text:
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası ketirilmesiniñ toqtatıluvı aqqında sual yaqın zamanda ukrain akimiyetine qoyulacaq. Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Mustafa Cemilev dey ki, şimdi ukrain tarafı Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini añlatmaq içün mana tapa.
«Böyle añlatalar: Qırımğa elektrik energiyasını bermege mecburmız, çünki Rusiye Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini teminley. Amma böyle alda sual peyda ola – cenkleşe yoqsa alış-veriş yapamız? Munasebetlerimiz nasıl olmalı? Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ yigirmi dörtünci feleral regionı olaraq belgilengen cinaiy añlaşma imzalanılğan edi, memurımız bu vesiqanı imzaladı. Bu sebepten cinaiy mesüliyet olmalı», – dey Cemilev.
O şunı qayd etti ki, Qırımda yaşağan Ukraina vatanperverleri Ukraina topraq bütünliginiñ tiklenilmesi içün dayanmağa azır.
«Qırım sakinleri çıdamağa azır olğanını aytsa, şarqta çıdamazlarmı, memleketimizniñ topraq bütünliginiñ qaytarılmasına qadar, qomşumız ile munasebetlerimiz öyle ağır olğanda», – qayd etti Cemilev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımnıñ elektroteminlevi ile bağlı mevzu ile bir buçuq aydan soñ oğraşmağa mümkün olur.
Qırım.Aqiqat yazğanı kibi, «Ukrenergo» milliy energetik şirketi Qırımnı elektroteminlevden söndürmege planlaştırmay.
Hatırlatamız, sentâbr 8 künü qırımtatarlar Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı boyunca aktsiyanı ilân ettiler.


c: text/html

text:
Paytähttä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ insan hoquqi boyiçä väkili Asqar Şakirov vä Qazaqstan hälqi Assambleyasi Räisiniŋ orunbasari, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidenti Mämuriyiti QHA Kativatiniŋ mudiri Leonid Prokopenko insan hoquqini qoğdaş vä җämiyätlik razimänlikni täminläş sahasidiki šzara hämkarliq toğriliq memorandum imzalidi.QHA Räisi orunbasariniŋ täkitlişiçä, mustäqillikkä erişkän päyttin tartip Qazaqstan yüzdin oşuq elät yaşaydiğan mämlikättä turaqliqni vä millätlärara razimänlikni saqlaş boyiçä nurğun küç çiqardi. Ändi mämlikättä küçkä egä umummilliy birlikniŋ nadir ülgisi, uniŋda asasiy rol' Qazaqstan hälqi Assambleyasigä täälluq, häliqara birläşminiŋ juquri bahasiğa egä boldi.
Qazaqstan kamsitiş kšrünüşliriniŋ millätlär otturisidiki dostluq vä teçliq munasivätlärgä tosalğu bolup hesaplinidiğanliğini etirap qilip, 1998-jili İrqiy kamsitişniŋ barliq şäkillirini yoqitiş toğriliq häliqara konventsiyagä qoşuldi. Ändi Asqar Şakirovniŋ täkitlişiçä, grajdanlardin kelip çüşüvatqan muraҗiätlärni tählil qiliş Qazaqstanda millitigä qarap kamsitişniŋ sistemiliq harakterğa egä ämäs ekänligini kšrsätti.
Şuniŋ bilän billä atap kšrsitilgän sahadiki ähvalni täkşürüşniŋ vä tählil qilişniŋ zšrür ekänligi täkitländi. Äynä şuniŋğa bağliq milliy hoquq qoğdaş mähkimisi täripidin dšlät organliri hškümätlik ämäs täşkilatlar, enomädäniyät birläşmiliri vä tätqiqat märkäzliri väkilliriniŋ qatnişişi bilän Qazaqstanniŋ türlük millätlirigä vakalätlik qilidiğan grajdanlarniŋ hoquqlirini täminläşniŋ muhim mäsililiri boyiçä dialog mäydani uyuşturuldi.
Mediatsiyani täräqqiy ätküzüştiki šzara härikätni bälgüläş memorandum dairisidiki hämkarliqniŋ muhim yšnilişliriniŋ biri boldi. Täräplär hšҗҗätniŋ imzalinişiniŋ insan hoquqini ilgirilitiş vä qoğdaş mäsililiridä iҗabiy täҗribini almaşturuşqa, җämiyätlik razimänlik vä milliy birlikni küçäytişkä yardäm qilidiğanliğiğa işänçä bildürdi.
Memorandum imzalandi
Paytähttä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ insan hoquqi boyiçä väkili Asqar Şakirov vä Qazaqstan hälqi Assambleyasi Räisiniŋ orunbasari, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidenti Mämuriyiti QHA Kativatiniŋ mudiri Leonid Prokopenko insan hoquqini qoğdaş vä җämiyätlik razimänlikni täminläş sahasidiki šzara hämkarliq toğriliq memorandum imzalidi.QHA Räisi orunbasariniŋ täkitlişiçä, mustäqillikkä erişkän päyttin tartip Qazaqstan yüzdin oşuq elät yaşaydiğan mämlikättä turaqliqni vä millätlärara razimänlikni saqlaş boyiçä nurğun küç çiqardi. Ändi mämlikättä küçkä egä umummilliy birlikniŋ nadir ülgisi, uniŋda asasiy rol' Qazaqstan hälqi Assambleyasigä täälluq, häliqara birläşminiŋ juquri bahasiğa egä boldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi advokat Cemil Temişevni «fevral 26 davasından» çıqardı. Bunı mart 16 künü Temişev Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında haber etti.
Temişevniñ sözlerine köre, onıñ çekilmesi iç bir sebepnen añlatılmadı.
«Tünevin (mart 15 künü – QA) prokuror meni çıqrmaq muracatında bulundı, bunıñ sebebi ise – men evel Talât Yunusov ve Eskender Nebiyevni temsil etkenim oldı, prokuror imayemde olğanlarnıñ menfaatları biri birine zıt kelgenini tüşündi. Men bunı red ettim, dedim ki: imayemde olğanlar mitingke özleri keldiler ve kimse olarğa reberlik yapmadı. Olarnıñ umumiy cinaiyet planları yoq edi. Onıñ içün men razı degil edim. Meni bütün zenatdaşlarım destekliy edi. Olar da menim çetke alınuvım sebepsiz olğanını kördiler», – dey Temişev.
Kreml nezaretindeni Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» mahkeme topaşuvı çerçevesinde mart 15 künü Rusiyeli prokuror advokat Temişevni işten çetleştirmek muracaatında bulundı. Bunı videomuracatında advokat Edem Semedlâyev haber etti.
Fevral 27 künü rusiyeli advokat Nikolay Polozov, prokurornıñ Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ müavini Ahtem Çiygoz mahkemesine, bundan evel maküm olğan Eskender Nebiyev, Talât Yunusov ve Arsen Yunusovnı, sorğuğa çekmek muracatını qabul etkeni aqqında haber etti. Sorğuğa çekilgenlerniñ üçü de 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası ögünde tutulanğannıñ areketleri aqqında bir şey aytmadılar.


text:
Üzbäkstan ilbaşı Franŝiyada
Säfärdä 10 kileşü belän 5 milliard yevrolık investiŝiya kileşüe imzalandı
Üzbäkstan däwlät başlığı Şäwkät Mirziyoyev Franŝiyağa yasağan säfäre qısalarında ike il arasında 10 kileşü belän 5 milliard yevrolık investiŝiya kileşüe imzalandı.
İlbaşı idaräseneň matbuğat ofisınnan yasalğan açıqlawğa kürä Mirziyoyev wazifağa kilgännän soň Awrupağa çınğa aşırğan berençe säfäre qısalarında Franŝiyadä söyläşülärdä qatnaştı.
Mirziyoyev Franŝiya däwlät başlığı Êmmanuêl’ Makron häm franŝuz êş dönyası wäkilläre belän küreşte.
Söyläşüdä Mirziyoyev belän Makron ike il arasındağı xezmättäşlek, Äfğanstandağı wazğiyät’ häm regional’ mäs’älälärne dä qaradı.
Söyläşülärdän soň ike il arasında transport, turizm, xärbi, texnik yärdäm, tınıçlıq yaqlı maqsatlar belän ğaläm tikşerenüläre, investiŝiya, mädäniyät häm qalğan ölkälärdäge xezmättäşlekne küzdä totuçı 10 kileşü imzalandı.
İke il tışqı êşlär ministrlıkları arasında 2019-2020 yıllarğa qarağan xezmättäşlek programması belän tirä-yaq moxitnı saqlaw häm mädäniyät ministrlıkları arasında xezmättäşlek protokollarına da qul quyıldı.
Mirizyoyevnın säfärennän alda oyıştırılğan êş forumında Üzbäkstan häm Franŝiya şirkätläre arasında 5 milliard yevrolık êş häm investiŝiya proyektları belän bäyle kileşülär dä imzalandı.
Säfär qısalarında Franŝiyadäge êşmäkärlär belän oçraşqan Mirziyoyev franŝuz şirkätlären ilendä investiŝiya kertergä çaqırdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/4 aprel
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 4 aprel biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1899 — Şäymardan İbrahimov, / SSRB däwlät häm partiä eşleklese, inqıylabçı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1996 — Ämir Çanış, tatar millätle başqort yazuçısı, ädäbiät ğalime.
- 2010 — Mäxmüt Äxmätcanov, tatar yazuçısı, möğallim häm publitsist.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti yanında teşkil etilgen Qırım ve Aqyar sualleri boyunca Departamentte esasen adliyeci ve halqara munasebetler boyunca mütehassıslar çalışa.Bunı Qırım.Aqiqatqa müessiseniñ yolbaşçısı ve qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, işbu strukturanıñ terkibi büyük degil.
«Bugün deparatamentniñ terkibi büyük degil, esasen mütehassıs-analitikler, halqara siyaset mütehassısı, halqara uquq boyunca mütehassıs, halqara iqtisadiy munasebetler boyunca mütehassıs, adliyeciler çalışa»,– dedi Aslan Ömer Qırımlı.
O, Departamentniñ esas vazifeleri olaraq Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğali ile bağlı menfiy aqibetlerniñ yoq etilüvi boyunca icraiy akimiyet organlar işiniñ nezareti boyunca Nazirler Kabinetiniñ faaliyetiniñ teşkiliy, haber ve mütehassıs-analitik temin etüvi ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda yaşağan Ukraina vatandaşları ve diger şahıslar ile iqtisadiy, maliye, siyasiy, içtimaiy, medeniy ve diger alâqalarnıñ qurulması belgilengenini qayd etti.
Bundan da ğayrı, Departament Ukraina baş naziri, Ukraina baş naziri birinci muavini ve muavinleriniñ faaliyetiniñ mütehassıs-analitik, teşkiliy teminini etmeli.
Aslan Ömer Qırımlı iyül 1-den Departament müdiri vazifesini eda ete.


text:
Kefede Qırımda Ukrain medeniy merkezi kitaphanesiniñ bölügi açıldı. Merkezniñ faali Veldar Şukurciyev bildirgeni kibi, kitaphane içün birinci kitaplar salı künü, avgust 25-de, yollanıldı.
«Bu vaqia em şeer, em yarımada içün, şübesiz ki, pek emiyetlidir», – yazdı o Facebookta.
Şukurciyevniñ sözlerine köre, Kefede kitaphane bölügini Qırımğa ukrain tilinde kitaplarnı yollağan insanlarnıñ faalligi sayesinde açmağa imkân peyda oldı. Kitaplardan bazıları ekişer kelgeninden sebep, faaller Aqmescitte açılması planlaştırılğan kitaphaneden ğayrı, fillialını da açmağa qarar aldılar.
O, Qırım içün kitaplarnı toplamağa devam etkenlerini bildirdi. Mında «Ukrain kitabınıñ top 100» toplamından kitaplarnı bekleyler ve yañı nushalarnı yollamağa rica eteler.


text:
AQŞ mudafaa naziri Eşton Karter qayd etti ki, «Ukrainağa qarşı tecavuz boyunca AQŞ-nıñ noqta-i nazarı aynı qalmaqta, Qırım işğali iç bir vaqıt tanılmaz, Donbasstaki Ukrainağa qarşı gibrid cenki ise, Rusiyeniñ aşalayıcı yutquzmanen yekünlenecek».
Böyle beyanatnı Karter Ukraina mudafaa naziri, Ukraina ordusı generalı Stepan Poltorak ile sentâbr 8-de Büyük Britaniyada keçirilgen toplaşuvda bildirdi, dep haber ete Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Amerika qoşma Ştatları – devletimizniñ mustaqilligin destek köstermek içün mantıqlı ve israrlıqnen bütün elinden kelgen tedbirlerni yapqan ortağımız ola. AQŞ tarafından kösterilgen yardım Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı zorbalığına qarşılıq faktorı ola», – dedi Stepan Poltorak.
Sentabr 8-de Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ve AQŞ mudafaa naziri Eşton Karter «Ukraina mudafaa nazirligi ve AQŞ Mudafaa nazirligi arasında işbirlik inkişafı kontseptsiyasını» imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qazaqstan Üzbäkstanğa xärbi caylanma sataçaqmı?
Törki dönya xäbärläre 46
“Qazaqstan ASELSAN” êksport mäydanın kiñäytä
“Qazaqstan ASELSAN Engineering” (KAE) Ğomum mödire Tarık Ziya Kaboğlu Törkiyädän çittä berençe tapqır törki cömhüriyätlärdän Üzbäkstanğa êksport yasayaçaqların, êşlänmälären Üzbäkstan ğaskäre sınap qarağannan soñ êksportnıñ artaçağın uylawların äytte.
“KAE”neñ êşçänlegen “Anadolu” agentlığına bäyäläwçe Kaboğlu 2011nçe yılda Qazaqstan belän Törkiyä urtaqlaşıp tözegän “KAE”neñ 2013nçe yılnıñ dekabr’ ayında 44 million dollar külämendä kapital belän êşçänlegenä başlawın belderde.
Kaboğlu Astana irekle iqtisad töbägendä 75 meñ kvadrat metr öste açıq mäydan östendä 8 meñ 500 kvadrat metr öste yabıq mäydanda urnaşqan “KAE” êşxanäsendä kapital salu miqdarınıñ 4 yılda 50 million dollarğa citüen äytte.
Häm strategik häm dä säwdä oyışması bulğan “KAE”nıñ 10 yıllıq êş planı qısalarında Qazaqstanda texnologik maqsatların tormışqa aşıruların äytep uzuçı Kaboğlu: “Bez äzerlägän yul kartasın Qazaqstan saqlanu ministrlığı rasladı. Alarnıñ kontrole häm yaqlawı belän xäzerge waqıtta proyektlarıbız uñış birü êtabına kilep citte”, - dip assızıqlap äytep uzdı.
Qazaqstan İlbaşı Nursoltan Nazarbayevnıñ 2020nçe yıl strategik maqsatlarınıñ Qazaqstan êşlänmäläreneñ çit ilgä êksportlanıluın üz êçenä aluına iğtibarnı yünältüçe Kaboğlu Üzbäkstan armiyasınnan zakaz aluların belderde.
Törkiyä-Azärbaycan cirle xakimiyätläre xezmättäşlege
Törkiyäneñ Adana şähär xakimiyäte başlığı häm Çukurova cirle xakimiyätlär berlege başlığı Xösäyen Sözlü citäkçelegendäge wäkillek Azärbaycanda oçraşular ütkärde.
Törkiyä qunaqları oçraşuları qısalarında Azärbaycan şähär xakimiyätläre berlege wäkilläre belän küreşte.
Azärbaycan şähär xakimiyätläre berlege başlığı Temraz Tağıyev cıyılışta yasağan çığışında härwaqıt här mäs’älädä qardäş il Törkiyäneñ yaqlawın xis itülären äytte.
Adana şähär xakimiyäte başlığı Sözlü dä Azärbaycannıñ här uzğan kön sayın qamilläşep, üsep kiläçäkkä köçle adımnar belän baruın belderde.
Sözlü: "Törkiyäneñ köçe Azärbaycannıñ, Azärbaycannıñ köçe Törkiyäneñ köçe. Xezmättäşlegebezne tağın da üsterep tağın da nıq nigez östenä salırğa tiyeş bez. Säwdä qılmasaq, mädäniyät êlemtälärebezne üstermäsäk, xezmättäşlegebez ber närsä dä çağıldırmas”, - dip äytte.
Çığışlardan soñ Tağıyev häm Sözlü Çukurova cirle xakimiyätlär berlege belän Azärbaycan şähär xakimiyätläre berlege arasındağı xezmättäşlek protokolına qul quydı.
Törkiyädä Törekmänstan studentları
Törekmänstannıñ Änkara tulı wäqalätle ilçese İşankuli Amanlıyev Qarabük universitetında belem aluçı Törekmänstan studentları belän oçraştı.
Amanlıyev İlahiyät (teologiya) fakul’tetınıñ konferenśiya zalında yasağan çığışında Törekmänstan uquçı yäş’läre belän oçraşudan şat buluın äytte.
Qarabük universitetınıñ matur yuğarı uqu yortı buluın assızıqlawçı Amanlıyev: “Bezneñ biregä kilüebezdäge maqsat bar närsädän êlek sezneñ belän häm Qarabük universitetı belän tanışu, xällärne beleşü, ilebezdä bulıp uzğannar, Däwlät başlıqlarınıñ alıp barğan däwlät säyäsäteneñ üzençäkläre turında süz alıp baru. Ayıruça biredä belem aluçı Törekmänstan watandaşları häm uquçı yäş’läre /nindi problemalar belän oçraşa, alarnı beleşü”, - dip äytte.
Amanlıyev ayıruça studentlarnı Törekmänstan bäysezlegeneñ 26 yıllığın qotladı.
Qarabük universitetı rektor urınbasarı professor doktor Ali Günäş tä, universitetta 358 Törekmänstan studentınıñ buluın belderep: "Törekmänstan uquçı yäş’läreneñ biredä buluınnan bik şatbız. Berlek, berdämlek häm qardäşlegebez barı tik mäğarif belän genä qalmıyça, tağın da zurraq xezmättäşlekkä, zur duslıqlarğa cilkän açaçağın ömet itäm”, - dip äytte.
Üzbäkstandağı mäçetlärdä reproduktorlardan azan äytelä başlandı
Üzbäkstan möselmannarı dini idaräsennän mäs’älägä qağılışlı belderü yasalmadı, läkin cirle matbuğatta çıqqan xäbärlärdä başqala belän ber rättän ilneñ başqa töbäklärendä dä azan äytelgän çaqta reproduktorlarnıñ qullanıluı äytelde.
İke meñnän kübräk mäçet urnaşqan Üzbäkstanda moñarçı barı tik Ramazan häm Qorban bäyrämnäre belän tärävix namazlarında azan äytelgän yäisä Qor’än-ı Kärim uqılğan çaqta ğına reproduktor qullanıla ide. Başqa waqıtlarda monıñ öçen reproduktor qullanılmıy, azan tawışın barı tik mäçetlärneñ êçendä işetergä bula ide.
Çığanaq: “Anadolu” agentlığı


text:
29-ci sentabr: “Ukrainanıñ informatsion ve kiber telükesizligi, tış istilâsına qarşılıqta esas faktor olaraq”
Sentâbrniñ 29-da saat 15.30-da “Ukrinform” haber agentliginde “Ukrainanıñ informatsion ve kiber telükesizligi, tış istilâsına qarşılıqta esas faktor olaraq” mevzusında “tögerek masa” ötkerilecek.
Teşkilâtçı: Ukraina haber siyaseti Nazirligi, Ukraina haber siyaseti Nazirligi yanında Grajdan şurası.
İştirakçiler: Dmıtro Zolotuhin – Ukraina haber siyaseti Naziriniñ muavini; Bidenko Artem – Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ Devlet katibi; Vasânovıç Mıhaylo – Ukraina haber siyaseti Nazirligi yanındaki Grajdan Şurasınıñ Başlığı; Trühan Vadım – Ukraina haber siyaseti Nazirligi yanında Grajdan Şurasınıñ informatsion telükesizlik meselelerinden Komitet başlığı.
Spikerler arasında Ukraina halq deputatları, diplomatlar, informatsion ve kiber telükesizlik saasında mütehassıslar.
Muzakere etilecek süaller:
- Memleketniñ informatsion ve kiber telükesizliginiñ alı, esas meseleler, çezilüv yollarınıñ tapılması.
- Ukraina informatsion meydanınıñ qanuniy teminleniüvi meselesi.
- Rusiye Ukrainağa qarşı başlağan, melez cenk şaraitinde Rusiye teşviqatına qarşılıq.
- Ukraina informatsion telükesizligine telükelerge qarşılıqta cemiyet rolü.
- Ukrainanıñ ecnebiy ortaqlarınen kommunikatsiya, halqara meydanda Ukrainanıñ güzel imidji yaratılmasınıñ kefaleti olaraq.
- Ukrainada kiber cinayetlernen küreş ve olarğa qarşılıq.
- Tış information tesirden milliy information meydannı qoruv.
- Milliy kiber telükesizlikniñ temeli olaraq, virus telükelerden qoruv.
- Yerli programm teminlenüviniñ inkişaf yolları.
Maqsat: al-azırdaki vaziyetnen ve internet ağında telükesizliknen, informatsiya tarqatıluvınen ve onı cinaiy maqsatnen qullanuvnen bağlı aktua cemiyet içün telükeli meselelerni muzakere etmek.
Cedvel


text:
Belorussiyada ötken halıqaralıq «Slavyan bazarı» festivalinde Ämre degen laqap atpen öner körsetken qandasımız birinşi orın aldı, - dep habarlaydı «ca-news.org» agenttigi.
Sonımen qatar, jergilikti BELTA basılımınıñ mälimetinşe, eki künniñ nätijesi boyınşa, Ämre men Rumıniyadan kelgen Marçel Roşka esimdi änşi joğarı ball jinağan. Biraq, rumıniyalıq änşi festival'diñ Gran-priine ie bolğan. Al, qandasımızğa birinşi orın berildi. Oğan bügin, 16 şildede 15 mıñ dollar köleminde aqşalay jülde beriledi.


text:
Rusiye siyasiy ayatınen tanış olmağan, bir yat közeticini Kremlniñ Mecliske qarşı yapqanları taaciplendirir, ğaliba. Dünyanıñ iç bir devleti tarafından tanılmağan Qırımda, Kreml milliy azlıqlarğa nisbeten ürmet beslep, teñqid ve kerginlikten qaçınmaq kerek edi, amma…
Stalin tarafından tarihiy vatandan sürgün etilgen qırımtatarlar, Sovet birligi dağılğanınen avdet etip başladılar, olarnıñ taqdiri daima halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ diqqat merkezinde buluna edi. Em de olarnıñ qomşu Türkiyede millionlarca semetdeşleri yaşay. Eñ esası, olar demografik cietinden telükeli degil, işğalni qabul etmegenlerine baqmadan, qırımlılarnıñ ekseriyetine tesir etip olamazlar.
Amma, Qırım macerasınıñ ilki kününden başlap, Kreml qırımtatarlarğa nisbeten aqılsız siyasetni alıp bara, küçük halqqa qılınğanı çetten pek yahşı körüngenini közge almay.
Qırım statusı daa belgilenmegen vaqıtta, Putin özüni meramet saibi olaraq köstermege ıntılıp, atta Mustafa Cemilevnen telefon arqalı laf etti. Amma, Qırım işğali aqqında qarar alınğan soñ, iç bir kimse bir şeyden gizlemedi. Cemilev ve Refat Çubarovğa Qırımğa kirişni yasaq ettiler, Meclisni Aqmescitniñ merkezinde bulunğan binadan quvıp yiberdiler.
Ve devamı olaraq, Qırım prokurorı olaraq tayinlengen Natalya Poklonskayanıñ nutqında stalin-brejnevniñ sözçügi «sürgünlik» kelimesi yanğırap başladı. Resmiy olaraq bu söz halqara qanunlarnı ürmet etken, işğalni qabul etmegen şahıslarnen bağlı. Ve, er kes kim aqqında söz yürütilgenini yahşı añlay.
Belki de, Rusiyeniñ davranışı degil de, eñ müimi Qırım «yañı Rusiyeniñ» yani şovinistik Rusiyeniñ bir subyekti olğanı belli. Cumhriyetniñ yolbaşçısı vazifesine açıqtan-açıq şovinist, insaniyetlikniñ duşmanı olıp, ukrain qanunları üküm etkende, saylaycılarnıñ yalıñız 4 fayıznı qazanğan edi, ve yalıñız işğalden soñ, qırımlılarnıñ ekseriyeti oña destek kösterdi. İşğalniñ tarafdarları umumen alğanda şovinistler olmalı. Olar qırımtatarlardan er vaqıt nefret ete ediler, şimdi ise esaplaşmağa imkyan peyda oldı. Bu kibi şey 1933 senesi Almaniyada, natsistler ükümetniñ yolbaşçıları olğan soñ, yüz bergen edi: yeudiylerni sevmegen soyları, başından devletten qorqıp, tükânlarnıñ pencerelerini qırmağa saqına ediler, ükümet deñişkeninen, er teşikten çıqıp başladılar.
Amma, men vaziyetni sadeleştirmez edim. Qırımdaki vaqialar daa 90ncı seneleri Rusiyede milliy teşkilâtlarğa qarşı başlanğan siyasetniñ devamıdır. 1991 senesi avgust ayında Yeltsin isyannı köstergenlerge qarşı küreşte Rusiye halqlarınıñ milliy teşkilâtları desteklediler, rusiyeli cumhuriyetlerniñ yolbaşçları yanayev ve safdaşlarına qol tuttılar. Ondan soñ, Yeltsin eski firqa azalarınen añlaştı – episi «Bütün Rusiye» firqasında buluna ediler, yani «Yedinaya Rossiya» firqasına qoşuldılar. Demek bu insanlar ale daa devletni idare eteler, yañı akimiyetke de olar kelişe ediler, çünki olar tamırlarını unutqan İvanlar degil de, Mintemir, Murtaza, Ramzan, Remziler ediler. Amma, milliy teşkilâtlar Rusiyeniñ demokratik cietinden inkişaf etmesine sebepçi ola bilecek milliy teşkilâtlar aksine, milletçilik, duşmanlıqta qabaatlanğan ediler.
Bunıñ soñunı epimiz bilemiz – Çeçenistandaki cenkler, şovinizmniñ ğalibi, Qırım işğali ve Ukraina ile cenknen devam etmekte. Aman-aman bütün halq tarafından seçilgen Meclisni yoq etmek ıntıluvlar zemaneviy Rusiyeni içinden dağıtmaq siyasetiniñ bir mantıqlı basamağıdır.
Vitaliy Portnikov, kiyevli mühbir, Qrım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
İvan IV
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İoann Vasilyeviç yä İvan IV (Urısça: ИoaHH BacилbeBич Tatarlarda Yawız İvan, Mödhiş İvan, Urıslarda İvan Grozní (ИBaH ГpoзHый))(1530-1584), Mäskäw kenäzlegeneñ Böyek Kenäze (1533. yıldan), 1547. yıldan patşa. Kenäz Vasili III'neñ ulı.
Qazan Xanlığı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1545. yıldan Qazan Xanlığın yawlap alu höcümnären oyıştıra (q. Qazanğa Urıs däwlätneñ yawları). 1552. yılda zur suğıştan soñ Mäskäw ğäskäre Qazannı yawlap ala. 1556. yılda Ästerxan Xanlığı da Mäskäwgä buysındırıla. Elekke Qazan Xanlığındağı cirle xalıqlarnıñ baş kütärülären ayawsız bastıra (q. Qazan cirlärendä azatlıq suğışları). Qazan Xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen Qazan saray idaräxanäse buldırıla. Qazan, Zöyä h.b. şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik-voyevodalar bilgelänä. İvan IV zamanında elekke Qazan Xanlığı cirlären kolonílaştıru, xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä.


text:
İşğal etilgen Qırım ve Aqyardan qıtaiy Ukrainağa 20 biñ 689 insan köçip keldi, avgust 12-ne köre, dep bildire Fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmeti.
«Olğan malümatqa köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyadan ve terrorizmge qarşı ameliyat keçirgen rayonlardan diger regionlarğa 923 biñ 505 insan köçip keldi, şu cümleden, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden 902 biñ 816 insan ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 689 insan, olardan 157 biñ 305 bala, 451 biñ 27 saqat ve esli başlı insan», – denile beyanatta.
Aynı zamanda, QMC Ukraina prezidenti temsilciliginiñ matbuat hızmeti qıtaiy Ukraina qısmında işğal etilgen Qırımdan köçmege mecbur olğan 20 844 insan yaşağanı aqta bildire.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Suleyman Demiräl namidiki universitetniŋ üçinçi kurs studenti Nailya Ğapparova (sürättä) štkän jili aprel' eyida ingliz tilida «GLOSSARY THE WORLD OF LİNGUSTİCS» däp nam alğan däsläpki kitavini näşir qilip, çoŋ utuqqa yätti. Kitap ingliz tilini ügängüçilärgä qollanma süpitidä yezilğan vä uniŋda bu tilniŋ gšzälligi, duniya miqiyasidiki orni toğriliq eytilidu. Nailyaniŋ oquştiki älaliği vä җämiyätlik işlardiki aktivliği alahidä inavätkä elip, universitet rähbärligi uni Amerika Qoşma Ştatliriniŋ Florida ştatidiki çoŋ bilim därgahliriniŋ birigä mähsus yollanma bilän ävätti. Asasiy mähsät – Nailyaniŋ ingliz tilini tehimu çoŋqur šzläştürüşigä toluq şarait yaritiştin ibarät.
Eytiş keräkki, Nailya kšrnäklik uyğur şairi, märhum Mšmün hämraevniŋ nävrisi. Umu, huddi bovisiğa ohşaş, şair boluşni arman qilidu. hazirğa qädär yazğan şeirliri uniŋ bu armininiŋ royapqa çiqidiğanliğidin dalalät berip turidu.
Eytmaqçi, Nailya AQŞtiki däsläpki täsiratliri toğriliq mundaq däp yazidu: «AQŞ — barliq arzu-armanlarniŋ toluq orunlinişi üçün şärt bolğan mümkinçiliklär bar dšlät. Bu äldä härqandaq adäm – heçbir tosalğuluqlarsiz vä äpqaçti paraŋlarsiz – arminiğa yetäläydu, päqät tinmay izdiniş, erinmäy oquş vä bar vuҗuduŋ bilän berilip ämgäk qiliş keräk».
Nailya täkitläp štkän moşu hislätlärniŋ hämmisi uniŋ šzidä bar. Demäk, Nailya mähsitigä çoqum yetidu.
Nazugum BARATOVA.


text:
Qırım faaliyetçileri Server Mustafayev ve Edem Smailovda yapılğan tintüvler ve olarnıñ yaqalanması – «Qırım birdemligi»ne tazyiq ve «qırımtatar halqınıñ yardımlaşmasını bastırmaq» teşebbüsidir. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Dilâver Memetov bildirdi.
Faaliyetçi: «Er kes içün numüne olğan bu insanlar, öz halqına ve cemiyetke faydalı olmaq içün bütün ömürlerini bere ediler. Bugün ise bu faaliyetçiler ocağına ve olarnıñ bu faaliyetine terroristik ya da cemiyet içün telükeli deyler. Biz bunıñ «Qırım birdemligine nevbetteki tazyiq olğanını añlaymız, çünki Server Mustafayev onıñ koordinatorı ola. Onan ğayrı, bu, yardımlaşmamıznı bastırmaq maqsadınen yapılğan bütün halqqa tazyiqtır», – dep qayd etti.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Azatlıq Radiosı muhbiriniñ malümatına köre, Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqaladılar. Onı mahkemege qadar vaqtınca tutuluv izolâtorında apis etecekler. Mahkemede ise oña sıñırlav tedbiri saylana bilecek.
Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Ekrem Çelebi - Haydar Haydar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Haydar Haydar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü indir, Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Haydar Haydar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Haydar Haydar türküsü, Haydar Haydar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Haydar Haydar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yavrum
Ekrem Çelebi - Berivanım
Ekrem Çelebi - Eyleme Dostum
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Böyle Olur Mu
Ekrem Çelebi - Aklımı Başımdan Aldın
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel
Ekrem Çelebi - Ölmem Mi
Ekrem Çelebi - Ben Yanarım Gurbet Elde Ölene
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Ekrem Çelebi - Uyur İdik Uyardılar
Ekrem Çelebi - Niğde Bağları
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)
Ekrem Çelebi - Sen Gülersen


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv Komitetiniñ koordinatorları –Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Suleymanovğa Aqmescitte keçirilgen matbuat köneferentsiyası devamında zelönka septirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tarikçi, konferentsiyağa keder etecek olıp, küfür sözlerni aytır eken, faallerge zelönkanı septirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tarikni meydanğa ketirgen erkek Eyvaz Ümerov – Mecilske muhalif küçlerniñ tarafdarı, sabıq faalli, şimdi ise, Bariyevniñ aytqanı kibi, Sudaq şeer başı namzeti ola.
Komitet koordinatorları işbu adise boyunca uquq qoruyıcı organlarına ariza yazdılar, politsiya çalışmaqtadır.
Matbuat konferentsiyası qırımtatar faallerine Halqara insan aqları Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq etilgeni ile bağlı.
Çarşenbe sabasında Aqmescit merkezi OMON ve «halq imayesi» vekilleri tarafından sarıp alındı, metallodetekorlar pekitildi.


text:
Kiyevde Rusiye elçihanesi yanında qırımtatarlarğa destek numayışı keçirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, tahminen elli insan toplanıldı: «ATR-den qollarıñıznı alıñız», «Reşat Ametov Rusiye işğalcileriniñ ellerinden öldi», «#StopCrimeanTatarsGenocide» yazıları ile plakatlarnı ketirdiler.
Bundan da ğayrı, faaliyetçiler «A4» kâğıtlarda qırımtatarlarnıñ taqibi aqqında malümatnı yazıp, olarnı Rusiye elçihanesi kirişiniñ yanında qaldırdılar.
«Qırımtatar ve ukrainlilerge qarşı işğalci akimiyetiniñ areketleri boyunca açuvımıznı bildirmege keldik. İşğal ile razı olmağan Qırım sakinlerine er kün basım eteler», – haber etti Qırım.Aqiqat saytına numayışnıñ teşkilâtçılarından biri, Tetâna Bezruk.
İnsanlarğa elçihaneden kimse çıqmadı, bina tamir işleri içün qapalı, hadimler müessisede bulunmay.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Evel qayd etilgeni kibi, mahkemeciler Şmidta, 2 ve Jidkov, 40 adresi boyunca yerleşken binalarnı em de «Yıldız» mecmuasınıñ muarririyeti yerleşken ofisni qapatmağa qararını çıqardılar. Bu binalarnıñ içinde qırımtatar milliy Meclis ofisleri, «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti ve diger teşkilâtlar buluna.
Sentâbr 24 künü «ATR» qırımtatar telekanalını ekstremizmde qabaatladılar. Mütenasip mektüp telekanalnıñ yolbaşçılığına Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezinden keldi. Mında telekanal «milliy ve diniy mensüplik boyunca ola bilecek ayırımlar aqqında fikirni tarqata, cemaatçılıq arasında Rusiyege qarşı keyf olmasına sebep bere, qırımtatar cemaatçılığı içinde akimiyet ve onıñ areketlerine sayğısızlıqnı doğura, böyleliknen ekstremist faaliyetiniñ telükesi peyda ola» dep yazılğan edi.


text:
Aqmescit – «Qırım Cumhuriyetinde» Devlet Şurasına birinci kere ötkerilecek saylavlarğa azırlıq kete. Saylavlarğa eki ay qalğanda, saylav kampaniyasına ise eki afta qaldı. Bir sıra bütün rusiye siyasiy firqaları yarımadada temsilciliklerini açtı ve namzetler cedvellerini taqdim ettiler. Amma, bu ceryanda saylaycı kimni seçecegini bilmey.
Mütehassıslarnıñ fikirince, bu saylavlar bir qaç hususiyetlernen belgilene. Hususan, Ukraina ve bütün dünyada yarımadanıñ işğali qabul etilmegeni sebebinden, saylavlarnıñ neticeleri şübe doğura. Faqat, martnıñ referendumından soñ, qırımlılar qarşılaşqan meselelerni Qırımnıñ yañı akimiyeti saylavlar sayesinde unuttıra bile. Er alda, küzdeki saylavlar ne ukrain, ne de halqara cemaatçılığı tarafından qabul etilmeycek.
Ne vaqıt ve kimni saylamaq?
Asılında, qırımlılar, saylavlar ne vaqıt olacağı ve kimni saylaycaqlarını bilmeyler. Em de siyasiy küçlerni, firqalarnıñ faaliyetini bilmegenleri añlaşıldı.
«Saylavlar olacağını bilem, sentâbrde olacaq, firqalarnı bilmeyim. Qayda? Bunı da bilmeyim», - dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Aqmescit sakini Yelena.
Onıñ vatandaşı Tatyana Nikolayevna Yelenadan daa çoq bile: «Sentâbrniñ 17-nde rayon ve şeer şuralarına saylavlar ötkerilecek…Ukrain firqalarnı biz bilemiz, rusiyelilerni bilmeymiz. Kimge qol tutacaqmız, bilmeyim».
Qırımlılar martnıñ 16-ndan soñ, saylavlarğa suvuq baqacaqlar, – mütehassıs
Qırımlı siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ fikirince, küzdeki saylavlarnıñ esas hususiyeti, mart ayındaki vaqialardan soñ üküm sürgen keyfler altında ötkerilecek.
«Mında bu devirniñ hususiyeti de bar… Qırımlı saylayıcı, ukrain firqalarnı igrenip hatırlay, bu cümleden, Regionlar Firqasını da istemeyip hatırlaylar. İç bir kimse Ukrainanı ve ukrain firqalarnı aqlınıñ ücüna bile ketirmeycekler. Qırımlılar, martnıñ 16-ndan soñ, lâqayd şekilde saylavlarğa qatnaşacaqlar», – dep bildirdi o Qırım.Aqiqatqa.
Formançuknıñ fikirince, bu sene saylavlarnı ötkermek qararı doğru dep saya. Çünki, üküm etken akimiyetni deñiştirmek kerek, dep saya. Sakinler, fiyatlarnıñ ösüvi, ve diger qıyınlıqlar yerli akimiyet organlarınıñ sebebinden, yüz bergenini dep belleyler, amma, Rusiyeniñ eñ yuqarı organları, prehidentine işanalar.
Bunen beraber, siyasetşınas saylavlar ğayet muvafaqiyetli keçecegini tahmin ete.
Tanılmağan cumhuriyette tanılmağan saylavlar?
Saylaycaılar komitetiniñ Qırımdaki bölüginiñ sabıq reisi Andrey Krisko Qırım.Aqiqat saytına bildirgeni kibi, ukrain teşkilâtları bu saylavlarnı nezaret etmeycekler, çünki «Qırımda aq-uquq cietinden imkânları yoq ve havfsızlıqnı bir kimse temin etip olamay, em de ukrain akimiyetinen añlaşılmağan alda, işğal etilgen territoriyalarda iç bir areket yapılmağanını» bildirdi. «Devlet şurasına saylavlarına elbette ki, ukrain akimiyeti ruhset bermedi», – qayd etti Krisko.
Em de halqara, rusiyeli teşkilâtlar da nezaret etip olamazlar.
«Bu vaziyette sual doğa, aqqı bozulğan saylaycı kimge muracaat etmeli? Çünki saylavlarnıñ neticeleri tanılmasa bile, olarğa köre qırımnıñ kelecegi inkişaf etecek», – qayd etti ekspert.
Hatırlatamız, «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurası» birinci çağıruvnıñ deputatlarınıñ saylavları sentâbr 14 künü, 2014 senesi ötkerilecek. Bu aqta qarar iyün 11 künü «parlamentniñ» toplaşuvında qabul etildi


text:
Soñki vaqıtları qırımtatar Matbuat Vastaları «Dört bizni qurtaracaq!» mevzusını köterdiler. Yani, er qırımtatar qorantasında eñ azı dört bala olmalı fikiri pekitile.
Asılında, bu mevzu yañı degil. Men qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetinde yekâne slavân vekili edim, ve 2003 senesinden başlap, men çoq kere: «Beş, eñ az dört bala östürmek kereksiñiz» mevzusında munaqaşalarnıñ şaatı olğan edim. Daa doğrusı, bu munaqaşa degil edi. Çünki, dört bala aqqında laflar er parlaq studentniñ qafasında çoqtan yerleşken bir ğaye edi.
Yani, qırımtatarlarnıñ özcesine uydurğan bir felsefesi – sayı cietinden çoqlaşıp, Qırımnı zorbalıqsız qırımtatarlarğa qaytarmaq istegi. Menimce, bu, qırımtatarlarnıñ Vatanda tesirini arttırmaq içün yekâne bir yoldır. Ne içün? Çünki küçniñ qullanuvı qırımtatarlarnıñ soyqırımınen yekünler, aqlanuv ceryanı ise, de-fakto yekünlendi.
Bazı malümatlarğa köre, Türkiyede öz vaqtında Qırımdan çıqqan qırımtatarlarnıñ torun ve torunçelerniñ sayısı tahminen 5 millionnı teşkil etti. Endi ise, özüñizge bir sual beriñ: «Ya olardan kimi Türkiyeden keri qayttı?». Men tek sayılı misallerni bilem. Ukrain Qırımında qorçalamağa ümütimi coymağan menim namzetlik işim qırımtatar icretiniñ edebiyattaki aksi ile bağlı. 2012 senesiniñ küzünde Romaniyağa barğanda, anda şimdiki vaqıtta 25 biñ qırımtatarı yaşay (ekseriyeti Konstantsa üezdi civarında toplu yerleşti), ziyalılarnıñ er vekiline aynı bir sual berdim: «Qırımğa ne vaqıt keleceksiñiz?» cevaplar çeşit oldı: «Qırım – qırımtatarlarnıñ devleti olğandan soñ», «Konstantsa – bizim küçük Vatanımız» ve «Anda nasıl etip ömür sürecekmiz» ve saire.
Kosntantsada yaşağan belli şaireniñ torunı Qırımğa barıp kelgen soñ, şunı ayttı: «Men Qırımda yaşağan adamlarnen bir de bir tuvğanlıqnı is etmeyim. Tilimiz başqa, menligimiz başqa. Kelecegimiz Tuyurkiyenen bağlı».
Mında, Amerikada, Vaşington ştatınıñ Leykvud şeerinde men qırımtatarnen tanıştım. İsmail Arslangiray, Giraylar sülâlesiniñ mirasçısı, amerikalı arbiyli oldı. «Kel, doğrusını aytayıq – bizni Qırımda iç bir kimse beklemey», - dey İsmail ağa. «Men cenkâver ecdatlarımnıñ hatırasını añam. Amma, şimdiki vaqıtta, biz qırımtatarlar, Qırımda istenilgen musafirler degilmiz».
Amma, er alda parlaq nümüneler de bar. Konstantsada, sıcaq qanlı, adiy bir noğay İsmet ağa yaşay, meni körip, baba kibi quçaqladı ve ağladı: «Sen Qırımnen qoquysıñ. Biz, evge qaytarmız, ille qaytarmız», - dedi. Faqat, diasporada İsmet ağa kibi adamlarnıñ sayısı pek az.
Pek ister edim, can yürekten ister edim ki, bir de bir qafalarda bir patlav yañğırasın. Amma…Qırımdan tış yaşağan qırımtatarlarnıñ er yañı nesili içün Qırım Eldorado ya da Zanadu kibi hayal mekânnı añdıra, ve halq ağız yaratıcılığında yaşay.
1944 senesinden evel ve ondan soñ, Qırımnı terk etkenler arasında büyük bir farq bar. Birincileri Qırımnı, çeşit ağır sebeplerden olsa da, öz istegi ve göñülli terk ettiler. Ekinciler ise, istemeyerek, vagonlarğa nıqtanılıp alıp ketildi, kimi sahra, kimi ormanlarda qaldırıldı. Bütün halqqa nisbeten yapılğan aqsızlıq, adaletsizlik duyğusı sürgünlikke oğratılğanını vatanına qaytardı. Ekincileri, ne sebepten qaytqanlarını hatırlaylar. Birincileri, ne sebepten ketkenini bileler.
Qırımtatar diasporasınıñ yazıcı ve şairleri, minarelerge oşağan dağlarnıñ töpeleri, sırlı Qara deñizniñ yalığa urğan dalğalarını, bereketli bağçalarnı eserlerinde tasvirlemege devam ettirecekler. İtalyan şairi Sannadzaro içün Arkadiya olsa, şair Memet Niyazi içün Qırım bu kibi mekân oldı. Bu şiiriyet acayiptir, yaralanğan göñül içün bir melem.
Ve belki de, onıñ içün, olar (Türkiye, Romaniya, Bulğariya, AQŞ, Almaniya diaspora vekilleri) qaytmaycaqlarını añlap, kederlenesiñ. Olar Qırımnı seveler, şübesiz. Amma, Qırımda yaşağan qırımtatarlar isteseler bile, içinden añlaydırlar –kutleviy şekilde evge avdet etmezler.
Bu sebepten, «dört bizni qurtaracaq» ğayesi yaşap turmalı. Qırımtatarlarnıñ içindeki ekspansiya olarnı qurtarır.
Maksim Mireyev, amerikalı bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye FSBsi işğal etilgen Qırımda aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca cinaiy işniñ açılğanını ilân etti. Aqmescitte beş qırımtatar faaliyetçisi yaqalandı: Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov, Qurtseyit Abdullayev ve Ruslan Trubaç. Olarnıñ yaqalanuvı operatsiyası ötkerilgende o yerde qırımtatar milliy areketiniñ 83 yaşlı veteranı Veciye Kaşka buluna edi. O, yaramay oldı. Daa soñra o, acele yardım maşinasında vefat etti.
Noyabrniñ 23-nde yaqalanğan qırımtatar faaliyetçileri Qırımnıñ farqlı bölgelerinde yaşaylar. Bekir Degermenci ve Kâzim Ametov Suvdağnıñ sıñırları içinde bulunğan Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde qomşu olıp yaşaylar. Qurtseyit Abdullayev Aqmescitli, Ruslan Trubaç – Kefe yanındaki Bay-Buğa (Beregovoye) köyüniñ sakini, Asan Çapuh ise Koreizden. Buña baqmadan episi Aqmescitte yaqalandı. Degermencinen Ametovnı Vorovskogo soqağında bulunğan «Medoborı» kafesinde tuttılar. Noyabr 23 sabasında Kaşka, Asan Çapuhnen beraber kafege kirdi. Bir ara dört kişi olıp, anda oturdılar. Soñ Çapuhnen Kaşka o yerden çıqtı ve ondan soñ içerige mahsus quvetniñ hadimleri basıp kirdiler.
«Polis hadimleri basıp kirdi, bir aqaynı yerge yıqıp, episini yaqaladılar. Biz pek qorqtıq»
Kafeniñ hadimi: «Saba üç aqaynen bir qartana kirdi. Tınç otura, laf ete ediler. Soñ qartananen bir aqay çıqtı. Artından polis hadimleri basıp kirdi, bir aqaynı yerge yıqıp, episini yaqaladılar. Biz pek qorqtıq», – dep ikâye etti. Rusiyeniñ FSBsi, üstünde yaqalanuv qayd etilgen videonı derc etti. Videoğa köre, mahsus quvetler yalıñız «Medoborı»ğa degil, aynı zamanda oña yaqın yerde bulunğan «Marakand» kafesine de basıp kirdiler. Video bir-birine yapıştırılğan ayrı levhalardan ibaret olıp, olarda formalı adamlar bu eki muessisege basıp kireler. Onda mahsus quvet hadimleriniñ «Medoborı» kafesinde Degermencinen Ametovnı yerge yüzüqoyun yatqızıp yaqalağanlarını körmek mümkün.
Qararnen aynı vaqıtta bu muessiselerge yaqın yerde Çapuhnen Kaşka da yaqalanğan ediler. Olar nasıl yaqalandı, şimdilik belli degil. Yaqalanuv vaqtında Veciye Kaşka yaramadı. Oña «acele yardım»nı çağırdılar. Hastahanege alıp ketilgende o, vefat etti.
Qırımtatar faaliyetçisi Qurtseyit Abdullayev şeerniñ başqa köşesinde – öz evinde yaqalandı. Bir grup telükesizlik hadimleri evini tintmek içün keldi. Ondan soñ onı «Gazel»ge oturtıp, belli olmağan yerge alıp kettiler. Qurtseyitniñ qızı babasınıñ ne yerge alıp ketilgenini sorasa da, formalı adamlar suallerine cevap bermedi.
Şimdige qadar alınğan ilk haberge köre, telükesizlik hadimleri daa bir faaliyetçi, Ruslan Trubaçnı qadını ile beraber avtobustan endirdiler.
FSBniñ versiyası
Yaqalanuv vaqtında Rusiye haber agentlikleri faaliyetçilerge qarşı açılğan cinaiy iş aqqında haberni darqattılar. Yaqalanğanlardan iç birisi Meclis azası olmasa da, bildirüvlerde olar «meclisovtsı» («Meclis adamları») dep adlandırıla.
FSBniñ matbuat hizmeti cinaiy işniñ Rusiye cinaiy kodeksiniñ 163-nci maddesi, 2-nci qısmı – bir grup şahıslar tarafından yapılğan aqsız yerde mal-mülk veya para talap etüv boyunca açılğanını bildirdi. Telükesizlik hizmetiniñ iddiasına köre, yaqalanğanlar Türkiye vatandaşından hususan büyük miqdarda para talap etkenler emiş. FSBniñ versiyası işte bu malümattan ibarettir.
Qırımtatar liderlerinden biri Nariman Celâl, asılında iç bir aqsız talap olmadı, dep iddia ete. Onıñ aytqanına köre, asılında yaqalanğan faaliyetçiler Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan Veciye Kaşkanıñ qorantasından hırsızlağan paralarnıñ qaytarılmasını talap ete ediler.
«Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan, bir dolandırıcıdır. O, belli bir qırımtatar (Veciye Kaşkanıñ – QA) ailesiniñ işançını qazanıp, ondan büyük miqdarda para hırsızladı. Yaqalanğan faaliyetçiler, bu qorantanıñ alını bilip, türkni paralarnı qaytarmaq kerekliginde qandırmağa tırışa ediler. Neticede ya türkniñ özü bu diqqattan qurtulacaq oldı, ya da telükesizlik hadimleri bu grup faaliyetçilerge tazyıq etmek içün fırsattan faydalanacaq oldılar», – dedi Celâl.
Faallerni boysundıruv
Soñ vaqıtlarda Veciye Kaşka hasta edi. Mayıstan ağustosqa qadar Türkiyede tedaviylendi
Vefat etken Veciye Kaşka qırımtatar milliy areketiniñ eñ belli azalarından biri edi. O, 83 yaşında dünyadan ketti. Öz halqınıñ aqları oğrundaki arekette 50-nci yıllarnıñ soñundan başlap iştirak ete edi. Soñ vaqıtlarda Veciye Kaşka hasta edi. Mayıstan ağustosqa qadar Türkiyede tedaviylendi. Bu müddet içinde milliy areket iştirakçileriniñ ğayretinen evinde tamir işleri yapıldı. Eki afta evel Veciye Kaşkanıñ evinde dua yapmaq içün 100-ge yaqın vatandaşı toplandı.
Aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp yaqalanğanlarnıñ episi qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçileridir.
«Men olarğa bir grup deyim. Çünki olar, fikirdeş olıp, daima biri-birine qatnaşa, ep birlikte mahkemelerge kele ediler. Olar episi milliy areketniñ faaliyetçileri, episi siyasiy mabüslerniñ qorantalarına qoltuta ediler. Mustafa Degermenci ve Ali Asanovnıñ mahkemelerine kele ediler. Olar öz arasında dostlar kibi. Biz epimiz bir-birimizni bilsek de, içimizde kene de ayrı ufaq gruplar bar. Olar tamam böyle ufaq gruplardan biridir», – dep ikâye etti qırımtatar siyasetçisi Nariman Celâl.
Yaqalanğan Bekir Degermenci, «Fevral 26 işi»niñ figurantı Mustafanıñ babasıdır. Oğlunı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Aqmescitte Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar tarafından ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün muhakeme eteler. Mustafa eki yıl Tahqiq izolâtorında (SİZO) keçirdi. Lâkin aprel ayında onı ev apisine keçirdiler. Yaqalanğan Kâzim Ametov, Degermenciler qorantasınıñ qomşusı ve dostudır.
Aqsız yerde para talap etüv boyunca cinaiy işniñ daa bir figurantı Qurtseyit Abdullayev, Qurultay revizion komissiyasınıñ sabıq azası. O, 2004 senesi Aqmescitteki «Cotton» klubında slavân ve qırımtatar gençleri arasındaki çatışmada iştirak etkeni içün 9 yıl koloniya cezasına mahküm etildi. 2007 senesinde Ukraina prezidenti Viktor Yuşçenko Abdullayevni afu etti.
2014 senesinde faaliyetçi Qırımnıñ Rusiyege «qoşuluvı»na qarşı narazılıq bildirdi. 2015 yılında Aqmescitte Abdullayev Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen ötkerilgen tedbirde iştirak etip, üzerinde rus tilinde «Qırım – Ukrainadır» degen yazısı olğan sarılı-mavılı bayraqnı köterdi. Bunıñ içün oña 20 saat mecburiy iş cezası berildi.
Tintüvler dalğası
Aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp yaqalanğanlarnıñ evlerinde tintüvler yapıldı. Bekir Degermenciniñ evinde, apayınıñ aytqanına köre, telükesizlik hadimleri kompyuter, pasport ve «Fevral 26 işi» aqqında risaleni alıp qaldılar.
Aqmescitte telükesizlik hadimleri yalıñız Qurtseyit Abdullayevniñ evinde degil, aynı zamanda doğmuş qardaşı Eldarnıñ evinde de tintüv yaptılar.
«Eldar Abdullayevniñ evinde tintüv 13:00-de başladı ve 15:00-ke qadar devam etti. Eki «UAZ Patriot» maşinası, bir yengil maşina ve bir «Gazel» keldi. Başta adaşıp (yol qapıları bir-birine pek oşağanları içün) qomşularına kirdi ve yüzüqoyun yerge yatqızdılar. Episiniñ qolunda avtomatlar bar edi. Tintüvniñ soñuna qadar olar yattı», – dep bildirile «Krımskaya solidarnost’» birleşmesiniñ saifesinde.
Telükesizlik hadimleri eşyalarını aqtarıp qarıştırğan soñ Abdullayevler ağa-qardaşnı Rusiyeniñ Ekstremizmge qarşı küreşüv merkezine alıp ketti, lâkin daa soñra Eldarnı yiberdiler.
Ondan ğayrı Bay-Buğa (Blijneye, Kefe) köyündeki Ruslan Trubaç, Koreizdeki Asan Çapuh, Sarabuzdaki (Gvardeyskoye) Remzi Beytullayev ve Sultan Sala (Yujnoye) köyündeki Elvira Gaziyevanıñ evlerinde tintüvler yapıldı. Bulardan Remzi Beytullayev ve Elvira Gaziyeva yaqalanmadılar ve olarnıñ aqsız yerde para talap etüv boyunca cinaiy işke alâqası barmı, yoqsa olarğa qarşı yapılğan tahqiqat areketleri başqa sebebten yapılamı, belli degil. Elvira Gaziyeva bu arada Qırımnıñ tışında buluna.
Yaqalanğan beş faaliyetçi muvaqqat izolâtorğa alıp ketildi. Olar içün sıñırlav tedbiri ne vaqıt tayin etilecek, şimdilik belli degil.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ menfaatını taqdim etken Qırım advokatı Emil Kurbedinov, aprel 24-te Rostovdaki Rusiye mahkemesi bu iş boyunca qabaatlavnıñ şaatlarından birini sorğulap olamadı, çünki o, «oturışuvğa kelmege qorqtı», dep bildirdi. Bunı qorçalayıcı Qırım.Aqiqat muhbirine ikâye etti.
«Akem Ekstremizmge qarşılıq kösterüv merkezinden berilgen vesiqanı oqudı. Onda, şaatnıñ devletniñ imayesi altında bulunğanı ve oturışuvlarğa kelmege qorqqanı qayd etile. Prokuror, onıñ ifadeleri sadece oqulsın, dep muracaat etti. Aynı zamanda qorçalav tarafı buña qarşı çıqtı, çünki bizim fikrimizge köre, bu istek esassızdır», – dedi Kurbedinov.
Onıñ malümatına köre, şaat, Ukraina militsiyasınıñ sabıq hadimi ola. 2006 senesinde o, sanki «Hizb ut-Tahrir teşkilâtı ile alâqalı olğan» areketler içün aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Usein Kukuğa qarşı memuriy protokol tizgen edi.
«Yalta altılığı»nıñ diger advokatı, Edem Semedlâyev: «Amma Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesiniñ, zamanı aşması sebebi ile o işniñ qapatılması aqqında qararı bar. Qorçalavnıñ fikrine köre, tahqiqatçı sadece «Hizb ut-Tahrir» sözüni körip, bundan faydalanacaq oldı. Bu şaatnıñ ne aytacağını bilmeyim, lâkin o, bu ufaq şeyni bile seslendirmege qorqtı», – dep qayd etti.
Adı bildirilmegen şaat tarafından açıq menbalarda izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ malümatına köre, aprel 24-te keçken mahkeme oturışuvında prokuror işniñ materiallarını, esasen mahkemelerniñ bir de-bir İslâm edebiyatı eseriniñ yasaq etilmesi ya da ekstremistik olaraq tanılması aqqında qararlarını oqudı. Nevbetteki oturışuv aprel 25, saat 10-ğa tayin etildi.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiy teşkilâtına alâqalı olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte keçken köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantınıñ azat etilmesini talap etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
"Fälästin proyektınıñ BMO ğomum şurasında qabul itelüe AQŞnıñ käyefen töşerde"
Bu xaqta Törkiyä ilbaşı belderde
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Fälästin proyektınıñ Berläşkän Millätlär Oyışması ğomum şurasında qabul itelüneñ Amerika Quşma Ştatlarınıñ yänä käyefen töşerüen belderde.
İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın da qararnı zur unış bularaq bäyäläde.
Qalın Fälästinneñ xaqlı däğ’wasında Törkiyäneñ anıñ yanında bulunı däwam itteräçägen citkerde.
Tışqı êşlär ministrlığınıñ mäs’älä belän bäyle belderüendä “Xalıqara cämğiyät’neñ aqıllı fiker yörtüçe äğ’zaları Fälästin xalqınıñ yalğız qaldırılmayaçağın tağın ber tapqır bik açıq kürsätte”diyelde.
Belderüdä şulay uq Berläşkän Millätlär Oyışması ğomum särqätibeneñ qararnı cirenä citkerüne kötelüenä dä basım yasald.


text:
Eski Qırım civarında İslâm-Terek rayonınıñ Tamğacı köyünde (İzümovka) suv ağı keçirilgen arada musulman baştaşları ve insan kemikleri tapıldı, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Tahminlergen köre, baştaşlar XIII-XIV asırlarına aittir.
İslâm-Terek rayonınıñ baş imamı Nariman Koroğlu ve «Vetan» Eski Qırım din cemiyetiniñ reisi Rasim Sadredinov musulman qabirleri olğan yerge barıp, suv ağını kimler keçirgenini ögrenecek ediler, lâkin işçiler tapılmadı.
Rasim Sadredinovnıñ aytqanına köre, bu yer «kurgan Kemal-ata» adını taşıy, halq arasında anda Mamay (1335? – 1380, Kefe) mezarı yerleşkenini aytalar.
QMDİ matbuat hızmeti bildire ki, tapılğan insan kemikleri suv ağı keçirilmesini toqtatmadı. Bundan sebep Qırım Müftiyatı devlet organlarına muracaat etecek ola. Bu yerge tarihçı ve atiqiyatçılarnı celp etmege planlaştıralar.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı, Qırım siyasetçisi Andrey Sençenko dey ki, Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ yarımadanı regionda ne olıp keçkenini añlamağan «müstemlekeciler» ile tolduralar.
Bunı o Radio Svoboda efirinde yarımada sakinleriniñ qıtaiy Ukraina vatandaşlarına munasebeti aqqında olğan sualge cevap olaraq ayttı.
«Qırımda vaziyet deñişe. Anda, belki de, «miyi türlü olğan» yerli ealiniñ bir 20% bar. Olarnı deñiştiremezsin. Çoqusı – esli başlı insanlar. Amma Putin rejimi ile ketirilgen insanlarnıñ da ğayet büyük fayızı bar – Qırımnıñ yañı sakinleri. Qırım, Ukraina ne olğanını iç te añlamaylar. Olarnı Burâtiya, Orta yolaqtan ketirdiler – müstemlekeciler, yani. Amma eminim ki, Qırım cemiyetiniñ bu qısmı işğalniñ soñunda evlerine qaytıp keter», – dey o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda qalğan Ukraina Cenübiy regionınıñ arbiy prokuraturası Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri 6000 arbiyiniñ askerlikten qaçınuvını qayd etti. Bunı bazarertesi künü, fevral 23-te, Ukraina Cenübiy regionınıñ arbiy prokurorı Pavel Bogutskiy brifingde bildirdi, – dep haber ete matbuat hızmeti.
Arbiylerni cinaiy mesüliyetke çekmek içün qıdıralar, – dep ayttı arbiy prokuror.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Anton Geraşçenko dedi ki, Rusiye tarafına keçken ukrain flotunıñ 6 biñden ziyade deñizcisi «Barıştırıcı» saytınıñ malümat cedveline – separatistler ve terroristlerniñ cinayetleri boyunca bazağa – kirsetildi.
Onıñ aytqanına köre, «Aqyarda qalğan belgisiz vatanperverler» Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ hadimler bazasını baqmağa imkân berdiler.


text:
Oktâbr 14 künü Rusiye elçiligi ögünde ötkerilgen narazılıq merasiminde Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Ukraina zapt etilgen yarımadada vatandaşlarını qorçalamaq içün bir şey yapmağanını beyan etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qıtaiy Ukrainada Qırımda yüz bergen vaqıyalar aqqında haberdar degiller. Zapt etilgen yarımadada qalğan vatandaşlarını qorçalamaq içün Ukraina iç bir şey yapmay», – dep ayttı İslâmov.
O «qabaatsız olğan, lâkin dini rus standartlarına uymağan qırımtatarlarğa» qarşı Rusiye tarafından yapılğan areketlerni takbih etti ve Ukraina prezidentini ve ükümetini işğal etilgen Qırımda öz vatandaşlarını qorçalamağa çağırdı.
Oktâbr 12 künü zapt etilgen Qırımda terroristik teşkilâtınıñ qurumasında ve işinde iştirak etmesinde qabaatlanğan qırımtatarlarğa destek köstermek içün Kyivte Rusiye elçiligi ögünde tetbir ötkerildi.


text:
AB tış işleri nazirleriniñ oturışuvından evel Avropa Birligi tış işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerini, Ukrainağa tolusınen siyasiy ve maddiy yardım kösterecegini ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqı tanılmaycağını tasdıqlaycağını beyan etti.
«Men Kyivge AB tolusınen qol tutacağı, Minsk añlaşmalarınıñ amelge keçirilüvi ve qanunsız dep sayılğan Qırım ilhaqını tanımağaycağınen bağlı mesaj berdim. Ayrıca islâatlarğa tolusınen qol tutacağımız aqqında ayttım – biz nazirlernen bu aqta laf etecekmiz», – dep bildire Avropa diplomatiyasınıñ reberi Federika Mogerini, Ukrainağa «tolu siyasiy ve maddiy yardım» berilecegini beklegenini ilâve eterek.
Martnıñ 9-nda Avropa kommisiyası resmiy olaraq Ukrainağa bir milliard eurolıq makromaliyeviy yardım bermekni teklif etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bu qarar Ukrainadaki «islâatlar ilerileviniñ» tanılması olğanını ayttı.
Fevral soñu- martnıñ başında Petro Poroşenko bir qaç sefer taqımınen beraber, «Ukrainanıñ Avropa Birligi ve NATOnıñ» azası oluv strategiyasınınen alâqalı «teklifni» Anayasağa «bağlap» qoymaq kerek olğanını aytqan edi. Martnıñ 16-nda cenk meydanına yaqın zonanı ziyaret etken prezident, Ukrainanıñ NATO ve Avropa Birligine kirmege ıntılğanına dair Anayasağa deñişmeler kirsetilüvi boyunca leyha azırlanmasına buyruq bergeni aqqında aytqan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bir çoq mesken yerlerinde alâ daa qızdıruv meselesi çezilmedi. Novosti Krıma qayd etkeni kibi, «Nazirder şurası»na bu sebepten bir sıra şikâyetler kele eken.
Bunı qırım «Nazirler şurası» reisiniñ muavini Larisa Opanasük bildirdi.
«Qızdıruv sebebinden bir çoq insan telefon aça, Saq, Kezlev, Aqmescit, Yalta, Keriçten şikâyetler kele. Regionlarda dairelerge qızdıruv kelmegenini aytıp, qızdıruvnı başlamağa rica eteler», – dedi Opanasük.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım «Nazirler Şurası» qızdıruv mevsimini oktâbr 15 – aprel 15-ne qadar belgilegen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Birinci ağır çekide mutlaq dünya çempionı olğan, doğma Aqmescitten, ukrain boksçısı Aleksandr Usik, dünyanıñ bütün silâsını yoq etilmesini arzu ete. Bunıñ aqqında o, avgustnıñ 1-isinde “Gulliver” ticaret-eglence merkezinde keçken mühlisler ile körüşüvde ayttı.
“Barışıq, tınçlıq aqqında tüşünem. Dünyada yalan ve başqa şeylar pek çoq. Bir mültikte bala yalan aytqanınen burnu öse edi. İç tahmin etesizmi, dünyada ne qadar böyle “burunlılar” bar. Amma burunları, neçündir, körünmey. Men dünyanıñ bütün silâsını yoq eter edim”, - dedi Usik.
Sport ve ilimde yarışmaq mümkün olğanını de qoştı.
“Er şeyde yarışmaq mümkün, amma silâsız”, - dey Usik.
İyülniñ 22-sinde gecesi bitken Murat Gassiyev ile uruşnıñ neticesinde, Usik WBO ve WBC dünya çempionı kuşaqlarını saqladı, ve olarğa WBA Super ve İBF (evel Gassiyevde olğan) qulaşqları ve, eñ küçlü boksçılarnıñ uruşında yeñgenlerge berilgen, The Ring jurnalınıñ quşağını qoştı. Bundan da ğayrı, Mohammad Aliniñ Kubogını qazandı.
Qırımlı Usik ihtisasiy ringdeki bütün15 uruşında ğalip olıp çıqtı.
Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, Aleksandr Usikke Ukraina qaramanı unvanını bermege, prezident Petro Poroşenkoğa muracaat etecegini haber etti.
Usik, oña devlet mukâfatı berilmesine şübeli baqa.


text:
«Levada-tsentr» Rusiye içtimaiy merkezi tarafından keçirilgen fevral soravınıñ neticelerine binaen, rusiyelilerniñ 86% prezident Vladimir Putinniñ faaliyetine qoltuta.
Böylece, yanvar malümatlarına köre rusiyelilerniñ Putinge olğan itibarı bir fayızğa arttı. Cevap bergen adamlarnıñ 13 fayızı devlet yolbaşçısınıñ işi ile memnün degil. 54 fayızı da memleketteki işler doğru ketkenini tüşünmekte.
Bir yıl evelsi, 2014 senesi fevral ayında, devlet yolbaşçısınıñ faaliyetine qoltutqan rusiyelilerniñ sayısı 69 fayıznı teşkil etken edi, 30 fayızı qarşı çıqqan edi. Putinden ğayrı, rusiyeliler mudafaa naziri Sergey Şoygu ve tış işler naziri Sergey Lavrovğa inanalar.
Sorav fevral 20-23 künleri keçirildi. Rusiyeniñ 46 regionınıñ 143 mesken yeriniñ biñ altı yüz sakini soravda iştirak etti.


text:
Talil ve tahminler ukrain bürosınıñ reisi Sergey Dâçenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde aytqanı kibi, Qırımnıñ energetik qamaçavı aqqında laf yürsetmege vaqıtsızdır, çünki Ukraina şimdi Rusiyege tabidir.
Ekspert dey ki, Qırımnıñ energetik teminlevini sıñırlap, Ukraina «tenazuriy cevapnı elde ete bile».
«Ukraina yañı şaraitlerde öz energetik mustaqilligini teminlemegence, Rusiyege ve energetika saasında ola bilecek sanktsiyalarğa tabidir», – dedi Dâçenko.
Onıñ sözlerine köre, Donbassnıñ bir qısmı şimdi ukrain akimiyetiniñ nezareti altında olmağanı sebebinden vaziyet daa da zorlaştırıla.
«Bir qaç yıl evelsi özümiz öyle tabi degil edik. Amma resurslarnıñ büyük bir qısmı Ukraina nezareti altında olmağan territoriyada qalması sebebinden problemler başlandı», – dep añlattı Dâçenko.
Ekspert dey ki, devlet energetik havsızlığı ile vaziyetni eyileştirmek içün areket etmedi. Neticede Ukraina «kene de energiyanı ital etmege mecbur».
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya iştirakçileri «mal» qamaçavından soñ Qırımnıñ «energetik» qurşavınıñ ola bilecegini bildirgen ediler.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 7-nde, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketke çıqqan qırımtatar, musulman 13 kişiniñ şikâyetini baqmaqnı plalaştıra.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, birinci basamaq mahkemesinde qırımlılarğa 10 biñ (4,9 biñ grivna civarında –QA) ile 15 biñ (7,3 biñ grivna civarında –QA)ruble arasında cöremeler tayin etken qarar qabul etken edi.
«Nevbet ile şu otırışuvlar keçecek: Asanov B., 8:30, Murahas M., 8:40, Ablâtipov S., 8:50, Kerimov L., 9:10, Zekeryayev L., 9:20, Ziyadinov A., 9:30, Abibullayev E., 9:40, Ablâtipov U., 9:50, İbraimov N., 10:00, Seitmemetov S., 10:10, Grigor B., 10:20, Abduramanov F., 14:30, Ablâtipov E., 15:10», – denilmekte haberde.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mart ayında Ukrainada, 34 insandan ibaret nezaret etici missiya tizilgen soñ, bu BMTnıñ insan aqları boyunca yuqarı komissarnıñ idaresi azırlağan üçünci esabattır. Esabatta aytılğanı kibi, bu vaqıttan soñra, Donbassta adamlarnı yaqalap, qıynap, öldürip taşlağanları aqqında malümat çoqlaştı, Qırımda da qorqunçlı ceryanlar başlanmaqta.
BMT-nıñ yuqarı komissrı Navi Pilley Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde faaliyet etken silâlı şahıslarnı, «bu yerde yaşağan adam ve özlerini köşege sıqıştırmamağa» çağırdı. Onıñ sözlerine binaen, bunıñ episi, yalıñız «zulum, çekişüv, iqtisadiy cietinden yoqsuzlıqqa» ketire.
Eki taraftan açılğan ateş astında adiy adamlar qalmaqta
Ukraina territoriyasında çalışqan BMT missiyası Donbassta cinayetlerniñ artuvını qayd etti. Nezaretçilerniñ söylegeni kibi, havfsız olsa edi, biñlerce adamlar cenk alıp barğan yerlerni terk etmege arz eteler.
Bunen beraber, esabatta ukrain ükümetiniñ Jenevada aprel 17 künü imzalanğan añlaşmanıñ maddelerini: anayasa islâatları, regionlarğa daa çoq akimiyet berilmesi, rus tiline ayırı statusnıñ berilüvi ile adım-adım yerine ketirgeni qayd etile. Aynı zamanda, yuqarı komissar, avam halqnıñ eki taraf açqan ateş astında qalğanına diqqat çeke ve ükümetni halqara qanunlar esasında silâlı adamlar ilekureşmege çağıra. Çünki, soñki vaqıtları, adamlarnıñ ğayıp oluvı aqqında bildirmeler çoqlaşa.
Ukraina içün mesülietli olğan BMT-nıñ memurı Canni Magadzeni añlatqanı kibi, BMT-nıñ bu çağıruvnı Ukraina arbiy tedbirlerni halqara qanunlarına zıt alıp barğanı içün yapmadı, aksine:
«Yuqarı komissar kene de bunı hatırlatqanı müimdir. Çünki prezident Pötr Poroşenko şarqtaki vaziyetni eyileştirecegi aqqında vadelerine baqmadan, vaziyet deñişmey qalğanını köremiz. Biz, Donetsk ava limanına, Lugansk vilâyetinde ukrain sıñırcılarına yapılğan ücümlarnı kördik, ve silâlı şahsılar birleşmeleri erkânında çetel arbiylerniñ bulunuvını tasdiqlağan bir çoq deliller bar. Belki de, komissar ayırı adislerge diqqat çekecek oldı. Belki, yoq. Bizim tekmil malümatımız yoq. Çünki, nezaretçilerimiz ağır vaziyette çalışalar. Amma, ukrain arbiylerine halqara qanunları er alda riayet etilmesi kerek olğanını hatırlatmaq nafile degil, dep tüşünemiz».
Esabatta, söz serbestliginiñ sıñırlavı, mühbirlerniñ taqip etilüvi ve yaqalanuvı, arbiy areketler devam etken regionlarda malümat qıtlığı, video ve foto malümatnıñ teşviqat maqsadlarında qullanuvı da qayd etile. Hususan, Donetsk ava limanındaki uruşnıñ qurbanı olaraq kösterilgen Suriyedeki Aleppo şeerinden bala resiminiñ qullanuvı, daa evel ve diger yerde çıqarılğan BMT timsalleri resim etilgen ukrain vertoletnıñ, sanki Donbass üzerinde uçqanınıñ kösterilüvi aqqında söz yürütile.
Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı – soñu yoq bir cedvel
Qırımdaki vaziyetke esabatnıñ bir qısımı bağışlana. Canni Magadzeniniñ bildirgenine köre, BMT nezaretçileri yarımadağa kelip bile olamaylar.
«Qırımnı, ondan tış nezaret etemiz. Qırımğa bizni yibermeyler. Qırımda çalışıp başlağan bölügimiz, Odessa, Lvov, Kiyevde işini devam ettire. Biz, köçip kelgenlernen laqırdı etemiz, internetteki bildirmelerge diqqat ayıramız, Qırım sakinlerinen telefon vastasınen bağlanamız. Rusiyeli qanunlarnıñ Qırımda qullanuvı ve aqibetleri qasevetimizni arttıra», – dep qayd etti BMT vekili.
BMTnıñ Baş Assambleyası qabul etken 68/262 rezolütsiyasına baqmadan, Qırım işğal etilip, insan aqlarınıñ bozuluvına sebepçi oldı, bu cümleden: devletke bağlı olmağan teşkilâtlarnıñ qayd etilüvi, söz serbestligi, toplaşuvlarnıñ serbest ötkerilüvi, din teşkilâtlarnıñ serbestligi ve ukrain Pravoslav kilsesiniñ, musulman cemiyetlerniñ taqip etilüvi, Meclisniñ işine keder etüvi ve ilâhre.
Rusiyeniñ de-fakto Qırımnı idare etkenini közge alıp, BMT-nıñ insan aqları boyunca komissariatı işğal etilgen Qırım akimiyetine tevsiyeler cedvelini tizdi. Olarnıñ arasında, işke aluv, mülk saipligi, ukrain tilinde laqırdı etken ya da saylavlarda iştirak etken insanlarnıñ qorquzuvı meseleleri de bar.
Qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanı yuqarı komissarnıñ qasevetini arttıra.
«Olarnıñ ekseriyeti Qırımğa qaytıp olamaylar, mayıs 18 künü sürgünlikniñ 70 yıllığını qayd etmege yasaq etkenleri bizniñ Rusiye Federatsiyasınıñ yerli Qırım akimiyetine muracaat etmege mecbur etti», – dedi Canni Magadzeni. Ve onıñ ofisi Qırımda insan aqları boyunca vaziyetni tüzetmek içün Rusiyege konkret teklifler azırlağanını bildirdi.


text:
Änşi Sayat Medewovtiñ buğan deyin toqal alw mäselesine qatıstı pikiri qoğamda qızw talqığa tüskeni belgili. Tanımal änşi kezekti suxbatında sol oyın tağı da tolıqtıra tüsti. Bul twralı Caravan.kz basılımı xabarlaydı.
- Sayat ağa, qalay oylaysız elimizde toqal alwdı bïlik tarapınan zañdastırw mümkin be?
- Men ayta almaymın onı. Mümkin be, mümkin emes pe? Meniñ qolımdağı dünïe emes. Zañdı bekitetin kimder, depwtattar. Solar qolğa alıp, solar şeşetin dünïe ğoy. Biz sïyaqtı qarapayım änşiniñ qolınan kelmeydi. Bizdiki xalıqtıñ äñgimesin aytw, xalıqtıñ sözin aytw. «Bï aytqan sözdi qul da aytadı, biraq bïdiñ awızı dwalı» deydi ğoy qazaq. Xalıqtıñ sözi, sonı biz joğarğı jaqqa jetkizw üşin aytamız. Biz bï bolmasaq ta äytewir el arasında jürgen soñ eldiñ sözin aytamız. Ol joğarğı jaqtıñ qulağına iline me, joq pa onı bilmeymiz.
- Negizi eldiñ aytqanı ğana emes, jeke öziñiz de toqal alw mäselesin qoldaysız ba?
- Endi men de eldiñ arasınanmın ğoy. Eldiñ biri menmin. Tüptiñ tübinde aynalıp kelgen kezde bul urpaq sabaqtastığı. Qazir qalay, bir ana arı ketse 3 bala twadı odan keyin twğısı da kelmeydi. Ekinşiden, qazaqta qazir boydaq qız köp. Ajırasqandar köp. Onıñ bäri dalada qalw kerek pe? Onı türik te aladı, şeşen de aladı. Jaqsı, alıp, adam qılsa meyli, qanşama qazaqtıñ qızı şetelge barıp, jılap, elge qayta almay jatır. Bul bizdiñ qazaqtıñ namısına tïmey me? Tïedi. Sonı oylastırw kerek.
- Şeteldik küyew balalardıñ qaptap ketwi de sizdiñ namısıñızğa qattı tïetin şığar.
- Ïä, tağı bir mäsele, mümkin memlekettik turğıda ewroodaqqa kirgen soñ bolmaytın şığar, biraq degenmen qızımızdı qıtay alsa, bolmasa türik, özbek, qırğız alatın bolsa, nege bizdiñ memleket oğan azamattıq berw kerek? Qay qazaqtıñ Ata-Zañında bar edi? Qız jat jurttıq. Ketti, boldı. Küyew balaña azamattığıñdı berme. Qazaqta «Küyew – duşpan» degen söz bar. Ketti ma sol elge ketsin. Al bizde qıtay da qazaqtıñ qızın alıp, azamattığın aladı. Özbek te söytedi. Kerisinşe tïgen qızdıñ azamattığın alıp qoyatın bolsa, eşkim basqa ultqa turmısqa şıqqısı kelmeydi. Osıdan barıp tärbïe buzıladı. Tïe me sol elge ketsin. Bizdiñ qazaqta qızdı qaytarmawğa tırısqan. Osı zañdı memleket qolğa alsa deymin. Azamattıq bermew twralı zañ şığarsa.
- Sayat ağa, öziñizde toqal bar ma?
- Men özimniñ otbasım twralı köp aytpaymın. Aytqım da kelmeydi. Ol jarïya etetin dünïe emes. Ol meniñ jeke ömirim.
- Öziñiz qız ösirip otırğan şığarsız? Bolaşaqta qızdarıñız da birewge toqal bolamın dese, sizge awır bolmay ma?
- Men qarsı emespin. Eger asıray alatın bolsa, jağdayı kelse, üyin äperip, jağdayın jasap beretin bolsa, nege qarsı bolwım kerek, qarsı emespin.
Derekközi: kaz.caravan.kz
Kommentarïï


text:
Meteorit
Meteoritler - tiykarınan tastan, temir, tas-temirden ha’m bazı bir muzdan ibarat boladı. tariyx adamlar bir neshe ret aspan denelerinin’ Jer «qıdırıp kelgen» «wa’kili» nin’ muzdan ibarat bolg’anlıg’ın ko’rgen. Jerdin’ betine tu’sip atırg’an meteorittin’ aspanda qaldırg’an izi - bolid. Bazda aspannın’ tasları bir qansha u’lken bolıp Jer atmosfera qatlamınan o’tip baratırg’anda janıp u’lgermeydi ha’m bolid tu’rinde Jerdin’ betine tu’sedi. Olar meteoritler degen at penen ataladı. Birinshi bolıp aspannan tastın’ tu’siwinin’ mu’mkin ekenligin Peterburg Ilimler akademiyasının’ xabarshı ag’zası Xladniy o’zinin’ 1794-jılı basılıp shıqqan «Pallas ta’repinen tabılg’an temir bo’leginin’ kelip shıg’ıwı ha’m ol menen baylanıslı ta’biyat qubılısları haqqında» shıg’armasında ilimiy jaqtan tiykarladı. E.F.Xladniy Krasnoyarsk u’lkesine tu’sken temir meteoritti uzaq waqıt u’yrenip, onın’ aspannan tu’skenligine tolıq isenim payda etti ha’m joqarıda tilge alıng’an ilimiy shıg’armanı jazıw menen meteoritika birinshi bolıp tiykar saldı.
Meteoritlerdin’ basqa da atları bar bolıp: aerolitler, siderolitler, uranoliti, meteorilitler, betiller (baituloi), aspnlıq, hawa, atmosferalıq ya’ki meteorlıq taslar dep te ataydı.
Meteoritlerdin' Jerge tu'siw protsesi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Aspan taslarının’ Jerge tu’siwi ju’da’ a’yyemnen beri baqlang’an bolıp, bul taslar quday Jerlilerge inamı dep qarar ha’m muqaddes dep esaplanatug’ın edi. Aspanda ha’r qıylı u’lkenlikke iye bolg’an ha’r qıylı taslar mın’-mın’lap tabılatug’ın bolıp, olar da planeta sıyaqlı Quyash a’tirapında aylanadı. Olardın’ ishinde ha’r qıylı orbita menen birge, orbitaları jalg’ız bolg’anları da ko’plep ushıraydı. Mısalı: ıdırag’an kometa («quyrıqlı juldız») orbitasında mın’lap ha’r qıylı u’lkenliklerdegi aspan deneleri de ushıraydı. Orbitası boyınsha qozg’alatug’ın bunday mayda deneler Jerge jaqınnan o’tip baratırıp onın’ ku’shli ta’sirine beriledi ha’m o’z «jolların» planetamız ta’repke qaray burıwg’a ma’jbu’r boladı. Meteoritler Jer atmosferasına sekundına onlag’an kilometr tezlik iye halda kirse de hawanın’ u’lken qarsılıq olardın’ tezden «ha’wirden tu’siredi». Esaplawlardın’ ko’rsetiwinshe Jerge urılıw payıtında olardın’ ortasha tezlik sekund 200-300 metr quraydı. Stanyakovish tezligi sekundına 4 kilometrge shekem bolg’an taslardın’ Jerge urılıwı partlanıw menen tamam bolatug’ınlıg’ın jaqtan tiykarladı. Partlawg’a meteorit urılıw payıtında krater (ha’wiz) payda etip, onın’ bo’lekleri bir neshe kilometrge shekem atılıp ketedi. Tezligi sekundına 4 kilometrden artıq bolg’an aspan tasının’ Jerge urılıwınan ajıralıp shıqqan energiya mug’darı sonday massalı partlawshı zatlardan (partlaw payıtında) ajıralg’an energiyadan bir neshe ese artıq boladı. Bunday u’lken tezlik penen urılıwshı meteorit energiyasının’ bir bo’limi onı tolıq puwlandırıp jiberiwge sarıp etilse, qalg’an bo’limi krater payda qılıw ha’m topıraq qızdırıwg’a ketedi. Bunday u’lken tezlikke erisiwshi meteorittin’ massa ju’da’ u’lken (shama menen 100 tonna) bolıwı esaplawlardan ma’lim. Sonın’ ushın da massası 100 tonnadan artıq aspan «miyman»ların Jerde tabıwg’a bolmaydı, olar «avtograf» sıpatında Jerde u’lken kraterler g’ana qaldıradı. Meteorit Jerge urılg’anda onın’ tezligine baylanıslı ha’r qıylı u’lkenliktegi ura (oyıqtı) payda etedi. Uranın’ teren’ligi urılıw ornının’ jumsaqlıg’ına da baylanıslı. Esaplawlardın’ ko’rsetiwinshe planetamızg’a jılına 500 den artıq bunday taslar kelip tu’sedi. Biraq Jer betinin’ shama menen 70 payız suw menen qaplang’anlıg’ın itibarg’a alsaq, bul taslardın’ 350 ge jaqını ten'iz ha’m okean tu’plerinen orın alıp, izsiz jog’alatug’ınlıg’ı ma’lim boladı. Qalg’an qurg’aqlıqqa tu’setug’ın 150 tastın’ ba’rshesi de adamlar jasaytug’ın orınlarg’a tu’se bermeydi.
Jer betine tu'sken en' belgili meteoritler[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Planetamızda tabılg’an iri meteoritler ishindegi en’ irisi tu’slik-batıs Afrika «o’kpelew qa’dem»in qılg’an bolıp, bul temir meteorittin’ boy ha’m uzınlıq shama menen 3 metr, eni bolsa 1 metrden artıq. Bul gigant temir «miyman»nın’ awırlıg’ı 60 tonna. Alım Gordon anıqlawı boyınsha meteorit Jer atmosferasına kirmesten aldın 100 tonna shıg’atug’ın bolg’an.
Ullı Karl zamanındag’ı qol jazbalardın’ birinde bolsa aspannan u’lkenligi sa’l kem u’ydey keletug’ın muz bo’leginin’ tu’skenligi haqqında jazıladı. 1908-jılı Sibir taygasına «miyman» bolg’an basqa bir aspan denesinin’ neden ibarat bolg’anlıg’ın anıqlaw alımlar arasında on jıllap sozılg’an talıqlawlarg’a sebep bolıp, ha’zirge shekem o’z sırın saqlamaqta.
1970-jıldın’ 8-mayında Kiev oblastının’ İagotina qalasında bultsız ashıq hawadan u’lken muz bo’legi Jerge urılıp, bir neshe bo’lekshelerge ıdırap ketken. O’lshep ko’rilgende bo’leklerdin’ ulıwmalıq awırlıg’ı 15 kilogrammg’a jetken.
Meteorit payda qılg’an iri kraterlerdin’ biri Arizona shtatında (AQSH) tabılg’an bolıp, onın’ diametr 1300 metrge, teren’ligi bolsa 175 metrge jetedi.
1891-jılı bir topar AQSH alımları Arizona shtatı boyınsha saparg’a shıqqanda olar sahra ortasında ju’da’ u’lken ura (urag’a) dus keldi. Voronka a’tirapında 10 kilometrge shekemgi qashıqlıqqa ılaqtırılg’an taslardın’ tabılıwı, voronka topırag’ının’ bir bo’liminin’ ezilip untaq topıraqqa aylandırılg’anlıg’ı ha’m basqa bir bo’liminin’ erip bolıp qatpag’a aylang’anlıg’ı tiykarında alımlardın’ ta’repinen krater partlawg’a baylanıslı ju’zege kelgen degen juwmaqqa keliwlerine tiykar boldı. Alımlar nabıt bolıw ju’z bergen bul orınnan ko’p uzaqta bolmag’an orında jasag’an, a’yyemgi waqıtlardag’ı belgili hind qa'wim a’wladlarınan sorastırıp, krater a’tirapı zonasın Alvasti jırası dep atalatug’ınlıg’ın ha’m a]psana sa’ykes, «bul Jerge bir waqıtları qudaydın’ o’z ot arbasında tu’skenligin» anıqladı. Bunnan son’ alımlar krater - aspan tasının’ «isi» degen gu’man menen onın’ a’tirapın qıdırdı. Na’tiyjede krater qasınan ha’m ha’tte onnan onlag’an kilometrge shekemgi qashıqlıqlardan meteorit bo’leklerin taptı. Mın’lap tabılg’an meteorit bo’leklerinin’ ulıwmalıq awırlıg’ı 20 tonnadan artıq bolıp shıqtı.
Aspan «miyman»larının’ biri 1514-jılı Germaniya tu’sken tas meteorit bolıp, ol tu’sken orıng’a jaqın jaylasqan shirkew ornatılg’an ha’m qaytadan «aspang’a ushıp ketpesligi» ushın temir shınjırlar menen baylap qoyılg’an. Bul shirkew de qudayg’a tabınıwshılar ushın muqaddes orıng’a aylang’an.
İri meteorit payda qılg’an kraterlerden ja’ne biri Texas shtatında tabıldı. Onın’ diametri 162 metr bolıp, teren’ligi 5 metrdi quraydı. Krater ha’m onın’ a’tirapındag’ı maydanda shama menen bir yarım mın’ temir meteorit bo’lekleri tabılg’an.
1931-jılı Avstraliya Xenberi sho’linde bolsa meteoritler «jawını»nan payda bolg’an 13 krater tabıldı. Olardan en’ u’lkeninin’ diametri 165 metr bolıp, teren’ligi 15 metrge jetedi. Kraterlar toparı jaylasqan maydannan shama menen bir yarım mın’ meteorit bo’leklerinin’ tabılıwı da jergilikli turg’ınlar arasında tarqalg’an «tik jar artında janıp tu’sken Quyash» a’psanası bul kraterlerdin’ aspan tasları «bombardirovka»sının’ aqıbeti ekenliginen derek beredi. Tabılg’an taslardın’ awırlıg’ı bir neshe kilogrammnan yarım tonnag’a shekem jetedi.
1871-jıl 10-dekabrde Banduga (Yava) qasındag’ı sho’l maydang’a tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 8 kilogramm bolıp, Jerge 1 metrge shekem kirip ketken. 1910-jıldın’ 12-iyulında Sant-Mixel(Finlyandiya) qasına tu’sken aspan tasının’ awırlıg’ı bolsa 10 kilogramm bolıp, yarım metr teren’liktegi uranı payda etken.
1948-jılı Norton (Kanzas shtatı) qalası qasındag’ı ma’kke atızına tu’sken aspan deneleri «wa’kili» nin’ awırlıg’ı bir tonnag’a jaqın bolıp, payda qılg’an urasının’ teren’ligi u’sh metrge jetti.
Sibir «miymanı» Podkamennaya Tunguska da'rya on’ jag’asında jaylasqan Vanovare awılınan ju’z kilometrge jakın arqa-batısqa ertelep, Quyash biraz ko’terilgende kelip tu’sken. jer silkiniw salıp, planetamızg’a «qa’dem qoyg’an» bul aspan denesi keyinirek Tungus meteoriti meteoriti atı menen ilimde ken’ tanıldı.
1947-jıldın’ 12-fevral ku’ni basqa bir aspan tası - Sixote-Alinsk meteoritinin’ tu’siwine Uzaq Shıg’ıstag’ı İman qalashasında islewshi xudojnik Medvedev gu’wa boldı. Onın’ aytıwınsha, otlı shar arqasınan burqırag’an tu’tinli iz qaldırıp ha’m ha’r qıylı ta’replerge ushqınlar atıp, u’lken tezlik penen gorizont ta’repke ushtı. Otlı shar gorizonttan jog’alg’annan keyin ol ta’repten ju’da’ ku’shli partlaw dawısı esitildi. Keyingi jılları bul temir meteoritti u’yreniw boyınsha sho’lkemlestirilgen ilimiy ekspeditsiyalar bul «aspan miymanı»nın’ Jer betine tu’spesten aldınıraq hawada ıdırag’anlıg’ın ha’m onın’ bo’leklerinen payda bolg’an voronkalar bir neshe kvadrat kilometr maydandı iyelegenligin anıqladı. Payda bolg’an voronkalardın’ (uralardın’) diametri 60 santimetr 28 metrge shekem bolıp, olardan tabılg’an meteorit bo’leklerinin’ awırlıg’ı 1 kilogrammnan 70 kilogrammg’a shekem boldı. Esaplawlar meteorit bo’leklerinin’ ulıwmalıq awırlıg’ının’ 100 tonnadan kem emes ekenligin ko’rsetti.
Qızıqlı faktler[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Shixuaxua (Meksika) tabılg’an Morita dep atalatug’ın tuwrı konus ta’rizli meteorittin’ awırlıg’ı 11 tonna bolıp, ha’zir Mexiko saqlanadı. Argentina Kampo-del-Selo («Juldızlı maydan») maydanında tabılg’an aspan «wa’kili» nin’ awırlıg’ı 13 tonnanı, Amerikanın’ ta’biyat tariyxı muzey saqlanıp turg’an 1902-jılı Oregona tog’aylarınan tabılg’an Villamette temir meteoritinin’ awırlıg’ı 14 tonnanı quraydı. Sinszyan (Qıtay) oblastının’ Armanti qalashası qasına tu’sken meteorittin’ awırlıg’ı 20 tonna, Tanganika tu’sken Mbozi atlı basqa bir meteorittin’ boyı 4 metr shamasında bolıp, eni ha’m qalın’lıg’ı 120 santimetr, awırlıg’ı bolsa 25 tonna. Meksikanın’ Sinapoa shtatına tu’sken aspan tası da basqalarınan qalıspaydı. Onın’ boyı 4 metrdi, eni shama menen 2 metrdi, qalın’lıg’ı bolsa 1 metr 60 santimetrdi qurap, awırlıg’ı 27 tonna shıg’adı. Shıg’ıs Grenlandiya tu’sken meteorit Jerge urılg’anda bo’leklenip ketti. 1897- jılı Nyu-York alıp kelingen ha’m Keyi-York dep atalatug’ın bul meteorittın’ u’sh u’lken bo’leklerinin’ awırlıg’ı 30 tonna («Palatka»), 3 tonna («Ayol») ha’m 408 kilogramm («It») nı quraydı.
Pu’tkil insaniyat tariyxında meteorlardın’ 15 danası g’ana adamlar jasaytug’ın orınlarg’a tu’skenligi anıq esapqa alıng’an. Sonnan to’rtewinde adamlar jen’il jaraqatlang’an ha’m kontuziya alg’an.


text:
Vahiy
Vahiy (arapça وحي) - Allahnıñ öz buyruq ve sözlerini peyğamberlerge bildirilmesi ve bu tarzda bildirilgen bilgiler.
İslâmğa köre, vahiy peyğamberlerge meleklerniñ büyügi Cebrail vastasınen ya da vastasız şekilde ene. İnsanlarğa vahiy yollanmasınıñ bir taqım sebepleri bar, bularnıñ eñ müimi Allahnıñ insanlarğa doğru yolnı köstermege istegenidir. Allah Qurannıñ nasiat ve ögüt olğanını ve añlaşılmaq içün endirilgenini bildire. Vahiy ile insanlıqqa kerçek inanç esasları, eyilik, eş areket ve tavırnıñ doğru ve güzel olğanı ögretile.


text:
Törekmänstan wäkillege Tön’yaq Koreyağa säfär qılğan
İke il tışqı êşlär ministrlıqları wäkillekläre säyäsi temalarğa fiker alışqan
Törekmänstan tışqı êşlär ministrlığı wäkillege Tön’yaq Koreyağa säfär qılğan.
Tışqı êşlär ministrlığınıñ bu xaqtağı belderüendä 25-26 nçı iyül’ könnärendä Tön’yaq Koreya başqalasında ike il tışqı êşlär ministrlıqları wäkillekläreneñ säyäsi temalarğa fiker alışuları citkerelgän.
Söyläşülärdä ike il arasında säyäsät, iq’tisad, mädäniyat tarmaqlarında häm xalıqara oyışmalarda ike yaqlı xezmättäşlek mäs’äläläre qaralğan.
Yaqlar älege söyläşülärneñ ike il xalıqları arasındağı duslıqnı nığıtuğa häm Törekmänstan – Tön’yaq Koreya xezmättäşlegen här tarmaqta üsterügä öleş kertäçägenä basım yasağan.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «nazirlerini» mecburiyetlerniñ eda etilmemesi içün mesüliet aqqında tenbiyeledi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Nazirlerni tenbiyeleyim – işiñizniñ neticesi aqqında yañlış malümat berilmesi içün sizlernen ayırı laf etecegim! Men böyle insanlar ile çalışmaycağım! Amelde kerek olğanı kibi etilmegen işiñizni kâğıtta alâ derecede olğanı kibi kösterseñiz, maña böyle esabatlar kerekmey. Mecburiyetleriñizge mesüliet ile yanaşmağa rica etem», – dedi Aksönov toplaşuvda.
Nefaqa ve aylıqlarnıñ ödenilmesi, Rusiye pasportlarınıñ berilmesi ile bağlı muzakerelerde Qırım işleri boyunca Rusiye naziri Oleg Savelyev de iştirak etti.
Yaqında Qırımda istifalar dalğası olğan edi.
Öz vazifelirini Qırımnıñ «birinci baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev, «sağlıq saqlav naziri» Pötr Mihalçevskiy, Qırım tibbiy müessiseleriniñ bir sıra baş ekimleri ve Keriç, Aluşta, Kezlev şeer başları qaldırdı.


text:
Bunı öz başına tayinlengen Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, bugün Qırımnıñ suv ile teminlevi «Qırım Cumhuriyetiniñ baş muavini» Lenur İslâmov ile muzakere etildi.
O, bu meseleni eñ yaqın kelecekte çezmege kerekligini qayd etti.
«Qırım sakinleri üküm sürgen vaziyetten zarar körmemek kerekler», – dedi o.
Toplaşuv neticesinde Qırım sakinlerine suvnı İslâm-Terek rayonıñ Kriniçiki ve Cuma Eli köylerindeki araçıqlarından almaq imkâniyetini baqmağa qarar aldılar.
Endi mütenasip emirler de berildi.


text:
Azeri Toy Mahnıları - ЛeзrиHka mp3
Yüklenib: 12759
Mahni vaxti: 04:17
Mahni adi: ЛeзrиHka
Fayl hecmi: 3.94 Mb
Bitrate: 320 kbps
Azeri Toy Mahnıları mp3 mahnilar
Azeri Toy Mahnıları - CBaдeбHaя AзepбaйджaHckaя ЛeзrиHka 08:39
Azeri toy mahnilari - Borçalı toyu-Qara zurna-tellayı 02:47
Azeri Toy Mahnıları - 5 ritm 04:38
Azeri Toy Mahnıları - Meni öldürecek senin gözlerin 02:58
Azeri Toy Mahnıları - Nağara 01:06
Azeri Toy Mahnıları - ЛeзrиHka mahni sozleri haqqinda
eladiki bu
yashasin jan Azarbayjan!
avarlarin mahnisidi men dilide bawa duwurem tam olmasada 40-50%
Salam Vsem Druzia Kavkaz Azerbaijan Georgia Chechenya Dagestan Osetia Karachay Kabardin ingushetia Adiga Bular Esli Kavkazdi Basqa Yalandi ermeniler kavkazli deyiler armenia ne kavkaz ni kogda ni bile somxeti arasodes ar iyo kavkazshi - rasac martalia martalia da imitom ro egeni chveni adgilebze cxovreben erevan ara somxetis 1500 azerbaycan armine no caucase
Xais edirem soyus yazmayin soyus ve ya artig eskiy ve reklam edenin commenti xeberdarliqsiz silinecekdir! Ona gorede hormet qoyun , hormet gorun.
her nece mahnidi qulaq asin daa.hami bilici olub.avardi.lezgidi her kimdi oxuyur.bilseniz ne olacaq axi.gizli is gormur axi.
Super ocen.Day Allah zdorovya vam zemlyaki rodniye.
super mahnidir yeri var severek dinleriyer eladir
Her nedir; Avar, Tatar, Talış. Esas odur ki: qeşeng mahnıdır, sadece dinlyleyib keçin! by: Ulvi Production
salam olsun azerbaycana
aзepбaйжaH apMeHии He KaBkaз ,зa KaBkaзa
lezqinqa candir can.


text:
Sïnoptïkterdiñ 22 şilde küngi awa rayı boljamı
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstannıñ key jerlerinde atmosferalıq fronttardıñ ötwine baylanıstı 22 şilde küni awa rayı qubılmalı boladı. Respwblïkanıñ oñtüstiginde, oñtüstik-şığısında, oñtüstik-batısında jäne soltüstiginde jawın-şaşınsız kün rayı boljanadı. Key jerlerde nayzağay oynap, jañbır jawadı, jel küşeyedi. Oñtüstikte jäne oñtüstik-şığısta şañdı dawıl turadı. Kündiz soltüstikte, ortalıqta, batıs pen şığısta burşaq jawwı ıqtïmal, dep xabarlaydı QazAqparat «Qazgïdromet» RMK-ğa silteme jasap.
Atap aytqanda, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ key jerlerinde 15-20 m/s ekpinmen soqqan jeldiñ jıldamdığı 25 m/s küşeyedi.
Batıs Qazaqstan, Aqmola, Pavlodar, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key jerlerinde nayzağay oynaydı, 15-20 m/s jel soğadı, kündiz burşaq bolwı ıqtïmal. Batıs Qazaqstanda dawıl kütiledi.
Jambıl, kündiz Qızılorda oblıstarınıñ key jerlerinde jel 15-20 m/s küşeyip, şañdı dawıl turadı.
Atıraw, Aqtöbe, Qostanay, Qarağandı oblıstarında key jerlerde nayzağay bayqalıp, jel 15-22 m/s küşeyedi.
Mañğıstaw oblısınıñ key jerlerinde tünde jel 15-20 m/s boladı.
Sonday-aq Almatı, Qızılorda, Atıraw oblıstarında, Mañğıstaw, Jambıl, Batıs Qazaqstan, Qarağandı oblıstarınıñ key jerlerinde qattı ıstıq saqtaladı. Türkistan oblısında qattı ıstıq, şöldi awdandarda öte qattı ıstıq kütiledi.
Mañğıstaw, Qızılorda, Türkistan oblıstarında, Atıraw, Batıs Qazaqstan, Aqtöbe, Qostanay, Jambıl, Almatı oblıstarınıñ key jerlerinde joğarı ört qawpi saqtaladı.


text:
Maden Haritaları
İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek, İçerik Bilgi Yazısı Eklenecek,


text:
«Bu mesele üç ay devamında baqıldı. Biz epimiz mayısnıñ 18-den soñ men Devlet Şurasında vazifelerime buyuracağım aqqında qarar aldıq», - dedi İlyasov.
İlyasov milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen grajdanlarınıñ problemleri ile bağlı ve halqnıñ qaytarılması meselelerinde Rusiye Prezidenti Vladimir Putinnıñ avalelerni ömürge keçirmege niyetlene.
Mayısnıñ 21-de Qırım «parlamenti» Rezmi İlyasovnı «spiker muavini» vazifesine tayinledi. Umümen 77 deputattan bu qararğa 74 deputat qol tuttu, biri bitaraf oldı, ve ekisi aslı rey bermedi. Vladimir Konstantinov ise Remzi İlyasovnıñ tayinini «hayırlı işaret» dep köre.
Keçken afta «kelişikli» qırımtatarlarnıñ delegatsıtyası Soçide Vladimir Putin ile körüşti. Körüşüvde qırımtatar halqnıñ problemleri aqqında laf yürsetildi. Delegatsıya erkânında Remzi İlyasov da bar edi.


text:
Lidiya Monkstiñ “Aqın qoyan” attı kitabı qazaqşağa audarılıp basılıp şıqtı
Immensely proud to become the first translator of Juliya Donaldson’s books into Kazakh. The Rhyming Rabbit is ready, The Gruffalo is next. I started it as a hobby at my book-loving daughters’ request. Hope Kazakhstani children will enjoy it as well I am grateful to my wife Aliya, daughters Faiza and Hanifa for their encouragement and support! Many thanks to Julia Donaldson and Lydia Monks for amazing stories and illustrations, Raya Qader, who made this translation possible, and her Steppe&World Publishing House, and Macmillan Publishers!
Qazirgi ağılşıntildi balalar ädebietiniñ körnekti aqını Djuliya Donal'dson men körkemdeuşi Lidiya Monkstiñ “Aqın qoyan” attı kitabın qazaqşağa audarğan edim. Äliya ıntalandırıp, kitapqwmar qızdarım Fayza men Hanifa qolqalap qoymağan soñ hobbi retinde bastağan bwl jobanı jüzege asıruğa tikeley sebepşi bolğan - Raya Qader men osı talaptı da isker qarındasımnıñ Steppe&World baspası. Äueli Donal'dsonnıñ avtorlıq qwqıqtarına ie wlıbritaniyalıq Macmillan baspasımen özim kelissöz jürgize bastap, soñına deyin jetkize almağan edim. Birneşe tilde erkin söyleytin London universitetiniñ tülegi Raisa halıqaralıq kitap järmeñkelerine qatısa jürip, eksklyuzivti qwqığın aluğa qol jetkizdi. Rayağa köpten köp raqmet! Otbasıma alğısım şeksiz. Jazuşı men suretşige ädemi hikayaları üşin äbden razımın. Eñ bastısı – qazaqı tabiği tirkesti etip tüpnwsqadan tikeley audarılğan bwl kitaptardı Qazaqstandağı wl-qızdar süyip oqıp, tilderi tez şığıp, oylau qabiletteri jıldam damısın dep tileymin! Biılğı Ramazan ayınıñ alğaşqı küni Qwdaydan swrağan alğaşqı närsem osı boldı. Kitaptı bir aptanıñ işinde Qazaqstandağı negizgi dükenderdiñ basım köpşiliginen tabasızdar.
Ğalım BOQAŞtıñ facebook paraqşasınaan alındı


text:
Qör'än:Täbäräq süräse
- Bu sürä eçtälegen xatalarğa qarap çığası bar.
- Bismillāh-ir-raxmān-ir-raxīm.
1. «Täbāräqälläzī biyädihil mölkä wähūä gälā kölli şäy iñ qädīr.»
- Härber närsägä padişah bulğan Allahı tägälä härber kimçelek sífatlarınnan päq buldı. Ul Allahı tägälä här närsägä köçe citküçerder. Ul Allahı tägäläneñ här närsä üzärinä köçe citküçeser. Härber telägän eşen buldıruğa qadírdır.
2. «Älläzī xaläqäl mäwtä wäl xäyātä liyäbölüwäköm äyyököm äsänä ğämälā.»
- Ul Allahı tägälä şundayın zattır, ülemne wä dä tereklekne bar itte. Bolarnı bar itmäke Allahı tägäläneñ sezne qayuıñız ğämäl yözennän güzälräk ikänen sınamaq öçen…
- İ, mökällif (zäğif) bändälär! Sezneñ qaysığız ğämäl yözennän kürkämeräkter? Xädistä bäyän qılına: «Ğämäldä iñ kürkäm keşe şul: ğaqılda kürkäm bulıp, Allahı tägäläneñ xaramnarınnan saqlanuçırağı wä Allahı tägäläneñ täğäte-ğibädätenä aşığuçıraq bulğan ädämder».
3. Wä höyäl ğäzizöl ğäfūr.
- Ul Allahı tägälä här närsägä ğälib (östen) wä härber ğönahlarınnan täwbä qıluçılarnı yarlıqağuçidır.
4. Älläzī xaläqä säbögä sämāwātiñ tíbāqā.
- Ul Allahı şundayın Allahı tägäläder – cide qat kükne bägzese östenä qat-qat itep, müäfiq itep yarattı (berse-bersenä qomaçawlıq itmi torğan).
5. Mā tärāfī xälqírraxmāni miñ täfāüt. Färcigil bäsara häl tärā miñ fötūr.
- Äy, Rasul! Sin Allahınıñ bar itkän küklärendä törlelekne kürmässeñ, yañadan küzeñne qaytarıp qara: küklärdä ber-ber tişek yä yarıq kürerseñme? Älbättä, kürmässeñ.
6. Sömmärcigil bäsara kärratäyni yäñqälibä iläykäl bäsaro xāsi'äw wähöwä xäsīr.
- Monnan soñ tağın küzeñne qaytarğannan soñ tağın qaytarıip qara. Küpme qarasañ da küzeñ maqsudınnan mäxrüm bulıp, küklärdä yarıq kürüdän ömetsez bularaq qaytır.
7. Wäläqädö zäyyännässämāā'äd-dönyā bi mäsābīxa wäcägälnāhā rocūmäl lişşäyātín.
- Täxqiq;, bez tübänge kükne yaqtı yoldızlar ilä zinnätlädek, häm dä ul yoldızlarnı zararlı zatlarnı sörgüçe qíldıq – şäytannarnı.
8. Wä ägtädönā lähöm gäzābässäğīr.
- Däxi dönyada yoldız oçqınnarı belän yandırğannıñ soñında, äxqrättä ul şäytannar öçen yanıp torğuçı ut ğazabın xäzerlädek bez (yäğni, Allahı tägälä).
9. Wälilläzīnä käfärū birabbihim gäzābö cähännäm. Wä bi'säl mäsír.
- Rabbılarına íman itmägän käferlär öçen iñ yaman urın bulğan cähännäm ğazabı bulğuçıdır.
10. İzāā ölqū fīhā sä'älähöm xazänätöhāā äläm yä'tiköm näzīr.
- Qayçan ul tamugga käferlär salınmış bulsa, uttan ber qäbäxät tawış işettelär, tämüğ käferlärgä açığınnan qaynap yarılırğa yaqın bulır. Käferlär keräçäk ut şundí yaman sífatlıdır. Ni yawız urındır ul alar baraçaq cähännäm (Allah saqlasın).
- Alar kürerlär – ul tämuğı qaynar wä qaynap tormağı säbäple alarnı ber märtäbä öskä çığarır wä ber märtäbä töpkä töşerer, qaynap torğan qazandağı it kebi.
11. Köllämāā ölqiyä fīhā sä'älähöm xazänätöhāā äläm yä'tiköm näzīr.
- Qayçan tämuğğa käferlärdän ber ğruh salınmış bulsa, şul waqıtta tamuğnıñ saqçıları ul gruhdanL «Sezgä ímanğa öndäp, käferlärgä tamuğlar bulaçaq diep qurqıtuçı päygämbärlär kilmädemeni?» – diep sorarlar…
12. Qālū bälā qädöcāā'änā näzīr. Fäkäzzäbönā wä qölnā mā näzzälällāhö miñ şäy'iñ. İn äñtöm illā fī dalāliñ käbīr.
- Bu sorawğa käferlär äyterlär: «Döres, bezgä päygämbärlär kildelär, ämma bez alarnı yalğanğa totıp, sezgä Allahı tägälä hiç närsä cibärmäde, barı sez olluğ bulğan azğınlıqlarda ğına sez didek».
13. Wä qālū läw könnā näsmägö äw näğqilö mā könnā fīī äs'xābissägīr.
- Yänä dä käferlär äyterlär: «Ägär bez päygämbärlärneñ süzlären totu niäte ilä tıñlağan bulsaq ide, yä isä alarnıñ süzen ğaqılımızğa salıp uylağan bulsaq ide, älbättä, tämüğ ähelläre eçendä bulmas idek», – diep.
14. Fägtärafū bizämbihim. Fäsöxqäl li äsxābis sägīr.
- Tämüğdä xällärendä käferlär üzläreneñ päygämbärlärgä qarışu ğonahları ilä tel yazarlar, ämmä bu urında tel yazuları fayda birmäs, tämüğ ähelläre öçen Allahnıñ räxmätennän yıraqlıq bulğiçıdır, yäğni alarnı Allahı täğälä räxmätenä yaqın qílmas ni qädär yalınsalar da, ni qädär yığlasalarda fayda birmäs. Qızdırılğan tämüğ iäse bulğan käferlärne Allahı täğälä üzeneñ räxmätennän yıraq qıldı.
15. İnnälläzīnä yäxşäwnä rabbähöm bilğäybi lähöm mäğfiratöw wä äcöroñ käbīr.
- Döreslektä şundayın ädämnär Rabbelärennän, anıñ ğazabların kürmi torıp, qurıqtılar, ğäyeb wä yäşerenlek belän, yäğni quqrularınıñ äsäre wä ğälämtlärene xalıqtan yäşererlär, awlaqta Allahı täğälädän qurqıp cılarlar. Al kemsälär öçen ğonahların yarlıqaw wä dönya läzzätlärenä qarağanda oluğı bulğan äcer bardır.
16. Wä äsīrrū qäwläköm äwicöhärūbih, innähū gälīmöm bizätissodür.
- Möşriklär üzara kiñäş ber-bersenä äyteşälär ide: «Süzläregezne yäşeren söyläñez, Möxämmädneñ s.g.w. Allahısı işetmäsen», – diep. Alarnıñ şul yaman fikerlären beterü öçen oşbu ayat inde, mäğnäse: «Äy, ädämnär! Süzläregezne kiräk yäşeren qílıñız, kiräk qıçqırıp söyläñez, barıber, çönki Allahı täğälä küñellärdä bulğan serlärne belgüçeder, telegez belän äytkänegezne, küñelegezdäge fiker wä niätläregezne beler, bäs annan hiç tä süzne yäşerä almassız.
17. Älā yäglämä män xaläkö. Wähöwäl lätíföl xabīr.
- Äy, ädämnär! Üzeñez uylañız: sezne yuqtan bar qílğan Allahı täğälä sezneñ süzläregezne belmäsme? Ul Allah härber neçkä wä yäşerenlärne belüçe wä här närsädän xäbärdär buluçıdır.
18. Höwälläzī cägälä läkömöl ärda zälüläñ fämşū fī mänākibihā wäkölū mir rizqih. Wä iläyhinnöşür.
- Ul Allahı täğälä şundí zattır, cirne sezneñ faydalanuığız öçen tigez itep yarattı, inde sez ul cirneñ törle taraflarında yä ki tawlarında yöreñez häm dä Allahı täğäläneñ cirdä xalik itkän rízığını wä niğmätlärene aşañız, läkin Alla`hınıñ färmanıñ totıñız, birgän niğmätlärenä şöker qílıñız, çönki ülgännän soñ Allahı täğälä xozurına xísao öçen baraçaqsız. Allahı täğälä cirne här kemgä faydalanırğa mömkin itep yarattı. Bäs keşelär cirdän tieşle itep faydalansalar, Allahı täğäläneñ cir niğmätenä şöker qılğan bulalar wä faydalanmasalar cir niğmätenä köfran niğmät qılğan bulalar.
19. Ä ämiñtöm mäñ fissämāā'i äyyäxsifä bikömöl ärda fäizā hiyä tämür. Äm ämiñtöm mäñ fissämāā'i äyyörsilä gäläköm xāsíbä. Fäsätäglämūnä käyfä näzīr.
- Äy, käferlär! Ällä sez küktä diep uylí torğan zattan sezne bergä tottırıp qaya barırıñıznı belmäs xälgä kiterüennän tınıç buldıñızmı? Yä isä şul uq küktä diep aylağan zatıñızdan sezgä qotlı cil cibärep, sezne häläq iyüennän tınıç buldıñızmı? Tizlektä belersez minem qurqıtuım niçek bulğannı, aña bulığız? Yäğni, küktä diep uylağan töten närsäne xalik itkän Allahı täğälä Qarunnı cirdän yottırğan kebi, sezne dä yottırmas diep uylísızmı? Gäd qäwmen cil ilä häläq itkän Allahı täğälä sezne dä cil cibärep häläq itä almas disezme? Bäs, seznecir yotqan waqıtta xäräkätläner. Äyä! İmin buldığızmı küktäge färeştälärdän yä ki Allahı täğälädän? Sezneñ üzäregezne cilne cibärüennän? Ul cil sezgä waq taşlarnı, Yäğni «LUT» qäwmenä yawdırğan kebi, sezlärgä taş yawdırudan imin buldığızmı? Bulmaslığın beldegezme?
20. Wä läqädö käzzäbälläzīnä miñ qäbölihim fäkäyfä kānä näkīr.
- Bu Mäkkä käferlärennän elek bulğan käferlär dä päygämbärlärne yalğanğa tottılar. Gäd wä Sämüd qäwemnäre kebi alarğa minem qarşı cäza birüem niçek yaman buldı, yäğni, bu käferlärgä şundí ğazap birergä köçemnän kilmäs dilär meni? Älbättä, teläsäm bolarnı da ğazap qílırmın.
21. Äwäläm yäraw ilättayri fäwqähöm sāāffātiw wä yäqöbidnä, mā yömsiqöhönnä illärraxmān, innähū bi kölli şäy'im bäsír.
- Ul ışanmawçılar hawadağı qanatların cäygän qoşlarğa qaramadılarmı? Ul qoşlarnı tübän yığılıp töşüdän saqlamas, mägär här närsäne kürüçe Allahı täğälä genä saqlap totar. Mondí qödrät iäse bulğan Allahı täğäläneñ sezneñ wä sezdän elek bulğan käferlärne ğazap itügä köçe citmäsme? Älbättä, citär.
- Döreslektä ul Allahı täğälä barça närsälärne kürüçeder.
22. Ämmän hāzälläzī höwä cöndöl läköm yäñsoroköm miñdūnirraxmān. İnil kāfirūnä illā fī ğorūr.
- Äy, käferlär! Ällä sezneñ Allahdan başqa Allahnıñ ğazabınnan saqlawda yärdäm itüçe, bulışuçı zatlarıñız barmı? Älbättä, yuq. Barı käferlär aldanudan ğına Allahnıñ ğazabınnan xaläs bulamız dip yörilär. Şäytan alarnı sezgä ğazap bulmas diep aldar.
23. Ämmän hāzälläzī yärzöqököm in ämsäkä rizqäh, bäl läccū fī ğotowiü wä nöfür.
- Ällä sezneñ Allahı täğälä rízıq birüne tuqtatqannan soz rízıq birä torğan zatlarıñız barmı? Älbättä, Allahıdan başqa rízıq birüçe hiç kemsä yuq. Yäğni, ägär sezlärgä rízıq birmäsä wä yañğır yawdırmasa kem rízıq birer? Wä yañğırnı kem yawdırır? Aşlıqnı kem üsterer? Älbättä, Allahı täğälädän başqa hiçkem bu eşlärne qıla almas, barı käferlär xaqtan täkäbberlänüdä Xaqtan yıraqlaştılar, yäğni xämişä Xaqnı yıraq itep, ínkar (yäşerep) itep Xaqtan yıraq buldılar. Tabíğatları Xaqtan qaçqanı öçen Xaqtan yıraq buldılar – iärmäselär.
24. Äfämäy yämşi mökibbän gälā wäcöhihīī ähdāā ämmäyyämşī säwiyyän gälā sírātím möstäqim.
- Bolardan qayusı tuğrı yulda sanaldılar: «Bez tübän yörüçe kemsälärme, yä tuğrı yul üzrä tigez yörüçe kemselärme? Älbättä, tuğrı yul üzrä bik tigez yörüçe kemsä tuğrı yulda sanalır, yäğni, mö'min ilä käferneñ mäs'älälärne şunıñ kebider.
- Ber män (keşe) dönyada küp gonah kisep itsä, Allahı täğälä anı qiämät könendä yöz tübän qubarır.
- Bozılıqnı eşläp yörüçe möşriklär belän Allahı täğäläneñ boyırığın ütep yörüçe mö'minnär barıber bulmas.
25. Qöl höwälläzīī äñşä'äköm wäcägälä läkömössämgä wäl äbösāra wäl äf'idäh, qälīlämmā täşkörūn.
- Äy, Möxämmäd (s.g.w.)! Ädämnärgä äyt sin: «Ul Allahı täğälä şundí zattır, sezgä qolaq, küzlär häm qäleb birde, sez az ğına şöker qílmísızmı?» – dip, yäğni Allahı täğälä härber keşegä qolaq birde xaq süzlärne işetü öçen; küz birde Allahınıñ ğäcäyep bulğan eşlären qaraw öçen; qälep (küñel) bulde işetkän, kürgän närsälärne uylap, xaqlarnı tabu öçen. İnde bu niğmätlärneñ şökere bolarnı şul bilgele urınnarına totu ilä buladır.
- Al şöker qılasız bu niğmätlär bärabärenä.
26. Qöl höwälläzīī zära'ököm fil ärdí wä iläyhi töxşärūn.
- Äyt sin ädämlärgä äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ul Allah şundí zattır, ul tarattı sezlärne cirgä, yäğni, här qaysığızğa urın birde aña täğät wä ğibädät qılu öçen, wä ülgännän soñ Allahı täğälä xökemenä qubarılırsız qäberlärdän xísap wä cäza öçen dip.
- Sez ülgännän soñ ul Allahı täğälä tarafına qubarılaçaqsız.
27. Wä yäkūlūnä mätā hāzäl wäğdä iñ köñtöm sādiqin.
- Käferlär Rasulüllahqa häm dä mö'minnärgä äyterlär: «Bu (qubarılu, ğazap) wäğdäse qay zaman bulır, ägärdä sez ul äytkän eşlärne äytüeñezdä rast süzlärne bulsañız?» – dip.
28. Qöl innämäl ğilmö gindällahhī wä innämāā änä näzīröm möbīn.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ul wäğdäneñ qay waqıtta ikänen belü Allahı täğälä qarşındadır, ämma minem ul wäğdäneñ waqıtın belüdä eşem yuq, bälki min Allahı täğälä tarafınnan şundí bulaçaq eşlär ilä äskärä (açıq) quqıtu öçen cibärelmeş Rasul genämen.
29. Fälämmā ra'äwhö zölfätäñ sīī'ät wöcūhölläzīnä käfäru wä qilä hāzälläzī köñtöm bihī täddägūn.
- Ul käferlär wäğdä itelmeş ğazap könen kürgän zamanda yözläre qaralıp, rísway bulırlar, häm dä şul waqıtta Allahı täğälä tarafınnan äyteler: «Dönyada wäğdä itelmeş kön wä ğazap oşbudır. Sezlär anı aşığıp täläp qıldığız», – dip.
30. Qöl ära'äytöm in ähläkäniyällahö wä mäm mägiyä äw raximānä fä mäy yöciröl kāfirīnä min gäzābin älīm. Qöl höwärraxmānä āmäniā bihī wä gälähi täwäqqälnā. Fäsätäglämūnä meñ höwä fī dalālim möbīn.
- Äyt, i xäbibem Möxämmäd (s.g.w.)! Belämsez. ägär Allah rabbım mine häm minem belän bergä íman kitergännärne häläq itsä, yä räxmätem yawdırsa, Kem käferlärne ränceterlek ğazabdan qotqarır.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Min sezne raxmän bulğan Allahğa íman itügä öndimen, min sezne öndi torğan Rabbım böten ğälämgä räxmät qıluçı ul wä böten niğmätlärneñ xucası bulğan Allahı tägälägä, bez ul Raxmängä íman kiterdek, häm dä aña täwäkkäl qıldıq. İnde sez tiz belersez kemneñ äşkärä bulğan azğınlıqta ikänen.
31. Qöl ära'äytöm in äs'bäxä māā'ököm ğawrañ fä mäyyä'tīköm bi māā'im mägīn.
- Äyt sin äy, Möhämmäd (s.g.w.)! Ägärdä sezneñ çişmä wä qoyılardağı suıñız cirgä señsä, yäğni yıraq kitsä, alırğa mömkin bulmas. Şul waqıtta sezdän qaysılarıñı`z tulıp, häm işä (här waqıt) çığıp torğuçı su kiterä alır?
- “Amin.”