text:
Qazan küpmillätle mädäniät uçağı
Yaña kitap çıqtı. Ul “Tatar xalqı muzıykası” dip atala.Tatar xalqınıñ köyeneñ üzençäleklären çağıldırğan, bu kitapnıñ avtorı tatar xalqınıñ köylären, cırların tuplawçı, etnograf, fol'klorçı,professor Mäxmüt Niğmädcanov. Ul 1985nçe yılda etnomuzıykologiä ölkäsendäge eşläre öçen Tuqay premiäsenä layıq bula. Bu kitap turında ul üze söyli.Mäxmüt Niğmätcanov tatar xalqınıñ Ästerxan, Seber, İdel buylap yäşägän tatarlarnıñ köylären, cırların yazdırıp alğanın söyläde. “Bu kitapqa töp çığanaq bulıp torğan xalıq moñı, xalıq ruxı kerde”,- dide ul. Äbi- babaylarıbız aşa yıraq tarixtan qalğan bu kitapqa kergän “yıl” , “Şaxter cırı” ,“Çatırlar” , “Xan qızı”, “Olı yulnıñ tuzanı” kebek tatar xalıq cırları, bügenge köndä dä bik populyar. Ä bu cırlarnıñ kitapqa kerüe, alarnıñ ğömeren tağı da ozayta.
Mädäniät yañalıqlar arasında tağın şunı da äytep kitäse kilä. Teatr säxnälärendä bu atnada Rabit Batullanıñ p'yessası buyınça 3 spektakl' quyıla. Alarnıñ ikese 11 hәM 13nçe noyäberdä Qamal teatrında Miläwşä Zakirova säxnäläştergän “Kiçer mine änkäy” spektakle bulsa, ikençese 12nçe noyäberdä Tatar yäşlär teatrında bıyıl oktäber ayında premyerası bulğan “Saq-soq” spektakle.Qazan şähäre küptörle millät uçağı. 14 -16nçı noyäberdä Uniks konsertlar zalında Qazanlılar häm qunaqlar Kavkaz xalıq iyüllären qarıy ala. Menjinskiy mädäniät sarayında 16nçı noyäberdä Yähüd konsertı. 14nçe noyäberdä Zur konsertlar zalında Daniil Kramer fortepianoda, ä Feliks Laxutin skripkada uynap konsert birä.16nçı noyäberdä bu zalda Tatarstannıñ xalıq artistkası Klara Xäyretdinovanıñ yubiley kiçäse uza.
Sirkta 15nçe noyäberdä Mäskäwdän kilgän Valeriä konsertı bula. Bilet xaqları 500-900 sumğa qädär. 16nçı noyäberdä “Piramida”da Oleg Lundrestem orkestrı konsertı bulaçaq. Dirijer Georgiy Garanyan. Bu kicägä bilet xaqları tübänräk,250-65 sum. Ä menä K. Tinçurin drama häm komediä teatrında biletlar alırğa küplärneñ köçe citärlek. 15nçe noyäberdä Näqi İsänbätneñ Xuca Nasretdin isemle spektakle kürsätelä.16nçı noyäberdä isä K. Tinçurinnıñ “Xikmätle doklad” spektakl'lären qararğa bula. Ä 17nçe noyäberdä K.Tinçurin teatrı binasında Tatarstannıñ xalıq yazuçısına 75 yıl tuluğa bağışlanğan kiçä uzdırıla. 16nçı noyäberdä Qamal teatrı K Tinçurinnıñ “Qazan sölgese”muzıykal' komediäsen kürsätä.
Azatlıq radiosı Qazan Mälikä Basıyr.


c: text/html

text: İke kön däwam itkän tärtipsezleklärdän soñ Qaraçay-Çerkess respublikasındağı wağziät tınıçlandı dip xäbär itelä. Rusiä prezidentınıñ töbäktäge wäkile Dmitri Kozak protest belderüçelär belä oçraşıp, 7 eşquarnıñ üterelü eşen centekläp tikşerergä süz birde. Protest belderüçelär, bu üterülär artında prezident Mostafa Batdıevnıñ kiyäwe tora dip sanıy, häm anı urınınan kitergä taläpitä. İke kön elek qorbannarnıñ tuğannarı prezidentnıñ eş bülmäsen basıp alğan ide. Kozak belän söyläşkännän soñ, kitergä buldılar. Qaraçay-Çerkess respublikasındağı wağziät irtägä Federatsiä Şurasınıñ waqıtlı komissiäsendä tikşereläçäk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cämğiät nindi, armiä dä şundıy?
Çın ir-yeget bulu öçen armiägä kitärgä aşqınuçılar yıldan-yıl kimi bara. Zamanalar üzgärä, keşelärneñ armiägä qarata mönäsäbäte dä. Dedovşçina - yäş xärbilärne kimsetü çäçäk atqan armiägä üz rizalığı belän kitärgä teläwçelär älläni küp tügel. Xezmättän qaçuçılar yıldan-yıl arta bara, di belgeçlär.
Ä kiläse yıldan Rusiä prezidentı qararı belän xezmät waqıtı ike tapqırğa kimeteläçäk. Şul nisbättän bıyılğı yazğı çaqırılışta armiädän qaçuçılar sanı tağı da artaçaq dip farazlıy belgeçlär. Busı inde yegetlärneñ “artığın” xezmät itärgä telämäwe belän bäyle. Çönki yaz könne armiägä kitäçäk yegetlär äle yıl yarım xezmät itärgä tieş bulaçaq.
Tatarstan voenkomatı isä yazğı çaqırılışqa da optimistik qaraşta tora. Bilgele, tatarstanlılar da xezmättän qaça, ütkän közdä genä, mäsälän, 480 keşe xezmättän qaçıp qalğan. 4 meñ yeget isä xärbi burıçın ütärgä kitkän. Yazğı çaqırılışta da qaçuçılar sanı älläni artmas digän fikerdä toralar. Tatarstan voenkomatınıñ xezmätkäre Fänis Ğarifullin belderüençä, xäzer alarnıñ iğtibarı üzägendä yuğarı hönäri uqu yortların tämamlağan yegetlär. Xäzer kübräk şundıy yegetlärne xezmätkä alaçaqlar. Ä alarnıñ şaqtıyı qaçıp yöri. Şuña da xezmättän qaçuçılarnı şähär, rayon, awıllardan ezläw eşlären alıp baralar.
Xärbi xezmätne ber yılğa qaldırunıñ uñay häm tiskäre yaqları turında sorağaç, Fänis Ğarifullin anıñ tiskäre yaqları turında ğına äytte:
Minemçä, ber yıl eçendä yegetlärne xärbi yaqtan tieşleçä äzerläw mömkin tügel. Dedovşçina - babayçılıqnıñ barlığın min inqayr itmim. Ämma ul bit böten xärbi büleklärdä dä yuq. Ä döresen äytkändä, babayçılıq cämğiät belän tığız bäylängän. Cämğiät nindi, armiä dä şundıy.Kontrakt xezmätkä östenlek birelü säbäple Rusiädä xärbi xezmätne ber yılğa qaldıru mömkinlege tuğan. Bügenge köndä kontrakt buyınça xezmät itüçelär armiä häm flotta 70 %nı täşkil itälär. Ämma xezmät waqıtı kimegäç, armiägä kitärgä tieşle yegetlär sanı da ikelätä artaçaq bulıp çığa. Xäzer Rusiädä 350 meñ keşe xezmätkä çaqırılsa, kiläse yıldan 700 meñ bulaçaq. Xärbi çaqırılışlar sanı da artırğa mömkin - ike tapqır urınına, yılğa dürt tapqır xärbi xezmätkä alıp kitüläre bar, dip yaza “Rossiyskaya gazeta” xäbärçese.
Bilgele, Rusiägä saqlawçılar kiräk, ämma armiädän imgänep qaytqan yeget çın vatanpärvär bulıp citärme? Häm babayçılıq mäs’äläsendä cämğiätne ğayıpläwdän tuqtap, armiä üze şul cämğiätkä ürnäk kürsäter waqıt küptän citte.
Al'bina Zäynulla


text:
Vladimir Putin Rusiäneñ yaña buın qorallar eşläwen belderä, monıñ artında ni tora ala?
Mäskäwdä ilneñ yuğarı xärbi citäkçelege belän ütkärgän oçraşuında Rusiä prezident Putin, qorallı köçlärdä tizdän, başqa illärdä bulmağan yaña tör qorallar, alarnıñ yaña buını päyda bula ala dip belderde. Belgeçlär fikerençä, süz biredä Quşma Ştatlarnıñ yaña saqlanu sistemasına qarşı qullana alırlıq atom qoralı turında bara. Dönya yänä aşqınıp qorallanu çorı aldında toramı? Washington älegä Putin belderüen bik tınıç qına qabul itüen äytä.
Audio, Vladimir Putin
"Bez kiläçäktä dä özlekle wä qatği töstä ğomumän alğanda, bar qorallı köçlärne dä, anıñ atom qoralları öleşen dä nığıtu eşen däwam itäçäkbez. Bez tikşerenülär häm uñışlı sınawlar ütkärü belän genä çiklänmibez, imanım kamil, başqa berkemdä dä bulmağan şul atom qoralları yaqın kiläçäktä ğäskärgä tapşırılaçaq" di Vladimir Putin. Üzeneñ şuşı belderüenä ul kiñräk açıqlıq kertmäde, ämma anıñ süzläre, alar nigä näq menä xäzer äytelde digän sorawlar uyattı. Mäskäwdä yäşägän xärbi belgeç Pavel Felgenhauer fikerençä, prezident Putinneñ şuşı çığışı Rusiä cämäğätçelegen häm bigräk tä anıñ ğäskäri öleşen, il äle haman da qüwätle ber xärbi köç bulıp qala dip tınıçlandıru maqsatın quyğan bulğan. Felgenhauer, Rusiä qorallı köçläreneñ Çeçnädäge buldıqsızlığı häm Beslan kebek faciğälärneñ qabatlanuı sürätendä Putin menä şundıy ömetle belderülär yasap torırğa mäcbür di.
Audio, Pavel Felgenhauer
"Qorallı köçlärneñ, şul isäptän, atom qüwäteneñ dä sıyfatı torğan sayın şik astına alına, şuña kürä dä Putin häm saqlanu ministrlığı öçen, cämäğätçelekkä nindider "böyek qazanışlar", ilneñ haman da böyek däwlät buluı turında söyläp toru bik möhim" di Pavel Felgenhauer. Monıñ döreslegen tağın şul da raslıy - şul uq cıyılışta Putin, Rusiägä yanağan töp qurqınıç bulıp xäzer terror tora dip belderde. Läkin Rusiäne terrordan hiç kenä dä Putin telgä alğan yaña buın atom qoralları saqlıy almayaçaq di Quşma Ştatlarnıñ suğış kölliätendä uqıtqan Stephen Blank. Bu oçraqta Mäskäwneñ, Quşma Ştatlar başlap cibärgän yaña saqlanu programmasına üz cawabın ezläwe turında uylarğa bula. Zamanında Rusiä citäkçelege, amerikannarnıñ üz östendä raketa qalqanı buldıru tırışlıqlarına, "assimmetrik" cawap qaytaraçağın äytkän ide. Çärşämbe çığışında Putin näq menä şuña işarä itkänder digän faraz bedlerä Pavel Felgenhauer. Ä inde Rusiä prezidentınıñ, şul qorallar başqa illärdä yuq düenä kilgändä, bu çınnan da şulay bula ala, çönki Quşma Ştatlarnıñ saqlanu sistemasına qarşı tağın da kamilräk qoral citeşterü ixtiacı älegä yuq ide, anıñ üzennän başqa andıy saqlanu sistemasın bügenge köndä ber genä il dä qorırğa tırışmıy. Räsmi Washingtonnıñ Putin belderüenä bik tınıç möğämälä kürsätüe dä näq menä şul xaqta söyli ala.
Kärim Kamal


text: Respublika da barlıq islam dönyası belän bergä Ramazan ayına kerde. Şuşı uñaydan Tatarstan Diniä nazaräte räise, möfti Ğosman İsxaqıynıñ qotlawları da citkerelde. Anda Ğosman xäzrät barlıq möselmannarnı Ramazan ayı belän qotlıy häm il-könnärgä iminlek, mullıq teli. Äytergä kiräk, Tatarstanda yıldan-yıl uraza totuçılar sanı kübäyä. Şuña kürä, küp kenä tatarstanlılar öçen bu bik zur bäyräm. Xäyer, dingä ışanmağan keşelärgä dä üpkälärlek tügel. Alar öçen dä bäyrämnär däwam itä. Tatarstan Konstitutsiäse könennän soñ 7 noyäberdä barlıq rusiälelär belän bergä respublikada da Tatulıq häm kileşü könen bäyräm itäçäklär.


text:
“Küpmillätle Rusiä” cıyınında tatarstanlılar da qatnaştı
Çärşämbe könne Mäskäwdä Federatsiä Şurası oyıştırğan “Küpmillätle Rusiä” dip atalğan Bötenrusiä kiñäşmäse uzdı. Konferensiädä Tatarstan Däwlät Şurası Räise urınbasarı Rimma Ratnikova citäkçelegendä Tatarstan wäkilçelege dä qatnaştı. Delegatsiä sostavında Bötendönya tatar kongressı citäkçese, Tatarstanda qazax, çuaş, gruzin, alman, üzbäk milli-mädäni avtonomiälär citäkçeläre bardı. Bügenge köndä Rusiädä 170 kä yaqın millät yäşi. Älege millätlärneñ wäkilläre 500 dän artıq federal' häm regional' milli-mädäni moxtäriätlärgä häm 1000 nän artıq milli oyışmalarğa berläşkän. Rusiäneñ Federatsiä Şurası oyıştırğan “Küpmillätle Rusiä” kiñäşmäsendä ilneñ 80 nän artıq töbägennän milli-mädäni motäriätlär häm milli-ictimaği oyışmaları wäkilläre qatnaştı. Cıyında süz millätara mönäsäbätlär ölkäsendä häm däwlättä ictimaği-säyäsi totrıqlılıqnı saqlawdağı köndälek problemalar turında bardı. Respublika delegatsiäsen citäklägän Tatarstan Däwlät şurası räise urınbasarı Rimma Ratnikova “Azatlıq” radiosına cıyılış turında tulıraq söyläde. “Küpmillätle Rusiä” dip atalğan bötenrusiä kiñäşmäse buluı turında xäbär kilgäç bez bu xäbärne bik şatlanıp qabul ittek. Häm zur delegatsiä tuplap Mäskäwgä barıp qayttıq. Söyläşü eçtälkle buldı dip äytergä bula. Sergey Mironovnıñ çığışında bik citdi problemalar kütärelde. Ul Kandopogıyda bulğan yämsez küreneşlärne iskä töşerde. Häm ul bolay dip äytte. Äle tağın berniçä cirdä şundıy uq xällär bula yazğan. Alar komissiälär töşep monı buldırmıy qalğannar. Häm Sergey Mixayloviç süzlärenä qarağanda, qayber cirle üzidarä citäkçeläre, cirle xakimiättä eşläwçelär milli problemalarnı añlamıylar ikän bötenläy. Annarı çığış yasağan Ramazan Abdullatipov isä nişläp bezneñ şunıñ qadär isebez kitä ğadi xalıq, urınnarda eşläwçe citäkçelär ksenofobiä belän çirläwlärenä. Ksenofobiä Däwlät Dumasınnan başlana di. Bu bit çınlap ta şulay. Bu mäs'älär quyıra kilä. Älbättä bu turıda söyläşergä kiräk. Federatsiä Şurası däräcäsendä bu mäsäläneñ kütärelüe bu bik zur. Bez dä üzebezçä äzerlänep, fikerlärne tuplap barğan idek. Menä xäzer Däwlät Dumasında milli mäs'älär buyınça qanun ölgese kertelde. Häm anda maqsat bolay dip quyıldı. Başta milli säyäsät turında konsepsiä buldırırğa kiräk. Annarı ğına şuşı buldırılğan konsepsiä nigezendä qanunnı eşläp bula. Ämma konsepsiä bügenge köngä qädär yuq. 1996 yılda qabul itelgäne bar, ämma ul inde şaqtıy ğına iskergän, yaña şartlarğa turı kilmi, anı yañartırğa kiräk. Ul bulmıyça qanun ölgesen yasap bulmıy, minemçä. Bu turıda bez söylärgä dä cıyınğan idek, läkin cıyılışnıñ ikençe öleşendä inde Sergey Mironov ta yuq ide. Töbäklärdän kilgän keşelärne anda süz aluı awırraq buldı. Häm küñeldä şundıy şik tudı, bu cıyılış bälki ikençe ber säyäsi maqsat belän uzdırılğandır. Çınlap ta anda annarı koordinatsiä şurası tözibez digän qarar qabul ittelär. Anda nindi keşelär kerüe bilgelänmäde, anıñ citäkçelären genä äytep kittelär. Häm bezneñ delegatlar torıp sorawlar da birdelär, andıy koordinatsiä şurası regional' säyäsät ministrlığı qarşında bar bit inde dip soraw da birdelär. Cawap isä bolay buldı. Ul bit inde başqarma vlast', ä bez menä zakonnar çığaru vlast'te qarşında ikençe törle şura bulaçaq. Ul närsä belän şöğelläner, faydası bulsa bik yaxşı bulır ide, ämma minem küñeldä şik bar. Şuña da qaramastan bötenläy faydasız buldı dip äytep bulmıy, törle fikerlär yañğıradı. ” Tatarstan Däwlät şurası räise urınbasarı Rimma Ratnikova süzlärenä qarağanda, kiñäşmädä qabul itelgän rezolyutsiädä däwlät häm cämğiät yağınnan däwlät milli säyäsäten bilgeläwçe mäs'älälär häm problemalarğa iğtibar citärlek tügel. Ayırım sotsial' qarşılıqlar dinara tös ala häm ilneñ qurqınıçsızlığına yanıy. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Mamışbirde
Mamışbirde (Mämeşbirde) (?-1556), Qazan cirlärendä azatlıq suğışlarında (1552-1556) qatnaşawçı.
Çirmeş morzası belän Çuaş xatınınıñ balası.
1555. yılda ğäskäri berämlek tuplap, Bolın yağı belän Taw yağı Urıs basqınnarına qarşı köräş başlí. İdelneñ uñ yarındağı Sender tawında köräştäşläre belän Çalım qälğäsen tözi, şunda Urıs ğäskärläre qarşı suğışa. Üze Çıñğızxan näselennän bulmíça, üz yağına köräşergä Nuğay morzası Ğäli Äkrämne çaqıra. Alarnıñ berläşterelgän köçläre 1556. yılda İvan IV cibärgän ğäskär tarafınnan ciñelgäç, äsirlekkä elägä. Mäskäwgä kiterelä häm cäzalap üterelä.


text:
Ğıraq: atnakiç parlament saylawları
15.dikäberdä Ğıraqta parlament saylawları ütä.Çit illärdä yäşäwçe ğıraqlılar tawış birä başladı inde. Farazlarğa qarağanda 4 million ğıraqlı 275 deputattan torğan yaña parlamentnı saylayaçaq.Parlament üz çiratında ilneñ premyer häm prezidentın saylıy.Şuşı saylawlarğa 200dän artıq säyäsi firqa häm 7meñläp namzät qatnaşa.Küzätüçelär xalıq saylawlarğa küpläp qatnaşır häm köç qullanu tawış birügä qomaçaulamas dip ömed itä. Ğıraqlılar bıyıl inde 3märtäbä tawış birä.
Bez äle 4 yıllıq xökümät turında söylibez, xalıq başqa saylawlarğa qarağanda moña ciddiräk qarıy.Alar moña kübräk ähämiät birä çönki bu ilneñ häm Ğıraq cämğiäteneñ kiläçäktäge yazmışın bilgeliäçäk.Bu saylawlar Ğıraqnıñ kiläçägenä zur täsir yasayaçaq.
Ğıraqta mäzhäplär arasındağı doşmanlıq häm köç qullanu säbäple wazğiät bik qatmarlı.Ğıraqta şığılar san yağınnan in küp häm in täsirle. Säddäm waqıtında çitkä qağılğan şığılar ğıynuarda saylanğan xökümättä östenlek itep modern tarixta berençe märtäbä xakimiätneñ tämen aldılar.Alani radiobızğa şığılarnıñ ruxi citäkçese Ayatolla Ali al-Sistani şığılarnı tawış birergä qıyulandırsa da ,üze ber säyäsi firqanı da yaqlamıy dip äytte.Ğıraq şığılarınıñ töp säyäsi partiäse Berläşkän Ğıraq İttifaqı. Anda küpçelek dini partiälär şulsanda Ğıraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura, Daawa partiäse häm Moqtada al-Sadrnıñ xäräqäte kerä. Ğıraq belän ozaq yıllar idarä itkän sönni azçılığı bu märtäbä saylawlarğa boykot itmi.Alani qaraşınça sönnilär boykotqa qarağanda saylawlarğa qatnaşsa kübräk qazanaçaqların añlağan. M.Alani tağı bolay dip säyläde:
Minemçä sönnilär bigräk tä ğäräb sönni partiälärendä buluçılar Ğıraq qarşılıq kürsätü xäräkäte belän nindider kileşügä ireşkän. al Zarqavi, ğäräb mucahidläre tügel ä säyäsi protsessnı yaqlayaaçq qorallı törkemnär belän.Min moña sönni diplomatiäsendä möhim üzgäreş dip uylıym.Sönnilär küpläp qatnaşır digän fikerdämem.
Al-Qaida häm başqa 4 islamçı törkem internet säxifäsendä saylawlarğa qatnaşunı islamğa qarşı eş dip yazıp çıqqan ide Ğıraqta küp kenä sönnilär ğıynuar saylawlarına qatnaşmau,boykot iğlan itünen yalğışlıq buluın añladı.Çönki bu parlamentta şığılarnıñ sanın arttırdı ğına. Küräsen xäzer alar irtägäge saylawlarğa küpläp qatnaşıp,parlamentta şığılar sanın kimetergä tırışaçaq.Kördlärgä kilgändä alar saylawlar aftonomiäne saqlarğa yardäm itär dip ömed itä Körd Berektäşlegendä ike töp fraksiä bar. Körd Demokratik Partiäse häm Kördistan Patriotik Berlege.Alar körd saylawçılarnıñ tawışın alaçaq dip kötelä. Saylawlarda töp problema bulıp iminlek mäsäläse tora. Sişämbedä sönillärneñ namzäte Mizhar al-Dulami Ramadidä atıp üterelde.Ul İrekle progress partiäneñ citäkçese ide .Londonda urnaşqan Jane İnformatsion Group öçen yaqın könçığıştağı wazğiätne qarap barğan David Hartwell :
üktäberdä konstitutsiä referendumındağı kebek bu saylawlarğa qatnaşuçılar sanı artaçaq. Küpläp keşe qatnaşır , köç qullanu da bälkim xökem sörä. referndumnnan elek tä köç qullanu bulaçaq dip äytelsä dä bulmıy qaldı
Şulay da Ğıraqta qatı iminlek çaraları kürelgän, çiklär yabılğan.Saylawlar säbäple bügennän başlap 5könlek yal iğlan itelde Ğıraqta färidä xämit


text:
Ärmelärgä kitä, ay, başığıź…
Başqortostan egettären ärmegä oźatıu başlandı. Köźgö saqırılıştağı täüge törköm xeźmät itäsäk urındarına bögön oźatıldı. Bıl saqırılışta Başqortostandan 4 meñ 600 keşe qorallı köstär safına baśasaq. Ularźıñ kübehe – meñ yarımı qoro er ğäskärźärenä, meñdän aşıuı eske ğäskärźärgä ebärelä. Saqırılıusılar ildeñ barlıq töbäktärendä lä xeźmät itäsäk, tik Tönyaq Kawqazda ğına tügel tip ışandıra xärbi qomissariat. Ular äteüensä, qıźıu nöktälärgä qontraqt buyınsa alınıusılar ğına oźatıla. Meditsina xeźmätkärźäre beldereüensä, uźğan yıl qomissiya ütkän 27 meñ keşeneñ 78 protsentı ğına xärbi xeźmätkä yaraqlı tip tabılğan. Bıyıl bıl kürhätkes 70 protsent bulır tip küźallana. Şulay, yıldan-yıl egettärźeñ haulığı xörtäyä. Tämäke-hıra ğına tügel, narqotik qullanıusılar źa küp. Başqortostan älege lä bayağı auıl erźärendä üśkän malayźar arqahında plan tultıra, ul ğına la tügel, arttırıp ütäp kilä. Auılda aqsa häm eşheź yatqansı tip, ul ğına la tügel, kündämlektäre arqahında egettär ärmegä üźźäre ük teläp kitä.
B Fatqullin, Öfö


text:
George Bush belän John Kerry arasında öçençe teledebat uzdı
Qazanda inde tañ atqanda dönyanıñ ikençe yağında, Quşma Ştatlarnıñ Arizona ştatındağı Tempe şähärendä, amerikan prezidentı urını öçen köräş alıp barğan George Bush häm John Kerry arasında öçençe häm soñğı teledebatlar uzdı. Säğät yarım barğan şuşı süz köräşterü nigezdä ilneñ eçke problemaları - sälämätlek saqlaw sisteması, salımnar, bala töşerü häm gay nikaxları tiräsendä barsa, Ğiraq, Äfğanstan, terrorğa qarşı köräş bu yulı da çittä qalmadı.
Audio, John Kerry
"İldä balalarnıñ sälämätlegen saqlaw qaralmağan. Bez dönyada iñ bay il sanalabız, ämma şunı eşli almağan berdänber industriäle il bulıp torabız. Mindä bar amerikan xalqın meditsina yaqlawı belän tä''min itü planı bar, bez anı härkem öçen dä açıq itäçäkbez, härkem kongressman häm senatordağı tösle meditsina yaqlawına iä bulaçaq" dip ışandıra demokratlarnıñ nämzäte John Kerry. Bush isä üzeneñ iqtisadtağı kürsätkeçlären yaqlap, büdjet problemaları äle elekke demokrat prezident Bill Clinton çorınnan kilä, xäzer isä amerikan iqtisadı nığıy bara, monı küp kenä çit il eşçeläreneñ Amerikağa kilergä omtıluı da yaxşı kürsätä dip belderä.
Audio, George Bush
"İqtisadi säbäplär arqasında bu ilgä küp kenä keşe kilä. Häm alar biregä eşlärgä dip kilä" di George Bush häm monı, ägär dä Amerikada eşlär Kerry sürätlägänçä naçar bulsa, çit xalıq biregä aşqınıp tormas ide digän dälil itep kiterä. Bu debatlar, inde äytelgänçä, Quşma Ştatlarnıñ eçke problemaların ğına tikşerügä bağışlanğan bulsa da, Ğiraq suğışı, terrorğa qarşı köräş teması bu yulı da çittä qalmadı. Kerry Bushnı, ilne aşıq-poşıq suğışqa kertep cibärüdä häm töp iğtibarnı möhimräk sanalğan terrorğa qarşı köräştän Ğiraqqa boruda ğäyepläde. Bushnıñ elek äytkän süzlären, başta Osama bin Ladennı totarğa kiräklege, ä 6 ay ütü belän inde moña ähämiat birmäwe turında belderüen iskä alıp Kerry, "bezgä terrorğa qarşı köräş yulınnan taypılmıy barğan prezident kiräk" dip belderde.
Audio, John Kerry
Bush moña, üzeneñ terrorğa qarşı köräşkä iğtibarın kimetmäwen, Ğiraqta Saddamnı bärep töşerüne, şul suğışnıñ ber öleşe itep kürüen äytä. Amerikannarnıñ prezident nämzätläre arasındağı debatlar belän qızıqsınuı bu yulı da yuğarı buldı, anı yaqınça 47 million keşe qarağan dip xäbär itelä.
Kärim Kamal


text:
Ayrat Şäripov Tatarstannı yaqlarğa çaqıra
Rusiäneñ ölkä häm respublika citäkçelären Mäskäw täqdime buyınça cirle parlamentlarda saylatu qararı çıqqannan birle, Tatarstandağı säyäsätçelär häm citäkçeläreneñ kübese moñsu tınlıqqa çumdı. Berençe urınğa iqtisat, xucalıq, byudjet häm ağımdağı idärä eşläre çıqtı. Belgeçlär fikerençä, respublika prezidentınıñ Vladimir Putinnıñ täqdimnären yaqlap, Tatarstanğa Rusiä citäkçelegeneñ uñay mönäsäbäten saqlap qalırğa tırışuı sizelä. Mondıy şartlarda däwlät xakimiäte belän bäyle bulmağan ğalimnär, cämäğät eşlekleläre üzlären niçek xis itä soñ? Älegä xalıq deputatı Marat Ğälievnıñ häm qayber liberal fikerle ğalimnärneñ respublika xoquqların yaqlap äytkän süzläre genä işetelde. Häm, nihayät, elekke yıllarda üzen Sozidanie ictimaği xäräkäten oyıştıruçı bularaq tanıtqan Ayrat Şäripov yañadan säyäsi mäydanğa çığa başladı. Tatarstandağı möstäqil FM radioları aşa şimbä köndezge säğät ikedä Kamal teatrı aldındağı mäydanda Sozidanie xäräkäteneñ mitingı ütäçägen xäbär ittelär. Bez Ayrat Şäripovqa şaltıratıp, anıñ bu xäbärne raslawın yäki inqär itüen soradıq. Ayrat Şäripov, çınnan da, 23 oktäberdä miting ütkärergä röxsät aluın äytte. Mitingnıñ töp teması – Zasçitim svoe pravo na svoy vıbor rukovoditelya respubliki. V zasçitu demokratiçeskix preobrazovaniy i svobodı grajdanskix prav v Tatarstane. Yäğni, mitingta respublika xalqınıñ üz citäkçesen yaqlaw xoquqı, demokratie häm watandaşlarnıñ ireklären saqlaw, möstäqil oyışmalarnı häm grajdannarnı, Konstitutsiäne häm saylaw xoquqın yaqlaw öçen berläşü, tuplaw xaqında süz baraçaq älege mitingta.
Tatarstan wäkilläre bu könnärdä Mäskäwdä uza torğan Rusiä-İtaliä arasındağı eş törkemeneñ utırışında qatnaşa. Respublikanıñ Säwdä ministrı Xafiz Salixov citäkçelegendäge delegatsiä ike ilneñ urta häm keçe eşmäkärläre arasındağı xezmättäşlekne üsterü turında söyläşä. Tatarstannıñ başqalasında isä, bu könnärdä Qazan däwlät universitetınıñ 200 yıllıq yubileyına äzerlek bara. Uqu binalarında tözekländerü eşläre 10 noyäbergä tämamlanırğa tieş. Ul arada atna sayın diärlek universitetta törle fänni-ğämäli cıyılışlar ütep tora, älege uqu yortı süräte belän poçta markaları çığarıla. Qazan da üzeneñ meñyıllığına äzerlänä. Bäyräm uñayınnan Tatarstannıñ başqalası Mäskäw belän xezmättäşlek turında kileşte. Anıñ nigezendä başqalanıñ Kirov uramı üzeneñ isemen Mäskäw uramına alıştırdı. Şunlıqtan, xäzer mäskäwlelär Qazannıñ älege şaqtıy ğına şapşaq häm cimerelgän uramın tözekländerergä niätlilär.
Gölnaz İlgizär


text:
Tinçurin teatrında ütkän Aydar Xälimneñ icat kiçäsendä Şäymievneñ qotlawı da yañğıradı
Bu kiçä ädäple häm zäwıqlı itep oyıştırılğan ide. Anda şigriät, milli muzıqa, tanılğan ädiplärneñ sallı fikerläre xaqimlek itte. Tatarstan yazuçılar berlege räise Foat Ğalimullin icatçılar isemennän Aydar Xälimne yubilee belän qotladı häm yubilyarğa Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymievneñ qotlaw xatın uqıp birde. Cämäğätçelek Aydar Xälimneñ Tatarstan xaqimiäten häm räsmi citäkçelärne armıy-talmıy, qayber waqıtta xättä bik kisken süzlär qullanıp tänqitlägänen yaxşı belä. Läkin Miñtimer Şäymiev monıñ öçen ädipkä açu-üpkä saqlamawın beldergän. Prezident, Aydar Xälimneñ qaynar xisläre qaywaqıtta yarlarğa sıyışıp betmäsä dä, anıñ tatar milläteneñ ruxın, anıñ köräşen häm isänlegen yaqlawda xezmätlären bersüzsez tanıy, aña izge teläklär teli.
Kiçäneñ axırında Aydar Xälim şiğer uqıdı, ikençe dönya suğışı waqıtında balalıq tä'sirläre belän urtaqlaştı häm babası cırlağan ber mäğnäle cır başqarğaç mondıy süzlär äytte:
Min Tatarstan citäkçelegenä, mädäniät ministrlığına, milli cämäğätçelekkä, Tinçurin häm Kamal isemendäge teatrlarına bu kiçäne oyıştıruda bulışlıq kürsätkän öçen bik räxmätlemen. Şulay uq min üzemneñ räxmätläremne Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymievkä citkeräsem kilä. Miña şundıy qotlaw xatı yazıp cibärü öçen qıyulıq kiräk. Yeget ikän! Räxmät aña.
Sişämbe häm çärşämbe könnärendä Tatarstanda menä şundıy waqiğalar buldı. Ä pänceşämbe könne, 28 fevral'dä, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ plenar sessiäse ütäçäk. Anda respublika prezidentınıñ deputatlarğa Yullaması qaralaçaq, şulay uq respublika konstitutsiäsenä tözätmälär kertü turında qatlawlı mäsälälär tikşereläçäk. Bu utırış respublika radiosı häm televideniäse aşa turıdan-turı kürsätelergä tieş. Deputatlar moña qarşı bulmas, möğayın.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text: Jeneva -- Dönya sälämätlek oyışması räsmie Dick Tompson qoş kizüeneñ ber pesigä yoğuı turındağı xäbär uñayınnan, monıñ keşelärgä qurqınıç tudıruın açıq qına äytep bulmıy, moñarçı andıy xälneñ bulğanı yuq ide äle, dide. Kiçä Germaniä räsmiläre, ber pesineñ qoş kizüe belän awırğan ürdäk iten aşağannan soñ, keşelär öçen qurqınıçlı H5N1 virusı yoqtıruı turında belderde. Elegräk, H5N1 virusı Aziädä başqa xaywannarğa küçep, pesilärne, yulbarıslarnı, qaplannarnı ütergän ide. Qayber Awropa illärendä H5N1 virusı tabıldı. Anda bu virusnıñ yort qoşlarına küçü häm soñraq mutatsiälänep, keşelärgä yoğu mömkinlegenä borçılu belderelä. Soñğı ike yılda qoş kizüennän tuqsanlap keşe ülde.


text:
Aydar Xälimgä Ğayaz İsxaqi büläge tapşırıldı
Aydar Xälimgä Tatarstan yazuçıları berlege Ğayaz İsxaqi bülägen tapşırdı. Mäğlüm-ki, uzğan yılda tanılğan şağir, prozaik, millät öçen can atıp yörgän Aydar Xälim “Yaña sağış kitabı”n icat itkän ide. Başqortstan tatarlarınıñ bügenge azğıçlı xaläte, alarnı ezärlekläwneñ anatomiäsen açıp salğan bu äsär dä İsxaqi bülägen kemgä birergä, digän sorawğa cawap ezläwne ciñeläytkänder.
Bäyräm östenä bäyräm, şatlıq östenä şatlıq digändäy, şuşı könnärdä tanılğan şağirä, küp cır süzlären icat itkän Şämsiä Cihangirovanıñ “Cirsu” digän şaqtıy sallı kitabı dönya kürde. Basmağa şağiräneñ süzlärenä yazılğan cırlardan torğan lazer tälinkäse terkälgän.
Damir Ğismetdin, Qazan


text:
Yekaterinburgta millätara çırşı bäyräme uzdırıldı
Sverdlovski ölkäsendä 130 ğa yaqın törle millät wäkilläre yäşi. Ölkä mädäniät ministrlığı, milli oyışmalar citäkçeläre belän bergä yıl sayın millätara çırşı bäyrämnäre oyıştıra. Ğädättä çın artistlar qatnaşında uzdırıla torğan bay eçtäşlekle bu tamaşanı törle millät balaları kötep alalar häm bik teläp qatnaşalar.
Bu könnärdä Yekaterinburg şähäreneñ iñ zur mädäniät saraylarınıñ bersendä şundıy bäyräm bulıp uzdı. Meñnän artıq keşe sıyışlı zur zal näni tamaşaçılar häm alarnıñ äti-äniläre, äbi-babaları belän şığrım tulı buldı. Cıyıluçılarğa Yaña yıl qotlawları tapşıru öçen bäyrämgä Sverdlovski ölkä xökümäte räise urınbasarı, mädäniät ministrı, ölkä duması deputatları, Tatarstan Respublikasınıñ Ural töbägendäge daimi wäkile häm milli oyışmalar citäkçeläre kilgän ide. Sverdlovski ölkäse mädäniät ministrı Natal'ya Vetrova üzeneñ täbrikläw çığışında milli oyışmalar citäkçeläre eşen yuğarı bäyäläp, bergäläp eşläwneñ törle xalıqlarnıñ milli mädäniäten üsterüdä ber-bersen bayıtıp, duslıqnı, tatulıqnı nığıtudağı zur ähämiäten assızıqladı.
Çınlap ta, soñğı yıllarda ölkä xökümäte, mädäniät ministrlığı milli oyışmalar belän bergä eşli başladı. Yaña yılda da bu eş däwam itär digän ışanıç bar. Sverdlovski ölkäse tatarlarınıñ milli tormışın üsterü eşendä iñ berençe başlap yörüçe keşe bulğan, siksänençe yıllarda bu eşneñ awırlığın üz cilkäsendä tatığan, çinovniklarnıñ ğına tügel, küp kenä urında eşläwçe millättäşlärebezneñ bitaraflığın toyıp yöräge ärnegän, millät öçen can atıp yörüçe Söfxät ağa Nadıyrov belän bu turıda äñgämä qorıp aldıq. Söfxät ağa inde yegerme biş yıl Mäcit Ğafuri isemendäge tatar-başqort cämğiäten citäkli. Süz uñayınnan şunı da äytep kitäse kilä, Söfxät ağa Nadıyrov Mäcit Ğafuri isemendäge premiäneñ berençe lawreatları isemlegenä kergän öç keşeneñ berse. Söfxät ağa söyläwençä, xakimiät wäkilläre, çınlap ta, milli oyışmalar ixtıyaclarına qolaq sala başladılar. Aldağı yılda Musa Cälilneñ tuuına 100 yıl tulu datası bilgeläp üteläçäk. Äzerläw çaralarında Sverdlovski ölkäse xökümäte häm mädäniät ministrlığı aktiv qatnaşa. Şulay uq ğabdulla Tuqaynıñ tuuına 120 yıl tulu datasın da yaxşılap bilgeläp ütä alırbız dip ışanası kilä, dide Söfxät ağa.
Yaña yılğa nindi teläklär belän keräsez, digän sorawğa başqort milli üzäge citäkçese Fäymä Yosıpova Yekaterinburg şähäreneñ 21Hчe mäktäbe nigezendä başqort telen uqıtu buyınça klass açu eşen başlap cibärü buyınça äzerlek eşläre turında söyläde häm yaña yılda, nihayät, andıy klass açılıp eşli başlayaçağında ömet bar ikänen äytte.
Başqa milli oyışmalar citäkçeläre dä Yaña yılğa zur ömetlär, zur plannar belän kerülären belderdelär. Sverdlovski ölkäse nemeslarınıñ milli-mädäni avtonomiäse citäkçese, deputat Aleksandr Buxgamer barısınıñ da teläklären ber süz belän: “Bergä bulsaq, köçle dä, bay da bulırbız. Yaña yılda ber-berebezne xörmät itep yäşik!” – dide.
Zur zalda matur itep bizälgän çırşı tiräsendä äylän-bäylän uynawçı, törle milli kiemnär kigän erele-waqlı balalarğa qarap, mondıy urtaq bäyrämnärneñ nindi zur ähämiätkä iä buluın añlıysıñ. Sverdlovski ölkäsendä qolaç cäygän tolerantlıq üsterü programması ütäleşeneñ ber misalı bulıp tordı bu bäyräm.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg.


text:
Rusiä mäxkämäse öç Tatarstanlınıñ tağı ğäyeben ezli
Rusiä Yuğarı sudı öç Tatarstanlığa qarata ğäyepsez dip tabılğan qararnı yuqqa çığardı. Süz, Bögelmädä bulğan gaz şartlawın oyıştıruda ğäyeplängän, elek Taliban dip, Guantanamo da totqın bulğan Rawil Ğömärov häm Timur İşmuratovlar turında bara. Alarnı, bıltır, Bögelmädä ğaz torbasın şartlawda ğäyeplägännär ide. Läkin, Tatarstan yuğarı mäxkämäse bu ğäyepläw döreslekkä turı kilmi dip qarar çığardı. Menä Rusiäneke, älege eşne yañadan qararğa dip belderde. Älege Rusiä mäxkämäse qararın Londonda yäşäwçe advokat, Aleksandra Zernova, Azatlıq radiosına bolay añlattı
Çınlıqta bu eşneñ töbendä, yegetlärne törmägä utırtırğa teläw genä yata. Ägär dä Rusiä häm anıñ prokuraturası, kemne dä bulsa törmägä utırtırğa cıyına ikän, alar bernindi zakonnı da, xoquqi normalarnı da tanıp tormıylar. Rusiä mäxkämäsenä bu qararı bik naçar xäbär. Bu eş belän Memorial şoğellände. Häm, böten kürsätkeçlär buyınça, rusiä Mäxkämäse, tatarstan sudınıñ ğäyepsez dip tapqan qararın raslarğa tieş ide. Kiresençä kilep çıqtı. Çınlıqta, kartina açıq. Rusiä öçen, Guantanamonıñ böten elekkege totqınnarı, yuıp töşerep bulmağan terrorist isemen yörtä. Ä bit, alarınıñ terrorist buluların ber nindi dä sud raslamadı. Şuña qaramastan, menä bu terrorist dip tanılğan isem aların ğömer buyı ozata bara häm berse dä berni eşli almıy. Räfis Cämdixan


text:
Yevropa Berlege: Lukaşenka citäklägän Belarus''ne yaña çikläwlär kötä ala
Xalıqara küzätüçelärneñ Belarus''täge referendum häm saylawlar ğadel ütmäde digän fikeren xäzer inde Yevropa Berlege dä qüwätläp çıqtı. Ul baştan uq, parlament saylawların Lukaşenkanıñ öçençe märtäbägä dä prezident itep saylanuın xäl itkän referendum belän bergä ütkärügä qarşı çıqqan ide. Brüssel xäzer Belarus''kä qarşı yaña çikläwlär kertü mäs''äläsen tikşerä.
Audio, Emma Udwin
"Qızğanıç ki, küzätüçelär açıqlağan dälillär, bezneñ äle saylawlar häm referendum aldınnan uq beldergän qurqularıbıznı - alar irekle wä ğadel ütkärelmäyäçäk digän fikerne raslıy" di Yevropa Komissiäseneñ matbuğat wäkile. Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät wä iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana da düşämbe kiçen maxsus belderüen bäyän itte. Anda ul, bu parlament saylawlarınıñ niçek ütkärelüenä üzeneñ zur borçılu belän qarawın äytä, häm xalıqara küzätüçelär kilgän fikergä tayanıp, alar, yäğni Belarus''täge tawış birü häm referendum irekle wä ğadel buludan yıraq tora dip belderä. Räsmi Minski birgän mäğlümatqa qarağanda, Aleksandr Lukaşenkağa prezident itep öçençe märtäbägä dä saylanu xoquqın birüne saylawda qatnaşqannarnıñ 77 protsentı yaqlağan. Ä parlament saylawlarınıñ näticäse şul - 110 urınlı, zur wäkaläte bulmağan Wäkillär palatasına anda oppozitsiäneñ ber genä keşese dä saylanmağan. Şul wäzğiat sürätendä Yevropa Berlege xäzer, bu Minski belän mönäsäbätlärgä yaman tä''sir yasıy ala dip kisätä. Berlek üzeneñ iñ yaqın kürşeläre belän tığızraq bäyläneşlär urnaştırunı küz aldında totqan maxsus plannar äzerli, ayırım alğanda şundıy tığız elemtälärneñ Ukraina häm Moldova belän urnaştırıluı planlaştırıla. Şul isemlektä älegä Belarus'' yuq, ämma bu Yevropa Berlegeneñ telämäwe arqasında tügel, di Yevropa Komissiäse wäkile Udwin.
Audio, Emma Udwin
"Yevropa Berlegeneñ qaraşı şundıy - bez Belarus'' belän tığızraq mönäsäbätlär urnaştırırğa telär idek, älbättä, häm anıñ kürşe illär säyäsäte astına kerü häm şunıñ östenleklärennän faydalanu xoquqı da bar" di Emma Udwin. Läkin Yevropa inde şaqtıy waqıt, Berlek belän räsmi Minski arasındağı bäyläneşlärneñ kiläçäge Lukaşenkanıñ ni qädär xakimiattä qaluına bäyle digän fikerdä toruın äytep kilä. Ä xäzer inde kön tärtibenä ğomumän Lukaşenka Belarus''enä qarşı yaña çikläwlär kertü mäs''äläse kütärelä. Alarnıñ qayberläre inde küptän ğämäldä. Misal öçen, Belarus''neñ qayber yuğarı citäkçelärenä Yevropa Berlege illärenä kerü tıyılğan, alarğa anda viza birelmi. Bu çarağa Yevropa Berlege, 1999-nçı häm 2000-nçe yıllarda Belarus''tä oppozitsiäneñ qayber kürenekle wäkilläre yuğalğannan soñ barırğa bulğan ide. Sişämbedä Brüsseldä Yevropa Berlege illäreneñ maxsus ilçeläre Belarus'' belän mönäsäbätlärne niçek qoru mäs''äläsenä bağışlanğan utırış ütkärä. Anda räsmi Minskigä qarata "yomşağraq", berençe çiratta prezident Lukaşenka tirälegenä qarşı çikläwlär kertü xäl itelä ala. Berük waqıtta Yevropa Komissiäse, Belarus''tä demokratiäne häm xoquqi prinsiplar östenlegen alğa sörgän programmalarğa bulışuın däwam itärgä cıyına.
Kärim Kamal


text:
Tatarstanda qoral belän xuşlaşalar
Tatarstanda bu könnärdä qoralsızlandıru aksiäse bardı. «Xuş qoral» operatsiäse bıyıl 10nçı tapqır ütkärelä ikän. istälekle büläklär häm aqça birep, militsiä, räsmi röxsätsez saqlanğan qoralnı tapşırığa çaqıra. Häm bu eş üz näticälären birä. Çärşämbe könne, «Xuş qoral» aksiäsenä yomaq yasaldı. Eçke eşlär ministrlığı bülekçälärendä terkälep, 40meñ au mıltığı häm 29 meñ gaz qoralı räsmi töstä birelgän. Qalğanı – qanunasın räweştä saqlana, dip sanala. Mıltıq häm pistoletlar quldan qulğa yörmäsen öçen, Tatarstan militsiäse 1995 yıldan başlap, üz teläkläre belän qoral tapşıru çaraların ütkärä. Anıñ öçen qızıqsındıru çaraları kürelä häm aqçalata büläk, qara bazardağı bäyälär belän, ber çamada bilgelänä, dip xäbär itelde çärşämbedä ütkän matbuğat oçraşuında. «Xuş qoral» operatsiäse näticäläre belän jurnalistlarnı eçke eşlär ministrlığınıñ wäkile İldus Äğläm ulı Xälilov tanıştırdı. Anıñ äytüenä qarağanda, räsmi terkälmiçä saqlana torğan qoralarnı tapşıru çaraları yıl sayın häm daimi räweştä alıp barılsa da, xalıqta qoral barıber bik küp. Bıyılğı aksiä turında söylägändä, militsiä xezmätkärläre ber qızıqlı tabıldıq turında maqtanıp äytä. Tanılğan tatar kompozitorınıñ tuğanı, ğasır başında çıqqan mıltıq tapşırğan. Kompozitornıñ iseme häm qayan aña mıltıq kilüe turında xäbär itelmi. Qoral tapşırğan keşe cawaplılıqqa tartılmıy. Ämma mıltıq bulsınmı, pistolet, patron häm başqa qorallar, cinayätlärdä qullanmadı mikän dip tikşerelä. 15 kön eçendä iske au mıltıqların häm başqa qorallarnı 422 keşe tapşırğan. Häm alarğa 40meñ sumğa yaqın aqça tülängän. Xökümät qararı belän, avtomat tapşırğan keşelärgä 2 meñ sum, au mıltığına 1meñ, şarlatqıçlarğa 1500, qul belän eşlägän qorallarğa 500 sum tülägännär.
Şulay 15 kön eşendä , 200dän artıq au mıltığı, 1 avtomat, 11 pistolet häm revol’ver, 138 gramm trotil, 13 granat, 1 kilodan artıq darı tapşırılğan. Bu çara beläklär birü belän barğanğa kürä, qayber keşelär, qorallar tapşırıp aqça eşlägän. Mäsälän, Aqtanıştan ber eşmäkär, 1914 ylğı karabin, au mıltığın häm 50 parton, tağın ber aqtanışta yäşäwçe keşe gaz pistoletın tapşırğan, öçençe ber abzıyda 60nçı yıllarda çıqqan mıltıq, patronnar häm granatalar bulğan. Tübän Kama rayonında berqaya da terkälmägän avtomat tabılğan, Qazanda - karabin, Yäşel üzändä - revol’ver, ä Sarmanda au mıltığı röxsätsez saqlanğan bulğan. Bu keşelärgä qorallar qayan kilgän, digän sorawğa, küpçelege – taptıq, dip cawap birä ikän. Militsiä xezmätkärläre, Tatarstanlılarğa möräcäğät itep, tabılğan, babalardan miras itep qalğan qoral bulsa, anı, daimi räweştä militsiägä tapşırırğa bula, dip belderä. Sezgä anıñ «Xuş qoral» dip yazılğan kiem büläk itäçäklär.


text:
Amerikan İmmigratsiäse Advokatları Assotsiatsiäse: Quşma Ştatlarda möhacirlärneñ xoquqları bozıla
Quşma Ştatlarda, möhacirlär xoquqların yaqlağan zur oyışma bar, xörmätle tıñlauçılar. Amerikan İmmigratsiäse Advokatları Assotsiatsiäse dip atala ul. 8 meñgä yaqın advokat möhacirlek säyästendä ğadellek, tigez xoquqlar, immigratsiäneñ sıyfatın arttıru öçen köräş alıp bara. Assotsiatsiä 1946nçı yılda bäysez, tabış kitermäwçe oyışma bularaq tözelgän. Baş fatirı Waşingtonda. 11 sintäbr bulğan terror waqiğalärennän soñ ber atna da uzmıy, möhacirlär advokatları , terrorğa näfrät belderülären, läkin şul uq waqıtta, Amerikada moñarçı töp printsip bulğan –irekleklärne saqlap qalırğa çaqırğan belderü qabul itte. Quşma Ştatlarnıñ köçe häm qüäte-anıñ irekle buluında, irekleklärne häm xoquqlarnı qısu-ilne cimeräçäk, dielä anda. Ul çaqta Amerikada iminlekne arttıru sıltawı belän xoquqlar çiklänü bügenge däräcägä citer dip äle ber kem dä uylamıy ide. 16 dekabr könne, 5 däwlät watandaşları öçen registratsiä köne tämamlanğanda, Amerikan advokatları, üzläreneñ älege “maxsus terkälü” programmasına qarşı buluları turında yomşaq qına belderde. Çın terrorçılar registratsiä urınnarına kilmiäçäk, mondıy yul belän ildäge iminlek mäs’äläsen xäl itep bulmıy, dielä. Häm nixayät 9 ğınwar könne, Amerikan Möhacirläre Advokatları Assotsiatsiäse kisken belderü belän çıqtı. Anda programmanı ğamälgä aşıruda tuğan problemalar azsıqlana, Amerikan xalqı , problemanı mondıy uylanmağan yalğış yul belän çoşelüenä layıq tügel, dielä. Registratsiä uzuçılarğa qarata dini, rasaçıl, milli häm censi deskriminatsiä eşlänä (mäğlüm bulğança ir-atlar ğına terkälergä tieş) Assotsiatsiäneñ başqarma direktorı Jeanne Butterfield imzalağan şuşı belderüdä, advokatlarnıñ konkret kiñäşläre häm taläpläre dä urın alğan. Möhacirlär xoquqların yaqlauçılar Amerikan prezidentı Bushnı programmanı tuqtatıp anı yañadan qarap çığarğa çaqıra, keşelärne kiräkle tikşerülär uzdırılmıyça yalğışlıq belän törmägä utırtmasqa, Yustitsiä ministrlığına xalıq arasında añlatu eşläre alıp baruğa kübräk köç quyarğa, taläp itelgän böten qağäzlär turında täfsille mäğlümat birergä kiräk, dielä belderüdä. Bügenge köndä, İmmigratsiä Xezmäte başqarğan bu eşneñ maqsatı-waqıtlıça Amerikada yäşägän böten ğaräp keşelären törmälärgä utırtıp beterü kebek kürenä. Här xäldä anıñ ğamälgä kertelüe barı tik şunı ğına kürsätä. Yuqsa programmanıñ masqatı izge-üz ileñdä üz watandaşlarınıñ iminlegen saqlau bit. Böten naçarlıq möhacirlärdän kilgän qaraş ta nigezendä ük yalğış. İmmigrantlar –amerikan watandaşlarınıñ eş urınnarın almıy. Çönki, berençedän-möhacirlär eşlägän küp kenä eşlärdä amerikannar üzläre ber qayçan da eşlämäsä, ikençedän-möhacirlärneñ kübese üzläreneñ şäxsi biznesların açıp kiresençä eş urınnarı buldıra. Möhacirlär iqtisad üseşenä üz öleşlären kertkän kebek ük, Quşma Ştatlar qanunnarın da, amerikannarnıñ üzläre, yä dä alardan tağın da kübräk xörmät itä ikän. Amerikada iñ küp immigrantlar yäşägän 5 ştat-Kalifornia, Florida, İllinois, New York häm Texas’tan barı tik New Yorkta ğına, törmädä utıruçı totqınnar arasında immigrantlar kübräk ikän. Bolar xaqında mäğlümatne miña Amerikan İmmigrantları Advokatları Assotsiatsiäse xezmätkäre birde. Şulay itep, Amerikada möhacirlär xoquqların yaqlauçılar yañadan citdi eşkä totındı. Alarnıñ möräcäğätläre äle dä demokratik il bulıp qalğan Amerikada citäkçelekkä barıp citärgä tieş bulır, xörmätle tıñlauçılar… Yustitsiä ministrlığı üze icat itkän yaña tärtiplärneñ citeşsezlegen kürep tözätä alırmı….Bu sorau isä bezneñ aldağı tapşırularıbıznıñ bersnä qala inde.
Alsu Qormaş, Praga


text:
Tuqay mäydanında metro tözeleşe tuqtatıldı
Başta ber texnologik macara turında xäbär. Qazannıñ näq üzägendä Tuqay mäydanı yanında metro tözeleşe tuqtalıp qaldı. Yäkşämbegä qarşı kiçtä cir astındağı şuşı tözeleş qotlovanına su kerä başlağan. Şunda eşlägän Belarus traktorı kabinasına qädär su eçendä qalğan. Taşqın minutına 350 kubometr su kitergän. Qayber başqa mexanizmnar da su astında qalğan. Cir astında su ağımnarı oçrawı ğäcäp tügel, ämmä bu yulı su ağımınıñ qayan kilgänlegen tögäl genä äytep bulmıy. Beräülär äytä, borınğı zamannardan qalğan ağaç tonnel' aşa su kilgän di, ikençelär – metro tözegän cirdän astaraq bilgesez su yulı bulırğa mömkin, dip sanıy. Metro stansiäsennän ber çaqrımda Qaban küle cäyelep yatqanın iskä alsañ, su taşqınınıñ küläme ğäcäpländermi. İñ möhime, metro trassası häm su aqqan urınnan 25 metrda Tatarstan yäşlär eşläre häm sport ministrlığı binası urnaşqan. Xäzer bu minstrlıqnıñ qäğäzläre Sport sarayına häm başqa urınnarğa küçerelä, xezmätkärlär binadan çığarılğan. Menä şuşı ğädättäntış xäl turında ber täülektän artıq berkemgä dä diärlek bilgele bulmadı. Barı tik İntertat.ru internet gazetası ğına Qazan metrosın qazunıñ tuqtalıp toruı turında reportaj urnaştırğaç qına, macaranı kiñ cämäğätçelek belde. İntertat.ru säxifäsendä tägärmäçläre suğa batqan traktor, su ağıp çıqqan tözeleş divarı räsemnäre dä urnaştırılğan. Sport ministrlığı binası cimerelergä mömkin digän xäwefle faraz da äytelä. Belgeçlär fikerençä, ul bina cimerelüen cimerelmäs, ämmä taş divarlar auğanın awız açıp kötep tora torğan zaman tügel. Başqa taş töşkänçe ük operativ häm tulı mäğlümät bulu xäzerge zamannıñ eş stile.


text:
Bügen biredä Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbayev oçraşıp Qazaxstannıñ Qurmangazı neft' yatmaların bergäläp üzläşterü turında kileşü imzalawğa şahit buldı.
Kileşüne Rusiä xökümäteneñ Rosneft' neft' şirkäte häm Qazaxstannıñ Qurmangaz neft' häm gaz şirkäte wäkilläre Qazaxstan başqalasında tantanalı räweştä imzaladı.
Putin bu proyektqa 2002-nçe yılda kertelä başlağan urtaq investitsiälär 23 milliard dollarğa citäçäk dide. Anıñ äytüençä kilgän tabış 50 million dollarğa citärgä mömkin.
Nazarbayev Kaspiy diñgezeneñ neft' yatmaların üzläşterü turındağı kileşü dönyaküläm ähämiätkä iä dide. Anıñ äytüençä Qurmangazıda 1 milliard tonna çaması neft' bar.
Sişämbe könne Putin Astanädä Rusiä, Qazaxstan, Qıtay, Taciqstan häm Qırğızstannı üz eçenä aluçı Şanxay xezmättäşlek oyışması oçraşuında qatnaştı.


text:
Tatarstanda Rusiä hawa flotı köne bilgeläp ütelde...
Ütkän yal könnärendä, Kurkaçi hawa alanında aviatsiä bäyräme häm Tatarstan aeroklubnıñ 70yıllığı bilgeläp ütelde. Könneñ bolıtlı häm ciläs buluı da oçqıçlarnı yaratuçılarğa qomaçaw itmäde. Bäyrämdä paraşyut belän sikerüçelär häm pilotlar ostalıqların kürsätte. Mäsälän İl-103, L-29 oçqıçları häm Mi-2 boralağı hawada törle figuralar yasadı. Teläweçlärneñ, oçqıçqa utırıp yörergä häm paraşyut belän sikerergä dä mömkinlege buldı. Bäyrämdä aviakompaniä citäkçeläre, transport häm sport ministrlıqları citäkçeläre dä qatnaştı, dip xäbär itte «Azatlıq» radiosına aeroklub citäkçese.Ğomum alğanda, aviatsiä tarmağında eşläwçelärneñ käyefläre bäyrämçä tügel. Ölkägä aqça citmäwe, texniknıñ iskerüe, häm eş xaqlarınıñ tübänlege – menä töp qıyınlıqlarınıñ berniçäse. Äle küptän tügel genä aviatsiä tarmağında eşläwçelär böten rusiä buylap eş taşlaw çarasın ütkärergä cienğan ide.
«Tatarstan» aviakompaniäse citäkçese urınbasarı Vladimir Nikraşeviçnıñ äytüençä, elegräk awır zamanalar bulsa da, xäzer şirkät tabış kiterä başlağan. Berençe yartı yıllıqqa alar inde 17 mln. sum açqa eşlägän. Eş xaqı häm salımnar waqıtında tülänä. «Tatarstan» hawa şirkätendä Tu-134, Tu-154, Yak-42, An-24 törlärendäge oçqıçlar qullanıla. Kiläse yılğa «Tatarstan» hawa şirkäte maşinalar parkın yañartırğa teli. Mäsälän Tu-154B urınına, xalıqara taläplärgä cawap birä torğan Tu-154M digän oçqıçına satıp alu planlaştırıla. Şulay uq, bu şirkät Tatarstanda eşlängän Tu-214 oçqıçın da üzlärendä buldırırğa teli. Älegä oçqıçnı arendağa birü turında söyläşülär bara ikän.Ä Tatarstanıñ ğorurlığı dip sanalğan - «Tu-214» oçqıçı 19nçı avgustta açıla torğan, «MAX-2003» digän xalıqara aviakosmik salonda da bulaçaq. Bu çara älege oçqıçlar kürsätkän figuralar belän açılıp kitärgä tieş. Şulay uq Qazanda eşlängän zur «Mi-17» häm ike ciñel «Aqtay» belän «Ansat» boralaqları da dönya belgeçläre aldında oçıp kürsätäçäk.
Bikä Timerova.


text: Ğiraq premyer-ministrı İbrahim al-Cağfari, yaña xökümät tözü eşe körçekkä terälde, dip belderde. Bu xaqta ul Ayatolla Ali äs-Sistani belän bulğan oçraşudan soñ äytte. Ämma, qarşılıqlar çişelmäslek tügel, dide al-Cağfari. Xökümätkä al-Cağfari firqase wäkilläre, Körd partiäläre häm 15 dekaber saylawlarında 55 urın yawlağan ike sönni törkem wäkilläre keräçäk dip farazlana. Bügen irtän Bağdadta bulğan höcümnärdä kimendä 19 keşe häläk buldı. Köndälek eş kötep torğan eşçelär cıyılğan urında bomba şartlap anda 9 keşe ülgän, başqalanıñ tönyağında, uzıp barğan yök maşinalarına ut açılğan, anda 5 ğiraqlı häläk bulğan. Mosul şähärendä intixarçı üze belän bergä kimendä 5 keşene şartlatqan. Uzğan atnada Basrada totıq alınğan ike makedoniälı, azat itelgän. Makedoniä tışqı eşlär ministrlığı, alar öçen aqça tülängänen belderde. Ğiraq räsmiläre bu mäğlümatkä ber nindi dä añlatma birmäde.


text:
Şığıs Qazaqstan oblısında ay`maqtıñ damwına qosımşa qarajat tartw maqsatında invest.e-vko.kz ïnvestïcïyalıq portalı iske qosıldı. Say`tta ay`maqqa ïnvestïcïya salğısı keletin käsipkerler üşin oblıstağı mümkindikter men reswrstar, bolaşağı zor degen salalar körsetilgen, dep xabarlay`dı Baq.kz.
ŞQO aqparattıq ortalığınıñ dereginşe, aqparattıq reswrsta ïnvestorlarğa qolay`lı bolw üşin Şığıs Qazaqstannıñ ïnvestïcïyalıq mümkindikteri arnay`ı bölimderde körsetilgen. «Ay`maq twralı» degen tarawda oblıstıñ mañızdı äri bäsekege qabiletti ékonomïkalıq salalar, al «Ïnvestorğa kömek» tarawında ïnvestorlardı qoldaw şaraları, olarğa tïesili jeñildikter twralı aqparat berilgen. Sonımen qatar, aqparattıq say`tta oblıstıñ ïnvestïcïyalıq kartasımen jäne ïndwstrïaldı ay`maqtarımen tanıswğa boladı.
Ïnvestorlar men käsipkerlerge eñ qajet aqparat «Ïnvestjobalar» tarawında berilgen. Onda ondağan joba boy`ınşa qarjılıq esepter, bay`lanıs mälimetteri berilgen.
Sonımen qatar, ïnvestïcïyalıq portal ŞQO-da 20-21 qazan künderi ötetin «Altay` Invest-2016» xalıqaralıq ïnvestïcïyalıq forwmnıñ jañalıqtarımen tolıqtırıladı. Ay`ta ketsek, Forwmnıñ öziniñ altaiinvestforum.kz degen jeke say`tı bar.
Say`ttağı barlıq aqparattar qazaq, orıs, ağılşın jäne qıtay` tilderinde berilgen. Portaldıñ mobïlʹdi nusqası men Android, IOS jäne Windows-qa arnalğan qosımşaları da bar.


text:
Yewropa Komissiäse Äfğänstanda saylawçılarnıñ citärlek sanda terkälmäwe säbäple, iyün ayına bilgelängän saylawlarnı kiçekterü zarur bulırğa mömkin dip belderde.
Komissiä wäkile Emma Udwin Äfğänstanda 10,5 million dip isäplängän saylawçınıñ barı unnan ber öleşe genä terkälgän dide.
Udwin xalıqnıñ citärlek öleşe terkälmägän oçraqta parlament häm prezident saylawları irekle häm ğädel bulmayaçaq dide.
Udwin saylawlarnıñ waqıtında ütüenä qarağanda, ışanıçlı buluı möhimräk, şuña kürä tawış birüne kiçekterü zarur bulırğa mömkin dide.
Bügen Yewropa Komissiäse Äfğänstan saylawların oyıştıru öçen östämä 8 million yewro birüen iğlan itte.


text:
Kiçä Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powellneñ Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştırunıñ " alternativ planı" mäs'äläsendä anı icat itüçelär belän oçraşırğa qarşı bulmawı turındağı belderüenä İsrael bügen yomşaq qına " bez Powell belän bäxäskä kerergä telämibez" dip belderde. "Geneva kileşüe" dip isemlängän şuşı tınıçlıq planın tözüçelär belän Powell comğa könne oçraşırğa täqdim itkän ide. Anıñ süzlärençä, älege täqdim ber dä Quşma Ştatlarnıñ, elek tözelgän "tınıçlıq yulı" planınnan baş tartuın añlatmıy. "Minem häm amerikan xökümätendäge başqa keşeneñ tınıçlıq buldıru yulları turındağı yaña fikerlären tıñlamasqa ber säbäp dä yuq, dip uylıym. Däwlät Sekretare bularaq, minem amerikan xalqı, prezident häm başqa xezmättäşlärem aldında torğan burıçım – qızıqlı idealarnı cıyu. Bu üz çiratında bezneñ İsraelne yaqlamıy başlawnı añlatmıy, bu bezneñ "tınıçlıq yulı planınnan" baş tartunı kürsätmi," dip belderde Colin Powell. Amerikan Däwlät Sekretare bügen Morokkoda.
Ämma kiçä İsrael premyer-ministrı urınbasarı Ehud Olmert, İsrael radiosına birgän äñgämäsendä, Powell älege yaña plannı icat itüçelär belän oçraşıp "xata yasıyaçaq" dip beldergän ide.


text:
Samarda Yevropa Berlege Rusiä sammitı: oppozisiä wäkilläre totqarlandı
İdel buyında Samar şähärendä Rusiä -Yevropa Berlege summitı bügen dä däwam itte. Taraflar iqtisadi xezmättäşlekne üsterü turında kileşte. Sammit köntärtibe aldan uq bik say bulır dip kötelgän ide. Kremlgä qarşı uram cıyınnarında qatnaşır öçen Samarğa yul totqan oppozisiä wäkilläre totqarlanğaç, sammit tiräsendä bolıtlar tağın da quyırdı.
"Bez Latviä häm Estoniädä rusça söyläşüçe azçılıqnıñ xoquqları bozıluı turında söyläştek. Bezneñ bu mäsälädä qaraşıbız bilgele. Bu – Yevropa öçen layıqlı, qabul itelerlek xäl tügel."
Ber atna elek Estoniä başqalasında sovet soldatına häykälneñ urının Tallin üzägennän başqa cirgä küçerüdän başlanıp kitkän kierenkelek äle dä tulısınça tınıp betmägän. Yevropa Berlegendä Rusiä belän mönäsäbätläre qatlawlanğan il ber Estoniä genä tügel. Polşa, Mäskäwneñ Polşadan it kertüen tıyıuna cawap itep, Yevropa Berlege belän Rusiä arasında strategik xezmättäşlek kileşüe turında söyläşülär başlarğa qarşı çıqtı.
Estoniä häm Polşa belän mönäsäbätlär, şulay uq Berlek belän Rusiä arasında Kosovo kiläçäge turında fiker ayırmalıqları häm töbäktä yağulıq iminlege kebek mäsälälär arqasında bu könnärdä Samarda barğan sammittan zur näticälär kötelmi. İrtänge utırış aldınnan Yevropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barroso, Berlek kiläçäktäge xezmättäşlekne küz aldında tota, dip belderde:
"Bezneñ ozın möddätle maqsatıbız bilgele – iqtisadi xezmättäşlek, yağulıq, klimat problemaların çişü öçen berlektä eşläw arqılı bezneñ xalıqlarıbız öçen yaxşıraq kiläçäk tözü. Bu maqsatqa bez urtaq qimmätlär – demokratiä, keşe xoquqları häm qanun xakimiäte aşa ireşä alabız."
Küplärneñ iğtibarın sammit üze tügel, ä anıñ tiräsendä barğan xällär cälep itä. Kremlgä qarşı oppozisiädä torğan "Rizasızlar marşına" äzerlek bardı. "Başqa Rusiä" dip isemlängän xäräkät yulbaşçısı Garry Kasparov Samarğa oçqıçqa utırğanda Mäskäwneñ Şeremetyevo hawa alanında totqarlandı:
"Ber 5 säğatkä yaqın waqıt bezgä ber ni añlatmıyça pasport häm biletlarıbıznı alıp tottılar. Annan soñ 13 keşeneñ biletları yalğan, didelär. Ul 13 keşe arasında Wall Street Journal häm Daily Telegraf jurnalistları bar ide."
Totqarlanğan keşelär arasında şulay uq Rusiädä tıyılğan nasional-bolşeviklar firqase yulbaşçısı Eduard Limonov ta bar ide.
"Kreml belän Başqa Rusiä arasında qarşılıq arta. Rusiäneñ federal mäğlümat çaraları ber süz däşmäsä dä, cämäğätçelek tä bu turıda belä başladı. Miña qalsa, min xällär torışı belän bik qanäğät, soñğı yıllarda oppozisiä eşçänlegenä näq nizaq citmi ide."
Sammitta qatnaşqan Germaniä kanslerı Angela Merkel, bu keşelärneñ totqarlanuına borçılu belderde:
"Samarda üz qaraşların belderergä telägän keşelärgä mondıy mömkinlek birelergä tieş, awırlıqlarğa qaramastan, alar biregä bälki kilep citer."
"Rizasızlar marşı" Rusiä prezidentı Putinnı borçımıy, anıñ süzlärenä qarağanda, bu çaralar – qanun qısalarında ütergä häm xalıqnıñ köndälek tormışına ziyan kitermäskä tieş. Sammit aldınnan Samarda eçke eşlär xezmäte milli oyışmalar belän ayırım eş alıp baru sorap ölkä xökümätenä möräcäğät itkän bulğan . Ämma ölkä xökümäte monnan baş tatrqan. Bu xaqta bezneñ Samardağı xäbärçebezgä xökümättäge milli mäsälälär belgeçe Nadejda Osipova belderde.
Alsu Qormaş


text: Rusiä Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov Qatar mäxkämäse tarafınnan ğömerlek törmägä xökem itelgän ike Rusiä agentı ğäyepsez, alarnı azat itü eşe däwam itäçäk dip belderde. Anatoli Bilaşkov belän Vasili Pokçov fivral ayında Qatarda sörgendä yäşägän Çeçnyanıñ elekke prezidentı Zälimxan Yandarbievnı üterüdä ğäyeplänä. Bügen Qatar mäxkämäse alarnı ğömerlekkä, başqaça äytkändä 25 yıl törmägä xökem itte. Lavrov süzlärençä, Rusiä Qatar mäxkämäse qararın ixtiram itsä dä, Rusiä advokatları şikäyät belderäçäk. Xökem qararın uqığanda Qatar xäkime İbrahim Salih Äl-Näsf bu üterü artında Rusiä citäkşelege toruın äytte. Räsmi Mäskäw qulğa alınğan keşelärneñ küzläw xezmätkärläre buluın tanısa da, alarnıñ Yandarbievnı üterügä qatışı buluın kire qağa.


text:
Törkmänstanda saylaw aldı kampaniäse başlandı: prezidentlıqqa namzätlär kötelmägän wäğdälär birä
Törkmänstan prezidentı urınına däğwa itüçe 6 namzät bu atnada räsmi räweştä saylaw aldı kompaniäsen başlandı. İlneñ törle töbäklärenä barıp alar saylawçılar belän oçraşular ütkärä. Moñarçı alternativ saylawlarnı kürgäne bulmağan törkmän xalqı namzätlärdän küp kenä yaña äyberlär işetä.
Yaña wazğiätkä saylawçılar tügel, namzätlär üzläre dä älegä künegä almıy. Misal öşen, larnıñ berse - Gaz, neft, tabiğıy yatmalar ministrı urınbasarı İşanguli Nuriev - saylawçılar belän oçraşuında "Ägär min Törkmänstan prezidentı wazifasına saylansam tügel, ä bilgelänsäm" dip söyläde.
İlneñ mäğlümät çaralarına baqsañ, Niyazov çorınnan ällä ni ayırma yuq şikelle, elek här urında Törkmanbaşı bulsa, xäzer - anıñ warisı Qorbanğuli Berdımuxamedov. Yuğarı räsmilär, şul isäptän Saylaw komissiäse başlığı da, kiläse prezident itep näq menä anı kürä.
21 Dikäber Niyazov wafatına qädär bu keşene belüçe siräk ide. Xönäre belän teş tabibı Berdımuxamedovnı Törkmänbaşı üze isän çaqta Sälämätlek ministrı, vitse-premier itep quydı. Niyazov wafatınnan soñ waqıtlı citäkçe bulıp ul qaldı. Konstitutsiä nigezendä waqıtlı citäkçe prezidentlıqqa däğwa itä almıy. İtä alsın öçen Konstitutsiä tiz arada üzgärtelde.
Namzätlär altaw bulsa da, mäğlümät çaralarında "alternativ" süze qullanılmıy, altısı da Niyazov säyäsäten däwam itäçägen belderä. Şulay da, küzgä taşlanğan ber närsä bar: namzätlär Niyazov säyäsäteneñ citeşsezlekläre, reformalar turında söyli, xättä waris dip sanalğan Berdımuxamedov ta:
"Yaña eş urınnarı buldıru töp wazifamnıñ berse bulaçaq, yaña şirkätlär, fabrikalar tözü belän bergä urta häm keçe eşquarlıq buldıraçaqbız, xosusıylaştıru mäsäläsenä ayırım iğtibar bireläçäk" di töp namzät.
Eşsezlek mäsäläse Niyazov çorında telgä alınmadı. İrekle xäräkät itü, süz ireklege bulmağan cämğiättä närsä bulıp yatqanın farazlap qına bula ide. Dönyada närsä bulğanın da törkmännar belmi yäşäde diärgä bula, çit il televideniese, internet digän äyberlär yuq däräcäsendä ide. Şuşı wazğiät üzgärergä mömkin:
"Bez transport häm elemtä çeltärlären üsterü öçen şartlar tudıraçaqbız. Min moña zur iğtibar biräçäkmen. Zamança texnologiä, internet här keşe öçen mömkin bulırğa tieş" dide prezidentlıqqa töp namzät Qorbanğuli Berdımuxamedov.
Älbättä, saylaw aldı kompaniäse waqıtında öläşengän wäğdälär belän xakimiätkä kilgäç qılğan ğämällär arasında şaqtıy zur ayırma bula. Bu küp illärdä şulay. Läkin Törkmänstan öçen xättä şuşı wäğdälär dä zur üzgäreş bulıp tora.
Şuşı üzgäreşlärgä ömet bağlasa da, Quşma Ştatlar kiläse sayawlarğa älegä saqlıq belän qarıy:
"Bez, küçeş çorınıñ ber öleşe bularaq, bu saylawlar irekle, açıq häm ğädel bulır dip ömetlänäbez. Şuşı maqsatqa ireşü öçen Törkmanstanğa äle ozın yul ütäse bulaçaq" dide däwlät departamentı süzçese Sean McCormack.
Optimistlar isä beraz ömetleräk, ber ay elek kenä Törkmanstanda xättä prezident saylawların ütkärü mömkinlege dä bik yıraq kiläçäk bulıp kürenä ide, di alar.
Ali Ğilmi


text:
Tatar telen öyrätü Konstitutsiäne bozamı?
5 oktäber könne, Mäskäwdä Rusiäneñ Konstitutsion mäxkämäsendä Rusiä xalıqları kirildan başqa imlada yazarğa xaqlımı, yuqmı ikänlegen xäl itelgändä, anda Tatarstanğa häm tatar telenä qağılışlı tağın ber mäs’älä qaraldı. Bu mäs’älä şaqtıy ähämiätle bulsa da, ul iğtibar üzägennän çittä qaldı.
Süz närsä turında bara? Xäterläsägez, 2001 yılda Qazanda yäşäwçe elek alay ällä ni tanılmağan yurist Sergey Xapugin Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığın mäxkämägä birä. Sergey Xapugin fikerençä, anıñ mäktäptä uquçı ulı tatar telen rus tele belän ber tigez külämdä öyränergä tieş tügel. Bu minem balamnıñ xoquqların boza, digän fikerdä ide ul waqıtta Qazannıñ 49 mäktäbeneñ 3 sıynıfında uquçı Sergey Xapuginnıñ yurist-ätise. Respublika mäxkämälärendä älege yuristnıñ bar däğwäları da kire qağıldı. Läkin Sergey Xapugin monıñ belän genä çiklänmäde. 2002 yılda ul Rusiäneñ Konstitutsion mäxkämäsenä möräcäğät itte. Üzeneñ möräcäğätendä ul Tatarstanda yäşäwçe balalarnıñ tatar häm rus telen ber külämdä öyränüe Rusiä Konstitutsiäsen boza, balalarnıñ xoquqların qısrıqlıy, dip yazğan ide.
Nihayät, älege däğwänı qarawğa da çirat citte. Şunısı qızıq, Konstitutsion mäxkämädä älege eşne Tatarstan Däwlät Şurasınıñ Dumanıñ Rusiä xalıqları kirilldan başqa imlada yaza almıy digän qanunın däğwälawçı eş belän bergä qararğa bulğannar. Ğärçä, Tatarstan yağı bu ike eşne ayırım utırışlarda qararğa kiräk, digän täqdim yasasa da. Şulay itep, 5 oktäber könne irtänge säğät 10da başlanğan utırışta berençe soraw bulıp Sergey Xapuginnıñ däğwäsı qaraldı. Aldan utırışnı alıp baruçı Konstitutsion mäxkämäse äğzäse Mixail Koleandrov çığış yasağan. Annan soñ süz däğwäçı Sergey Xapuginğa häm mäxkämägä birelgän qanunnı qabul itkän qanun çığaru şurası wäkile bularaq Färit Möxämmätşingä birelgän. Üzeneñ mäxkämädäge çığışı xaqında Tatarstan Däwlät Şurası räise Qazanğa qaytqaç jurnalistlarğa söyläde.
Şulay itep, respublika mäktäplärendä tatar tele Rusiädä qabul itelgän bazis plan qısalarında uqıtıla. Älege plan nigezendä fännärneñ 75 protsentı Rusiäneñ bar mäktäplärendä mäcbüri räweştä kertelä. Ä tatar tele isä 10 protsent däreslärne täşkil itkän milli komponent nigezendä alıp barıla. Färit Möxämmätşin süzlärenä qarağanda, Konstitutsion mäxkämä bu mäs’älädä Tatarstan yağın döres, dip sanıy. Çınlıqta Rusiä Konstitutsion mäxkämäse nindi qarar çığaraçağın 2-3 atnadan soñ belerbez.
Gölnaz İlgizär


text:
Ufada yaña mäçet açu tantanası
Mäçetneñ iseme dä bar inde. “Xämzä” dip atala ul. İsemendä bernindi ğäcäpläner urın da yuq. Mäçetne tözetüçe keşe – bilgele eşquar häm xäzrät Xämzä xaci Ğallämov. Küptän tügel 75 yäşlek yübileyen bilgelägän ide ul. İñ qızığı şunda – Xämzä Ğallämov ğömere buyı sänğät yünäleşendäge hönärlär iäse bula. Sqülptor, rässam ostalığı buyınça eşli. Berara muzıyka mäktäbe direktorı wazıyfaların başqara. Annan soñ Başqortstan mädäniät ministrlığında da cawaplı eştä bula.
Layıqlı yalğa çıqqaç, Xämzä Ğallämov eşquarlıq eşenä totına. Üze fatir alğan Sipaylowo bistäsendä mäçet bulmaw eçen poşıra anıñ. Şunnan üzenä maqsat quya – biredä bik matur mäçet tözergä. Bu mäçetneñ nigez taşın salğannan birle sigez yıl ütep kitkän. Häm menä bügen anı faydalanuğa tapşıru tantanası. Älege bäyrämgä Ufa xalqı ğına tügel, ä Xämzä xäzrätneñ tuğan yağı – Beloret rayonı wäkilläre dä, başqa rayonnardan häm şähärlärdän dä anıñ dusları, din ähelläre kilde.
Tantana başlanır aldınnan, Xämzä xäzrät “Azatlıq” radiosına da yaña mäçetneñ eşçänlege häm kiläçäkkä uy-niätlär xaqında söyläp aldı.
Xämzä – Bügen bik nıq şatlanam min. Keşelärneñ şatlanuı öçen dä şatlanam. Miña kilep küpme keşelär räxmät äytä. Bezneñ mäçetneñ kiläçäge zur. Biredäge mädräsädä uzğan uqu yılında uq ällä küpme ölkän buın keşeläre belem aldı. Bıyıl öç törkemgä tuplıybız. Qızlarnı, malaylarnı häm ölkän buın keşelären.
Şulay itep Ufada tağın ber mäçet östälde. Älegä qädär ber genä mäçete dä bulmağan yaña bistädä – Sipaylowo mikrorayonında açılğan bu mäçetkä xalıqnıñ küp yöriäçäge bügennän ük mäğlüm. Anıñ mädräsäse dä, ğäräp telen öyrätü qursları da eşläyäçäk. Alarğa distälärçä keşedän ğärizälar qabul itelgän dä inde.


text:
Tatar älifbası yazmışı kem qulında?
Uzğan atna axırında Rusiä Däwlät Dumasınıñ millätlär komitetı, Rusiä millätläre barı tik kiril älifbası, rus xärefläre belän genä yazırğa tieş, digän qanun proektın tikşerep, küpçelek tawış belän xupladı. Futbol qapqasın Niğmätullin, xokkey qapqasın Xäbibullin saqlıy dip tormadılar, nindi qapqa töbendä niçek basıp torırğa ikänlegen kürsättelär. Fändäs Säfiullinnıñ häm qayber başqa säyäsätçelärneñ tıpırçınuına, millätneñ xoquqların yaqlap qarşı töşüenä iğtibar itüçelär kürenmi. Xäyer, qayberäwlär öçen Säfiullin ni, Xäbibullin ni, Niğmätullin ni -- barıber. Üz urınnarın belsennär -- şunıñ belän wässäläm.


text: "Aradaşçılar dürtlege" diğәn isem belәn yөrtelğәn Amerika, Rusiә, Evropa Berlege, Berlәşkәn Millәtlәr Oyışması wәkillәre tөrkeme Waşingtonda Yaqın Kөnçığışta tınıçlıq urnaştıru tırışılıqların yaŋartu yulları turında fiker alışa. Sөylәşülәrdә Amerika Dәwlәt Sekretare Kolin Pauel, Evropa Berlege citәkçelegennәn Xavyer Solana, Rusia tışqı eşlөr ministrı Igor Ivanov hәm BMO general sekretare Kofi Anan qatnaşa. Amerika fikerençә, aradaşçılar dürtlege eşlәp çıqarğan plannı toprmışqa aşırunı - Izraildә saylawlar ütkәnçeğә qәdәr kiçekterep torırğa kirәk. Evropa Berlege wәkillәre isә, plannı saylaw aldı kompaniәse waqıtında iğlan itәrğә kirәk, diğәn fikerdә tora.


text:
Keşe xoquqların yaqlawçılar Çeçnädä äle haman da keşelärne cäfalaw däwam itä dip belderä
Yewropa Şurasınıñ keşe xoquqları ölkäsendäge maxsus wäkile Thomas Hammarberg Mäskäwdä, Çeçnädäge xoquq bozu oçraqların, anda äle haman da keşelärne cäfalaw oçraqları buluın tikşerep yöri. Aña qädär ul Tlnyaq Kavkazda, Çeçnäneñ üzendä dä bulıp qaytqan ide. Anda Çeçnäneñ yaña prezidentı Ramzan Qadırov oyıştırğan häm keşe xoquqların yaqlawğa bağışlanğan maxsus cıyın uzdı.
Hammarberg Çeçnä xakimiäten şulay uq, Rusiäneñ anda ikençe suğış alıp baruı waqıtında yuğalğan meñnärçä keşeneñ yazmışın haman da açıqlıy almawı öçen kisken tänqitli.
"Xäbärsez yuğalu küreneşe ul urlanğan häm yuğalğan keşegä qarşı ğına tügel, ä anıñ bar ğailäsenä qarşı qılınğan ber cinayät, bar ğailä xoquqların bozu", dip bäyäli yuğalunı Yewropa Şurası wäkile.
Totqınnarnı cäfalaw mäs''äläsen Hammerberg inde yaña prezident itep saylanğan Ramzan Qadırov belän küreşkändä dä kütärgän. Çeçen citäkçese andıy oçraqlarnıñ buluın tanısa da, monıñ belän nigezdä Çeçnädäge federal'' köçlär, ayırım alğanda, eçke eşlär ministrlığı bülekläre şöğellänä digän fiker ütkärergä tırışqan.
Şul mäğlüm, Rusiä eçke eşlär ministrlığı bülekçäläre Çeçnädä Qadırov strukturalarına buysınmağan azsanlı köçlärneñ berse, häm Ramzan inde küptän alarnı respublikadan çığarırğa tırışa. Ämma Human Right Watch oyışmasınıñ Rusiä wäkillege citäkçese Elison Gill süzlärenä qarağanda, totqınnarnı cäfalaw belän Ramzan Qadırov keşeläre dä şaqtıy äwzem şöğellänä ikän. Andıylarğa qarşı cinayät eşläre açarğa häm alarnı azağına qädär alıp barırğa kiräk, di Gill.
Ämma Groznıyda Qadırov qanatı astında ütkärelgän xoquq yaqlaw kiñäşmäsendä bu xaqta berni dä äytelmäde, älbättä. Kiresençä, anda Rusiä watandaşlarına garantiälängän bar xoquqlar wä irekleklär dä Çeçnädä ütälä, digän qarar qabul itelde. Şuşı cıyında Yewropa Şurası wäkile Hammarberg, Berläşkän Millätlärneñ qaçaqlar idaräse wäkile Joe Hagenauer, Rusiä prezidentnıñ keşe xoquqları mäs''äläsendäge kiñäşçese Ella Pamfilova qatnaşsa da, Mäskäw Helsinki törkeme kebek abruylı oyışma wäkilläre Çeçnägä kilüdän baş tarttı, alar bez Ramzan Qadırovnıñ yözen ağartırğa telämibez, dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Jordannıñ könbatış yarında urnaşqan Nablus şähärendä, İsrael xärbiläre häm Fälestin suğışçıları arasında atışular buldı. Näticädä 2 fälestinle xäläk bulğan, 30-dan artığı yaralanğan. Şahitlär äytüençä, İsrael tankları şähärdäge ber binanı uratıp alğaç, 100-gä yaqın Fälestin yäşläre taşlar ata başlağan, şunnan soñ atışular başlanğan. Fälestinneñ İminlek köçläre äytüençä, bu binada Fälestinne Azat itü Oyışması äğzası Täesir Xalidnıñ ofisı bulğan, üze ul qulğa alınğan. İsrael yağı bu xäbärne älegä raslamadı.
2000-nçe yılnıñ sintäberendä intifada başlanğannan birle, barlığı 3 meñgä yaqın keşe xäläk buldı. Alarnıñ kübese fälestinlelär.


text: İslamabad -- İran häm Paqstannıñ tışqı eşlär ministrları, Kamal Xarazi belän Xörşid Kasuri bügen İslamabadta İrannıñ atom programması tiräsendäge wazğiätne tikşerde. Paqstan, İrannıñ uzğan ayda Britania, Fransiä häm Germaniä belän kileşügä ireşüenä xuplaw belderde. Bu kileşü nigezendä Yevropa illäre İranğa taşlamalar yasıy, İran uran bayıtu eşlären tuqtatıp tora. Şuşı yılnıñ Fivralendä Paqstannıñ atom qoralı atası sanalğan Äbdel Qadır Xan İranğa yäşeren mäglümät tapşıruın tanığan ide. İke ministr şulay uq Ğiraqtağı wazğiätne, Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında üzgäreşlär mäsäläsen tikşerde.


text:
Bill Clinton AIDSqa qarşı köräş başladı
Belgeçlär fikerençä, dönyada AİDS (SPİD) belän awıruçılarnıñ 90%tı bu turıda belmi dä. Berläre tikşerüne gel ütmi, ikençeläre tikşerü näticäläre artınnan kilmi. Bu wazğiättä belgeçlär 10-20 minutta näticä birä torğan "tiz sınawlar" täqdim itä. Läkin alar bik qimmät. Şuşı ayda Quşma Ştatlarnıñ elekke prezidentı Bill Clinton fondı citeşterüçelär belän söyläşep AİDSqa qarşı daru häm sınawlarnıñ bäyäsen kimetergä kileşte. Bu darular cibäreläçäk 50 il isemlegendä berençe tapqır Ukraina häm Qazaxstan da kertelgän.
2004 yılnıñ Sintäberendä Ukrainada 2400 awıruğa şundıy däwa birelgän. 6 aydan soñ alarnıñ 90%tı äle dä isän bulğan, däwalanuın däwam itkän. Läkin Berläşkän Millätlär mäglümätendä qarağanda Ukrainada bu daruğa moxtaclar sanı 17 meñnän artıq.
Darunıñ bar moxtaclarğa da citmäwen Clinton waqıfı xezmätkäre Deepak Verma da tanıy. Alay da Ukraina xökümäte şaqtıy eş başqara di ul. "Misal öçen ölkä xökümätläre xalıqnıñ kimendä 5%tın AİDSqa sınaw öçen büdjettan aqça bülergä mäcbür itelde. Xäzer bu aqçanı arttıru yulları ezlänä," di Clinton waqıfı xezmätkäre.
Soñğı waqıtqa qädär AİDS virusı nigezdä narkomannar yä faxişälär arasında tarala dip sanala ide. Soñğı mäglümätlärgä qarağanda virus bu qısalardan inde çıqqan. New Yorkta urnaşqan AİDSqa qarşı üzäk citäkçese John Tedstrom süzlärençä, "Xäzer epidemiä, saqlanmağan, ğädäti sex aşa, ğadi xalıq arasında tarala. Bigräk tä bu Rusiä häm Ukraina yäşlärendä küzätelä. Virus eläkterüçelärneñ kübesenä 30 yäş tä yuq. Rusiädä alar 85%. Ukrainada virus eläktergänärneñ 80%tı 18 belän 30 arasında."
Qazaxstanğa AİDS çağıştırmaça soñ kilde. Anda ul älegä şul narkomannar häm faxişälär arasında tarala. Läkin taralu tizlege arta. 2005 yılda terkälgän oçraqlar sanı 2001 belän çağıştırğanda 3 tapqır kübräk.
Moña oxşaş täräqqiät xäzer Üzbäkstan, Qırğızstan, Belarus, Moldovada küzätelä. Läkin bu illärdä Clinton waqıfı eşlämi. Waqıf xezmätkäre Deepak Verma süzlärençä, alar başlap çaqırğan urınğa baralar. Bu yaqtan qarağanda, Clintonnıñ Ukraina häm Qazaxstan prezidentları belän mönäsäbäte yaxşıraq ikän.
Älbättä, virus tabılğan härkem üzen cawaplı tota başlıy digän süz tügel. Läkin bu turıda hiç yuğı belü, keşegä belep xäräkät itergä mömkinlek birä. Axır çiktä bu çirne kisätüdä yärdäm itä. Şuşı fikergä Bill Clinton küptän tügel New Yorkta yasagan çığışında basım yasadı. "Ägär keşelär üzläreneñ zararlanğan ikänen belsä, moña qarşı daru barın häm yäşi alaçaqların belsälär, alarnıñ üzlären cawaplı totu ixtimalı artaçaq, bu isä yaña virus eläkterüçelär sanın kimetäçäk," di Bill Clinton.
Törle awırularnı tikşergän belgeçlär fikerençä, näticäle däwalanu tabılsa, cämğiättä bu çirdän ğärlänü xisläre kimi ikän. Ä ğärlänü xise kimegän sayın, keşelär tikşerülärgä qıyuraq yöri başlıy.
Ali Gilmi


text:
Gruziädä xärbi kierenkelek artamı?
Rusiä yuğarı räsmiläre, bäysezlege tanılmağan Abxaziä häm Könyaq Osetiädä soñgı waqıtta arta barğan qarşılıqlarğa borçılu belderä.
Mäskäw-yaqlı Prezident Eduard Kokoity tarafınnañ citäklängän xaqimiätneñ cimerelüennäñ soñ, Görcestan Prezidentı Mixeil Saakaşvili May ayında, Könyaq Osetiädäge waqıtlı xaqimiät başlığı itep Tiflis-yaqlı Dmitry Sanakoyevne belgelängän ide. 26nçe yündä Sanakoyev, töbäktäge xaqimiätne üz qulına alırğa teläde. Ul Brüsseldäge Yewropa Parlementın, Osetiädä 1990nçı yılda tugan kiyerenkelekne, Osetiä xalqı belän tınıç yullar aşa çişärgä ışandırğan ide.
Läkin aradañ köp tä ütmäde, 29nçı häm 30nçı yündä Tsxinvalidä qanlı bäreleşlär faş itte. Höcüm waqıtında ber keşe ülde 2 keşe yaralandı. Mäskäw belän Tsxinvali bu höcümdä Tiflis xökümäten ğayepläsä dä, Görcestan böten ğayepläwlärne kire qaqtı. İnqar itü, Görcestan armiäse eçendä, üz başına xäräkät itkän xıyanätçelär buluı ixtimalen arttıra. Mondıy xäl 2004nçe yılnıñ avgust ayında bulğan ide. Görcestan eçke eşlär ministrlığı köçläre könyaq Osetiä awıllarına qanlı höcüm başlatqan, näticädä distälägän keşe xälaq bulğan ide.
BMO General Sekratarı Banneñ Görcestan säfäre, Abxaziädä açıqlanmağan suğışçılar xaqında yasalğab belderügä me bäyle?
Ägärdä şulay bulsa, Ban ul çağında Prezident Saakaşviligä xärbi höcümneñ barı tik xalıqara cämäğatçelek tarafınnañ höküm itelü genä tügel, şul uq waqıtta BMO belän tınıçlıq söyläşüläre alıp barğan il öçen söyläşülärne tuqtatırlıq ber qurqınıç tudıraçağı turında kisätäçäk.
Läkin Abxaziä häm Osetiäne qardäş häm yaqtaşlar dip qarağan Saakaşvili, Berençe Prezidentlek waqıtı tämamlanır aldınnañ, Görcestandä çıñ territorial berdämlekne torgızu öçen barı tik 15 ayı qalğanıñ añlarğa tiyeş. Ul ägärdä tırışıp bu maqsatına ireşälmäsä 2008nçe yıldağı ptrezident saylawlarında anıñ cinü mömkinlegen nıq kimitäçäk Anıñ urnına köz tübäwçe köndäşe bulğan, saqlanu häm tışqı eşlär ministrlığında eşlägän İrakli Okruaşvili belän köräşergä torı kiläçäk. Okruaşvili, monnañ 3 yıl elek Eçke Eşlär Ministrırlığı wazifası waqıtında Osetiägä höcüm başlatqan ide. Okruaşvili, xäzerge waqıtta yaña säyäsi partiä tüzergä cıyına.


text:
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Yoruldum Da Yol Üstüne
Etiketler : Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne türkü indir, Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Yoruldum Da Yol Üstüne mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Yoruldum Da Yol Üstüne türküsü, Yoruldum Da Yol Üstüne sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Yoruldum Da Yol Üstüne bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Karnı Büyük Koca Dünya
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver


text:
Ukraina Radası Yanukoviç xökümäten çitlätü öçen tawış birde
Audio (Volodymyr Lytvyn) "Döresen äytkändä bu qarar premier Yanukoviçnı başqa xälätkä quydı. Bu qarar oppozitsiä namzäte Viktor Yuçenko faydasına."
21 Noäyberdä ütkän prezident saylawlarında ciñüçe dip Yanukoviç iğlan itelgän ide. Oppozitsiä citäkçese Viktor Yuçenko tarafdarları bu näticäne xärämläşü dip atıy, häm inde 10 kön rättän qarşılıq çaraları ütkärä. Yuğarı mäxkämä oppozitsiäneñ şikäyätlären tikşerä. Bügen Yanukoviç Yuğarı mäxkämäne saylaw näticälären yuqqa çığarıp yaña saylawlar iğlan itergä çaqırdı. Kievta Yevropa aradaşçıları qatnaşında söyläşülär bara.


text:
Başqortstanlılar Ciñü könen bäyräm itä
Başqortstanda Ciñü könen bäyrämen bilgelilär. Uzğan şimbä respublikada eş köne buldı. 9 nçı mayğa qädär öç kön totaş yal könnäre. Uzğan atna azağınnan respublikada Ciñü köne uñayınnan bäyräm çaraları bara.
Ufa mädäniät sarayında başqala xakimiäte veterannar belän oçraştı. Bügen Ufada 5300 veteran yäşi.
Ciñü parkında xärbi-patriotik klub kursantları xärbi ant qabul itte.
Başqortstan Yazuçılar berlege veteran yazuçılar belän oçraşu ütkärde. Bügen respublikada tuğız veteran yazuçı yäşi.


text:
Mullanur Waxitov
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Waxitov Mullanur Mullacan ulı (1885-1918.), säyäsät eşleklese. Qazanda 1905-1907. yıllardağı ínqílab (revolúsí) waqíğalarında qatnaşawçı. 1917. yılda Möselman Sosialistlar komitäten oyıştırıçı häm anıñ citäkçelärennän berse, "Qızıl Bayraq" gäzete möxärrire. 1918. yılda Märkäz (Üzäk) Möselman komissariatı citäkçese, RSFSRnıñ Millätlär Eşe buyınça xalıq komissariatı kollegiäse äğzası., Üzäk Möselman Xärbi kollegiäse räise. Qızıl Armí öçen möselman ğäskäri berämleklärne oyıştıruğa citäkçelek itä. Ber ük waqıtta 1918. yılnıñ Yülennän İdel buyında azıq-töläk tuplawçı ğädättän tış komissar wazífaların da başqara. 1918. yılnıñ Augustında Qazannı Aqlar höcümennän saqlaw könnärendä 2. Tatar-Başqort batalyonı komandire. Aq Çexlar qulına elägä häm atıp üterelä.


text: Keşanlı ali destanı hangi gün, keşanlı ali destanı hangi kanalda, keşanlı ali destanı saat kaçta, keşanlı ali destanı Bölüm izle, keşanlı ali destanı 1. Bölüm full 3 aralık izle, keşanlı ali destanı Bölüm full izle, keşanlı ali destanı Bölüm hd izle, keşanlı ali destanı Bölüm izle, keşanlı ali destanı Bölüm izle 3 aralık 2011, keşanlı ali destanı Bölüm son bölüm izle, keşanlı ali destanı Bölüm yeni bölüm izle, keşanlı ali destanı Bölüm Fragmanı, keşanlı ali destanı Bölüm Fragmanı 3 aralık izle, keşanlı ali destanı Bölüm Fragmanı full izle, keşanlı ali destanı Bölüm Fragmanı hd izle, keşanlı ali destanı Bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı Bölüm izle Fragmanı 3 aralık 2011, keşanlı ali destanı Bölüm son bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı Bölüm yeni bölüm Fragmanı izle.


text:
Neşet Çelebi - Alişan
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Alişan
Etiketler : Neşet Çelebi - Alişan türkü indir, Neşet Çelebi - Alişan türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Alişan mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Alişan türküsü, Alişan sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Alişan bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Esme Deli Rüzgar
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum


text:
Munitsipal' saylawlar
Qazan şähär Sovetı deputatları saylanuğa ber atnadan da kimräk waqıt qaldı. Saylaw köräşen artıq qızu dip äytep bulmıy – sülpänlek, bitaraflıq yäki keläm astı xäräkätläre küzgä taşlana. 50 deputat mandatına 219nämzät däğwä itä. Alarnıñ yartısınnan kübese – käsepçelär, xätsez genä idärä çinovnikları, 15 uqıtuçı häm 20 tabip bar. Okruglardağı köräşneñ sülpän baruı küptän sınalğan çinovniklar yäki elek deputatlar urındığına bereşkän baş tabiplar yäki mäktäp direktorları, şulay uq kürenekle säwdägärlärgä toruçı nämzätlärneñ köçläre zägıyf' buluı belän añlatıla. Şulay da, ber distäläp okrugta köräşneñ niçek tämamlanasın aldan äytep bulmıy.
Köräşneñ astan bulsa da baruı turında söyläwçe şundıy fakt bar. Şähär saylaw komissiäse 10nämzätne başta terkäwdän kire qaqqan ide häm alar mäxkәmä aşa terkäldelär. Yäğni, aldan uq kiräkmägän nämzätlärne çitlätü säyäsi säbäplärdän bulğan. Wahapov okrugında şähär başlığı Qamıl İsxaqovqa qarşı 3 kandidat, şul isäptän bilgele däğwäçı Dmitriy Berdnikov bar. Moña qädär Ministrlar kabinetında Apparat citäklägän, elegräk Mäskäw rayonı başlığı bulğan populyar idäräçe İldar Fättäxov ta räsmi Qazannıñ fatixasınnan başqa ğına saylawda qatnaşa.
Rimzil Wäli


text:
Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dağlar Duman Olmadan Gel
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel türkü indir, Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dağlar Duman Olmadan Gel mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dağlar Duman Olmadan Gel türküsü, Dağlar Duman Olmadan Gel sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dağlar Duman Olmadan Gel bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Güvenme Yalan Dünyaya
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına


text:
Bu yılnıñ mart ayında Başqortstan belän Çeçnä respublikası arasında Duslıq häm üzara xezmättäşlek turında kileşü tözelergä mömkin. Bu xaqta «Azatlıq» radiosı xäbärçesenä çeçennarnıñ Başqortstandağı «Bart» milli-ictimaği oyışması räise Lom Ali İsrailov xäbär itte. Lom Ali äfände süzlärençä, bu yılnıñ mart azağında Ufağa Çeçnä Respublikasınıñ Däwlät Sowetı wäkillege kiläçäk. Menä şul säfär barışında ike respublika arasında üzara xezmättäşlekneñ küp yünäleşlären tikşerü häm täwge zur kileşüne imzalaw da küzdä totıla. Bu säfär barışında Çeçnä respublikası wäkillege Başqortstan citäkçelege belän häm Başqortstan Däwlät Cıyılışı wäkilläre belän oçraşıp söyläşülär ütkärergä cıyına.
Çeçennarnıñ Ufadağı «Bart» oyışması citäkçese Lom Ali İsrailov äytüençä, bu säfärne oyıştıru täñgälendä Başqortstanda yäşäwçe çeçennar da üz yağınnan äzerlek eşlären başlıy. «Qayber ğumanıytar mäsälälärne xäl itä dä başladıq inde, – di Lom Ali äfände. – Misal öçen, bez Çeçnyä respublikası mäktäplärenä cibärü öçen, däresleklär häm ädäbi kitaplar tuplıybız. Şundıy uq aksiä bıltır uqu yılı başlanğanda, sentäbr ayında ber tapqır oyıştırılğan ide inde. Monısında da berniçä distä meñ kitap tuplaw mömkinlege bar».
Başqortstan belän Çeçnyä arasında Duslıq häm üzara xezmättäşlek turında kileşü tözü ike yaq öçen dä faydalı buluına Başqortstanda yäşäwçe meñ yarım çaması çeçen xalqı wäkile dä şiklänmi, di Lom Ali İsrailov.


text:
Başqortstannıñ räsmi mäğlümat çaraları 7 dikabrdä uzaçaq prezident saylawlarında Mortaza Räximovnıñ ciñäçägendä şiklänmi, xäzerge respublika citäkçeseneñ başqalardan östen buluına dälillär kiterä. Başqort ğalime Fänis Fäyzullin, xalıq fikere näq şul, prezident itep Räximovnı kürü, dip belderä. Anıñ belän bezneñ Ufadağı xäbärçebez oçraşıp söyläşkän. Ägär tıñlawçılarıbız xäterläsä, xäzer iñ küp telgä alınğan Räximovnıñ köndäşläre, xattä prezident üze dä–saylawlarda qatnaşu turında äle räsmi beldermäde.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Foto: 24.kz
Atıraw oblıstıq perïnataldı ortalığınıñ qızmetkeri jaña twğan säbïdi sawdalağanı üşin 5 jılğa bas bostandığınan ay`ırıldı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Osı jıldıñ 19 mawsımında ortalıq qızmetkeri Nazgül Xamzïna bala satıp jatqan jerinen bultartpas ay`ğaqtarmen ustalğan bolatın. Perzentxananıñ medïcïnalıq tirkewşisi qolına 2500 AQŞ dolları mölşerinde aldın-ala kepil aqşa alıp, qarjınıñ qalğan böligin säbïdi satıp alwşığa berw kezinde eseptespek bolğan. Ol Özbekstan respwblïkasınan jumıs istewge kelip, Atırawda bosanıp qalğan azamatşanı öz säbïin satwğa köndirgen. Qılmıs üstinde ustalıp, küni büginge dey`in waqıtşa ustaw ïzolyatorında qamawda otırğan oğan qatıstı sot ükimi şıqtı.
«Sot procesi jabıq türde ötti. Sottalwşı QR QK-niñ 135-babı («Kämeletke tolmağandar sawdası») boy`ınşa kinäli dep tanılıp, dünïe-mülkin tärkilewmen qatar, 5 jılğa bas bostandığınan ay`ırılw jazasın aldı»,- dep mälim etti Atıraw oblıstıq sotınıñ baspasöz xatşısı Boranbay` Ğalïev.


text:
Yırsı Rayman İşbaev häläk buldı
Başqort yır sänğäte ifrat źur yuğaltıu kiserźe. Oźon xalıq yırźarın, mäşhür Uraldı yırlausı Rayman İşbaew häläk buldı. Ul Dürtöylönän Öfögä qaytıp kilgändä üźeneñ Deu Neksia awtomobilendä KAMAZğa bärelgän. Rayman İşbaewqa 47 yäş ine. Unıñ kes kenä ike qıźı – Kamilla menän Ayhılıu atayhıź qaldı. Rayman İşbaewtıñ yırlauın xalıq bik yarata ine. Unıñ rayondarğa ğastroldäre waqıtında zaldar här waqıt tulı buldı. Xalıq yırźarın da, qıśqa häm küñelle köyźärźe lä berźäy ośta başqarźı ul. Rayman İşbaew ber qasan da säyäsätkä qıśılmanı, tege yäki bıl qandidat ösön tauış birergä ögötlägän qontserttarźa qatnaşmanı. Rayman İşbewtı bögön tıuğan yağı – Böryändä erlänelär. Vafatınan ber– nisä kön alda, Yañı yıl bayramı ösön töşörölgän muzıqal tapşırıuźa ul Ägär źä min ülhäm, şişmä bulıp ağırmın tigän yañı yırın yaźźırğan. Xalıq xäterendä Rayman här waqıt tuqtalmay aqqan şişmä moño bulıp qalır. Raymandıñ küñelle yırınan ber öźök– Böryän egettären tıñlap, unı iśkä alayıq duśtar. Xalıq xäterendä ul här saq yor hüźle, küñelsäk keşe bulıp qalhın.


text:
“Ğasırlar awazı” jurnalınıñ III häm IV sanı çıqtı
Tatarstan prezidentınıñ häm İlham Şaqirovnıñ şäcäräläre, emigrant şağir Äxmät Gäräy şiğerläre, millätebezgä ğömer buyı armıy – talmıy xezmät itkän Ğali Aqış arxivındağı mawıqtırğıç yazmalar – bolar barısı da eş öçen yanıp – köyep yörgän tınğısız jurnalist Damir Şäräfetdinov citäklägän jurnal xezmätkärläreneñ icadi uñışı.
Radio aşa äle genä tabadan töşkän basma turında täfsilläp söyläp tormasaq da bula. Ägär dä buldıra alsağız “Ğasırlar awazın” qulğa töşerep uqığız – räxät mizgellär kiçerersez. Anıñ tirajı – 1200 danä genä.


text:
Äfğänstannıñ Herat wilayätendä gubernatornıñ xakimiättän töşerelgäç atna axırında bulğan qanlı bäreleşlärdän soñ andağı xalıqara yardäm xezmätkärläre töbäktän kitä başladı.
BMO wäkile äytüençä, BMOnıñ Herattağı çit ildän kilgän 51 xezmätkäreneñ ber öleşe Heratta Qabulğa küçerelä. Tağın 50-läp başqa çit il yardäm xezmätkäre şulay uq Qabulğa kitä.
Yäkşämbe könne Heratta xakimiättän töşerelgän gubernator İsmail Xan tarafdarları yardäm oyışmaları binalarına höcüm itte, Äfğän häm AQŞ köçläre belän suğıştı.
Kimendä 7 keşe ülde, häm 20 keşe yaralandı dielä.
Bügen Hiratta tınıçlıq urnaştı dip xäbär itelä.


text:
Ekrem Çelebi - Dön Beri
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dön Beri
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dön Beri türkü indir, Ekrem Çelebi - Dön Beri türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dön Beri mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dön Beri türküsü, Dön Beri sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dön Beri bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Dayanılmaz Bir Çile
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Çiçekler Ekiliyor
Ekrem Çelebi - Gel Sevdiğim Gel
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını


text:
Penza ölkäsendä Tatarstan delegatsiäse buldı
Uzğan yal könnärendä Tatarstan delegatsiäse Penza ölkäsenä barıp, millättäşlärebezneñ xälen belep qayttı. Zilä Wälieva, Rinat Xaris, Marat Mähdiev, Färit Urazaev, Sarman rayonı citäkçelärennän torğan delegatsiä häm İlham Şakirov, Röstäm Zakirov, şulay uq, Sarman rayonı üzeşçän artislarınnan torğan sänğät törkeme şimbä könne tatar dönyasında iñ zur awıl bulğan Urta Äläzändä buldılar. Xalıq belän oçraşu, turıdan-turı fiker alışu tönge säğät 12-gä qädär däwam itkän. Bu awılda 5 mäçet bar. İslam dine biredä zur rol' uynıy. Döres, sänğät mäktäbe yuq, tatarça uqıtu eşläre öleşçä genä quyılğan. Awılda 10 meñ keşe yäşi. Tormışları xälle. Äläzän yortlarında 1700 yök maşinası, şul isäptän 1200 KamAZ avtomobile buluın äytü dä citä. Ğömümän, Qazannan 600 çaqrımdağı Penza moña qädär çit planetadağı kebek sanaldı. Penzadan 1200 çaqrımdağı Sarman tatarlarınıñ biregä kilüe, konsertlar kürsätep, çatırda tabın qoruı, säwdä oyıştıruı, Sabantuy batırlarına büläklär tapşıruı keşe ışanmaslıq ber närsä, töşkä kergän manzara kebek toyıla. Yäkşämbe könne Penzanıñ Üzäk parkında Sabantuyı bulğan. Anda ölkä gubernatorı Vasiliy Boçkaryovqa Qazan qunaqları tatar çapanı häm tübätäy kidergännär. Bik kileşä ikän aña tatar kieme. Bu xällär turında ayırım äñgämälär kiläse tapşırularda bulır.


text:
Londonnıñ ber fatirında ritsin atlı köçle ağu tabılğan; çığışı belän Tönyaq Afrikadan bulğan 6 keşe qulğa alınğan
Sişämbedä Britan politsiäse 6 keşene qulğa aluı turında xäbär itte. Berseneñ London çitendäge fatirında köçle ağu sanalğan ritsin isemle matdä tabılğan. Çığışı belän Tönyaq Afrikadan bulğan bu keşelär teror ğämäle äzerlägän bulırğa mömkin digän xäbär Britaniädä citdi borçular uyattı.
Känä üläne orlığınnan yasala torğan bu matdä şaqtıy köçle ağu sanala, xättä sianidtan da köçleräk. Taza ber keşene ayaqtan yığu öçen ber milligram ritsin citä. Döres, monıñ öçen ağunı qanğa kertergä, yotarğa, hiç yuğı tın yulına kertergä, sularğa kiräk. Ağunı yasaw bik ciñel, känä üläne tıyılmağan, teläsä qaysı baqçada üsä ala. Ä menä küpläp üterü qoralı yasaw öçen, ritsinnı gaz-aerozol xälenä kiterergä kiräk, bu isä – şaqtıy qatlawlı häm qimmätle texnologiä, 6 yegetneñ ber ğadi fatirda mondıy eş maytara aluwı ikele. Şuña da qaramastan, bu xäbär Britaniäne ayaq ürä bastırdı. Yevropada biologik qoral qullanu, ixtimal teror ğämälläre turında aylar buyı söylänep kilensä dä, London üzägendä tabılğan ritsin bu süzlärneñ buş süz bulmağanına işarä itkän berençe konkret oçraq buldı. Sişämbedä Britan premier-ministrı Tony Blair bolay dip belderde:
Audio (Tony Blair)
Min küptän kisätep kildem, terorçılarnıñ moña ireşüe barı tik waqıt mäsäläse ide. Bügen bulğan qulğa alular şunı kürsätä, qurqınıç inde bar, ul monda, bezneñ belän häm bik zur.
Şuşı xälne küplär, älbättä, xalıqara terorğa qarşı barğan köräş belän bäyläde. Bilgele bulğança, räsmi London bu köräştä Waşingtonnıñ iñ yaqın tarafdarı bulıp tora. Britannarnıñ kübese «menä teror afäte bezneñ uramğa da kilde» digän näticä çığardı. London politsiäse qulğa alınğan 6 keşe belän Äl-Qaidä arasındağı bäyläneş turında älegä berni äytmäde. Ä menä teror belgeçläre, şunduq, Äl-Qaidäneñ Äfğanstandağı laboratoriälärendä ritsin isemle matdä tabılğanın iskärtte.
Şunısın da äytergä kiräk, ritsin – ağu ğına tügel, ä berük waqıtta meditsina ölkäsendä qullanıla torğan daru da. Misal öçen, anı yaman şeş awıruın däwalağanda qullanalar. Ritsinnıñ ağu sifatların berençe tapqır 1888-dä amerikan ğalimnäre açtı. İkençe dönya suğışı waqıtında bu matdäne Quşma Ştatlar häm anıñ tarafdarıları citeşterde. Şunnan soñ ul şpionnar qoralına äylände.
Tarixqa mäglüm bulğan iñ bilgele oçraq. Zamanında Azat Yevropa/Azatlıq häm BBC radiolarında eşlägän Bolğarstan dissidentı Georgi Markov näq menä ritsin qorbanı buldı. 1978-dä Londonnıñ Waterloo küpere yanında avtobus kötep torğanda bilgesez keşe anıñ ayağına şämsiä belän qadıy. Şämsiäneñ oçı ritsin belän ağulanğan bula. Bu xäl axırğaça açıqlanmasa da, küplär, monıñ artında Bolğarstannıñ yäşeren xezmätläre torğanında şiklänmi. Georgi Markov Bolğarstannıñ komunist diktatorı Todor Jivkovnıñ tänqitçese ide. 4 kön ütügä ul wafat buldı. Ul çaqta ritsinğa qarşı daru, antidot yuq ide. Äytergä kiräk, andıy daru bügen dä yuq.
Ali Gilmi, Praga


text:
Açıq mikrofon: awıl sabantuyı şähärnekennän ayırılamı?
3-4 yün könnärendä Tatarstannıñ awıl-rayonnarında şuşı milli bäyräm uzaçaq. Sabantuylar başlanu uñayınnan Mintimer Şäymiev xalıqqa qotlaw süzlären citkerde. Bu borınğı häm mäñge yäş bäyräm xalqıbız tormışında zarığıp kötep ala torğan zur waqiğa. Ul cir-ananıñ uyanuın gäwdäländerä, igençe xezmäten danlıy, tatar xalqınıñ üzençälekle, bay mädäniäten, qunaqçıqlığın häm başqa asıl sıyfatların kürsätä.
Bäyrämdä xökem sörgän xörlek, ruxi kütärenkelek anıñ mäydanın yıldan-yıl kiñäytä bara. İgençe xezmäte belän tığız bäylängän bu nurlı bäyräm barlıq şähärlärgä häm da kilde, bik küp töbäklärdä häm illärdä yäşäwçe millät keşeläreneñ mädäni tormışınıñ ayırılğısız säxifäsenä äwerelde, dip äytelä anda. Läkin menä şuşı yıldan-yıl mäydanın kiñäytkän bäyräm bıyıl respublikanıñ qayber awıllarında bulmıy da qalırğa mömkin ikän, elekkege yıllarda här keçkenä genä dä awılda, kolxozda uzdırılğan Sabantuy xäzer aqça bulmawnı säbäp itep oyıştırılaçaq qayber cirlärdä digän süzlär yörde. İmeş, bäyrämne ütkärüne finanslağan kolxozlar xäzer qaysı ber cirlärdä yuq, anda investorlar kilgän, ä cirle üzidarä Sabantuy ütkärerlek aqça taba almağan. Bu imeş-mimeşlär küplärne aptırattı, çönki bäyräm yılğa ber märtäbä küp kenä, xätta bik yıraqqa kitep urnaşqan awıldaşlarnı da bergä cıy. Läkin soñğı könnärdä Sabantuylarnıñ elekkegeçä uzaçağı bilgele buldı. Awılda bäyräm bulmasa, qaytıp ta tormabız inde diüçelär dä şulay bulğaç tuğan yaqlarına cıyına başladı.
Ä awıl Sabantuyı zur şähärlärdä uza torğan milli bäyrämnän ni belän ayırıla soñ?
- Min awıl Sabantuyına uqular buluğa qaramastan qaytırğa tırışam. Çönki bezneñ ğailäbezneñ här Sabantuyğa tuğannar belän cıyılu yolası bar. Bez tuğannar belän tabiğät qoçağına çığabız häm anda küñelle itep yal itäbez. Ä şähär Sabantuyında butalçıq, ığı-zığı. Şuña kürä räxätlänep yal itep bulmıy.
- Sabantuy tatar xalqı zur tüzemsezlek belän kötep ala. Şunsı ğına säyerräk, ägär dä elegräk Sabantuyları rayon awıllarında, ä soñınnan ğına rayon üzägendä bula torğan ide. Läkin xäzer bolay tügel. Minemçä başta ul awıllarda, ä annarı näticä bularaq rayonda uzarğa tieş.
- Awıl xalqı bu bäyrämdä tuğan- tumaçaları, dus-işläre belän oçraşa, küñel aça. Ä şähärdä keşe bik küp häm barıber nindider qısalar eçendä küñel açarğa tieş.
- Minemçä, şähär häm awıl Sabantuyları arasında ällä nindi ayırma yuq. İkese dä küñelle uza torğandır.
- Şähär Sabantuyları oyıştıru yağınnan kamilräk bula. Anda tanılğan artistlar da çığış yasıy, ä awılda alay tügel.
- Minemçä, awıl Sabantuyları üzläreneñ millileklären yuğaltmağannar, ä şähär xalqı anıñ töp ğöref- ğädätlären, millilegen belmi. Ul anı barı tik ber yal, bäyräm, tamaşa kebek qabul itä.
- Awıl Sabantuylarda keşe az bulsa da, ul küñelleräk ütä. Anda härkem ber – bersen belä, aralaşa. Ä şähärlärdä här keşe üzençä yöri.
- Awıl Sabantuyların ütkärer aldınnan bäyrämne oyıştıruçılar här yortqa kerep, bäyrämgä cırlar cırlap büläklär cıyalar. Ä şähärdä mondıy närsä yuq. Awıl xalqı berdäm bulıp, Sabantuynı bik küñelle itep uzdıralar.Gölnaz Şäyxetdin


text:
Los Angelse Times Ğiraq citäkçeläre yäkşämbe könne konstitutsion krizistan qotıldı, xakimiätne üzäk xökümättän töbäklärgä tapşırunı küzdä totqan avtonom ölkälär buldıruğançı kimendä 18 ay kötärgä kileşte dip yaza. Bu çor eçendä parlament konstitutsiägä tözätmälär kertü mäsäläsen qarıyaçaq, avtonomiä mäsäläsendä fiker alışu mömkinlege biräçäk.
Bu kompromis ilneñ könyağındağı şığıylarnıñ häm tönyağındağı kördlärneñ federal sistema tözü maqsatın cimerelüdän saqlap qala. Federal sistema alarnıñ üz töbäklärendäge zur neft yatmalarına xucalıq xoquqın köçäytäçäk. Şul uq waqıtta neftkä bay bulmağan üzäk häm könbatış töbäklärdä yäşäwçe sönnilärgä dä konstitutsiäne üzgärtep avtonomiälärneñ näticälelegen kimetergä tırışu öçen östämä waqıt bulaçaq dip yaza Los Angeles Times.Washington Post gazetı da şul turıda yaza.
Sönnilär Şığıylarnıñ bu aydağı täqdimenä parlamentta boykot belän yanadı. Bu täqdim ilneñ könyağında tönyaqtağı yarım avtonom körd zonasına oxşağan şığıy töbäge tözelügä kiterä ala. Sönnilär üzlären başqa töbäklärdäge neft yatmalarınnan ayırıp üzäk cirlärdä qaldıraçaq bu planğa qatğıy qarşı çığa häm ilneñ yaña konstitutsiäsen tulısınça küzdän kiçerergä täqdim itä dielä Washington Post yazmasında.Times gazetı isä üzeneñ düşämbe sanında İrannıñ atom programması Yaqın Könçığışta atom qorallanuı yarışına kiterer digän borçular sürätendä Mısır belän Törkiäneñ atom däwlätläre rätenä omtıluı turında yazında.
Prezident Xösni Möbäräk xakimiättäge Milli Demokratik Firqä äğzalarına Mısırnıñ atom programmasın iğlan itte, bez yaña energiä çığanaqların, şul isäptän tınıç atom energiäsen qullanunı arttırırğa tieşbez dip belderde dielä anda.
Gazetada Londondağı Strategik Tikşerenülär Xalıqara İnstitutınıñ atom belgeçe Mark Fitzpatrick fikere kiterelä. Fitzpatrick İran atom qoralına iä bulğan oçraqta Yaqın Könçığış illäre arasında atom qoralına iä bulu öçen yarış başlanırğa mömkin häm andıy illär rätendä berençe çiratta Mısır, Törkiä häm Söğüd Ğärabstanı bula ala di.
Yün ayında Törkiä premyer ministrı Recep Tayyip Ergodan 2015-nçe yılğa qädär 3 atom elektr staniäse tözeläçägen, şularnıñ berençese 2014 yılda Qara Diñgez buyındağı Sinop şähärendä eşli başlar dip kötelüen beldergän ide.Times Neftkä bay Söğüd Ğärabstanı isä atom elektr stansiäse tözergä cıyınmıy häm atom bombasınä iä bulu niätlären dä härdaim kire qağıp kilä di.


text:
Sez metroda yörisezme, ul Qazanğa kiräkme?
-Belmim, kiräk mikän, yuq mikän?
-Bik kiräk. Min kön sayın yörim. Şulqädär uñaylı.
-Keşe bik küp tügel. Törteşmilär, 10 minutta barıp citäm Ämät tuqtalışınnan Tuqay mäydanına qädär. Tik su ağa tüşämnän.
-Bez änine alıp çıqtıq äle menä berençe märtäbä. Üzebezneñ yörgän bar. Bez Azinoda torabız. Avtobus belän bik ozaq, säğät yarım. Ä Metro belän bik tiz. 15 minutta Kremlevskiydan Dawrskiğa xätle bardıq.
- Bik kiräk “Gorkiğa qädär . Tawlıqtan Tuqay mäydanına qädär 9 minutta barıp citäm. “Ğorki” tuqtalışın “Tawlıq” dip atasınnar ide, çönki bez bit tatar şähärendä yäşibez.
- Min Belorussiädän qaytuçı ğına. Bik aptıradım, keşe bik az yöri, ämma bik uñaylı. Ämät tawınnan Qol Şärif mäçetenä bik tiz, 15 minutta barıp cittek.
- Metroda min yörmim , çönki minem öygä qädär ul barıp citmi.
- Waqıtnı äräm itmäs öçen , tizräk üzäkkä barıp citär öçen , Metro kiräk. Bez üzebez qayber waqıtta ğına yöribez. Marşrutkada yartı säğät''tä, ä Metroda 10 minutta barıp citärgä bula.
- Bu Metro bötenläy sıyfatsız tözelgän. Başqa su ağa. Ul keşelärne üzäkkä yörtergä, dimäk , säwdäne üsterergä köylängän. Ägärdä ul keşelärne yıraqta urnaşqan zavod fabrikalarğa eşkä yörtergä köylänmägän ikän , dimäk, anıñ kiräge yuq, dip sanıym.
- Miña bik uñaylı. Ullarıma barıp citärgä elek 1 säğät kiräk bulsa, xäzer 23 -25 minut eçendä barıp citäm.
- Qazanğa Metro, älbättä bik kiräk. Bez bik yış yörmibez. Çönki bez Boriskovo yağında torabız. Ä Metro anda qädär barıp citmi.
Kremlevskiy stançası , Tuqay mäydanı stançaları bik matur itep , milli kolorit belän eşlängän. Xätta Mäskäw stançalarınnan da maturraq bezneñ Qazan Metrosı.
Mälikä Basıyr


text:
“Tatarstan Konstitutsiäsenä östämälär häm üzgäreşlär kertü turındağı” qanun proektına mäğlümat çaralarında reaksiä
“Tatarstan Konstitutsiäsenä östämälär häm üzgäreşlär kertü turındağı” qanun proektına mäğlümat çaralarında reaksiä
“BeчepHяя KaзaHb” gazetası berençe bitendä “KлoHиpoBaHиe пo-TaTapckи. ПoлиTичeckaя reorpaфия Pecпyблиkи TaTapcTaH” digän mäqäläsendä Konstitutsiäneñ yaña readksiäsendä 67-nçe maddä nigä kiräk ide digän soraw quya. Älege maddädä respublikanıñ administrativ-territoriä berämlekläre kiterelä. “BeчepHяя KaзaHb” Tatarstannı şundıy berämleklärgä bülenüen tatarlar mänfäğäten alğa sörü säyäsäte dip bäyäli. Çönki rayonnarda tatarlar küpläp yäşi, dimäk, rayonnar sanı küp bulğan sayın tatar deputatları kübräk saylanu ixtimalı arta. Şuña kürä 90-nçı yıllar başında yaña rayonnar oyıştıru, ere rayonnarnı bülgäläw säyäsäte alıp barılğan. Xäzer wazğıät prinsipta üzgärde. Respublikanı waqlawdan kilgän östenlek mäxqämä qararları belän yuqqa çığarıldı. İke palatalı parlament tözergä tırışu da barıp çıqmadı, dip yaza “BeчepHяя KaзaHb”. Şulay itep, Tatarstan Konstitutsiäsen Rusiänekenä täñgälläşterü belän känäğätsez qaluçılar da belende. Xäyer, yaraqlaşu çiktän aşıp kitmäsen, dip borçıluçılar Tatarstan böten Rusiädä sibelep yäşägän tatarnıñ milli-mädäni märkäze bulıp qalsın diyuçelär dä üz fikerlären, üz teläklären işetterdelär häm işetterälär. Şul uq Boris Bronştein şul uq mäqäläsendä BTİÜneñ Tatarstan Konstitutsiäsenä qağılmasqa, üzgärtmäskä digän taläplärendä nıq toruın iskä ala.


text:
Mähdi armiäse Ğiraq xökümäte belän qoral tapşıru turında kileşü tözegän, ämmä qayber qarşılıqlar bar
Yäkşämbedä Ğiraq xökümäte şiği citäkçe Moqtada Äs-Sadr keşeläre belän belän qoral tapşıru turında kileşügä ireşkän, digän xäbärlär bar. Bu kileşügä kürä ğisyançılar 5 kön eçendä qoralların tapşırırğa tieş. Cawap itep xökümät başqalanıñ şiğilär yäşägän Sadr bistäsen tözekländerügä yartı milliard dollar aqça wäğdä itä.
Audio (Qasim Dawıt): "Bu kileşü Sadr bistäsennän başlap Ğiraqnıñ bar şähärlärenä qarıy. Qoral tapşıru düşämbedä başlanıp 5 kön däwam itäçäk. Qoral cıyu öçen 3 maxsus urın bilgelängän. Häm bu härkem öçen ixtiarıy ğämäl."
Dawıt süzlärençä, moña cawap itep Ğiraq xökümäte häm çit illär Sadr bistäsen tözekländerügä 500 million dollar aqça bülep biräçäk. Moqtada Äs-Sadrnıñ Mähdi armiäse soñğı aylarda Ğiraqtağı koalitsiä köçlärenä, şul isäptän şiğilär öçen izge sanalğan urınnarda, iñ qatı qarşılıq kürsätte. Bu kileşü, tormışqa aşqan xäldä, ğisyannıñ küpmeder däräcädä kimüenä ömet tudırır ide.
Söyläşülärdä aradaşçı wazifasın başqarğan Kärim Äl-Bäxet süzlärençä, Mähdi armiäse çınlap ta qoral tapşırırğa rizalaşqan. Ğisyançılar granatomet kebek awır qoralların xökümätkä tapşıraçaq, monıñ bäräbärenä aqçalata kompensatsiä alaçaq, dide ul. Ciñel qoralların alarğa qaldırırğa kileşengän. Äl-Bäxet süzlärençä, monnan tış premir Allawı, ğisyançılarnı ezärleklämäskä, häm dä awır cinäyättä ğäyeplänmägännären törmädän çığarırğa kileşkän. Qayber xökümät räsmiläre äytüençä, Äs-Sadr yağı, xökümät häm koalitsiä köçläreneñ Sadr bistäsendä kizüdä yörüenä kileşkän.
Tik monda qarşılıqlar başlana. Mähdi armiäseneñ Bagdadtağı wäkilläre, bu kileşüneñ Bagdadtan çitkä qarawına älegä ber işarä dä yasamadı. Şulay uq, Sadr bistäsenä çit il ğäskärlären kertügä rizalığın da açıqtan-açıq iğlan itmäde. Şimbä könne Moqtada Äs-Sadrnıñ baş yärdämçese Şäix Äbdel Xaci Däräci, ğisyançılar çit il ğäskärläreneñ Sadr bistäsenä kerüenä qarşı dip belderde:
Audio (Şäix Äbdel Xaci Däräci): "Bezgä xökümät garantiä birä, şul isäptän, ğisyançılarnıñ iminlegen täemin itäçäk dielde. Läkin monda töp mäsälä – okupatsiä. Basıp aluğa qarşı toru – qanuni ğämäl. Monı xättä amerikannar üzläre dä tanıy. Bez alarnıñ Sadr bistäsenä kerüenä qarşı."
Qayber xäbärlärgä qarağanda, söyläşülärneñ soñğı öleşendä amerikan räsmiläre dä qatnaşqan. Tik menä alar Mähdineñ bu taläbenä riza bulırmı, äytüe qıyın. Amerikannar, koalitsiä köçläreneñ Ğiraqnıñ här noqtasına, şul isäptän Sadr bistäsenä irekle kerä aluın, iminlek täemin itüneñ möxim şartı dip sanıy.
Moqtada Äs-Sadr üze älegä bu kileşü turında berni äytmäde. Anıñ isemennän uqılğan belderülärdä isä, xökümätneñ bar taläpläre dä ütälmäskä mömkin digän işarälär bar.
Britaniäneñ Financial Times gäzite düşämbe sanında yazuınça, atna axırında Sadr bistäse mäçetlärennän qoral tapşırırğa öndäwlär yañğırağan, läkin bu mäcbüri dip äytelmägän. Äs-Sadr wäkile Saad Äl-Mäliki süzlärençä, bez suğışçılarnı qoral tapşırırğa mäcbür itä almıybız, çönki bu qoral Sadrnıñ milege tügel, ul – alarnıñ milege.
Şulay itep, ber yaqtan Ğiraq xökümäte belän Mähdi armiäse üz-ara kileşügä ireşkänen belderä. İkençe yaqtan, bu kileşü tiräsendäge neçkäleklär häm qarşılıqlar anıñ tormışqa aşuına şuk tudıra.
-Ali Gilmi


text: Rusiä İrannıñ atom eşçänlegen yañartaçağı turındağı belderüen borçılu belän qabul itte. Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, Mäskäw Tähran belän söyläşülärne däwam itäçäk, dide. Lavrov İrannı atom tikşerülären däwam itmi torırğa çaqırdı. İran räsmiläre tikşerenülär däwam itäçäk, ämma atom qoralı citeşterelmiäçäk, dip belderde. Ämma bu belderü AQŞ häm Yevropa Berlegeneñ täñqitenä duçar buldı. Xalıqara atom idaräsendäge AQŞ wäkile Gregory Schulte, jurnalistlarğa, İran xezmättäşlek urınına qarşı toru yulın saylıy, dide. Javier Solananıñ matbuğat wäkile Cristina Gallach, İrannıñ bu ğämälen – "yalğış yünäleştä yasalğan adım" dip bäyäläde. Waşingtonnıñ, Tährannıñ maqsatı – atom qoralın citeşterü, dip sanıy. İran, atom programması barı tik tınıç maqsatlarda däwam itteräçäk, dip belderä.


text:
Qazannıñ Musa Cälil teatrında Zöhrä Säxäbievanıñ benefis konsertı ütte
Sarman yaqlarında tuıp-üskän mäşhür şäxeslär arasında Zöhrä Säxäbievanıñ soñğı yıllarda säxnädä siräk kürenüe millättäşlärebezne borçuğa salğan ide. Şimbä kiçendä Cälil teatrı binasında Zöhrä Säxäbieva-Bigiçevanıñ benefis-konsertı buldı. Mäşhür xalıq cırçısı Zöhrä Säxäbievanı respublika citäkçelege isemennän dä täbriklädelär. Ä düşämbe kiçendä Kamal teatrı binasında tatarça kinofilm, berençe näfis tulıformatlı kino premyerası buldı. “Küktaw” dip atalğan filmnı rejisser İldar Yağfarov başta qısqametrajlı itep töşerä başlağan. Eşli torğaç ul tulı formatlı, çın näfis filmğa äylängän. Ä 6-7 seriäle häm 15-16 milliard sum aqça suırğan “İsä Bolğar cilläre” dip atalğan tarixi filmnıñ qayçan ekranğa çığuı xäzergä bilgesez.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli