c: text/html

text:
Rusiyede Qazan şeerinde 10-uncı sınıf gimnaziya talebesisınıfdaşlarını ve ocasını esir etmege istedi. Bu aqta Tatarstan İİN-ne esaslanıp Azatlıq Radiosı yazmaqta.
Acele hızmetken telefon etken bir talebeniñ ana-babalarınıñ sözlerinden, ösmürniñ
yanında pnevmatik pıştaf ve aş pıçağı bar edi. Amma keççe acele hızmetlerde “İnterfaks” rusiye haber agentligine bildirdiler ki, pıştaf mulâj edi.
Tatarstan İİN-nde aytıp bergenlerine köre, 17 yaşındaki genç sınıfqa kirip, oca masası başına oturdı ve pıştafnı sallap, özüni agressiv alıp barıp başladı. Onıñ iç bir talapları olmadı.
Onı mektepke kelgen polis hadimleri tutıp aldı. Vaqia neticesinde kimse yaralanmadı. Ücümciniñ sebepleri belli degil.
Talebeniñ ya da ana-babasınıñ tefsirleri şimdilik yoq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi sentâbr ayında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı eki yıl devamında yaşav tarzı koloniyada qalmağa mahküm etken edi. Bunen beraber oña eki yılğa içtimaiy faaliyette iştirak etmek ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmaq yasaq etilgen edi. Yarımadada Umerov separatizm çağıruvlarında qabaatlana edi – özü ise, oña qarşı başlatılğan dava, siyasiy sebeplerden açılğanını beyan ete edi.
Oktâbrniñ 25-nde İlmi Umerov ve Qırımda mahküm etilgen Milliy Meclisniñ daa bir azası Ahtem Çiygoz Türkiye Cumhuriyetine teslim etilgenler. Oktâbrniñ 27-nde olar Kyivge keldiler.
Ayrıca Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında İlmi Umerov onı Ukrainanıñ paytahtına ketirgen yolu, Meclisniñ bügünki faaliyeti ve işğal devamında Qırımda yüz bergen adiseler aqqında tarif etti.
– Olar sizni çıqarmaq içün kelgenlerinden evel, azat etilecegiñizni bile ediñizmi?
– Bizlerni Ankarağa yollamazdan 13 kün evel menim evime Moskvalı musafirler – FSB hadimleri, kelgen edi. Olar dediler ki, Türkiye ve Rusiye prezidentleri arasında añlaşma yapılğan, oña köre Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ qabaatları bağışlanacaq eken. Dediler ki, kiçik bir resmiy incelik qalğan – afu etilmek içün Putinniñ adına muracaat etmege kerek. Men qatiyen qarşı çıqtım. Olar biraz şantaj etecek ediler. Sanki, Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov – QA) ve Cemilev (qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev – QA) sizni taşlağanlar, siz apislerde ve koloniyalarda oturğance, olar dünyada kezip, keyf sürecekler, Kyivde yaşap, paalı musafirhenelerde qala, paalı qaveler içe ekenler…
Qırımğa qayta bilecemmi, kimse ögümde iç bir şart qoymadı
Bundan ğayrı meni aldatmağa da tırışqan ediler, sanki Ahtem Çiygoz endi bu kibi ariza imzalağan. Amma men kene de qarşı çıqtım, ve bundan başqa mahsus hızmetlernen iç bir munasebetim olmağan edi. Şu sebebten, bağışlav fermanı, kerçekten, barmı yoqmı, men bilmeyim. Maña o kösterilmedi. Qırımğa qayta bilecemmi, kimse ögümde iç bir şart qoymadı.
– Sizni uçaqqa oturtıp Rusiyege ve soñra Türkiyege yollaycaqlarını bilse ediñiz, buña razı olur ediñizmi?
– Men razı olmaz edim. Bizler yaqınlaşqanda, o yerdeki eykelniñ bir parçasını körgen edim, bundan ava limanına yaqınlaşqanımıznı añlap oldım. Köterildim ve o yerde mahsus hızmetleriniñ tahminen 15 hadimini kördim. Ahtem Çiygoz uçaqnıñ içinde otura edi. Bizlerni Rusiyeniñ bir de bir köşesine yollaycaqtırlar, dep tüşündim, çünki men afu etilüv teklifini red etken edim. Mahkeme qararı ise endi amelge keçken edi, çünki men itirazdan vazgeçtim. Belledim ki, meni hastahaneden çıqarıp (Türkiyege teslim etilgen vaqıtta İlmi Umerov Bağçasaraynıñ rayon hastahanesinde yata edi – QA), Sibir ya da başqa bir regiondaki koloniyağa yollaycaqlar. Em de bundan evel menim yanıma kelgende, meni Harpnen qorquta ediler – bu Yamal-Nenets muhtar okrugı.
– Adiseniñ kerçegini ne zaman añladıñız?
– Uçaqqa mingenimde, art tarafta oturğan Ahtem Çiygoznı kördim. Yanına barıp selâmlaşacaq edim, amma qıbırdamayım dep emir ettiler. Bundan soñra, kenefke izin alıp, Ahtemniñ yanından keçkende, oña qırımtatarca: «Selâm, dostum», – degen edim. Kene olar fışıldadılar: büyük bir bozuv yapqanımı ayttılar, ancaq yaşıma ve sağlığıma baqıp, maña qarşı küç qullanmağanlarını dediler.
Deñiz üzerinden uçıp, qırmızı damlı mesken yerlerni körüp başlağanda, añladım ki, bizni Türkiyege alıp keteler. Koloniyağa degil de, böyle etip azat eteler.
– O arada ne duydıñız? Yengillikmi?
Cinaiy davamnıñ bir buçuq yılı devamında, ketmek aqqından marum etilip, evimde qala edim. Yani men evimden çıqarıldım
‒ Yengillik duymadım. Alâ daa men bu adisege eki türlü davranam. Ahtem Çiygoz kerçek apishaneden, taqiqat tevqifhanesinden azat etilgen olsa, o anda aman-aman üç yıl devamında qala edi, men ise öz cinaiy davamnıñ bir buçuq yılı devamında, ketmek aqqından marum etilip, evimde qala edim. Yani men evimden çıqarıldım, o ise – apishaneden.
Men Qırımğa yiberlemeycek kibi olsam, buña alışıp olamayım
Men Qırımğa yiberlemeycek kibi olsam, buña alışıp olamayım. Bütün intervyularda, Qırımğa qaytmağa istegenimi aytam. Sizge de bunı aytmağa ister edim. Sağlığımı tüzetmek içün fırsatım bar, çünki Angela Merkel baqılmaq ve tedaviylenmek içün Almaniyağa davet etti. Men, bese-belli, bu teklifnen faydalanırım, soñra ise mıtlaq evime keterim.
– Tafsilâtını ögrenip olduñızmı, nasıl ve ne içün böye bir qarar qabul etilgen? Erdoğan Putinge neler vade etken ya da onı nenen qorqutqan?
Daa qırqtan ziyade adam bir tek Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ esirliginde qalmaqta. Bizler prioritet olaraq Oleg Sentsovnı kösterdik
‒ Soñuna qadar yekünlenmegen işlerniñ tafsilâtını ögrenmek nege yarar? Eki adamnıñ azat etilmesi – bu sadece bir levhadır. Daa qırqtan ziyade adam bir tek Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ esirliginde qalmaqta. Bizler Türkiye prezidentine sadece teşekkür bildirdik ve bu meselenen oğraşmağa devam etmege rica ettik. Ve prioritet olaraq Ahtemnen ekimiz Oleg Sentsovnı kösterdik.
Bundan ğayrı, Qırım daa qaytarılmadı, Donetsk ve Lugansk azat etilmegen. Bu sebepten mahsus operatsiyalarnıñ tafsilatı aqqında qonuşmağa kerek degil.
– Öyle bir iddia bar ki, sizni Ahtem Çiygoznen ekiñizni rus ordusınıñ sabıq zabiti olıp, IŞİD tarafında cenkleşken birine deñiştirip alğanlar. Deyler ki, sanki bu adamnı türk tarafı Rusiyege teslim etti, rus tarafı ise, böyle etip, sizni azat etken. Uçaqta bir de bir adamnı körmediñizmi? Böyle bir şey eşitmediñizmi?
Meni azat etmege rica etmegen edim. Öz müddetimi bir çare etip çıdar edim
– Bu aqta iç bir şey bilmeyim. Bundan ziyadesi, bunı kene de aytmağa ister edim, meni azat etmege rica etmegen edim. Öz müddetimi – koloniyada eki yılnı – bir çare etip çıdar edim.
– Qırımda rus orduları peyda olğan soñ, Refat Çubarov ta, Meclisniñ bir sıra azaları da dey ediler ki, kvotalar aqıqında muzakereler alıp barılğan edi – akimiyetniñ er bir saasında memuriy vazifelerniñ 20 faizi qırımtatarlarğa berilmeli edi. Amma añlaşma yerine kelmedi, añlağanımız qadar, ve Milliy Meclis yasaq etildi (Rusiye territoriyasında ve istilâ etilgen Qırımda – QA). Ne içün böyle olğan?
– Bu vesiqa martnıñ 11-nde (2014 senesi – QA) qabul etilgen edi, yani referendumdan evel. Bu alâ daa Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Ukraina edi. Ve o vaqıt, «yeşil adamlar» endi kelip, referendum ilân etilgen olsa da,o parlamentnen añlaşmaq içün bizim em de uquqiy, em de ahlâqiy aqqımız bar edi. Yani, bir yerde yaşamaq, işbirlik qurmaq, vaziyetke içten tesir etmek içün tedbir almağa ıntılğan edik.
Men o vaqıt (Bağçasarayda – QA) rayon yolbaşçısı vazifesinde çalışqan edim. Maña öyle keldi ki, içinde olmaq, öz vazivemi eda etmekte daa çoq fayda bar edi. Öz tesirimi, itibarımı qullanıp, men, bütün rayonnı olmasa da, eñ azından onıñ qırımtatar qısımını bazı şeylerden qorçalay edim. İşğalge, referendumge qarşı qatiy itiraz bildirgen edim. Eñ müimi şu ki, men memur olaraq siyasiy beyanatlar seslendire edim. Amma sentâbr ayında yerli şura saylavlarınıñ keçirilmesi aqqında qarar alınğan soñ, men rayon yolbaşçısı vazifesinden çekilmege qarar alğan edim. Menim iş kitabımda ukrain müüri turmaqta, ve «felânça tarihte istifa ettim», – dep yazılğan. Astına ükrain müürini bastırğan edim.
– Yani zanıñızca, siz işğalci akimiyetnen çalışmağan ediñizmi? Ya şimdi de aynı şekilde davranır ediñizmi?
O vaqıt, işğalden soñ aman-aman dört ay devamında çalışıp, men ne Ukrainağa, ne halqıma, ne de özüme hainlik yapmağan edim
– O vaqıtta da küreş alıp barıla edi. Şunda eminim ki, o vaqıt, işğalden soñ aman-aman dört ay devamında çalışıp, men ne Ukrainağa, ne halqıma, ne de özüme hainlik yapmağan edim.
– Lenur İslâmov ve Zaur Smirnov işğalci akimiyetniñ icracı saasına barğan ediler. İslâmov keri çekildi, Smirnov qaldı. Böyle yapmaq kerekli edimi?
– Bügün ayta bilem ki, kesen-kes kerek degil edi. Amma o vaqıt biz vaziyetni öyle köre edik: anda öz vekillerimizni yollasaq, bir de bir şeyge tesir ete bilecegimizni tüşüne edik. Bunen biz vaziyetni qabul etmey edik, amma küreşimizni devam ete edik. Lenur ancaq 28 kün çalışıp, işten çıqarılğan edi. Zaur ise işbirlikçi, hainge çevirildi ve üç yıl soñra vazifeden boşatıldı.
– Deyler ki, o vaqıt Meclis bölüngen edi. Bu kerçekmi? Ve şimdi bölünüv mevcutmı?
– Tam öyle degildir. Meclis – bu demokratik qurulıştır, onda er biri öz fikirini seslendire bile, öz işançını, hususan siyasiy noqta-i nazarını qorçalay bile. Eger de o vaqıt, biraz evel aytqanım şu duyğular üstün çıqqan olsa, ve çoqluqnıñ bergen reyi öyle olğan olsa – Meclisniñ qararı öyledir. Hatalı olsa da, amma Meclisniñ qararıdır. Bunı men bügünki künde bulunıp ayta bilem. O vaqıt özüm de rey bergen edim.
– Meclisniñ Kyivdeki ve Qırımdaki vaziyeti: farqı barmı? Meselâ, Kyivdeki adiselerni körüp, qırımtatarlarnıñ yazıqsınğanları olamı?
Yasaq etilgen olsa da, Meclis kene de mevcuttır
– Vaziyetler farqlı, telükeler farqlı. Eger de Ukrainada özüni bayağı serbest iss etmege mümkün ise, Qırımda bayağı telükelidir. Amma, buña baqmadan, yasaq etilgen olsa da, Meclis kene de mevcuttır.
Şimdi bizler aman-aman evelki kibi qonuşamız. Soñki afta men ende Kyivdem, amma bundan evel – de telefon, de Skype vastasınen (qonuşa edik – QA). Kerek olğanda biz Qırımda biriniñ evinde toplaşamız. (Ketmek – QA) aqqından marum etilmegenlerni, vekil etip, Kyivge yollaymız. Bunıñ episi, Qırımda rus akimiyeti yer alğanına, ve Meclis yasaq etilgenine baqmadan, böyle devam etmekte.
– «Hizb ut-Tahrir» – rusiyelilerni qorqutqan bir söz. Bu teşkilât Qırımda da yasaqlanğan. Anda çoq adam bu teşkilâtnıñ azası olğanında qabaatlana. Meclisniñ «Hizb ut-Tahrir» vekillerine nisbeten davranışı deñiştimi?
– Onda iç bir terroristik, ekstremistik faaliyet körmegen edik. İşğalden evel bazı vekillerinen farqlılığımız olsa da, o aramızdaki qırımtatar meseleleri edi. Adam özüni İslâm qurtulış fırqasınen ya da «Hiz ut-Tahrirnen» bağlağan olsa, Ukrainada bu yasaq etilmey edi, iç bir kimse bir de bir taqiplerge oğratılmay edi.
Bu repressiyalar qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapıla. Maqsat – qalğan er kesni qorqutmaq
Qırımdan çıqqanlarnıñ ilk dalğasında tamam bu adamlar çıqqan edi. O adamlar birinci çıqqan edi, şimdi Qırımda qalğanlar ise – adiy muminler. Bu adiy musulmanlar, olar diniy vazifelerni eda ete. Amma ilk evelâ – olar qırımtatarları. Bu repressiyalar qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapıla. Maqsat – qalğan er kesni qorqutmaq ki, Qırımda riayetkâr olmağanlar qalmasın.
– Qırımdaki faaliyetiñiz aqqında tafsilâtlıca tarif etersiñizmi? Anda nenen oğraşasıñız?
Öz ailemi, ballarımı ve torunlarımı pek sevem. Olarnıñ yanında olmağa isteyim. Em de öz vatanımı ve öz qırımtatar halqımı da sevem. Milletim içün er şeyge azırım...
– Bu ana-vatanını sevgen adamnıñ adiy yaşayışıdır. Bunıñ iç bir sırı yoq, men adiy şekilde yaşayım. Öz ailemi, ballarımı ve torunlarımı pek sevem. Olarnıñ yanında olmağa isteyim. Em de öz vatanımı ve öz qırımtatar halqımı da sevem. Milletim içün er şeyge azırım...
Asılında, men sadece noqta-i nazarım, fikirim içün mahküm etile edim. Taqiqat devamında maña qarşı azırlanılğan bütün iddialar qum kibi dağıla edi. Amma qorçalanıp başlasañ, birinciden, olarnıñ yurisdiktsiyasını qabul etken kibi olasıñ, ekinciden ise, bu zayıflıq alâmetidir. Ve er seferinde, olar bu cinaiy davanı uydurğanlarını aytmazdan evel, öz inançımı deñiştirmegenimi ayta edim. Fikirimce, Qırım Ukrainağa qaytarılmalı.
Ukraina ise bunı añlamaq kerek, şimdi ağır söz aytacaqtırım – halq içün, adamlar içün degil de, topraq içün küreş alıp barılmaq kerek. Devletniñ bütünligi içün küreşmege kerek. O topraqta yaşağanlar ise – artıq er biri özü qarar alsın. Ukrainada olıp keçken adiselerden soñ o qalmağa azırmı, azır degilmi? Ellerini qanğa bulaştırğan – apiske atılmalı. İşbirlikçi olıp, amma qanğa bulaşmağanlar – bir müddetke aqlarında sıñırlanmalı. Qalğanlar – serbesttir.
(Materialnıñ metin versiyası üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Saq rayonındaki Novofedirivka qasabasında arbiy uçaq alanında patlavlar neticesinde zarar körip, tibbiy yardım içün 13 kişi muracaat etken. Bunı avgustnıñ 10-nda saba Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi haber etti.
"Avgustnıñ 10-da saba saat 8.30 Saq rayonındaki Novofedirivka qasabasında yüz bergen adise neticesinde 15 kişi yaralandı, 1 kişi öldi", - dep yazıla bildirmede.
Qayd etilgeni kibi 12 kiişniñ yengil yaraları bar eken, olarğa ambulator yarlım kösterilgen. Daa bir kişiniñ orta dereceli yaraları bar eken, o Saq hastahanesine yatqızılğan.
Avgustnıñ 9-nda Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları, telegram kanalları Novofedirivka qasabasında (Saq) uçaq alanında patlavlar oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov adise yerine bardı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» 30 insan tahliye etildi, dep bildirdi. Umumiy tahliye olmadı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına Mudafaa nazirligi Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy aerodromında patlavlarnı izaatlap, müessise «yanğın sebeplerini bilmey», dep qayd etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kiyevde, fevral 23 künü, Rusiye elçihanesi yanında Qırımdan köçip kelgenler Qırım işğaline ve Rusiyeniñ insan aqları boyunca siyasetine qarşı narazılıq numayışını keçirdiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytkanı kibi, «Qırım – Ukrainadır» aktsiyasınıñ teşkilâtçıları «Almenda» ve «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarını idare şurası» teşkilâtları oldı.
Aktsiya iştirakçileri Rusiye ordularınıñ Qırımğa kirmesini aks etken fotolar ile plakatlarnı ketirip, elçihaneniñ isarına astılar. Levhalarda «accupant/aggressor» kibi yazılar bar edi.
«Almenda» merkeziniñ başı Olga Skripnik aytqanı kibi, işbu numayış Rusiye ordularınıñ yarımadağa kirmesiniñ yıllığına bağışlana.
«Rusiye ordularınıñ Qırımdan çıqmasını, siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini ve Qırımda insan aqlarına riayet etilmesini talap etemiz», – dedi o.
Aktsiyanıñ diger iştirakçisi – «Ukrain evi» Qırımnıñ iş ve medeniyet işbirligi merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Şçekun fevral 23 kününden Rusiyeniñ Qırım işğali yıllığına bağışlanğan afta başlağanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yaqın vaqıtta Ukraina Nazirler Kabinetinde bu mevzuğa bağışlanğan toplaşuv başlanacaq. Bunıñ ile fevral 28 künü Kiyev merkezinde Qırım işğaline qarşı kütleviy tedbirler keçecek.
«Aktsiyamızınıñ maqsadı – Qırımnı kün tertibine qaytarmaq, Qırım mevzusı matbuat vastlarında ve akimiyette birinci yerde omlalı», – dedi o.
Rusiyeniñ Qırım işğaline bağışlanğan «Qırım – Ukraina» aktsiyası martnıñ 15-ne qadar sürecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bazar, mayıs 3 künü, Kiyevde qaza neticesinde Qırım jurnalisti ve Qırım.Aqiqat saytınıñ muarriri Gennadiy Mihayliçenko elâk oldı.
Bunı Qırım.Aqiqatnıñ baş muarrir Vladimir Pritula öz Facebook saifesinde bildirdi.
Gennadiy Mihayliçenko Aqmescit devlet universitetini bitirdi. Qırım İçki işler nazirliginiñ institutında ve Qırım müendis-pedagogik universiteteinde oca olaraq çalışa edi. Jurnalist, «Qırım içün onlayn ukrain tili» leyhasınıñ reberi. Bıltır, yarımdanıñ işğalinden soñ ömür-arqadaşı ve üç balası ile Kiyevge köçti.
Gennadiyniñ ekinci qızı – Hrıstına Mihayliçenko – yaqında Felemenkte keçirilgen pianinocılar yarışında ğalebe qazandı ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qolundan biometrik pasportını elde etken yekâne bala oldı.
Gennadiy Mihayliçenkonıñ cenazesi mayıs 7-ne planlaştırıla.


text:
Yuqarı Rada deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev dey ki, milleti ve yaşağan memleketine baqmadan, er bir vatandaşnıñ borcu – «dünyağa telükeli olğan Rusiye faşizmine ile küreşke isse qoşmaq».
Bunı Cemilev Kiyevde, fevral 8 künü. Oña «Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanınıñ taqdimi vaqtında bildirdi.
Cemilev dey ki, 70 million insannıñ ölümi ve 40 million insanıñ yaralanuvı sebebi olğan Ekinci Cian cenkiniñ bitmesinden soñ «dünya nizamına telükeli olğan milletçilikniñ soñu olğanına ümüt peyda olğan edi».
«Böyle öptimizm içün sebep çoq degil edi, çünki Gitlerge qarşı koalitsiyanıñ azalarından biri SSCB edi, mında başqa tüşüngenlerge nisbetensabırsızlıq İtaliya faşizm ive Almaniya natsizminden uzaq ketmegen edi», – dedi qırımtatarlarnnı milliy lideri.
O SSCBde totalitar rejiminiñ cinayetleri aqqında hatırlattı: Ukraina ve Qazahistanda açlıq, sürgünlik ve genotsid, halqlarnıñ qavmiy temizlevi, ölüm lagerleri aqqında.
«SSCBniñ Afganistanda etken nevbetteki qanlı macerasından soñ Ğarbiy dünya SScBge qattı iqtisadiy cezalarnı ilân ettiler, neticede bütün kommunistik sisteması dağıtıldı. Halqlarnıñ çoqsı serbest ve mustaqil oldı, amma er bir halq ondan teñ faydalanmadı. Bazı memleketlerde sovet rejimini añdırğan rejim tiklendi, başqalarında – demokratiya seviyesi o qadar arttı ki, bunıñ neticesinde olar AB azaları oldı. Rusiyeniñ de demokratik devlet olacağına ümütler bar edi, amma… şovinist arbiy teşkilâtlarnıñ artması, başqace tüşüngenlerniñ taqibi, qanlı cenkler, Ukrainağa ücüm, – bu memlekette deñişken şey çoq olmağanını tasdiqlay», – dey Mustafa Cemilev.
Fevral 8 künü Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanını taqdim ettiler.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye ve Qırımğa kiriş beş yılğa yasaq etildi.


text:
Kiyevde «Kitap arsenalı» altıncı halqara festivali açıldı. Bu sene teşkilâtçılar «Qırım» adlı mahsus programmanı azırladı. Programma ziyaretçilerni qırımtatarlarnıñ medeniy ayatı ile tanış etecek. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Bu platformanı planlaştırğanımızda taqdim etilecek Qırım aqqında tek eki kitapnı bile edik. Amma öyle oldı ki, şimdi elimizde Qırım aqqında on dane yanılıq prezentatsiyası bar. Bu em Qırım işğali, em qırımtatar toyu, em de Qırım tarihı aqqında işlerdir. Bundan da ğayrı, Qırım aqqında «Alim» adlı film de bar, onı İzmaylovnıñ nağmeleri refaqatında kösterecekmiz», – dep añlattı Kitap Arsenalınıñ idarecisi Oksana Hmelevskaya.
Teşkilâtçılar festivalde Qırımda qırımtatar tilinde neşirler bastırğan yekâne neşriyatlarnıñ biri iştirak etecegini ayrıca qayd eteler.
«Ğaliba, eñ ağır şeylerden biri bizge qırımtatar neşirniñ kelmesi oldı, soñ vaqıtqa qadar bu vaqia aqqında bildirmey edik, çünki sıñırdan keçmesi nasıl olacağını bilmey edik», – dep qayd etti «Qırım» adlı mahsus programmanıñ idarecisi Yelena Brayçenko.
Teşkilatçılarnıñ bildirgenlerine köre, «Qırım» adlı mahsus programmanı azırlağanları içün çoq yahşı izaatlar ve teşekkür sözlerini aldılar, bu ise, olarnıñ fikirince, ukrain ve halqara auditoriyanıñ qırımtatar tarihı ve medeniyetine merağı artqanını köstere.
«Qırım» platforması «Kitap arsenalı» festivaliniñ bütün künleri devamında çalışacaq. Leyha çerçivesinde Qırım ve qırımtatarlar aqqında kitaplar taqdim etilecek, qırımtatar tilinde bastırılğan neşirlerniñ sergisi, foto sergileri açılacaq, filmler kösterilecek, bu yerde elnen yapılğan qırımtatar milliy urbalarını, milliy örneklernen çölmekçilik eserlerini satın almaq mümkün.
«Kitap arsenalı» festivali Kiyevde aprel 20-24 künleri «Mistetskiy arsenal»da keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text: beykoz da kebap, osmanlı mutfağı, iç pilavı kuzu incik, kuzu tandır, odun fırınında pideler, istanbul da kebap, beykozda kebap, beykozda osmanlı mutfağı, beykozda iç pilavı kuzu incik, beykozda kuzu tandır, beykozda odun fırınında pideler, beykozda siyez unlu pideciler, beykozda karabugdayunu pidesi, beykozda pideciler, beykozda restaurantlar, kanlıcada restaurantlar, kanlıca bogaz restaurantları, kanlıcada türk mutfagı, beykozda bogaz restaurantları, boğazda restaurantlar, kanlıca restaurant, kanlıca ikinci bahar restaurant,


text:
Aqımdaki seneniñ aprel ayında – qırımtatar diasporasınıñ eñ körümli erbaplarından biri Ahmed İhsan Qırımlınıñ yubileyi. Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ lideri 2011 senesi bu dünyanı terk etti. Ahmed İhsan Qırımlı 1920 senesi aprel 23-te Türkiyede dünyağa keldi. Lâkin onıñ tamırları Qırımdan – qartbabası Aqseit Memet Efendi Qırımnıñ Efendiköy köyünden edi.
XIX asırnıñ ortalarında Qırımdaki yaşayış zor edi... Qırım cenki bitken soñ qırımtatarlar Qırımnı terk etmege başladılar. Qorantası daa raat yaşasın dep, Aqseit Memet Efendi onı Türkiyege yollay, özü ise vatanda qala. Yolğa biraz para ve Qurannı berip şöyle yazdı: «Men mında qalacam. Etim-kemigim topraq olacaq. Üzerimde otlar çıqacaq. Olarnıñ qoqusına torunlarım buraya kelecek…». Bu sözler kerçekleşti...
1861 senesi qoranta Türkiyeniñ batı topraqlanına kelip, tamır ata ve Balıkesir şeerinde yerleşe. Sultan Abdulmecit bu yerni Qırımdan köçip kelgenler içün azırlamağa emir etken edi. Vaqıt keçken soñ şeerniñ bu qısmı «Qırım maallesi» adını aldı. Köçip kelgen qırımtatarlarnıñ episi yañı yerlerge alışamadı. Faqat bazılarınıñ maddiy alı yahşı edi.
1920 senesi Balıkesir şeeriniñ Mecediye maallesinde bay satıcınıñ qorantasında oğlançıq dünyağa kele – Ahmed İhsan Qırımlı. Litseyni bitirip, Robert Collegende inglizce oqudı, soñra ise İstanbul universitetiniñ tibbiy fakultetine oqumağa kirdi. Oquş devamında cemaat faaliyetine başladı, Universitet studentleri birliginiñ reberligi ve Balıkesir studentleriniñ birligine kirgen edi.
Oquşnı bitirgen genç Sarıkamışta askerlik yapıp, İngilterege yol ala. Mında doquz ay devamında Londrada pediatriya saasında bilgilerini arttıra, İngiltereniñ Türk studentleri federatsiyasınıñ temsilciliginde siyasiy faaliyeti mektebinde oquy.
1949 senesi Ahmed İhsan Qırımlı qırımtatarlarnıñ tuvğan topraqlarından sürgün etilmesini ögrene... O vaqıtqa qadar ecdatlarınıñ vatanı Qırımnı körmese de, bu haber onı şaşırttı. Aynı bu vaqıttan soñ semetdeşlerine – qırımtatarlarına – yardım etüv işi onıñ ayat işi olğandır.
Bir yıldan soñ Ahmed İhsan Qırımlı Amerika Qoşma Ştatlarına zenaat bilgilerini arttırmaq içün yol ala. Qabiliyeti sayesinde eki buçuq yıl içinde Amerika universitetlerinden birinde oca ola. Mında Türkiye ve İngiltere gençler teşkilâtlarında qazanğan tecribesi pek faydalı oldı. O vaqıt AQŞ-da Türkiye ve türk gençleri aqqında çoq bilmegen ediler, ve Ahmed İhsan Qırımlı AQŞ Türk studentleri birliginiñ temelini qoyğan ve yolbaşçılıq etken insan oldı. Bugünde-bugün bu birlik Qırım türkleriniñ cemiyeti ile beraber Amerikadaki türk diasporasınıñ eñ küçlü teşkilâtlarından biri sayılmaqta.
1950-1957 seneleri Ahmed İhsan Qırımlı AQŞ-da qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında bir sıra konferentsiyanı teşkil ete
1950-1957 seneleri Ahmed İhsan Qırımlı AQŞ-da qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında bir sıra konferentsiyanı teşkil ete. Kelecek seneleri oña AQŞ Qırımtatarlar cemiyetiniñ yolbaşçısı fahriy unvanı berildi.
Ayatnıñ Amerika devri onıñ taqdirinde büyük emiyet taşığan edi.
Mında o Ukraina mustaqilligi oğrunda küreşken Yaroslav ve Yaroslava Stetskolar ile tanış ola. Olarnıñ dostluğı ömür boyu sürdi, 1986 senesi Yaroslav vefat etti ölümi, 2003 senesi ise Ukraina parlamentiniñ aqsaqalı, Ukraina halq deputatı Yaroslava Stetsko vefat etti. O vaqıtları ukrain diasporasınen bağ tutqan Qırımlı Ukrainanı tanıy ve sevmege başlay.
Oquşnı bitirgen Ahmed İhsan Qırımlı Balıkesirge qaytıp, ekim olıp çalışa. Sevimli iş siyasetnen oğraşmağa keder etmey edi. O, şeerniñ Demokratik firqasınıñ azası oldı, Balıkesir studentleri birliginde faaliyetini devam ete edi. 1961 senesi Ahmed İhsan Qırımlı Adalet Partisinden Türkiye Parlamentiniñ deputatı olaraq saylana ve 1977 senesine qadar yüksek qanun çıqarıcı organda çalışa. Bundan ğayrı, 1961 senesi Adalet Partisiniñ İcra Şurasınıñ azası ola ve bir müddet devamında Şura reisi Ragip Gümüşpalanıñ muavini olıp çalışa. 1960-ıncı yılları Türkiye eyyetiniñ erkânında Ahmed İhsan Qırımlı Sovetler Birliginiñ reberligi ile muzakerelerde iştirak etip, Nikolay Hruşçev ile şahsen laf etken edi.
1973 senesi Türkiye turizm naziri ve Türkiye Parlamentiniñ sağlıq saqlav komissiyasınıñ yolbaşçısı, Milliy Mudafaa ve İçki işler komissiyasınıñ azası olğan edi. Türkiyeniñ eyi niyetler komissiyasınıñ azası olıp, farqlı memleketlerni resmiy şekilde ziyaret etken edi. O, Türkiye sağlıq saqlavınıñ tedaviylev fondunıñ esasçısı ve yolbaşçısı, Türkiyeniñ Qızıl Haç teşkilâtı yolbaşçısınıñ vekâletli temsilcisi olğan edi.
Ahmet İhsan Qırımlı qırımtatarı olğanını er daim qayd ete ve bundan ğururlanğanını bildirgen edi
Ahmet İhsan Qırımlı qırımtatarı olğanını er daim qayd ete ve bundan ğururlanğanını bildirgen edi. Ecdatları vatanını terk etkeninden bir buçuq asır keçken soñ o tuvğan Qırım toprağına adım attı. Qırımtatarlarnıñ repatriatsiyası başlağanda Ahmed İhsan Qırımlı semetdeşlerine yardım etmege başladı. 1987 senesinden itibaren memleketniñ 18 şeerinde şübeleri olğan Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ yolbaşçısı ola. 1999 senesi Ukraina ve Türkiye dostluq cemiyetini, em de Qırım Vaqfını qurdı.
O, Qırımda qırımtatarlarğa yerleşmege yardım etmek içün büyük issesini qoşqan edi. Onıñ faaliyetinde maarif işi pek müim oldı. Qırımtatar halqınıñ büyük erbabı İsmail Gasprinskiyniñ hatırasına bağışlanğan halqara konferentsiyalar Türkiye ve Ukrainada ananeviy oldı. 2010 senesinden itibaren Qırımtatarlarnıñ Medeniyet ve Yardımlaşma Derneginiñ Merkeziy ofisi Qırımtatarlarnıñ Medeniyet ve Yardımlaşma Dernegi ile beraber Ahmed İhsan Qırımlı adına edebiyat yarışını keçirmege qarar ala.
Ahmet İhsan Qırımlı ömürniñ soñuna qadar cemaat ve icadiy ayatta faal edi. 2011 senesi dekabr ayında onıñ cenazesi eñ büyük derecede keçirildi. Ukrainanıñ o zamanlarnıñ Prezidenti Viktor Yanukoviç Ahmet İhsan Qırımlınıñ ölümi ile bağlı taziyelerini bildirdi: «Ukraina-Türkiye dostluq munasebetleriniñ inkişafına büyük isse qoşqan adam, meşur cemaat erbabı vefat etti. Ukrainada onı er daim müsbet hatıralar ile añacaqlar».
«Elvida, bizim çoq qıymetli emcemiz!» – semetdeşleri qırımtatarlar onıñnen bu sözler ile vedalaştılar
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi noyabr 28-de ukrain jurnalisti Roman Suşçenkonıñ apis cezasını eki ayğa qadar uzattı. Bunı advokatı Mark Feygin Twitterdeki saifesinde bildire.
«Lefortovo mahkemesi Roman Suşçenkonıñ apis cezasını 2017 senesi yanvar 30 kününe qadar uzattı», – dep yazdı Feygin.
Lefortovo mahkemesi yanvar 28-de prokuror muracaatı ile mahkeme oturuşını qapalı şekilde keçirmege qarar aldı.
Ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ Frenkistandaki mühbiri Roman Suşçenko 2016 senesi sentâbr 30-da Moskvağa soy-soplarını ziyaret etmege kelgende yaqalanğan edi. Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti onı casuslıq yapqanı ile qabaatlap, «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi» olğanını ayttı. Mahkeme jurnalistni eki ayğa qadar apiske alğan edi.
Ukraina Mudafaa nazirligi jurnalistniñ istihbarat ile alâqası olğanını kesen-kes red etti. Roman Suşçenko ise qabaatını tanımay.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi olğanı sebebinden furtuna havfı aqqında ilân etildi. Bu aqta mayısnıñ 5-de Qırım nezaret etken qomşu Rusiye MÇS idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
İdare hadimleri yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, mangal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve alanlarnen terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq olğanı aqqında hatırlatmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ deputatlarına Qırımdaki siyasiy taqiplerge bağışlanğan «tögerek masada» qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ mesacı berildi. Bunı iyünniñ 29-da Avropa Şurası Parlament assambleyasında Ukraina Yuqarı Radası daimiy eyyetiniñ reis muavini Georgiy Logvinskiy ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, PACE deputatlarına muracaatnı Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova seslendirdi.
«Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Qırım apishanesinden mesacı. Men kimim ve ne içün küreşem? Bu sualniñ cevabını bugün PACE deputatları ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovadan Qırımdaki siyasiy taqipler aqqında tögerek masada eşittiler. Mesele şunda ki, «Qırım – Ukraina» vesiqalarına rey bergen 600-den ziyade PACE deputatı, işğalcilerniñ mantığına köre, mabüsler saflarında olmalı. Demokratiya ve aq salonında qabaatlarnıñ sahte olğanını ve Rusiye akimiyetiniñ alçaqlığını añlatmaq kerekmiz», – dep aytıla Logvinskiyniñ Facebook haberinde.
Georgiy Logvinskiyniñ aytqanına köre, «tögerek masada» uquq qorçalayıcılar, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov maruzanen çıqışta bulundılar.
Logvinskiyniñ qayd etkenine köre, tedbir maqsadı – «Ahtem (Çiygoz – QA) ve Ukraina azatlığı oğrunda küreşken er kes – Ukraina aqqında aman-aman bütün halqara vesiqalarda qayd etilgen Avropa qıymetleri, esasları içün küreşkenini añlatmaq», ve tedbir iştirakçileriniñ Qırımdaki ukrain siyasiy mabüsleri içün küreşmek çağıruvlarına qoltutqanıdır.
Avropa Şurası Parlament assambleyasında «Qırım künü» keçirildi. Diplomat, elçi, Avropa insan aqları mahkemesiniñ qadıları tedbirde iştirak ettiler.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İyül 3-üne keçken gece "Aluşta-Sudaq" yolunıñ 7-nci kilometrinde VAZ 2107 aydavcısı, maşna idaresini becermedi, bundan neticesinde maşna avdarıldı, bir adam elâk oldı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Yol qazası neticesinde 1 adam elâk oldı, 3 adam yaralandı, olarnı hastahanege alıp kettiler. Qaza yerinde qurtarıcılar, yanğın telükesizligi talap etken bütün tedbirlerni becerdi ve başqa naqliyatnıñ maniasız yürmesini temin etti", - denile beyanatta.
İyün 30-ında Qırım trassasında maşna BMW aydavcısı maşna idaresini baş etip olamayıp, terekke urulğan, bunıñ neticesinde maşna avdarılğan ve yanıp başlağan.
İyülniñ 1-inde Aqmescitniñ (Simferopol) azbarlarından birinde yengil maşna altı yaşındaki balanı urdı, dep bildirdi Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Abbasiy halifeligi
Abbasiy halifeligi (arapça الدولة العباسية) ya da Bağdat halifeligi — Yaqın Şarq, Orta Aziya ve şimaliy Afrikada 750—945 ve 1194—1258 senelerde bar olğan tarihiy musulman devletidir. Devlet başı - halife, ükümran sülâle — Abbasiyler, paytahtı - Bağdat edi. Bugünki arap devletleriniñ topraqlarını, İran ve cenübiy Orta Asiyanı bu devletniñ topraqları edi. Abbasiyler devletinde ilim, şiiriyet, nesir gür inkişaf etti.
Abbasiy halifeligi 1055 senesinde selçuqlılarnıñ Bağdatnı fetih etkenine qadar mustaqil bir devlet edi. Ondan soñra siyasiy quvet halifelerniñ elinden ketti. IX asırda halifeler türk yalçılarına tabi oldılar. 1258 senesi Hulagunıñ tatarları Bağdatnı alğanınen halifelik tarihı soñuna yetti, halife unvanı Mısırda ükümsürgen memlüklerge keçti.


text:
Bu afta devamında Donetskte musulman ve hristian diniy vekilleri birlikte isyancılarnıñ esirliginden ukrain greko-katolik kilsesiniñ papazı - Tihonnı (ayatta – Sergey Külbaki) azat etmege muvafaq oldılar. Onı «Rus pravoslav ordusı» vekilleri yaqaladılar. Amma, salı künü aqşam daa bir papaznıñ ğayıp olğanı aqqında malümat peyda oldı. Bu sefer Gorlovkadaki yerli Roma-Katolik kilsesiniñ papazı Viktor Vonsoviçni esir ettiler. İyül 12 kününden başlap, Kiyev patriarhatı ukrain pravoslav kilsesiniñ papazı Yuriy İvanov belgisiz şahıslar tarafından qırsızlandı. Şeerdeki kergin vaziyetke baqmadan, çeşit diniy birleşmeler faaliyetlerini devam etireler. Paдиo CBoбoдa Donetskteki «UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reberi Said İsmagilov ile subetleşti. Ondan Donbass musulmanlarına «Donetsk halq cumhuriyeti» vekilleri tarafından basqı yapılamı, isyancılarğa qol tutqan çeçenler şeerde peyda oldılarmı ve imamlar camige kelgen musulmanlarnıñ mevamını deñiştirmek içün faaliyet alıp barmaq kereklermi, suallerni soradıq.
– Birinciden, Donetsk vilâyetinde papazlarnıñ ğayıp oluvı adiseleri aqqında soramağa isteyim. Bilgenime köre, çeşit din vekilleri birlikte grek-katolik kilsesiniñ papazı – Tihonnı azat etmek içün faaliyet kösterdiler. Bunı yapıp oldıñız, amma esirlikte diger papazlar da buluna. Olarnıñ sayısı qaç?
– Eñ azı eki – Kiyev patriahatınıñ pravoslav papazı Yuriy ve Gorlovka civarındaki arbiyler noqtasında yaqalanğan Roma- Ktolik kilsesiniñ papazı (papaz Viktor Vonsoviç – müell. qaydları).
– Böyle şaraitlerde şeerni terk etken din hızmetçileriniñ sayısı çoqmı? Siz ne içün qalmağa qarar aldıñız?
– Şeerni terk etken din hızmetçileri bar, bu cümleden musulman imamları da ketti. Asılında, menimce, imamlar halqı ile birlikte bulunmaq kerekler. Çünki, nasihat etmek, tınçlandırmaq, dua etmek, namazlarnı keçirmek, adamlar ölse, cenazelerni qılmaq lâzim. Ölgenler ise, er taraftan bar. Adam, soñki yolğa dinine köre ozğarılmalı. Bu, onıñ Allahtan berilgen aqqı. Din oğrunda hızmet etken kişi – cesür olmalı, çünki Allah rizası ve halq içün çalışa. Onıñ içün, em din, em maneviy cietinden, imamnıñ dincilerni qaldırıp qaçıp ketkeni yañlıştır. Olarnı kim aybetlep, qasevetlerini çekecek? İmam olğan son, soñunace vazifesini eda etmeli.
– Şimdiki vaqıtta Donetsk ve vilâyetinde yüz bergen adiselerni nasıl etip adlandırır ediñiz? Bu cenkmi, terroristlerge qarşı tedbirlermi ya da daa bir şey?
– Men ne olıp keçkenini özüm añlap olamayım. Maña kimdir añlatsa edi! Şeerniñ soqaqlarında Rusiye timsalleri altında arbiy tehnika, bir çoq askerler yüre. Daimiy sürette arbiy tedbirler keçirile. Bunı pek yahşı köremiz, adamlar öle. Bunıñ episini nasıldır adlandırmaq küçtir. Adamlarnıñ özleri aytqanı kibi, bu ilân etilmegen cenkke oşay. Çünki belli bir devlet tarafından arbiy tehnika ve silâlı adamlar kele, olar ukrain aribiylerinen cenkleşeler. Sakinler bunıñ şaatıdırlar. Bunı nasıl etip adlandırırsıñ? Mında arbiy mütehasıslar, belki uquq qoruyıcı, halqara teşkilâtları tasnif etmeliler. Olacağına çare olmaz. Ciddiy bir cenk yüz bermekte, «Grad», tank, mermi ve diger aletler qulanıla.
– Donetskte ne kadar adam islamnı küte?
– Tekmil bir raqamnı aytıp olamam, amma on biñlernen bardır.
– Bu vaziyette olar camilerge kelelermi? Ya da sayısı eksildimi? Olar içün bu havflımı?
– Elbette, adamlarnıñ sayısı azca oldı, çünki Donetsk yarı boş. Adamlar esasen Ukrainanıñ diger rayon ve vilâyetlerine keteler. Kündüzleri camilerge kelmek er alda telükesiz kibi körüne, amma, geceleri arbiy adamlar mahsus bir qaidelerni kirsetkenleri içün, teravih namazalarına kelmek havflıdır. Ya apis eterler, ya da añlaşılmamazlıq çıqsa ateş açıp, öldürirler. Ramazan başlamazdan evel, yerli musulmanlarğa kendi havfsızlığında emin olmağanıñız içün, namazlarnı evleriñizde qılıñız, dep ayttıq.
– Yerli musulmanlar arasında «Donetsk halq cumhuriyetini» desteklegenler barmı? Siz olarnıñ fikirlerini deñiştirmege tırıştıñızmı?
– Yerli musulmanlar arasında çeşit fikirde olğan adamlar bar. Esasen olıp keçken munaqaşalar, bir de bir müsbet neticege ketirmey…Musulmanlarnıñ ekseriyeti Ukrainağa qol tuta. «DHC»ni da desteklegen adamlar bar. Amma, olarnıñ sayısı az. Faqat, biz islam degerliklerini añlatıp, er adamnı Allahnı tüşünip, kendi neticesini çıqarmağa teşviq etmege tırışamız. Açıqtan –açıq munaqaşalar açmaq - hayırsız bir iştir. Er kes şimdi siñirli. Vaziyet pek kergin. İmam tarafından açılğan dava ise, fayda ketirmez, em de yañlış qabul etile bile.
– Donetsk musulmanları DHC vekilleri tarafından basqı duyalarmı, çünki islamnı kütken qırımtatarlar kütleviy şekilde Qırımnıñ işğaline qarşı çıqtılar, Donbassta ise, Rusiye ğayeli insanlar ve silâlanğan isyancılar aksine alğışladılar?
– Allahqa şükür, maña nisbeten daa basqı yapılmadı. Amma, diger din– greko-katolik kilsesi, Kiyev patriarhatı pravoslav kilsesi ve diger hristian aqıntılarınen meseleler çıqa. Başqa din temsilcilerni yaqalap, sıqıştırğanları zaman, özüni raat duymasıñ. Keçenlerde Donetsk hristian universiteti zapt etildi, er kesni quvalap, anda arbiy adamları yerleştiler. Allahqa şükür bizni daa toqunmadılar, amma umumen vaziyet pek havflı.
– İsyancılarnen birlikte olğan bir çoq Qavqazlı arbiyler aqqında laflar yürütildi. Çeçenlerni de aña ediler. Olardan kimse camiñizge keldimi?
– Olarnı er kes kördi. Yerli musulmanlar arasında farqlı insanlar bar. Em çeçenler, em Dağıstan, em gürci regionlardan kelgenler mevcut. Olar kelip, semetdeşlerini rast ketirgenlerini aytqan ediler. Çünki, til, tarz-areketine köre, çeçen çeçenni, abhazlı abhazlını qolay tanır. Bir kere, cuma namazına, bir avtobus, amma, silâsız, adamlar keldi. Tınç namazlarını qılıp, tınç kettiler. Bizim tüşüngenimizge köre, bular Qavqazlı musafirler ediler.
– Donbasstaki davanı barışıq yollarnen ya da arbiy usullarnen tınçlandırmaq mümkün?
– Cevap bermek küç. Men, eminliknen şunı ayta bilem, ukrain tarafı belli bir adımlar yaptı. Bir taraflı arbiy areketlerni toqtatqan edi. Yazıq ki, neticesiz qaldı. Men tahmin etip olamam. Yekâne yolumız – adamlarğa nasihat etip, öldürüvlerni toktatsınlar, aqıllarını toplasınlar, devletni parçalamasınlar. Çünki, öldürüv – öldürüvdir. İç bir din, öldürüvni hayır bir iş kibi tanımay. Onın içün Allahtan aman-esen yaşayış istep, dua etemiz.


text:
Aprel 9-da üyle vaqtında rusiyelilerniñ prezident Vladimir Putinge suallerini qabul etmege başlaycaqlar. O, aprel 16-da canlı yayında olarğa cevap berecek, dep ayttı onıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, dep bildire RİA Novosti.
Suallerni SMS, MMS ve telefon vastasınen bermek mümkün. Em de cep telefonı vastasınen video sualini bermege imkân bar.
«Moskva – Putinge» mobil imkânları vastasınen sual bermek mümkün», – dep ayttı Peskov.
Agentlikniñ malümatına köre, Android, Apple ve Windows operatsion sistemaları içün mahsus programma azırlandı. «Vkontakte», «Odnoklassniki» ve Facebook saifelerinden ondan faydalanmağa imkân olacaq.
Kremlniñ bildirgenine köre, Qırım da Rusiye prezidenti ile «doğru ağğa» qoşula bile.
Peskovnıñ qayd etkenine köre, suallerniñ 80%-dan ziyadesi cep telefonlarından kele. Prezidentniñ ananeviy «doğru ağları» Putin ilk sefer prezident olğanda peyda olğan edi. İlk sefer 2001 senesi dekabr 24-te keçirilgen edi. Soñki 2014 senesi aprel ayında, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ olıp keçti.


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvine ümütler Qırımnıñ işğalinden soñ yoq oldı. Bunı qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov BMT tamır halqlarınıñ işleri boyunca halqara konferetsiyasında bildirdi.
Öz çıqışında Refat Çubarov qırımtatarlar yarımadanıñ işğali vaqtında körgen qıyınlıqları aqqında tarif etti.
«Halqara tertibatnıñ uquqiy negizi ve çoq-, eki taraflama añlaşmalarnıñ küçü yoq olmaq havfı astında olğanda, tamır halqlarnıñ aqları aqqında aytmağa qolay degil», – dedi Refat Çubarov.
«Qırımtatarlar – yarımadanıñ tamır halqı, Qırımnıñ işğaline qarşı çıqıp, şimdi havf astında qalğan bir taqım oldı. Qırım akimiyeti qırımtatarlarğa qarşı qavmiy, din menüspligi boyunca ayırımnı başladı. Ayırımlar qırımtatarlar içün havflı miqyasqa çevirile. Olarnıñ sırasında insanlarnıñ ğayıp oluvı, qırımtatar ve ukrain faaliyetçilerine ücümler, vatandaşlarnıñ evlerinde, cami, medrese, kitaphane ve mekteplerde kütleviy tintüvler ve ilâhre», – dedi Meclis reisi.
O şunı da qayd etti ki, qırım akimiyeti qırımtatar halqınıñ milliy qurumlarını – qırımtatar milliy Qurultayı ve qırımtatar milliy Meclisini yoq etmege maqsat olaraq aldı.
«Qırım ve qırımtatarlarğa nisbeten kene de, XXI asırda, Rusiye imperiyasınıñ «Qırım qırımtatarlarsız» mezebi, BMT memleket-azası olğan Rusiye Federatsiyası tarafından amelge keçirile»,– dedi Refat Çubarov.
Konferentsiya işinde iştirak etken Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev BMTniñ tamır halqlarnıñ aqları nezareti boyunca mahsus organnıñ teşkil etüv teklifine qol tuttılar. Amma, qırımtatar halqınıñ temsilcileri qayd etkenine köre, Qırım ve qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyetine köre, bu organnıñ teşkil etilmesini beklemege olmay ve Qırım boyunca mahsus eyyetni teşkil etmege teklif ettiler.


text:
Kinşasa
Kinşasa (frenkçe Kinshasa), evelki adı Leopoldvil (frenkçe Léopoldville) - Kongo Demokratik Cumhuriyetiniñ paytahtıdır. Kinşasa Kongo özeniniñ sol yalısındaki eñ büyük limanıdır, Büyük Sahra cenübinde eñ büyük şeerlerden biridir. Kinşasa, Yohannesburgnen beraber Afrikanıñ şeerleri arasında ealiniñ sayısına köre üçünci yerinen paylaşa (birincilik ve ekincilikni Lagos ve Qaire ala).
Kinşasanıñ qarşısında, Kongo özeniniñ o bir yalısında Kongo Cumhuriyetiniñ pahtahtı olğan Brazzavil buluna. Eki paytahtnıñ bir-birinden özen ile ayırılğanı, dünyada tek bir misalidir.
2009 senesi şeerniñ ealisi qararnen 10 mln. kişi edi, topraqlarınıñ 60%-ı - az adam yaşağan köy yerleridir, ancaq bu yerler şeerniñ memuriy sıñırları içindedir. Sıq adam yerleşken şeer bölgeleri, vilâyetniñ ğarbındaki topraqlarınıñ tek az bir parçasıdır.
Bunen beraber o, ealiniñ çoqusı frenkçe laf etken dünyanıñ eali sayısından (Paristen soñ) ekinci şeeridir. Kinşasa, zemaneviy demografik vaziyetini saqlarken, 2020 senesine Parisni eali sayısından keride qaldırmaq ihtimalı bsr edi[2][3].
MenbalarDeñiştir
- ↑ http://www.demographia.com/db-worldua.pdf
- ↑ Demographia World Urban Areas Projections 2007 & 2020 (PDF). Demographia. 2007 iyünniñ 30 teşkerilgen. 9 avgustnıñ 2006 s. arhivlengen.
- ↑ World Urbanization Prospects: The 2005 Revision Population Database. United Nations Population Division. 2007 iyünniñ 30 teşkerilgen. 24 avgustnıñ 2011 s. arhivlengen.


text:
Amerikanıñ Äfğanstandağı taşlandıq bazasın töşerdelär
Anda ğazaplap soraw alular uzdırılğan bulğan
Törkiyä teleradiokompaniyäse AQŞnıñ Äfğanstanda iyül’ ayı başında ber töndä buşatqan Bagram aviabazasın töşerde. Ul başqala Qabuldan yaqınça 45 çaqrım yıraqlıqta. Bagram ildäge iñ zur xärbi baza sanala. Ul 20 yıl buyı AQŞ armiyäseneñ Äfğanstandağı komanda üzäge buldı. Ğaskärlär kiteşli bazada distälärçä bronetexnika, boralaq häm xärbi kiräk-yaraq qaldırdı.
Törkiyä...
-
07.10.2022
-
07.10.2022
-
07.10.2022
-
-
07.10.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn lim_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi sentâbr 2 künü beş yıllıq apis cezasını alğan Hayser Cemilev imayesiniñ şikâyet arizasını baqacaq. Bu aqta twitterde advokatı Nikolay Polozov bildire.
Polozov Ukrinform agentligine bildirgeni kibi, Rusiye Ukrainanıñ kence Cemilevniñ Ukrainağa berilmesi aqta soravına cevap bermedi, şunıñ içün soravnı tekrar yolladılar.
Advokat Hayserniñ toplaşuvda video bağı vastası ile iştirak etecegini bildirdi.
oбpaHиx TBiTiB
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımda Rusiye işğalinden soñ etraf kirlenmesinin altı esas ekologik meselesi bar. Bunı «Qırımda etraftaki müit: işğal devamında deñişmeler ve ğayıplar» tetqiqatınıñ onlayn taqdimatı vaqtında tabiat qoruvı meselelerinden ukrain eksperti, Ukraina tabiat qoruv gruppasnıñ reberi Aleksey Vasilük aytıp berdi.
Onıñ fikrince, Qırımda böyle meselelerni al etmek kerek: Qırım «Titanı» ekşilik toplağıçından kükürd dioksidiniñ atılması; tabiy çoplük obaları ve saylap ayıruv ve çöplükni işlegen zavodlarnıñ olmaması; kanalizatsiyanıñ deñizge aqması; yerastı suvlarnıñ pompalap çekilmesi; yarımada ve deñizden tabiat resurslarnıñ çekilmesi; çollerniñ yoq olması.
Vasilükniñ qayd etkenine köre, tetqiqat içün kosmostan yapılğan resimler, türlü blogerlerniñ malümatı, içtimaiy ağlar ve KHV-daki resimler qullanğan.
Kezlevde iyülniñ 15-nde aqşam «Ekograd» belediye unitar müessisesi çöplük poligonında yanğın oldı.


text:
Jezqazğan qalasınıñ köp salalı auruhanasınıñ qızmetkerleri jalaqı jäne özge äleumettik tölemderdiñ uaqıtında berilmey otırğandığına narazı. Medicina q..
Balalar jazğı demalıstarın qalay ötkizip jatır? 3 ay demalıstıñ 2 ayı öte şıqtı. Jazdıñ soñğı ayında balalar üşin qanday demalıs ıñğaylı? Qalanıñ bala..
Koka-kola susını älemge keñ tarağan brend. Ğasırdan asa uaqıt ötse de, satılımnan qalğan emes. Bastabında emdik maqsatta dayındalğan susın, bügingi kü..
Almatınıñ aportı alma swrıpınıñ işindegi eñ äygilisi. Ülkendigi men hoş iisi, dämi añızğa aynalğan. Sol aporttar büginde köp kezdespeydi. Oğan ärtürli..
Kün ısıy bastağanda ülkenniñ de, kişiniñ de jaqsı körip jeytin jidegi qarbız. Şöliñdi basıp, til üyiretin tätti dämimen, añqığan hoş iisimen jağımdı. ..


text:
Ukraina ve Rusiye uquq qoruyıcıları tüşüngeni kibi, qırımlılarnıñ aq ve serbestligini bozğan bir sıra Rusiye ve Ukraina qanunlarını qayd etmek mümkün.
«Qırımlılar içün telükesi olğan beşten ziyade qanun bar. Amma olardan eñ havflı soylarını sayladıq. Ekstremizm ve separatizm içün ve eki vatandaşlıqnıñ olması içün mesülietniñ artması aqqında Rusiye qanunları, Qırımda «serbest iqtisadiy zona» aqqında Ukraina qanunnı, em de Qırım akimiyeti tarafından qabul etilgen halq imayesi faaliyetiniñ resmiyleştirilüvi aqqında qanun», – dep bildirdi «Qırım alan missiyası» uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ başı Andrey Yurov bazarertesi künü İnterfaks-Ukraina agentliginde keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
Onıñ aytqanı kibi, Qırım sakinleri halqara uquqlarğa köre, Ukrainanıñ, amelde ise Rusiyeniñ qısmı olaraq sayılğan Qırım yarımadası etrafında olğan vaziyetniñ mabüsleri olğanlar.
İnsan aqları boyunca Ukraina Helsing birliginiñ adliyecisi Darya Sviridova aytqanı kibi, «Qırımda serbest iqtisadiy zonanıñ teşkil etilmesi aqqında» qanun Ukrainanıñ Milliy bankınıñ diger qararları ile Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarını çetel vatandaşları olaraq tanıy.
«Qanun Ukraina Anayasasınıñ bir sıra qaidelerini boza ve İnsan aqları boyunca Avropa konventsiyası ceyetinden diskriminatsiyanı meydanğa ketire»,– dedi Sviridova.
Onıñ sözlerine binayen, qırımlılar içün Rusiye migratsion qanunları da telükelidir. Bunıñ ile, Qırımda, uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ separatizmge çağıruvlar içün mesülietniñ olması aqqında qanunlarınıñ da telükesi bardır.


text:
Sänäğätläşterü
Sänäğätläşterü (lat. Industria) — iqtisadta sänäği citeşterü östenlegenä tiz ictimaği-iqtisadi üzgäreş protsessı.
Şul barış yaña texnologiälärne üsterü (ayıruça energiä citeşterüdä häm metallurgiädä) belän bäyle.
Sänäğätläşterü barışında cämğiät, donyağa qaraş üzgärä.
Sänäğätläşterü waqıtı törle illärdä tiñ tügel. Böyekbritaniädä XIX ğasır urtasında, Fransiädä XX ğasırda, Räsäy imperiäse XIX-XX ğasırda başlana.
SSRB[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
SSRBda 1930 yıllarda iñ tiz sänäğätläşterü uza, böten köç, keşelär, matdi resurların quyıp, SSRB qısqa waqıtta awır sänäğätle iqtisadnı häm xärbi iqtisadnı buldıra.
SSRBnıñ tiz sänäğätläşterelüe krestiannarnı kümäkläşterü isäbenä yasalğan. Tiz sänäğätläşterü zamança xärbi citeşterü häm qoral törlären birä, läkin krestiannarğa zur zıyan kiterä, açlıqtan, bastırudan küp qorbannar bulğan.
SSRBdağı tiz sänäğätläşterü ilgä yaña tör qorallar birä, Qızıl Ğäskär moñarçı bulmağan tanklar, xärbi oçqıçlar, aftamabillär, tup caylanmaları belän tä'min itelä, däwlät saqlanu säläte bik arta, bu çaralar SSRB ğäskären zamança ğäskärlär ber rätenä kertä.
Belgeçlär qaraşları buyınça SSRBda sänäğätläşterü bulmağan oçraqta, İkençe Bötendönya suğışında Qızıl Ğäskär Polşa ğäskäre kebek qısqa waqıt eçendä tar-mar iteler ide. 1920 yıllarda köçle bulğan Polşa ğäskäre ütkärelmägän sänäğätläşterü şartlarda 1930 yıllarda artta qalğan häm Polşa atlı ğäskäre Almaniä tanklarına qarşı suğışırğa mäcbür bula häm älbättä tiz ciñelä.


text:
Keçken sene Rusiye akimiyeti Kreml mabüslerini «kötere satış» taktikasını qullanmağa başladı. Moskva, mabüslerni almaştırmaq içün tüşürilgen MH-17 uçağı davasında emiyetli şaatnı aldı, em de «normand dördü» körüşüvini keçirmek içün Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Ofisinden davalı «Ştaynmayyer formulasına» razılıq aldı. Soñki adise-vaqialarğa baqılsa, Rusiye akimiyeti aqımdaki sene de qırımlılarnı «satmağa» devam etecek.
Rusiye kontrolindeki işğal etilgen Qırımnıñ insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina quvetçileri 41 qırımlını apiste tuta, dep bildire. «Resmiy malümat alıp olamaymız, şunıñ içün kütleviy haber vastalarından ya da sıñırda ya da Ukrainada yaqalanğanlarnıñ tuvğanlarından muracaatlar kelgen soñ malümat aldıq. Umumen yaqalanğanlar cedvelinde 41 insan bar. Olarnıñ arasında büyük apis cezalarına üküm etilgenler bar – 12-15 yıl», – dep bildirdi Opanasükniñ aytqanlarını Rusiye kütleviy haber vastaları.
Aytqanlarınıñ ne qadar doğlu olıp olmağanı – belli degil, çünki Ukraina quvetçileri Opanasükniñ malümatına şimdilik cevap bermedi. Bu tutulğan şahıslarnıñ adları da belli degil. Larisa Opanasük tek Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan aqyarlı İvan Antonovnıñ yaqalanmasını qayd ete. Er adamnıñ tuvğanları Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovdan yardım istedi.
Yanvarniñ 9-nda Herson mahkemesiniñ qararı esasında İvan Antonov qanunsız «Qırım samooboronası» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılıp apiske alındı. Ukraina telükesizlik hızmetiniñ malümatına köre, er adam 2014 senesi Aqyardaki Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri ştabınıñ zapt etilmesinde iştirak etip, yarımada işğaline yardım etti. İvan Antonovnıñ imayesi, onıñ «samooboronanen» iç bir alâqası yoq, dep israr ete.
Apiske alınğan qırımlınıñ taqdiri Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanı qasevetlendirdi. O, Antonovnıñ yaqalanması ve apiske alınması onı «pek qasevetlendire», dep bildirdi. «Antonov İ.V. ne sebepten yaqalandı ve oña qarşı o qadar sert sıñırlav tedbiri ne içün saylandı, tutulğan şaraitler, saqatlığı olğanı içün kösterilgen tibbiy yardımnıñ keyfiyeti ve sayısı, em de imaye aqqınıñ teminlevi aqqında malümat bermege rica etem. Malümat eñ qısqa vaqıt içinde berilse, minnetdar olurım», – dep aytıla Moskalkovanıñ Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovağa yollağan muracaatında.
Asılında ne oldı? İlk evelâ, cumhuriyetniñ Rusiye akimiyeti aytqanı kibi, 41 qırımlı «tutulsa», aqyarlınıñ apiske alınması Moskalkovanı ne içün o qadar qasevetlendire degen sual peyda olmalı. Misal olaraq, Rusiye memurları Qırımnıñ memuriy sıñırında aynı şekilde tutulğan «Yedinaya Rossiya» faali İgor Kuçerâvıy (o da aqyarlı) aqqında şimdilik hatırlamadı. Herson akimiyeti onı Ukraina topraq bütünligine qast etüvde şübheli sayıp apiske aldı.
Tatyana Moskalkovanıñ Lüdmila Denisovağa yazğan mektübi, em de Opanasükniñ beyanatı Kremlniñ Prezident ofisini Kyiv içün elverişli olmağan gizli muzakerelerge celp etüv oyunınıñ bir parçası ola bile. Tutulğan qırımlılar ise tek manaçıq ola. Ukraina insan aqları vekâletlisiniñ malümatına köre, Rusiye apishanelerinde 113-ten 115-ke qadar insan tutula, olardan 80-i – qırımtatarıdır. Rusiye akimiyeti olarnı öz «vatandaşları» olaraq saya ve bir şey istemeyip bermeycek.
Versiyalardan birine köre, Moskva olarnı esas Ukraina tarafından qamaçavnıñ lâğu etilmesini talap etip deñiştirmege istey. Ne yazıq ki, amma bu Ukrainanıñ devlet itibarını tüşürmek ve 2014 senesiniñ qanunsız «referendum» neticelerini tanımağa mecbur etmek içün ayneci oyunnıñ bir parçası ola bile.
Rusiye reberligi «samooborona» azalarınıñ taqdirini qırımlılarnıñ menfaatlarını qorumaq müim olğanını tüşüngeni içün soramay. Telükesizlik hadimleri içün Moskva tarafından yarımadada faal qullanılğan qanunsız yarı arbiy qurulışlarınıñ iştirakçileri arasında öz itibarını saqlamaq müim ola
Rusiye reberligi «samooborona» azalarınıñ taqdirini qırımlılarnıñ menfaatlarını qorumaq müim olğanını tüşüngeni içün soramay. Telükesizlik hadimleri içün Moskva tarafından yarımadada faal qullanılğan qanunsız yarı arbiy qurulışlarınıñ iştirakçileri arasında öz itibarını saqlamaq müim ola. Çünki böyle insanlar kelecekte daa kerek ola bile. Rusiye prezidenti Vladimir Putin onıñ memleketine alâqası olmağan «kerçek rus» topraqlarını qaytaruv ğayesinden vazgeçmedi de.
Moskvanıñ «mütehassıslarını» bir sıcaq noqtadan digerine avuştıruv misali yüksek rutbeli diversant Vladimir Antüfeyevniñ tercimeiyalı ola bile. O, Rusiye vatandaşı olıp, tanılmağan Pridnestrovye cumhuriyetiniñ «devlet telükesizligi naziri» oldı, Qırım ilhaqında iştirak etti, soñra da «DNR baş naziriniñ muavini» olğan edi. Kreml, Ukrainanıñ devlet itibarını tüşürmek içün vatandaşlar Antonov ve Küçerâvıynıñ azat etilmesine irişmeli. Eki qırımlı esas Ukrainağa ketkende (Küçerâvıy biometrik pasportnı yapacaq edi) Ukraina uquq qoruyıcılarınen problem olmaycaq dep tüşüngendir. Belki, tanışları ya da zenaatdaşlarından birisi Herson vilâyetine problemsiz keçti. Qırımlılarnıñ Ukraina vesiqalarını faal resmiyleştirgeni kimse içün sır degildir.
Kreml olarnı Euromaydan vaqtında insanlarnı öldürgeninde qabaatlanğan «Berkutnıñ» sabıq hadimlerini teslim ettirgen sehma boyunca azat etmege tırışacaq: prezident Volodımır Zelenskıynı zıt adım atmasına mecbur etecek.
Bu köntekstte Moskvanıñ eñ büyük vazifesi – Kyivden ilhaq vaqtında «körüngen» qırımlılarğa esas Ukrainada toqunılmaycağına ya da Rusiye akimiyetiniñ belli mecburiyetleri qarşısında işğal etilgen topraqqa gizli qaytarılacağına dair kefalet almaqtır. Olarnı FSB tarafından qanunsız tutulğan qırımlılarğa da deñiştire bileler.
«Berkut» azaları siyasiy qarar esasında yiberilgen soñ, qırımlı satqınlarğa qarşı aynı usul ne içün qullanılmaycaq? Prezidentniñ ofisi buña razı olsa, avropalılar içün Ukrainada mustaqil mahkeme sisteması olmağanınıñ ve Kyivniñ işğal etilgen topraqlarnı qaytarmaq içün areket etmege niyeti olmağanını signalı olacaq. Kreml buña ümüt etedir.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)


text:
Qırım atiqiyatçıları (arheologları), Sarayda yapılacaq restavratsiyadan evel, mimariy kompleksniñ sekiz obyektinde qazmalarnı yapa. Bu hususta Qırım federal universitetiniñ tarihiy bölüginiñ dekanı Aleksandr Gertsen aytıp berdi, dep haber ete “RİA Novosti Krım”.
“Qazma işleri, restavratsiyanen oğraşqan leyha teşkilâtınen tizilgen añlaşmağa köre yapıla. Biz restavratsiya yapılacaq obyektlerde müendis-atiqiyat tetqiqatlarnıkeçiremiz. Bu - mimariy kompleksiniñ sekiz obyektidir”, - RİA Novostige dedi Gertsen.
Onıñ aytqanına köre, bu - leyha vesiqalarınıñ daa keyfiyetli olması içün kerek.
“Şimdi tek bir şey ayta bilem: bu kompleksniñ tarihi pek qıyın. Mında çoq tamirlevler, bozmalar ve başqadan qurmalar yapılğan”, - dedi Gertsen.
Atiqiyatçılar anda iyünniñ soñuna qadar çalışacaq.
Qırımtatar faali Edem Dudakov Büyük Han Caminiñ etrafı, Hanlar mezarlığı ve Bağçasaraydaki ahırda keçirilgen qazma işleriniñ videosını derc etti. Körüne ki, erkek ahır korpusında çuqurda çalışa, tapılğan artefaktlar ise fotoğa qayd etilmeyip bir obağa qoyula.
Ukraina Medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş korpusı yıqıluv telükesi altında buluna.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Qırğızistan deputatlarınıñ işğal etilgen Qırım ziyareti «eki taraflı munasebetlerniñ añlaşma-uquq bazasınıñ qaidelerini ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarğa kiriş qaidelerini boza». Bu aqqında Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Ukrainada Qırğızistan işlerini vaqtınca baqqan Batırkan Sırgabayevge yazğan mektübinde aytıla.
Vesiqa kopiyasını Refat Çubarov mart 28-de Facebook saifesinde aydınlattı.
«Rusiye işğalcileri yarımadanıñ tamır halqı qırımtatarlarnı açıq sürette ve sert bir şekilde taqip etken vaqıtta Qırğızistan parlamenti deputatlarınıñ qanunsız ziyaretleri utanmaz bir şey olğanını aytmağa da kerekmey. Vaqtınca işğal etilgen Qırımda Rusiye işğalcilerine qarşılıq köstergen Ukraina vatandaşlarınıñ itibarını ve Ukraina devletini kimse aqaretlep olamaz», – dep aytıla mektüpte.
Çubarov Batırkan Sırgabayevni ukrain kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunıp, Qırğızistan deputatlarınıñ Qırım ziyaretini ukrain cemaatçılığına resmiy şekilde añlatmağa çağırdı.
Batırkan Sırgabayevniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi yazğan mektübine bergen bir de bir cevabı şimdilik yoq.
Qırğızistandaki Ukraina elçisi Mıkola Doroşenko bazarertesi künü, mart 27-de, Qırğızistan Tışqı işler nazirligine yerli siyasetçilerniñ işğal etilgen Qırım ziyaretlerinden sebep diplomatik narazılıq bildirdi.
O, «Qırğızistan Tışqı işler nazirligine daa bir kere barıp kelmege» kerek olacağını ayttı. Yaqında bu memleketniñ daa bir siyasetçisi İrina Karamuşkina Qırımnı ziyaret etti. Elçi «Qırğızistan akimiyeti eşitip, belli tedbirler alır», dep ümüt ete.
Qırğızistan deputatları mart 18-21 künleri diger memleketlerniñ siyasetçileri eyyetiniñ erkânında işğal altındaki Qırım yarımadasında olıp keçken tedbirlerde iştirak etti. Bunı Doroşenko Radio Azattıkqa bildirdi.
Qırğızistan parlamentiniñ matbuat kâtibi İbragim Nurakun uulu Radio Azattıkqa bildirgenine köre, resmiy şekilde yarımada ziyareti olmadı, amma ayrı deputatlar Qırımnı ziyaret etkendir.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırım ziyaretlerinden vazgeçmege çağırğan edi. Nazirlik çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmağanını da qayd etken edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 90 yaşında vefat etken qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nuriye Biyazovanıñ hatırasını ürmetnen añdı.
Ukraina devletiniñ başlığı özüniñ Facebooktaki saifesinde: «Bugün qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi, aqiqat ve adalet oğrunda küreşçi Nuriye Biyazova ebediy dünyağa ketti. 1944 senesinde Nuriye sürgün etüvni başından keçirdi, yıllar keçken soñ tuvğan Qırımına qaytıp, dünyağa facialı vaqialar aqqında ikâye etti», – dep yazdı.
Mayıs 20-de Qırımdaki Qarasuvbazar şeerinde 90 yaşında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazova keçindi.
Bu seneniñ baarinde Nuriye Biyazova 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi aqqında «Akis» («Otrajeniye») adlı avtobiografik kitap çıqardı.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevral 21-de Bağçasarayda doğdı. 1944 senesi mayıs 18-de Özbekistanğa sürgün etildi. Daa soñra anda ana-babasını ve eki qız qardaşını defin etti. 1989 senesinde Qırımğa qaytıp, o yerde qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi oldı.


text:
“Aş tatlı olsun!” degende – yengil azırlanğan yemekler aqqında ikâye etmege isteyim. Men bellesem, öz qoluñnen azırlanğan aş pek lezetli ola.
Sabalıq siz ne aşaysız? Erte turğanda yuqudan daa yahşı uyanmaysıñ ve aşamağa istemeysiñ. Amma sabalıqtan vazgeçmek olmaz. Sabalıqnı yahşı aşa! – deyler ana-babalar. Olarnıñ aytqanları pek doğru.
Sıcaq çay damlasañ, yahşı olur. İçine limon, ya da nane, bal qoşsañ – daa da yahşıdır.
Aşlardan eñ yengil azırlanğanı – buterbrod. Bu söz nemse tilinde yağlı ötmekni bildire.
Buterbrodnıñ çeşitleri çoq:
adiy – yağlı ötmekke qaşqaval, penir ya da sucuq qoyalar;
sıcaq – mikrodalğalı ya da elektrik furunnıñ yardımı ile yapıla;
çoqqatlamlı – sendviç, gamburger ve ilâhre.
Adiy buterbrod nasıl azırlana?
Ötmek tilimine sarı yağ yaqıla. Yağ, elbette, yımşaq olmaq kerek, çünki yağlaması yengil olur. Soñ üstüne, ne sevseñ, onı qoyasıñ: qaşqaval, penir, sucuq, balıq keseçigi, pişken yımırta, yeşillik, pomidor, hıyar.
Sıcaq buterbrod isteseñ, yağlı ötmek üstüne sucuq tilimi, pomidor ya da hıyar tilimi, ustten qaşqaval yerleştirip, furun içine qoy.
Çoqqatlamlı gamburger ve sendviçler adiy buterbrodlardan astı ve üstü ötmek olğanınen çeşitlene. İçine ise yahşı qavurılğan et (meselâ, tavuq, tuvar etinden küfte (kotlet), salat yaprağı, pomidor, taze ya da tuzlu hıyar tilimi, qaşqaval tilimi, qavurılğan soğan, ketçup qat-qat qoyula. Bazı gamburgerlerni öyle tolduralar ki, o, atta ağızğa sığmay.
Buterbrodlarnı azırlağanda fantaziyanen yanaşsañ, o em közüñni, em de aşqazanıñnı “quvandırır”.


text:
18 mayıs çumaaqşamı künü, Ukraina Yuqarı Radasında saat 12.00 halq deputatları sessizlik daqqasınen 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidi qurbanları añdı.
«Ürmetli zenaatrdaşlar! 1944 senesi qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarını sessizlik daqqasınen añmañıznı rica etem», – dep ayttı halq depurtatlarına Yuqarı Radanıñ reisi Andriy Parubiy.
18 mayıs künü Ukrainada memorial tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Er yıl bu künü tamır halq 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa sürülgeninen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi. Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.


text:
Rusiye Federal Telükesizlik hızmeti "Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonını" terroristik teşkilâtlar cedveline kiresetti. Bunı "İnterfak" rusiye agentligi haber ete.
Bu malümatqa köre, artıq Rusiyeniñ terroristik teşkilâtlar cedvelinde 40 teşkilâttır.
Bu seneniñ iyün ayında Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi "Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonını" terroristik tanıp, RF-da faaliyetini yasaq etti.
Ukrayina qanun qoruyıcı organlarınıñ terkibinde "qırımtatar batalyonı"nıñ yaratılması aqqında muzakereler 2016 senesinden berli ketmekte.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeliler «RFke ulu itibarlı devlet statusınıñ qaytarılması»nı Putinniñ baş muvafaqiyeti ve içtimaiy-iqtisadiy vaziyetini de – baş iddiyası, dep sayalar.
Aleksey Balabanov özüniñ «Qardaş» ve «Qardaş-2» («Brat», «Brat-2») dilogiyasını yañlış tertipte çıqardı. Sıra bozulğan edi – ekinci filmniñ adiseleri birinciden evel kelmek kerek edi. Başta «siziñ Amerikañızğa tezden çataq olacaq», dep vade etesiñ, ve ondan soñ şeer binalarındaki araba qapı keçitlerinde bıralqılanasıñ ve banditlerden qaçasıñ. Bu sıranen kelgende er şey mantıqlı körüne.
Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı
Rusiye cemiyeti, ğaliba, revanşqa mahküm edi. Eñ azından, Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı. Vertkalniñ degerlikleri er vaqıt er şeyden üstün edi. Sovet sisteması başta, «hususiy fikir»niñ olğanını iddia etkenlerni pıçaq tübüne aydadı ve ondan soñ olarnıñ balalarını öz qoluna alıştırdı. Buña qoşma olaraq, rusiyelilerniñ qomşularından esas farqı şu ki, olarnıñ is etkenine köre, olar 1991 senesinde yabancı bir imperiyadan mustaqillik qazanmayıp, öz imperiyalarını ğayıp etti.
Bu, ululıqqa talapnı doğurmamaq mümkün degil edi. Umumiyleştirilgen «biz», hususiy «men»niñ boşluğını yeñdi. Rusiye muhalefeti, Vladimir Putinniñ devletke öz kün tertibini qabul ettirdi, adiy adam barlıqlı ve tınç yaşayış istey, dey. Amma şimdi bu, teselli tapmaq maqsadınen yapılğan sıltavğa beñzey.
Vladimir Putin ululıq talabını yaratmadı. O, oña oğradı. Ondan ğayrı, çastına neft fiyatı ile siyasiy devir uyğun edi. «Eger cüceler uzun kölge atsa, demek biz künbatıda yaşaymız». Keçken on yılınıñ Avropası kerçekten de siyasiy cüceler qıtası edi. Ve işte biz, Almaniyanıñ sabıq kantslerini bir Rusiye memurı rolünde Vladimir Putinniñ vazifesine başlama nutqunı diñlerken köremiz.
Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete
İmperiyanıñ iştaasınıñ probleması şu ki, o, yalıñız ösmekni bile. Bu, dozası künden-künge armaq kerek olğan narkotikke oşay. Münhendeki nutuq, Gürcistandaki cenk, Bolotnayanıñ küçnen dağıtılması, Ukrainanı istilâ etüv, Suriyede cenk, bütün dünyada saylavlarğa qarışuv – Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete.
Bunıñ tek bir «amma»sı bar. Sovet Birligini rekonstruktsiya yapmaq teşebbüsi içün ögrenilmegen derslerniñ telükesi bar. Moskva içün, baruv noqtasını yañlış saylağanını açıqtan körmek telükesi bar. O, yetmişincilerge – Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Keñeşiniñ devrine qaytacaq edi. Bunıñ yerine ise Afğanistan, buhrannıñ artması, silâlanma qoşusı ve sanktsiyaları olğan seksenincilerge barıp tüşti.
Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır
Rusiyeniñ adiy vatandaşı ise er vaqıt Merab Mamardaşviliniñ, Rusiye ruslar içün degil de, ruslar vastasınen mevcuttır, degen formulasını unuta. Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır.
Televizor ile buzdolap arasındaki sparing devam etmege mahküm. Devlet ululığı «biz» kategoriyasını işlete. Onıñ esabını ise muayen adiy vatandaşınıñ «men»i ödeycek.
Rusiye vatandaşları, devlet köküni tutqan atlantlarğa oşaylar. Amma erte-keç o, olarnıñ başına tüşecek.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini ifade eteler ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Äfäs borınğı qalası
Bolarnı beläsezme? 50
Dön’yanıñ 7 moğcizasınnan berse bulğan Artemis ğıybadätxanäseneñ Türkiyedä Äfäs borınğı qalasında urnaşuın belä idegezme?
İzmirneñ Sälcuk rayonında urnaşqan Äfäs dön’yanıñ belenüçe berençe toraq punktlarınnan berse bulıp tora. Tarixı b.ê. qadär 8000ençe yıllarğa qadär barıp totaşuçı Äfäs borınğı qalası möhim säwdä yulları östendä urın aluı arqasında tarix buyı şaqtıy śivilizaśiyane yäşätte. Êllinistik çor, Rim İmperatorlığı, Vizantiya İmperatorlığı, Ğosmanlı İmperatorlığı kebek törle śivilizaśiyalärgä şahit bulğan qala çorlar buyı özleksez toraq punkt, säwdä häm säyäsi üzäk buldı.
Kürkäm dizaynı belän tarixnıñ iñ zur ğıybadätxanäläre arasında urın aluçı häm dön’yanıñ 7 moğcizasınnan berse bulğan Artemis ğıybadätxanäse isä Äfäs borınğı şähäreneñ simvollarınnan berse. B.ê. qadär 550 yılda tämamlanğan ğıybadätxanä b.ê. soñ 400nçe yıllarda çıqqan yanğında zur zıyan kürde. Bügenge köndä ğıybadätxanäneñ märmär bağanaları ğına isän.
Yılına urtaça million yarım keşe kilep kürgän Äfästäge arxeologik qazularnıñ ütkäne 125 yıl êlekkegä barıp totaşa. Älegä tulısınça çığarılmağan häm Anadolu arxeologiyasenä yaña ülçäm östäwçe Äfäs borınğı şähäre 2015 yıldan birle YUNESKOnıñ Dön’ya mirası isemlegendä urın ala.
Bäyläneşle xäbärlär
Nogayşa 04/2022: MARAZ BİZGE RAHMET BOLGAN (8)
Bu yuma em “MARAZ BİZGE RAHMET BOLGAN” baresinde habarlasamız...


text:
Martnıñ 9-nda Keriç sakinleri Kobzarnıñ doğğan künü munasebeti ile ukrain şairi, yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ abidesi ögüne çiçekler ketirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, Şevçenkonıñ abidesi yanına bir qaç güldete qoyulğan. Bazı güldesteler Ukraina bayrağınıñ tüslerinde edi.
Keriçte Taras Şevçenkonıñ abidesine çiçekler ketirmek adeti Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali başlanğanından berli bütün yıllar devamında saqlanıp qalmaqta.
Aqyar sakinleri de Taras Şevçenkonıñ doğğanından 208-nci yıldönümini qayd ettiler.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda doğdı. O, Ukraina medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biridir.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ Canköy rayonında bir qaç qırımtatar ailesinde tintüvler keçirile. Bu aqta Qırımtatar aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
«Canköy rayonında kütleviy tintüvler. Canköy rayonı Avuz Qırq köyünde qırımtatarlarnıñ evlerinde bir buçuq saattır kütleviy tintüvler keçirile. Birazdan tafsilâtlıca», – yazdı o Facebookta.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa Canköy rayonında kütleviy tintüvler aqqında malümatnı tasdiqladı. Onıñ sözlerine köre, tintüvlerniñ sebebi belgisiz, al-azırda malümat ögrenile.
Yanvar 29 künü Lenin rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde de tintüvler keçirilgen edi. Qırım Rusiye akimiyetiniñ ya da yerli uquq qoruyıcılarınıñ bu aqta izaatı daa yoq.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiyeniñ ukrain yarımadası işğaliniñ ekinci yıllığında Qırım.Aqiqat «Qırım.Boysunmağan» vesiqalı filmini azırladı. Filmde adise-vaqialarnıñ iştirakçileri yarımada sakinleriniñ Rusiye istilâsına qarşı narazılıq aktsiyalarına çıqqanını añlatalar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, ukrain siyasetçisi ve cemaat erbabı Andrey Sençenko, uquq qorçalayıcı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, «Qırım dalğası» cemaat areketiniñ reisi Oksana Novikova, PostPlay teatriniñ rejisseri Galina Cikayeva, Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden mesleatçısı Emine Ceppar, «Euromaydan-Krım» koordinatorı İsmail İsmailov, «Ukrain evi» Qırım iş ve medeniyet işbirligi merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Şçekun.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyünniñ 17-si cumaertesi künü Bahçasarayda qırımtatar halqınıñ yetekçilerinden biri olğan İlmi Umerov ve onıñ dört qardaşı mübarek Ramazan ayında musulmanlar içün iftar teşkil etecekler. İftarğa qorantanıñ dost-eşi ve bütün bahçasaraylılar davet etile. Bu aqta Umerov özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
«Yarın, iyünniñ 17-nde bahçasaraynıñ 6-ncı mikrorayonındaki camide bizler, bei ağa-qardaş olaraq (İlmi, Bekir, Femi, Reşat, Ruslan) iftar keçiremiz. Bahçasaraylılarnen beraber qarantamıznı tanığanlarnı davet etemiz» – dep yaza Umerov.
2017 senesi Ramazan ayındaki musulmanlarnıñ orazası mayısnıñ 26-ndan iyünniñ 24-ne qadar devam etecek.
Aman-aman bir ay devamında, İslâm dinini kütkenlerniñ episi, kün devamında aş aşamaqtan, suv ve tütün içmekten vazgeçerek oraza tutması farz. Er aqşam oraza saati bitken soñ, iftar yapılır – yani Ramazan ayındaki aqşam yemegi aşalır. İftar yerli saatqa köre, aqşam namazı vaqtın doğru kele.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Kyivde brifing vaqtında Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini, şu cümleden işğal etilgen Qırımnı da, desteklegenini tekrarladı.
"Ukraina topraq bütünligini ve suvereniteini, şu cümleden Qırımnı da, desteklemege devam etkenimizni tekrarlamağa isteyim", - dedi o.
Erdoğan, Zelenskıy ile qırımtatarlarnıñ destegi ile bağlı meselelerni ve leyhalarnı muzakere etkenini qayd etti.
Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy Erdoğanğa destek ve Türkiyeniñ "Qırım platforması"nda faal iştiragi içün minnetdarlıq bildirdi.
Zelenskıy, Türkiye qırımtatarlarnı ve Qırımdan köçip kelgenler içün evlerniñ quruluv meselesini desteklegenini qayd etti.
"Bu işte kerçekten ilerilev bar. Eminmiz ki, tezden neticeler de olur", - dedi Zelenskıy.
Fevralnıñ 3-nde Türkiye devlet başı Ukrainağa resmiy ziyaretnen keldi.
Ukraina Mudafaa naziri Oleysiy Reznikov, fevralniñ 3-nde Türkiyeden delegatsiyanıñ Ukrainağa ziyareti çerçivesinde memleketler arasında, hususan da Ukrainada Bayrktar pilotsız uçaqlarınıñ istisalı içün zavodnıñ quruluvını közde tutqan çerçive añlaşması imzalanacağını bildirdi.


text:
Bilärdä «Sälät» forumınıñ berençe smenası tämamlandı ← kire kaytirga
Kiçä Bilärdä XI Xalıkara yaşlär uku-ukıtuforumınıñ berençe smenası - HÖNÄRLÄR BILÄR FORUM (Remesla/Junior skills) tögällände.
Start birüçe smena ukuçılarnıñ yaña hönärläröyränüenä bagışlandı häm alarga kiläçäktä üz-üzlären üsterü öçen yaña mömkinleklär açtı.
Bu könnärdä törle uen häm motiwatsiyaläüçe däresleostaxanälär uzdı, ä katnaşuçılar törle belemölkälären üzläşterä aldı. IT, robototexnika, dizayn häm ekologiya- smenanıñ töp temaları buldı.
Forumda fän olimpiadaları, konferentsiyalär hämicadi festiwallär ciñüçeläre häm prizerları, «Adımnar — belem häm tatulıkka yul» küptellebelem birü kompleksınıñ 6-11 sıynıfukuçıları, şulay uk Sälätneñ «Sälät – Bolgar-Tugan tel» profille smenasına saylap alunıütkän balalar katnaştı.
Forum kısalarında «Sälät» häm «Adımnar — belem häm tatulıkka yul» Polilingwal kompleksı xezmättäşlegenä bagışlangan tügäräk östäl uzdı.
«Bügenge oçraşu bik zur ähämiyatkä iya. Forumdadürt törle şähärdä urnaşkan belem birüüzäklärennän kilgän balalar cıeldı, häm bez alarnıñ duslaşaçagına häm täcribä almaşaalaçagına ışanabız», - dip assızıkladı«Adımnar-Kazan» citäkçese Aydar Şämsetdinow.
Oçraşuda «Adımnar» mäktäpläre bazasındagı«Sälät» klassları häm klubları eşenä yomgakyasaldı, şulay uk xäzerge wakıtta eşläp kilüçe häm yaña uku elında Tübän Kama häm Älmätşähärlärendä açılaçak mäktäplär öçen plannarkorıldı. Kiläse elda «Sälät-Adımnar» sıynıflarınıñ gomumi sanı 10ga citäçäk, Sälätklubları üz eşçänleklären alıp baraçak.
Smena wakıtında «Canlı Sälät» (SeletLive) turı efirlar studiyase eşçänlege başlandı. Translyatsiyalär forumınıñ WKontakte hämYouTube räsmi akkauntlarında alıp barıldı. «Canlı Sälät» - unikal proekt, ul här keşegä, öydän çıkmıyça gına, forum atmosferasınaçumarga häm yañalıklarnı onlayn-rejimda belergämömkinlek birä.
Alda balalarnı «Sälät» forumınıñ ikençesmenası - ICAT BILÄR FORUM (Arts/Tworçestwo) kötä. Ul 3 iyuldan 8 iyulga kadäruzaçak häm öç töp yunäleş: biyu, muzıka, teatr buença balalarnıñ potentsialın üsterü öçenunikal mäydançık bulaçak.
Smena kısalarında ostaxanälär, lektsiyalär, treninglar, icadi laboratoriyalär uzaçak.
Bu elnıñ töp yañalıklarınıñ berse - smenadakatnaşuçı kollektiw citäkçeläre öçen uku-ukıtuprogrammasın gamälgä kertü.


text:
Aqrusiyeniñ paytahtı Minsk şeerinde çarşenbe künü, mart 25-te, Azatlıq Künü munasebeti ile yürüş başlandı.
Radıyo Svaboda Aqrusiye muarririyeti bildire ki, bir çoq adam Ukraina bayrağı ile kelip, «Qırımnı – Ukrainağa, bahtnı – memleketke» kibi levhalarını köterdi.
Neşirniñ malümatına köre, bazı adamlar yürüşke ukrain milliy kölmeklerni kiyip keldiler. Levhalar arasında – belorus tiline qoltutmaq çağıruvları, «Siziñ ve bizim serbestligimiz içün», «Rusiye – cenktir», «Bugün Ukrainanı parçalaylar, yarın bizge kelirler!» ve «Tüşüñ!».
Radıyo Svaboda muarririyeti yürüşni twitterde ve canlı yayında köstere.
Azatlıq Künü – resmiy olmağan bir milliy bayram, 1918 senesi Aqrusiye Halq Cumhuriyetiniñ peyda oluv yıllığıdır, 1990-ıncı seneleriniñ başından berli Minskte ve Aqrusiyeniñ diger şeerlerinde buña bağışlanğan siyasiy aktsiya, miting ve yürüşler ötkerilmektedir.


text:
Aprelniñ 17-sinde Keriçte, yarım yıl evel, 2018 senesi oktâbrde politehnika kollecinde olğan patlav ve atuvlardan soñ elâk olğanlarnı añdılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, çarşenbe künü keriçliler, kollec azbarında qoyulğan küçük hatıra abidesine çeçeklerni ketirdi.
Saba kollecge elâk olğan talebe ve ocalarnıñ ana-babaları keldi.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Qırımlı jurnalist Şevket Namatullayev işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan ve siyasiy sebeplerden apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ balalarına yardım etmek içün para toplamağa teklif etti. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov martnıñ 28-nde bildirdi.
«İşğalci uquq qoruyıcılarnıñ tünevin saba qırımtatarlarğa yapqan taramasından soñ 55 bala babasız qaldı! 55 bala bir sabada baba vasiyligisiz qaldı! Şimdi Qırımda babasız qalğan siyasiy mabüslerniñ qorantalarından balalarnıñ sayısı 116 + 55 = 171 oldı», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ hatırlatqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları 27 qırımtatar faaliniñ evinde tintüv keçirdi.
«Rusiyeniñ Qırım işğalinen küreşmege devam etken qırımtatarlarğa birdemlik köstereyik», – dep qayd etti Çubarov.
Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ yarımadada ana-babaları siyasiy sebeplerden apiske alınğan 100-den ziyade qırımla balağa yardım etken «Bizim balalar» hayriye fondunı qurulğan edi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi martnıñ 28-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetine alâqaları bar olğanından şübheli sayılıp tutulğan «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ üç faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyevde «18.05 hatıra aqqı» ders yarışınıñ ğalipleri ilân etildi. İşbu derslerniñ mevzusı 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi oldı. Yarış Ukrainada 2015 senesi mayıs ayından keçirile edi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, birinci yerni veb-kvest aldı. Yarış teşkilâtçıları aytqanı kibi, oqutuvnıñ bu kibi şekli – ukrain tasiliniñ kelecegidir.
«Bugün biz sınıf işinden çetleşmek kerekmiz ve siziñ dersiñiz – ögge yapılğan bir adımdır», – dep muracaat etti iş müelliflerine yarış teşkilâtçılarından biri, «Almenda» vatandaşlıq maarifçiligi merkeziniñ reisi muavini Valentina Potapova.
Müellifler – Dmitriy Desâtov ve Anna Sizova – Nikolayev vilâyetinde çalışqan ocalardır. Farqlı şeerlerde yaşap, leyhanı bir-birinden uzaqlıqta işlep çıqarğanlar. Desâtov ve Sizova aytqanı kibi, sıq körüşip olamağanından virtual sınıfnı teşkil ettiler ve mında leyha üzerinde iş bir ay devam etkendir. Öz misalinde ocalar ortaq leyhalarnı işlep çıqarmaq ve oqumaq içün mesafe keder etmegenini kösterip oldılar.
Umumen yarışta Ukrainanıñ 19 vilâyetinden 73 iş iştirak etti. Donetsk vilâyetinden ocalarnıñ iştiraki faal oldı. Regionnıñ faaligini tasdiqlağan delil – ekinci yerni Rusiye separatistleri tarafından nezaret etilgen «DNR» zonasından mütehassıs aldı.
Havfsızlıq noqtaiy nazarından oca adını aytmamaq rica etti, çünki yerli akimiyet bütünukrain yarışlarında iştirak etmege yasaq ete, – deyler teşkilâtçılar.
Yarış ğalipleri para mukâfatını elde ettiler – 1500-5000 grivna.


text:
Westfaliä solıxı
Westfaliä solıxı - 1648 yılda Westfaliä töbägendäge Osnabrük häm Münster şähärlärendä imzalanğan kileşülär (15 may, 24 oktäber) İzge Rim imperiäsendä Utız yıllıq suğışnı tämamlağannar.
Westfaliä solıxı berençe zamança diplomatik cıyılış näticäse bulıp sanala. Ul däwlät suverenitetı nigezendä Awrupanıñ yäñä tärtiben urnaştırğan, İzge Rim imperiäse, İspaniä, Frantsiä, Şvetsiä, Nidirlanğa qağılğan.
1806 yılğa qädär kileşülär İzge Rim imperiäseneñ konstitutsion qanunı bulğan.
1659 yılda imzalanğan Pireney solıxı Frantsiä häm İspaniä arasındağı suğışnı tämamlağan.
Näticä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Näticädä Almaniä bülengän bulıp qalğan, Nidirlan häm Eswiçrä bäysez bulğan, Elzas Frantsiägä kitkän, protestantlar häm katoliklar xoquqları tigezlängän.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- KpyшeHиe BecTфaлbckoй cиcTeMы и cTaHoBлeHиe HoBoro MиpoBoro пopядka cTaTbя зaBeдyющero kaфeдpoй MиpoBoй пoлиTиkи Гy-BШЭ пpoф. C. B. KopTyHoBa


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bergen malümatına köre, numayış Aqmescit merkeziy meydanında olıp keçti. Anda Rusiye bayraqları ve şeritlernen tahminen 15 bayker mototsikl ile ve 10 maşna toplanıldı.
Saat 18:00 olar meydandan çıqıp, Qırım paytahtınıñ merkeziy soqaqlardan keçtiler.
Böyleliknen, «Noçnıye volki» Ukraina cenübiy-şarqındaki separatistlerge qol tutttı ve «olarğa tek sözlernen yardım etmemek azır olğanlarını» bildirdiler.
«Noçnıye volki» baykklubı SSSR tarihında eñ eski klublardan biridir. Olarnıñ lideri «Hirurg» lağabı olğan Aleksandr Zaldostanov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yaqın olğanını deyler.
2012 senesi yazda Qırımğa Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviç ile körüşmege kelgen Putin «Noçnıye volki» Aqyardaki bazasına da barğan edi.


text:
Qoluña portaqal ve allı-güllü yavluq al, arqadaşlarıñ bir eliñde portaqal, bir eliñde yavluq olğanını körsin.
Portaqalnıñ üstüni yavluqnen qapat ve siirli sözlerni (zaklinaniye) ayt.
Eminliknen yavluqnı alıp taşla ve oñıñ içinden … alma çıqar!
– Maşalla! Ya sen portaqalnı qanfetke çevirip olursıñmı?
FOKUSNIÑ SIRI
Fokusnı yapmaq içün evelden azırlanmaq kerek. Portaqalnıñ bir çetini muqaytlıqnen kesip, qabuğını çıqar, onıñ içine almanı qoy. Gizli meyvanı öyle tut ki, arqadaşlarıñ bir şey duymasın. Eliñni yavluq içine soqqanda, almanı portaqal qabuğın¬dan tez-tez çıqar, “delilni” (ülika) ise yavluq içine saqla. Azırlan!


text:
Yetekleyici (film)
"Yetekleyici yahut Çiçeklerniñ közleri bardır" (inglizce The Guide, ukraince ПoBoдиp, aбo KBiTи MaюTb oчi) — ukrain tarihiy dramatik filmi, rejissörı ve stsenariy müellifi Oles Sanin. 2014 s. noyabr 12-den bütün Ukrainada filmniñ numayışı başlandı. Odan evel film ilk kösterelmesi iyül 16 künü Odesa halqara kinofestivalinde ötkerildi. 2014 s. sentâbr 9 künü Ukraina Oskar komiteti Ukrainanı nevbetteki "Oskar" kino mukâfatında "yabancı tilli film" namzetliginde temsil etmekçün aynı bu filmni sayladı.
Filmniñ şiari: "Közlerini yumıp, yüreknen baq" (ukraince "Зaплющ oчi – диBиcb cepцeM").
Oles Sanin aytqanına köre, film üzerindeki iş ta 2013 s. sentâbrde bitirilgen edi ve onı taqdim etüv noyabrde, soñra dekabrde olmaq kerek edi, amma o yıl soñunda olğan facialı vaqialardan başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Süjet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Süjetniñ negizine 1930-ıncı yıllarda Sovet Ukrainada kerçek olğan facia yattı: kollektivizatsiya, açlıq, repressiyalar, ziyalılarnı yoq etüv. NKVDistler büs-bütün kedaylarnı, kobzar ve lirniklerni, Harkiv civarındaki bir yerde toplap, atışqa oğratalar. O facialı vaqialar içinden levhada amerikalı oğlançıq ve kör çalğıcınıñ Sovet Ukraina boyunca seferi tasvir etile.
Rollerde[deñiştir | kodunı deñiştir]
Baş rollerde:
- Anton Svâtoslav Grin – Piter Şemrok, Mayklnıñ oğlu
- Stanislav Boklan – kobzar İvan Koçerga
- Camala – aktrisa Olga Levitska
- Oleksandr Kobzar – Volodımır, NKVD hadimi
- İrina Sanina – Orısya, İvan Orısinıñ apayı
- Cef Barel – amerikalı iş adamı Maykl Şemrok
Bazı levhalarda ukrain yazıcıları Oleksandr İrvanets ve Sergiy Jadan, yırcı Taras Kompaniçenko, em de bütün Ukrainadan yüzden ziyade soqur insan ve Kiyev, Harkiv ve Lvivli ukrain yırcılarını körmek mümkün. Levhada professional aktörlar ile kör kobzarlerniñ rollerini Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden kelgen körlar oynadı.
Tehnikiy yañılıqlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Filmniñ özgünligi – tiflokommentariylerdir – o mahsus yazılğan audioyolçıqlar nazar bozuqlıqları bar olğan adamlarğa ekranda olğan şeylerni qulaqlarına radiosignal vastasınen tasvir etile. Şay, "Yetekleyici" – Ukrainada böyle usulda ilk sefer çıqqan film.
Saundtrekler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Camala (qaramanı – Olga Levitska) – You're my thrill
- Camala – Çomu kviti mayüt oçi
Mukâfatlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Meraqlı şeyler[deñiştir | kodunı deñiştir]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Resmiy sayt
- (İnglizce) Yetekleyici, 30. Warsaw International Film Festival
- ↑ 1,0 1,1 http://www.imdb.com/title/tt3037582/
- ↑ KиHoпoиck (rus.) — 2003.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Macaristannı Ukraina ile azırlanğan cenk aqqında tenbilegen edi, Budapeşt Ukraina toprağınıñ bir qısmını alıp olur, dep tüşündi. Bu aqta Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov milliy telemarafon yayınında ayttı, dep bildire TSN.
Memur bu malümatnıñ menbasını aydınlatmadı. O, Macaristan da azası olğan NATOğa kirüv imkânları aqqında sualge cevap berdi.
«Bu cenkten soñ bu memleketler içün nasıl aqibetler olacaq baqarmız», – dedi Danilov. Budapeşt bu beyanatlarnı haber derc etilgende izaatlamadı.
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki başlağan soñ Kyiv ve Budapeşt munasebetleri bayağı suvudı. Faqat ondan evel de taraflarnıñ añlaşamamazlıqları bar edi. Budapeşt Kyivni Ukraina ğarbinde etnik macar azlığını ezgeninde qabaatlağan edi, Ukraina akimiyeti Viktor Orbannıñ ükümetini Zakarpattâda pasport bergeninde ve Kremlnen sıqı işbirliginde qabaatlağan edi.
Aprelniñ başında Macaristanda parlament saylavları olıp keçti, Ukrainadaki cenk mevzusı Orban ve muhalifet arasında esas munaqaşa meselelerinden biri oldı.
Muhalifet baş nazirni Moskva ile işbirligi sebebinden milliy menfaatlarnı satqanında qabaatladı, o ise, Budapeştni Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkine kirsetmege tırışalar, dep ayttı. Saylavlarda ğalebe qazanğan soñ Orban Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy saylavlarda küreşmege mecbur olğan raqiplerden biri oldı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar göñülli batalyonını teşkil etmege istegenler çetel devletlerden yardım soramadı. Bu aqta öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, batalyonnıñ teşkil etilmesi şimdi çeşit ştablarda ögrenile. «Amma bugün şunı aytmaq mümkün ki, işbu arbiy bölük ne milliy, ne diniy olacaq, amma işbu faktorlar hızmetniñ teşkil etilmesi vaqtında nazarğa alınacaq; bu bölük Ukraina Silâlı quvetleri ve İçki işler nazirligi erkânında açılacaq», – qayd etti Meclis reisi.
Evel «Qırım vatandaşlıq qamaçavı» idareceisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, «Ukraina Mudafaa nazirligi daa bir şey yapmay, Türkiye Mudafaa Nazirligi ise bizge endi yardım etmege başladı».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ana tilni baylığı (xabardağı bar da sözler bir harp bulan başlana)
QURDAŞLAR
Qattıgün. Qışnı qahrulu qadimi. Qazanaşlı Qasumdan qalğan Qadir, qadarlı qurdaşı Qurbannı qonaqlay qarawullağan. Qadir qazanaşlı, qaburlanı qarawulçusu. Qurban Qaratebedegi qotanda qoylağa qaray.Qurdaşar qanlı qırğınlarda qılawlu qılıçların qınap, qızbay qaçaqlanı quwğan qoççaqlar. Qatınsız qalğan qartqocaq Qadir qazannı qaynatıp,qapulağa qarağan.Qarsalay Qadir: — Qayda qaldı qurdaşım? Qulluqları qoymaymı? Qarlağa qarap,qoşuna qaytıp qalğanmı? Qumuqdağı qaralğır quymur qısırnı qabağına qarğaday qonğanmı – qonuşğanmı?
Qaray-qaray,qalğıp qalğan qart qarawulçu. Qadirni qaburğasına qısdırılıp qara qulaqlı qırmawda,quyruğun qursağına qaplap qalğıy. Qırlanı qarañılıq qurşağan. Qañalı qapulanı qağağan qawğağa, qırdan Qurbannı qıçırağanına quwanıp,Qadir qonağın qabaqalda qarşılay: -Qanyawğur,qaydasan qart qaban,qaydasan?Qırawlaqlarda qoyan quwalaymediñ? Qurdaşıñnı qarsalatmaylı-qaynaşdırmaylı qoymaysan.
Qurban da: -Qurdaşımnı qarşısında qarabetli qalmasman. Qızğançılağa qızamuq qabunsun. Qurdaşımnı qarsalatğanğa qıynalıp,qaytarışğa qabaqaldıñda qotandan quwalap,qırq qoynu qadaltırman.
Qonaqüyde qazannı qarşısında qonuşğanda,qurdaşlar qarınçuduğa qaradılar.Qolayaqlağa «Qaraçaçnı» quydular.Qoşa-qotara quymurlandılar.Qadir qoñurawlu qomuznu qoluna qondurup,qılların qartıllatdı.Qaratañda qurdaşlanı qurç qawğasından quturğan qırmaw qırğa qaçdı.
Qırğınlarda qurdaşlıqğa qatnağan Qadir de,Qurban da, qıyınlıqlağa qaypanmay,qartlıqnı qarqarasın qurşama qoymay, Qumuqtüzge quwun qopsa qorqmacaq,qartıllamacaq,qanı qalğınçağa qarçığalarday qarşılağa qamalacaq.
Alav Aliev


text:
«Bahasız darman»
Dağıstan kitap Dagestan basmaxanada ötgen yıl şulay atı bulan belgili curnalist wa yazıwçu Abas Mamayewni proza kitabı çıqdı. Borağanlı Abas Mamayewni qumuq oxuwçuğa tanıtma tarıq tügül dep esime gele. Onu «Borağan masxaralar», «Qaysı haqıllı» degen kitapların oxuwçu köp süyüp qabul etdi wa qoldan-qolğa berilip oxulup da turdu. Ayroqda onu qısğa, masxara xabarları oxuwçunu kepin geltire, başğalağa da awuz söz bulan xabarlama muştarlı ete.
Avtor bu kitabı da yañı, qısğa xabarlarından başlana. Qucurlu wa qurç manaları bulan yazılğan bu qısğa xabarlar oxuwçunu tergewün tartacaq. Şoğar sebep – awtornu özünü yaşaw sınawu, har-bir giççi ahwalatğa da tergewlülügü, tilini pasihligi wa oxuwçu añlayğan küyde çeber, tınç añlayğan til bulan yazılğanlığı. Abas Mamayewni masxara xabarlarını igiti Alis ağaw xalqnı arasında artdağı waqti köp yayılğan ekiyüzlü yalağaylanı külküge, mısğılğa tutma bek usta. Xabarlanı harisinde yaşawdan alınğan bir oy, pikru bar, nasihat bar. Alis ağawnu teren haqılı, yaşaw sınawu bizin xalqnı xasiyatlarına, adatlarına asaslanıp, oxuwçunu haqılğa üyrete, qılıq-öruqda yurüme çaqıra.
Kitapnı ekinçi bölügünde awtornu aslam xabarları yerleşdirilgen. Munda da awtor yalağaylıqnı, aysenilikni, tüzlükge art bergenleni sögüp, külküge, irişxatğa salıp, laqırğa olturğan yerinden turup qaçarday halğa sala. Abas Mamayew – yaşawnu yaxşı bilegen, har türlü yaşawluq masalalanı özü his etip, üreginden ötgerip çeber küyde oxuwçuğa yetişdirip bolağan awtorlanı birisi. Ol yaşawda taza qılıqlı, asil, rahmulu adamlanı tarbiyalawğa baqdırılğan özünü oyların, pikruların, qastların, xıyalların xabarlarını igiti Alis ağawdan taba oxuwçuğa yeñil küyde, çeber söznü tasiri bulan yetişdire.
Awtor ata yurtu Borağannı bir de esinden taydırmay. Örde esgerilgenlerinden qayrı, «Borağanlılar», «Borağan namus» degen kitaplarını atları, orusça çıqğan «Borağanlı Alisni masxara xabarları» degen kitabını atları da şoğar şahatlıq ete. Abas «Üç yüwuq» degen pesanı, «Borağanlı Bora» degen romannı awtoru da dür.
Kitapnı baş betlerinde filologiya ilmulanı kandidatı, adabiyatçı Salaw Aliyew wa Dağıstannı xalq yazıwçusu Kamal Abukow bu kitapnı haqında yazğan sözleri bar. «Hali enni Qaziqumuqlu Kurklige, Derbendi Şimige, Qazanışlı Qahirge wa olay xalq filosoflarına Borağanlı Alisni de qoşma yaray», – dep yaza S. Aliyew. «Bırınğı zamanlardan berli de Borağan yurt özünü itti masxaraları bulan Qumuqtüzge de, Mıçığış İçge de geñ küyde belgili bolğan. Hatta borağan gözel qızlağa gözü qarağan cahiller de Borağanğa olanı artıq ötkür masxaralarından tartına turup gele bolğan dep xabarlaylar. Atqay ağaw: «Borağan–qumuqlanı masxara töbesi»,- dep, ozoqda, nehaq aytmağan», – dep yaza K.Abukow.
Abas Mamayewni bu yañı kitabı – qumuq adabiyatnı bezendirecek, bayındıracaq görmekli qoşum. Abas Hüseynowiçni yañı kitabı bulan qutlay turup oğar sawluq wa uzaq ömür yoraybız.
YA. Biydullayew.