text:
Silonganan, hiposanan, tipiganan, sa mga himan, abot kun ani o kaha mga gasa sa banika sa panulat. Pahulayanan sab sa mga gikapoy sa panaw sa lainlaing lakat sa kinabuhi ug ni kinsa mang giuhaw sa katanlas sa arteng Bisaya.
12/20/2008
Libro ni S. Apoyon
Laing bag-ong librong piksiyon sa Binisaya, "Ang Gakit ni Noebong Ug Ubang Mga Sugilanon" ni Ginong Satur P. Apoyon nahaon da gayod sa patikanan ug gilusad niadtong hapon sa Disyembre 6, 2008 sa Museo Davao, Dakbayan sa Davao.
Ang maong proyekto gitambayayongan sa Davao Writers Guild, Inc. ug National Commission on Culture and Arts (NCCA).
Sa iyang mensahe, ang awtor nagkanayon: "Gihatag ko ang dakong kredito sa kalamposan sa gidamgo kong antolohiya kang UP-Mindanao Prof. Ricardo de Ungria, kinsa maoy pundador-presidente sa DWG, chair sa Literary Arts Committee ug Komisyoner sa NCCA Subcomission on the Arts. "
Sa seremonya, gipadalhan sa NCCA og usa ka representante nga si Mylene Urizza, koordinetor sa mga proyekto sa Visual Arts ug Literary Arts.
Ang "Ang Gakit Ni Noebong" giundan sa laing 12 ka sugilanon nga nangapatik na pod sa Bisaya Magasin. Adunay 96 ka pahina ang 5 x 8.5-pulgada nga basahon.
Sa akong paghimbis, ang sugilanong nahiapil ning maong libro nga nakadala og labing bug-at nga tangil sa merito mao ang "Dili Alang Kang David Ang Baboy-Ihalas", sugilanong miani sa Unang Ganti sa BATHALAD-Mindanao. Gani, para nako, kining obraha maoy usa sa morepresentar sa pagpanulat og piksiyon sa Binisaya ni Ginong Apoyon.
Nipis ra tuod ang 96-ka-pahinang basahon, apan kining libroha igo na kaayong makatagbaw sa mga buot mosusi sa unang mga agi sa dagang sa Bol-anong beterano sa pamantalaan ug potograpiyang de pelikula. Anugon lang nga wala mahilakip niini ang ulahi niyang mga obra sama sa "Artista Na Si Minggoy" ubp., mga obrang mipaliwag og lahing dyenra sa panugilanon tandi sa una niyang mga sinulat.--
Eiyeen @ 16
Si Eiyeen sa iyang ika-16 nga adlawng natawhan, pinobreng hikay pasalamat-pagsaulog sa gamayng banay.
12/14/2008
Bismag 12-24-08
Ang hapin sa magasing Bisaya sa gula Disyembre 24, 2008-- ang semana human sa dakong kadaogan ni Manny "Pacman" Paquiao.
Kining isyuha available na sa market karong umaabot nga Martes (Dec. 16) sanglit ang issue date niini advance mag usa ka semana sa aktuwal nga paggula.
Luwan ning gulaa ang duha ka sinulat bahin sa makasaysayanong kadaogan sa bantogang boksingerong Bisaya ning atong panahon.
Ayaw sipyata ang pagtenel ning maong espesyal nga isyu. Mabuhi ang mga Bisaya!
Pangape sa Trader's Hotel
Gidapit og pangape ni Dr. Joey Dacudao (naglingkod sa tuo), presidente sa SOLFED ug kaubanan, ang editorial staff sa magasing Bisaya nga sila si Katitikanong Editor Omar Khalid (nagtindog), ug Pangabagang Editor E. S. Godin (naglingkod, tunga). Ang naa sa walang daplin mao si Sonny, laing opisyal sa SOLFED.
Ang SOLFED (Save our Language Through Federalism) maoy usa sa daghang aktibong kapunongan karon nga nanaglihok alang sa pagpakabana ug pagpanalipod sa gagmay ug nagakahanaw nga mga pinulongan.
Ang NAIA 3
Quirino Grandstand
Kahaponon sa Quirino Grandstand. Ambot pila na kahay naihawng piso aning lapad ug ngiawng laguna sa atubangan sa QG.
Daghan na tingali... mga saad ug pangandoyng natibuok dinhi.
12/13/2008
Bingo
Bisaya Nobiyembre 26, 2008
12/04/2008
Mga Mananaog sa Gawad Komisyon 2008
DI pa lang dugay, gipahibalo sa KWF ang mga mananaog sa Sinulatay sa Sugilanon ug Balak sa dibisyong Binisayang Sinugboanon sa Gawad Komisyon 2008. Ang Gawad Komisyon ning tuiga gidumala sa Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino (PSWF) diin ang Cebu Normal University maoy nagsangab sa Rehiyon 7 kun Tunga-tungang Kabisay-an. Ang pagpasidungog sa mga mananaog ipahibawo lang unya kon kanus-a ug asa. Ania ang kompletong talaan sa mga mananaog ug maghuhukom sa duha ka kategoriya:
Sugilanon
- Unang Ganti – Erlando L. Majan (Naglakaw Sa Yuta Mao Ang Patay Ug Ang Iyang Gugma)
- Ikaduhang Ganti – Maria Victoria Beltran (Bulak Sa Bukid Mayapay)
- Ikatulong Ganti – Lamberto G. Ceballos (Ang Tinuod nga Pagka Tawo ni Amadix)
- Unang Pinasidunggan – Maria Vera Naome C. Flores (Rosaryohan)
- Ikaduhang Pinasidunggan – Noel P. Tuazon (Ang Babayeng Way Ngan ug ang Timeless Moment)
- Ikatulong Pinasidunggan – Richel G. Dorotan (Ang Babaye Nga Walay Ngalan Sa Akong Kuwarto) ug Alfredo F. Monternel (Panghagdaw)
Maghuhukom: Dr. Erlinda K. Alburo (USC), January Yap (CNU), Dr. Lededica D. Leyson (CNU)
Balak
- Unang Ganti – Richel G. Dorotan (Taghoy Unahan sa Panganod)
- Ikaduhang Ganti – Ulysses Aparece (Mata Sa Bagyo)
- Ikatulong Ganti – Oliver P. Flores (Maligo Kuno Ako Sa Ulan)
- Unang Pinasidunggan – Lamberto G. Ceballos (Ako Nahimong Magbabalak)
- Ikaduhang Pinasidunggan – Marcelo A. Geocallo (Mga Yugto)
- Ikatulong Pinasidunggan – Gregory A. Fernandez (Kublan)
Maghuhukom: Dr. Madrileña L. Dela Serna (UP-Visayas), Hon. Manuel S. Pacaldo (SP, Cordova), Dr. Romeo S. Macan (CNU)
Giunsa Pagtukod ni Padriga Ang Bisaya?
SA sayong bahin sa dekada `30, ang Dakbayan sa Manila nagsaulog sa Congreso Eucaristico Nacional. Ang bantogang Sugboanon nga si Vicente C. Padriga miadto sa Manila. Duha ang iyang punteriya: ang pagtambong sa dakong tigom sa Kongreso, ug ang pagpakigkita kang Don Ramon Roces, ang publikador sa mga mantalaang Liwayway ug Graphic. Buot niyang pangamahanan ang katukoran sa usa ka mantalaang Bisaya.
Sa sinugdan, nanghuyatid sa iyang kaugalingon ang mga sungayang anino sa pagduhaduha. Gisikmat siya sa mga pangutana. Una, dili pa man gani sila kaila. Ikaduha, kalawaton ba kaha niini ang iyang mga alinghuna. Apan human sa taas nga pagtulutimbang, iyang gihugot ang iyang bakos.
"Ha? Ikaw buot mangulo sa usa ka rebistang Binisaya, samag gidak-on sa Liwayway?" Nahikurat si Don Ramon nga ang tingog manghod lag diyotay sa banghag.
"Kay ngano man, Don Ramon?" Iya usab gisumbalik og pangutana ang sapiang publikador.
Si Don Ramon, human makapabuhot sa iyang sigarilyo nga nagpunayg katawa, kaha tungod sa kakulang sa pagtuo sa gipadayag ni Padriga, namahayag: "Kamong mga Bisaya dili pa maantigong mobasa og mantalaan..."
Misamot kapula ang mestisohong dagway ni Padriga. Nahitiurok. Ug mikuha siya sa iyang tabako nga "corona" nga daan na niyang giandam aron makaingon si Don Ramon nga siya dili ordinaryong tawo.
Si Don Ramon ugod, adunay kinaiya nga makighinasa dayon bisan sa tawong bag-ohay lang niyang nakasandurot. Unya ligdon kini niyag tiaw taman sa ginhawa. Maong si Padriga wala na lang usab kaayo maikog kaniya.
"Tabi, Ginong Padriga, kinsa man ikaw nga karon ko man lang ikaw makaila?" Nangusisa si Don Ramon.
Sa pagsabot ni Padriga nga siaw gayod si Don Ramon, siya mitubag: "Ako, Don Ramon... ako ang labing hawod nga magsusulat didto sa amo!"
Pastilang katawa ni Don Ramon nga nagtuya-tuya sa gilingkorang silyang hiratorya. Tingali, kadto pa siya makasugat og usa ka Bisayang hawod sa estoryang tistisay.
"Tinuod kana, Don Ramon...! Kon buot ka, teleponohi dayon si Senador Briones kun si Hal. Osmeña ba hinuon."
Tungod sa ginuwatsi ni Padriga, si Don Ramon gibatig interes nga patikon ang usa ka mantalaang Bisaya. Una nilang gidiskutir ang gidaghanon sa mga tawo nga naglitok og Binisayang Sinugboanon. Nahikurat si Don Ramon sa mga datos nga giladlad ni Padriga. Niadtong panahona, ang mga Tagalog tulo ka milyon lamang samtang ang mga Bisaya mingkabat na sa upat ug tunga sa milyon.
Ilang gilasid ug lantugi ang ubang mga butang sama sa mga ikipo nga gawion sa pagpagula sa mantalaan. Pagkataudtaod, si Don Ramon misuna: "Kinsa man unyay imong mga kauban sa kapangulohan?"
Duro na usab nga katawa ni Don Ramon. Niining higayona, medyo sagol na gayod biaybiay. Tiaw moy nangaresgar si Padriga nga pagulaon ang magasin sa iyang pagbinugtong lamang!
"Dili, Don Ramon," misinta si Padriga sa talidhay ni Don Ramon, "kamo ugod dinhi sa Manila, kamong dagkong mga kapitalista, mga luho kaayo kamo! Sa inyong mga peryodiko, aduna kamoy mga director, mga redactor, mga corrector de estilo, emplanador ug uban pa. Apan didto sa amo, usa ra ka tawo ang mokaskas ug siya ra usab ang mosayaw..."
Niini, wala gayod motuo si Don Ramon. Nagpuli-puli ang iyang panakla ug panaguto. Iyang gitimbrehan si Mr. Fabian, ang pangulo sa Graphic niadtong tungora, ug gipangutana kon pila gayod ka pahina ang mahuman sa usa ka peryodista sulod sa usa ka semana. Tapos maghangad-hangad si Fabian sa atubangan ni Don Ramon, miingon: "Tulo ngadto sa upat ka pahina sa magasin...!"
"Tiaw mo kana!" ni Don Ramon ngadto kang Fabian. "Unya niay Sugboanon nga peryodista kuno siya, nanghambog nga makadala kuno siyang usa da sa usa ka magasin nga 32 ka pahina."
"Ay, way daghang sulti, Don Ramon," nangatarongan usab si Padriga, "atong probahan!"
NAGLAMBIYONG ang daghang kakulangan nga gibabag ni Don Ramon aron lang gayod suwayan ang pangaraste ni Padriga. Ambot og tinuyo ba kaha kadto ni Don Ramon. Dugay kaayong miabot ang "rotatiba" nga gipanugon gikan sa Alemanya, wa pay labot sa daghang kuti-kuti ug kuskos-balungos alang sa pagsangyaw aron ikalusad ang magasin sa daghang kasuokan sa Kabisay-an ug Kamindanawan. Katulo gayod magbuwelta-buwelta si Padriga sa Manila aron paghan-ay sa daghang hikayonon— nga ang tanan iyang gasto.
Nagsugod na si Padriga sa iyang pagka pangulo sa Bisaya. Iyang gipangayoan si Don Ramon og makinilya nga sarang kasulatan.
Mikatawa lang si Don Ramon ug iya hinuong gisugo si Padriga sa pagpamanos lang og makinilya sa mga peryodista sa Liwayway. Ug kay wa man siyay dapit nga kapahilunaan, kasamtangan lang una siyang didto mag-okupar sa puwesto sa mensahero.
Bilyako! Gisuwayan gayod siya ni Don Ramon. Ang lamesa ugod sa mensahero diha man mahimutang haduol sa ganghaan. Nahitukiki og pangatawa ang tanang sakop sa Liwayway ug Graphic. Nakaingon sila, "Pagkamalditong bataa... kining Sugboanon!"
Lagi kay nagbinugtong man siya ug ang imprenta didto man sa silong, halos makagatos siyang magsaka-kanaog aron pagsubay sa emplanasyon.
Samtang nag-emplanar si Padriga, si Don Ramon usab nagpunayg paso-paso nga nagpabuhot sa iyang sigarilyo. Unya mibuyag kini, "Way nada kining imong plastada sa mantalaan, way arte...!"
"Huwat una, Don Ramon, kay kulang pa kana," misanta si Padriga sa saway sa iyang publikador. Yati, siya na hinuon ang sawayon nga nabata pagdumala og mga pamantalaan sa Sugbo. Wala lang mokibo si Padriga kay misalig man siya sa iyang katakos.
Sa gipakitang katakos ni Padriga, si Don Ramon miingon: "Padriga, kon tinuod kanang imong giingon, mabuhi ka gayod dinhi kanako."
Human sa daghang kakulangan, migula gayod ang unang isyu sa Bisaya sa Agosto 13, 1930. Gihangop kini sa kadaghanang magbabasa, sa nagmahal sa pinulongang Binisayang Sinugboanon. Institusyon sa panulat ug dugo sa kulturang Bisaya, gikan niadto hangtod karon.—
12/03/2008
Khaliedoskopyo
Ang Khaliedoskopyo usa ka antolohiya sa mananaog ug piniling mga sugilanon nila ni Omar Khalid ug Edgar S. Godin.
Gipatik kini sa Incubus Books Ltd. kaniadtong 2004 sa limitadong gidaghanon. Pipila sa mga hulad ning maong nihit nga libro gihuptan sa pipila ka pribadong tawo ug basahonan.
Talaan sa mga Sulod:
- Salingsing
- Eksodu
- Ang Tawo Sa Kangitngit
- Ugang Dugo Sa Kamot Ni Manoling
- Ang Tawo Nga Nangita Sa Kasingkasing Sa Habagat
- Rebolusyon Sa Mga Mata Ug Tiil
- Sa Pagpamauli Sa Mga Salampati
- May Kahayag Ang Kandela Sa Kaadlawon
- Panamilit Sa Kilumkilom
- Ang Salamin, Ang Liso, Ug Ang Kalibotan Ni Iyo Henyo
- Mga Layang Dahon
- Bagyo
- Ang Bunyag
- Panaw Sa Buntagong Tren
- Daghong Diha Sa Kagabhion
- Salamangka
- Bingo
Aw, pinobreng libro ra god ni nila!
Mga Bugoy sa Bismag
Usa ka esena sa mga bugoy sa Editorial Office sa magasing Bisaya.
Mga batan-on sila sa ilang binatang pakigbisog sa katunhayan sa kultura, arte, literatura ug dilang Bisaya.
Kinarton baya pod ang mga manuskritong mabasura.
Tudling sa mga lindog
Usa sa mga talan-awon sa Botanical Garden sa Dakbayan sa Makati.
Morag dili katuohan nga sa usa ka dakong siyudad nga maoy sabakan sa komersiyo sa nasod, anaa pa kining matanga sa katahom, usa ka timailhan nga nag-atiman usab sila sa kalikopan.
12/02/2008
Sulagmang Bayani
Ilustrasyon ni Max Merto
Abloy: (self) Uy, dako ba’y… aw, simbahan ngali na?
Abloy: Aha… taob… klami dagat…ligo ngali ko?
Frame 3 -- (I.G.) Toward midday, Abloy approaches a small carinderia between the wharf and the municipal building.
Caption: Sa kaudtohon na…
Abloy: Kutoy na tiyan ko… lami na kaon…
Frame 4-- (I.G.) A fat woman owner of the carenderia angrily and insultingly asks Abloy what he wants.
Fat Woman: Unsay ato?
Abloy: Ako Abloy, tawong kaluluoy, ngayo lang makaon… bisan bahaw!
Fat Woman: Ngayo lang? O, sige pustan ta ka. Pero lakaw dayon, ha?
Abloy: Slamat tawon…
Frame 5 -- (When night comes, Abloy is driven out of the premises of the steel gate by the owner, a rich widow. An elderly house servant at her side. The pergola bulb provides a pale light.)
Caption: Si Abloy nga nahitagpilaw na unta ...
Widow: Hoy, nganong di ka man patuo sa sugo ko nga mopahawa ka dinhi?
Abloy: Sandig lang bitaw ko dinhi, N-nyora, kay kapoy na ko ayo!
Widow: Ay, di ko gusto! Adto sa laing lugar!
Frame 6-- Abloy walks away reluctantly toward the church portal some three blocks away. The weather is getting balmy and threatening with rain. From a distance, thunder claps.)
Caption: Mipalayo na lang si Abloy sa igihan kaayong biyuda…
Abloy: (self) Diha lang ko ngita ksandigan ana dako ba’y.
Frame 7-- (As Noy Ignoy, the old church utility cum bell ringer, is about to close the belfry steel door, the rain falls. Abloy runs toward him.)
Abloy: M-manoy…Noy, psilonga ko!
Ignoy: Kinsa ka man, Dong?
Abloy: Ako Abloy-Libodsuroy, Noy.
Ignoy: Diay ba? Na, sige…su’d ngari.
Frame 8 -- (The rain turns stronger and heavier. But the floodwater is stronger, billowing like mad waves.)
Abloy: Hala…hala baha! Baha!
Ignoy: Saka tas kampanaryo, Bloy!
Frame 9 -- (Ignoy rings the biggest among three bells in the belfry to warn the towspeople of the unfolding disaster. But he fails to continue the ringing because he tangles his right leg by the bell ropes, hurting him badly. He commands Abloy to do his unfinished task.)
Ignoy: Kinahanglan magisong ang tanan! Opss! Araaay!
Abloy: Uy, tikangkang ka, Noy?
Ignoy: Sakitas bat-ang ko! Ahhh! Ipadayon ang pagbagting sa duha ka lingganay nga madaog mo!
Frame10 -- (Ignoy sees Abloy doing a good job as the flood waters inundate the town now enveloped by eerie blackness of the night. Two-third portion of the frame is a CUTAWAY of some people in the vicinity of the church and municipal building roused by the ringing of the church bells. Thunder & lightning helps to view the scene. )
Ignoy: Salamat natapnas ka…
Abloy: Nahan man ko yugyog kampana, Noy. Hehe!
Frame 11 -- (A week after the flood, the mayor and the parish priest jointly hold a thanksgiving mass, program and awarding of plaques of apprection for little heroes and heroines in the recent disaster. Ignoy is just in the vicinity of the stage.)
Caption: Usa ka semana human sa buhawi, nagpasiugda ang alkalde og pasalamat nga misa ug pasidungog...
Padre: Noy Ignoy, saka na sa tablado.
Frame 12 -- (Ignoy, on crutches in his right shoulder, speaks before the microphone in the makeshift stage in front of the municipal building. The crowd looks up to him in varied reactions with his revelation vis-à-vis the award for heroism.)
Caption: Apan …
Ignoy: Gikasubo ko nga di ko madawat ang pasidungog. Di man ako ang mipadayon sa pagtulimbang sa mga lingganay.
Frame13 -- (Abloy, still in his original attire and odor, is presented by Ignoy in the stage. The most surprised and remorseful in the crowd are the widow and the carinderia owner. But majority in the audience applauded Abloy.)
Ignoy: Siya… si Abloy, ang tinuod nga manluluwas sa poblasyon sa pagbuhagay sa buhawi ug baha pinaagi sa iyang way puas nga pagbagting sa lingganay!
Widow and Carenderia owner (Bubbles): Ha?!
People in the audience
thunder a deafening
applause : Mabuhi ka, Abloy! Mabuhi ka!!!
(HUMAN)
11/29/2008
Duaw sa Bisaya
BISAN kinsang magsusulat nangandoy gyod nga makatunob sa buhatan sa editoryal aron makakita sa kosina sa mantalaan nga gisulatan. Matag magsusulat nag-isip sa maong higayon nga usa ka halandomon o kon dili man, ang kinanindotang kasinatian sa kinabuhi komo magdadagang.
Nahiatol nga gipabisita si Bathalad-Mindanao Hall of Famer Nits Beronilla sa iyang liwat-kamaguwangang si Kin alang sa bakasyon grande sa kaulohan (kay magsaulog kuno sa adlawng natawhan sa ilang apong si Krea).
Human sa ilang pagpanuroy sa Ocean Park diin maabot rag labayg bato sa Intramuros, mihapit gyod sila sa dakbalay sa Manila Bulletin. Usa tuod ka dakong kahigayonan aron makadalikyat sa buhatan sa Bisaya. Ug wa niya sipyata ang okasyon, usa ka dakong buntag sa Nobiyembre 19, 2008 nga nahidung-aw sila sa buhatan sa Bisaya.
Unang higayon ni Tay Nits nga nakatungtong sa Bisaya (ug hasta sab kuno sa dakong siyudad sa kaulohan).
Lamanohay. Pahiyomay. Kinomostahay. Ug asoy-asoy sa partikular nga mga butang.
Ang sukip nga mga hulagway nagpasundayag sa kagaan sa mga pagbati…
Handomanang hulagway sa pagduaw ni Magsusulat Nits Beronilla uban sa iyang banay sa buhatan sa Bisaya. Gikan sa wala: Clarita Luz (bayaw), Kin Beronilla (anak) kinsa nagsabak sa iyang anak nga si Krea, ugangan ni Kin nga si Adriana Ulep, si Renit (asawa ni Kin nga nagkupot og kopya sa magasing Bannawag), ug kapikas nga si Nay Nellie. Sa luyo nanagbarog sila si Ely Acampado, Richel Dorotan, Tay Nits ug Ed Godin.
11/26/2008
Uhong
Human sa kaping dekada, nakakita kog otro ug nakakaon pa gayod sa kinaham nako kaayong uhong.
Ang uhong lamiang isugba, o "paisan"-- kanang puston og dahon sa saging nga tinemplahan nang daan usa isugba.
Ang uhong maayo sab nga isagol sa utan, labi na sa tsapsuy o bisan unsang utan nga ginisa.
Ang uhong may iyang dumdomong panahon sa pagtumaw. Ang ting-uhong kun panahon sa pagpanurok niini mao usab ang ting-ulan nga mao ang mga bulan sa Mayo hangtod na sa Septiyembre.
May dapit usab nga tugkanan ang uhong. Sa
termino sa Binisaya, gitawag og "uhongan", buot ipasabot dapit nga kanunay tugkan og uhong. Kon nakakita kag uhong sa usa ka dapit, dumdoma kana sa ting-uhong sa su
nod tuig kay seguradong may makuha ka na sab.
Hinuon, sa mga lugar nga dinaro, may posibilidad na nga mabungkag o makatag ang mga binhi niini mao nga dili na mapiho ang dapit nga tugkan. Magkatibuagsa kini pagpanurok sa uma.
Ang gugagmay nga matang niini, medyo itomon ug talignison og tumoy gitawag og libgos. Ang libgos mas daghan o tagdinaghan kon maoy manurok. Sagad usab nga may tugbang kini nga turok dili layo sa maong dapit nga gitugkan. Kon makakita kag hut-ong sa mga libgos, susiha ang palibot kay seguradong naay pay laing hut-ong.--
11/23/2008
The Sense of Despair In Cebuano Fiction After EDSA*
(Condensed from Magsusulat Journal)
BARELY over a year after EDSA Revolution,Cebuano short stories published in the Bisaya magazine, the only major outlet for Cebuano fiction, were already reflecting the popular sentiment characterized by the sense of despair that things would ever get better under the new dispensation.
This sense of hopelessness and despair among the underprivileged in particular is delineated in the short stories of Benjamin M. Montejo, Alberto A. Alforque, Sane M. Batomalaque and Mario C. Batausa.
Most of their stories during the post-EDSA period portrayed the frustration and indignation felt by the common folk over the unfulfilled promises for social and political reforms. These stories gave voice to the disillusion and disenchantment of the masses with a government that failed to relieve their misery and suffering. The characters in these stories had lost hope of ever attaining a better life for themselves and their children. They could only lament over the continuing social inequalities, injustice and exploitation of the poor.
Of all the fiction in Cebuano that came after EDSA, that of Sane M. Batomalaque is the most representative. In his story, "Ngadto Ipon Sa Mga Unggoy" (Into The Company of Monkeys), Batomalaque portrayed all too vividly the frustration and desperation experienced by impoverished folk over the government’s inability to curb graft and corruption in high places, the greed for power and pelf of government officials and inequalities under the prevailing social conditions.
The story, published in the April 8, 1987 issue of Bisaya magazine, tells about the plight of Felipe, a barrio farmer who lost everything after he had sold his carabao and mortgaged his farm to pay a fake recruiter for a job abroad. Without a farm to till and with a wife sick with consumption, Felipe was obliged to seek whatever job he could find but his efforts went unrewarded.
Felipe had caused to despair all the more when he learned from his wife, Luzviminda, that their son Innocencio had been forced to leave his farm in Davao due to frequent encounters between the military and the insurgents and was now working as a dockhand in that city’s waterfront.
Another piece of news he received from his wife was that their daughter who was working as a nanny in Manila was being enticed by a recruiter to work as a hostess in Olongapo. The wife expressed the fear that their daughter might eventually succumb to the lure of making easy money by selling their body. Felipe could not help feeling bitter by the tought that his son and daughter might not have been in the kind of life they were in had they been able to continue their schooling. They could have made something of themselves as they had the mental capacity for learning. But then education was something that was for sale, he thougt bitterly, and only those who could afford to buy it had the advantage. He raged all the more in reflecting over this inequality in the present system.
Compounding his feeling of des-peration and frustration was the realization of the failing health of his wife, the sight of whose emaciated body always brought him pain. She would not be that way if only they had the money to buy the medicines she needed. As it was, they barely had enough money for food.
As counterpoint, the Batomalaque story also tells about Felipe’s encounters with his kompadre Albing who was a man of learning and a keen observer of social and political conditions. Some passages in the story offer revealing conversations between Felipe and his kompadre whose remarks impressed him deeply. On a trip together to the city aboard a bus, his kompadre had pointed out that if there would be no end to the exploitation by aliens of Filipino workers and if the greed of capitalists continued unabated while officials of the government failed to find a quick solution to the economic crisis, there could be a revolution.
On another occasion his kompadre told him:
"When the dictator was ousted by people power, I thought that we would now have peace because our woman president had declared that there would now be real democracy. But what happened? While our president strove to rehabilitate our ravaged economy, the old politicians sought instead to destabilize the government. They criticized every-thing that president did. But did they ever offer any suggestion on how we could attain progress? Never. They were concerned only with their own selfish interest. They never cared about the plight of small people like us and how we can extricate ourselves from our present misery. Also, our radio stations are constantly harping about what happened to this... what happened to that... why is that... But why don’t they instead talk over the radio about what our nationalist ideology really is? So that everyone can understand? So that we can see what we really are? So that we will know if aliens had not made monkeys out of us?"
Commenting on the reports of the attempted coup d’etat, his kompadre had also said: "That’s the result of the greed of the politicians who are playing too much politics. Their excessive hunger for power is the cause of the wretched condition our country is in."
The recollection of the remarks of his kompadre Albing made Felipe realize the hopelessness of his own situation.
Towards the end of the story, as Felipe was pacing dejectedly in the yard of his house, he saw signs of the coming of a long drought. His father had taught him that when such signs appeared in the sky, a long drought was in the offing. And it struck him that his own life, too, was in for a long drought— his own poverty and misery.
In exasperation, he told his wife to bring him his bolo. When she ask why, he told her he was going into the forest in the hills to find medicine for her illness. When his wife retorted that the forest was infested with rebels, Felipe was brought back to his senses.
In the climax of the story, he is seen giving vent to his anger and frustration by striking blows at an unseen and unknown enemy.
Undoubtedly, Batomalaque’s story depicting the anguish of the downtrodden is not going to be the last of its kind to be written. Social criticism is by no means a stranger to Cebuano fiction as evinced by the works of such greater writers as Florentino D. Tecson, Marcel M. Navarra and Natalio B. Bacalso, to name a few. In a sense, Batomalaque’s story is only carrying on the tradition of social protest in Cebuano fiction. As with Tecson and the other significant writers, Batomalaque displays a mastery of language and craftmanship in his writing. His story is certainly a valuable addition to the body of significant works in Cebuano literature.—
*Paper presented at the PEN Conference on Regional Literature, June 19, 1989 at the Cultural Center of the Philippines.
Asoy Sa Usa Ka Sayop Nga Migamot
11/15/2008
Pandan
PANDAN, tanom nga humot kaayog luto kon itambaw sa kan-on.
Usa usab kini ka epektibong herbal nga maayo sa lainlaing balatian.
Bagon sa Makati
Tingali di ka katuo nga kining mga bagona anaa ra sa gamayng lasang sa Greenbelt Park, sa Dakbayan sa Makati.
Kini usa sa mga kuha ni Manoy Egay sa iyang pagkober sa Bogo-Makati Sisterhood Signing.
Bogo City Officials
Ang mga opisyales sa Siyudad sa Bogo samtang sadya kaayong mingsud-ong sa kaliyongan sa Makati City didto sa Helipad ibabaw sa Makati City Hall.
Si Manoy Egay nakakuyog sa grupo aron pagkober sa kalihokan alang sa Bisaya Magasin kortesiya kang Sir Rudy Pescante.
Sa Helipad
Handomanang hulagway uban sa mga city official sa Siyudad sa Bogo.
Kuha ni Manoy Egay sa Helipad sa Makati City Hall samtang ang grupo sa mga opisyal pinangulohan ni Bise Mayor Santiago Sevilla mi-tour sa Makati aron pagtambong sa pinirmahay sa "Kasabotan sa Panag-igsoonay" tali sa Makati City ug Dakbayan sa Bogo.
Cultural Center of the Phil.
Ang ambongang Cultural Center of the Philippines (CCP), ang sabakan sa arte ug kulturanhong kahilipsan sa nasod, nakuhaag hulagway ni Manoy Egay samtang nag-angkas sa motor ni Iyo Omar Khalid.
Kapilya sa Greenbelt
Kapilya sa Greenbelt Park, Dakbayan sa Makati. Usa sa mga destinasyon sa buot mamalandong, magpabugnaw, o maglulinghayaw sa kinapusoran sa gitawag og Kapital sa Pamatigayon sa nasod.
May misa dinhi matag karon ug unya, ilabi na sa adlawng Domingo, usa ka parke nga nahimutang duol sa Glorieta Mall, Land Mark, ug siyempre sa Greenbelt mismo. --
Voices of the regions
Manila Bulletin, Students & Campuses Section, September 7, 2008
Two recent Palanca awardees
For Edgar Godin and Ariel Tabag, winning the Palanca Award for their short stories mean more than just recognition of their literary skill. It is an opportunity for them to show the nation that literature in the regions continues to thrive, despite the challenges that our regional languages face in this increasingly globalized world.
Thirty-six-year-old Godin won second prize in the Maikling Kuwento-Cebuano category for his story "Bingo", while 30-year-old Ariel Tabag won second prize in the Maikling Kuwento-Iluko category for his story "Littugaw".
Both of them work for the Manila Bulletin Publishing Corporation: Godin is the associate editor of Bisaya Magazine, while Tabag is the entertainment editor of Bannawag Magazine.
The two credit their passion for writing to the simple act of reading magazines. "Para akong wild orchid na sumulpot," says Godin. "Wala akong kamalay-malay dati na puwede palang mag-sulat. Dahil sa pagbabasa ng magasin, doon ko napansin na puwede palang ganito, gagawa ka ng storya tapos mapupublish."
"Mahilig kami ng kapatid ko. Nakuha namin siguro dahil sa maagang pagka-expose sa Bannawag. Linggo-linggong bumibili ng Bannawag yung tatay namin," adds Tabag.
Growing up, the two would write any way they could. Tabag would write poetry and send it to a radio station that read poetry online, while Godin started out by contributing jokes to local magazines.
Opportunity came knocking Godin’s way when his work finally started getting published. "Noong nagsimula nang ma-publish yung mga gawa ko, nagkataon naman na nakuha kaagad akong staff sa magasin. Biglaan din yon. Nangangailangan sila ng staff at ako iyong napili nila. Nakatanggap ako ng telegrama noon eh, sabi ko ‘Ano kayang gagawin ko roon? Tagaligpit?’" he jokes.
Tabag would come from a stint in the seminary before he became a part of Bannawag. And even then, he had to work hard for it. "Kahit nasa seminary na ako, nagsusulat-sulat pa rin ako ng mga tula. Noong lumabas na ako, sinubukan ko magpadala dito sa Bannawag. Siyempre, noong una hindi na-publish," he recalls. "Talagang pinuntahan ko iyong mga editor para tanungin kung ano ba ang gusto nila. Humingi ako sa kanila ng mga tips. Nahasa din siguro, dahil sunod-sunod na iyong na-publish na tula at kuwento."
The combined time the two have spent in Bisaya and Bannawag spans almost two decades, and they say that the training they’ve received during their tenure has been an invaluable help to their writing skills. Godin says that his training as a journalist has helped widen his perspective, while Tabag says it has given him objectivity when it comes to his work. "Dito, natutunan ko kung paano maging editor sa sarili kong gawa. Natutunan kong ihiwalay iyong gawa ko at titingnan ko siya na iba sa akin. Nakikita ko iyong mali o kagandahan niya," he says. "Alam mo na rin kung ano iyong ayaw ng editorial. Maraming kailangan ang magasin na hindi alam ng writer; ikaw alam mo na iyon."
REAL-LIFE
Both Godin and Tabag say that the ideas for their stories came from real life experiences. "Littugaw" narrates a day in the life of a Filipino priest, something that Tabag knows intimately about through his time in the seminary. "Bingo", which features different characters with various concerns discussing society while playing the story’s namesake, is something that Godin actually does on a regular basis.
"Nakuha ko iyong ideya ko para sa story dahil naglalaro talaga kami ng bingo. Sumasali talaga ako sa mga laro, hanggang sa may nag-stick. ‘Aba, parang maganda ito.’ Dinevelop ko hanggang sa may mabuong storya," says Godin.
However, neither one says that they were sure their entries were going to win, not even Tabag, who had already won a Palanca in 2003.
FIGHTING THE BIASES AGAINST WORKS IN FILIPINO
While their triumphs are certainly cherished, Godin and Tabag also say that their wins also serve to emphasize the fact that literature in the regions is often overlooked by a Manila audience that is often biased towards Filipino or English works. "Nakikita naman natin na walang gaanong importansiya na binibigay sa literatura ng rehiyon. Sa publication pa lang ng mga aklat, talong-talo na regional. Sa exposure, kapag nanalo ka sa Filipino, national ang dating mo. Pag region, lokal lang iyan. Sa pagtingin-tingin lang natin sa paligid, napapansin na natin na talagang medyo dehado nga ang mga regional," says Godin.
Godin believes that the readers in Manila are missing a lot by not opening their mind to the literary works that the regions have to offer. "Yung mga galing sa region, siyempre nakakaintindi ng Tagalog, nakakaintindi rin ng English. Ang mga taga-Maynila, palagi na lang silang magtatanong kung saan nakarating ang rehiyon sa pagsusulat.
"However, being ignored by Manila’s literary scene isn’t the only problem that literature in the regions has to face. The two note that more and more young people are veering away from speaking in their native language, and this does not bode well for the future of the country’s culture. "Itong mga wikang ito kasi ay bahagi ng pambansang kultura. Paano mabubuo ang pambansang kultura kung mawawala ang mga wikang ito? Dito mo rin mas maipakikilala ang sarili mo bilang isang tao," says Tabag.
"Gawa ng Pilipinisasyon na itinakda sa Saligang Batas, naiiwanan talaga ang lokal na wika. Mula sa pagkamulat ng mga bata, dahil sa TV, Filipino ang kinalakihan nila. Ang nangyayari sa wikang katutubo ay nasisira. Ituturing ka pang baduy kapag nagbabasa ka ng Cebuano o Ilocano," adds Godin. "Para sa akin kasi, ang isang lenguwahe ay walang substitute. Buhay ng Bisaya, isulat mo sa wikang Bisaya. Buhay ng Ilokano, hindi mo puwedeng sulatin sa ibang wika, lalo na sa paraan ng pagsasalita at pagbigkas."
More often than not, it is competitions like the Palanca which give them an opportunity to show what the regions can offer, and the two are entirely supportive of a younger generation continuing on competing in tilts like this. However, they also agree that more needs to be done. "Kung maari, mas maganda kung mai-translate para maintindihan ng kalahatan. Pangalawa, mabigyan ng atensiyon sa Department of Education, para maipaalam sa kabataan na ganito ang sitwasyon. Hindi naman masama ang pambansang wika, kailangan din natin. Ang sa akin lang, huwag sanang iwanan ang lenguwaheng maliliit. Ang maganda sanang gawin, pagtuunan natin ng konting pansin ang katutubong wika para sabay na uusbong ang wika ng mga Pilipino," says Godin.
"Dapat iyong mga batang Ilokano, dapat sa early stages pa lang, ang pagtuturo ay Ilokano. Kung ready na ang utak nila para tumanggap ng bagong wika, doon mo ipasok and Tagalog o English. Pero unang-una dapat ay matuto siya sa kanyang katutubong wika. Kailangang bigyan ng pagkakataon ng gobyerno na makilala rin ang mga wikang ito," adds Tabag.
The two hope that their wins encourage young people to write in their native tongue, whatever it may be. "Ang pagsusulat naman kasi ay kung saan ka komportable. Kung anong wika kung saan nila mas naihahayag ang sarili nila, iyon ang gamitin nila. Kung iniisip mo na mas madaling sumikat sa Ingles, darating din iyan. Nandoon naman kasi sa gawa mo. Kung Ilokano ka at Ilokano ang gamit mo, mas buo ang sinulat mo," says Tabag.--
Manila Bulletin writers win honors in Palanca Awards
Two journalists from the Manila Bulletin Publishing Corporation bagged top prizes in the 2008 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, which held its awarding ceremonies at the Peninsula Manila Hotel yesterday.
Edgar S. Godin, associate editor of Bisaya Magazine, won 2nd prize in the Maikling Kuwento-Cebuano category while Ariel Tabag, entertainment editor of Bannawag Magazine, bagged 2nd prize in the Maikling Kuwento-Iluko.
Bisaya and Bannawag are among the Bulletin’s leading regional language publications.
Godin, a first-time Palanca winner, submitted his winning piece titled "Bingo", a discussion of society by different characters with various concerns while playing the popular bingo game.
Other winners in the Maikling Kuwento-Cebuano category include Macario Tiu, who took the 1st place award, and Lilia Tio who bagged third prize honors.
"I really didn’t expect to win. It is really an honor. A Palanca award is the highest possible award any Filipino writer can get," Godin said.
Tabag, on the other hand, is a previous Palanca winner, also in the Maikling Kuwento-Iluko. His winning piece, "Littugaw", narrates a day in the life of a Filipino priest.
Other winners in the category are Danilo Antalan who won first prize, and Aurelio Agcaoili who placed third.
Last night’s awarding ceremony had for its guest speaker Department of Education Secretary Jesli Lapus, whose presence gave emphasis to the importance of education in the crafting of literary masterpieces.
Now on in its 58th year, the Palanca Awards remains one of the most prestigious and sought-after literary awards in the Philippines, with this year’s roster of winners almost equally distributed among Palanca veterans (57%) and first- time winners (43%).
Established in 1950 to honor Don Carlos Palanca Sr., the award aims to help develop Philippine literature for writers to craft their most outstanding literary work; to be a treasury of the Philippines’ literary gems from our gifted writers; and to assist in its dissemination to the public, especially the students.
For more information, visit the Palanca Awards website at http://www.palancaawards.com.ph/.
The following is this year’s complete roster of winners:
Filipino Division
Maikling Kuwento
1st – Maria Lucille Roxas (Game Show), 2nd – Lemuel E. Garcellano (Anghel Kalahig), 3rd – Rommel B. Rodriguez (Kabagyan).
Maikling Kuwentong Pambata
1st – No Winner, 2nd – April Jade B. Imson (Si Karding at ang Buwaya), 3rd – Allan Alberto N. Derain (May Tatlong Kurimaw)
Sanaysay
1st – Jing Panganiban Mendoza (Ang Pagbabalik ng Prinsesa ng Banyera), 2nd – Michael M. Coroza (Ang Mabuhay Singers at Ako sa Pag-awit at Pag-ibig), 3rd – Eugene Y. Evasco (Agaw-buhay)
Kabataan Sanaysay
1st – No Winner, 2nd – No Winner, 3rd – Allen D. Yuarata (Nang Dumating si Joe)
Tula
1st – Mikael de Lara Co (Ang Iba’t-ibang Ngalan ng Hangin), 2nd – Renato L. Santos (Sari-saring Salaghati… (At good-bye-my-kangkungan), 3rd – Niles Jordan Breis ("Rubrica" mga lakbay nilay at pagbubunyag)
Dulang May Isang Yugto
1st – Floy C. Quintos (Ang Kalungkutan ng mga Reyna), 2nd – Debbie Ann Tan (Teroristang Labandera), 3rd – Allan B. Lopez (Masaganang Ekonomiya)
Dulang Pampelikula
1st – Emmanuel A. Dela Cruz/ Michiko Yamamoto (1434456 – "The Singalong Singhs"), 2nd – Dennis Marasigan (Joy), 3rd – Alfred Aloysius Adlawan (Padyak)
Dulang Ganap ang Haba
1st – No Winner, 2nd – No Winner, 3rd – No Winner
Regional Division
Maikling Kuwento – Cebuano
1st – Macario D. Tiu (Tsuru), 2nd – Edgar S. Godin (Bingo), 3rd – Lilia Tio (Sapatos)
Maikling Kuwento — Hiligaynon
1st – Leoncio P. Deriada (And Pagbalik sang Babaylan), 2nd – Alice Tan Gonzales (Dawata, Anak), 3rd – Marcel Milliam (Bitay)
Maikling Kuwento — Iluko
1st – Danilo Antalan (Dangilen), 2nd – Ariel Tabag (Littugaw), 3rd – Aurelio Agcaoili (Alegoria Uno)
English Division
Short Story
1st – Ian Fermin Rosales Casocot (Things You Don’t Know), 2nd – Tara FT Sering (Good People), 3rd – Nadine L. Sarreal (Night Sounds)
Short Story for Children
1st – Celestine Marie G. Trinidad (The Storyteller and the Giant), 2nd – No Winner, 3rd – Kathleen Aton-Osias (The Mapangarap and the Dream Trees)
Essay
1st – Jose Claudio B. Guerrero (Talking to a Fu Dog on a Wedding Afternoon), 2nd – Katrina Stuart Santiago (Mirrors), 3rd – Jhoanna Lynn Cruz (Sapay Coma)
Kabataan Essay
1st – Miro Frances Dimaano Capili (Rated X), 2nd – Cristina Gratia F. Tantengco (Things that Lie Beyond the Postcards), 3rd – Elfermin Manalansan Mallari, Jr. (The Roads and Dreams that Meander)
Poetry
1st – Francis C. Macansantos (Morphic Variations), 2nd – Anna Maria Katigbak (Sl(e)ights), 3rd – Marie La Viña (The Gospel According to the Blind Man)
One-Act Play
1st – Maria Clarissa N. Estuar (Anybody’s Revolution), 2nd – Percival Intalan (Secret Identities), 3rd – Joachim Emilio B. Antonio (Newspaper Dance)
Full-Length Play
1st – Peter Solis Nery, 2nd – No Winner, 3rd – No Winner
Grand Prize Winners
Nobela: Norman Wilwayco (Gerilya)
Novel: Grand Prize – Miguel Syjuco (Ilustrado).--
Museyo Rizal
Nakuha niadtong Nobiyembre 5, 2008
Dinha nianang ikalimang ang-ang simpig sa wala nako masulat sa kinamot ang sugilanong "Ang Tawo Sa Kangitngit" (The Man In Darkness) taudtaod na ang nakalabay. Duha pay liwat nako adto. Di ko matuhay pagsulat sa balay kay mangilog sa papil ug lapis ang mga bata, maong gidala nako sila (uban sa akong pares) sa Luneta aron malingaw. Mao nga dinha nianang ika-5 nga ang-ang ko makapahimutang ug diha nako ihurot og utong ang nagpuyos nga ideya sa maong mubong sugilanon.--
11/12/2008
Si Lapulapu, Si Rosas Pandan: Pamukway Sa Bisayang Arte
Sama sa ubang kapunongan, ang KB nagtinguha sa pagtikad sa kahiusahan sa tanang kasakopan ingon nga asosasyon.
Sa gipahigayong press briefing, si Dr. Jose "Pepe" V. Abueva kinsa maoy tsirman sa hunta sa mga direktor nagkanayon: "Mahinungdanon uyamot alang natong mga Pilipinhon ang pagkat-on, pagsulti ug pagsulat sa Binisaya kun sa uban pang rehiyonal nga mga pinulongan ingon nga inahang dila."
Ang pamuno sa Kadugong Bisaya nga si Baltazar "Bal" Endriga miingon sab nga panahon na para ipakita sa kapupud-an ang kontribusyon sa mga Bisaya sa kaumolan sa nasodnong kahimatngon. "Kahiusahan dinha sa panaglahi," maoy iyang giluwatan.
Agig sanong sa dakong hagit nga dad-on sa kaulohan ang kulturang Bisaya, ang Kadugong Bisaya nangahas pagpaluyo og pasundayag nga pagasabakon sa Cultural Center of the Philippines (Tanghalang Nicanor Abelardo).
Ang tinuod, may nag-una pang mga proyekto nga susama sa mahitabo karong Nobiyembre 22, 2008. Apan kini ang kinaunhang musical extravaganza nga pagapaluyohan sa Kadugong Bisaya sa kaulohan. Bisan kita namuhon-puhon niining nag-angat nga kulturanhong pasundayag, ang tanang sakop ug patron sa kulturang Bisaya gibati sab og dili tiaw nga kakulbahinam.
Ang mga bisita abiabihon sa Binisayang potahe sa mga pagkaon sa dili pa magsugod ang pasundayag didto sa Pasilyo Vicente Manansala sa sulod gihapon sa CCP. Ang gipasibantog nga Bisayang dalit maoy imong makita: puso, apan-apan, butong, budbod, arroz ala valenciana ug uban pa. Duna say tuba ug uban pang lumadnong alak nga mahimong tangwayon.
Ang musical director nga si Chris Millado (kinsa didto magpakabatid sa teyatro sa New York) miingon nga dili basta-basta kini nga konsiyerto. Ang kinatibuk-ang parada sa arte sa sayaw ug awit gidisenyo pagpakita sa kasaysayang politikal ug kultural sa mga Bisaya. Ug wa ka! Ang tablado gidisenyo sa bantogan-sa-kalibotan nga stage designer nga si Kenneth Cobonpue— nga usa sad ka Bisdak, puyra buyag! Gidisenyo kini nga inspirado sa siloweto sa bangka ug pantalan diin ang mga performer mosulod-gawas sa maartehong pormang tablado. Si Lapulapu ang piguratibong manggugubat luwan sa bangka ug si Rosas Pandan ang alusyon sa Sugboanong katahoman— ang babayeng naghulat sa pagdunggo sa iyang minahal sa pantalan. Sa laktod, ang bantawan maoy pagpangita sa mga Lapulapu sa sulod nato ug mga Rosas Pandan sa atong kultura. Sa tablado pa lang daan, aguy… makapanamin na ta sa atong gigikanang kasaysayan.
Ang telon buksan sa usa ka symphonic overture nga ugay-ugayon sa kinuldasang mga tulunggon sa Philippine Harmonic Orchestra ubos sa witik sa baston ni Maestro Josefino "Chino" Toledo.
Pagasundan kini sa piniling mga piyesa nga kinapon sa musical nga "Lapulapu". Ang dagkong mga esena— sama sa engkuwentro sa Sugboanong manggugubat ug Uropanhong kolonisador— maoy makita niining rock musical nga pagabidahan ni Cesar Montano ug pagaduyanon sa awit sa bantogang Philippine Madrigal Singers uban ang interpretasyon sa mga kiay ug sura sa Ballet Philippines.
Ang maong dalit pagasundan sad dayon sa hiniusang folk rock ug ethnic music nila ni Joey Ayala ug Bayang Barrios sa binag-ong interpretasyon sa manggugubat sa kontemporaryong panahon— ang manggugubat batok sa kakabos ug pagpanalipod sa kalikopan.
Pagasundan kini sa jazz version sa "Waraywaray" nila ni Jaya ug sa way kaluya niyang inahan, Elizabeth Ramsey. Si Verni Varga moawit usab sa "Matod Nila" nga pagaduyogan sa Philharmonic Orchestra. Ang way kamatayong "Usahay" ipabuhagay sa Bisdak nga mag-aawit, Raki Vega. Awiton sab ni Cesar Montano ang "Kahibulongan"— theme song sa pelikulang "Panaghoy Sa Suba".
Usa sa atnganan mao kining acapella sa Philippine Madrigal Singers sa mga klasikong awit ni Yoyoy Villame. Ang novelty makigtagbo sa mainstream? Motaas ang inyong kilay. Apan nasayod na tag unsa kining PMS sa natad sa musika.
Ang Ballroom Suite pagaharian sab ni Jose Mari Chan kinsa moawit sa orihinal niyang mga komposisyon nga maoy naghatag niyag ngalan uban sa Cebu Dance Sports Association.
Ang tabil mahulog uban sa pag-awit sa kinatibuk-ang cast sa "Kasadya Ning Taknaa".
Barato ug maabot ra ang pulta. Ang mga estudyante may deskuwentong 50%. Alang sa dugang kasayoran bahin sa tiket, tawagi ang (02) 934-4865 ug pangitaa si Ms. Alfon. Ug hibaw-i nga ang gamay nimong gibayad sa tiket dakog ikatabang aron magpadayon ang dagkong mga programa sa Kadugong Bisaya. Ah, maghiwasa gani ta kon di katan-aw sa langyawng mga mag-aawit. Unsa na kaha kon makita nato atong pagka tawo ibabaw sa tablado.
Kitakits nya ta, Bay, ug saulogon ta sa makausa pa ang diwa sa dugong Bisaya.—
11/08/2008
Duha ka Librong Garbo Bisaya
Potogaleri, Bisaya Nobiyembre 19, 2008
Dili Tanang Matagak Mahagbong
NAG-ALISNGAW pa gikan sa hudnohan, kining maong libro maoy pungpong sa mga balak ni Adonis Durado nga gi-launch niadtong Oktubre 18, 2008 dungan sa pagbukas sa "art exhibit" sa mga obra nila ni Prof. Radel Paredes ug Josua Cabrera didto sa Gallery Q sa Norkis Group Management Systems Inc. sa A.S. Fortuna, Mandaue City.
Ang maong libro may 188 ka pahina nga giundan sa 60 ka balak, apan matod sa tagsulat, 61 gyod tanan apan iya na sa magbabasa ang pagpangita sa usa. Ang mga balak— nga dasok sa binag-ong ekspresyon madula-dulaong naghulagway sa sensibilidad nga Bisaya— gihubad sa Iningles ni Dr. Merlie Alunan ug ang introduksiyon gikan sa panulat ni Magbabalak Vicente "Butch" Bandillo.
Kapulongan: Conversations With Cebuano Writers
LAING libro nga angay mabatonan mao ang "Kapulongan: Conversations With Cebuano Writers". Niining maong libro, mabasa nato ang tinagoang pamato sa mga magsusulat luyo sa ilang mga obra. Ang teksto niini mao mismo ang transkripto sa panaghinabi sa mga tigpanukiduki ngadto sa inilang mga magsusulat nga Bisaya sama nila ni Gremer Chan Reyes, Godofredo Roperos, Simeon Dumdom Jr., Ernesto Lariosa, Lamberto Ceballos, Josua Cabrera, Michael Obenieta, Ester Tapia, Januar Yap, Dr. Erlinda Alburo, ug Bambi Beltran, sa paghingalan lang og pipila. Mabasa usab ang sampol nga obra sa matag magsusulat nga nahilakip. Ang libro gieditan ni Dr. Hope Sapandan-Yu.
Gipatik kini sa University of San Carlos-Cebuano Studies Center ubos sa pagpaluyo sa Sunflower Press (Canada). Ang libro may pasukip nga DVD (kining makita sa hulagway) sa pakighinabi sa mga magsusulat.
Tungod sa maayong pedbak, mogawas na sab sa dili madugay ang ikaduhang bolyum sa laing hugna sa mga magsusulat.—
11/06/2008
Si Iya Pinang
Bisaya Magasin, Mayo 30, 2001
(Kining maong sinulat, matod pa sa frontman sa Radstuff Band nga si Mesio— kinsa kyut kaayog ngisi basta makatimaho nag Redhorse sama aning makita sa hulagway— maoy nakadasig niya pagtagik sa usa sa popular nilang kantang “Si Nanay Pinang”.)
INUMOL ka sa gamhanang mga kamot ni Bathala, Iyang Pinang. Gihimugso nga ginasahan sa katahom ug bahandi nga dili hitupngan. Katahom nga giilang paraiso busa giampingan sa mga mahigugmaon apan giguba, giwatas-watas ug gipasagdan sa mga tawong maitom og balatian.
Bahandianon ka, Iya Pinang, nga igo na untang kabuhian sa imong mga kaliwat. Apan nakawang kay nahimo na man hinuon kining pabilo sa kaguliyang. Gikumkom kini sa pipila ka gamhanan, giilog-ilogan daw ang bola sa basketbol nga kutob sa makagunit nagtinguha sa paghansak niini sa lungag aron pag-angkon og kaugalingong kadungganan.
Kaniadto pa nga daghan ang nagtinguha kanimo, Iya Pinang, tungod sa nabatonan mong hiyas ug katahoman. Gikaibgan ka sa kadaghanan, taga lagyo man o taga duol. Walay silingan nga wala maibog kanimo. Gani, daghan ang mingsulay pag-angkon kanimo ginamit ang bisan unsang paagi, makuha ka lang.
Apan gipanalipdan ka sa pipila nga gikan mismo sa imong sabakan. Mingsinta sa kasuko sila si Andoy ug Milio. Misuki si Pepe ug hilom nangitag paagi unsaon ka pagluwas. Si Polinar nga kanunay naghinuktok sa imong kahimtang. Si Juan, si Gorio, si Marcelo ug daghan pa nilang sumusunod nga parehong mingsugal sa ilang mga kinabuhi aron pagpanalipod kanimo. Apan pila ba sila nga tinuod gayod nga nagmahal kanimo? Makatug-an ka ba, Iya Pinang?
Taas-taas na ang kutay sa katuigan nga imong gikuwentas kay kaluha ka man sa panahon. Baga na ang tumpi sa kasaysayan nga imong napunpon. Apan dungan niini, miinat ug miinat usab ang listahan sa imong mga utang. Akoy gikulbaan, Iya Pinang. Unsa ba kining imong gidangatan?
Kaniadto diin pipila pa lang kabuok ang tawo, halos managkaila ang tanan. Pagkalalim handomon niadtong mga panahona. Ang hangin lab-as pa kaayong nanuhot-suhot sa kalasangan. Ang tubig dalisay pang nanagayday sa bugan sa kabungtoran.
Karon, wan-a magkailhanay, ultimo managsoon nagpinatyanay. Nanag-ilog sa gahom ug bahandi. Isigpaneguro sa kunohay ilang umaabot. Unsaon na lang kaha ang mga nanagpakaitoy? Kadtong tinuod nga nahigugma sa kalinaw? Gikinahanglan bang moapil sa bugno aron maangkon ang giingong kalinaw?
Daghan ang mingbarog ug ming-angkon nga sila kuno maoy angayang lider. Aduna usay nagpakasamaritano ug mitanyag sa unsay ilang mahimo. Apan may nahitabo ba? Ang tanan nakawang ug ang tinuoray, pipila lamang ang nabulahan. Ang kahakog maoy mihari. Kon dili ka maayong tawo, kontrahan ka. Apan kon maayo ka usang tawo, pangitaan kag bikil aron ka mapukan. Morag maingon-ingon na lamang niini ang dagan. Daw nahisama sa naandang tuyok sa Adlaw. Mobuntag, moudto, mohapon, mogabii. Unya mobuntag na man, moudto, mohapon ug mogabii. Hangtod asa kutob ba ang pagsubang ug pagsalop sa Adlaw? Ug ikaw, Iya Pinang, mohangtod ka kaha hangtod mosubang pa ug mosalop ang Adlaw?
Gikulbaan ko, Iya Pinang. Sa akong tan-aw, daw tigulang ka na kaayong makig-ambas sa haring Adlaw. Unsa na man unyay mahitabo kon mangunot na ang mabihagon mong katahom ug mahurot na ang nahabilin mong bahandi?
Sa mga suliran nga imo karong gipas-an, may nasiplatan ka bang seguradong sulbad? Sa akong napanid-an, Iya Pinang, morag wala gayoy bisan usa na lang sa labing bug-at mong suliran ang nahatagan og hingpit nga kasulbaran. Pulos da gayod bangil-bangil ang gihimo sa imong mga piniyalan.
Sa kalibotan sa akong imahinasyon, daw nahisama ka na hinuon sa usa ka mangtas nga gitabangag bukbok, gikabay-an ug giyatak-yatakan. Makaluluoy ka kaayong sud-ongon, Iya Pinang. Naningkamot ka unta pagbangon apan ila ka na usab kabay-an. Buot kang molingkawas apan lig-on ang mga bukton nga mingguwarni kanimo. Daw gibilanggo ka sa kaugalingon mong kahuyang. Nahisama ka sa usa ka karaang tugas nga gigakos sa dakong dakit o kaha sa usa ka tuod nga gianay.
Mao man gani nga sa akong pagpanghupaw, dili ko kapugngan ang pagpigsot sa pangutana nga nag-ul-og og kahingawa: “Hangtod kanus-a kaha ang imong paglahutay?”—
11/04/2008
Kilumkilom sa MOA
Kuha niadtong Disyembre 2006 sa wala pa maesnats ang among Pentax Camera didto sa Kilometro Zero sa Parke Rizal kun Luneta duha ka bulan human makuha kining hulagway.
Salamat sa esnatser nga mibira adto, nailisan nuog Canon, PS ra nuon gihapon, among gamayng himan.
11/03/2008
NCCA Writers’ Prize
NIADTONG Hulyo 25 ning tuiga, ang National Commission for Culture and the Arts (NCCA) mipasidungog sa lima ka mananaog sa 2007 NCCA Writer’s Prize sa mga kategoriyang Essay Category (English), – nga nakuha ni Ed Maranan sa iyang obrahonong "The Country in the Heart: A Writer’s Times and Travels"; Literary Biography Category (English/Filipino) – nga nasapupo usab ni Elyrah Loyola Salanga sa iyang sulatonong "Alfredo Navarro Salanga: Sa Mga Pahina at Ibang Salaysay"; Novel Category (Lengguwaheng Cebuano) – napunggit ni Telesforo Sungkit, Jr. sa ulohang "Mga Gapnod sa Kamad-an"; Poetry Category (Lengguwaheng Bicol) – nadughit ni Kristian S. Cordero sa iyang "Segunda Mano"; Short Stories Category (English/Filipino) – nga pagasulaton ni Rosario Cruz-Lucero sa ulohang "Papa’s Field and Other Stories of the Disappeared".
Duna sab untay Drama Category (sa bisan unsa nga lengguwahe sa Panay) apan walay midaog ning maong kategoriya.
Ang mga mingdaog nanagpakadawat og grant nga mokabat og P250,000 matag usa ingon man tropeyo, ug sertipiko.
Sa Gabii sa Pagpasidungog nga gipahigayon didto sa NCCA Lobby, NCCA Bldg., 635 Gen. Luna Street, Intramuros, Manila, kaming taga Bismag wa magpaulahi pagtambong aron personal nga mahimamat ug kapahalipayan ang mananaog sa kategoriyang nobelang Binisaya.
Ug tuod man, wa mi mauwat sa among dakong tuyo— gikahinabi gyod namo si Jun Sungkit tipon sa daghang inilang mga magsusuwat sa nasod. Maoy kauban ni Jun ang hait sab og dagang nga misteso Bol-anong si Dexter Cayanes kansang balak "Panggaris" mananaog sa Gawad Komisyon nga gihimoan sab niyag mubong pelikula diin na-finalist sab kini sa Cinemalaya ning tuiga, mitug-an nga si Jun o Telesforo Sungkit, Jr. nanulat sa Iningles, Filipino, Binisaya, ug Binukid nga wa gyod mogamit sa tinuod niyang ngalan— pulos dagangalan ang iyang gi-byline.
Lumad nga Higaonon si Jun— taga Malitbog, Bukidnon— ug adia karon sa Kaulohan isip eskolar sa Unibersidad sa Pilipinas, sa Los Baños sa kursong BS Agricultural Engineering. Apan usahay ang personal nga panaghinabi dili pa makatagbaw. Busa, sa tinguha nga labi pang matugkad ang kinauyokan sa pagka tawo ning garbong lumad nga Higaonon ug ang iyang mga gumaran sa kinabuhi, amo siyang gisegundahag interview pinaagig elektronikong sulat. Ang kompletong interbiyo mabasa sa Bisaya magasin gula Nobiyembre 19, 2008.
11/02/2008
Ang bunyag
Matentalon ang mga talan-awon nga miluta sa iyang panumdoman samtang nagtutok sa kisame; nagasugnod sa kaaliputo nga dili gayod niya ikapahungaw. Ingog mipabug-at kini og samot sa daw bumubundak nga alimpu’s sa iyang kahiladman nga kaganina pang iyang gibatyag.


c: text/html

text:
Silonganan, hiposanan, tipiganan, sa mga himan, abot kun ani o kaha mga gasa sa banika sa panulat. Pahulayanan sab sa mga gikapoy sa panaw sa lainlaing lakat sa kinabuhi ug ni kinsa mang giuhaw sa katanlas sa arteng Bisaya.
3/25/2011
Ang Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat Sa Bisaya Sa Tuig 2010
Bisaya Agosto 18, 2010
LAING tuig-tingtungha na usab ang natapos alang sa atong tulunghaan sa panulat sa mga batan-on dinhi sa Bisaya. Ug sugod sa unang isip sa Bisaya sa tuig 2009 hangtod sa kataposang isip sa tuig 2010, saksi ang mabuot nga mga magbabasa sa Bismag sa kalamboan sa mga batan-ong tingog nga nagpatublaw sa ilang dagang.
Sa tinuod lang, dili lalim ang pagdumala sa young blood writer section. Lahi man god ang akong tratasyon sa bag-ong mga magsusulat. Pinangga ko sila ngalang sa maingon-ingong paagi sab ko nagsugod-sugod.
Gibatonan ko ang mas lapad pang pagpasensiya sa batan-ong mga magtatampo. Sama nako kaniadto, puno sab sila sa mga pangutana nga natural lamang sa mga bag-ohanon. Kon kini di matubag, hayan nga ang ilang kaikag inanay nga mohupas. Ug natural nga mokaon kini sa akong ekstrang mga minuto. Gani, labing dako sa panahon kong gigugol sa internet mao ang pagtubag sa ilang mga pangutana nga, kon nauna ka lag usa ka gabii nila, hayan dabudabuhan ka nila sa pinilikito nga mga dasdas. Way sapayan sa kahasol. Nakakat-on man sab ko uban nila. Ang ilang kaalam kanunay sab nga naghagit sa personal kong katakos. Maong wa sab ko maalkanse. Kay usahay, mas daghan og makat-onan ang maestro sa ilang estudyante. Tingali, lahi lang ang panahon karon kon itandi kaniadto. Dili na mamonopoliya sa pipila ang kaalam sa panulat tungod sa panahon sa libreng impormasyon. Gawas pa, sagad sa mga batan-ong magsusulat nagadako sa akademiya ug busa, sayon ug linaktod ang diskusyon kay dili na man ta mobalik sa binata nga mga pagpasabot.
Sa kinatibuk-an, akong napanid-an nga ang mga batan-on labihan kamapangahason manulat. Gikuykoy nila ang mga tema nga gilikay-likayan kaniadto sa mga magsusulat. Matawag ba kaha nga demalas o suwerte, nabantayan sab nako ang dakong kahikugang sa mga magbabasa nga, lagmit, dili pa andam mosungasong sa ilang mga kaugalingon dihang ilang nakita ang reyalistikong pagpintal sa mga batan-on sa uban pang mahinungdanong kasinatian sa tawo— mga kasinatian nga angay sab makabaton og luna sa pahina sa Bismag isip testamento sa kalangyab sa imahinasyong Bisdak.
Nahimuot kaayo ko sa nakaplagang bag-ong kagawasan sa mga batan-ong magsusulat. Ang arte sa panulat sa mga young blood writer ingon sa kabayo nga nakabuhi sa apiki nga kuwadra ug nagdayak nga nagsaulog sa nakitang bag-ong sibsibanan. Sa akong pagsabot, bag-ong balod kini sa panulat isip hulip sa miaging edad sa katitikan.
Sa kinatibuk-an gihapon, nakita nako nga mas technically sound ang bag-ong mga salta karon. Nasayod na sila sa unsay angay isulat ug unsaon pag-atake ang ilang tema nga buot sulaton. Tungod kini sa ilang bentaha nga naangkon. Nagatubo sila sa kalikopan sa unibersidad nga nagmatuto ug nagsangkap kanila sa mga armas sa panulat, sa ako nang gikaingon.
Apan namatikdan ko usab nga duna silay kakuwang sa kasaysayan sa tradisyon sa kapanulatang Bisdak. Nagkapangka-pangka sila kon asa magsugod, unsa ang mga daydayan sa panulat nga maingon natong tatak sa usa ka Bisdak. Daw mga ilo sila nga wa makaila kinsa ang ilang mga ginikanan, nangahimugso sila nga way malingi nga kasaysayan. Sa laktod nga pagkasulti, may kakulang sila sa sense of literary history sa ilang kaliwat aron mao untay angklahan unsa man nga direksiyon ang buot nilang taakon.
Sa kinupsan, klaro nga nagagunit sila sa pinulongan nga estranyo alang nila. Angkonon man o dili, bakikaw ang pipila kanila sa katakos sa pinulongang Binisaya. Ang kabatid sa pitik ug ritmo, sa huyad ug kiay, sa hagsa ug dagayday sa pamulong dinha sa sinulat maoy magpakita sa kahanas sa magsusulat sa pinulongan nga iyang gigamit. Dinhing bahina tingali ang angay ugmaron pa sa mga batan-on. Ang bisan unsang sinulat nagaagad sa kabatid sa magsusulat sa paggamit sa pinulongan isip pinatik nga teksto. Sa mosugot man siyag sa dili, siya pagasukdon kon giunsa niya pagpahimulos ang tanang birtud sa pinulongan.
NIINING tuiga, laing batan-on na usab ang nahukman sa kapangulohan nga iapil na sa laray sa propesyonal nga mga magtatampo sa Bisaya tungod sa gipakitang paglambo sa iyang arte sa panulat.
Kadali rang mahinumdoman ang iyang ngalan tungod sa kadaghan na niyag napatik nga mga sinulat dinhi sa Bisaya. Wa siyay giliatan. Tanang genre sa panulat iyang gisangab. Mora siyag tawong lunos nga andam mohabhab bisan anino lang sa kaldero. Mao niy bata nga klarong higugmaon sa editor tungod sa iyang kakugi, sa iyang kapugoso mopasikot-sikot.
Namatikdan nako nga maoy paborito niyang sulaton ang may kalabotan sa domestic violence: iresponsable nga amahan, mga anak nga biktima sa pangabuso, gibun-og nga inahan, o unsa pa. Gawas niini, misuway sab siyag laing mga dugokan sama sa krisis sa kailhanan, kakabos, ubp. Pero sa sinugdan di ko kaseguro kon unsa ba gyod siya kaseryoso sa iyang pagka magsusulat kay wa man siya moangat sa lebel nga maoy makapabarog sa akong balhibo.
Wa ko magtuo nga moabot ang panahon nga iya kong mapabelib sa iyang abilidad. Oo, maantigo siyang mosulat, di malalis; apan kutob lang niana. Duna man god koy gipangita nga matang sa labok sa usa ka magsusulat aron mawad-an kog rason nganong di ko siya angay ipahimutang sa hataas nga pedestal. Nangita ko sa finesse sa usa ka magsusulat. Dili ko kontento nianang katarongan nga “maantigo na man busa papasaron na lang”. Gisigehan ko siyag pilpil kay nasayod ko nga duna siyay katakos pagduot sa iyang limitasyon aron masalom niya ang tinugkaran sa akong gilok. Nangalukapa ang nanagsunod niyang mga balak ug sugilanon sa akong basurahan dili tungod kay di siya maantigo o kaha buot kong mapugdaw ang iyang mga damgo. Gihimo ko kini aron iya pang langkaton ang kataposang alamag nga anaa sa iyang utokan, idasok kini ngadto sa usa ka obra nga morag baylo sa kataposang gininhawa sa usa ka alagad sa arte. Kay buot kong mahimo gayod siyang takos inig-abot niining adlawa sa tuig; malantaw niya ang kagahapon, asa man siya idagsa sa kapalaran, nga usa siya ka malig-ong sakayan nga nakalabang sa dakong unos. Gawas pa, buot sab ko nga ang tanang pasado sa young blood writer section ning Bisaya mga magsusulat gayod nga de kalibre sa ilang matang— mga magsusulat nga daw iring kumagat nga bisan pag unsaog itsa, tiil gayod ang motugpa, labing menos.
Gihatagan ko siyag mga reading assignment aron makapanamin sa gama sa mga banggiitan sa katitikan. Ang di ko malimtan nga gipahinuktokan ko kaniyag dugay mao ang kataposang parapo sa sugilanong “Araby” ni James Joyce ug ipasikpaw kaniya ang mga misteryo niini. Puwerte nakong lingawa sa gipakita niyang pagtubag sa akong hagit.
Wala koy pagduda sa iyang tinguha nga makat-on. Apan angkonon ko nga padayon kong nagduda sa iyang kaseryoso sa panulat.
Hangtod nga natagik niya ang mga sugilanong “Si Taz” ug ang bag-o lang nga “Terminal”.
Sa sugilanong “Si Taz”, napakita niya ang kinadak-an niyang layat sa piksiyong minugbo nga gitawag tag sugilakbit (flash fiction). Gani, maisip man nga korona niya kini sa panulat. Dili sayon ang disiplina sa sugilakbit ilabi na sa mga bag-ohan. Gawas nga pinig-otan sa gitas-on, hapit wala nay luna ang magsusugilanon sa character ug plot development ingon man ang pagpabarog og tensiyon sa estruktura niini. Mugnaon ang sugilanon mga morag kuris-kuris lamang sa sketch pad sa usa ka pintor apan tatawng makabarog isip usa ka arte. Matag pulong ug esenang gamiton managsamang gipaagi sa daghang mga paghinuktok sa awtor.
Ang sugilanong “Si Taz” estorya sa usa ka panimalay nga gidangpan sa usa ka iring nga ginganlag Taz. Dako og nahimo si Taz nga kausaban sa kahimtang sa panimuyo sa narrator sa sugilanon: wala nay gising sinina sa ilang aparador, wala nay tuko nga mangiti sa ilang telebisyon. Labaw sa tanan, ang binuhi nilang iro nga si Neo sa gawas na magkan-anan. Apan usa ka panghitabo ang miabot. Namatay si Taz tungod sa pakigsakbang niini sa kobra.
Kining maong sugilanon tour de force kaayo tungod sa higpit nga disiplina nga gipahamtang sa awtor. Sama sa “Cien años de soledad” ni Gabriel Garcia Marquez ug “The House of Spirits” ni Isabel Allende, ang sugilanon nagsugod sa flashback.
Ang kausaban nga linugdangan sa pag-abot sa iring mao ra say gihimo niyang resolving factor aron mapakita nga gikamingawan sa pamilya sa narrator ang pagkahanaw sa iring kay:
Pagkahuman niadtong masulub-ong adlaw, daw mibalik ang panahon. May kinitkitan na usahay ang mga sinina sa aparador. Mibalik na ang mga tuko sa pagpangiti kanamo samtang magtan-aw mig telebisyon. Mitambok nag balik si Neo ug sa kosina na kini magkan-anan.
Sama sa una dihang wala pa moabot sa among banay si Taz.
Kining gipakitang pagka masugyoton sa kataposang duha ka parapo maoy naghungit sa emosyon sa kamingaw ngadto sa imahinasyon sa magbabasa. Nahibalik sa naandan ang kahimtang sa apektadong pamilya sa sugilanon. Apan nahibalik ba god? Bisan miingon ang narrator nga “sama sa una sa dihang wala pa moabot si Taz” apan klaro nga dili na gyod sama sa una. Mora bag tawo nga nanghimakak nga wa siya mingawa sa nahanawng hinigugma pero nagsigeg bakho. Mao sab ni ang nahitabo sa narrator sa sugilanon. Si Taz kabahin na sa ilang gihandom nga kamingaw isip bililhong linalang. Apan kining tanan implied lamang sa kinatibuk-an sa kaasoyan.
Nahitabo ang maong epekto tungod kay suwabe kining gi-execute sa awtor. Direkta ang iyang mga linya nga epektibo kaayo sa gitinguha niyang emotional response sa magbabasa.
Lahi sab ang atake niya sa obrang “Terminal”. Ang mga karakter gitan-aw pinasikad sa presensiya ug panghukom sa usa ka bangko. Ang teknika dili na hinuon bag-o apan, sa usa ka bag-ohanon nga kini mapalampos, kini talagsaon na uyamot. Ang mga diyalogo usab dinhi kay reyalistik kaayo, butang nga gihigugma kaayo nako sa panugilanon. Ang magsusugilanon god way katungod nga mousab sa unsay kamatuoran. Ang mga bakak sa sugilanon, kon duna man, nga gimugna sa awtor maoy iyang mga himan nga mapalutaw ang halawom nga mga kamatuoran sa tawo.
Ning maong obra, gipakita usab ang tinud-anay nga motibo sa mga aktor sulod sa terminal: mga drayber nga mapahimuslanon sa higayon, kabalaka sa mga pasahero nga buot mahiuli sa kagabhion, babaye nga tigpakaaron-ingnon... tanan... tanan... nanagbaton og tawhanong mga taras.
Apan adto lugdang ang sugilanon sa iyang counterpoint nga nagpakita sa kasagmuyo sa usa ka bangko. Klaro sa panan-aw sa awtor ang kahimoan ug kadugtongan sa tanang butang bisan kadtong wala na hikit-i sa tawhanong panikaysikay. Sama lagi sa bangko. Busa:
Bisag ingon ani lang ko, sandiganan sa mga konduktor o drayber samtang naghuwat og mga pasahero, apan kon wala ako ug ang akong mga igsoon, dili ra ba gyod maporma ning maong terminal. Ug bugtong ako lamang— kami sa akong mga igsoon— ang saksi sa tanang panghitabo. Lainlaing klase sa tawo ang among masaksihan. Lainlaing estorya. Moabot ug mawala sila. Apan kami dili. Pabilin ming managbarog sa among mga puwesto—walay lingkod-lingkod, walay lihok-lihok, walay kapoy-kapoy, walay suweldo.
Mao ning mga linyaha ang akong gipangita. Mao ni ang halawom nga insight sa usa ka magsusulat nga andam mopayango nako alang sa pag-uyon. Ang gagmayng mga butang nahimoan og dako ug tidlom nga kahulogan.
May rason gayod nganong italay siya sa uban pang gradwado sa young blood writer section kauban nilang Cirilo Lacuna, Vera Naome Flores, Elaine Grace Lape, Kevin Lagunda, ug Jona Bering.
Ug may lain pa ba, ang kapangulohan sa Bisaya mipahalipay kang Romeo Nicolas Bonsocan— ang napiling “Labing Masaarong Bag-ong Magsusulat Sa Bisaya sa Tuig 2010”. —
3/18/2011
Dokyu sa Kinadak-ang Lantugi sa Sugbo
Bisaya Peb. 9, 2011
(Ikaduhang Pinasidunggan, BATHALAD-Mindanao Tigi sa Pagsulat og Gumalaysay 2010)
LAHI ning atong saw-an ron sa ubang mga dokyu kay kini na tingali ang matawag nga dako apan gamay sab nga isyu. Dako tungod kay hangtod ron wala pa kini masulbad. Ug gamay sab tungod kay pila ra kaha kabuok ang nanagpakabana niini.
Sa tinuod lang, wala gyod unta sa plano ang pagkober niining maong isyu. Kapoy na kaayog hisgot aning gamayng butang nga halos wala nay nagtalinga. Morag dili na angayng gastoan pag bytes sa utok ang butang nga wala na problemaha sa uban. Disgrasya lang lagi nga ang atong tighunghong maoy dili mahilom— langas kaayong sigeg pasiklap sa hunahuna. Hasol ug makabalda na nuon sa buhat. Haskang ahaka! Gawas pa sab, may kontes lagi sa Bathalad ug dako kunog purohan nga modaog. Maong panahon na kuno nga ikayagyag sa publiko ang hilom apan maoy kinadak-ang lantugi sa kasaysayan sa mga tabunon sa yuta ni Humabon ug Lapulapu.
Busa, ania ang Dokyu sa Kinadak-ang Lantugi sa Sugbo:
NIADTONG bag-o pa lang gilusad ang programang “Sugbuanon Na Ni” ni Leo Lastimosa uban ni Roger Pono sa radyo ma-Domingo, dihay nanawag ug nagpailang avid listener kuno siya sa ilang programa. Naghisgot-hisgot man god lagi ang duha ka program host bahin sa Cebu ug sa mga bahandi sa kasaysayan niini.
“Nagpasalamat lang ko nga inyo nang gitin-aw ang kalibog sa isyu bahin sa SUGBU ug SUGBO pinaagi sa ulohan ning inyong maanindot kaayong programa,” matod pa sa nanawag nga ilang gi-on-the-air kinsa hisabtang miabiba sa bag-o lang gilusad nga programa sa kahanginan.
“Tabi, Mister, mahimo bang magpaila ka aron usab masayod ang atong mga tigpaminaw,” salo dayon sa anchor nga si Leo.
“Ako diay si Baludoy, ang sikat nga inimbentong karakter ni Piux Kabahar,” maoy daling tubag sa nanawag.
“Aha,” timang usab sa co-anchor nga si Roger.
“Ikaw si Baludoy, ang inimbentong karakter?” sal-ot usab ni Leo nga morag naglibog.
“Oo, Sir. Ako tong si Baludoy.”
“Sa unsang pagkahitaboa?” ni Leo pa usab.
“Screenname ra nako ang Baludoy, Sir. Dili gyod ko Baludoy kaniadto. Pero dihang napupolar ang Bertuldo ug Baludoy ni Piux diin ako maoy midala sa papel ni Baludoy, nahimo na gyod kong si Baludoy.”
“Ah, sa ato pa, ikaw si Baludoy nga kauban ni Bertuldo sa dula ni Piux Kabahar kaniadto,” sal-ot usab ni Roger Pono.
“Ah, kadtong gihimoan sab og pelikulang Binisaya!” sumpay ni Leo.
“Mao ron, Sir,” sanong sa nanawag.
“Salamat kaayo kay nanawag ka,” dason ni Leo. “Maayo unta tog miduaw ka pa diri sa studio.”
“Nagpaminaw man lang god ko, Sir, kay kini laging may gipamati na tang panakit sa tuhod usahay, hehe, atraytis lagi, Sir Leo, paita ning tiguls na…”
“Hain na man tuod ron ang kauban mong si Bertuldo?” sukot gikan ni Roger.
“Ambot buhi pa ba kaha tong tawhana, Sir. Mas bisyoso pa man to nako. Nagkabuwag-buwag na man lagi mi dihang nangawanggets na.”
Mingkatay pa ang ilang panagtabi on-air kay nalingaw man pod lagi ang duha ka program host. Wa dangtig pila ka minuto human sa ilang panagtabi, dihay laing nanawag. Balibaran unta sa operetor sa telepono kay napupos na man ang oras sa ilang programa apan namugos gyod ang caller. Mao tong gitugotan na lang nga patingogon kadiyot.
“Unsa man ning inyong programa, naay pabor-pabor?” maoy unang bungat nga milanog sa kahanginan.
“Tabi, Sir, idiretso palihog sa imong punto kay gamay na lang ang nahibilin natong oras,” santa ni Leo.
“Buot lang kong motimang sa gipanulti adtong nanawag nga si Baludoy, Sir. Unsa toy pu’ng niya, natin-aw na ang kalibog sa isyu sa SUGBU ug SUGBO? Morag nasayop tingali to siya, Sir. Sa tinuod lang, hangtod ron, wala pa gyod maklaro kining isyu sa SUGBU batok SUGBO.”
“Tabi, kinsa ni Palihog?”
“Ako si Bertuldo, Sir, tiguwang na pod tawon. Ug nahibawo ko sa sentimento adtong Baludoy kay dugay ming kauban, pabor to siya nga SUGBU ang matuman. Pero barogan nako nga SUGBO ang tukma, dili SUGBU”.
“Salamat sab kay mitawag ka. Nindot tuod ning diskusyona da. Ugaling lang kay wala na tay igong oras sa pagka karon”, pasabot ni Leo. “Buyno, dapiton ko ikaw sa pagtawag o pag-ari gyod personal sa laing higayon… sa sunod Domingo. Ug dapiton ko usab si Baludoy, kon nagpaminaw man siya karon, aron usab makahatag sa iyang panahom.”
“Salamat kaayo, Sir. Kita gyong katag ani.”
Sa dihang gipalanog na ang ilang station ID agig panapos sa ilang programa, nakaingon si Roger off-air nga, “morag dakong debate ning mahitabo, Leo. Maayo tingali nga atong imbitaron ang kadagkoan sa siyudad ug mga haligi sa mga kapunongan sa mga magsusulat. ”
Pilay estorya, gikatakda ang dakong debate-lantugi nila ni Bertuldo ug Baludoy. Nasabotan nga adto na lang gyod sa Plaza Independencia himoon ang maong kalihokan aron makatambong ang tanang gusto mosaksi ug may live coverage nga i-feed sa programa nila ni Leo kay giatol man pod og Domingo.
Nanambong tuod ang mga taga Akademiyang Bisaya, LUDABI, BATHALAD, DFI ubp. Diha pod ang kadagkoan sa siyudad. Nagdasok lagi ang mga tawo kay gawas nga daghan ang nakuryoso pagpaminaw, daghan pod ang gusto motan-aw sa linawas gayod nila ni Bertuldo ug Baludoy nga sikat kanhi sa ilang panahon.
“Dunay tulo ka bug-at nga punto nganong SUGBU ang angayng gamiton ug dili SUGBO,” maoy pasiunang bungat ni Baludoy dihang siyay natakda nga unang mosulti pagsugod na sa lantugi. Naglisod intawog barog ang tiguwang kay naatol pod laging misugmat ang iyang tuhod. Gilatid sa lagda nga mahimong tubagon dayon matag punto nga matuki sa isigkahabig agad sa pagdumala sa mga tigpataliwala nga gipangunayan gyod nila ni Leo ug Roger.
“Ibungat ang imong tulo ka punto kay akong tubagon,” sawo dayon ni Bertuldo nga medyo bakoon na pero ingon sa nagpanikad nang nagbarog atubangan sa iyang mikropono. Mingsibaw dayon ang mga pagakpak ug abiba.
“Unang rason,” sugod ni Baludoy, “SUGBU ang tukma tungod kay, base sa atong lagda o kombensiyon sa pagsulat sa Binisaya, “dili angay usbon ang mga ngalan sa tawo, dapit ug ubang mga proper noun sama sa brand sa mga produkto. Tin-aw kana…” Misapaw dayon ang sipang pagakpakay.
“Sakto si Baludoy, mga higala, sa iyang giingon nga kombensiyon,” tubag usab ni Bertuldo. “Dili usbon ang mga ngalan o proper noun. Apan yuna pa, ngalan ba diay ang atong gilantugian dinhi? Aw, tinuod na, ngalan lagi ang Sugbo. Apan pasayloang tin-awon nako nga dili ang ngalan mismo maoy punto ning atong lantugi kondili ang mga simbolong titik nga morepresentar sa ngalang Sugbo. Ang espeling, Doy, maoy atong gidebatehan, dili ang ngalan.” Laing gahob nga pagakpak ug abiba milanog sa palibot.
“Ayaw pagpinilosopo, Tuldo, kay dili ni sama sa atong pasundayag kanhi nga pulos lang kabuang. Akademikong hilisgotan kini ug nahitaya ang atong pinanggang yutang natawhan.” Misamot na gyod kasibaw ang katawhang naminaw. Isig-abiba sa ilang mga gidapigan. Maila nga nabahin sab ang pagtuo sa publiko bahin sa isyu.
“Nan, karon, Doy, unsay labot nianang lagdaa nga espeling ra may buot natong husayon?”
“Tungod kay anaa magsumikad sa maong lagda nga dili angayng usbon ang SUGBU nga maoy gigamit sa kakaraanan. Ug kini maoy ikaduhang rason— ang SUGBU maoy gigamit sa kanhing mga magsusulat sama nila ni Vicente Sotto, Rama ug ubp. Busa tukma lang nga kini maoy atong paundayonan.”
“Apan unsa may ilang gibasehan sa pagtitik sa “SUGBU”, Doy, dili ba minao-mao lang usab kadto nila sanglit sa ilang panahon wala pa man malatid ang lagda sa paggamit sa U ug O? Gawas pa sab, sila kanhi nanagtamod sa konsepto sa undak sa linitokan sa pag-espeling sa mga pulong— nga kon gahi U ang gamiton ug kon humok O. Apan nasayod ta, nga giwagtang na kanang konseptoha human malatid ang lagda sa U ug O. Gawas pa gayod, tinuod nga sila si Sotto, Rama ubp. minggamit og SUGBU apan daghan usab ang minggamit og SUGBO, kamatuoran nga bisan sila kaniadto wala usab magkasinabot sa tukmang espeling sa maong pulong. Hibaw-i, Doy, mga higala, nga ang Sugbo dili maoy opisyal nga ngalan sanglit lain ang gingalan niini sa atong kolonisador nga Katsila. Nasayod tang tanan nga Cebu na ron ang opisyal nga ngalan ug ang Sugbo nahimo na lang lumad nga ngalan. Ug tungod niining pagka dili na opisyal nga ngalan, wala na hinuon tay kabasehan unsay tukmang espeling niini.
“Tingalig nalimot ka na sa leksiyon mo sa history, Tuldo!”
“Ah, Pigafetta na sad. Pastilan, Doy, kadtong Uropanhong magsusulat ni Magellan igo lang nagkompirmar nga tinuod gyong Sugbo ang kanhing ngalan sa Cebu. Apan dili nato makompirmar ang espeling tungod kay si Pigafetta nagsulat man lang agad sab sa iyang pagsanasana pinasikad sa ilang alpabetong langyaw. Timan-i nga ang mga Uropanhon yungit manlitok sa mga pulong Binisaya hinungdan nga nasulat niyang (Pigafetta) Zubbu ang Sugbo o Sugbu. Ug duna pa siyay daghang nalistang mga pulong Binisaya, Doy, nga nagpamatuod nga daghag sipyat ang iyang sinanasanang mga pulong sa aktuwal nga linitokan nato sa maong mga pulong. Masabot nga si Pigafetta, por seguro, nagpangutana ngadto sa lumad nga mga Bisaya sa mga ngalan sa mga butang. Ug kon unsay ibungat sa napangutan-an, isulat lang usab ni Pigafetta sumala sa iyang sanasana sanglit wala pay lumad niadto nga maantigong mosulat. Pananglit, ang ‘bugas’ (rice) nasulat niyang ‘bughax’, ang ‘dugos’ (honey) natitik niyang ‘deghex’, ang ‘baboy’ (hog) na-‘babui’, ang ‘manok’ (chicken) natala niyang ‘monoch’, ang ‘adlaw” (sun) nahimong ‘adlo’, ang ‘saging’ na-‘sagin’, ang ‘isda’ (fish) ‘yssida’, ang ‘kawayan’ nahimong ‘cauaghan’, ang ‘tikod’ (heel) natitik niyang ‘tiochid’, ubp. Gani, duda man ko nga Bol-anon ang ubang napangutan-an ni Pigafetta kay ngano mang nasulat niya ang ‘cauaghan’ alang sa ‘kawayan’ ug ‘tiochid’ for ‘tikod’ kon dili pa ang Binol-anong ‘kawajan’ ug ‘tiked’ ang iyang nadungog? Kon wa pa ka kakita aning listahana, Doy, pangitaa sa “Documentary Sources of Philippine History”, Document 15, nga giulohag “First Voyage Around the World” (1519-1522) ni Gregorio F. Zaide.”
“Tabi una, mga igsoon,” misal-ot ang tigpataliwala nga si Leo. “Nabati na man nato ang baroganan ni Baludoy, ato unang pamation ang gisukarang baroganan ni Bertuldo ngano nga gibarogan niya ang SUGBO inay sa SUGBU.”
“Buyno, usa ra ka punto ning ako, mga higala,” matod ni Bertuldo. “Natuki na sa unahan nga sukad pa kaniadto, nabahin na sa duha ang konsepto sa pagsulat sa maong pulong, dunay SUGBU ug naa poy SUGBO. Ug bisan karon sa kabag-ohan, kon sulayan natog susi sa mga basahon, internet ug uban pa, makita ni nato. Sublion ko pag-ingon nga kining tanang kalibog karon resulta lang sa kawalay tinong tamdanan kanhi sa pagpahimutang sa U ug O. Busa, sa dihang nalatid na ang lagda o tamdanan sa paggamit sa U ug O sa unang Akademiyang Bisaya nila ni Presidente Carlos P. Garcia kanhi, dayag nga nasulbad na usab kining problemaha. Ug sumala sa maong lagda, ang U anha ipahimutang sa una ug sulod nga (mga) silaba samtang ang O anha lamang sa kataposang silaba sa pulong. Sa ato pa, SUGBO ang sakto, dili SUGBU.”
“Sipyat gihapon ka, Tuldo,” timang ni Baludoy. “Wa ka ba masayod nga sa mga pagtuon nga gihimo, nasusihan nga ang karaang alpabeto nga gigamit kanhi, alibata ba kadto, aduna lamay tulo ka vowel? A, I ra ug U ang karaan. Nan, SUGBU gyoy tukma, di ba?”
“Tinuod gihapon na, Doy, way lalis ana. Apan dili ba nga ang nagtudlo sa atong unang mga ginikanan sa pagsulat ug pagbasa ang mga Katsila na man ginamit ang ilang alpabeto? Ang atong karaang mga basahong Binisaya nga pinatik sa kaparian, ang atong karaang mga publikasyon, di ba nanaggamit na mag O ug E nga sinagop nato sa mga Katsila? Ambi, makangalan ka bag basahong Binisaya nga ang gigamit kadto pang giingon mong tulo lang ka vowel? Wala, Doy, di ba? Busa, dihang gihatagan natog representasyon ang lumadnong ngalan sa yuta ni Humabon pinaagi sa mga letra, SUGBO na gyod ang motukma sanglit niining tungora hagbay ra natong gibiyaan kadtong karaan… kadtong giingong kaligrapiyang alibata.”
Miisa sa iyang kamot ang usa sa mga konsehal nga mingtambong dayong ingon, “Sa akong paminaw, morag lisod mahusay sa pagka karon kining maong isyu. Busa, isugyot ko nga ipaagi tag legal kining butanga. Andam kong mopasakag resolusyon niini sa konseho,” namakpak dayon ang bagang duot sa iyang dumadapig nga nanambong. Ug mingsugod ang yagubyob. Kasagaran ming-ingon nga “maayo pa tuod, seguradong sulbad ang problema”. Apan usa sa mga haligi sa mga magsusulat mibarog ug namulong.
“Kon ipaagi nig ordinansa, masetol na gyod nuon. Apan kalagmitan kaayong mahitabo mao nga kon unsay impluwensiya sa mga sakop sa konseho labot sa isyu, lagmit mao gyoy motigbabaw. Morag dili makiangayon kay tingog man lang sa pipila ka sakop sa konseho. Ang mas maayo tingali nga ipaagi gyog plebesito aron may representasyon sa tanang mga Bisaya. Isyung katilingbanon kining atong giatubang busa angayng ang katilingban sab ang mohukom. Salamat.”
TUOD, mga higala, ibutang ta pananglit nga adlaw karon sa paghukom ug nag-atubang ka na sa balota, unsa may imong pilion: SUGBU ba o SUGBO?—

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ang makauuwaw nga pagkabisto sa paglapas sa Philippine Overseas Employment Administration (POEA) sa lagda nga gitumong pagpanalipod sa overseas Filipino workers (OFWs), nga mao untay gitahasan pagpatigbabaw ug pagpanalipod sa ilang mga katungod, mao lay labing uwahing pahinumdom nganong hagbay rang nakumbinser ang OFWs ug ilang mga pamilya nga dakong ulug-ulog ang pagtawag sa gobyerno nila nga bag-ong mga bayani.
Kon ang POEA, sa labing bangis nga pasundayag sa pagbudhi, nakaako pagtampok sa bukubuko sa OFWs nga gitugyan unta sa ilang pag-atiman, unsa man intawoy dag-anan sa atong mga kapamilya nga way laing masangpit kon simbako abusohan sila sa ubang kanasuran? Salamat sa kasalbahis sa POEA, di na tang kaikyas sa pait nga kamatuoran nga ang gobyerno diay ang nangunay paglawog sa OFWs sa tirong.
-o0o-
Gilapas sa POEA ang batakang mga katungod sa OFWs ubos sa Republic Act 10022, napasar sa Kongreso niadtong 2009, nga nag-usab sa Migrant Workers and Overseas Filipinos Act of 1995 (Republic Act No. 8042). Labi na sa Section 3 nga nagmando nga tugotan lang ang pagpada sa OFWs sa kanasuran nga makapanalipod sa katungod sa OFWs pinaagi sa mosunod nga mga garantiya:
- Ang nasud kinahanglan nga dunay mga balaod nga nanalipod sa katungod sa mga mamumuo, apil na sa migrant workers;
- Ang nasud nidason sa international declarations pagpanalipod sa migrant workers; ug
- Ang nasud dunay kauyonan uban sa Pilipinas mahitungod sa pagpanalipod ug mga katungod sa OFWs.
-o0o-Ang POEA nipagawas og listahan sa 76 ka nasud, pinasikad sa certification sa Department of Foreign Affairs (DFA), nga nakatuman sa mga panginahanglan. Sa 10 ka nag-unang destinasyon sa OFWs sa 2009, unom ang maapil sa listahan: Saudi Arabia, United Arab Emirates, Qatar, Bahrain, Singapore ug Kuwait.
Ubos sa R.A. 10022, ang mga sakop sa POEA Governing Board ug ubang mga opisyal ug mga kawani nga nitugot sa deployment sa OFWs sa mga nasud nga wa katuman sa mga lagda mahimong palagputon gikan sa katungdanan ug di makahupot og bisan unsang tinudlo nga katungdanan sa gobyerno sud sa lima ka tuig.
-o0o-Di balido ang karaang mga panalipod sa POEA nga dako ang panginahanglan sa overseas employment, nga gawasnon ang OFWs nga nipili sa mga nasud nga ilang padulngan ug nga may mga embahada sa Pilipinas sa nagkalainlaing kanasuran nga makapanalipod sa OFWs.
Ang masulub-ong track record sa POEA ang mopasamot sa ilang atraso: Pipila sa ilang mga opisyal ug mga kawani nasakpang nakigkonsabo sa ilegal nga recruitment agencies nga daghan nang nailad nga OFWs; ug kadaghan na masakpi ang POEA nga patuyang lang og aprobar og job orders alang sa mga trabaho sa ubang kanasuran nga mas bug-at, mas gamay og suholan ug di gyod gani diay tinuod. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com


text:
Arangkada of Leo Lastimosa for August 31, 2011
Aplikante og trabaho sa gawas sa nasud nidangop sa BMPM (Bayan Mo, i-Patrol Mo!) sa DYAB Abante Pa, Bisaya aron pagreklamo nga gitanggong sa usa ka employment agency ang iyang pasaporte. Kini tungod sa iyang kapakyas pagbayad sa P3,000 sa medical examination, letrato ug ubang panginahanglan. Naneguro ang ahensiya nga makabayad ang aplikante sa iyang obligasyon. Labi na nga gibakwi na niya ang aplikasyon.
Ilegal ang gihimo sa employment agency. Giklaro na sa mga hukmanan ug nagkalainlaing mga buhatan sa gobyerno sa makadaghan na uyamot nga higayon nga di mahimong tanggungon ang pasaporte tungod sa utang sa pribadong mga kompaniya, o bisan sa utang sa buhis sa gobyerno.
-o0o-Gitawgan dayon nilang June Berongan ug Tisha "Inday Tikay" Ylaya, mga tagduma sa BMPM, ang gireklamohan nga ahensiya. Ang babayeng tagduma nipasabot dayon nga mahimo pang laslasan ang P3,000 nga bayranan kon tarungon lang sila og istorya sa aplikante. Matod niya mahimong di na lang sila mangolekta sa P500 nga bayranan sa withdrawal letter ug sa laing bayranan sa letrato. Bisan ang P1,500 sa medical exam mahimo ra gihapong sabutsabotan.
Nganong pabayron man ang aplikante og P500 sa pagbakwi sa iyang aplikasyon? Nganong mahal man kaayo ang medical exam, letrato ug ubang bayranan? Ug nganong nikalit man lang og hiyos dihang nidangop nang aplikante sa radyo?
-o0o-Gidasig namo ang aplikante sa pagdangop sa Philippine Overseas Employment Agency (POEA) nga maoy naghatag og lisensiya sa employment agencies. Di siya maoy una, ug nahadlok ko nga di maoy kataposan, nga biktima ning dugay na kaayong raket sa mga ahensiya pagtanggong sa mga pasaporte.
Daghan nang nasakpan ang gobyerno apan wa pay bisan usa nga napasakaan og kasong kriminal. Pulos ra pasidaan ang nadawat sa employment agencies nga nitanggong sa mga pasaporte. Hinaot nga mas kusganon nang mga lakang ang himuon aron wa nay dugang aplikante nga maabusohan.
-o0o-Ang gireklamohan nga ahensiya niinsistir nga ang pagtanggong ra sa pasaporte ang ilang bugtong garantiya nga makabayad ang mga aplikante. Kay lahi sa ubang karibal nga mga ahensiya, segun sa tagduma, wa sila mangolekta og placement fee.
Nga laing salawayon nga raket. Madani tuod pag-ayo ang daghang aplikante sa magsinggaak nilang propaganda nga way placement fee. Uwahi nang madiskubrehan nga mabunalan gihapon ang mga aplikante og mga bayranan nga bunyagan og laing ngan. Apan kasagaran mas dako pa kay sa placement fee. Nga, ubos sa mga lagda nga kanunay sang mataligam-an pagpatuman sa POEA ug ubang mga buhatan sa gobyerno, di molapas sa usa ka buwan nilang suholan.
Kaluoy sa aplikante nga nidangop sa BMPM ug ubang sama niya. Kay klarong nagkonsabo ang POEA ug employment agencies paglawog nila ngadto sa tirong. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com


text:
Imortal Ba Ako?
#1
Posted 25 July 2012 - 06:44 AM
Imortal Ba Ako?
Sama sa ubang mga tawo, ako wala manombaling kaayo sa Crematorium (usa ka dapit nga pagasunogan sa mga minatay). Ang akong higala nga si Jimson namatay; ug, ako nga nagbarug sa duol. nga nagtan-aw sa katapusang seremonyas nga gihimo, mibati nga dunay butang bahin sa pagsunog sa mga minatay nga nagbilin sa pagsabut sa pagkawalanay pagkahibalo; usa ka pagbati sa kahinogon kon ang atong mga minahal mawala ngadto sa usa na lamang ka kumkom nga abo, Hinoon, ako nakahunahuna, nga ang lubnganan nga mahibilin alang niadtong mihalin na. Apan karon ang akong higala nga si Jimson sa yano nga pagsulti wala na sa kinabuhi; siya nahanw na. Ug hinoon, si Blank, ang akong higalang silingan mipasalig kanako nga ang pagsunog sa minatay walay mahimong kalainan, ug nga si Jimson mabuhi lang guihapon., Oo, kana ma-kapahupay kaayo sa balatian, kon kini tinuod pa unta. Kay daghang katuigan, ako naghunahuna sa mao nga pagtoo. Ako nagtubo sa pagsabut niining mga butanga nga gipatochan, apan wala nako masayri ang pagka bakak niining maong ideya hangtud nga ako nagsugod sa pagtoon sa Pulong sa Dios. Dayon ang akong napanunod nga mga pahayag nakadawat ug dakung pagka bungkag.
Makadaghan na ako matingala ngano, nga kon ang mga tawong nagpuyo nga matarung, sa kanunay nagpakamatarung. mga imortal, sukad pa sa mga adlaw ni Adan, ngano man nga gihimo pa ni Jesus ang pagsakripisyo sa iyang kaugalingon; ug guinsa man Niya paghimo sa pag-dala (sumala sa giingon ni Apostol Pablo — 2 Timoteo 1:10)
"ang kinabuhi ug ang pagkawalay kamatayon gidala niya ngadto sa kahayag", kon kini mao pa kanunay ang kahimtang sa tawo. Alang kanako maorag nagsupak, ug dili kinahanglanon. Mao, nga human sa akong pagtoon sa akong Biblia, nangotana ako sa akong kaugalingon ning mosunod:-
#2
Posted 01 August 2012 - 04:41 AM
- Kong ang mga lalake ug mga babaye, maayo ug dautan, adunay kalag nga imortal, unsaon ba pag-kahimo nga ginaingon man nga "ang kalag nga makasala, kini mamatay." (Ezekiel 18:4). Unsaon ba pagkamatay nga ang kalag imortal man kaha?
- Kon ang tawo human siya mamatay adunay pag-kahibalo, unsaon ba pagingon sa salmista, "Mogula ang iyang gininhawa, sa yuta siya mobalik; Nianang maong adlaw mahanaw ang iyang hunhuna" (Salmo 146:4).
- Kon si Adan ug si Eva gibuhat nga daan nang imortal gikan sa sinugdan. dili ba kahibulongan nga, human ang Pagkahulog sa Tawo didto sa hardin sa Eden, gikinahanglan man ang pagabong kanila aron dili makakaon sa bunga sa Kahoy sa Kinabuhi aron dili sila mabuhi sa hangtud; ug kini atong mabasa, "ania karon, ang tawo nahimo nga ingon nga usa kanato, sa pagkahibalo sa maayo ug sa dautan: ug karon, tingali unya ituy-od niya ang iyang kamot ug mokuha usab sa kinabuhi, ug mokaon ug mabuhi sa gihapon — (Genesis 3:22).
- Kon ang kinabuhing dayon mao ang "Gasa sa Dios" (Roma 6:23) ug igahatag lamang ni Jesus (Juan 6:40), unsaon ba paghimo nga ang kinahubing dayon maoy natoral nga katungod sa tawo?
- Kon "ang minatay dili mahibalo sa bisan unsa" (Ecclesiastes 9:5) ug kon "ang mga minatay dili magadayeg kang Jehova" (Salmo 115:17) unsaon ba nila, human mamatay, sa pagdayeg sa Dios didto sa langit o sa pagtunglo kaniya didto sa infierno?
- Kon si David, usa ka tawong matarung, wala makaadto sa langit mga usa ka libo ka tuig milabay human siya mamatay, sa giingon ni Apostol Pedro, "Kay si David dili mao ang misaka sa langit?" (Buhat 2:34), unsaon ba paghitabo nga ang ubang mga tawong matarung nahiadto didto?
- Kon si Jesus miingon "ug pagabanhawon ko siya sa kaulahiang mga adlaw" (Juan 6:40) ug usab, "tan-awa, moabut ako sa dili madugay, nga magdala sa akong ipamalus, sa pagbayad ngadto sa matag-usa sumala sa iyang binuhatan," (unya sa iyang ikaduhang paganhi dinhi sa kalibutan) — Pinadayag 22:12), unsaon ba paghitabo nga daghanan ang nakadawat na niining ganti sa walay pagkatapus nga kinabuhi nga wala pa man siya mahibalik?
- Kon ang mga lalake ug mga babaye daan nang imortal, bisan matarung ug dautan, ngano man mga gihatagan man si Cristo Jesus sa kahibulo-ngang opisyo sa pagka Maghuhukom ug Magagasa?
- Kon si Job makaingon alang niadtong mga mata-rung ug mga dautan nga diha sa kamatayon "dili na makasamok" (Job 3:17), ug si Salomon usab miingon nga "maingon man ang ilang gugma, mao usab ang ilang pagdumot ug ang ilang kasina, nawagtang sa kanhing panahon" (Ecclesiastes 9:6), unsaon ba nila pagkahibalo human sa ilang kamatayon?
- Kon adunay pagkabanhaw (nga gipadayag sa Biblia) dili ba kahibulongan nga paagi sa pagdala sa mga lalake ug mga babaye balik dinh isa kalibutan aron sa Paghukom (nga sila atua na man kaha sa langit o sa infierno) aron sa pagtan-aw kon sila angayan ba sa walay pagkatapus nga kinabuhi sa dapit nga ilang nahimutangan? Dili ba kini makahibulong kaayo nga pangatarungan?
- Kon ang mga matarung na-a sa langit, ngano man nga si Jesus miingon sa panahon sa Iyang mga adlaw dinhi sa kalibutan, "Walary nakasaka ngadto sa langit?" (Juan 3:13).
- Kon ang mga natarung mga lalake ug mga babaye nakadawat na sa walay pagkatapus nga kinabuhi sulod niadtong 4000 ka tuig gikan kang Adan ngadto kang Jesus, unsaon ba paghimo sa pagtawag ni Jesus nga "nahaunang gibwnhaw sa mga nangamatay" (1 Cor 15:20), Ug usab, ngano man. nga kon ang mga matarung nga lalake ug mga babaye nga nanagpuyo sulod sa kap-atan ka gatusan ka mga tuig nga wala pa si Cristo Jesus, moadto sa langit, ngano man nga wala may hisgot bahin niining mga butanga. WALAY BISAN USA NA LANG KA PAMATUOD NGA MOADTO DAYON SA LANGIT ANG TAWO O KALAG HUMAN KINI MAMATAY NGA IMONG MAKITA SA TANANG MGA PANID SA DAANG TESTAMENTO.
- Kon adunay pagkahibalo diha sa kamatayon, bisan sa mga matarung nga tawo, ngano man nga si David miingon, "O tugoti ako, nga mahiulian ako ug kusog, Sa dili pa ako mogikan ug mawatang" (Salmo 39:13). Dugang pa, ngano man nga siya usab miingon, "Kay diha sa kamatayon walay paghandum mahiiungod kanimo:" Kinsa ba ang magpasalamat kanimo didto sa Sheol? (Capitulo 6:5).
- Kon ang mga matarung nga alagad sa Dios atua na sa langit, ngano man nga si Zedekias (usa ka matarung nga tawo) miingon — human ang Dios mamati sa iyang paghangyo nga tugwayan ang iyang kinabuhi ug pila ka tuig — "Ako manaug ngadto sa ganghaan sa Sheol ... ako dili makakita kang Jehova ... Kay ang Sheol dili makadayeg kanimo, ang kamatayon dili makapasidunggog kanimo: Sila nga nanaug sa gahong dili makalaum sa imong kamatuoran." (Isaias 38:10, 11, 18).
ANG BIBLIA NAGTUBAG NIINI: Nga ang tawo mortal ug walay pagkahibalo diha sa kamatayon. Siya nagsalig sa tuman kang Cristo Jesus sa pagbanhaw kaniya gikan sa mga patay unya sa Iyang pagbalik. Nga nianang panahona lamang unya siya (ang tawo) magdawat sa kinabuhing dayon, kon siya matarung. Aron sa pagdawat niining gantiha gikinahanglan ang pagtoo diha Kaniya, ang paghinulsol, ug ang pagpabautismo (immersion). (Marcos 16-16; Mateo 28:19; Taga Roma 6:3; Galacia 3:27-29*.)
C. H. F.
Brother Pablo Diez
CHRISTADELPHIAN BIBLE MISSION
BASAHA ANG imong Biblia adlaw-adlaw ginamit ang DAILY READING CHART. Pangayo-a kining maong Chart diha sa address nga nahimutang ning basahon.
"... Ang kamatuoran magahatag kaninyog kagawasan," Juan 8:32
#3
Posted 01 August 2012 - 04:45 AM
Ayaw ikahibulong niining pagpakadawat mo ning akong sulat. Tuyo ko lamang ang paghatag kanimo sa mga kasayuran bahin sa mga bililhong butang nga angay hisayran
sa matuod nga Kristohanon. Tingali moingon ikaw nga relihiyon na usab ang akong hisgutan, ug ikaw nagatuman na sa pagbuhat sa imong katungdanan. Apan, nasayud ba ikaw nga ang pagpakahibalo sa matuod nga gitoohan maoy usa ka lakang ngadto sa pag-angkon sa kaluwasan?
Busa hangyoon ko ikaw sa pagpatalinghug sa mga kamatuoran nga akong isaysay dinhi. Magahisgut ako karon bahin sa PAGBALIK NI CRISTO DINHI SA YUTA.
Magtotoo ba ikaw sa Pulong sa Dios Ang Biblia? Kon mao, ikaw motoo gayud nga si Cristo sa Iyang pagbiya dinhi sa yuta nakit-an sa daghang mga mata, 1,900 ka tuig nga milabay, mobalik dinhi aron sa pagpakig uban sa mga tawo, ug aron sa pagtuman sa dagkung buhat nga gisugo sa Dios kaniya.
- Tungod kay ang Biblia nagsaysay man nga ang mga manulonda nagdeklarar ngadto sa mga Apostoles nga si Cristo mobalik dinhi sa samang paagi sa iyang pasgaka ngadto sa langit.
"Ug samtang nagtutok pa sila sa langit sa nagpaingon siya sa taas, tan-awa, nagtindog tupad kanila ang duha ka tawo nga nagbistig maputi, ug ngadto sa langit, 'mobalik ra unya sa paagi nga miingon kanila." "Mga tawong Galileanhon, nganong nagatindog man kamo dinhi ug nagtutok sa langit? Kining maong Jesus nga gikuha kaninyo ngadto sa langit, mobalik ra unya sa paagi nga sama sa iyang pagsaka sa langit" (Buhat 1:10, 11).Kon si Cristo mobalik "sa samang paagi nga nakita sa mga Apostoles", siya mobalik nga sa linawas, makita ug aktual gayud. kay ang mga tinun-an nakakita man kaniya nga sa linawas misaka sa langit.
- Tungod kay ang Biblia nagpamatuod man nga si Jesus mismo nagsubli-subli sa pag ingon sa dinhi pa siya sa yuta nga bisan siya mobiya dinhi sa yuta siya mobalik pag-usab.
"Kay uban sa kahimayaan sa iyang Amahan, moanhi ang Anak sa Tawo uban sa iyang mga manulonda, ug unya pagabalusan niya ang matagusa sa tumbas sa iyang mga binuhatan" (Mateo 16:27).Sa sambingay diin si Jesus naghulagway sa Iyang kaugalingon nga sama sa "Usa ka tawong hamili", si Jesus miingon:
"Usa ka tawong mipanaw ngadto sa halayong yuta aron sa pagdawat ug harianong gahum alang sa iyang kaugalingon, ug sa pagpauli tapus niini ... Ug iyang gipatawag ngadto kaniya ang napulo sa iyang ulipon ... Sa iya nang paghiuli. tapus madawat niya ang harianong gahum, iyang gipasuguan sa pagduol kaniya ang maong mga ulipon" (Lucas 19:12-13, 15)]Ang aktual nga paagi sa pagbiya ni Cristo sa yuta nagpakita kanato sa matuod o aktual nga paagi sa iya usab nga pagbalik. Dili ingnon pagsabut nga ang pagsabwag sa mga doktrina karon, kay siya nangutana man sa pagingon, "Kon mahibalik na ang Anak sa Tawo. makakaplag pa ba siyag nagatoo dinhi sa kalibutan? Ug diii usab sabton nato nga kini mao ang umalabut nga kamatayon sa iyang mga tawo, kay si Apostol Pablo nagsulti alang niadtong mga buhi ug magpabilin hangutd sa pagbalik sa Ginoo (1 Tessalonica 4:15), ug midugang siya sa pag-ingon nga dili kitang tanan mangamatay (1 Corinto 15:51).
- Tungod kay ang Biblia nagpahibalo kanato nga ang mga Apostoles nagproklamar diha sa ilang mga pag-panulti bahin sa kamatuoran sa iyang pagbalik.
Si Apostol Pedro niingon, "ug aron iyang (ang Dios) ipadala si Jesus ang Cristo nga giiagana alang kaninyo, siya nga kinahanglan pagahawiran una sa langit hangtud sa panahon pagtuman na sa Dios pinaagi sa iyang mga balaang profeta sukad pa sa karaang kapanahonan" (Buhat 3:20,21). Si Apostol Pablo nagsulat: " ang Ginoong Jesus, sa kalayo nga nagadilaab, igapadayag na gikan sa langit kinuyugan sa iyang gamhanang mga manulonda ... inig abot unya niya niadtong adlawa aron pagapasidunggan sa iyang mga balaan ug pagakahibudngan sa tanang nanagpanoo ..." Dili ba ninyo mahinumduman nga sa diha pa ako uban kaninyo gisuginlan ko man kamo niini? (2 Tessalonica 1:7, 10; 2 Tessalonica 2:5).Kon ang mga Apostoles kaniadto nagwali bahin sa pagbalik ni Cristo, dili ba usab gikinahanglan nga kining Iyang pagbalik ilakip usab sa pagwali niining atong panahon karon?
Kining atong panahon karon nakautang ug kamatuoran sa mga Apostoles sa ilang pagpanudlo, mahitungod kang Cristo niadtong unang gatusan ka mga katuigan (lst century).
- Tungod kay sa ilang sulat, ang mga Apostoles nagpasabut nga kining pagbalik ni Cristo maoy usa ka hitabo nga palaabuton ug pagadamhon.
"Nga magapaabut sa atong bulahan nga paglaum, sa pagpadayag sa himaya ni Jesu-Cristo ... (Tito 2:13). "Si Cristo ... motungha sa ikaduha dili labut sa sala, kon dili sa pagluwas hinoon kanila nga sa matinguhaon gayud nagaapabut kaniya." (Hebreohanon 9:28) adunay ginatagana alang kanako nga purongpurong sa pagkamatarung ... ug dili lamang kanako ra kondili sa Dios ug ni Cristo Jesus nga mao ang maghukom sa mga buhi ug sa mga patay, ug pinaagi sa iyang gingharian" (2 Timoteo 4:1). "Busa andama ninyo ang inyong mga salabutan ug laumi ninyo sa hingpit ang grasya nga igahatag kaninyo unya kang Jesu-Cristo" (1 Pedro 1:13).
- Tungod kay ang mga Profeta nagtagna bahin sa iyang pagbalik uban sa gahum ug dakung himaya . "Ug ang tanang mga profeta sukad pa kang Samuel ug sa mga nagsunod kaniya. ang tanan kanila nga misulti, nanagpahibalo usab "mahitungod niining mga adlawa". (Buhat 3:24). (Kining mga adlawa" nagpasabut nga "sa panahon sa pagtuman" diin ang Dios magapadala ni Cristo Jesus, mahisama usab niadtong mga adlawa nga siya mianhi nga usa ka Profeta sama kang Moises — ikomparar sa Buhat 3:20). "Nakita ko diha sa mga panan-awin sa kagabhion, ug, ania karon, may usa nga miabut uban sa mga panganud sa langit nga usa nga sama sa anak sa tawo (Daniel 7:13). "Kay ania karon, si Jehova moanhi uban sa kalayo, ug ang iyang mga carro mahasama sa alimpulos; aron sa pagpahamtang sa iyang kasuko uban sa kabangis, ug sa iyang pagbadlong uban sa mga siga sa kalayo" (Isaias 66:15).
#4
Posted 01 August 2012 - 04:56 AM
Ang uban moingon nga kini adunay kahulogan sa pagka sambingay. Kining maong ideya sa pagsabut sa ingon ginadili tungod sa pagka aktual o literal nga paagi sa unang pag-anhi ni Cristo, nga mahimong usa usab ka tema sa panagna sa wala pa kini mahitabo. Susiha ang tanang panagna bahin sa unang pag-anhi ni Cristo dinhi sa kalibutan; tun-i ang mga kamatuoran sa iyang unang pag-anhi pinasubay niining mga panagna ug imong makita nga imposibli ang paghatag ug lain nga interpretasyon sa mga profesiya mahitungod sa iyang ikaduha nga pag-anhi sa kalibutan kondili sabton nga literal o aktual gayud. Ug pamalandongi kon unsa ka importante nga ikaw magabaton ug kahibalo mahitunged niining mga butanga, kay ang mga pamahayag sa ibabaw nagsaksi nga ang imong kabulahanan maangkon nimo kon ikaw matinguhaon gayud nga magpaabut kaniya ug mahigugma sa iyang pagbalik.
Karon higala imo nang nabasa ang akong pamahayag. Hangyoon ko na usab ikaw nga sa matinud-anon imong susihon kining tanang mga referensiya diha sa imong Biblia. Ang pagbaton ug kahibalo sa kamatuoran maghatag kanimo ug kagawasan gikan sa mga tinumotumo nga mga pagtulon-an. Kon kining basahona nakapahimuot kanimo pangayo sa uban pang lain nga basahon. Ihatag ug WALAY BAYAD. Sulati ako sa address nga makita mo niining basahon. Salamat.
Imong higala nga nagalagad ni Cristo,
PABLO B. DIEZ
CHRISTADELPHIAN BIBLE MISSION
http://www.acbm.org.au/
http://www.acbm.org....ion/philippines
ImortalBaAko.pdf 42.36KB 214 downloads
0 user(s) are reading this topic
0 members, 0 guests, 0 anonymous users


text:
How do you use the word "tinu" when say for example I say:
Sure ko nga kahibaw pud ka mobisaya.
Or Segurado ko nga kahibaw pud ka mobisaya.
Can it be used as such:
Tinu ko nga kahibaw pud ka mobisaya.
or is it:
Makatinu ko nga kahibaw pud ka mobisaya?
How about handuraw?
"Tinu ko nga kahibaw pud ka mobisaya. " pwede apan dili kini angayan. kasagaran gamit niini kay mao nga ang TINU=CONFIRMED. ang pulong TINU dili angayan sundan ug KO, NAKO, NIMO ug sa mga susama niini.
ang sakto ana mao nga iuna nimo ang pronoun sama pananglit "ako matino nga kahibalo pud ka mo-binisaya"
HANDURAW="the power to imagine," "to reminisce," or "flashback." mao ang hiniusang pulong sa pagtan-aw ug balik. maomao kini nga pulong sa paghandum.