text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca qarar beklenilgen edi, dey advokat Aleksey Ladin.
"Mahkeme oturışı üylelik teneffüsinen saba saat 10-dan aqşam 21:00-ğa qadar uzandı. Em de nasıl deyim üylelik. Mabüslerge çoçqa etini teklif ettiler, onıñ içün olar aç qaldı. İmaye tarafından açlıq işkencesini toqtatmaq ve mahkemeni yarınğa qaldırmaq muracaatları red etildi. Qarar beklenilgen edi. Kimse mücize beklemedi (bir-biri artından 2 mücize bu çoqtır)", - yazdı Facebook saife3sinde advokat.
O, mabüsler ruhtan tüşmegenini ve mahkemege öz taqibatını qırımtatar halqınıñ siyasiy sebepli taqibatı sayğanını aytqanlarını qayd etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy arbiy bölge mahkemesi ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca qarar çıqardı. Böylece, Merlen Asanovğa şiddetli koliniyada 19 yıl üküm etildi; Memet Belâlovğa şiddetli koliniyada 18 yıl ve 1,5 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Timur İbragimovğa - şiddetli koliniyada 17 yıl ve 1,5 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Server Zekiryayevge şiddetli koliniyada 13 yıl üküm etildi; Server Mustafayevge şiddetli koliniyada 14 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Seyran Saliyevge - şiddetli koliniyada 16 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Edem Smailovğa şiddetli koliniyada 13 yıl ve 1 yıllıq sıñırlav üküm etildi; Ernes ametov qabaatsız tanıldı ve mahkeme binasında azat etildi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Munaqaşanıñ esas mevzusı Ukrainadaki buhran olacaq. Avstriya tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Lavrov ve Deşçitsa diger zenaatdaşlar ile «iş aqşam yemeginde» iştirak etecekler.
Moskva Ğarp tarafından desteklengen Ukraina ükümetini eki aydan berli tanımağa razı olmay. Aynı vaqıtta Rusiye mayıs 25-ne keçirilmesi planlaştırılğan prezident saylavlarına da qarşı çıqa.
Aprel 17-de Lavrov ve Deşçitsa ilk sefer körüştiler. AQŞ, AB, Rusiye ve Ukraina tış işler nazirleri buhrannı al etüv añlaşmasına qol tuttılar.
Venadaki körüşüvde 47 devletten ibaret olğan Avropa Şurasınıñ 30 tış işler naziri iştirak etecek. Venada Britaniya naziri William Hague olacaq, onıñ Almaniya ve Frenkistan zenaatdaşlarınıñ iştiragi planlaştırılmay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Donetsk vilâyetiniñ Svâtogorsk sakinleri ile subetleşkende bildirdi, dep haber ete içki işler Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Onıñ aytqanına köre, «böyle areketler terroristlerge silânı teslim etmege imkân berecek, bunı yapmağanlar ise yoq etilecek».
Arbiy areketler yalıñız cevap olaraq, yani boyevikler ukrain arbiylerine ücüm etse, qullanılacaq, dep qayd etti prezident.
O, bildirdi ki, eñ yaqın vaqıtta uruşlar vaqtında zarar körgen evlerni ğayrıdan tikleycekler. Bu masraflar devlet tarafından ödenilecek.
İçki işler naziri bugün bergen malümatına köre, Poroşenko Slavânsk civarındaki ştabqa kelip, arbiylerge techizat ketirdi.


text:
Qırım ile demir yol alâqalarınıñ toqtatılması Devlet sıñır hızmeti, em de diger nezaret hızmetleri içün bir sıra qıyınlıqlar peyda etti, – dep bildirdi cuma künü, mart 20-de, Kiyevdeki brifingde Ukraina Devlet sıñır hızmeti memuriyetiniñ sıñır nezareti idaresiniñ üyken zabiti Vasiliy Barabaş.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reberligi bildire ki, Qırım ile demir yol alâqaları ğayrıdan tiklense, sıñırcılar nizamnı boza bilecek insanlarnı qıtağa kirsetmezler.
«Al-azırda Qırım ile sıñırda mütehassıslar, patlayıcı ve terrornıñ diger usullarını tapa bilecek tehnikiy imkânlar yeterlidir. Mence, mında iç bir problema çıqmaz», – dep ayttı Barabaş Qırım.Aqiqatnıñ suallerine cevap berip.
Malüm ki, dekabr 27-dep itibaren «Ukrzaliznıtsâ» havfsızlıq maqsadı ile Qırım ile demir yol alâqalarını toqtattı, em de yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırım trenleri artıq Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar keteler. Qırım ile avtobus alâqaları da toqtatıldı.


text:
Oktâbr ayında Herson vilâyetiniñ Devlet geokadastr Baş merkezi açıq bazarlıqqa 14 topraq arsasını çıqaracaq. Koy hocalığı maqsadınen qullanılacaq bu topraqlar vilâyetniñ farqlı rayonlarında yerleşe, bazı qısımlar ise Qırım ile memuriy sıñırda buluna. Bunı ukrain akimiyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«İcarelik qullanuvğa Novotroitsk rayonında eki arsa, daa biri – Kalnçak rayonında teklif etile», – dep bildirile beyanatta.
Matbuat-hızmetiniñ yazğanına köre, yıllıq icarenıñ başlanğıç fiyatı 2,2 million grivnâdan ziyade.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevral 21 künü Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde alınğan qararğa binaen, Boğurça qasabasında yaqalanğan Marlen Mustafayevke 11 kün apis cezası berildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa Radio Svoboda muhbiri bildire.
Mustafayevniñ işi baqılğanda, içtimaiy sitelerde qaldırğan yazılarğa qıymet kesken ekspertini sorğulamaq muracatı red etildi. Ondan da ğayrı mahkemeci Vikrot Mojelânskiy mahkeme toplaşuvında prokurornıñ iştirak etmesini ve işniñ vesiqalarını baqmaq muracaatını red etti.
Mahkme toplaşuvında «E» merkeziniñ hadimi Ruslan Şambazovnı sorğuladılar, o Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ işinde de iştirak etken edi.
Mahkeme toplaşuvına jurnalistlerni yibermediler.
Mustafayevni Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlaylâr. Buña sebep – 2014 senesi iyül ayında «Vkontakte» ağında Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ timsalinen beraber yerleştirilgen yazı oldı.
Marlen Mustafayevniñ advokatı Emil Kurbedinov olacaq.
Qırımda, Aqmescitniñ Boğurça qasabasında, fevral 21 künü saba, Rusiyeniñ silâlı hızmetleri, Marlen Mustafayevniñ evinde tintüv ötkerdiler.
Marlen Mustafayevni desteklemek içün kelgen 10 insandan ziyade yaqalanğanı aqqında haber etilgen edi. İnsanlarnı yaqalamazdan ögne, politsiya hadimleri megafondan toplaşqanlar kütleviy tetbirler aqqında qanunnı bozğanlarını seslendirdiler.
Rusiye silâlı hızmetleri Boğurçada ötkergen areketlerini izaatsiz qaldıralar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi defalarca zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanınen raatsız olğanını bildire edi, ondan da ğayrı Rusiyeni yerli sakinlerge basqını toqtatqanını ve ukrainalı siyasiy mabuslarını azat etilmege çağıra edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriç paromlı keçitte boğazdaki ava vaziyeti kerginleşkeni aqqında haber ettiler. Taşıyıcınıñ resmiy saytında yelniñ küçleşmesi aqqında aytılmaqta.
Gidromettsentrniñ qaydlarına köre, mart 10 künü Keriç paromlı keçitinde küçlü yel esmesi qayd etildi.
Keriç boğazındaki paromlı keçit 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Krasnodar bölgesinen bağlağan esas naqliyat damarı olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
QIRIMTATAR MİLLİY QURULTAYI (1917)
Rusiyede 1917 senesinde çıqqan Revolutsiya sırasında siyasiy yaqtan bir boşluq ve qalabalıq peyda oldı. Qırımtatar halqı da bu siyasiy boşluqta milliy bir devlet teşkil etme yoluna kirdi. 7 Nisan (Aprel) 1917 tarihinde Seyitcelil Hatattnıñ yolbaşçılığında Aqmescitte keçirilgen Qırım Musülmanları Vekilleri Syezdiniñ soñunda Qırım Musülmanları Merkeziy İcra Komiteti quruluvı aqqında qarar alındı. Bu komitetke 45 aza saylandı. Noman Çelebicihan bu syezdniñ soñunda alınğan qararğa köre yañı teşkil etilecek İcra Komitetiniñ yolbaşçılığına ve Tavrida ve Batı Rusiye Müftisi ve Ulema İdaresi Reisligine saylandı.
II-nci Qırım Musülmanları Vekilleri Syezdi ise 14-15 Nisan 1917 tarihinde Aqmescitte keçirildi. Bu syezdke qoşulğan 200 vekil içinde 20 qadın bar edi. Syezdniñ soñunda alınğan qararğa köre 7 Aralıq (Dekabr) 1917 tarihinde Bağçasaraydaki Hansarayda, Qırımtatar Milliy Qurultayı toplaşuvı keçirelecek edi. Qurultay azalarınıñ saylavı 30 Qasım (Oktyabr) 1917 tarihinde ötkerildi ve bunıñ neticesinde 76 millet vekili saylandı. 5 millet vekili ise qadın edi. Qurultayın başlanuvı belgilengen künden eki kün soñ, 9 Aralıq 1917 tarihinde oldı. Bu tarihte 9 Aralıq 1917-de Qırım Hanlığınıñ tarihiy paytahtı olğan Bağçasaraydaki Hansarayda, Qırımtatarlarnıñ tarihindeki ilk milliy qurultay başlandı.
Qurultaynıñ ilk künü / Bağçasaray - 9.Aralıq.1917
Mında hususan şunı aytmaq kerek ki, qadınlarnıñ bu qurultay saylavlarında saylanma aqqınıñ olması 1917 tarihi ve künümiz için pek muimdir. Qırımtatar qadınlarınıñ saylama ve saylanma aqqınıñ olması o tarih içün Türk ve Musülman halqlar arasında birincidir. Qırımtatar qadınlarınıñ bu aqqa saip olması, aynı zamanda Qırımtatar halqınıñ 1883-te İsmail Bey Gaspralınıñ başlatqan Qırımtatar Milliy Küreşiniñ insan aq ve uquqları noqtasında ne qadar yol ketkenini bizge körsete.
Qurultaynıñ qadın vekilleri
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ ötkerilmesinden soñ ilk Qırımtatar esas kanunı (konstitutsiya) qabul etile. 26 Aralıq 1917 tarihinde Qurultay tarafından qabul etilgen o vaqıttaki adınen Qanun-u Esasiyniñ 16-ncı maddesine köre Qırım Ahaliy (Halq) Cumhuriyeti esası qabul ve ilân etildi. Bundan soñ Qurultay da özüni Qırımtatar parlamenti olaraq ilân etti. Qırımtatar parlamentiniñ reisligine üç başqan saylandı: Asan Sabri Ayvaz, Cafer Ablayev ve Ablâkim İlmiy. Parlamentniñ Rusça kâtipligine Ali Badaninskiy ve Türkçe kâtipligine de Seyitömer Taraqçı saylandı. Parlamentniñ teşkil etilgeninden soñ Meclis-i Mebûsân (Azalar Meclisi) tarafından Qırım Ahaliy (Halq) Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı (president) saylavı aqqında qarar alındı.
Qurultay toplaşuvı; Cafer Seydahmet, Şefiqa Gaspralı, Noman Çelebicihan
Noman Çelebicihan, Qırım Ahaliy (Halq) Cumhuriyetiniñ yolbaşçısı olaraq saylandı. Noman Çelebicihannıñ yolbaşçılığında Milliy Ükümet teşkil etildi. Buña köre Qırımtatarlarnıñ ilk Milliy Ükümeti şu şekilde oldı:
- Milliy Ükümet Reisi ve Adliye Naziri: Noman Çelebicihan Efendi
- Harbiye ve Hariciye Naziri: Cafer Seydahmet Efendi
- Diniye Naziri: Ahmet Şükrü Efendi
- Maarif Naziri: İbrahim Özenbaşlı Efendi
- Maliye ve Vakıf Naziri: Seytcelil Hattat Efendi
Noman Çelebi Cihannıñ yolbaşçılığında teşkil etilgen bu Milliy Ükümet, Şubat (Fevral) 1918te bütünley Qırım için Meclis-i Müessisân (Qurucı Meclis) toplaşuvı vazifesini aldı. Eki aylıq bir tatilden soñ Qırımtatar parlamenti yañıdan toplaşuv keçirecek edi. 27 Aralıq 1917 tarihinde Milliy Ükümetniñ resmiy merkezi Bağçasaraydan Aqmescitke avuştırıldı. 31 Aralıqta Milliy Ükümet yañı merkezi olğan Aqmescitte vazifesine başlağanını ve Qırımtatar esas qanunınıñ qabul etilgenini belgilegen resmiy bir yazı Türkçe ve Rusça olaraq neşir etildi.
Hansarayda Qurultay Vekilleri
Qırımtatarlarnıñ milliy devleti olğan Qırım Ahaliy (Halq) Cumhuriyeti, Qırımtatar halqınıñ vatanlarında azatlıqnen yaşamaq isteginiñ ne qadar qaviy ve quvetli olğanını körsete. Bu qaviy ve quvetli azatlıq istegi Qırım Ahaliy (Halq) Cumhuriyetini teşkil etkenden soñ Qırımda yaşağan diger halqlarğa da sayğı körsetken edi. Noman Çelebicihannıñ, Hansaray müzeyiniñ açılışında yapqan çıqışında bunıñ örnegini köremiz:
“Qırım yarımadasında türlü renklerde bir çoq zarif güller, şeb-boylar, zanbaqlar, laleler vardır, ve bu ruh-nevaz çiçeklerin hepsiniñ kendilerine mahsus bir güzelligi, özlerine mahsus lâtif qoquları var. Bu güller, bu çiçekler Qırımda yaşayan milletler: Tatar, Rus, Ermeni, Yehudi, Rum, Nemse ve başqalarıdır. Qurultayın maqsadı bunları bir yerde toplayup, hepsinden güzel ve nefis bir buket yapmaqtır. Güzel Qırım adasında haqiqiy medeniy bir İsvicre tesis itmektir. Tatar Qurultayı yalıñız Tatarları degil, asırlardan beri Tatarlar ile beraber qardaşca yaşayakelmiş diger milletleri de tüşünüyur. Onları da işe davet iderek, onlarle beraber qol qola virüp kitecektir. Tatar, bu işte bir amir degil, belki bir muteşebbis, yalıñız bir inisiyatorluk vazifesini icra edecektir.”
Noman Çelebicihannıñ Hansaray Müzeyiniñ açılışında yapqan çıqışı
Qurultayda qabul etilgen Qırımtatarlarnıñ ilk esas qanunı ve milliy devleti, Qırımdaki diger halqlarnıñ da hayat aqqına sayğı körsetti. Fakat Qırımda, Qırımtatarlarnıñ hâkim olmasını istemegen Bolşevikler, Qırımtatar Milliy Ükümetine qarşı arekete keçti. Bunıñ neticesinde 27 Ocak (Yanvar) 1918 tarihinde Milliy Ükümetniñ merkezi olğan Aqmescit, Bolşevikler tarafından işğal ve istilâ etildi. Milliy Ükümet darqatıldı ve ükümetniñ reisi Noman Çelebicihan Efendi de Bolşevikler tarafından Aqyarğa alıp ketildi ve anda şehit etildi. Cansız bedeni Qara Deñizge atıldı. Milliy marşımız olğan "Ant Etkenmen" şiiriniñ de muellifi olğan Noman Çelebi Cihan o künden soñ Antlı Şehit, Antlı Qurban dep de añıldı.
Qurultaynıñ yolbaşçıları: Seyitcelil Hattat, Hasan Sabri Ayvaz, Noman Çelebicihan, Cafer Seydahmet
Saylanğan Bibliyografiya
ÇELEBİCİHAN, Numan. “Qırım Muftisiniñ Nutqu” Millet Cevherleri, haz. Tahir Kerim, Akmescit: Qırımdevoquvpedneşir, 2012, s. 73-77.
HATİF, Osman Kemal. Gökbayrak Altında Milli Faaliyet. Haz. Hakan Kırımlı. Ankara: Kırım Türkleri Derneği, 1998.
KIRIMER, Cafer Seydahmet. Bazı Hatıralar. İstanbul: Emel Vakfı, 1993.
KIRIMLI, Hakan. “Kırım: Rus İşgali Dönemi”, DİA, C: 25, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2002), s. 458-468.
“Kurultay Kanun-u Esasisi ve Hükümet-i Milliyye”, Kırım Mecmuası, Sayı: 2, 16 Mayıs 1918, s. 21-23.


text:
Yuqarı Rada Ukrainanıñ baş prokurorı vazifesine Viktor Şokinni tayinlemege razı oldı. Buña 318 halq deputatı rey berdi.
Prezident Petro Poroşenko parlamentte çıqışta bulunıp, baş prokuror muavini olğan Viktor Şokinni yañı baş prokuror olaraq tayin etmege teklif etti.
Ukraina Yuqarı Radası Ukraina baş prokurorı Vitaliy Yaremanıñ işten boşatılmasına qoltuttı. Qarar leyhasına 291 halq deputatı qoltuttı.
51 yaşında Vitaliy Yarema 2014 senesi iyün 19-dan itibaren baş prokuror vazifesinde bulunğan edi. Yaremanıñ istifa arizası aqqında fevral 9-da belli oldı.
Şokin baş prokurornıñ birinci muavini olğan edi. 2002-2004 seneleri o, baş prokuror muavini vazifesinde bulunğan edi. 1999 senesinden itibaren Baş prokuraturanın ğayet müim işler taqiqatçısı olğan edi.


text:
Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtı Havfsızlıq Şurasınıñ Donbassta vaziyet kergileşkeni ve Rusiye tarafından Minsk añlaşmalarına riayet etilmegenine dair açıq toplaşuv keçirmege teklif etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Facebooktaki saifesinde yazğanına köre, toplaşuv aprel 28-de Kiyev saatine köre saat 22:00 New Yorkta ötkerilecek.
«Sebebi: Donbasstaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ Minsk añlaşmalarına riayet etmegeni», – dep aytıla haberde. Ukraina prezidentiniñ aytqanına köre, o, «tışqı işler naziriniñ muavini V.Pristaykoğa halqara toplulıqqa işğalcilerniñ Donbassta ve Qırımda yapqan soñki cinayetlerini yetkizmege, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanmasından haberdar etmege avale etti».
2015 senesi oktâbr ayından itibaren Ukraina Birleşken Milletler Teşkilâtı Havfsızlıq Şurasınıñ daimiy olmağan azasıdır.
Rusiyeniñ Qırım işğali ve Donbasstaki silâlı zıddiyetten soñ teşkilât bir qaç sefer Ukraina vaziyetinden sebep toplaşqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Aqmeçit rayonında mart 25 künü yüz bergen qaza neticesinde, eki köy tolusınen ve bir köy qısmen yarıqsız qaldı. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ saytında bildirilmekte.
«Aqmeçit rayonınıñ memuriyeti haber etkenine köre, elektrik ağınıñ qazaiy söndürülmesinden soñ, Aq Qoca, Camal, Kirovskoye köyleri yarıqsız qaldı», - dep aytıla mesacda.
Matbuat hızmeti qayd etkenine köre, yüz bergen qaza sebepleri şimdiki vaqıtta belgilenmekte.
2015 senesiniñ dekabr 30 künü, Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ yuqarı komissarı Filippo Grandini Donbasstaki gumanitar vaziyetke qıymet kesmege ve Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnı qorçalamağa çağırdı. Bunı noyabr 21-de Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, prezident yuqarı komissarnıñ Ukraina ziyareti oña Donbasstaki vaziyet ne qadar qıyın olğanını añlamağa yardım eter. Poroşenko dedi ki, bütün mesüliet Rusiyededir.
«Poroşenko Grandige muracaat etip, qırımtatarlarnıñ Rusiye işğal etken Qırımda rastkelgen ciddiy problemlerge diqqat ayırmağa rica etti», – dep aytıla haberde.
Poroşenko emin ki, bu ziyaret Ukraina ve BMT qaçaqlar meselelerinden yuqarı komissarınıñ İdaresi arasında işbirligi ve yardımlaşmanı pekitir.
«Bizler Ukrainanıñ BMT qaçaqlar meselelerinden yuqarı komissarınıñ İdaresi ile işbirligi seviyesinden memnünmiz ve bu zor zamanlarda devletimizge kösterilgen yardım içün minnetdarmız», – dedi prezident.
«Filippo Grandi ile Kyivde Ukraina baş naziri Vladimir Groysman da körüşti. Baş nazir Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqlarına riayet etilmesini nezaret etmek içün mahsus missiyanı yollama imkânını baqmağa rica etti», – dep bildirdi ukrain ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Grandi Ukraina ziyareti çerçivesinde memleketniñ şarqına baracaqtır.
Soñki 20 yıl içinde BMT qaçaqlar meselelerinden yuqarı komissarınıñ Ukraina ziyareti ilk ola.


text:
"Veciye Kaşka davası"nıñ iştirakçisi Asan Çapuhqa onkologiya hastalığı diagnozı qoyuldı, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov.
Onıñ malümatına köre, Asan Çapuh alâ daa, oña ev tevqifine köre belgilengen kiralı kvartirada yaşay.
"Yazıq ki, amma bulunma adresini deñiştirmek ıntıluvlarımız muvafaqiyetsiz oldı. SİZOda ve ev tevqifinde tutulğance, müşterimniñ sağlığı ğayet pek yaramaylaştı. O bir qaç kere hastahanede yata edi, baqıluvı ve tedaviylevi yapıla edi, o maña haber etkeni kibi, oña rak hastalığı diagnozı qoyuldı. Himiya terapiyasınıñ üç kursu keçti, ögde daa o qadar da olacaq", - aytıp berdi advokat.
Onıñ aytqanına köre, daa evel Asan Çapuh, onıñ ev tevqifi kiralı kvartirada keçkeni sağlığına zarar ketire, dep şikâyet ete edi.
2019 senesi aprel 7-sinde Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, "Veciye Kaşka davası" iştirakçilerine üküm çıqardı. Asan Çapuhqa üç buçuq yıllıq, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçqa üç yıllıq şartlı cezanı üküm etti.
Üküm apellâtsiyası baqılmağance, iştirakçilerniñ episi ev tevqifi altında bulunacaq.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora Bekirova, ağır hasta babasınıñ sağlığı yaramaylaşqanını bildirdi.
“Kene Qırımdan fena haberler. Cuma künü, aprel 12-sinde advokat babam Edem Bekirovnı SİZOda ziyaret etti. Yahşılaşuvlar yoq. Köksüniñ sol tarafında ağrı peyda oldı, daima aşqazanıraatsızlay, öksürik, nefes almağa qıyın, şeker seviyesi olğanı kibi yüksek, oturıp yuqlay, qan basımı 160-tan 110-ğa sıçray, dudaqlarında şişiklik ve yaraçıqlar peyda oldı”, - dep yazdı Bekirovnıñ qızı Facebookta.
Eleonora qayd etti ki, advokatnın aytqanı köre, babası hastahanege yatqızmalı.
O, babası kerekli kibi baqılsın ve hastahanege yatqızılsın muracaatınen ukrain ombudsmeni Lüdmila Denisovağa hitap etti.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında muracaat yolladı. O, tibbiy teşkerüvden soñ insulin iñektsiyalarından allergiya keçirdi.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ apiste qaluv müddetini eki ayğa uzattı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Hersonda yanvarniñ 12-nde Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov ve «qanunsız tutulğan diger Ukraina vatandaşlarına» qoltutuv mitingi keçirilecek.
Bu aqta Hersondaki şeer Meclisiniñ Facebook saifesinde haber etile.
«Qırım işğaliniñ birinci kününden başlap qırımtatarlar ve ukrainler Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından uydurılğan cinayetlerde qabaatlana. Soñki beş yıl devamında onlarnen cemaat faali öldürildi, azaplarğa oğratıldı, qanunsız mahküm etildi ve ğayıp oldı. Az olmağan adiseler Rusiyeniñ insan aqlarına riayet etmeyip aqaretlegenini köstere, o, devlet terrorını amelge keçirgen diger devletlernen bir sırağa tüşe», – dep aytıla haberde.
Mecliste qayd etkenlerine köre, Qırımnıñ kirişinde tibbiy yardımğa ve ilâcğa muhtac Edem Bekirovnıñ tutulması «Ukraina vatandaşına qarşı yapılğan işkence ve dünya toplulığınıñ diqqatını celp etecek azap ola».
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 10-nda Edem Bekirovnıñ apiske alınmasına qarşı itiraz arizalarını baqmağa planlaştıra.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.


text:
Salı künü, dekabr 2-de, Qırım musulmanları diniy İdaresinde rayon imamlarnıñ nevbetteki er aylıq toplaşuvı keçirildi, mında Qırımnıñ çeşit regionlarında yaşağan musulmanlarnıñ müim meseleleri muzakere etildi.
Bunı Qırım Musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Toplaşuvda tahminen 25 insan iştirak etti, olarnıñ arasında Qırım rayonlarınıñ imamları ve olarnıñ muavinleri iştirak etti. Toplanğanlarnı Qırım müftisi haci Emirali Ablayev selâmladı.
«O şunı qayd etti ki, musulman diniy hızmetleri, cemiyetler, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ imamları Qırımda İslâmnıñ qaviyleşüvi, qırımtatar medeniyetine yaqın olğan adetiy Hanafit talimatınıñ tarqatuvı boyunca büyük bir işni becereler ve musulmanlarnıñ çeşit vaziyetlerinde yardımcı olalar», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Mında fikh boyunca adetiy bir lektsiya keçti. Bu sefer «Günâh ve cemiyetke olğan tesir» mevzu muzakere etildi. Lektsiyanı Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov bildirdi.


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Bağçasarayda akimiyet tarafından uyğunlaştırılmağan ticaretke qarşı küreşke OMON ve politsiyanı celp etmek kerek olğanı aqqında ilân etti.
«Bağçasarayda politsiya ve OMON ile beraber çıqmaq kerek olur. Olarnıñ, cinayetçilerniñ, gruppası qurucılıq meydançığında öz-özüne köy hocalığı mahsulatı ticaretini alıp bara – adamlardan para ala. Er şeyni boş berdiler, arsız insanlar», – dep bildire Aksönovnıñ sözlerini «Krıminform».
Ticaret içün ayırılmağan yerlerde alıp barılğan ticaret ya da hızmetler içün eñ kiçik para cezası ekiden beş biñ rublege qadar yükseldi.
Kelişmegen yerlerde alıp barılğan ticaret içün para cezasınıñ yükselmesinden ğayrı, qanun boyunca, ğayrı statsionar ticaret obyektlerine uyğunlaşma vesiqaları olmağanı içün memuriy mesüliyet közde tutula: haber etüv ya da vatandaşlar içün 2,5 biñ rublege qadar ceza, resmiy şahıslar içün – 5-ten 15 biñ rublege qadar, uquqiy şahıslar içün – 50-den 100 biñ rublege qadar para cezası.


text:
Kovid pandemiyası, bellimi, adiymi – iç bir hususiyetine baqmay, insanlarnı, şu cümleden, vatandaşlarımıznı, dersiñ, qurşunğa tizilgenlerniñ ve soñu körünmegen, öz cedvelini ep kenişlete. Bu sefer onıñ şevqatsız seçimine Milliy areketimizniñ eñ körümli-namlı vekillerinden biri – İzzet Server oğlu Hairov oğradı…
İzzet ağa dünyağa 1938 senesi, Yalı-boyunda belli olğan Körbek köyünde keldi. Qanlı cenk ve vahşiy sürgünlik müsibetlerini bala çağında keçirgen ve azlıqta sağ qalğan nesildendir. Zorbalıq ile Vatandan quvulğan ve babasız (qoranta başı 1944 s. aprelinde trudarmiya kontslagerine bıraqıldı) qalğan dört evlâttan üçü qısqa vaqıt içinde elâq oldılar.
Endi qadını da üyken oğlunen ölüm alına qalğanını eşitken Server ağa kontslagerni izinsiz terk ete ve olarnı ekisini qurtarmağa yetiştire. Amma özü tezden yaqalana ve zalım rejimini 7 yıl apishane müddetini ala. Allağa şükürler, bir yıldan azatlıqqa çıqa…
Taşkent vilâyeti Orta-Çırçıq rayonı “Pâtiletka” sovhozına tüşken Hairovlar qorantası bir qaç yıldan soñ kene de şu vilâyetteki Almalıq şeerine köçe. 1957 s. İzzet ağa mında mektep bitire, çalışa, orduda hızmet etip qayta, Taşkentteki universitetniñ fizika fakultetine oqumağa kire.
Balalıqtan aqsızlıqnıñ eñ aşadiy, kiyik şekillerini körgen 22-23 yaşındaki yigit añlı sürette Milliy areketke qoşula. O, özüne oşağan faal qırım gençler, studentlernen körüşe, olarnen beraber urf-adet, milliy medeniyet ve tarihımıznen bağlı malümatlarnı qıdıra, ögrene, bu bilgilerni teşviqat ete.
Bunıñnen beraber, “Qırımtatar yaşlar birligi”niñ (1962) azası ola. Bu gizli teşkilât KGB tarafından tar-mar etilgen soñ onıñ peşindeki taqip muntazam tarzğa çevirile. İzzet Hairovğa, safdaşları sırasında, qarşı yapılğan çeşit “terbiyeviy tesir” etüvler, qorquzuvlar maqsadına yetmey. Aksine, onıñ areketleri daa da atik ve maqsatkâr ola.
1966 senesi o, bir qaç yıl tanış olıp, onen beraber qırım studentleriniñ körüşüvleri ve işlerinde faal iştirak etken Vasfiye Cemilevanen qoranta quralar. Bala doğuvı, işhanesinden sıq-sıq komandirovkalarğa yollanılğanı, Milliy arekette becerilgen mesülietli vazifeler mecbur ettire İzzet ağanı oquvına taşlamağa.
Onıñ bu vazifeleri eñ-evelâ, Özbekistannıñ çeşit vilâyetlerine hızmeti boyunca bu muntazam qatnamaqlardan kelip çıqqan çoq zarur – Milliy areketimizniñ yetekçileri ve regionlardaki teşebbüsçiler gruppalar arasında qaviy ve işançlı bağ tutmaqtan ibaret edi.
Bu imkândan bayağı bir semereli faydalanması İzzet Hairovnı, bir taraftan, Qırım davasınıñ çoqtan-çoq fedakârları ile tanış ettirdi. Diger taraftan, ket-kete, basqı etici (repressiv) organları oña nisbeten taqiplerini küçlendirdi.
1968 s. iyülniñ soñu-avgustnıñ başında, dissident areketi vekillerinen nevbetteki fikir paylaşuv maqsadınen İzzet ağa Moskvağa yollanıldı. Semade Asanovanıñ kvartirasında olıp keçken bir guruh semetdeşlerimiz ve bu areket vekillerinen emiyetli körüşüvde iştirak etti.
Özbekistanğa qaytqanından soñ, bir afta keçer-keçmey, onıñ evinde çoq saatlıq tintüv ötkerildi. Neticede vesiqalar çekip alındı, ev saibi ise yaqalandı. Çoq ay devam etilgen tahqiqat (sledstviye) neticesinde, 10 vatandaşımız üzerinde ötkerilgen mahkeme (1969 s., 1.07 – 8.08) Milliy areketimizniñ tarihına “Taşkentskiy protsess” adınen kirdi.
Neticede, İzzet ağa bir buçıq yılğa azatlıqtan marum etildi. “Qabaatı” standart: “sovetler qurumına iftira atmaq”, “sovetler qurumını yamanlağan vesiqalarnı azırlamaq ve darqatmaq” oldı.
Onıñ Milliy areketteki faaliyeti özcesine “mukâfatlandı” ve Hairovlar qorantası Qırım davası iştirakiniñ köstergiçi böyle: evlerinde 1988 senesine qadar episi olıp 17 tintüv olıp keçkeni bellidir. Amma o, apis müddeti bitken soñ da, er bir taqip keskinleşken alda da adaletsizlikke “iftira atmaq”, aqsızlıq “yamanlamaqnı” toqtatmadı…
İzzet ağa Ekinci (1991) ve Üçünci (1996) Milliy Qurultaylarnıñ mebusı oldı, Merkeziy Milliy qurum azası saylanıldı, onıñ Merkeziy Asiyadaki temsilcisi olaraq çalıştı. Vatanğa qaytıp, 1994 s. Aqmescitniñ Maryino qasabasında yerleşti. Cümle siyasiy tedbir-aktsiyalarda iştiragini devam etti.
Bunıñnen beraber, İzzet ağa, Ekinci cian cenkiniñ soñunda cebeden Qırımğa qaytqan ve mında qorantalarını sürgün yerlerinden qaytarılmasını talap etken bir qaç yüz cenkâver qırımtatar subaylarını NKVD-ciler Kremlniñ emirinen qurşunğa tizgenleri aqqında malümat toplay, matbuatta ikâye etken edi. Doğmuş Körbek köyü aqqında kitap çıqarmaqnı arzular edi…
O, çoq mulâyim, merametli, yımşaq yürekli, alçaqgöñülli, bilgili-ferasetli, soñ derecede milletsever insan edi ve onı bilgenlerniñ hatırasında öyle sıfatta da yaşaycaqtır.
İzzet ağa Hairov bu faniy dünyanı terk etkeni munasebetinen onıñ ömür arqadaşı, Milliy areketimizniñ belli iştirakçisi Vasfiye aptege, qızı – psiholog-alim Selime hanımğa, qardaşı – faal cemaatçı Mustafa ağağa, bunıñnen beraber, cümle yaqınlarına, soy-aqrabalarına samimiy taziyemizni bildirip, baş sağlığı ve sabır tileymiz.
Alla rahmet eylesin, deymiz.
Merkeziy Milliy qurum azaları, dostları.


text:
«Mediazona» sitesi, Emil Kurbedinov 10 künge apis etilgeni munasebetinen, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında Rusiyeli advokatlarınıñ açıq mektübini derc etti.
Mektüpte advokatlar, Rusiye Federatsiyasınıñ Federal advokatlar palatasına muracaat etip, Kurbedinovnı qorçalamaq içün kerekli tedbirlerni almağa rica ete ve onıñ quru siyasiy sebeplerden taqip etilmesine yol bermemege çağıra.
Mektüpte: «Şübesiz, aynı zamanda advokatnıñ yaqalanuvı, içtimaiy ağlarda video-levhanıñ yerleştirilmesi ve onıñ ofisi ve dairesinde tintüvniñ keçirilmesi – mahsus azırlanılğan siyasiy areket edi. Maqsat ise – qorqutmaq, itibardan tüşüreşek malümat tapmaq ve onı zenaat vazifesinden çetleştirmek edi», – dep aytıla.
Bundan ğayrı, Qırım advokatlar palatası tarafından bu advokatnıñ taqip etilmesi «qanuniy» olaraq tanıtılması – ayretlendirici olğanı qayd etile.
Advokat Emil Kurbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kurbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kurbedinov, siyasiy işlernen oğraşqan esas Qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq areketine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.


text:
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ Ukraina halq deputatı, «Qırım» fraktsiyalarara birleşmesiniñ yolbaşçısı Aleksey Gonçarenkoğa iddiaları yoq, şunıñ içün mart 2-ge planlaştırılğan mahkeme olmaycaq.
Bunı adliyeciler Nikolay Polozov ve Mark Feygin bildirdiler.
«Yuqarı Rada deputatı Aleksey Gonçarenkonıñ mahkemesi olmaycaq. İçki işler nazirliginiñ oña iddiaları yoq. Taqiqat komitetinden Markin afu soramaq kerek», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Aynısını diger adliyeci Mark Feygin de bildirdi.
Aleksey Gonçarenkonı mart 1-de Rusiye muhalifetçisi Boris Nemtsovnıñ hatırası keçirilgen yürüşte politsiyağa boysunmağanından sebep yaqaladılar. Rusiyeniñ taqiqat komiteti bildirdi ki, Gonçarenkonı «2014 senesi mayıs 2-de Odessada facialı vaqialar vaqtında Rusiye Federatsiyası vatandaşlarını öldürmek ve çekiştirmek ıntıluvları aqqında» iş boyunca sorğuğa çekeler.
Mart 2-de Moskva saatine köre saat 15:00 onıñ «politsiya hadimlerine boysunmağanı aqqında memuriy bozuvnı» muzakere etmek içün mahkeme keçirilecek edi.


text:
ABD arbiyleri Rusiye ordusınıñ Ukraina sıñırlarından ve işğal etilgen Qırımdan kiri çekilme esansını közete, amma bu mesele ile bağlı soñ neticeler bermege daa azır degiller. Bunı aprelniñ 23-nde Pentagonnıñ memurına atfı etip, haber etti Reuters agentligi, dep yaza Azatlıq Radiosı.
«Angi quvetlerniñ keri çekilgenini ve angi tehnikanıñ qalğanını şimdi aytmaq daa erte», – dep qayd etti bildirgen menba. Onıñ sözlerine köre, Moskvadan ordusınıñ keri çekigenine dair bir mesajı «bizge raatlıq bermek içün yeterli degil».
«Amma sizge şunı aytmaq isteyim ki, biz pek, pek diqatnen közetemiz», – dedi o.
Hatırlatamız, Rusiye Mudafaa nazirligi, Qırımdaki talimlerde iştirak etken soñ Rusiye Qara deñiz flotunıñ 20-den ziyade gemisiniñ daimiy yerleşme yerlerine qayttı, dep iddia ete.
Aprelniñ 22-nde, cumaaqşamı künü, Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye arbiy idaresiniñ başı Sergey Şoygunıñ da iştiragı ile «türlerara talimler» keçirdi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy bölglerden arbiy talimlerniñ yekünlenmesi ve ordunıñ daimiy yerleşme yerlerine keri çekilmesini de bildiri. Rusiye Mudafaa nazirligi, Rusiyeniñ cenübindeki ve işğal etilgen Qırımdaki talimlerde iştirak etken quvetlerniñ daimiy yerleşme yerlerine qaytmağa başlağanlarını bildirdi.
Austriannıñ malümatına köre, halqara seviyede tanılğan Ukraina sıñırı boyunca 2015 senesinden berli «Rusiye on biñlernen askerini yerleştirip, ordusınıñ sayısı arttıra, bölüklerni faalleştirdi, bazalarını yañarttı ve daa küçlü bir yer, ava ve ava mudafaasını yerleştirdi».
Soñki vaqıtları Rusiye Donbasnıñ işğal etilgen qısmında gibrid küçleriniñ cenk areketlerini arttıra. Böylece, ateşkes rejiminiñ şartları bozula, amma Rusiye Ukraina ordusını qabaatlamağa tırışa. Bundan ğayrı, Qırımda ve Ukraina sıñırı yaqınlarında Rusiye askerleriniñ sayısını arttıruv Kyiv ve ğarbiy ortaqlarınıñ qasevetini doğura, çünki Rusiye ordusınıñ Ukrainağa açıq ücüm imkânı bar.
Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları (ABD ve AB) ve NATO oña qol tutqanını bildirdi.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Mart ayında Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Onıñ qayd etkenine köre, Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dedi.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Recep Tayyip Erdoğan bildirdi ki, Türkiye, azat etilecek ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini Rusiye tarafına berip, meseleniñ al etilecegini bekley. Türkiye prezidenti qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevden Kremlniñ ukrainalı esirleri cedvelini bermesini rica etip, «Putinnen laf etmege» vade etken edi.
Noyabr ayınıñ başında İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşüvde Recep Tayyip Erdoğan qayd etti ki, Türkiye, yarımadada yaşağan ve qanunsız ilhaqtan soñ yarımadanı terk etmene mecbur olğan qırımtatarlarnıñ aq ve menfaatlarını qoruycaq. Poroşenkonıñ bildirgenini köre, Türkiye prezidenti Ukrainağa Azaq deñizinde Rusiye istilâsını tutıp toqtatmasında yardım etecegini vade etti.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Erdoğan ile ukrainalı siyasiy mabüsler mevzusında laf etkenlerini tarif etti.
– Cedvelde Qırımda işğalci akimiyet tarafından mahküm etilgen siyasiy mabüslerimiz aqqında laf kete. Anda 70 insan bar, ğaliba. Adlar millet mensüpligine baqmadan kirsetildi. Meclis, öz monitoringini yapqan «KrımSOS» teşkilâtınen beraber işğalciler tarafından apiske alınğanlarnı cedvelge ala. Erdoğan, strategik işbirligi toplaşuvında bergen suallerimizge cedvelni Rusiyege berdi, dep cevap berdi. Soñra ayrı bir körüşüvde soradım: Tış işler nazirligi yolunen berdiñizmi? O, Putinge yaqın olğan bir adam bar, dedi, bütün aytqanlarımıznı 24 saat içinde bildire. Erdoğannıñ aytqanına köre, o adamnıñ cevabı daa yoq.
Yaqın şarq tedqiqatları merkeziniñ müdir muavini Sergey Danilovnıñ fikirince, Ukraina ve Türkiye arasındaki munasebetler yañı seviyege çıqtı.
Erdoğannıñ Putin ile bağları bayağı ilerilegen. Mezat etilecek çoq şey barSergey Danilov
– Elbette, atılğan adımlar, Kremlniñ esirleri İlmi Ümerov, Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesi ve nevbetteki areketler, serbest ticaret añlaşmasınıñ azırlanması; arbiy-sanayı kompleksleriniñ kooperatsiya işi, mudafaa işbirligi – munasebetlerniñ yañı seviyesini köstere. Ukrainalı siyasiy mabüsler azat etilirmi-yoqmı tahmin etmek zor, amma Erdoğan eski sovetler birliginiñ topraqlarında quvetlenmeli, bu adımları ise tek Yaqın Şarq civarlarında degil de, eski sovetler topraqlarında da oyuncı olmaq istegenini isbatlay. Putin ile bağları bayağı ilerilegen – Suriyedeki arbiy areketlerden başlap büyük leyhalarğa qadar mevzuları bar. Mezat etilecek çoq şey bar.
«UA:Krım» cemiyet yayınları Qırım filialınıñ icra müdiri Osman Paşayev, ukrainalı siyasiy mabüsler meselesinde Türkiye tarafından kösterilgen yardımnıñ pragmatizmini qayd ete.
Muzakereler başlaycaq, amma Türkiye Rusiyege, Ukraina ise Türkiyege ne teklif ete bile?Osman Paşayev
– İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoznıñ almaştırılması pragmatik edi: bir qaç künden soñ Türkiye, çeçen muhalifetçilerni öldürgen ve yerli mahkeme tarafından mahküm etilgen Rusiye Baş istihbarat idaresiniñ hızmetçilerini teslim etken edi. Böyle bir şey olğanda, birisi teslim etilgende, mında iqtisadiy bir şey yoq, er şey ayrı. Şimdiki vaziyette, Erdoğan cedvelni Putinge bergenini aydınlatqan soñ, iç bir şübe olmamalı. Muzakereler başlaycaq, amma Türkiye Rusiyege, Ukraina ise Türkiyege ne teklif ete bile? Muqaytlıqnen şunı ayta bilem ki, muhalifetçi Fethullah Gülen ile alâqaları bar olğan bazı insanlarnıñ mahkemesiz Ukrainadan Türkiyege çıqarılması – ukrain teklifiniñ bir qısmı ola bile.
Osman Paşayevniñ qayd etkenine köre, Türkiye matbuat vastalarında qırımtatarlar ve ukrainalı siyasiy mabüsler aqqında maqaleler pek az ola.
«KrımSOS» koordinatorı Tamila Taşevanıñ bildirgenine köre, Rusiye ve Qırımda ukrainalı siyasiy mabüslerniñ sayısını ögrenmege aq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ kriteriyleri farqlı olğanı içün qıyın ola.
– Al-azırda eñ az 70 insandan ibaret bir cedvel aqqında aytmaq mümkün – bu insanlar Qırımda ve Rusiye Federatsiyasında tutula, koloniyalarğa ceza çekmeleri içün avuştırılğan insanlar. Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko qırımlı siyasiy mabüsler dep sayamız. Mında «Hizb ut-Tahrir» firqası ile alâqaları bar olğanında qabaatlanğan «Aqyardaki dört» kire. Bizim cedvellerimiz Tış işler nazirliginiñ cedvellerinen aynı ola. Bir-eki ay evel Mustafa Cemilev prezident Erdoğan ile laf etip, ilk evelâ o vaqıt açlıq tutqan Oleg Sentsovnıñ azat etilmesini bekleymiz, dep qayd etken edi. Rusiye, pragmatik tüşüne, şu sebepten yarısı azat etilecegini bile tüşünmey. İç olmağanda bir qaç insannıñ azat etilmesi güzel bir netice olur edi.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qırımğa kiriş keçirilgen er üç yöneliş qıtaiy Ukrainadan mal ketirgen maşinalar içün qapalıdır.
Bunı Herosn vilâyetinde İçki işler nazirliginiñ başı İlya Kiva öz Facebook saifesinde bildire.
«İşğal etilgen Qırımğa er üç yöneliş de qapalı: «Çonğar», «Kalançak» ve «Çaplinka»!!! Uquq nizamınıñ qoruvı ve riayet etilüvi boyunca vazifeni eda etemiz! Militsiya Ukraina halqı ile! Birlikte quvet!!» – yazdı o.
Bunıñ ile o Qırımnıñ «tınç qamaçavında» iştirak etkenlerge «birlik, ahlâq, vatanperverlik ve Ukraina sevgisi» içün teşekkürlerini bildirdi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov Moskva Qırım boyunca muzakereler alıp barmacağını bildirdi ve AQŞ ile Avropağa bunı añlamaq içün vaqıt kerek olğanını ayttı. Bunı noyabr 12 künü Associated Press agentligi bildirdi.
«Rusiyede iç kimse iç bir vaqıt Qırım boyunca muzakereni başlamağa azır olmaz», – dedi Peskov agentlikke bergen intervyüsında.
Agentlikniñ muhbiri prezidentiniñ matbuat-kâtibinden bu mesele AQŞ yañı prezidenti Donald Trumpnıñ memuriyetinde nasıl çezilecegini sorağanda, o «mında AQŞ ve Avroppada bu meseleni añlamaq içün vaqıt kerek olacağını» dedi.
Saylanılğan AQŞ prezidenti olacaq Donald Trump saylavaldı kampaniyası devamında bir-qaç kere Rusiyege ve prezident Vladimir Putinge meil bergenini köstergen beyanatlar seslendire edi, ve işğal etilgen Qırımnı Rusiyeniñ qısımı olaraq tanımağa mumkün olğanını ihtimal ete edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayonınıñ prokuraturası qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qız qardaşı Dilâra Seytveliyevağa ekstremizm qabul etilmeycegine dair tenbi vesiqasını berdi.
Bu aqta Seytveliyeva Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Meclis tarafdarları fevralniñ 23-nden 26-na qadar Bağçasaray rayonında cumhuriyetniñ vaziyetini kerginleştirecek ekstremist aktsiyalarını, Qırımnıñ birinci müftisi N.Çelebicihannıñ ölüm yılına bağışlanğan ekstremist ve milletçilik timsalleri qullanılacaq kütleviy qanunsız tedbirlerni, «Rusiye işğaline qarşı qırımtatar tirenüv kününi» azırlay», – dep aytıla Qırım.Aqiqat muarririyetiniñ elinde olğan vesiqa metninde.
Rusiye prokuraturası, Dilâra Seytveliyeva «bu kütleviy tedbirlerniñ iştirakçisi (teşkilâtçısı) ola», dep israr ete.
Tenbi vesiqasında talaplar yerine ketirilmese, mesüliyetke çekilecegi aytıla.
«Sıq-sıq Kyivge barmağa mecburım. Amma bu sefer kelgende istidatlı yaş şaireler Seyyare Kökçe ve Mayye Safetnen körüşüv yaptıq, bir qaç on semetdeş dostumız toplaştı. Belki, bunı qabul etilmeycek faallik dep sayalar. Bunıñ kibi «tenbiler» ilk sefer kelmegen daa bir insannı bilem», – dep tarif etti Dilâra Seytveliyeva.
Qırım.Aqiqat, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevden izaat bermelerini istedi.
Ukrainada fevralniñ 26-nda cemaatçılıq teklif etken «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi bu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçti. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.


text:
«Armiya-2017» forumında iştirak etmek içün qomşu Rusiyeniñ Kubinda aerodromına Rusiye Qaradeñiz flotınıñ üç dane Su-30SM qırıcı uçağı yollanıldı. Bu aqta avgustnıñ 15-nde Rusiye Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Haber etilegenine köre, Su-30SM Rusiye Qaradeñiz flotı deñiz aviatsiya ayrı bahriye ücüm ava alayına aittir. Kubinka avєabazası Moskva civarında yerleşmekte.
«İştirakçiler ve forum musafirleri içün Su-30SM yañı silâ numuneleri, arbiy ve hususiy tehnika (SAHT) ayrıca gruppa ve hususiy pilotaj statistik kösterişinde qullanılması planlaştırılmaqta», – denilmekte haberde.
İyünniñ 6-nda Qırımda cengâver azırlıq teşkerilmesi içün Su-27 qırıcı uçaq çifti telüke işareti boyunca avağa kбterilgeni aqqında belli oldu.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bügin, 20 qırküyek küni Almatı qalası Alatau audanı "Aqbwlaq" şağınaudanında atıs bolıp, bes adam qaza taptı. Bwl aqparat qalalıq policiya departamenti habarladı.
Policiya taratqan aqparatqa qarağanda, sağat 17.00-de Alatau audanı, "Aqbwlaq" möltekaudanında 1967 jılı tuğan D. esimdi azamat üyden şığaru turalı sot şeşimin orındatuğa kelgen sot orındauşılarına, uçaskelik policiya inspektorları men tötenşe jağday departamenti qızmetkerlerine oq atqan.
Oqiğa kezinde bes adam qaza taptı, olardıñ ekeui – qızmettik mindetin atqarıp jürgen policiya qızmetkerleri: policiya mayorı Darhan Süleev pen policiya kapitanı Nwrbol Bayğaziev. Bwğan qosa, sot orındauşı M.Äbenov pen eki adam oqqa wşqan. Beyresmi aqparatqa qarağanda, köz jwmğan eki adam qatardağı twrğın.
"Küdiktiniñ qaruı tartıp alınıp, qamaldı. Jağday baqılauğa alındı. Qılmıstıq is qozğaldı. Tergeu jürip jatır" delingen Almatı qalalıq policiya departamentiniñ habarlamasında.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinge cevap berip, Ukraina tarafı «Minsk añlaşmalarınıñ riayet etilmesine bütünley qoltutqanını» bildirdi. Bunı ZN.ua haber etip, 2015 senesi yanvar 25-te yazılğan mektüp metnini derc ete.
Poroşenko hatırlattı ki, yanvar 21-de Berlinde «norman formatında» keçirilgen Tışqı işler nazirleriniñ körüşüvinde Rusiye naziri Lavrov «Rusiye tarafınıñ Minsk añlaşmalarına riayet etkenini» bildirgen edi.
Bundan evel neşir Vladimir Putinniñ Ukraina prezidentine yollağan mektübini derc etti. Rusiye prezidenti silânı çeküv meselesinde Minsk añlaşmalarına riayet etmege çağırğan edi.


text:
Tamırlarında qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala, Halqara Köz Teşkilâtı (International Organization for Migration) ile işbirlik qurmağa niyetli. Bunı onıñ PR-idarecisi Denis Kozlovskiy fevral 1 künü Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsiyasında haber etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kozlovskiy: «Bizler şimdi BM Köç Teşkilâtı ile muzakerelerimizni alıp baramız, olar Jamalanı işbirlikke celp etmege niyetliler. O üç yıl evelsi eyi niyet elçisi olaraq olarnıñ azırlağan vesiqalı filimlerinde endi iştirak etken edi, o vaqıtnıñ mevzusı – insan ticareti edi. Şimdi bu leyhanıñ nevbetteki basamağı azırlanıla», – dep ayttı.
Matbuat konferentsiyası devamında Jamala, Kyivde mayıs 12 künü Sport Sarayında «I Believe in U» adlı yañı programma ile kontsert ötkerilecegini ilân etti.
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışınıñ ğalibi oldı, yarış finalı İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde mayıs 15 gecesi olıp keçti. Qırımlı qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırı ile çıqışta bulunğan edi. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi yarışnı Ukraina qabul etecek. «Eurovision-2017» Kyivde keçirilecektir.
2016 senesi dekabr ayında Jamala, Halqara Köç Teşkilâtınıñ insan aqlarınıñ qorçalaması boyunca BM kampaniyasına qoşulğan edi. Yırcı, video-levhada iştirak etip, ukrainlilerni mustaqil olmağa ve öz aqlarını qorumağa çağırdı.


text:
Rusiye FSBsiniñ hadimleri «oquv yurtlarında terror ücümlerini azırlağanından» şübheli sayıp tutqan eki keriçli genç Aqmescit mahkemesine ketirildi, mında olarnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek, dep haber ete akimiyetke qoltutqan «Krıminform» saytı.
Fevralniñ 18-nde Rusiye FSBsi Keriçniñ oquv yurtlarında terror ücümlerini azırlağanından şübheli sayılğan 2003 ve 2004 seneleri doğma eki gençni tuttı, dep bildirdi. Müessiseniñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar «2018 senesi oktâbr ayında Keriç politehnik kollecinde 20 insannı öldürgen 18 yaşında Vâçeslav Roslâkovnıñ izdeşleri, ekstremist mefküresiniñ tarafdarları» ola.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı bu dava tahqiqatını tezleştirmege emir etti.
Bundan soñ Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi bu cinaiy davanı özü baqıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovadan Rusiye FSBsi tutqan ve şeerniñ eki oquv yurtunda terror ücümlerini azırlağanından şübheli sayılğan çağına yetmegen eki Keriç sakini aqqında malümat bermesini talap etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ dava temeli boyunca ilk oturışnı iyül 23-üne tayin etti.
Bunı iyül 17-sinde ilk diñlevden soñ mahkemede haber ettiler ve Refat Çubarovnıñ advokatı Nikolay Polozov da haber etti.
"Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanıñ temeki boyunca açıq mahkeme oturışı 2020 senesi iyül 23-üne tayinlendi", - mahkemeniñ matbuat hızmetiniñ hadimine atıf etip yaza TASS agentligi.
İyün 15-inde Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemesi, iyün 22-sinde reislik yapqan mahkemeci Sergey Pogrebnâknıñ özüni vazifeden boşatqanından soñ, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa qarşı dava boyunca ilk diñlevni tayin etkeni belli oldı.
Daa evel Aqmescitteki mahkeme, advokat Polozovnıñ Çubarovnıñ imayesine yiberilmegenine şikâyeti red etti.
İyün 22-sinde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecek edi. Koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte salı künü İçki işler nazirligi ve mahsus bölüklerniñ hadimleri şeerden Konstantinovka köyüne qadar er yerde, hususan ormanlarda, Aqmescitte keçken raatlıq künleri ekimlerniñ öldrüvinde şeklengen erkekni qıdıralar.
Qırım.Aqiqatqa Aqmescit rayonı «Yağmurça» («Fontanı») mikrorayonınıñ sakinleri aytqanı kibi, silâlı arbiyler, uquq qoruyıcılar olarğa «atıcınıñ» işbu rayonnıñ yanındaki ormanında olğanını bildirdiler.
«Saba qapunı qaqtılar. Azbarğa kirmege rica ettiler. Bir qaç insan, olarnıñ arasında politsiya ve arbiyler. Azbar, anbar, mağaznı baqtılar. Soñra ekimlerge ateş açqan insannı körmedikmi, dep soradılar. Fotosüretini kösterdiler. Soñra afu sorap, kettiler», – dedi Qırım.Aqiqatqa yerli sakin Elnara.
İnsanlarnı soqaqlarda muqayt olmağa çağıralar, bu rayonda ve Acı Qal köyüniñ etrafında yaşamağanlarnı mında yaqınlaşmamağa çağıralar.
«Qırım Cumhuriyeti territoriyasında ciddiy cinayet yapıldı – «acele» yardım hadimlerine ücüm, neticede eki insan elâk oldı. Şimdi içki işler organları işbu cinayetniñ yapıluvında şeklengen insannı belgiledi, onı tutmağa areket eteler», – dey Qırım.Aqiqatqa Qırım İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetiniñ başı Olga Kondraşova.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets istifağa çıqacağı aqqında arizasını Ukraina Yuqarı Rada yolbaşçısı Andriy Parubiyge teslim etti. Bunı mayısnıñ 31-nde nazirlikniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Nazir akimiyet azalarınen ve yolbaşçılarınen subetleşti ve öz qararı aqqında haber etti. İstifağa çıqmasınıñ sebebi – sağlığınıñ zayıflaşqanıdır. İç bir siyasiy ya da başqa sebepler yoq», – dedi HSN matbuat kâtibi Artem Bidenko ve şimdiki vaqıtta Yuriy Stets tedaviylenüvde bulunğanını haber etti.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, Haber siyaseti naziri hastahanede bulunğan vaqıtta onıñ vazifesini nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar eda etecek.
2015 senesi yanvarniñ 14-nde Ukraina Nazirler şurası «Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ işinen bağlı meseleler» aqqında qarar alğan edi. Onıñ esasında Ukraina Haber siyaseti nazirligi tesis etilgen edi.
2014 senesi dekabrniñ 2-nde, Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Ukraina Nazirler şurasınıñ erkânı aqqında» qararına binaen, Yuriy Stets Ukraina Haber siyaseti naziri vazifesine tayin etilgen edi.


text:
Türk Dünyasını Birleştirgen İsmail Bey Gaspıralı’nıñ Anısına
Türk Dünyasını Birleştirgen İsmail Bey Gaspıralı.
Dünyaca belli ulu mütefekkirimiz İsmail Bey Gaspıralı bugünkü nesiller içün parlaq bir misaldir.
Türk birligi,millî tahsil ve edebiyatımız oğrunda büyük işler yaptı.”Eğer halqıñ içün kerçekten bir şey yapmaq istesen eñ yahşı ne yapmağa bilesin, onu yap” onuñ sözlerini hayat şiarımız olmalı.Keliñiz onuñ haqqında daha bir kere hatırlayıq.
İsmail Bey Gaspıralı 1851 senesi mart 8 (20) künü Avcıköy’de doğdu (şimdiki Bağçasaray bölgesi). Vaqtı ile Aqmescit’te, Moskova’da, Voronej’de, İstanbul’da ve Paris’te tahsil aldı. Altı yıl devamında çeşit qırımtatar mekteplerinde rus tili hocası olup çalıştı.
1879 senesi Bağçasaray şeher başqanı olaraq saylandı ve bu vazifede 1883 senesine qadar bulundu. Publitsistikağa havesligi ve istidatı onu yavaş-yavaş gazetacılıq faaliyetine ketirdi.
İsmail Bey Gaspıralı 1883 senesi nissan 10 (22)- ten başlap ömürünüñ soñuna qadar “Terciman”, arada “Millet”, “Alem-i Nisvan”, “Ha-ha-ha”, “Alem-i Subyan” gazetaları ve mecmualarnı neşir etti. Özüniñ şahsî kündelik matbuatından ğayrı, ilim ve turmuşnuñ çeşit sahalarına bağışlanğan yüzlernen kitap ve risaleler basıp, millî tahsiliniñ derecesini çoq kereler yükseltti.
“ Dilde, fikirde, işte birlik! ”
şiarınen türkî halqlarnıñ biri-birine yaqınlaşuvı ve millî medeniyetleri, siyasî añları ösüvi oğrunda büyük hızmetler yaptı. Medenî , içtimaî ve siyasî faaliyeti içün 1910 senesi İsmail Gaspıralı “Revue du monde müslüman” adlı frenk mecmuasınıñ heyeti tarafından Nobel mukâfatına taqdim etildi.
Bediiy icadını 1887 senesi “Frenkistan mektüpleri”, “Dar ür-Rahat musulmanları”, “Afrika mektüpleri”, “Qadınlar ülkesi” kibi nesir eserleri, özünüñ esas qahramanları ve süjet yenelişleriniñ bir-birine mantıq surette bağlanuvınen, şartlı olaraq “Molla Abbas” roman-destanını teşkil eteler. Bu yerdeki bedî metin–avtobiografik mizac taşığan unsurler tarih, cemiyetniñ iqtisadî ve siyasî quruluşu, çeşit farazlar kibi şeylerni qavrap ala. Öz vaqtında “Dar ür-Rahat musulmanları” parçası arap ve fars tillerine çevirilgendir. Cenkten soñ bu parça çeşit añlatmalar ve luğatlar ile “Yıldız” mecmuası (1993, No.1) ve “Qırımtatar edebiyatı” (1995) qullanma dersliginde neşir olundı.
1905 senesi müellifniñ “Kün doğdu” adlı romanı dünya yüzüni kördü. İsmail Gasprinskiy’niñ her eki romanı ve diger bedî parçaları türk ve umumen müslüman dünyasınıñ siyasî ve bedî fikiriniñ şekilledirmesinde büyük rol oynadılar.
İsmail bey Gasprinskiy 1914 senesi eylül 11 (24) künü vefat etti ve Bağçasaray’daki Zıncırlı medrese azbarında defin olundu.
Tablo :Qırımtatar Ressam Rustem EMİNOV


text:
Qırım.Aqiqat Qırmda tevqif etilgen qırımtatar faali, siyasetçisi ve jurnalisti Nariman Celâlnıñ tezkerelerini yayınlamağa devam ete. Birinci qısmını mında oquñız.
Sentâbrniñ altısı
Saba Aqmescitniñ vaqtınca tutuv izolâtorında uyandım. Yahşı yuqlap olamadım. Gece yarısı qaravullarnıñ qıyın yaşayışı ile bağlı subetlerini, müdiriyetke ve işdeşlerine şikâyetlerini, arzularını ve isteklerini diñledik. Kamerada bütün vaqıt yarıq yana edi. Parlaq yarıq da keder etti. Anda berilgen üyle ve aqşam yemeginden men red ettim. Sağ olsun Leviza (Nariman Celâlnıñ ömür arqadaşı – muar.) - o berip yibrgen aşnı aşap bitirdim.
Sabağa yaqın yuqlap qaldım, soñ kelip yoqlav içün uyandırdılar. Hadimler menim şeylerimni teşkergende men bütün urbamnı çıqarıp, içki kiyimde qalmaq mecbur oldım. Bir qaç sual berdiler.
Ketkende yaqında kelip mahkemege alıp keteceklerini ayttılar.
Sabalıq olar bergen cılap pastasını aşadım. Soñra azırlandım ve oturıp bekledim. Bir saattan soñ meni alıp kettiler.
Közlük taqıp bir fera duydım (kameraga olarnı almağa yasaq ettiler). Körüv qabiliyetim pek fena degil, amma adamlarnı, olarnıñ özlerini yahşı körmesem oñaytsızlıq duyam.
Maskalı ve maskasız eki FSB hadimi meni boz rekli UAZ-ğa oturtıp, Franko soqağındaki ofisine alıp kettiler. Meni artıq tanış olğan "stakan"ğa ketirdiler.
Çoq beklemedim. Boyunbağnı bağlağan bir yaş hadim meni davet etti ve şeylerimni qaldırmağa teklif etti.
Odada tahqiqatçı ve advokatlar Emine Avamileva ve Nikolay Polozov edi.
Tahqiqatçı Vlasov dedi ki, şübeli sıfatında sorğu olacağını bildirdi. Ve biz konfidentsial olaraq laf etmek içün fırsat istedik. Bizni "stakanlar" ve balaban olmağan oda olğan yerge ozğardılar.
Bayağı vaqıt başımda çuvalnen psihologik tazyıq altında ve cismaniy cezanı beklep stress alında şaatlıq ettim
Olacaq sorğu ile bağlı fikrimiz aqqında keliştik: men evel bergen şaatlığımdan red etem çünki: 1) Menim davam ve Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ davası bir davağa birleştirildi; 2) tevqif etilgenimden soñ defalarca advokat aqqımdan marum etildim ve onsuz şaatlıq ettim; 3) bayağı vaqıt başımda çuvalnen psihologik tazyıq altında ve cismaniy cezanı beklep stress alında şaatlıq ettim.
Ve elbette, endi şübeli olaraq yañı şaatlıq etmekten red ettim.
Bundan soñ tahqiqatçı ile qonuştıq, o, mahkemede menim tevqif etilüvim aqqında muracaat etecegini bildirdi.
Emine hanım ve Nikolay çoq faydalı tevsiyeler ayttı ve tışarıda er şey "qaynağanını" bildirdiler.
«Seniñ fotonı ğaliba tek evsizler körmediler», – dep şaqa etti Avamileva.
Er keske selâm söylemelerini ve mende er şey yahşı olğanını bildirmelerini rica ettim.
Bu davanı siyasiy olaraq adlandıracağımız aqqında keliştik. Bütün qabaatlar ise tamamınen yalandır.
Sağlıqlaştıq. Emine hanım tahqiqatçığa maña aş bermelerini ayttı. Ve şokolad berdi.
Men "stakanğa" qayttım. Saat 13:00 - 13:30 edi. Qomşu kamerda birisi qıbırday edi. Biraz vaqıttan soñ qapıdaki pencere açıldı ve bir hadim meni körip: "Siz Ahtmovsız?"dep soradı. Qapattı ve qomşu pencereni açtı. O ketken soñ men başladım:
Asan?
– E.
– Bu Nariman. Aziz sennen?
– E.
– Nasılsıñ? Yahşısıñmı?
– E.
– Sizni urdılar?
– Azizni biraz, meni ise pek.
– Elektrik aqımınen?
– E.
– Asan, sizni advokatlarıñız bekley. Seni Ayder Azamatov, Azizni ise - Şabanova S. qorçalamağa azırlar.
(Keçenlerde tahqiqatçınıñ masasında Aziz advokatından red etkeni aqqında arizanı kördim).
– Eger öz advokatımıznı istesek, fena olacaq dediler.
Biz sustıq. Asan laf etmege isteyme edi. Men qasevet ete edim: ya da yorğun olğanından, ya da maña böyle munasebette edi.
Biz endi bir qaç yıldan berli dostlaşamız. Onıñ qardaşı Azizni de bilem. Amma daa çoq onıñ babası Eskender ağanı bilem. Biz bir soqaqta yaşaymız.
Asan zayıf kibi körüne. Körüşkenimizde ise pek taqatsız edi. Qursağını tuta edi ve qaltıray edi, ya da suvqtan ya da ağrıdan.
–Asan, artqaç bir şey aytmañız. Mında diñleyler. Amma men bilmek kerekim:"Olar sizni qabaatlağan şeyni yaptıñızmı?".
Bu yerde Asan başqa türlü, bar küçü ve duyğu ile laf etip başladı.
-Nariman, sen meni belesiñ de. İç bir parağa iç bir zaman razı olmaz edim.
Asannı çoqtan bilem ve diversiya kibi bir şey aqqında iç bir vaqıt tüşünmez edi, bu bilem. Beyannameler, bayraqlar, yazılar - e, diversiya yoq.
– Mecbur ettiler, – dedi o. Qorantama bir şey yaparlar, dep tehdit ettiler.
Şimdi laf etkenimiz bir çoq şeyni aytmayım. Belki olarnı bir zaman bu vaqianıñ diger iştirakçileri aytıp berir, belki de men.
-Nariman, biz sennen körüşkenimizde aytqanımdan başqa bir şey aytmadım...
–Asan, er şey yahşı. Başqa aytılacaq bir şey yoq. Qorantañnen er şey yahşı olacaq. Men ayttım, olarnı unutmasınlar. Şimdi sen ve Aziz bütün küçni toplap, bu sınavdan keçmek kereksiz. Qorantalarıñznı, apaylarıñıznı ve balalarıñıznı körmek içün.
Bu vaqıt bir kimse kirdi ve biz sustıq.
Menim küçük, 5*5 kameramnıñ penceresinde tanış bir yüzni kördim - Bağçasaarydan Memet ağa edi. Onen daa advokatlarnı beklegende tanıştım. O bir buçuq aydan berli SİZO-da tutula. Mında ise tahqiqat işler içün ketirgenler. Qollarında tolu paketler edi. O pencereni açıp maña mantı uzattı.
– Sağ ol ağam, mana aş endi berdiler...
Memet ağa kelmezden evel, maña Emine hanım ketirgen paketni ketirdiler. Maña ketirgen şokolandnı ballarğa bermege rica ettim.
– Nariman, bizge şokolad berdiler.
– Asan, aşañız. Bu menden.
Onıñ sözlerine köre, o ve Aziz Bağçasaraynıñ vaqtınca tutuv izolâtorında geceni keçirgenler. Ve sabandan berli tek yarım buhanka ötmek bergenler ve tek mında suv...
– Sağ ol, ağam, mana yançıq aş ketirdiler. Amma qoşmu kameradaki ballar açdırlar.
Memet ağa red etkenlerine baqmadan olarğa aş berdi.
Emine maña ketirgen alma ve qıyıqlarnı olarğa berege rica ettim.
– Asan, urbadan ne bar?
– Tek üstümizdeki urba, çorap ve trusik.
Sağ olsun apayım, o daa meni yaqalanğan gece Lemar ağanen çoq urba berip yiberdi. Men sviter aldım ve ballarğa bermege rica ettim. Olarnıñ istemegenine baqmadan, men ve Memet ağa israr ettik.
–Asan, Aziz. Davamız bir. Şmidi mahkemege ketecekmiz ve sıñırlama tedbiri saylanacaq. Bizni tevqif etecekler. Urba kerek olur. Siziñ urbañız kelgence vaqıt keçer. Unutmañız: eki advokat sizni qorçalamağa azır, amma siziñ iziniñiz olmadan olar bunı yapıp olamaz. SİZO-da beraber olmaycaqsız. Anda sizge rastkelecek insanlarğa çoq şey aytmañız. Olarnıñ adamları ola bile. Er şey yerine turar...
Olarğa ayta edim ve özümi de tüşüne edim. Nazariye ve ameliyat. Bir kimseniñ aytıp bergenlerini diñlemek ve bu vaziyetke oğramaq bam-başqadır.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Cumaaqşamı künü, mayısnıñ 27-nde, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyev 60 yaşını toldurdı, o, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №5 SİZOsında buluna ve tibbiy yardımğa muhtacdır, dep bildirdi advokat Nikolay Polozov.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, «terrorizmde» qabaatlanğan Gaziyev 2019 senesi mart ayından apiske alınğan soñ bir qaç mahkeme oturışuvında «acele yardımğa» muhtac oldı.
«Gaziyevniñ sağlıq problemleri bar. Mahkeme salonına muntazam sürette «acele yardım» çağırıla. Bazıda oturışuv vaqtında bir qaç kere ola. Ekimler ağrı kesecek ine urıp kete. Apiste bulunğan eki yıldan berli öyle ola. Advokatı Ayder Azamatov müvekkiline tibbiy yardım kösterilsin ve ekimler baqsın dep, eñ az bir kâğıt sarğılıq yazıp sarf etkendir. Soñki mahkemede, mayısnıñ 20-nde, zenaatdaşımnıñ aytqanına köre, müvekkili yaramadı, özü turıp olamadı ve büyügen qara cigerini is ete edi. Qız qardaşı ve advokatı daa Aqmescit SİZOsında olğanda hastahanege yatırılsın dep küreş etti. Şimdi Rostov-na-Donu şeeriniñ №5 SİZOsında buluna. Kerekli tibbiy yardım bir kere bile kösterilmedi. Onıñ diagnozı bile qoyulmadı. İnsannıñ içekleri, yüregi ağıra. Büyrek ve qara cigeri ağıra. Tiş problemleri bar. Hastalıqlarnıñ büyük qısmını, ebet, apiste qazandı», – dep yazdı Polozov Facebook haberinde.
Advokat, Servet Gaziyevniñ saqatlıq derecesi yoq, amma tibbiy yardım ve teşkerüv ihtiyacı bar, dep qoştı.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir Nekrasov Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Martnıñ 25-nde Ukraina Sıñır hızmeti Azaq deñizinde Rusiye baqraqlı balıqçı gemisini yaqalağan. Teşkerüv neticesinde gemi Ukraina qanunlarını bozaraq, Qırımnı ziyaret etkeni belli ola. Bu aqta martnıñ 26-nda Qırım.Aqiqatqa Ukraina Devlet Sıñır hızmeti yolbaşçısınıñ muavini Oleg Slobodyan ikâye etip berdi.
«Teşkerüv esnasında gemi işğal etilgen Qırımğa baruv tertibini bozğanı tesbit etildi. Geminiñ qaydlimanı Keriç limanıdır. Gemide çalışqanlarnıñ epsinde Qırımda berilgen Rusiye pasportları denilgen uydurıq pasportlar bar eken. Gemi Berdânsk limanına yollandı ve şimdi teşkerüvden keçe», – dep qayd ete o.
Martnıñ 26-nda saba bir sıra Qırım KHV Ukraina sıñırcıları Keriçli «Nord» balıqçı gemisini yaqalağanları aqqında bir haber derc etken edi.
2014 senesi iyül ayından itibaren Ukraina ükümeti Rusiye ilhaq etken Qırımnıñ bütün limanlarını qapattı, yarımadanıñ limanları halqara gemicilik içün qapalı.
2017 senesi avgustnıñ 1 ile 2018 senesi yanvarnıñ 31 arasında Qırımnıñ qapalı limanını 591 gemi ziyaret etkendir.


text:
Rusiye FSBsi hadimleri Eski Qırım sakini, qırımtatar faali İsmet Memetovnıñ evini tinte.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar Lenin soq., 1 adresi boyunca «operativ-qıdıruv tedbirlerini» keçire.
Memetov Rusiyede ve onıñ işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetinen alâqaları bar olğanında şeklene. FSB malümatına köre, Memetov Meclisni maliye ete ve «ekstremist edebiyatnı saqlay».
İsmet Memetov oña aydınlatılğan qabaatlarnen razı degil ve yapılğan basqınıñ siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine faal qatnağanınen bağlı olğanını tüşüne.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ izaatını almağa tırışa. Rusiye uquq qoruyıcıları Eski Qırımdaki vaziyetni izaatlamay.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mart 9, cuma künü, Ukrainanıñ belli yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan kününde Aqyar sakinleri onıñ Oktâbrskoy revolütsiyi prospektinde bulunğan eykeline çeçekler qoydılar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Onıñ malümatına köre, vatandaşlar çeçekler ile eykelge sabanıñ saar vaqtından başlap kelip başladılar. Şeerdeki «Aqyar ukrain milliy-medeniy cemiyeti» cemiyet teşkilâtınıñ (UNKOS) azaları Taras Şevçenko eykeline çeçeklerni individual şekilde qoydılar.
Daa soñra Qırım.Aqiqat saytında Aqyarda Şevçenko eykeline çeçeklerniñ qoyulması aqqında videoreportaj derc etilecek.
Daa evel Keriç ve Aqmescitte Şevçeko eykellerine çeçekler qoyulğanı aqqında bildirilgen edi.
2016 senesinde Şevçenkonıñ doğğan künü yıllığını Keriç, Aqmescit, Aqyar ve diger şeerlerde qayd ettiler. Kobzarnıñ eykelleri yanında şiirler oqudı ve ukrain türkülerini yırladılar.
B 2015 senesinde Aqmescitte Şevçenko eykeline çeçekler qoyğanda Ukraina tarafdarı olğan faaliyetçilerni polis yaqalay edi.
Mart 9-da Kobzar olaraq da belli olğan Ukraina yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü qayd etile. O, 1814 senesinde doğdı. Onıñ istidatı rus ve ukrain tilinde şiirler ve nesir yazğanında, bediiy ve grafik icadında, cemiyet faaliyetinde ve beñzer faaliyetlerde öz ifadesini taptı. Ukrainler içün Şevcenko, özlerini bir millet olaraq tanuv elementlerinden biridir.


text:
Bunı Ukraina Milliy telekanalınıñ müdiri Zurab Alasaniyanıñ aytqanına köre, «Telekritika» bildire.
Onıñ aytqanı kibi, al-azırda onıñ muavinleriniñ sayısı 9-dan 4-ke eksildi.
İdarelerniñ sayısı da 9-dan 4-ke eksildi.
Hromadske.TV leyhasınıñ ortaq tesisçisi, «MediaPort» matbuat agentliginiñ müdiri Zurab Alasaniya mart 25-de Ukraina Milliy telekanalınıñ yolbaşçısı oldı.
Qırımda yerli «rusiye akimiyeti» Liyevni yarımadada bulunğanı istenmez olğan şahıslar cedveline kirsetti. Onıñ özü bunı sırtqa saplanğan pıçaq kibi tanıdı, amma episi bir Qırımğa baracağını vade etti, çünki anda onıñ qorantası yaşay eken.
Bunıñnen beraber tünevin, aprel 6-da Liyev öz Facebook saifesinde «Ukrainanıñ Avropalı kelecigi içün çalışmaq» maqsadı ile Kiyevde qalacağını yazdı.
«Qayda ve nasıl iş alıp baracağım daa bilmeyim, amma eñ qolay işke tutılmacam. Yaqında bir qararğa kelerim dep tüşünem», – yazdı o.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işleri boyunca elçisi Mustafa Cemilev, OON - da Avropa Birliginiñ delegatsiyası ile körüşti.
Bu aqta Cemilevniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca elçisi Mustafa Cemilev, Birleşken Milletlerde onı temsil etken Avropa Birliginiñ delegatsiyasınen körüşti. Belli ki, cuma künü, Rusiye tarafından yapılğan Qırım işğaliniñ 2 yıllığı munasebetinen, OON Telükesizlik Şurasınıñ Arria formatında keçecek oturışı planlaştırıldı», - dep aytıla mesacda.
Körüşüvde Meclis yolbaşçısınıñ muavini Aslan Ömer Qırımlı ve Amerika Qoşma Ştatlarındaki Meclis vekili Ayla Bakallı iştirak ettiler. Körüşüvniñ tafsilâtı berilmegen.
Cuma künü, Cemilev, OON toplaşuvında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aq-uquqları bozuluvı aqqında aytıp, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleştirüvini talap etecek. Bunıñnen bir sırada, o, Rusiye ordusına qırımlılarnıñ mobilizatsiyası boyunca söz yürütmek niyetinde.
2014 senesi mart 16 künü, Qırımda ve Aqyar şeherinde dünyanen tanılmağan referendum keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine kirsetti. Ne Ukraina, ne Avropa Şurası, ne de Amerika Qoşma Ştatları mezkür saylavnı qabul etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
“Nikopol” ve “Berdânsk” arbiy katerler. Olarnı limanınıñ içine avuştırdılar.
Daa evel Keriç saytlarınıñ birisinde “Genmol”da ukrain arbiy katerleri yoq olğanını aqqında malümat peyda oldı. Qırım.Aqiqat jurnalistleri Keriçke barıp, Qırım yalısı yanında FSB zapt etken ve sanki ğayıp olğan “Nikopol” ve “Berdânsk” ukrain arbiy katerlerni taptı. Katerler, Keriçte, Rusiye FSB Devlet sıñır hızmeti nezaret etken, “Genmol” akvatoriyasında iskele divarı yanında buluna.
Keriçni sarıp alğan tumanğa baqmadan, Qırım.Aqiqat jurnalistleri ukrain arbiy gemilerniñ süretini çekip oldı. Sürette maskirovka ağınen sarılğan kater nomeriniñ bir parçası körüne."Nikopol" ve "Berdânsk" katerleri ve "Yañı Qapu" buksirinin Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Bütün ekipaj azalarını tevfiq ettiler.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Bütün arbiylerni Moskovadaki "Lefortovo" apishanesine alıp kettiler.


text:
Ukrainalı jurnalist Alöna Savçuknıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, onıñ Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
«Kiriş yasağınıñ sebepleri aydınlatılğan qısım videoğa çıqarıldı. Tahminen 40 daqqa tutıp, parmaq izlerimni alğanlar», – dedi Savçuk.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye FSBsi ukrainalı jurnalistniñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadar yasaq etti. Adise esas Ukraina ve işğal altındaki yarımada arasındaki memuriy sıñırda – «Canköy» keçiş noqtasında yüz berdi.
Halqara aq qorçalayıcı teşkilâtlar ve Ğarp memleketleri, Qırımda Rusiye akimiyeti jurnalistlerniñ faaliyetine mania olğanını bir çoq kere qayd etken edi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescit akimiyeti suvu azlaşqan yapma gölleri sebebinden şeer sakinlerine saatlıq cedvel boyunca suv teminatını yapmağa istey.
Bunı fevralniñ 5-inde Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ muşaveresinde haber ettiler.
"Suv teminatı vaqtınca sıñırlanacaq. Cedvelni Aqmescit memuriyetiniñ saytında yerleştirip, matbuatta da tekrarlaycaqmız", - Aqmescitniñ başı Yelena Protsenkoğa atıf etip haber ete "Krım24" telekanalı.
Onıñ aytqanına köre, suv teminatınıñ sıñırlavı çoq qatlı binalar içün de, şahsiy sektor içün de yapılacaq.
"Krıminform" Qırım saytı yazğanı kibi, Protsenko, yarımada quru yılnıñ zirvesinde olağanını ve bu yarımadanıñ eñ keskin meselesi olğanınıqayd etti.
Aqmescit memuriyetiniñ resmiy saytında suv teminatınıñ sıñırlavı aqqında resmiy malümat şimdilik yoq.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komiteti, yarımada suv anbarlarınıñ üçte biri tolu, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
“Çaplınka” KÇNN vaqıtace işini toqtattı 11:18, 19 Ekimay Ukrainağa hainlik etmegenler: aqyardaki kursantlar aqqında “Deñıznen çağırılğan” adlı filmnı çıqaracaqlar 10:18, 19 Ekimay Romaniya işğal etilgen Qırımda Rusiyenen keçirilgen ealini cedvelge aluvını remiy maküm etti 17:09, 18 Ekimay MTMŞ Ukraina tarihine birinci olğan Devlet mudafaa Plannı qayd etti. Arbiy ekspertnıñ fikiri 16:50, 18 Ekimay İşğal etilgen Qırımda istimalci fiyatlar östılar 13:17, 18 Ekimay
Qırım, bir adamğa ait degil - Zelenskiy Qara deñizdeki telükesizligi aqqında 11:40, 21 Ekimay Rusiye arbiy aviatsıyası ve flot, işğal etilgen Qırımnıñ yalısı yayında nevbetteki umumiy oqutuvnı keçirdiler 15:38, 21 Ekimay İAAM, Qırım ve Donbasstan köçücilerge yerli saylavlarında rey bermege red etüvinde Ukraina tarafından aqlarnıñ bozuluvlarnı tayin etken 15:04, 21 Ekimay İşğal etilgen Qırımnen memuriy sıñırdaki KÇNN’da gümrük resmiyleştirüvini artıq keçirmeycekler 14:13, 21 Ekimay
14:40, 20 EkimayApple Music for Artists ilâvesinde qullanıcılar, Qırım, Ukrainanıñ qısmı kibi qayd etilmegenini kördiler. Ukraina tışqı işler nazirligi, AQŞ’daki ukrain elçiligine, uyğun mobil ilâvesinde Qırımnı ukrain olaraq qayd etilmesiniñ yoq oluvına dair Apple kompaniyasına muracaat etmege avale etken. Advokat, rusiye cinayetçilerniñ qırımli Oleg Prihodkoğa ters munasebeti aqqında tarif etti
13:32, 20 EkimayNovoçerkassktan Vladimir vilâyetteki ayrıca telükeli olğan cinayetçilerniñ alıp ketirilmesinden soñ qırım faali Oleg Prihodko, rusiye cinayetçiler tarafından ters munasebetini yaşay.
MiлiTapiзaцiя дiTeй B okyпoBaHoMy KpиMy | TeMa дHя | OлekcaHдp CєдoB, KaTepиHa CoбoлєBa
21:12, 08 Kirazay
HeзakoHHi apxeoлoriчHi poзkoпkи B KpиMy | TeMa дHя | EBeлiHa KpaBчeHko, OлekcaHдp ПaBлiчeHko
21:11, 07 Kirazay
IHTerpaцiя B HATO Ta TepиTopiaлbHa oбopoHa| TeMa дHя | Tapac ЧMyT, AHдpiй Koбзapb
21:10, 04 Kirazay
BcTyп B ykpaïHcbki BHЗ для пepeceлeHцiB | TeMa дHя | Oлer Oxpeдbko, BoлoдиMиp KaзapiH
20:10, 02 Kirazay
Зapaз:
00:08 ДokyMeHTaлbHий циkл "Плiч-o-плiч"
Дaлi:
TeлeпporpaMa BiдcyTHя


text:
Eñ azınen üç nefer bala ile oynalğan bir top oyunı.
Top qolnen atıla. Eki bala belli mesafede biri-birine qarşı tura. Ortada ise ebe (veduşçiy) olğan üçünci bala tura. Yani, o, “Orta böcek”tir. Lâkin eñ-evelâ orta böcek kim olacağını belgilemek zarur. Bunıñ içün sayım aytıla:
Leylek, leylek avada,
Yımırtası tavada.
Söyle, kelsin, ot yesin,
Ot yemese, et yesin.
Şu böcekni tez seçsin…
Böylece, “böcek” belli olğan soñ oyun başlana. Maqsat – topnı qarşıdaki arqadaşqa ataraq, onı Orta böcekke tuttırmamaq. Barıp da, Orta böcek topnı tuta bilse, bunıñnen “böcekligi” bite ve onıñ yerine topnı keregi kibi ata bilmegen bala tura. Oyun böylece devam ete. Oyunnı eki taqım olıp da oynamaq mümkün.


text:
26 oktâbr künü, üylege qadar, bizge teatrge «Yaşa, Vatanım, yaşa Millet!» adlı kontsertke barmaq içün eki bilet ediye ettiler. Bu bahşış beklenilmegen oldı, onıñ içün biz memnüniyetliknen onı qabul ettik.
Begengen artisterimizni körecek eyecanımıznen teatrge kete edik, zalga kirgende ise, ayırı bir tantanalı müit is etiik. Er kes köterenki ruhta edi. Soñki vaqıtları milletimizniñ taqdiri öyle, ğaliba, qvanç da, keder de birlikte. Milletimiz parlaq kelecek arzularınen yaşay… Er bir evge ve aylege yetişken quvançlı haber ise, vatandaşlarımızğa öptimizm berdi. Belki de bu sebepten, bu aqşam öyle güzel edi!
Seytabla Memetov, Dilâver Settarov, Emine Cevdetova, Asan Bilâlov kibi artistlerimiz, öz yırlarını acayip icra ete ediler. Oyun taqımları ise, halqımıznıñ eñ meşur oyun avalarımıznı taqdim ettiler. Bütün bu kontsert, Vatanımıznıñ güzelligini köstergen videonen keçe edi. Kontsert alıpbarıcısı Fatime Asanova ise, belli şairlerimizniñ eserlerini oqudı ve müitke ayrı hususiylik qoştı. Çünki bu şiirlerde halqımıznıñ ağır taqdiri ve onıñ Vatanına olğan balaban sevgisi aks olunğan edi.
Böyle şiirlerni diñlep, bütün qıyinçıqlar artta, dep tüşünesiñ. Artistlerimizniñ er bir çıqışını, seyirciler el çırpmalarnen qarşılay ediler. Kontsertniñ soñunda ise, «Yaşa, Vatanım, yaşa Millet!» yırı yanğırap başlağanınen, episi seyirciler ayak üstüne turıp, artistlerimizge, yıprnıñ maqamını tutıp el çırptılar! Çoqusı insanlar kiçkene ballarını başlarından yuqarı kötere ediler. Mına, çoq beklenilgen! Netice olaraq, men belli halq şairimiz Refat Çaylaqnıñ, finalda yanğırağan, şiirini yazmağa isteyim.
Qırımım, men yaşap
olamam sensiz,
Yanımda şuvuldamasa
deñiz,
Quş-qaya üstünde
uçmasa qartal.
Men içün qızarıp
Al tañlar atmaz.
Kökusümde çalt-çalt
urğanda yüregim
Men Qırımsız,
Qırım mensiz yaşap olamam.
Bu dünyada –
Ana-yurtum öksüz qalmaz!
Mına böyle güzel noqtanen bu acayip aqşam yekünlendi. Sağ olsunlar bizim sevimli artistlerimiz!
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda oktâbr 5 künü Eski Qırım iş adamı, 55 yaşında metsenat Ebazer Emiraciyev vefat etti. Qırım Musulmanları Diniy İdaresi ve şahsen Müfti hacı Emirali Ablayev aile, tuvğanlarına taziye bildirdi.
Ebazer Emiraciyev Eski Qırım şeerinde «Can yürekten» hayriye fondunıñ tesisçi ve prezidenti, qırımtatar tiliniñ inkişafına yönelgen Eşref Şemi-zade adına mukâfatnıñ tesisçisi edi.
«Can yürekten» fondunıñ esas maqsadı – qırımtatar tiliniñ, milliy tasil ve ruhiy qıymetlerniñ saqlanuvı ve inkişafı. Fond Ebazer Emiraciyevniñ esabına çalışa edi.
Ebazer Emiraciyev 1960 senesi mayıs 15 künü Özbek SSC Andijan vilâyetiniñ Cenübiy Alamışik qasabasında doğdı. 1979 senesi Andijan muzıkalı oquv yurtunı, 1985 senesi – Frunze şeerinde Qırğız sanaat institutını bitire.
1989-1990 seneleri – Eski Qırımda qırımtatar milliy medeniy merkeziniñ reberi. 1990-1992 seneleri – «Agarmış» ufaq şirketiniñ müdiri. 1992-1997 seneleri – Ukr-Tür «Emirtaş» şirketiniñ baş müdiri. 1997-1998 seneleri – Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı.
Cenaze-namaz oktâbr 6 künü saat 14:00 Eski Qırımda qılınacaq, deyler Qırım Musulmanları Diniy İdaresinde.


text:
Yanvar 22-sinde Ukrainada Ukraina Halq Cumhuriyeti (UNR) ve Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ZUNR) birleşüv aktınıñ ilân etilmesiniñ 100 yıllığını qutlaylar.
“XX asır başınıñ milliy azatlıq areketi ve ukrain devletiniñ tiklenüv tecribersi bugünde bugün müimdir - bizge endi sadece tarihtan doğru neticeleler çıqarıp, hatalarnı tekrarlamamaq kerek”, - ukrainlerni Birleşüv kününen hayırlap yazdı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Facebookta.
Ukraina Birleşüv Künü er yıl Ukraina Halq Cumhuriyeti ve Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ bir ukrain devletine birleşüviniñ aktı 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ilân etilgen künü qayd etilmekte.
Kyivde Birleşüv künü Ukraina reberligi, halq deputatları, ATO iştirakçileri, cemaat ve din teşkilâtlarınıñ iştirakinen tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Paton köprüsinde kyivliler ve şeer musafirleri toplaşıp, «birleşüvniñ canlı silsilesini» yapacaq. O, Ukrainanıñ şarqı ve ğarbi birleşkeniniñ timsaoli olacaqtır. Tedbirde qırımlı faaller de iştirak etecek.


text:
AB azaları olğan devletlerniñ elçileri Keriç köpüriniñ qurtucılığınen alâqadar olğan 6 şahısqa qarşı sanktsiyalar kirselecegine dair qarar qabul etti. Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
«Bu areket Ukrainağa bağlı Qırımnıñ ilhaqı ya da vaqtınca işğal etilmesine keçmişte, al-azırda ve kelecekte alâqadar olğan ister şahıs, ister şirketniñ cezalanacağını isbat etmektedir», – dep ilâve ete prezident.
İyün ayında Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Avropa Birliginiñ sanktsiyalar cedveline ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarının bozuluvına ve Keriç köpüriniñ qurulışı içün mesül olğanlarnı qoşmaq kerek olğanı aqqında aytyqan edi.
İyünniñ 18-nde Avropa Birliginiñ Şurası Rusiye ilhaq etken Qırımğa qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı. Sıñırlavlar AB territoriyasında bölükleri olğan şahıs ve şirketlerge nisbeten kirsetilip, 2019 senesi iyünniñ 23-ne qadar devam etecek.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil maşnalarnıñ areketi içün mayısnıñ 16-nda açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye ilhaq etken Qırımda Keriç köpüriniñ qurğanı Kremlniñ halqara uquqqa sayğısızlıq köstergeniniñ nevbetteki misali olğanı aqqında aytqan edi.
Avropa birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım arasında qısmen açılğan Keriç köpürini tenqit etken edi. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizilgen köpür qurulışınen bağlı muqaveleden çıqtı.


text:
«Asker» cemaat birleşmesiniñ başı Lenur İslâmov, Qırımda rusiye quvetçileri “İslâmovnı qaravulı” dep yaqalağan adamnı tanımağanını iddia etti. Bunı İslâmov yanvar 23-ünde ATR qırımtatar kanalına aytıp berdi.
“Men onıñ kim olğanını bilmeyim, onı iç körmegen edim. Anda nasıldır adamlar tutılıp alınsa da, men içün olar sadece qırımtatarlar. Qırımda batalon azaları yoq… Men bu adamnı tanımayım”, - dedi İslâmov.
Rusiye FSB-siniñ Qırım idaresiniñ hadimleri, «Asker» cemaat birleşmesiniñ başı Lenur İslâmovnıñ “şahsiy qaravulı” olğan qırımlını tutıp alğanlarını iddia ete. Rusiye quvetçileri o adamnıñ adını bildirmey.
Haber etilgeni kibi, FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (qanunsız silâlı birleşmede iştirak etüv) cinaiy iş açtı. Şübheli olğan kişige sıñırlav tedbiri saylanmaqta.
Yanvarniñ 23-nde haber etilgenine köre, Qırımda «Noman Çelebicihan ukrain batalyonınıñ iştirakçileri» qayd olğan adreslerde tintüvler keçirildi. Daa soñra belli oldı ki, Qırımdaki Rusiye FSBsi «Asker» cemaat birleşmesiniñ vekili Evelina Arifova ve qırımlı Bekir Abultarovnıñ evlerini tintti.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev bildirdi ki, Qırımda «qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etüv içün cinaiy taqipler çoqlaşa bile.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi 2020 senesi yanvar ayında Kyivde daa bir ofisini açacaq. Bu aqta noyabrniñ 14-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Oktâbrniñ 17-nde çıqqan buyruqtan soñ temsilcilikke daa çoq vekâlet berildi. Biz köçmeycekmiz (Hersondan – QA). Hersonda ofisimiz qala ve daa bir danesi imkânlarımıznı quvetleştirmek içün Kyivde açıla. Hersonda vatandaşlarnı qabul etken hızmet, analitika ve maliye bölügi qala. Yani yarımadadan çıqqan er bir insan anda muracaat ete bile», – dedi Taşeva.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Kyivdeki ofis hadimlerni işke ala ve teşkiliy meselelernen oğraşa.
«2020 senesi yanvar ayından itibaren tolusınen çalışıp başlaycaq. O vaqıtqa qadar onıñ faaliyetini temin etmek kerekmiz. Anda vatandaşlarnıñ muracaatlarınen bağlı büyük hızmet olmaycaq. Amma bizler reberlik olaraq ara-sıra qabul etecekmiz. Bundan ğayrı, mesleat hızmetlerini kösterecek uquqiy bölükte çalışqan insan olacaq. Vatandaşlarnı Hersonda qabul etmege devam etecekler», – dep qoştı o.
Oktâbrniñ 13-nde Kyivdeki matbuat brifingi vaqtında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç temsilcilikniñ «strategik merkezi» Kyivde olacaq, «taktik merkezi» ise Hersonda qalacaq, dep qayd etti.
«Böylece, vaqtınca işğal etilgen yerlerde yaşağan vatandaşlarımızğa semereli yardım etmege imkânımız olsun dep, amma aynı vaqıtta icra akimiyet organlarınen bağda olmaq ve adise-vaqialarnıñ merkezinde olmaq, Qırım meselesini umumdevlet kün tertibine çıqarmaq içün eki şeerde çalışacaqmız», – dedi Korınevıç.
Oktâbrniñ 17-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi vaqtınca Kyivde yerleşmeli dep, buyruqnı imzaladı.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesine Darya Svırıdovanı tayin etti.
«KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini vazifesine tayinlendi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Ukrainska pravda»nıñ muarriri Sevgil Musayeva-Borovik ve «Qırım evi»niñ programma müdiri Alim Aliyev «Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabı içün Ukraina Milliy yazıcılar birligi mükâfatınıñ laureatları oldı.
Alim Aliyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bunı iyül 6-da bildirdiler.
Aliyev: «Bu, Ukraina Milliy yazıcılar birliginiñ mükâfatı. Biz «Birinci kitap» nominatsiyasında ğalebe qazandıq. Bugün maña telefon açıp, bunı bildirdiler. Men olarğa barğan soñ, olar diplom berdi», – dep ikâye etti.
Kyivde «Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabınıñ taqdimi 2017 senesi mart 17-de keçti.
Mevzuğa dair: «Qırım sakinleri içün unutılmağanlarını bilmek müimdir» – Sevgil Musayeva
Müellifler kitapqa baş qaraman ve diger qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri ve sovet dissidentleri ile yapılğan intervyülerni kirsetti ve bunıñ kibi de ilhaq etilgen Qırımda şimdiki vaziyetke toqundılar.
«Mustafa Cemilev. Boysunmağan» eki tilde – rusça ve ukraince – 7 biñ nüshalıq umumiy tiraj ile çıqtı.