipla şirkäte şulay uq VİÇ virusına qarşı daru citeşterä.


text:
Xalıqara Atom Agentlığı İrannıñ atom programmasın tikşerer öçen cıyıla
Bügen İrannıñ yuğarı däräcädäge iminlek räsmiläre "İran Xalıqara Atom Energiäse Agentlığınıñ uran bayıtu programmasın tuqtatırğa digän färmannarın ütämiäçäk" dip belderde. İrannıñ Yuğarı Milli İminlek Şurası başlığı Hassan Rowhani, İran berençe adım yasap, üz teläge belän uran bayıtu programmasın tuqtatıp toraçağı turında iğlan itte, läkin uran bayıtu eşlären tuqtatunı taläp itkän nindi dä bulsa dokument – qabul itelmiäçäk, dide.
İrtägä Xalıqara Atom Enegriäse Agentlığı cıyılıp İrannıñ atom programmasın tikşeräçäk. Quşma Ştatlar, İrannı – Atom Qoralın Cäyeldermäw Kileşüen bozuda ğayepläp Berläşkän Millätlär Oyışması tarafınnan sanskiälär bilgeläwgä basım yasıy. Läkin qayber illär, şul sanda Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları eşneñ bolay tirängä kerüen telämi. İran süzlärenä qarağanda, atom programması barı tik tınıç maqsatlarda qullanıla. Quşma Ştatlar häm qayber könbatış däwlätläre İran atom programmasın qoral citeşterüdä qullana digän farazlar belderä.
Bügen İtaliägä säfären tämamlağan İsrael premyer-ministrı Ariel Şaron, İtaliäne, Yevropa Berlegeneñ prezidentı bularaq, İranğa atom programması tiräsendäge wazğiätne açıqlarğa digän basım yasarğa çaqırdı. Bu xaqta Şaron İtaliä tışqı eşlär ministrı Franco Frattini belän bulğan oçraşu waqıtında beldergän.


text:
Näcäftäge şiği çualışları Ğiraqnı totrıqlandıru ömetlären sürelderä
Ğiraqnıñ Näcäf şähärendä inde altınçı kön bäreleşlär däwam itä, alar sişämbedä dä tuqtalmadı. Amerikan ğäskärläre anda şiği ruxanie Moqtada äl-Sadrnıñ qorallı tarafdarlarına qarşı köräşä. Näcäftäge suğışlarnıñ däwam itüe Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte öçen zur problema bulıp tora häm totrıqsızlıqnıñ şiğilär yäşägän başqa ölkälärgä taralu qurqınıçın arttıra.
Audio, uram suğışları
Şiği möselmannar öçen izge sanalğan şuşı şähärneñ iske ziratı yanında menä şundıy suğışlar bara, amerikan ğäskärläre anda inde menä altınçı kön mäğlüm şiği ruxanie Moqtada äl-Sadr tarafdarları belän köräşä. Düşämbe kiçen yaqlar atışlarnı ber köngä tuqtatıp toru turında kileşkän ide, läkin sişämbe irtän anıñ ğämäldä bulmawı açıqlandı.
Audio, kisätü
Amerikan xärbiläre Näcäf xalqın, Ğiraq politsiäse belän xezmättäşlek itärgä häm bäreleşlär barğan şähär mäxällälären taşlap kitärgä öndi, qorallı ğisyançılar belän bernindi dä ut tuqtatu kileşüe yuq dip belderä. Äl-Sadr da üz yağınnan düşämbe könne Ğiraq xökümäteneñ qorallar tapşıru taläben kire qaqtı häm üz köçläreneñ soñğı qan tamçısına qädär suğışaçağın äytte. "Reuters" agentlığı xäbärçese Näcäftä, üzen Angliädän kilüçe dip tanıtqan ber ğisyançı belän söyläşkän, ul, amerikannarğa qarşı köräşü öçen Näcäfkä şiği möselmannar bar Yevropadan kilä dip belderä.
Audio, ğisyançı
"Amerikannarğa häm berektäşlek köçlärenä şunı äytergä telibez - bez biregä bar Yevropadan kildek häm bezgä äle kiläçäktä dä quşılırğa teläwçelär, inşaalla, citärlek. Bu alarğa bezdän, ğömerlärebezne fida qılarğa äzer toru turında ber kisätü, bez alarnı bertuqtawsız bombalap toraçaqbız" dip kisätä şiği ruxanie Moqtada äl-Sadrnıñ Mähdi ğäskäre suğışçısı Ğiraqtağı Könbatış berektäşlege köçlären. Näcäftäge bäreleşlär Ğiraqnıñ İyäd Ğälläwi citäkçelegendäge waqıtlı xökümäte öçen citdi sınaw bulıp tora. Alarnı tuqtata almağan häm Näcäftä tärtip urnaştırmağan oçraqta Ğälläwineñ dä, bar xökümätneñ dä abruyına, anıñ ilne totrıqlılıqqa kiterü tırışlıqlarına zur zian sala ala. Şuña kürä dä räsmi Bagdad bu mäs''älädä qırıs eş itärgä tırışa. Läkin ikençe yaqtan, äl-Sadr tarafdarlarına qarşı zur suğış başlap cibärüneñ dä üz qurqınıçları bar. Berençedän bu ğadi xalıq arasında küpsanlı qorbannarğa kiterä ala, ikençedän, uram bäreleşläreneñ Näcäftä urnaşqan izge urınnarnı cimerüe ixtimal. Ul oçraqta qänäğätsezlek Ğiraqnıñ bar şiği xalqında uyana häm ğisyanğa alar da quşıla ala. Tınıçsızlıqlar turında xäbärlär Bagdadnıñ şiğilär yäşägän Sadr mäxälläsennän dä kilä başladı, misal öçen. Anda xäzerge waqıtta amerikan tankları urnaştırılğan dip xäbär itelä. Ğiraqnıñ sälämätlek saqlaw ministrlığı mäğlümatına qarağanda, Bagdad tiräsendäge çualışlarda atna başınnan birle 10 keşe üterelgän häm 104 keşe törle cäräxätlär alğan. Näcäftäge yuğaltular xaqında räsmi xäbärlär yuq, amerikan xärbiläre genä anda 360-lap Mähdi suğışçısın yuq itüe xaqında belderä. Ä älegä Ğiraqnıñ şiği şähärläre nigezdä yabılğan xäldä qala birä.
Kärim Kamal


text: Äfğanstan NATO tınıçlıq saqlaw köçläreneñ sanın häm wäkälätlären arttırunı xupladı. Kiçä berlekneñ tışqı eşlär ministrları ğäskär sanın 6 meñgä arttıru, xärbi köçlärne ilneñ könyağına da urnaştıru turında qarar qabul itte. Äfğanstan saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile Zahir Azimi, bu çaralar iminlekne arttıraçaq, dip belderde. Norvegiä, kiläse yılda Ğiraqqa F-16 xärbi oçqıçların cibäräçägen xäbär itte. Şvesiä, 2 atna elek Mazar-e-Şärif şähäre yanında inde ikençe şved xärbieneñ häläk bulğanın belderde.


text:
Dönyanıñ in bay 7 ileneñ finans ministırları häm üzäk bank citäkçeläre bugen Fransie başqalasında oçraşıp zäğiflänä barğan global ekonomikağa qarata çaralar kürergä wäğdä itte .Törkemneñ belderü proyektında 7 ilneñ iqtisadları ğädättägennän aqırın üsä ämma sälämät bulıp qala dip äytelgän.
Quşma Ştatları, Yaponie, Germanie, Britanie, Fransie, Kanada häm İtalyanıñ finans räsmiläre qatnaşqan cıyında Gretsie finans ministırı aqırınayğan global ekonomikanı niçek itep canladıru probleması aldında torabız dip äytkän.Yevropa Üzäk Bankınıñ prezidentı Duisenberg süzlärençä,bilgesezlek üsü mömkinçelekläre öçen töp borçılu bulıp tora


text:
İntertat.ru elektron gazetı qızıqlı oçraşuğa çaqıra
Tatarstannıñ İntertat.ru elektron gazetı dä şuşı könnärdä bik qızıqlı häm faydalı ber çara äzerli. Comğa, 15 noyäber könne, Mäskäw waqıtı belän köndezge säğät 12-dän başlap ber säğät däwamında Rusiä tatarlarınıñ federal' milli-mädäni moxtariäte citäkçese, jurnalist Rimzil Wäli şuşı gazetnıñ küpsanlı uquçılarınıñ sorawlarına cawap biräçäk. Rimzil äfände belän oçraşu on-line rejimda ütäçäk. Sezne Rusiä tatar milli-mädäni moxtariäteneñ eşçänlege, ğomümän tatar häm anıñ yäşäyeşe, anıñ problemaları qızıqsındıra ikän räxim itep qunaq@intertat.ru adresına üzegezneñ sorawlarığıznı yullağız. Alar cawapsız qalmas.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Berläşkän Millätlärdäge daimi wäkile itep Washington şul oyışmanı tänqitläwçene bilgeli
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush ilneñ Berläşkän Millätlärdäge yaña daimi wäkile itep John Boltonnı bilgeläde. Qoral küzätü belgeçe bularaq tanılğan Bolton Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ xäzerge eşçänlegen kisken tänqitläwçe dä bulıp tora. Şuña kürä dä bu keşene BMO-ğa wäkil itep quyu Quşma Ştatlarnıñ Ğiraq suğışı arqasında qaqşağan xalıqara abruyın kütärügä bik yardäm itmäs digän qurqular bar.
Audio, Condoleezza Rice
"Prezident ta, min dä Johnnı bu eşkä, ul anı yaxşı itep eşli aluı säbäple aldıq. Bolton şaqtıy qırıs fikerläwçe diplomat. Ul ireşkän uñışlar isemlege zur, häm anıñ küp taraflar belän näticäle eşläwe dä tanılğan" di däwlät sekretare Rice John Bolton turında. Şuşı räsmi soñğı 4 yılda Quşma Ştatlar däwlät departamentınıñ qoralsızlanu ölkäsendäge yuğarı wäkile bularaq eşlägän ide. Ayırım alğanda ul, İran häm Tönyaq Koreäne dönyadan ayırunı häm alarğa qarşı, üzlärendä şikle atom programması bulu säbäple, qırıs çaralar kürüne alğa sörde. Bolton şulay uq, qayber xalıqara cıyınnarğa qarşı tänqitçän çığışlar yasap Washingtonnıñ Yevropadağı berektäşlärendä dä qänäğätsezlek uyatqan ide. Düşämbedä ul üzeneñ näticäle küpqırlı diplomatiäne häm Quşma Ştatlarnıñ Berläşkän Millätlärdä üz maqsatlarına açıqtan-açıq aralaşu yardämendä ireşüne yaqlawın belderde:
Audio, John Bolton
"Amerikan citäkçelege Berläşkän Millätlärneñ, näticäle eşläwçe Berläşkän Millätlärneñ uñışqa ireşüen teli, häm bu oyışmanıñ üz nizamnamäse eçtälegennän dä çığa. Xäzer BMO öçen uñay mömkinleklär waqıtı citte, häm uñışlı reformalar ütkärüdä anıñ üzenä dä amerikan citäkçelegeneñ yaqlawı kiräk" di Quşma Ştatlarnıñ şul oyışmadağı daimi wäkile John Bolton. Ägär dä anı xäzer senat raslasa, ul Berläşkän Millätlärgä anıñ kön tärtibenä reformalar ütkärü mäs''äläse kütärelgän çorda kiläçäk. Moñardan tış şuşı oyışma xäzer Ğiraqtağı "azıq xaqına neft" programması häm Kongodağı tınıçlıq saqlaw köçläreneñ baliğ bulmağannarnı censi cäberläwe tiräsendäge ğawğalar belän mäşğül. Amerikan Kongressınıñ respublikan äğzaları xätta, ägär dä şuşı ğawğalar tieşle däräcädä tikşerelmäsä häm BMO-ğa bäyle qırın eşlär xökem itelmäsä, oyışmağa aqça birüne tuqtatu belän kisätä. Şunıñ sürätendä daimi wäkil itep Boltonnı bilgeläw räsmi Washingtonnıñ Berläşkän Millätlärgä qarata qırıslığın däwam itäçägen añlata ala. Oyışmanıñ matbuğat wäkile Stephane Dujarric alay da, general'' sekretar Kofi Annan Bolton belän reformalar ölkäsendä bergä eşlärgä cıyına dip belderde:
Audio, Stephanie Dujarric
"Bezneñ, eşebezne küzätep daimi xisap taläp itkän keşelärgä bernindi dä qarşılığıbız yuq. Kiresençä, bez xisap totıp toruıbıznı telibez häm bu ölkädä bez soñğı aylarda şaqtıy eş başqardıq häm äle başqaraçaqbız da" di Kofi Annannıñ matbuğat wäkile, yaña amerikan ilçese Boltonnıñ Berläşkän Millätlärgä qarata taläpçänlege turında.
Kärim Kamal


text:
İran prezidentı Venesuelada buldı
Venesuela prezidentı Uğo Çhaves bolay dide: “Min bezneñ qardäşebez , İran íslam respublikası prezidentın sälamlim. Min anı üz yörägemnän häm Venesuelanıñ böten xalqı isemennän sälamlim!”
Äxmädinicäd cawap itep bolay dide: “Venesuela häm İran xalqı, ike ilneñ xökemätläre häm anıñ başlıqları, şähsän bezneñ aradağı, xezmättäşlek böten dönya xalqına fayda ğına kiteräçäk. Monda süz ğädellek häm törle qısularğa qarşı köräş turında bara”. Ul Venesuelanıñ BMO İminlek şurasına kerüen yaqlarğa wäğdä itte.
İran häm Venesuela başlıqları sement häm velosipedlar citeşterüdä urtaq şirkätlär buldırunı planlaştıra. Çhaves süzlärenä qarağanda hätta maşínalar eşläw ixtimalı da bar.


text:
Iran AQŞ belän söyläşülärdä başqa illärgä tä`esirlegen qullana
İran häm Quşma Ştatlar 3 distä yıldan soñ, Ğıraq mäsäläsenä bäyle räweştä turı häm räsmi diplomatik söyläşülärgä qayta. Tähran, Quşma Ştatlarnıñ Ğıraqtağı eşen qatlawlandıra aluın yäşermi. İran üzeneñ ğädäti uyının uynıy, başta qıynlıqlar tudıra, annan annan çığu yulın täqdim itä, dip sanıy belgeçlär.
İran İslam respublikası, Äfğänstandağı wäzğiätne törle yaqlap totrıqsızlandıra aluyın kürsätä. Häm monı AQŞ belän mönäsäbätlärendä qullana. Moña qädär Afğanstan räsmiläre häm cämätçelelek, ilneñ eçke eçlärenä tıqşınuçı häm ğısyançılarğa yärdäm kürsätüçe itep Paqıstannı atıy ide. Ämma küptän tügel, İrannıñ könbatış Afgänstanğa ütep kerüe, İrannıñ üzendä Äfgänstanğa qarçı suğışçılar äzerläwe turında xäbärlär kürenä başladı. İrannıñ maqsatları turında sorawlar quyıla. Ni säbäple İran Äfgänstandağı suğışçalarnı qoral belän täemin itä?
İrandağı Äfğan qaçaqların urınnarına quyu, könbatış Äfğanstanda şaw-şu quptarğan ide häm awırlıqlarğa kiterde. 85 meñläp afğanlı kire qaytırğa mäcbür buldı. İran qanunnarnı bozmıyça ğına, Qabulğa bulğan täesirlegen kürsätte. İran Ğıraqtağı eşçänlege belän çağıştırğanda Äfganstanda bälkem kübräk eşlider dä. İrannıñ yaqın beräktäşläre Qabulda zur urınnar alıp tora. Ğıraqtan ayırmalı bularaq, İranlılar Äfğanstanğa ciñel ütep kerä ala, çönki könçığıştağı iranlılarnıñ kürşeläre belän urtaq yaqları küp, tel ayırmlıqalrı da yuq. İrannıñ yäşermiçä qoral cibärüe häm Äfğanstan cirenä oçıp kerüe, Tährannıñ bu ildäge xällärne küzätep toruın, kiräk bulsa eş itärgä äzerlegen häm buldıra aluın kürsätä.
Washington häm anıñ NATOdağı beräktäşläre İranğa atom programması, terroçılarğa yärdäm itü yäki keşe xoquqları mäsäläsendä küpmeder basım yasasa, İran şunda uq alar öçen awırıqlar tudıra ala. Äfganstanıñ tışqı eşlär ministrı Rangin Datfar Spanta İrannıñ äfgan qaçaqların quyıp cibärüen Kabulğa bulğan basımı itep sürätli. İran monı üzeneñ atom programmasına bäyle räweştä NATOnıñ Äfgänstandağı eşçänlegenä qarşı torır öçen eşläde, di. Älege qaçaqlar mäsäläse ildä axır çıqtä konsitutsiä nizağına kiterde. İran, Bağdatt Quşma Ştatlar belän ber östäldä utrığanda qaraşınnan qaytırğa ciynmyı. Ul Afğanstannı Washington belän xezmättäşlek itüçe itep kürsätä ala, häm şul uq waqıtta anda qayber qıyınlıqar da tudıra ala. Ul qaysı yulnı saylar, mäsälä açıq bulıp qala.
Bikä Timerova.


text:
Oblıs äkimi Berdibek Saparbaevtıñ törağalığımen öñirde sporttı damıtw jäne gir köterwden älem çempïonatınıñ ötkizilwine day`ındıq jumıstarı boy`ınşa jïın ötti.
Qazirgi küni oblıs turğındarınıñ 26,9 pay`ızı sportpen turaqtı türde şuğıldanadı. Bïıl sport salasına 5132,0 mln. teñge bölindi. Onıñ işinde «Aqtöbe» fwtbol klwbına 2 mlrd teñge qarjı qarastırılğan. Alay`da elimizde, älem boy`ınşa ötkizilgen şaralarda Aqtöbe oblısı jaqsı körsetkişterge jete almay` keledi. Mäselen, 2013 jılı medalʹdar sanı 489 bolsa, 2015-te 441 medalʹdi enşilegen.
«Eñ negizgisi buqaralıq sporttı damıtw mañızdı. Awdan äkimderimen birge, federacïyamen birlesip jumıs jasaw kerek. Barlıq alañdar bar, salınıp ta jatır. Sonı biz durıs äri tïimdi pay`dalanwımız qajet. Är türli sporttıq şaralardı köbey`tsek, sportqa qızığwşılardıñ sanı köbey`edi. Sportpen şuğıldanwşı jastarımızdıñ qatarı köp bolsa, tärtipbuzwşılıq ta azayadı. Özge öñirlerge ketip qalğan bapkerler men sportşılardı şaqırwımız qajet. Olardıñ barlıq jağday`ın jasap, solarmen birge jumıs istewdi tapsıramın», - dedi Berdibek Saparbaev.
Ay`maqta 2012 jıldan beri älem çempïonatı uy`ımdastırılmağan. Bïıl älemniñ 35 elinen 450 gir köterw sportınıñ may`talmandarı keledi dep kütilwde. El namısın 54 sportşı qorğay`tın boladı. Olardıñ qatarında älemniñ 12 dürkin çempïonı Evgenïy` Gonçarov ta bar.
20 tamızdan bastap çempïonattıñ ötkizilwi boy`ınşa «Qonıs» sport saray`ında ştab jumıs jasawda. Ştab quramına oblıstıq federacïya ökilderi men dene şınıqtırw jäne sport qızmetkerleri kiredi.
Oblıs äkimi şaranıñ ötetindigi jöninde xabarlandırwlardıñ da durıs jürgizilmey` jatqandığın sınğa alıp, sport basqarması basşısına xalıq arasında aqparattıq jumıstarın keñinen jürgizwdi tapsırdı.
Ay`tıp ötey`ik, gir köterwden älem çempïonatı bïılğı jılğı 26-30 qazan aralığında «Qonıs» sport saray`ında ötedi.
«Aqtöbe aqparat» ortalığı


text: Bügen biredä Rusiä häm Fransiä saqlanu ministrları Sergei İvanov häm Michele Alliot-Marie oçraştı. Söyläşülärdä süz xärbi cihazlar citeşterü häm satuda urtaq proyektlar turında barğan. İke ministr xärbi oçqıçlar häm boralaqlar citeşterüdä xezmättäşlek turında kileşkän. Bügen kiç saqlanu ministrları Mäskäwdä Rusiä-Fransiä İminlek Xezmättäşlege Şurası utırışında qatnaşa. Cıyınğa qatnaşır öçen häm Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov belän oçraşır öçen bügen Mäskäwgä şulay uq Fransiä tışqı eşlär ministrı Michel Barnier kilä.


text:
Qazaqstandı üzilissiz basqarıp kele jatqan Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ qurmetine 1991 jıldan beri Qazaqstan boy`ınşa 30 mıñnan astam adamnıñ esimi Nursultan dep qoy`ılğan eken.
Bizdiñ awdanımızda da 270-ke tarta azamattarğa Nursultan esimi qoy`ılğan. Solardıñ biri 1995 jılı twılğan Ermekov Nursultan Twğanbay`ulı.
Ol bügingi tañda M.X.Dwlatï atındağı Taraz Memlekettik wnïversïtetiniñ jwrnalïstïka fakwlʹtetinde bilim alwda. Öziniñ esimi Elbasına ırımdalıp qoy`ğanın maqtan tutatın Nursultan bügingi künniñ özinde el awzında jürgen azamat. Öziniñ erekşe dawısımen, tapqırlığı jäne izdenwiniñ arqasında top aldında söz tawıp, şeşendikti janına serik etip jür. Onıñ mektep jasında jürgen keziniñ özinde-aq «Sağınış samalı» attı kitabı jarıqqa şıqqan. M.Äwezov atındağı mektep-gïmnazïyasınıñ tülegi, tört perzenttiñ arasında ösken jas jigittiñ boy`ında Otansüy`giş qasïet bar. Onı ottay` jay`nağan eki közinen, külimdep, ülkenge qurmetpen til qatqan sözinen-aq añğarwğa boladı. Anası Ay`gül de ulınıñ keleşeginen ülken ümit kütedi. Jastay`ınan Elbasınıñ ärbir sarabdal isterin körip, köñilge tüy`ip ösken jigit Prezïdent jay`lı onnan asa maqala, şığarmalar jazsa, şabıttanıp jazğan jırlarına san jetpey`di. Bolaşaqta Elbası jay`lı kitap şığarıp, öz qolımen özi qasïet tutqan Prezïdentke aparıp bergisi keletinin söz arasında ay`tıp qalğan Nursultanğa biz de armanıñ orındalsın degen izgi nïetimizdi jetkizdik.
Betti day`ındağan: Darïxa ÜMBETÏYaROVA, «Sarısw»


text:
Äfğan xatın-qızları ilneñ yaña konstitutsiäsenä xatın-qızlar xoquqları turında ayırım matdä kertüne täqdim itä
Äfğanstannıñ könyaqkönçığışındağı Ğazni provinsiäsen wäkillek itüçe Noorya Wisal, konstitutsiägä "Äfğan irläre häm xatın-qızları" töşençäsen kertüne täqdim itä. Proektta isä "äfğan watandaşları" dielgän.
Tönyaqtağı Balx provinsiäse wäkile Nadera Hayat Burhani, konstitutsiägä xatın-qızlar xoquqları häm xatın-qızlarnıñ satuıluın tıyğan ayırım maddä kertergä teli.
Taliban xakimiäte çağında xatın-qızlarnıñ belem alu häm ictimaği tormışta qatnaşu xoquqı yuq ide.


text:
Dick Cheney İran turında kisken süzlär äytte
AQŞ vise-prezidentı Dick Cheney, Quşma Ştatlar İranğa atom däwläte bulırğa irek birmiäçäk, dip belderde. Tähran BMOnıñ İminlek Şurası bilgelägän waqıtqa uran bayıtuın tuqtatmadı, prezident Mähmüd Äxmädinecad, İrannı könbatış taläplärenä qarşı torırğa çaqırdı.
"Bez Yevropa illäre häm BMO belän İranlılarnı nizaqnı tınıç yullar belän çişergä ügetlädek, bez östenlekne şuña biräbez. Ämma minem häm prezidentnıñ, nizaqnı çişüneñ başqa yulları da bulırğa mömkin dip äytkänebez bar ide."
Vise-prezidentnıñ bu qırıs belderüe aldınnan kiçä genä AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice, İran wäkilläre belän oçraşıp här törle temağa söyläşergä äzer bulğanın äytkän ide. Monıñ öçen İran uran bayıtuın tuqtatırğa tieş, digän ide Rice.
Bu atnada BMOnıñ Xalıqara Atom İdaräse üzeneñ yaña xisabında, İran atom programmasın tuqtatmıy, kiresençä cäyelderä, dip iğlan itte. İran atom qoralın citeştermäwen häm BMO taläpläreneñ qanunsız bulğanın belderä.
Comğa könne İminlek Şurasında çığış yasağan İran wäkile Cäwäd Zarif, Tähran, atom programmasınıñ tınıç maqsatlarda tärräqi itüen isbatlar öçen barısın da eşläde, dip belderde:
"Programmabıznıñ tınıç bulğanın dälilläp bez Xalıqara Atom İdaräsenä tikşerülär uzdırırğa röxsät ittek. 2003nçe yıldan birle uzdırılğan tikşerülärdä – İran atom maddälären qoral yasar öçen qullanmıy, dielgän."
İranğa qarata nindi çaralar kürü turında söyläşü kiläse atnada Londonda ütäçäk. Anda İminlek Şurasınıñ daimi 5 äğzası häm Germaniä diplomatları cıyıla. Dikaber ayında İminlek Şurası, İranğa atom häm başqa zamança texnologiälärne satunı tıyğan ide.
Alsu Qormaş


text:
AQŞnıñ eleke prezidnetı B.Clinton kükrägendä awırtu häm tın qısılu şiqäyätläre belän xastaxanägä barğaç, tabiplar anı alıp qalğan.Ul kiläse atnada bulaçaq yöräk operatsiäsen kötä. Bu turıda Clintonnıñ xäläl cifäte senator Hillary Clinton iremneñ xäle yaxşı, karta häm başqa uyınnarda bezne çiñä, ruxı kütärenke.Operatiä kiläse atnada bulaçaq dip söyläde .
Prezident G.Bush häm Dönyanıñ başqa citäkçeläre 58yäşlek Clintonğa sälämätlek teläklären cibärä.Sonğı aylarda eleke prezident 'Tormışım' isemle üze yazğan aftobiografiäsen dönya buylap
tanıtıp säyäxät itte.


text:
İminlek köçläre Könbatış Yarnıñ ike yähüd qasabasında evakuatsiä eşläre ütkärde. Evakuatsiä waqıttınnan küpkä irtäräk tämamlandı.
Sanur belän Homeş qasabalarında yäşäwçe yähüdlärneñ küpçelege xärbilärgä nıq qarşılıq kürsätmäde, xärbilär alarnı evakuatsiäläwçe avtobuslarğa taşıdı dielä. Şul uq waqıtta ike qasabada da çigenügä qarşı çığuçı distälärçä yähüd binalar eçendä barrikadalar artına biklängän. İminlek köçläre ul binalarğa bärep kerü öçen awır cihazlar qullanırğa häm andağılarnı köç belän evakuatsiälärgä mäcbür bulğan.
Armiäneñ üzäk idaräse başlığı general mayor Yair Naveh jurnalistlarğa bu evakuatsiäläwdä köç qullanu aldan uylanılğannan azraq buldı dide. Sanur belän Homeş Könbatış yarda buşatılıp fälestinlelärgä tapşırılırğa tieşle 4 qasabanıñ soñğı 2-se. Qalğan 2 qasabada yäşäwçelär annan üzläre kitte. Düşämbe könne İzrail' Gaza Sızığındağı 21 yähüd qasabasınıñ soñğısın buşattı.
Bügen Fälestin citäkçese Mäxmüt Abbas İzrail' prezidentı Moşe Katsavqa telefon aşa şaltıratıp İzrail'neñ Gaza Sızığınnan häm Könbatış Yarnıñ ber öleşennän çigenüenä xuplawı beldergän. Katsav idaräse belderüendä prezident Katsav Abbasqa bu çigenü İzrail' belän fälestinlelärgä solıx häm tatulıq öçen tarixi mömkinlek birä dip äytte dielä.


text:
Ufa «Nur» tatar däwlät drama teaterı üz tamaşaçıların yänä dä ber premier belän söyenderde. Bu yulı nurlılar tatarnıñ klassik yazuçısı Mirsäy Ämirneñ «Gölşayan» pyesäsın säxnäläşterde. Säxnä ölgesendä bu äsär «Yanamın da, köyämen» digän isem aldı. Yäş rejisser İldar Wäliev säxnäläştergän bu tamaşanı teater sänğäten söyüçelärgä 22-23 dekäber könnärendä täqdim ittelär. Yaña spektakl häryäklap osta eşlängän, şuña kürä dä anı tamaşaçılar da yarattı, sänğät belgeçläre dä yuğarı bäyä birde aña. «Nur» teaterınıñ baş rejisserı Äbelxäyer äfände Safíullin da üz eşlärennän qänäğät.
(Safíullin)
Sez Ufa «Nur» tatar däwlät drama teaterınıñ baş rejisserı Äbelxäyer Safíullinnı tıñladığız.
Bu könnärdä Ufada iğtibarğa layıq mädäni çaralar baytaq qına. Şularnıñ berse Ufanıñ Neftçelär mädäniät sarayında ütüçe «Gälsär sanduğaç» cır festiwäle. Älege cır – moñ bäyrämendä kürenekle säxnä yoldızları belän berrättän republíknıñ küp rayonnarınnan kilgän, yaña ğına säxnägä ayaq basuçı yäş talantlar da qatnaşa.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Rusiädä ictimaği tormış? İnternetta!
Piterburda Yewropa universitetın yabılğan. Yañğın qurqınıçı sıltawı belän. Tänqitçelär çın säbäpne anıñ xökümättän bäysez buluı belän añlata. Professorlar häm studentlar internetta qarşılıq kampaniäse başlağan.
Yewropa universitetı Piterburda iñ abruylı uqu yortlarnıñ berse sanala. İnternet säxifäsendä äytelgänçä, ul 1994 yılda oyışqan, sotsial häm humanitar ölkädä östämä belem birä, yağni aspirantura räweşendäge tikşerenü üzäge.
Professorlar häm studentlar uqu yortın saqlap qalu öçen internetta qarşılıq çarası başlağan.
"Bezgä xäzer çınlap ta qıyın, litsenziä tuñdırılğan, bülmälär möherlängän. Läkin universitet ul möherle qäğäz, uqıtu bülmäse genä tügel, ä berençe çiratta ğilmi cämäğätçelek. Bülmälärne möherläp bula, milärne möherläp bulmıy" Vladimir Gelman, säyäsi fännär häm sotsiologiä professorı.
Gelmannıñ bu çığışı, başqa qarşılıq çaraları belän bergä internetta urnaştırılğan, şul uq universitet professorı İlya Utexinnıñ şäxsi blogında.
"İnternet keşelärneñ oyışu urınına äylände. Studentlar, abiturientlar berläşmäse oyıştı. Alar internetta cämğiät tözep, şunda aralaşa başladı" di İlya Utexin.
Räsmilär uqu yortın yabu öçen töp säbäp itep anda yanğın çığu qurqınıçın kitergän.
"İñ ğäcäyep säbäp: imeş bez çığış yulında bormalı basqıç urnaştırğanbız ikän. Bu basqıç isä 1881 yılda tözelgän" di universitetnıñ rektorı Boris Vaxtin.
Uqu yortınıñ yabılu säbäpläre töğäl mäğlüm tügel.
Beräwlär äytüenä qarağanda, räsmilär şähär urtasında urnaşqan 19 ğasırda tözelgän saraynı üz qulına töşerergä teli.
Başqalar, yabılunıñ säbäben säyäsät, anıñ Britaniä häm Amerika universitetları belän tığız elemtädä buluı belän añlata.
Niçek kenä bulmasın, däwlät televideniese mondıy waqiğalar turında läm-mim. Näticädä Rusiädä ictimaği tormış internetqa küçä bara.
2006 yılda internet cämäğätçelege Altay gubernatorı belän bäreleşkän öçen törmägä utırtılğan yörtüçene qotqardı.
Küptän tügel, şul uq cämäğätçek internetta tawış quptarıp Tarusa qalasında ğayepsezgä yabılğan xastaxanä açtıra alğan.
Rusiädä internet qullanu däräcäse älegä tübän, 20% çaması. Şuña da qaramastan, bu misallar anıñ şaqtıy quätle bula aluın kürsätä.


text:
…Qazanğa Sankt-Peterburg delegatsiäse kilde
Düşämbe irtäsendä Sankt-Peterburg gubernatorı urınbasarı Aleksandr Vaxmistrov citäkçelegendäge delegatsiä Tatar kongressında oçraşu ütkärde. İndus Tahirov häm başqa tatar wäkilläre belän söyläşü waqıtında Peterburgtağı tatar eşläre häm Qazan belän Peterburg xezmättäşlegen cäyeldergändä tatar faktorın isäpkä alu turında süz bardı. Şunısı qızıq, Vaxmistrovnıñ säfärdäşläre – Tatarstannıñ Peterburgtağı wäkile Şamil Äxmätşin, “İnjstroy” aksionerlıq cämğıäte prezidentı Şamil Akbulatov, töbäklärneñ iminlek problemaları institutı prezidentı Räşit İsmäğilev, Admiralteyskiy rayonınıñ başlığı Yunis Lokmanov. Tatarlar Peterburgta abruylı urınnarda eşlägäç, tatar milli mädäni tormışı da yaxşıraq barırğa tieş. Avtonomiäne nığıtu, gazeta çığaru mäsäläläre dä şunda tikşerelde. Şulay itep, Peterburgnıñ 300 yıllığı häm Qazannıñ meñyellığına äzerlänü bergä barırğa tieş häm bu eşlärdä tatarlar aktivlıq kürsätä. Başqortostannıñ Stärletamaq rayonınada tuıp üskän Yunis Lokmanov tatarlar küpläp yäşi torğan Admiralteyskiy rayon başlığı bulıp uzğan yılda bilgelängän. Bu kilüendä ul Qazan şähäreneñ Vaxitov rayonı başlığı Räfis Borhanov belän üz rayonnarı arasında xezmättäşlek alıp baru turında kileşü tözede.


text:
Fethullah Gülängä 16-nçı orım
“Cumhuriät” häm başqa gazetalar din eşleklese Nur cämağäte liderı Fetullah Gülängä yaqın torğan Pitirbugtağı 644 nomerle Törek liseyeneñ däwlätläşterelgän buluwına diqqät ittelär. Bu turıda “Kommertsant” gazetası yazğan. Xäbärgä kürä 2001-nçe yıldan 2006-nçı yılğa xätle Rossiä Fedartsiäsendä Başqordstan, Çuvaşstan, Buryatiä, Qaraçay-Çärkäzia, Dağstan belän Xakasyada 15 Törek liseye yabılğan yäki cirle xakimiätlärgä tapşırılğan. Şuluq xäbärdä Mäskävdäge Koptevskaya Mäxkämäseneñ May ayında Tatarstan prokuraturası, Rossiä Fännär Akademiäse belgeçläreneñ birgän raportları nigezendä Saidi Nursineñ 14 tomnan torğan “Risale- Nur” isemle äsären radikal İslamğa xezmät itä digän qarar belän tıyğan buluı da belderelä.
Әxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Britaniä ekstremizmğa qarşı yaña çaralar kertä
Comğa könne Britan premier-ministrı Tony Blair terrorğa qarşı yaña çaralar turında iğlan itte. Köç qullanuğa çaqırğan, näfrät taraqtan çit il watandaşları Britaniädän quılaçaq. Uzğan ay Londonda bulğan şartlawlardan soñ küreläçäk bu çaralar, Yevropada ekstremizmğa qarşı köräşneñ soñğı misalı bulıp tora.
"İldän quu qararın eçke eşlär ministrı qanun nigezendä qabul itä. Näfrät çäçü, köç qullanuğa çaqıru, yä isä bu köç qullanunı aqlaw –quıluğa säbäp bula ala."
Blair süzlärençä, räsmilär ekstremistik ruxta bulğan internet säxifäläre, kitap kibetläre, oyışmalarnıñ isemlegen töziäçäk. Menä şularğa qatışı bulu quıluğa säbäp bula ala. Terrorçı eşçänlekkä qatışı bulğan sıyınu ezläwçelär Britaniä cirenä bastırılmayaçaq. Blair şulay uq, Hizb-ut-Tahrir oyışmasınıñ tıyılaçağın xäbär itte. Üzäk Aziädä xäräkät itkän, ämmä terror alımnarın qullanuın kire qaqqan bu oyışmanıñ Londonda ofisı bar.
Blair şulay uq ekstremizmnı aqlağan çit il imamnarın çitlätü yulların ezläyäçägen belderde:
"Ekstremizm taratu öçen qullanılğan ğibädät qılu urınnarın yabu, quılası imamnarnıñ isemlegen tözü öçen, bez Möselman ruxaniları, şulisäptän Britan bulmağannarı belän kiñäş totaçqabız."
Bu yaña qağidälär çit il watandaşlarına ğına qaramıy. Äytik, Britan watandaşlığın alğannar da, ekstremizmğa qatışı buluı açıqlansa, watandaşlıqtan qolaq qağaçaq. Monıñ öçen maxsus qanunnar qabul iteläçäk, dide Blair.
Bu çaralar Yevropanıñ başqa illärendä dä köç qullanuğa çaqırğan ruxanilarına qarşı köräşneñ ber öleşe buldı.
Fransiä eçke eşlär ministrı Nikola Sarkozy da köç qulanuğa çaqırğan msöelman ruxaniların ildän quarğa wäğdä itkän ide. Ğibädät urınında yañğırasa da, bez andıy öndäwlärga küz yoma almıybız dide ul. London şartlawlarınnan soñ Fransiä politsiäse andıy öndäwçelärne inde tuplıy başlağan digän xäbärlär bar.
Ämmä belgeçlär fikerençä, mondıy säyäsätne Yevropa Berlegeneñ bar ilendä dä ütkärep bulmayaçaq. Londondağı Strategik tikşerenülär institutında iminlek belgeçe Christopher Langton süzlärençä, moña qarşı küp sanlı qanuni häm mädäni säbäplär bar:
"Süz ireklegen tanığan demokratik cämğiättä, berençedän, "radikal" töşençäsen bilgeläw, ikençedän, äytelgän süzneñ köç qullanuğa qotırtu ikänen açıqlaw bik awır bulaçaq."
Monnan tış Langton Keşe xoquqları konvensiäsen iskärtte. Bu dokumentqa kürä, keşelärne ezärlekläw yanağan illärgä quu tıyılğan. Monı belä torıp eşlägän illärgä sanksiälär yanıy.
Ul arada uzğan atnada Yevropa Komissiäse äğza illärne ekstremizmğa qarşı ozın-möddätle çaralar kürergä çaqırdı. Komissiä äzerlägän xisapta süz radio, televidenie, häm bigräk tä internet aşa ekstremistik öndäwlärne tıyu yulları turında bara. Xisapta şulay uq çit il möselman ruxanilarına Yevropa qimnmätlären añlatu, bu qimmätlärgä ixtiram uyatu maqsatı belän imamnarnı ağartu eşlären başqaru täqdim itelä
-Ali Gilmi


text:
Prinston universitetı
Princeton universitetı (ПpиHcToH yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ Nyu Cersi ştatınıñ Prinston şähärendä urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası.
Başlıça Elizabeth, Nyu Cersi ştatında açılğan bu uqu yortı, 1756 yılda Prinston şähärenä küçerelä häm xäzerge isemen ala. Prinstonnıñ berqayçan dingä tirän qatnaşı bulmıy, bu şul zamandağı universitetlar arasında siräk sanala.
Ozaq yıllar däwamında Prinston üzeneñ eşçänlegen başlıça bakalavr studentlarına belem birügä häm fänni ezlänlärgä yünältä. Läkin soñğı waqıtta magistr studentarına da iğtibar arta bara.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İñbaşta Prinston Presbeterian din ähellären äzerläw öçen oyıştırılsa da, yaña urınğa küçkäç, bu maqsat üzgärä. Amerika inqıylabı waqıtında universitet ike yaq tarafdarları qulında bulıp ala. Prinston suğışı Corc Waşington yaqlı keşelär öçen iñ zur ciñülärneñ berse bula. Prinston şähäreneñ ike iñ mäşhür yäşäwçese Azatlıq turında Deklarasiägä qul quya. 1783 yılda Kontinental Kongress Prinston universitetı binalarınıñ bersendä cıyıla.
1969 yılda Prinston universitetı berençe tapqır xatın-qızlarnı qabul itä.
Prinston universitetınıñ devizı — Dei sub numine viget (Allahı Täğälä qulı astında ul çäçäk ata).
Kampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Princeton universitetınıñ töp binaları neo-gotika stilendä eşlängän häm kübesençä 19nçı -20nçe ğasırlar başına qarıy. Berençe bina Nassau Hall, Kampusnıñ tönyaq noqtasındla urnaşa.
Universitet cirendä urın alağan Prinston Sänğät muzeyı tarixi yädkärlärgä bay häm 60,000 yaqın eksponatnı tuplıy. Şul isäptän, Qıtay sänğäte ürnäkläre iñ köçläyelärdän sanala. Muzeyda Clod Mone häm Endy Warhol äsärlären dä tabıp bula.
Oyışma[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Princeton 14.2 milliard dollar endowmentı belän dönyanıñ iñ bay universitetlarınnan sanala.
Barlığı altı kolledj eşli. Härber collegeda berniçä toraq korpusları, aşxanälär, kitapxanälär h.b. urnaşqan. Şulay itep bu kolledjlar ayırım yuğarı uqu yortı strukturasın xäterlätä.
- Wilson College
- Forbes College
- Rockefeller College
- Mathey College
- Butler College
- Whitman College (tözelü etabında)
Bakalavriat studentları, härber ekzamen aldınnan Akademik tuğrılıq antın yaza häm qul quya. Bu ant süzläre tübändägedän ğıybarät: «Min bu ekzamen waqıtında Namuslıq Kodeksın bozmawıma ant itäm». Ekzamen tämamlanğaç, studentlar maxsus qömietqa aldaw oçraqları turında xäbär itärgä tieş dip sanala. Şulay itep, uqıtuçılar studentlarnıñ ekzamen waqıtında küçerü-küçermäwen küzätmi. Akademik yalğan Princetonda iñ qatı tärtip bozu bulıp sanala, häm anıñ öçen studentlar uqu yortınnan quılırğa mömkin.
Universitet kitapxänäse 8 millionğa yaqın kitapqa iä
Universitet rangları, däräcälär
US News & World Report gäzite isäpläwençä, sigezençe yıl rättän 1nçe urın (2001-2008) Washington Monthly buyınça, Amerika millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında 43nçe.
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında Wudro Wilson häm Ceyms Medison, Bangladeşnıñ xäzerge prezidentı Faxruddin Ahmed, Con F. Kennedi (awırtu säbäple Harvardqa kühärgä mäcbür bula), Google prezidentı Erik E. Şmidt, korporativ rayder Karl Aykan, Nobel büläge laureatları Con Neş, Stiven Wainberg, Gari Bekker h.b.


text:
Waqıtlı Ğiraq xökümäte başlığı İyad Älläwi yaña iminlek qanunnarına qul quydı. Älege qanunnar suğıştan soñğı Ğiraqta wazğiätne yaxşırtu öçen eşliäçäk, dip belderä Ğiraq räsmiläre. Eçke eşlär ministrı Mälik Dohan al-Hassan, bu qannunar qayber ireklelärne çikli, xökümät monı yaxşı añlıy, dip belderde: "Yaña Ğiraq – demokratik il bulırğa tieş, häm anıñ töp maqsatları – keşe xoquqların häm irekleklärne xörmät itü. Şuşı maqsatlar häm ğadättäntış wazğiät qanunı arasında älegä qarşılıqlar bulırğa mömkin. Ämma xäzerge wazğiät häm ildäge totrısızlıq näq şuşı qanunnarnı ğamälgä kertüne taläp itä. Xäzerge wazğiät tormışnıñ barlıq ölkälärenä tä'sir itä," dide Ğiraq eçke eşlär ministrı.
Ul arada Ğiraqta köç qullanu däwam itä. Başqalanıñ ilçeleklär häm Ğiraq xökümäte urnaşqan "yäşel zonasına" raketalar atılğan, berniçä keşe yaralanğan dip xäbär itelä. Ğiraqnıñ keşe xoquqları ministrı Bäxtiär Amin, xökümät köçläre 29 çit il suğışçısın qulğa aldı, dip belderde. Alar arasında Morokko, Yemen, İran, Süriä, Yordan, Törkiä watandaşları bar.


text:
Rämil Bignov Başqortstan prezidentı idaräse wäkile Ämir Yuldaşbayevnı mäxkamägä birergä cıyına
Yaña oyışqan möxtäriät aldağı yılda ikençe qorıltayın cíaçaq.Bu turda qorıltaynı oyıştıru idaräse räise urınbasarı Mäcit Xucin belderde.Anıñ süzlärenä qarağanda , ikençe qorıltayda program doqumentları qabul iteläçäk.Xucin ul çarağa här meñ tatardan ber delegat , yaqınça meñgä yaqın delegat qatnaşaçağın ireşterde.(Bu soñğı canisäp sanarına yaraşlı eşlänä).Xucin çara Başqortstanda uzır , republík xakímítı bu yulı röxsät birer dip tä isäpli.
Mönir Wafin, Ufa.


text:
İzrail' saqlanu ministrı Şaul Mofaz yähüdlärgä minaatqıçlar häm raketalar belän höcüm itüçe Gaza suğışçılarına qarşı mömkin bulğan barlıq çaralarnı faydalanırğa färman birde.
Bu färman Gazadağı yähüd utarlarına häm İzrail'neñ çik buyı şähärlärenä 2 kön rättän bulğan minaatqıç höcümennän soñ birelde. Älege höcüm İzrail' xärbiläre ike Hamas suğışçısın ütergännän soñ başlandı.
İzrail' saqlanu ministrı urınbasarı Zeev Boim İzrail' elekkegä qarağanda qatıraq cawap birergä tieş, çönki İzrail'neñ fälestin utı astında Gazadan çigenü planın ğämälgän quyuın küz aldına kiterep bulmıy dide.


text:
Üzäk Azia: Räsmi çikläwlärgä qaramastan, İnternetneñ täesere köçäyä
Üzäk Aziä citäkçeläre, İnternetneñ ähämmiätenä işarä itep anı xalıqnıñ qullanu mömkinçeleklären üsterü çaralarıñ kürüne wäğdä itä başladı. Töbäktä, şähärdä yäşäwçelär inde internetkä totaşa başladılar. İnternet-cafelar töbäkneñ çäçäk ata başlağan säwdäsenä äylände. Küpkenä mäktäp häm eş urınnarna buşlay internet xizmäte birelä başladı. Läkin, bu küreneş astında xällär başqaça bara. İnternet cafelar iminlek küçläre tarafınnañ kilep tikşerelä, öylärenäñ internet şeltärenä totatşırğa teläwçelär röxsät alırğa tiyeş. Bäysez xäbärlär, sivil-ictmağiy berläşmä häm oppozisiäneñ internet saxifäläre çiklänä.
Londonda urnaşqan dönyada süz ireklege çaraların alıp barğan ber törkem, bu täqdimgä qarata, internet çığanaqlarına qarşı xäzärgeçä ber ilneñdä mondıy çara kürmäwen belderä.
Nuriddin Qarşibaev, Taciqstan mäğlümät çaraları milli oyışması başlığı. Ul, xäzergäçä mäğlümät çaraları iregen qısqan Taciq Xökümäteneñ, bu qanun belän İnternet mäğlümätlären dä çikle başlawına tänqit belderä.
“Taciq Xökümäte başlıqları internet saxifälären beterä almağaç, xäzer inde internetkä çığunu texnik yaqtan qısarğa tırışa. Häm bu eştä İnternet xizmäte täminçelären üzlärenä buluşuğa soriylar.”
Taciq Xaqimiäte, internet qullanuçılarnı monnañ alda xökümätkä qarşı bulğan xäbär säxifälären açıp uqudañ mäxrüm itelgän. Çikläwlär töbäktäge başqa illär, Üzbäkstan häm Törkmänstanda da bara.
Taşkänttä isemen kem buluın äytergä telämägän İnternet cafe eşlätkän beräw, Azatlıqqa, räsmilärneñ cafelarğa yış kilep kemneñ-qaysı säxifägä kerüen tikşüen äytte.
“Äye. alar bezne yış tikşerep çığa, monda da kildelär. Uzbektelecomda eşläwçe mäğlümät küzätüçelär bar. Alar monda kilep tikşerep kitälär.”
Şähärlärdä internet qullanuçılarnıñ sanı artıp bara. 27 miliion xalıq yäşägän Üzbäkstanda, internet qullanuçılar sanı 1 million 200 meñ keşe. Bäyälär dä çağıştırmaça bik qıybat tormiy.
Ä Törkmänstanda isä xäzzär başqaça. Öydä internetkä totaşqan ber kemdä yuq, 1990nçı yıllarda başta internet öçen röxsät alğan küpmeder keşe, sonınnañ bu xoquqlarınnañ mäxrüm itelde.
İnternetcafelär bu ixtiyaçnı qaplarğa bulışsa da, urtaça xizmät xaqı 70 dollar bulğan ildä, İnternetkä kerü bik qimmätkä töşä. Säğatenä 4 dolar, bik küp keşene bu mömkinçelektäñ mäxrüm itä älbättä.
Yaña citäkçe, Qorbanguli Berdimöxämmädov xaqimiätkä kilgäçten, tizdäñ internet qullanışın arttırırğa wäğdä itkän ide. Bu wäğdälärdäñ altı ay waqıt uzuğa üzgäreşlär kürenä başladı. Läkin keşe xoquqları häm bäysez xäbär saxifäläre, qarşılıqlarğa qaramiça xaqimiät tarafınnañ xaman çiklänä. İnternet xaqimiät tarafınnañ küzätü astında.
Soñgı waqıtta töbäktä, şähär çitendäñ yıraq cirlärdä dä internet cafelar cäyelä başladı. Läkin bik küp awıllarda internet äle ğomumän yuq.
Kübesençä şähär cirlärendä taralğan internet cafelärgä yöreçelärneñ küpçelegen yäşlär täşkil itä. Alar anda uyın uynarğa, gäpläşergä häm qaysılar xatlarıñ qarar öçen yöre ikän.
Taciqstan başqalası Düşämbedä yäşägän 21 yäşlek Mahina, tabılmağan xäbärlärne uqıp-qarap çığu öçen İnternet cafelarğa yörüen äytä.
“Küpçelek Azatlıq radiosı säxifäseñ uqim häm BBCneñ tacik telendäge xäbärlären. Şunnañ qala Azia Plus, Vararud häm Avesto.tj xäbär agentlarında qarap çığam. Min Taciqstan TVlärndä tabalmağan xäbärlärgä qarim”
Mahina, üzenä bu saxifälärne tiz arada uqıp çığarğa turı kilüen äytä. Çönki internet bäyäläre anıñ eşe uquçı studentlärlar öçen qıybat.


text:
Qazannı yaqlap şaxit kitkännärgä häykäl salına
Qazannı yaqlap şaxit kitkännärgä häykäl salına
«Tatinvestgrajdanproekt» belgeçläre Qazannı yaqlap haläk bulğan babalarıbız istälegenä häykäl quyu eşenä kereştelär. Ul Qol Şärif mäçete yanında üzäk stadion yağında tözeläçäk. Xäzer tözüçelär nigezne saluğa kereştelär, tizdän aña berböten taştan eşlängän plitä quyılaçaq. Џäykäl 5 metrlı dürtqırlı piramidadan ğibarät bulaçaq. Faciğalı yazmışıbıznı iskä töşerep toraçaq bu qorılma nindider däräcädä tarixi ğadellekne torğızu bulır ide. Çönki moña xätle barı tik Kreml'ne yaulap aluçılar ğına häykälgä layıq dip sanala ide.


text:
Rusiä prezidentı Putin häm Qazaqstan prezidentı Nazarbayev Qaraçağanaq gazın tabu häm eşkärtü xezmättäşlege turında kileşü imzaladı. İke ilneñ xökümätenä dä, Irınburdağı berläşmä nigezendä, urtaq şirkät qorırğa quşıldı. Monda yılına Qazaqstanda tabıla torğan 15 milliard kubometr gaz eşkärtergä uylıylar. Bu dokument Piterburda ütkän “Zur Sigezlek” oçraşuı qısalarında imzalandı.
“Gaz eşkärtüçe urtaq şirkätne Rusiädä tözüebez- dönyadağı iñ zur gaz yatmalarınıñ berse bulğan Qaraçağanaqnıñ çik buyına urnaşuında. Bu başqa yaqtan qarağanda da faydalı. Berençedän milliard dollarlar äräm itep yaña şirkät tözep torası bulmayaçaq. İkençedän bu şirkät urtaq 50 gä 50 bulaçaq”, - dide Qazaqstan prezidentı Nursoltan Nazarbayev.


text:
NATOnıñ 26 il citäkçese qatnaşqan 2könlek summitı bügen İstanbulda açıldı. Ğıraq , Äfganstan temalarınıñ östenlek itkän yuğarı däräcädäge cıyınğa, AQŞ belän ''iske''Yevropa'' xökümätläreneñ Ğıraq suğışı turındağı fiker ayırmalıqların betergän waqıyğä dip qarala. Summitneñ- berençe könendä kötelgäneçä Ğıraq xärbiläre häm politsiäsen künegülärdän ütkärü häm Äfganstanda xärbilär sanın arttıru tordı.
Unmeñnnäçä politsiä , xärbilärneñ iminlekne tämin itkän, AWACS häm F-16 suğış oçqıçlarınıñ hava territoriäsen saqlağan Bospor buğazında höcüm koraplarnıñ patrul yöregen İstanbulda bik küp eş urınnarı 2 kön yabıq. Şuña qaramastan NATO cıyınına protest belderüçelär belän politsiä arasında bügen dä bäreleşlär bulıp aldı. Aprel ayında NATOnıñ kiñäytelüennän soñ ütkärelgän bu berençe summitnı açqan Aliansnıñ general sekretarı Scheffer oçraşu transatlantik elemtälärne nığıtaçaq häm aliansnı üzgärgän rolenä äzerliäçäk dide. Ul berektäşlekneñ tarixı häm kiläçäge turında söyläp bolay dide (audio)
55yıl elek 12 äzğa il belän başlanğan berektäşlek ike märtäbägä arttıp trans-Atlantik bäyäläreneñ ezlekle buluın kürsätte. 26il bezneñ qımmätlärebezne yaqlarğa häm anı kiläçäk buınnarğa tapşırırğa qararlı.
Şulayuq açılış sessiäsendä çığış yasağan Törkiä prezidentı Sezer (audio)
Bez kiñäytelgän häm yaña äzğalar qabul itkän NATO kiläçäk yıllarda uñışlıraq bulaçaq dip ışanabız dide.
Summitnıñ berençe könendä Ğıraqta bilgelängännän elegeräk xakimiätneñ ğıraqlılarğa tapşırıluınnan soñ İstanbulda iğlan itelgän belderüdä, NATO Ğıraq xökümäteneñ üteneçen qabul itep ,Ğıraq iminlek köçläre häm çik saqçıların künegülärdän ütkäräçäk dip äytelä. İreşelgän kileşügä kürä NATO illäre ğıraqlılarnı Ğıraqta häm Ğıraq tışında künegülärdän ütkärä ala. Germaniä belän Fransiä Ğıraqqa üz köçlären cibärmiäçäklären aldan belderep quydı. Belderüdä könyaq Ğıraqta xalıqara köç belän citäkçelek itkän Polşağa logistik yardäm bireläçäk dielä..Äfganstanğa kilgändä NATO citäkçeläre sintäberdä ütkäreläçäk saylawlarda yardäm kürsätü mäqsatında Xalıqara köçlärne 6.500dän 10meñgä arttıru turında kileşte.Äfganstanda solıx wä totrıqlılıqnı arttıru NATOnıñ töp prioritetı bulıp tora dide citäkçelär.Berektäşlek Äfgansatnda cirle rekonstruksiä törkemnären arttıru turında da kileşte. Germaniä belän Gollandiä 4 törkemne ä Britaniä qalğan ikese belän citäkliäçäk.Fevral ayında Äfganstandağı xalıqara köçlär belän yañadan Törkiä citäkli başlayaçaq.. Yäkşämbe kiç NATo saqlanu ministırları äğza illär in kimendä qorallı köçläreneñ 40%ın çit ildä urnaştıraçaq xäldä bulırğa , ä inde 8% birelgän qısqa waqıt
eçendä äytelgän urınğa cibärergä äzer bulırğa tieş dip kileşte.
Summita NATO Bosniadağı SFOR missiäsen yıl azağında Yevropa Berlegenä tapşıru turında qarar çığarsa da, anıñ köne älegä bilgele tügel.Diplomatlar belderüençä berektäşlek Bosniada, Sarayevodakeçkenä başkvaritasın saqlap qalaçaq häm NATO suğış cinayätçelären ezlärgä däwam itäçäk.
Xärbi berektäşlekkä quşılırğa telägän Xorvatiä, Albaniä häm Makedoniä sonğı yıllardağı progress öçen maqtaldı.Rusiä belän Ukraina Urta dingezdä NATOnıñ terrorğa qarşı patrullernä quşılırğa çaqırılaçaq. Ber yıldan artıq Ğıraq suğışı turında berberse belän bäxäsläşep torğan xärbi berektäşlek äzğaları İstanbul sumitında Ğıraq iminlek köçlären künegülärdän ütkärü turında kileşsälär dä, alarnıñ äle dä aliansnıñ Ğıraqtağı role turında ällä ni ahäñ eçendä bulmawı sizelä..yomğaqlap äytkändä kürsäteläçäk bulışlıq Waşington ömed itkäneçä zur tügel.
färidä xämit,praga


text:
Sergiy Tigipko
Sergiy Tigipko (ukraince Cepriй ЛeoHiдoBич Tiriпko; doğğan künü: 1960 s. fevral 13; doğğan yeri: Dragoneştı, Moldav SCB, ŞSCB) – Ukraina maliye ve siyaset erbabı, 2000-2005 ss. "Emekçi Ukraina" ("TpyдoBa ykpaïHa") fırqasınıñ başı, 2009 senesinden berli "Küçlü Ukraina" ("CилbHa ykpaïHa") fırqasınıñ başı. İqtisadiyat ilimleriniñ namzeti. 2010 s. Ukraina prezidenti saylavalrında prezident namzeti olıp üçünci yerni qazandı. 2010 senesinden berli Ukraina Baş naziri muavini, içtimaiy siyaset naziri olıp çalışa. Evlidir. Türlü apaylardan dört balası bar: Ganna (1984), Tımofiy (2002), Akseniya (2005), Leontiy (2008).


text:
12 may - Xalıqara şäfqät tutaşları köne
Tatarstanda bügen 38 meñ şäfqät tutaşı eşli. Hönäri bäyrämnäre uñayınnan respublikanıñ Sälämätlek saqlaw ministrlığınıñ şäfqät tutaşları eşe buyınça baş belgeçe Tat'yana Vanyuşina Tatarstannıñ barlıq şäfqät tutaşların qotladı. Şäfqät tutaşları öçen isä bügen ğädäti kön. Alar armıy-talmıy xezmät itä. Süz dä yuq, alarnıñ eşe bik kiräkle, märxämät, şäfqät belän tulı. Ämma alarğa xörmät, iğtibar citärlekme? Döres, yaña yıldan qayber tabiplarnıñ, şäfqät tutaşlarınıñ xezmät xaqı arttı. Ämma nigezdä bit mediklar elekkeçä xäyerçe qaldı. Şuñadır, respublikada tabiplar, şäfqät tutaşları citmi. Häyer, bu böten Rusiädä şulay. Yäşlär meditsinanı saylarğa aşqınıp tormıy. Bügenge köndä çın-çınlap fidaqär canlı keşe genä meditsinağa kilä häm anda qala aladır.
Uçastok häm başqa qayber tabiplarğa xezmät xaqı arttırılsa da, iñ zur awırlıqnı kütärüçe - awıru yanında kön-tön böterelüçe statsionar şäfqät tutaşlarınıñ xezmät xaqı üzgärmäde. Alar üz xezmät xaqları turında söylärgä oyala xätta. Tatarstannıñ 2Hчe klinik xastaxanäsendä eşläwçe şäfqät tutaşların tıñlıyq:
-Min urtaça 2,5Meң sum alam. Kvarplata tülärgä citä inde ). Aşarğa qalmıy. Minem staj 15 yıl, yuğarı kategoriä bar. Ğailäne tuyındırır öçen ike-öç cirdä eşlärgä turı kilä. Menä berençe maydan xezmät xaqın 11%qa kütärergä wäğdä itälär. Älegä kürmädek bez anı. Häm 200cyMra kütärü - ül bernärsä tügel inde. Kön-tön eşlibez inde. Balalarnı kürgänebez dä yuq. Monda yäşlär ozaq tormıy. Yaxşıraq eş tabalar da, kitälär. Monda ğomumän ozaq eşlägän şäfqät tutaşları yuq diärlek. -Minem oklad 1Meң 950cyM. 7eл eşlim. 2Hчe kategoriä belän. Aqçanı beraz arttırsınnar öçen kübräk tönlä eşlärgä turı kilä. -Aqça citmi inde. Tartıp-suzıp qına citkeräbez.
-Minem oklad 1Meң 950cyM. 7eл eşlim. 2Hчe kategoriä belän. Aqçanı beraz arttırsınnar öçen kübräk tönlä eşlärgä turı kilä.
-Aqça citmi inde. Tartıp-suzıp qına citkeräbez.Respublikanıñ 2 klinik xastaxanäseneñ terapiä häm diagnostika büleklärenä eşläwçe şäfqät tutaşları buldı.Al'bina Zäynulla


text:
Qırğızstan başqalasındağı Üzbäk ilçelege qarşında Üzbäkstanda törmägä yabılğan uyğur aktivistı Xösäin Cälilne irekkä çığarunı taläp itep piket üktärelde.
Anda Demokratiä dip atalğan Uyğur xoquq yaqlaw oyışmasınıñ 30-lap tarafdarı qatnaştı. Törkem citäkçese Tursun İslamov xäbärçelärgä Cälilgä uylap çığarılğan ğäyeplär yağıla dide häm Üzbäk xakimiätlären uyğurlarğa qarşı Qıtaydağığa oxşaş säyäsät alıp baruda ğäyepläde.
"Üzbäkstanda uyğur mäsäläsen, uyğur milläten xätta tanımıylar da. Üzbäkstanda uyğurlar bar, ämma uyğur oyışmaları, uyğur üzäkläre yuq. Ul tıyılğan. Bu human tügel dip sanıybız" dide İslamov.
Üzbäk xakimiätläre Cälilne 27-nçe martta Qırğız häm Qıtay möräcäğätläre nigezendä qulğa aldı. Qırğızstanda ul Uyğur cämğiäte başlığı Niğmät Baizakovnı üterüdä ğäyeplänä. Qıtay anı Sincan ölkäsendä däwlät räsmiläre törkemenä höcüm oyıştıruda ğäyepli.


text:
Ekstremizmda ğäyepläneüselärźeñ kitaptarı tıyılğan bulğan
Başqortostanda 3 keşenän ekstremistik äźäbiät tartıp alınğan. Tuymazıla yäşägän İldar Äxmätyänov, Räsül mullağäliev häm Röstäm Nafiqov Xizb-ut-Taxrir oyoşmahı ağzaları bulıuźa ğäyeplänep iyun ayında 1-är yılğa şartlı räüeştä xököm itelgäyne. Ularźıñ ösöhö lä mäxkämä barışında ğäyeptären tanığaynı. Bıl egettärźän tartıp alınğan Äl-Vay jurnalı, İslam sistemahı, Başqortostanda mosolmandarźı qulğa alıu tergeźelde, Maxsus xeźmättär menän bäyläneşkä ingändä üźeñde nisek totorğa häm yänä ber-nisä kitapta ekstremizm işarahı bulıuı raślanğan. Bıl turala respublika prokuraturahı beldergän.


text:
Cannes festivaleneñ töp büläge - prezident Bushnı tänqitlägän filmğa
Quşma Ştatlarda xäzer suğışqa qarşı xäräkät elekkeçä kiñ cäyelmäsä dä, prezident Bushnıñ säyäsätenä qarşılıq başqa törle formalar ala, xörmätle tıñlawçılar. Äle genä tämamlanğan Cannes film festivalendä andağı iñ yuğarı büläkkä - "Altın palma botağı"na Bushlar ğailäsenä bağışlanğan häm xäzerge amerikan prezidentın tänqitläp sürätlägän film layıqlı dip tabıldı.
Audio, Quentin Tarantino
Cannes festivale jürieneñ bıyılğı räise Quentin Tarantino "Altın palma botağı"n "Fahrenheit 9/11" filmına birelüen iğlan itä. Tarantino süzlärenä qarağanda, jürineñ qararı hiçkenä dä säyäsätkä bäylänmägän, Moore çınnan da "şäp film" töşergän. Büläkne qabul itkändä Michael Moore anıñ çınnan da xälitkeç mizgeldä kilüen qabatladı.
Audio, Michael Moore
"Soñğı atnalar çınnan da bik qatlawlı ide, çönki bez Amerikadağı kürsätüne oyıştıraçaq şirkätne cuyğan idek. Läkin min zur şatlıq belän bezneñ xäzer andıy şirkätebezneñ Albaniädä buluın iğlan itä alam. Şulay itep, bu filmnı xäzer dönyanıñ barı tik ber ilennän başqa bar poçmaqlarında da qarıy alaçaqlar", di "Fahrenheit 9/11"nı töşergän häm şul filmı belän Cannes festivalendä ciñgän Michael Moore. Aq yortnıñ moña mönäsäbäte bitaraf ide diärgä bula, anıñ matbuğat wäkile Suzy DeFrancis "FrancePress" agentlığına, Quşma Ştatlar böyek ber il, çönki anda ireklek bar häm härkem ni telägänen açıqtan-açıq äytä ala dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Bush xakimiate film turında başqa bernindi dä belderü yasamayaçaq. Michael Moore, Cannes festivale bülägen alu üz filmın Quşma Ştatlarda da tanıtuğa zur yardäm bulaçaq häm anı qarağan tamaşaçı noyäbr saylawlarında Bushnı tänqitlägän bu filmnı istä totar dip ömetlänä.
Kärim Kamal


text:
Ämma 16-nçı martta saylanaçaq yaña parlament prezident saylawları könen üzgärtergä mömkin. Başqortstan parlamentı saylawlarında tatar oyışmaları citäkçeläreneñ kübese namzät bularaq terkälä almadı. Bäläbäy tatar gimnaziäse citäkçese Nurmöxämmät Xösäinov Yärmäkäy rayon mäxkamäse aşa da terkälä almağaç Respublika yuğarı mäxkamäsenä möräcäğät itmäkçe. Ufağa Russiä türäläre kilgäç yullar yabılu säbäple transport xäräkäte qıyınlıqları uñayımmam mäxkamägä möräcäğät itkän Yevgeniy Kirievnı maşina bärderde. Kiriev bu qaza älege mäxkamä eşe belän bäyle bulırğa mömkin dip isäpli.
Mönir Wafin, Ufa.


text:
London cämäğätçelek transportında insidentlar
AUDİO: Bez bolarnıñ ni öçen eşlänüen beläbez. Alar keşelärne qurqıtu, xafağa, borçuğa salu öçen eşlängän. Şunısı söyeneçle älegä ul xällärdä ülüçelär bulmağan kebek. Politsiä bu oçraqta üz eşen bik yaxşı başqardı, iminlek xezmätläre dä. Häm minemçä bez tınıç reaksiä kürsätergä tieş. London politsiäse başlığı İan Blair isä ber keşe yaralanğan dide. Ämma ul täfsille mäğlümät birmäde. Politsiä Lodnon xalqın, qayda bulsalar şunda torıp torırğa, transport belän öylärenä qaytırğa aşıqmasqa çaqırdı. Politsiä äytüençä, Warren Street metro tuqtalışı yanındağı xastaxanägä qorallı politsiä kergän. Alar kieme astınnan elektr çıbıqları kürenep torğan häm qaçuçı ber keşene ezli dielä. Downing Streetta qorallı politsiä ber keşene alıp kitkän. 2 atna elek kenä Londonda metrosında 3 häm avtobusta 1 şartlaw bulıp 56 keşe ülgän, 700-läp keşe yaralanğan ide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Törek generalı: "Törkiä bülenmiäçäk"
General ştab başlığı armiä generalı Yaşar Büyükanıt’nıñ Washingtonğa yasağan vizitı waqıtında biredä yäşäwçe töreklärgä yasağan çığışında “Törkiä 1923 yıldan birle bu xätle risk, qurqınıç astında qalmadı, ämma Törkiäne bülgälärgä kemneñ dä köçe citmäyäçäk” dip belderüe Törek matbuğatında möhim urın aldı.
Soñğı atnalarda çığışı belän Ärmän jurnalist Hrant Dinknıñ üterelüwe, çinaza yolasında yöz meñnän artıq keşeneñ “Bez barıbız Ärmän” digän şiğarlar kütärüe, radikal uñlar arasında köçle reaksiä tudırdı. Qayberäwlär moña konservativlar, qayberäwlär millätçelär, qayberäwlär törekçelär, qayberäwlär isä rasistlarnıñ reaksiä digän bäyä birälär. Misal öçen Hürriyet gazetasınnan Hadi Uluengin 15 Fevraldä basılıp çıqqan “Törek millätçelege rasist mı?” digän mäqäläsendä bolay dip yaza:
“XX yöz başında äle Hitler säxnägä menmäs borın rasizm ğäyeplängän närsä tügel ide. Yosıf Aqçura’nın 1904 yılda rasizmğa nigezlängän pan-turkizmnı täqdim itüenä dä şaqqatmasqa kiräk. Menä Törek cömhuriäte şuşı nigezdä tözelde.”
Baytaq qına yazuçılar Törkiädä millätçelek-rasizm tendensiäseneñ artuında däwlät sistemasınıñ şuşı nigezdä tözelüe säbäpçe digän qaraş alğa sörälär.
Asılda soñğa waqıtlarda Törkiädä millätçelek tendensiäseneñ artuında Fransiä kebek Avropa illärendä Törkiäne 1915 yılda Ärmännärgä genosida yasawda gäyeplägän qanunnar çığarıluı, xäzer isä AQŞ senatınıñ da şundıy uq qanun proyektın raslanırğa toruı, idän astı Körd partizan oyışması PKK-nıñ terror xäräkätlärneñ betmäwe, AB-nıñ azçılıqlar mäsläsendä Törkiägä basımınıñ artuı häm Törkiäne ağzalıqqa qabul itü mäsäläsendä törle kirtälär saluı, Kiper mäs’äläsendä dä basımın arttıruwı, häm bıyılnıñ Noyeberendä parlament saylawları barısı bergä törek xalqında reaksiäneñ häm näticädä törekçelek ideyasınıñ artuına säbäp buldı. Radikal gazetasında yazğan elekke parlament äğzası Altan Öymän “Törkiädä islamçılıq, törek-islam sintezı, millätçelek häm watan söyüçelär ağımnarı bar” di. Inde borınğıdan sotsial demokrat dip bäyälängän oppozitsiädäge iñ zur partiä Cömhuriät Xalıq Partiäneñ liderı Deniz Baykal da “Törek milläteneñ qamırın millätçelek täşkil itä” dip äytkäç, barlıq partiälär üzlären millätçe dip kürgännärneñ tawışların alu öçen barlıq çaralarnı kürergä mataşalar digän täesir qala.
Qayber gazetalar Ärmän jurnalist , annan elek isä ber Katolik popnı ütergännärneñ Trabzonnan çığuına işarä itep biredä radikallar, rasistlar oyışa digän dägvä kütärgäç, Premier Minister Erdoğan biregä vizit yasap xalıqnı tınıçlandırğan ide. Radikal gazetası bu yulı bik küp Körd yäşägän Mersin’dä Töreklär belän Kördlär arasında qanlı bäreleşlär çığu qurqınıçına işarä itä. Tege yaqtan bik küp tamaşaçını cälep itkän “Bürelär üzäne-terror” isemle televiziä seriası köçle reaksiä tudırdı. Şuşı serialda Kördlärneñ terror belän şöğellänüenä işarä itelä. 14 meñ keşe Radio-Televizä Yuğarı Şurasına möräcäğät itep bu serianıñ kürsätüdän tıyıluın taläp itte. Tege yaqtan törekçelärneñ gazetası Yeniçağ da “Töreksez Törkiä bulalmıy” digän xäbärendä “Zialılar Berläşmäse” citäkçese Prof. Mostafa Erkalnıñ 227 oyışma häm fond isemnän üzgärtelergä telängän 301-nçe qanun maddäse Anatoliäneñ milli añın yuq itü häm Törksezläşterüne maqsat itep quya, bez moña qarşı digän fikerlären yazıp çıqtı.
Qısqası, Törkiädä saylaw tarixı yaqınlaşqan sayın törekçelek, millätçelek, watan söyeçelek, islamçılıq turında debatlar quyıra başladı. Häm radikalizmnıñ üsü ixtimallığı da artta.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Könbatış Raştua bäyrämen qotlıy: bu bäyrämneñ zamança mäğnäse nindi?
Bezneñ tıñlawçılar arasında Raştuanı qotlawçılar küp bulmasa da, şuşı bäyrämneñ asılına tuqtalıp kitergä buldıq. Keşeçelekne qotqaru wazifası belän dönyağa kilgän Ğäysä isemle bala tiräsendä qorılğan Raştua qissası ışanuçılar öçen xaqiqät bulsa, başqalar öçen – ber matur äkiät bulıp qala. Raştua yolalarınıñ kübese xristian dinenä qädär, mäcüsilär çorında barlıqqa kilgän, ber öleşe – Ğäysä tuğannan soñ. Qayber xristiannar fikerençä, bügenge çorda Raştua mäşäqätläre artında Ğäysä üze yuğalıp bara, berençe urınğa kommersiä çığa.
Küp kenä xristiannar bu riwayätne çınbarlıq itep qabul itä. Başqalar öçen ul – matur ber äkiät, läkin alar da Ğäysäneñ dönyanı yaxşığa üzgärtäçägenä ışanırğa teli. Äkiätme, moğcizamı, läkin şul mäglüm. Bügenge globalläşü häm irekle bazar çorında Raştua bäyräme bar dönyanı yawlap aldı. Häm bu – üze ber moğciza bulıp tora, gärçä küplär anı tiskäre dip bäyäläsä dä. Bar dönya buylap törle dindäge xalıqlar bügen Raştua bäyrämen qotlıy. Xättä, räsmi dine – dinsezlek bulğan Qıtayda da. Alay ğına tügel, Qıtay, bizälgän çırşılar, törle uyınçıqlar, aqlı-qızıllı Santa Clauslarnı bar dönyağa taratuçı töp exporterğa äylände. Ber uñaydan ul bäyrämne üzenä import itä. Tokyo Universitetınıñ din professorı küptän tügel Christian Science Monitor gäzitendä yazuınça, Azia illäre Raştua häm Könbatışnıñ başqa bäyrämnären komersiäläşterep üzläşterä.
Könbatışnıñ üzendä isä, Qış babaynıñ amerikan versiäse Santa Claus, Raştua simvolı bularaq, Ğäysä isemle balanı küptän qısrıqlap çığardı. 1822 yılda amerikan professorı Clement Moore “St. Nicholas kilä” digän şiğerendä tön urtasında 8 bolan cigelgän çanağa büläklär töyäp kilgän Qış babaynı süzrätlägän ide. Amerikan komersiäseneñ cimeşe bulğan Santa Claus bügen bar dönyanı basıp aldı. Almannarnıñ Weihnachsmanın, Britannarnıñ Father Christmasın, Hollandlarnıñ Saint Nickın bergä cıyıp gäwdäländergän Qış babay Raştua aldınnan xär cirdä, uramda, kibettä, maşinada, televizorda. Möläyem itep yılmayğan babaynıñ yasalma saqalı tağılğan ceplärne kürep, 7-8 yäşkä citkän balalar berençe tapqır bu dönyanıñ ike-yözlelege, sinizm belän tanışa.
Bügen isä bar dönya Qış babaynıñ yasalma saqalın ezli sıman. Avstriädä Ğäysä-balaqaynı yaqlaw cämğiäte Santa Clausqa qarşı kompaniä ütkärä. Venanıñ iñ qupşı urınnarında, Santa Clauslar satılğan cirdä Ğäysä balaqay turında iskärtkän öndäwlär berketelä. Britaniädä balalarnıñ censi köçlänüwenä qarşı köräşkän oyışma Santa Clausnı qarşılaw öçen maxsus qağidälär çığardı. Bu qağidä nigezendä, balanı Qış babay belän yalğız qaldırırğa yaramıy, häm dä Santa Claus balanı qulına alırğa tieş tügel. Nixayät, şul uq Anglidä ber ruxani ägär Qış babay çınlap ta, öydän-öygä büläklär öläşep yörsä, anıñ moña ğömere citmiäçäk, Qış babaynıñ barına ışanmağız digän öndäwe belän, küp kenä balanı yılattı. Ä menä, Yıraq Könçığışnıñ ber awılında giffätlegen yuğaltmağan xatınnan bala tuuına niçek ışanırğa, bu sorawğa ruxani cawap birmäde.
Läkin niçek kenä bulmasın, dönyadağı ike-yözelelek, sinizmğa qaramastan, Raştua citügä, yıl sayın uramnar bizälä, xalıq çirkäwlärgä cıyıla, ğibädät qıla, ä balalar qolaqların tırpaytıp, Santa Claus utırğan çanadan kilgän qıñğıraw tawışın işetergä tırışa. Dimäk, keşeçelek moña moxtac.
Ali Ğilmi, Praga


text:
Powellnıñ Mäskäw säfäre häm Rusiä-Amerika mönäsäbätläreneñ bügenge xäle
Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Gruziädän Mäskäwgä yul totaçaq, xörmätle tıñlawçılar. Kiläse düşämbe häm sişämbedä anıñ Rusiä başqalasında Waşington belän Mäskäw arasındağı xezmättäşlekneñ aktual'' mäs''älälären tikşerüe qaralğan. Bu atnada bäyän itelgän äñgämäsendä Mäskäwdäge amerikan ilçese ike il mönäsäbätlärendä arta barğan qarşılıqlar turında äytkän ide.
Audio, Viktor Kremenyuk
"Min Rusiä häm Amerika Quşma Ştatları arasındağı mönäsäbätlär xäzer naçaraya bara dip äyter idem. Qayber ölkälärdä alar tämam tuqtap qalğan xäldä, döresräge tuqtap qına da tügel, naçarayıp barğan xäldä, çönki Ğiraq krizisı kitergän zian älegä başqa bernärsä tarafınnan da qaplanmadı" di Amerika Quşma Ştatları häm Kanada institutı mödireneñ urınbasarı Viktor Kremenyuk. Bu fiker belän RAND Europe tikşerenü üzägendäge Rusiä belgeçe Stephan De Spiegeleire dä kileşä, ul, Rusiä prezidentı Vladimir Putin 11-nçe sintäbr waqiğälärennän soñ George Bushnı yaqlap, ikeyaqlı mönäsäbätlärne yaña däräcägä kütärügä häm moñardan Rusiä öçen finans, xärbi fayda kürügä ömetlängän ide, läkin Mäskäw xäzer amerikannarnıñ bar ölkälärdä dä fäqät üz mänfäğätlären genä qayğırtuın kürep tora dip belderä.
Audio, Stephan De Spiegeleire
"Rusiä yağında xäzer Amerikanıñ alarğa xiänät itü xise diärgä bula, anda strategik xezmättäşlek urnaşır digän ömet bar ide. Çınbarlıqta isä alar amerikan yağınıñ küpkä qırısraq möğämäläsen kürep tora, alarça bu Rusiä mänfäğätlärenä qapma-qarşı kilä" di De Spiegeleire. Mäskäw belän Waşington arasındağı qarşılıqlar ber Ğiraq belän genä çiklänmi. Rusiäne bigräk tä amerikan yağınıñ, Mäskäw üz işek aldı sanağan Bäysez däwlätlär berdämlegendäge äwzem eşçänlege borçıy. Misal öçen, Gruziä häm Moldovada. Yänä Stephan De Spiegeleire:
Audio, Stephan De Spiegeleire
"Gruziädä dä, Moldovada da urıs yağı, amerikannar turıdan-turı qarşı eş alıp bardı dip isäpli - Gruziädä "göllär inqilabın", Şevardnadzene Saakaşvili belän almaştırunı häm Gruziä-Amerika mönäsäbätlären yaqın kiläçäktä tağın da nığıtunı yaqlaw Rusiä tänenä qılçıq qadaw buldı, bigräk tä artta Çeçnä mäs''äläse toruın iskä alğanda" di De Spiegeleire. Anıñ fikerençä, Moldovada uñışsızlıqqa ireşüwen dä Rusiä andağı prezident Voroninğa amerikannar tarafınnan köçle basım yasalu belän añlata. "Moldova Rusiä öçen çağıştırmaça qulay çişeleştän baş tarttı häm anda xäzer bar närsä dä yañadan başlaw aldında tora" dip belderä RAND Europe üzägendä eşläwçe Stephan De Spiegeleire. Waşingtonnıñ da Mäskäwgä däğwaları şaqtıy. Şuşı atnada Rusiädäge amerikan ilçese Alexander Vershbow "Vremya novostey" basmasında, YUKOS şirkäte tiräsendäge xällär Rusiäneñ millek xoquqlarına bulğan mönäsäbäten kürsätä häm bu citdi sorawlar uyata dip belderde. Ul şulay uq, Däwlät Dumasına üzğan saylawlar da ildäge demokratiäneñ nindi yünäleştä baruı xaqında borçular tudıra dip isäpli. Şulay itep Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Mäskäwgä çınnan da qatlawlı çorda kilä. Waşington üzeneñ tışqı säyäsätendä Rusiägä nindi ähämiat birüen inde bilgeläp quydı - prezident Bushnıñ Ukraina, Pol''şa, xätta El-Salvador kebek illär telgä alınğan yıllıq yullamasında Rusiä digän süz ber genä märtäbä dä yañğıramadı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Üzäkçelär belän oppozitsiä aralaşuı- çuqraq belän sañğıraw añlaşuın xäterlätä...
Şulay itep “Yedinaya Rossiäneñ” Tatarstan bülege dä Rusiädä alıp barılğan sotsial' reformalarnı yaqlıy. Döres, Mäskäwdäge kebek meñärlägän keşelek uram mitingları, sovet çorındağı cebi “demonstratsiälär” ütkärmi, ütkärüen. Şulayda uzğan yal könnäre, Qazanda, “Yedinoroslar” miting ütkärälär ikän digän xäbärlär taraldı. Läkin miting bulır urın dip farazlanğan Qamal teatrı qarşındağı mäydanda şimbäkönne ber törkem pensionerlar ğına cıyılıp toralar ide inde. Alar- “bez monda “Yedinoroslar”nıñ yözenä qararğa kildek” dip torsalar da, oyıştıruçıları bar ikän-ul, älege dä bayağı kommunistlar firqäse bulıp çıqtı. Oyıştıruçılarnıñ berse, Däwlät Şurası deputatı Näsimä Stolyarova, miting bulaçağı turında işetkäç, qarşı miting oyıştırırğa niätläwläre, läkin röxsät alıp ölgermäwläre, piketqa ğına ölgerüläre turında añlattı. Piket yanına xakimiät häm “Yedinaya Rossiä” wäkilläre kilmäsälär dä, kötmägändä genä, tawış köçäytkeçlär quyılğan mikroavtobusqa töyälep, LDPR wäkilläre kilep töştelär. Avtobustan töşep monetizatsiäne yaqlap awız açuları buldı, äbi-babaylar alarnı. etkäläp törtkäläp kire avtobuslarına kertep, qaytarıp cibärdelär. Piketta başqa intsidentlar bulmadı, şunıñ belän qänäğätlänep taralıştılar. Anıñ qarawı yakşämbe könne ütkärelgän mitingta xalıq ta, küberäk, çığış yasawçılarda şaqtıy cıyılğan ide. Süz uñayınnan şunısın äytik äle. Qarşılıq mitingları, kommunistlar oyıştırğan aktsiälär dip kenä bäyälänsälär dä, mitingqa kilüçelär,älege firka äğzäläre, yä bulmasa elekke zamandağı elekkege kommunistlar ğına tügel şul. Monda monetizatsiä, toraq-kommunal' xucalıq reformaları belän riza bulmağan barça xalıq cıyıla. Xalıq arasında da, çığış yasawçılar arasında da barlıq oppozitsion firqalär häm ictimaği oyışmalar wäkillären kürergä bula. Menä yäkşämbe mitingında da, küptän tügel genä oyışqan Tatarstan ictimaği palatasınıñ wäkile Rif Zarifullin da, milli xäräkätneñ aqsaqalı Zäki Zäynullin da çığış yasadılar. Älbättä mondıy mitinglarda Tatarstan kommunistları lider bula, çönki alarnıñ süzläre köç belän dä nığıtılğan. Alarnıñ Tatarstan Däwlät Şurasında fraksiäläre bar, şunıñ belän xalıq fikeren ütkärü mömkinlekläre bar. Yäkşämbe mitingında Näsimä Stolyarova rezolyutsiä uqır aldınnan mitingta qabul itelgän qararlarnıñ, rezolyutsiälärneñ buş süz bulıp qına qalmawların iskärtte.... Alar başlanğıçında Däwlät Şurasında toraq-kommunal' xucalıq reforması barışın tikşerü öçen komissiä buldırılğan, “Xezmät veteranı” isemen yañadan qaytaru, balalarğa aqçalata yärdämne artıru mäs’älälären xäl itügä kereşkännär. Bu mitingnıñ rezolyutsiäse dä ike öleştän tora. Berençe öleşe minimum- anda tiz arada xäl iteläse häm xäl itelerlek mäs'älälär. Alar taşlamalarnı aqçalata tüläwlärgä alıştıruçı yöz yegerme ikençe sanlı federal' qanunnı ğämäldän çığaru, fatirğa tüläwne yöz protsentqa äyländerüçe xökümät qararın, ğailä keremeneñ 10 protsentınnan artmaslıq itep, üzgärtergä digän mäs'älälär. Yunıs Ätnäle.


text:
Mäktäplär başqort telen uqıtuğa äzer
Respublikada yaña uqu yılınnan başqort tele däwlät tele bularaq mäcbüri uqıtıla başlayaçaq. Monıñ öçen 1-11 nçe sıynıflar öçen uqu äsbapları häm uqıtuçılar öçen qullanmalar basılğan. Häm ul eşlär yaña uqu yılına tämamlanaçaq. Monıñ öçen respublika xökümäte 14 million sum aqça bülgän. Respublika mäktäpläre başqort tele uqıtuçıları belän tulılandırılğan. Barı tik Ufada ğına alarnı toraq belän tä'min itüdä awırlıqlar bulğan häm ul problema da çişelgän.
Respublikanıñ mäğärif ministrı Zöhrä Räxmätullina bu başlanğıçqa qarşı ata-analarnıñ Rusiäneñ däwlät dumasına möräcäğätlär häm xatlar audıruına borçılu beldergän. Bu turıda ul “Rosbalt” mäğlümat agentlığına birgän äñgämäsendä äytkän.


text:
Fransiädä wafat bulğan Yasir Arafatnıñ ğäwdäse Kahirägä küçerelä
Audio (Yasir Abed Rabbo): "Bez Arafat başqarırğa telägän eşne axırına citkeräçäkbez. Ul da bulsa: Fälestin xalqına bäysezlek yawlaw, başqalası izge Jerusalemda bulğan Fälestin däwläte tözü, Fälestin xalqınıñ distä yıllar däwam itkän ğazabın beterü."
Bügen Ramallada Fälestinne Azat itü Oyışmasınıñ yaña citäkçese itep ber tawıştan Mäxmüt Abbas saylandı. Fälestin Üzidaräse belän, aldağı 60 köndä, Konstitutsiä nigezendä Parlament räise Rawhi Fattuh idarä itäçäk.


text:
Tatarstan Respublikası Konstitutsiäsen tikşerü däwam itä
Tatarstanda Bötentatar ictimaği üzägeneñ qorıltayı ütü säbäple şaw-şular inde tämamlanıp kilä. İke kön däwamında barlıq diärlek mäğlümät çaraları da şuşı çaradan yazmalar, reportajlar citkerdelär, tatarstanlılarnı bu xaqtağı törle fikerlär belän tanıştırdılar. Xättä rus telendä eş itüçe gäcitlär, televidenie kanalları da bu qorıltaynı yaqtırtuda şaqtıy aktiv qatnaştılar. Läkin respublikada başqa möhim waqiğalar da bulıp tora. Mäsälän, äle haman Tatarstan Konstitutsiäsen tikşerü däwam itä. Sişämbe, 16 aprel' könne, Däwlät Şurasınıñ däwlät tözeleşe, cirle üzidarä häm tışqı elemtälär mäs’äläläre komissiäse «Tatarstan Respublikası konstitutsiäsenä üzgäreşlär häm östämälär kertü turında»ğı qanun proyektın tikşerde. Barlıq kertelgän östämälär häm tözätmälär 19 aprel'gä bilgelängän Däwlät Şurasınıñ 11-nçe plenar sessiäsendä qaralaçaq. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, bu utırışta Tatarstan konstitutsiäse öçençe uqılışta soñğı märtäbä tikşerelep, qabul iteläçäk.


text:
Sişämbe könne, Mädäniät ministrlığınnan, tatar cämäğätçelege zarığıp kötkän ber xäbär kilde. Anda, İlham Şakirov isemendäge xalıqara tatar cırı bäygeseneñ oyıştıru komitetı utırışı buldı. Komitet belän mädäniät ministr İldus Tarxanov citäkçelek itä. Bäygene ministrlıq belän bergä, «Yaña ğasır» televideniese, Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı oyıştıra. İlham Şakirov isemendäge tatar cırı bäygese sälätle cırçılarğa, vokal-instrumental ansambellärğä yardäm itü, tatar cır mirasın bayıtu häm xalıq arasında populyarlaştıru, yaña sälätle cırçılarnı tabu maqsatın quya. Bäyge 3 öleştän toraçaq. Anıñ berençe öleşe respublikanıñ rayon häm şähärlärendä, tatarlar yäşäğän Rusiä töbäklärendä ütäçäk. Tatarstannan çittä yäşäwçe tatar aritstları, üzläreneñ audio häm video tasmaların bäygeneñ oyıştıru komitetına 2003 yılnıñ 1 aprilenä qädär cibärergä tieş. 24 aprildän 25-nä qädär, Qazanda tatar cırı bäygeseneñ ikençe öleşe uzaçaq. Anda ciñgän keşelärneñ qaysıberläre, aprilneñ 26 sında, üçençe öleştä qatnaşıp, tatar cırı xalıqara bäygeseneñ lawreatı digän isemne alaçaq.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Yewropa Berlege mäclesendä Putin niçek qabul iteler?
Yewropa Berlegeneñ bu comğada Finlandiädä ütäçäk cıyınına, ğäyre-räsmi qunaq bularaq, Rusiä prezidentı Vladimir Putin da çaqırılğan. Ämmä diplomatlar, belgeçlär, küzätçelär, Berlektä räislek itkän Finlandiägä, Putinnı çaqırğan öçen tänqit belderä. Alar fikerençä, Putinnı Berlek citäkçeläre belän ber östäl artına utırtu, aña Yewropanıñ Mäskäw säyäsätenäge büleneşlärne faydalanırğa mömkinlek biräçäk.
Yewropanıñ qayber illäre, berençe çiratta Germaniä, Mäskäw belän eş itkändä, üz mänfäğätlären alğa sörä, bigräk tä energetika ölkäsendä.
Başqa illär, misal öçen Polşa, Berlinnı Yewropanıñ başqa illären häm dä Rusiädäge wazğiätne iskä almawda ğäyepli. Warshawdağı Xalıqara mönäsäbätlär institutı citäkçese Eugeniuş Smolar süzlärençä, Mäskäw bu büleneşlärne osta faydalana, Yewropa Berlegenä qarata küpmeder däräcädä "bülgälä dä xakimlek it" digän säyäsät qullana:
"Keşe xoquqları, azçılıqlar, Çeçnä mäsäläse, Gruziä – bolar barısı da Yewropanıñ Kürşelek Säyäsätenä kerä. Xäzer Germaniä moña üzeneñ qaraşınn äzerli. Ägär ul başqa illärneñ rizalığın kötmiçä, Rusiä säyäsäteneñ qayber öleşlären xäl itep quysa, bu bik naçar bulaçaq" di Polşa belgeçe.
Comğa könne Finlandiäneñ Lahti qalasında Yewropa Berlege cıyını. Kiläse ayda Yewropa Berlege-Rusiä sammitı. Yıl başınnan Berlektä Germaniä räislek itä başlıy.
Şuşı çaralar aldınnan Berlek räsmiläre Rusiägä qarata urtaq qaraş buldırırğa tırışa. Sişämbe Luxemburgta ütkän oçraşuda Tışqı eşlär ministrları Kremlneñ Gruziägä kertkän çaralarına tänqit belderde. Mäskäw-Tiflis bäxäsenä moñarçı bitaraf qarap torğan Yewropa Berlege öçen yaña adım. Ämmä ministrlar şunduq, bez Rusiä belän mönäsäbätlärgä zıyan kiterergä telämibez dip aqlanırğa aşıqtı.
Şulay da, Yewropa Berlegendä Rusiägä qarata soñğı tänqit Brusselneñ Mäskäwgä qaraşın üzgärtä alamı?
Äytik, Politkovskaya üterelgännän soñ, uzğan atna säfär belän Germaniägä kilgän Putinğa qarşı protest çaraları şaqtıy köçle buldı, di Marshall Fondınıñ Berlin bülege belgeçe Joerg Himmelreich:
"Rusiä prezidentı Germaniägä kilü belän anı üterüçe dip ğäyeplägän demonstratsiälär ütte. Bu säyäsätne üzgärtä alırmı, äytüe qıyın, läkin xalıqnıñ, härxäldä alman xalqınıñ Rusiägä qarata, Rusiä-Germaniä mönäsäbätlärenä qarata fikere şaqtıy üzgärde" di Marshall Waqıfı belgeçe.
Germaniäneñ elekke kanslerı Gerhard Şröder Putinnı "çın demokrat" dip atağan ide. Xäzer ul Rusiä belän Germaniäneñ urtaq energetika konsortsiumı başlığı.
Himmelreich süzlärençä, xäzerge kansler Angela Merkel Şröder säyäsäten qabatlamasqa tırışa, Mäskäwgä tänqitçänräk qarıy. Germaniä säfäre waqıtında Putin Merkelgä bik tä mawıqtırğıç täqdim yasadı, Ştokman yatmasındağı gaznı Germaniägä quırğa täqdim itte. Täqdimne qabul itü urınınan Merkel Fransiä belän urtaq kileşü imzaladı.
Himmelreich fikerençä bu adım Merkelneñ Rusiä säyäsätendä yaña işarä bulıp tora, kiläse yıl başınnan Germaniä Berlektä räislek itä başlağaç, bu Berlekneñ säyäsätenä dä yoğıntı yasıy ala.
Bu yaña qaraşlar comğa könne Lahti cıyınında çağılış tabırmı, älegä äytüe qyını. İxtimal, Putin, min bu östäl artında bik küp törle fikerlär işettem dip, aqıllı ğına yılmayıp quyar. Yewropanıñ qayber diplomatları menä şunnan qurqa.
Ali Ğilmi


text:
Canğäli xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Canğäli xan (1516. tiräse – 1535.), , Qasıym (1519.-32.) häm Qazan (1532. yıldan) xanı. Şäyex Allahiär ulı. Mäskäw kenäze Vasili III yärdämendä başta Qasıym, annarı Qazan täxetenä utıra. Canğäli xan zamanında Qazan Xanlığınıñ çınlıqtağı idaräçeläre – qaraçı bäk Bulat Şirin häm Gäwhärşat xanbikä bula. 1533. yılda Canğäli xan Nuğay morzası qızı Söyembikägä öylänä. 1535. yılda Bulat Şirin citäkçelegendäge bäk-morzalar Canğäli xannı täxettän qualar. İske Qazanda üterelgän dip farazlana.


text:
Serbia saylawında töp bäxäs Yewropa Berlege
Serbia millätçeläre yıl başında bulğan prezident saylawında az ber ayırma belän ciñelgän ide. Xäzer yaña saylaw köne citte. Milliätçelär isä ciñüne ikençegä yuğaltmas öçen saylaw aldınnan barlıq tırışlıqların kürsätte.
Radikal partia başlığı Nikolic, elekke serb citäkçe Slobodan Miloseviçkä oşagan tıñgısız-qatı xäräqatlären saylaw waqıtında taşlap yomşara töşte. Kosovo üz bäysezlegen iğlan itüennän soñ da, açuın üzenä saqlap, çırayında yılmayu belän üzen kiräk waqınta Mäskäw yäisä Brussel häm Waşiñton belän räxätlänep xezmättäşlek itä alaçaq namzät itep kürsätä başlağan ide. Şulay da waqıt belän bu xäl üzgärä töşte.
“Kosovo premyerı Thaçi, Yewropa Berlege belän xäzer yaña kileşülär tözergä cıyına. Şunıñ öçen Yewropa Berlege belän kileşü mäsläse ber aldaw säyäsäte genä. Yewropa Berlege ber yaqtan Serbia belän kileşü imzaladıq dip söyli. Ä ikençe yaqtan irtägä kitep Kosovo belän kileşü tözi. Şul uq waqıtta da, Serbiaga birgän, yaña invistetsia – proyektlär tözü öçen birgän süzlärneñ ütäläçägen belderä. Tik qayçan? Ägär dä Demokrat partia ciñsä genä.”
Älege saylaw, Kosovo bäysezlegen iğlan itkändä, Serbiada koalisiä partiası arasındağı fiker ayrılıqları säbäple urtaq xökümät cimerelgäç waqıtınnan alda uzdırılırga buldı.
Nikolic elekke saylawda, köndäşenä qarağanda barı tik 100.000 tawış ayırma belän ciñelde. Şulay itep bu saylawda sannarda ällä üzgäreş bulmas digän qaraş ta xaqim ide. Läkin ğomum qarağanda Radikallär partiası belän Tadiçneñ Demokratlar partiası yaqınça 35 %lıq tawış belän başqa-baş bardı diärgä bula.
Saylawda Yewropa Berlegeneñ yoğıntısı köçle. Saylawda yewropağa yaqın bulğan partia belän aña Kosovo häm başqa säbäplär öçen qarşı çıqqan partialar arasında köräşkä äylände. Bu oçraqta ber-berseneñ säyäsätenä bik tıqşınmağan älege ike partianı berläştergän ber säbäp: Könbatışqa qarşı toruları. Bu oçraqta ütä milläyätçe partia belän elekke koalisiädäge Kontunica partiäse, saylawda citärlek tawış belän ciñsä, Yewropa yaqlı Demokrak partiasına qarşı, bu ike partianıñ berläşüe bik ixtimal digän köçle farazlar bar.
Ägär dä bu farazlar çıñga aşsa, bu Serbianıñ Yewropa Berlegenä äğzalıq ğamällärenä kirtä bulaçaq. Berlekneñ küp kenä äğza ile Kosovo bäyselegen tanığan xäldä, yaña xökümätneñ berlek belän söyläşülärne däwam itterüe bik mömkin tügel. Monnañ qala Kosovo mäsäläsendä borçılularnı arttıraçaq. Bu da töbäkneñ totrıqlığı mäsäläsen tağın ber qat könüzägenä meñderä.
Serbianıñ tönyaq Mitrovicaga xärbi köç kiterüe bar, Belgrad xaqimiäteneñ Kosovo eçendä ayrılıqçı xaqimiät tözese bar. Kostunica partiäse äğzäse häm Kosovo serbları citäkçese Marko Jaksic, Kosovodağı wazğiätne Krajina ürnäge belän çağıştıru öçen urın yuq dip belderä. Belgrad küzätüendä ul Mitrovicanıñ tınıç yäşiyäşägenä ışana:
“Krajina Xorvatida ide. Läkin Kosovo Serbianıñ eçendä. Kosovodağı serblar Belgrad xaqimiätenä tayana, çönki Serbia konstitusiäsına kürä Kosovo äle dä Serbianıñ ber öleşe. Şuña Serbia üz cirlären saqlarğa tiyeş”
Şulay itep Serbiada yäkşämbe kön bulaçaq parlament saylawınıñ näticäse, Balkandağı totrıqlıqqa turıdan turı tä’ser itäçäk.


text:
Ğiraqtağı äl-Qaidä törkeme bügen internettağı belderü aşa Ğiraqta totıq itep alınğan 2 Älcäzäir diplomatın üterüen iğlan itte.
Ul diplomatlar uzğan atnada Bağdadta totıq itep alınğan ide. Alarnıñ üterelüe turındağı bu xäbär älegä başqa bäysez çığanaqlar aşa raslanmağan.
Politsiä äytüençä, bügen Bağdadta Ğiraq säwdä ministrlığınıñ 3 xezmätkären utırtqan maşinağa qorallı keşelär ut açıp maşinadağı ber keşene ütergän, 2 xatın-qıznı yaralağan.
Bügen AQŞ xärbiläre Ğiraqta bomba şartlap ber amerikan soldatın üterde dide.