text:
Kasaysayan sa pagsukod sa presyon sa dugo
Ang sinugdang konsepto sa sistemang cardiovascular gihan-ay ni Hippocrates kinsa nagtuo nga ang lawas gilangkoban sa tulo ka sistema. Ang pamatyag ug panabot maoy buluhaton sa utok ug kaugatan. Ang atay ug ugat naghatag sa lawas ug kahimsog nga gikinahanglan alang sa pagtubo. Ang kaugatan naghatag sa lawas og kusog nga makapatunhay sa kinabuhi. Si Galen mipalapad niini ug miproponer nga ang sustansiya sa kaugatan mao ang dugo nga kanunayng gipadaghan sa kasingkasing.
Sa 1616, si William Harvey sa iyang tratasyon milantugi sa konsepto nga gihuptan ni Galen ug namugos nga ang lawas adunay makanunayong gidaghanon sa dugo nga nagsirkular sa usa lang ka direksiyon. Usa ka komun nga praktis niadtong panahona mao ang pagpagawas og dugo nga maoy nakahimong dili madawat sa panahom ni Harvey tungod kay nakasupak kini sa kaayohang dulot niining maong panambal. Ang pagdawat sa iyang mga ideya nagpaabot pag dugang katuigan.
Hinunoa, dili lang kining maong higayon nga gihagit ang ideya ni Galen. Ang mga Ehiptohanon nagtuo nga ang dugo naglihok sulod sa lawas sa mga agianan nga mahimong mabarado maong migamit silag linta sa pagpaluag niini.
Si Reberendo Stephen Hales, usa ka beterinaryong Briton mipasundayag sa pagsukod sa presyon sa dugo sa 1733. Nagtuwad og bayeng kabayo si Hales samtang iyang gipaslakan og pundidong tubo ang usa ka ugat sa kabayo. Kining maong pundidong tubo iyang gisumpay ngadto sa usa ka tubong bildo nga gipabarog. Iyang nabantayan nga ang salamin nga tubo nag-ulpot-ulpot ug hinungdan kini sa presyon sa ugat. Kining maong paagi nakahatag og piho nga pagsubay sa presyon sa dugo apan tungod sa iyang madanglog nga karakter, limitado lamang ang iyang kagamitang klinikal.
Sa 1847, si Carl Ludwig migamit og kymograph nga gisumpay sa catheters nga gitusok sa ugat sa tawo ug nakahimo sa pagtali sa unang higayon sa presyon sa dugo sa tawo. Ang kymograph ginama sa pormang-U nga manometer nga gidugtong sa pundidong tubo nga gitusok sa ugat. Sulod sa tubo sa manometer, gipahimutang ang usa ka garing nga buya diin ang dagang nagpundo. Ang dagang molihok pataas-paubos ug magsulat sa nagtuyok nga dram nga nagpakita sa kausaban sa presyon sa dugo. Ang terminong ‘kymograph’ gikan sa Greyigong pulong nga nagkahulogag ‘tigsulat sa balod’. Ang pagsukod sa presyon sa dugo nagpabilin nga danglog.
Ang binag-ong konsepto sa presyon sa dugo ug ang iyang panginahanglan sa praktikal nga pamaagi sa pagsukod niini nakadani og daghang mga tigpanuki-duki bahin niining maong kahimoan. Sa 1855, si Karl Vierordt nakapaniid nga iyang mapapas ang pagpitik sa ugat pinaagi sa moburot nga puyo nga ibaligtos sa bukton.
Binase niining maong konsepto, si Etienne Jules Mary, usa ka mananambal nga Pranses— usa ka sinematograper sa 1860, migama og sphygmomanometer nga nagpakita sa pagpiho sa pitik sa pulso, lamang, sa managlahing resulta sa pagsukod sa presyon sa dugo. Hinunoa, kining maong pamaagi nagpamatuod nga mas praktikal alang sa kagamitang klinikal.
Sa 1818, si Samuel Siegfried Karl Ritter Von Basch, naghimog pamaagi diin ang bag sa tubig nga gidikit sa manometer makahimo sa pagsukod sa presyon sa dugo pinaagi sa pagpaniid sa lebel sa likido nga gikinahanglan aron pagpapas sa pitik sa ugat. Ang lebel sa presyon nga nakab-ot nakompirmar pinaagi sa direktang katerisasyon sa ugat. Ang imbensiyon sa sphygmomanometer gipahinungod kaniya alang sa iyang paningkamot nga mahatagan og katumanan ang di-danglog nga pamaagi sa pagsukod sa presyon sa dugo.
Ang desinyo ni Von Basch wala makaani og pagdawat sanglit sagad sa mga mananambal nagtuo nga ang bag-ong teknolohiya makadaot lamang sa tradisyonal nga pamaagi sa dayagnosis. Ug ang kasagaran wa makabig sa kamahinungdanong medikal sa pagdeterminar sa presyon sa dugo. Apan ang paningkamot sa pagpahamis pa sa sphygmomanometer nagpadayon hangtod nga nahimugso ang sphygmomanometer nga may espring. Apan tungod sa kalisod niining ikalibrar ug sa pagka di kasaligan ilabi na sa grabeng mga pasyente, walay mipabor niini.
Sa 1896, si Scipione Riva-Rocci nakagama og sphygmomanometer nga migamit og mercury. Mao kini ang sinugdanan sa atong modernong mercurial sphygmomanometer. Aron pagpapiot sa brachial nga ugat, ang masudlag-hangin nga puyo ilikos sa ibabawng bahin sa bukton. Ang puyo isumpay sa sa manometer nga puno sa mercury nga maoy magdeterminar sa presyon nga gihandos sa puyo diha sa bukton.
Si Harvey Cushing samtang naglulinghayaw sa Italya sa 1901, nakabagat sa kang Riva-Rocci nga sphymomanometer ug iyang gidala ang konsepto dihang nauli siya sa Estados Unidos. Nagtuo siya sa potensiyal niini ug iyang gipalambo alang sa kagamitang klinikal. Human niadto, ang sphygmomanometry nahimong naandang praktis. Si Cushing ug George Crile nahimong nag-unang lumilihok sa paggamit sa sphygmomanometry diha sa mga klinika.
Ang pamaagi sa pagsukod sa presyon sa dugo niadtong panahona mao ang pagpaniid sa lebel sa presyon sa marka sa sphygmomanometer sa higayon nga ang ugatnong pagpitik mohunong. Dinhi, limitado lamang ang pagbanabana sa presyon sa dugo sa purong systolic. Usa ka Rusong tigpanuki-duki kansang ngalan mao si Nikolai Korotkoff nakabantay sa 1905 nga may talagsaong kasikas nga nagagikan sa ugat nga gipiit sa managlahing bahin sa pagpaburot sa puyo. Ang maong kasikas ginganlag kasikas-Korotkoff nga nahitakdo sa masaba nga pagdagayday sa dugo lusot sa gipiit nga ugat mao nga matumbok ang systolic ug diastolic nga presyon sa dugo.
Ang pamaagi ni Korotkoff nakapugos paggamit sa stethoscope sa pagpaminaw sa kasikas sa ugat nga giduot atol sa pagsukod sa presyon sa dugo. Ang pagka kasaligan ug pagka tukma niining paagiha mitabon sa kanhiayng pamaagi ug busa nakadawat og lapad nga pagdawat.
Ang sphygmomanometer gipailawom pag dugang pagpahamis nga nakahimo niining mas tukma. Ang bag-ong mga modelo naglangkob usab sa pamaaging oscillometric nga pagsukod sa presyon sa dugo. Ang estandard nga auscultatory sphygmomanometry nahitakdo sa presyon sa puyo nga gikinahanglan aron pagpakupos sa ugat ug sa katugbang nga kasikas nga nagagikan niini aron madeterminar ang systolic ug diastolic nga presyon sa dugo.
Mga sulod
- 1 Pasiuna
- 1.1 Tig-eksamin
- 1.2 Ang sayop nga pamaagi mosangko sa:
- 1.3 Kahimanan
- 1.4 Mga Punto Nga Susihon Kon Magsubay Sa Kahimanan
- 1.5 Hitsura nga makaapekto sa katukma sa mercury sphygmomanometer
- 1.6 Manometer
- 1.7 Puyo
- 1.8 Sayop nga Pagpahiluna sa puyo
- 1.9 Liyok sa Bukton
- 1.10 Moburot-Mohiyos nga kahimanan
- 1.11 Stethoscope
- 1.12 Aneroid sphygmomanometers
- 1.13 Automated nga kahimanan
- 1.14 Pamaagi
- 1.15 White coat nga alta presyon
- 1.16 Reaksiyong pangdepensa
- 1.17 Ang kamabalhinon sa presyon sa dugo
- 1.18 Postura sa pasyente
- 1.19 Pagbutang sa puyo
- 1.20 Posisyon sa bukton
- 1.21 Posisyon sa manometer
- 1.22 Pagbanabana sa systolic nga presyon
- 1.23 Pagsukod nga Auscultatory sa systolic ug diastolic nga presyon
- 1.24 Mga kasikas Auscultatory
- 1.25 Mga Bahin sa kasikas-Korotkoff
- 1.26 Kalangkoban sa pagsukod sa presyon sa dugo
- 1.27 Pagsukod sa Auscultatory ug presyon sa systolic ug diastolic
- 1.28 Gidaghanon sa pagsukod
- 1.29 Ang lahutayng kahabogon sa presyon sa dugo
- 1.30 Indikasyon sa pagsukod sa duha ka bukton
- 1.31 Unsay angay notaran kon magsukod sa presyon sa dugo
- 1.32 Mga Tinubdan:
Pasiuna[usba | edit source]
Ang kasamtangang sphygmomanometry segun sa atong nasayran gipasiugdahan ni Riva-Rocci sa 1896 ug napalambo sa natampo ni Korotkoff sa 1905 ug ato pang napahimuslan 100 ka tuig human niadto.
Tig-eksamin[usba | edit source]
Ang tig-eksamin lamang nga may igong katakos sa pag-ila sa mga hinungdan nga makamugna og sayop sa proseso sa pagsukod sa presyon sa dugo ang mahimo nga mokuha niini. Ang sayop nga pagsukod sa presyon sa dugo nga sangpotanan sa sayop nga pamaagi maoy makaingon sa sayop nga dayagnosis ug mosangko sa sayop nga panambal. Ang katukma sa mga tig-eksamin wala na kaayo hikutara apan sa kritikal nga pagtasal sa mga pamaagi sa mga praktisyoner sa maayong panglawas lakip na ang mga mananambal ug mga nars nagpadayag sa makakurat nga taas nga porsento sa kasipyatan.
Ang sayop nga pamaagi mosangko sa:[usba | edit source]
- Sayop nga pagbasa
- Sayop nga dayagnosis
- Dili tukma nga panambal ug pagsunod-panambal
Kahimanan[usba | edit source]
Gikan sa kinaunahang sphygmomanometry nga gidesinyo ni Scipione Riva-Rocci sa 1896 nga napalambo tungod sa paggamit sa stethoscope pinaagi ni Nikolai Korotkoff sa 1905 aron mapaminaw ang kasikas sa ugat nga gisampongan sa puyo, ang kasamtangan nga pagsubay sa presyon sa dugo nakahimo niining maong mga kahimanan nga di-masalindot sa modernong klinika.
Ang mercury sphygmomanometer gilangkob sa manometer, moburot nga pantog nga giputos sa puyo ug moburot-mohiyos nga bahin. Ang kamausisahon ipakita kon atong susihon kining maong mga himan sa dili pa gamiton sa pagsukod sa presyon sa dugo.
Susiha aron mapiho kon kini anaa ba sa maayong kondisyon ug angay sa paggamit. Kon makita sa pagsusi ang katugbang niini, atong hunahunaon ang paggamit og alternatibong himan.
Mga Punto Nga Susihon Kon Magsubay Sa Kahimanan[usba | edit source]
- Manometer — matataw ang meniscus ug kalibrasyon
- Puyo — kondisyon, gitas-on ug gilapdon sa moburot-burot nga pantog ug sa putos sa pantog
- Kahimanan nga moburot-mohiyos — maayong pagtrabaho sa control valve
- Stethoscope — kalidad ug kondisyon
Hitsura nga makaapekto sa katukma sa mercury sphygmomanometer[usba | edit source]
- Ang ibabaw sa mercury meniscus anaa gayod sa sero kon walay presyon sa puyo. Kon kini anaa sa ibabaw kun sa ubos, ipaayo kini.
- Ang pinatindog nga bildong manometer kinahanglang may sukod gikan sa 0 hangtod sa 300 mm Hg sa kalibrasyong 2 mm. Ang lebel sa mercury sa tubo kinahanglan nga tin-aw ug sayong matataw sa gilay-ong 3 ka piye.
- Ang rasyo sa pundohanan sa mercury ug sa pinatindog nga bildong tubo kinahanglan nga 10:1 aron maayong pagkatumpang kay ang pagkubos sa lebel sa mercury giduot pataas sa pinatindog nga bildong column sa manometer.
- Ang bildong manometer nga nagtakilid gikan sa hustong pagpatindog makahatag og sayop nga resulta sa presyon sa dugo. Ang mga modelo nga alang sa salog nga adunay nagtakilid nga salaming manometer pinasahing gikalibrar aron pasiboan ang pagtakilid sa gauge. Ang paggamit sa mga modelong gipatong og patindoganan mas gipalabi sa mga ospital sanglit makahatag kini sa tig-eskamin og dugang konsentrasyon sa hustong paagi sa pagsukod kaysa masamok na lang sa pagbalanse sa sphygmomanometer sa kilid sa katre sa pasyente.
- May panagsang nabantyan sa posibilidad nga masampongan ang agianan sa hangin nga makaplagan sa ibabaw sa bildong manometer. Kon duna kiniy nakabara, kini ang makaingon sa hinay nga pagbalos sa mercury nga mosangpot sa naghinobrang pagbanabana sa presyon sa dugo. Kinahanglan nga kini limpiyo kanunay.
- Usa sa labing sagad nga tinubdan sa kasaypanan sa sphygmomanometry mao ang himan sa pagpaburot-pagpahiyos ilabi na sa control valve. Mao kining bahina sa sphygmomanometer nga sagad maoy magkagdan busa ang reserba kinahangan nga anaa kanunay ug ang paghulip himoon kon adunay ilhanan sa pagkagar.
Manometer[usba | edit source]
Ang mercury column manometer kinahanglan nga limpiyo ug luwas sa oxidized mercury aron tin-awng maobserbahan ang meniscus. Ang meniscus kinahanglang anaa sa sero kon naghunong.
Puyo[usba | edit source]
Ang moburot-burot nga gomang pantog sa sulod sa panaptong hapin maoy naglangkob sa puyo. Ang maapingong pagsusi sa gomang pantog, tubo, panumpayng bulb ug control valve aron makita ang kahuyang ug buslot niini kinahanglang himoon sa dili pa ang pagsukod. Ang panaptong hapin kinahanglan nga wa magkagidlay ug nga kini mahimo pang ikahigot og tarong. Kon ang panaptong hapin makaputos pag tarong liyok sa bukton ug ikabaligtos pa, ang gitas-on dili pa kritikal. Ang katukma sa pagsukod sa presyon sa dugo mas maapektohan sa sukod sa pantog diha sa panaptong hapin.
Sayop nga Pagpahiluna sa puyo[usba | edit source]
Ang presyon sa dugo kadali rang masobrahan pagbanabana kon ang pantog apiki kaayo o kaha labihan kamubo. Ang nanghingaping kalapad kun kataas mosangpot sa kuwang nga pagbanabana sa presyon sa dugo. Ang sobrang pagbanabana mahimong mahubad ngadto sa sobrang dayagnosis sa alta presyon. Unsa mang kasaypanan nga malapas mahimong mosangko sa seryosong sangpotanan.
Kon ang gitas-on sa pantog makalikos og 80% sa bukton, ang gilapdon sa pantog menos lang nga konsiderasyon basta kay dili lang kini mokubos sa 12 cm. Ang gilapdon sa pantog nga sobra sa 13 cm dili sayon nga makasakar sa kadaghanang bukton ug dakong purohan nga makasugok sa antecubital fossa.
- Gamay kaayong pantog = kuwang ang puyo = sobrang banabana sa BP
- Dako kaayong pantog = naghinobrang puyo = kulang nga banabana sa BP
- Ang paghinobra sa puyo dili kaayo komun kay sa nagkulang nga puyo
Liyok sa Bukton[usba | edit source]
Ang kasagaran nga liyok sa bukton sa katawhan sa Oropanhong kanasoran anaa sa 30 cm. Ang kaalam sa demograpikong karakteristik sa populasyon makahimo og tukmang sugyot alang sa estandard nga sukod sa pantog nga makalikos sa 80% sa liyok sa bukton alang nianang pihong populasyon
Ang pagbaton og tulo ka puyo uban ang tugbang nga pantog maoy maalamong praktis sa pagsukod sa presyon sa dugo.
- Ang 12 x 26 cm – estandard nga pantog alang sa kadaghanang hamtong nga bukton
- Ang 12 x 40 cm – “tambok” nga pantog alang sa tambok nga bukton
- Ang 10 x 18 cm – “gamay” nga pantog alang sa sapsing apan hamtong nga bukton ug sa kabataan
Moburot-Mohiyos nga kahimanan[usba | edit source]
Ang pagpasundayag sa pagkagar niining maong piyesa sa himan mao ang kapakyas sa pagkab-ot a presyon nga 40 mm Hg ibabaw sa gibanabanang systolic nga presyon sa dugo human paburota og 3-5 segundos. Ang kinalit nga pagpahiyos makapahimong imposible kun malisod sa pagkontrolar sa gikinahanglang pagkubos sa presyon nga 2-3 mm matag segundo kun matag pitik sa pulso. Kon kining mga sulirana maobserbahan sa himan, kinahanglan nga kini ayohon gilayon. Ang hilis nga control valves, buslot nga gomang tubo, luag nga igdudugtong ug hugaw nga hungawanan kinahanglan nga ayohon diha-diha. Ang control release valve nakadugang og dako sa kasaypanan sa sistema sa pagburot-paghiyos sa sphygmomanometer. Maayong anaron nga dunay reserba aron kailisan ang gubaong valve. Ang kinalit ug paspas nga pagpaburot maoy makaingon nga makuwangan ang pagbanabana sa tig-eksamin sa systolic nga presyon sa dugo ug masobrahan ang diastolic nga presyon sa dugo sa pasyente. Samtang ang hinay nga pagpahiyos mosangpot sa kasakit ug pagkapal-ot sa bukton. Ang hinay nga pagpahiyos mosangpot sa sobrang pagbanabana sa tig-eksamin sa presyon sa dugo.
Stethoscope[usba | edit source]
Laing mahinungdanong piyesa sa himan mao ang stethoscope. Kinahanglan nga maayo kinig kalidad. Susiha ang mga igbubutang sa dunggan. Kinahanglan nga wala kinity abog-abog ug sakto sa kahangkob.
Aneroid sphygmomanometers[usba | edit source]
Tungod sa iyang kapug-ok ug kasayon dalhon, ang aneroid maoy nakapahimulos sa kabantog. Hinuon, ang paggamit niini wala na dasiga tungod kay ang iyang katukma nag-anam og kakunhod uban sa panahon ug makanunayong paggamit busa makuwangan ang pagbanabana sa presyon sa dugo. Kadali ra sab kining mabuak ug sa matag karon ug unya angay nga ikalibrar. Ang padayong paggamit niining maong kahilipsan kinahanglan paresan sa kahibalo kon unsaon kini pagkalibrar uban ang mercurial sphygmomanometer. Sa pagsumpay niini pinaagi sa piyesang Y ngadto sa tubo sa mercurial sphygmomanometer, itandi ang ang lebel sa presyon segun sa makita sa bildong manometer ug diha sa puntero sa aneroid. Kon kini nagpakita nga angay na sa subling kalibrasyon, iuli kini sa iyang taggama alang sa serbisyo.
Automated nga kahimanan[usba | edit source]
Nakakuha usab og kabantog ang mga automated digital nga mga himan. Mamatang sila sa tulo segun sa prinsipyo nga ilang gigamit sa paghingalan, pinaagi pagmatyag sa kasikas-Korotkoff, pinaagi sa pagmatyag sa doppler sa ugatnong dagayday sa dugo ginamit ang ultrasound o kaha pinaagi sa prinsipyong oscillometric.
Managsama ang matang nga migamit og kasikas-Korotkoff ug sa ultrasound doppler nga nagkinahanglang gamitan og mikropono kun transducer nga maayong pagkapahimutang direkta ibabaw sa ugat ug kinahanglang alihan sa wala kinahanglana nga kasikas. Ang lihok sa bukton mahimong makaguba sa pagkapahiluna ug mahimong molugdang sa sayop nga pagbasa. Sa laing bahin, ang mga himang oscillometric wala mag-antos niining maong mga problema ug ang pagpahimutang sa puyo dili kaayo mahinungdanon nga maoy nakaingon nga sila gipaboran sa mga tiggama. Ang katukma niining mga himan nga automated milambo dili pa lang dugay busa ang pipila mahimong isugyot nga magamit sa balay ug mga klinika. Hinuon, ang ilang pagka kasaligan sa dugayng panahon wala pa katun-i. Ang tiggamitan magbantay sa ebidensiya sa pagka kasaligan sa kahimanan gikan sa independenteng mga tinubdan. Ang internet mahimong magamit niining maong katuyoan.
Pamaagi[usba | edit source]
Pagpasabot sa pasyente Ang proseso sa pagsukod sa presyon sa dugo mahimong makamugnag kahigwaos sa pipila busa gikinahanglan ang mubong pagpasabot sa pamaagi aron mahupay ang ilang kahadlok. Sultihi sila sa diyotayng sakit tungod sa pagburot ug paghiyos sa puyo ug ang subli-subling pagsukod kinahanglanon kaayo.
White coat nga alta presyon[usba | edit source]
Ang kahimtang sa white coat hypertension naobserbahan sa pipila ka tawo ug natino sa pagpaniid sa presyon sa dugo sa balay ug sa ambulatory blood pressure (ABPM). Kining maong kahimtang usa ka artipisyal nga pagbasa sa alta presyon nga nakab-ot sa pipila ka tawo kon tinugyanan sa kahimsog ang mosukod.
Reaksiyong pangdepensa[usba | edit source]
Ang pagsukod sa presyon sa dugo mahimong makahiwasa sa pipila ka tawo ug mosangpot sa taas nga pagbasa kay sa naandan. Mao kini ang reaksiyong pangdepensa. Hinuon, kon kining mga tawhana makomportable na sa pamaagi ug sa tig-eksamin, mawala na kining maong reaksiyon. Busa girekomendar nga ang pagpasibo sa panambal dili lang ibase sa usa ka pagbasa sa presyon sa dugo kondili sa kausaban sa lakat sa presyon sa dugo sa pagdagan sa panahon.
Ang kamabalhinon sa presyon sa dugo[usba | edit source]
Makaapekto sa presyon sa dugo ang oras sa adlaw, kaon, panabako, kahigwaos, temperatura sa lawak ug panahon sa tuig. Ang presyon sa dugo mosaka sa buntag sa dili pa momata ug mous-os samtang matulog.
Postura sa pasyente[usba | edit source]
Kon ang bukton diin kuhaon ang presyon sa dugo anaa lang sa hustong posisyon, ang postura (naghigda kun naglingkod) sa pasyente gamay lag kalambigitan. Sa pipila, ang posturang magtindog makamugna og dili tupong nga pagkubos sa presyon sa dugo. Sa mga mabdos nga babaye, ang posisyong tihaya mosangpot sa pag-us-os sa presyon sa dugo tungod sa epekto sa nagbug-at nga tagoangkan ug sa nanagko nga ugat sa tiyan. Busa ang pagsukod sa presyon sa dugo sa mga mabdos nga pasyente pagakuhaon nga naglingkod kun nagtalikid dapit sa walang kilid nga posisyon. Girekomendar usab nga ang kuhaan mopahulay og 3 ka gutlo nga maghigda kun maglingkod sa dili pa ang bisan unsang pagbasa pagabuhaton. Sa magtindog, ang 1 ka gutlo igo na kaayo. Ang pasyente kinahanglang komportable nga naglingkod, ang likod nagsandig ug ang bukton gisangga. Ang ilang tiil kinahanglan nagtugkad sa salog ug ang mga batiis wala maghinambid. Ang itaas nga bahin sa bukton kinahanglan nga anaa sa lebel sa kasingkasing.
Pagbutang sa puyo[usba | edit source]
Ang palibot sa pasyente kinahanglan nga komportable. Bisan unsang panapton nga makabalda sa pagsukod sa bukton kinahanglang tangtangon. Praktikal ang pagtambag sa pasyente sa dili pa ipahigayon ang proseso sa pagsul-ob og luag, mubog buktonan nga biste.
Pangitaa ang ugat nga brachial ibabawg diyotay sa antecubital fossa pinaagi sa pagdagpi ug markahi kini. Ang puyo kinahanglan nga iputos libot sa ibabaw nga bahin sa bukton diin ang ubos nga ngilit mga 1 ka pulgada gikan sa antecubital fossa. Ang pantog kinahanglang isentro sa ugat nga brachial. Seguroa nga ang tubo sa puyo wala motabok sa bahin diin gipahiluna mo ang stethoscope sanglit makamugna kinig laing kasikas nga mahimong masaypan nga Korotkoff. Ang puyo kinahanglan nga haom gayod, kanang dili masalip-it ang duha ka tudlo ilawom sa puyo. Seguroa nga maayong pagkatakgos ug dili matangkas inigpaburot.
Posisyon sa bukton[usba | edit source]
Ang bukton ipahiluna sa pababag nga posisyon sa lebel sa kasingkasing ug gisagakay atol sa proseso. Kon ang bukton ubos sa lebel sa kasingkasing, dakog purohan nga masobrahan ang pagbanabana sa systolic ug diastolic nga presyon sa dugo sa labing taas 10 mm Hg. Ang bukton nga mas taas sa kasingkasing mosangpot sa kakuwang sa banabana sa mga presyon.
Posisyon sa manometer[usba | edit source]
Usa ka maayong praktis sa pagpabilin sa mercury column sa patindog nga posisyon sa lebel sa mata sa tig-eksamin ug dili sobra sa 3 ka piye ang gilay-on. Ang gimuntar sa patindog mairog-irog ug mahimong ipahiangay sa gitas-on nga maoy nakaingon nga labing maayong pilion. Ang mga modelong gipasibo sa talad kadali rang maguba ug dili ingon kasayon gamiton.
Pagbanabana sa systolic nga presyon[usba | edit source]
Sa dili pa ipahimutang ang stethoscope diha sa bukton, ang systolic nga presyon sa dugo kinahanglang mabanabana pinaagi sa pagdagpi sa brachial nga pulso ug pagpaburot sa puyo hangtod nga ang pulso mawala. Ang lebel sa presyon diin ang pulso nawala nahitakdo sa systolic nga presyon. Kining maong praktis angay sa mga pasyente kansang auscultatory end points dili kaayo tin-aw e.g. mabdos nga kababayen-an, cardiovascular nga kahikugang ug atol sa ehersisyoanong pagtesting.
Pagsukod nga Auscultatory sa systolic ug diastolic nga presyon[usba | edit source]
Ang kampana sa stethoscope hinayon og pahiluna sa gibanabanang dapit sa pulsong brachial ibabaw og diyotay sa antecubial fossa. Likayan ang paghikap sa puyo. Ang presyon sa puyo patas-an dayon pinaagi sa pagpaburot. Ipadayon ang pagpaburot hangtod nga mabasa sa manometer ang 30 mm Hg mas taas kay sa systolic nga presyon nga nakab-ot sa miaging proseso sa pagdagpi. Ariyahi sa hinay-hinay ang control valve aron ang lebel sa mercury mous-os og hinay sa 2-3 mm matag segundo. Ang pagtumaw sa tataw nga tagiktik nga tingog nagtug-an sa systolic nga presyon sa dugo. Kon ang tanang kasikas mawala, nailhan ingong bahin 5 Korotkoff, naghitakdo kini sa diastolic nga presyon sa dugo. Likayi ang paglangkob niini sa labing duol nga 10 kun 5 mm Hg (digit preference error). Ang pagbasa kinahanglan nga anha sa labing duol nga 2 mm Hg.
Mga kasikas Auscultatory[usba | edit source]
- Bahin 1 Ang pagtumaw sa tagiktik magbalik-balik nga kasikas nga mag-anam kalanog nahitakdo sa kasamtangan nga systolic nga presyon sa dugo
- Bahin 2 Ang kasikas nausab ngadto sa hinay nga tono ug daw nagsaghid-saghid nga karakter
- Auscultatory gap Sa partikular nga mga pasyente, adunay kalit apan kadiyot lamang nga pagkawala sa mga kasikas.
- Bahin 3 Mahibalik ang kasikas apan may mga higayon nga kini molabaw pa ang kalanog sa kasikas sa Bahin 1. Managsamang angay pang ideterminar ang kamahinungdanon kasikas sa Bahin 2 ug Bahin 3.
- Bahin 4 Ang kasikas magkalandrakas uban ang hinayng tayhop nga karakter. Gigamit kini aron ideterminar ang diastolic nga presyon sa mga puya.
- Bahin 5 Ang punto diin ang kahilom mahitabo ug mao ang gidawat nga lebel sa diastolic nga presyon sa dugo alang sa kabataan, dagko ug mga hamtong.
Mga Bahin sa kasikas-Korotkoff[usba | edit source]
- BAHIN 1 HAIT NGA THUD
- BAHIN 2 TAYHOP KUN NAGSAGHID-SAGHID NGA KASIKAS
- BAHIN 3 MAS HINAY NGA THUD KON ITANDI SA BAHIN 1
- BAHIN 4 USA KA HINAY NGA TAYHOP NGA KASIKAS NGA MAWALA
- BAHIN 5 KAHILOM
Kalangkoban sa pagsukod sa presyon sa dugo[usba | edit source]
Banabana sa pitik-pitik sa systolic nga presyon
1. Pangitaa ang pitik sa ugat nga brachial pinaagi sa pagdagpi.
2. Paburota ang puyo hangtod nga mawala kining maong pitik.
3. Pahiyosa ang puyo
4. Banabanaa ang presyon nga systolic
Pagsukod sa Auscultatory ug presyon sa systolic ug diastolic[usba | edit source]
5. Ipahiluna ang kampana sa stethoscope ibabaw sa brachial nga ugat ibabaw diyotay sa antecubital fossa.
6. Paborota ang puyo hangtod sa mga 30 mm Hg ibabaw sa systolic nga presyon nga ginotaran atol sa pagdagpi.
7. Anam-anamag ariya ang presyon sa gikusgon nga 2-3 mm Hg kun matag pitik sa pulso.
8. Panid-i ang pagtumaw sa tin-aw ug nagbalik-balik nga kasikas diin mao ang systolic nga presyon.
9. Kon mawala ang tanang kasikas, mao kini ang diastolic nga presyon sa dugo.
Gidaghanon sa pagsukod[usba | edit source]
Imbes maghimo og daghan, dinali-dali ug alang-alang nga pagsukod, mas maayo pa ang bugtong apan inampingan pagkapahigayon nga pagbasa. Balika ang pagsukod kon may pagduda nga motumaw tungod sa mga pagka balda. Kon ang pagbasa nagpadayag sa presyon nga mas taas sa 140/90, ang ikaduhang pagbasa pagahimoon 1 ka minuto human sa naulahi. Ang lakat nga kanunayng taas ang presyon sa dugo nagpasalig og tukma nga klinikal nga panukiduki. Hinuon, ang hukom nga giluwatan sa pagdayagnos ug pagtambal sa alta presyon binase sa bugtong nga pagbasa wala kaayoy klinikal nga basehanan.
Ang lahutayng kahabogon sa presyon sa dugo[usba | edit source]
- Kuhaa ang presyon sa dugo kaduha sa susamang bukton sa matag bisita.
- Daghang pagsukod sa daghang pagbisita makaestablisar og lakat.
- Paningkamoti ang pagka matubayon sa gikinahanglang kaluwasan sa pagkuha sa presyon sa dugo.
Indikasyon sa pagsukod sa duha ka bukton[usba | edit source]
Adunay pipila ka kahimtang medikal diin may panaglahi ang presyon sa taliwa sa duha ka bukton. Ang pinitik sa pulso sa duha ka bukton nagpadayag ug kalainan busa naghatag og timailhan sa kondisyon. Ang coarctation sa aorta, kalahian sa kalawasan (anatomiya) ug hinungdang iatrogenic ang mahimong nakaingon. Ang makahuloganong kalainan sa presyon maila sa 20 mm Hg alang sa systolic ug 10 mm Hg alang sa diastolic. Si bisan kinsang pasyente nga nagpresentar og taas nga presyon sa dugo kinahanglan kuhaan og presyon sa dugo sa duha ka bukton. Sa gidudahang coarctation sa aorta, ang dungan nga pagbasa sa duha ka bukton girekomendar.
Unsay angay notaran kon magsukod sa presyon sa dugo[usba | edit source]
- Pagtali sa presyon sa dugo dihadiha nga kini nakuha makapamenos sa kasaypanan linugdangan sa kalimot.
- Ang pagbasa sa presyon sa dugo pagahimoon sa labing duol nga 2 mm Hg.
- Ang naandang paglangkob sa labing duol nga 5 kun 10 mm Hg kinahanglang isalindot.
- Ang notasyon ipahigayon atol sa pagtali sa BP nga may ilhanan sa bukton ug postura sa nahitungdan e.g. tuong bukton, naglingkod.
- Sa unang pagbisita, ang pagsukod sa presyon sa dugo mas maayong himoon sa duha ka bukton.
- Sa mga tambok nga tawo, ang likos sa iyang bukton ug gidak-on sa pantog kinahanglan nga ilista uban sa BP.
- Ang Bahin 5 mao ang gidawat nga diastolic nga presyon sa dugo alang sa hamtong nga mga pasyente. Hinunoa, sa pinili nga grupo sa mga pasyente, ang kasikas magpadayon human sa nagkalandrakas nga kasikas. Hatagan kinig pinasahing anotasyon sama sa 154/68/10. Kon ang pasyente daw gikulbaan, naghiwasa kun kabalisa, itali usab kini.
- Kon ang auscultatory gap nabagtan atol sa pagbasa, kinahanglan nga itali kini ingon nga 166/94 (AG gikan sa 158 ngadto sa 142).
Mga Tinubdan:[usba | edit source]
- British Society of Hypertension
- American College of Cardiology


c: text/html

text:
OPISYAL DEKLARASYON SA KAMATAYON SA CATHOLIC SIMBAHAN
Sa video sa Portuguese kita hingpit nga makasabut sa Santo Papa sa!
Unsay makapakurat sa niini nga video mao nga ang papa sa dayag molimud kang Kristo Jesus.
Ang papa sa dayag miingon nga ang kamatuoran nga si Jesukristo gilansang sa krus mao ang usa ka kapakyasan ….!
Karon kini dili mao ang usa ka kapakyasan tungod kay Cristo nasayud nga siya ilansang sa krus, ug siya pa gani giingnan si Pedro nga sa wala pa ang manok motogaok sa igalimod mo ako sa makatulo ….!
Si Jesus nasayud man sukad sa sinugdan sa iyang wali siya matapos diha sa krus.
Apan siya miuyon sa paghalad sa iyang kinabuhi aron sa pagluwas sa atong mga kalag tungod kay ang tawo mao ang sa ingon nga mahugaw ug mangingisda walay mahugaw nga butang nga makasulod sa gingharian sa langit.
Kini mao ang pinaagi sa dugo ni Cristo sa krus nga kita gitubos!
Ang papa nga gihimo sa iyang mga pakigpulong ngadto kang Jesus Cristo ingon nga sa usa ka yano nga manalagna nag-ingon sa Islam, nga puno sa maayong mga intensyon apan napakyas kay siya namatay sa krus ….!
Pag-anhi gikan sa usa ka Kristohanong sa maong mga komento dili takos sa iyang hugot nga pagtuo, apan gikan sa Santo Papa, kini nga mga pulong mao ang usa ka opisyal nga deklarasyon sa kamatayon sa Katoliko nga Simbahan mipahibalo nga sa ilalum sa usa ka kusog kaayo nga pakpak sa New York .
Kay ang Santo Papa nga si Jesus-Kristo dili mao ang anak nga lalake sa Dios (Dios gibuhat ang tawo sama sa atong pagtudlo sa ebanghelyo) apan sa usa ka tawo sama sa uban nga may mga gasa sa tagna nga namatay sa krus ….!
Ang gamay nga quips sa sa Santo Papa mao ang sa tanan nga mga lansang nga tanom nga sa ibabaw sa mga kamot, ug mga tiil ni Jesus-Kristo sa Krus.
Uban sa katapusan nga mga pulong sa Santo Papa, kita opisyal nga-ingon nga ang mga Katoliko nga Simbahan mao ang opisyal nga patay sa ilalum sa usa ka kusog kaayo nga pakpak sa New York Septyembre 25, 2015 sa St Patrick ni Cathedral.
Pag-ampo nga mainiton ang akong minahal nga hinigugma igsoon ug mga sister alang sa pagbalik sa Yuta sa atong Ginoong Jesu-Cristo ingon nga kita mga opisyal nga nag-inusara ug sa dakung katalagman karon.
Dios mopanalangin kaninyo
Victor

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2 Cronica 9Ang Pulong Sang Dios (HLGN)
Nagbisita ang Rayna sang Sheba kay Haring Solomon
(1 Har. 10:1-13)
9 Sang mabatian sang rayna sang Sheba ang pagkabantog ni Solomon, nagkadto siya sa Jerusalem agod testingan ang kaalam ni Solomon paagi sa mabudlay nga mga pamangkot. Nag-abot siya sa Jerusalem nga may upod nga madamo nga mga tinawo, kag may dala siya nga mga kamelyo nga kargado sang mga regalo nga panakot, bulawan nga puwerte kadamo, kag malahalon nga mga bato. Pagkitaay nila ni Solomon, ginpamangkot niya siya sang tanan nga gusto niya nga ipamangkot. 2 Ginsabat ni Solomon ang tanan niya nga pamangkot kag wala gid sing bisan ano nga butang nga indi niya mapaathag sa iya. 3 Sang mapamatud-an sang rayna sang Sheba ang kaalam ni Solomon, kag sang makita niya ang katahom sang palasyo nga iya ginpatindog, 4 daw indi siya makapati. Amo man sang makita niya ang pagkaon sa lamisa sang hari, ang pagdumala sang iya mga opisyal, ang pag-alagad sang iya mga suluguon kag mga manugsirbe sang iya bino nga may matahom nga mga uniporme, kag ang mga halad nga ginasunog nga iya ginhalad sa templo sang Ginoo.
5 Nagsiling siya sa hari, “Matuod gid man ang nabatian ko sa akon nasyon parte sa imo mga hinimuan kag kaalam. 6 Wala ako nagpati sini hasta nga nagkadto ako diri kag nakita ko ini mismo. Ang matuod, wala gani sa katunga sang akon nabatian parte sa imo ang akon nakita. Ang imo kaalam labaw pa sang sa akon nabatian. 7 Daw ano ka suwerte sang imo mga tinawo! Daw ano ka suwerte sang imo mga opisyal nga nagaalagad sa imo kay permi nila mabatian ang imo kaalam. 8 Dalayawon ang Ginoo nga imo Dios, nga nalipay sa imo kag nagbutang sa imo sa trono agod maghari para sa iya. Tungod sa gugma sang imo Dios sa Israel kag sa iya handom nga padayunon niya ini nga nasyon hasta san-o, ginhimo niya ikaw nga hari sini, agod himuon mo ang husto kag matarong sa mga tawo.”
9 Dayon ginhatagan niya si Haring Solomon sing mga lima ka tonelada nga bulawan, madamo nga mga panakot kag malahalon nga mga bato. Wala na gid sing may makatupong sa kadamuon sang panakot nga ginhatag sang rayna sang Sheba kay Haring Solomon.
10 May dala man ang mga tinawo ni Haring Solomon kag ang mga tinawo ni Hiram sang mga bulawan, mga kahoy nga almug, kag malahalon nga mga bato halin sa Ofir. 11 Gin-gamit ni Haring Solomon ang mga kahoy nga almug nga mga hagdanan sa templo sang Ginoo kag sa palasyo, kag ang iban ginhimo nga mga arpa kag mga lira para sa mga musikero. Wala gid sing pareho sina nga nakita sang una sa Juda.
12 Ginhatag ni Haring Solomon sa rayna sang Sheba ang bisan ano nga ginpangayo niya. Mas sobra pa ang ginhatag ni Solomon sa iya sang sa gindala niya. Dayon nagpauli ang rayna sa iya lugar upod sang iya mga tinawo.
Ang Manggad ni Solomon
(1 Har. 10:14-29)
13 Kada tuig nagabaton si Solomon sing mga 23 ka tonelada nga bulawan, 14 wala labot sa mga buhis nga halin sa mga negosyante. Nagahatag man sa iya sang mga bulawan kag pilak ang tanan nga hari sang Arabia kag ang mga gobernador sang Israel.
15 Nagpahimo si Haring Solomon sang 200 ka dalagko nga mga taming nga ang kada taming nahaklapan sing mga pito ka kilo nga bulawan. 16 Nagpahimo man siya sang 300 ka magagmay nga mga taming nga ang kada taming nahaklapan sing mga tatlo kag tunga ka kilo nga bulawan. Ginpabutang niya ini tanan didto sa bahin sang palasyo nga ginatawag Kagulangan sang Lebanon.
17 Nagpahimo man ang hari sang isa ka dako nga trono nga halin sa mga bangkil sang mga elepante, kag ginhaklapan ini sang puro nga bulawan. 18 May anom ka halintang ang trono, kag may bulawan ini nga tulungtungan sang tiil. Sa kada kilid sang halambuyan sini may ara nga estatwa sang leon nga nagatindog. 19 Kag may ara man nga estatwa sang leon sa kada kilid sang halintang. Dose tanan ka estatwa sa anom ka halintang. Wala sing may makapareho sini nga trono sa bisan diin nga ginharian. 20 Ang tanan nga ilimnan ni Haring Solomon puro bulawan, kag ang tanan nga kagamitan sa bahin sang palasyo nga ginatawag Kagulangan sang Lebanon puro man bulawan. Wala ini ginhimo sa pilak kay gamay lang ang bili sang pilak sang panahon ni Solomon. 21 May mga barko man si Solomon nga pangnegosyo, nga ginadala sang mga tinawo ni Hiram. Ini nga mga barko nagapauli isa ka bes sa kada tatlo ka tuig, nga may dala nga mga bulawan, pilak, bangkil sang elepante, kag dalagko kag magagmay nga klase sang mga amo.
22 Wala sing bisan sin-o nga hari sa kalibutan nga makatupong sa kaalam kag sa manggad ni Haring Solomon. 23 Ang tanan nga hari sa kalibutan nagatinguha nga makita si Solomon agod makapamati sila sa kaalam nga ginhatag sang Dios sa iya. 24 Kada tuig, ang kada isa nga nagabisita sa iya may dala nga mga regalo—mga butang nga hinimo halin sa pilak kag bulawan, mga bayo, mga armas, mga panakot, mga kabayo, kag mga mula.
25 May 4,000 ka kuwadra si Solomon para sa iya mga kabayo kag mga karwahe. May 12,000 siya ka kabayo nga ginbutang niya sa mga banwa nga bulutangan sang iya mga karwahe, kag ang iban didto sa iya sa Jerusalem. 26 Ginsakop niya ang tanan nga hari halin sa Suba sang Eufrates hasta sa duta sang mga Filistinhon kag sa dulunan sang Egipto. 27 Sang panahon nga siya ang hari, ang pilak sa Jerusalem daw pareho lang ka ordinaryo sa mga bato, kag ang kahoy nga sedro daw pareho ka bugana sa ordinaryo nga mga kahoy nga sikomoro sa mga bulobukid sa nakatundan. 28 Ang mga kabayo ni Solomon naghalin pa sa Egipto kag sa iban pa nga mga nasyon.
Ang Katapusan sang Paghari ni Solomon
(1 Har. 11:41-43)
29 Ang iban pa nga estorya parte sa paghari ni Solomon halin sa umpisa hasta sa katapusan nasulat sa Sinulatan ni Propeta Natan, sa Mensahi ni Ahia nga Taga-Shilo, kag sa Mga Palanan-awon ni Propeta Ido, nga nagasugid man parte sa paghari ni Jeroboam nga anak ni Nebat. 30 Sa Jerusalem nag-estar si Solomon samtang nagahari siya sa bug-os nga Israel sa sulod sang 40 ka tuig. 31 Sang napatay siya, ginlubong siya sa banwa sang iya amay nga si David. Kag si Rehoboam nga iya anak ang nagbulos sa iya bilang hari.


text:
Hoseas 8Ang Pulong Sang Dios (HLGN)
Ginsilutan sang Ginoo ang Israel Tungod sang Ila Pagsimba sa mga Dios-dios
8 “Patunuga ang budyong sa pagpaandam sa akon katawhan nga ang Israel nga ginakabig ko nga akon puluy-an salakayon sang kaaway nga daw sa agila kadasig. Kay ginbaliwala nila ang akon kasugtanan sa ila kag ginlapas nila ang akon Kasuguan. 2 Nagapanawag sila sa akon nga nagasiling, ‘Dios sang Israel, ginakilala ka namon.’ 3 Pero ginsikway nila ang maayo, gani lagson sila sang ila kaaway. 4 Nagpili sila sang mga hari kag mga opisyal nga wala ko ginpili. Naghimo sila sang mga dios-dios halin sa ila mga pilak kag mga bulawan. Kag ini nga mga dios-dios amo ang nagdala sang kalaglagan sa ila. 5 Ginasikway ko ang dios-dios nga baka sang mga taga-Samaria. Nagasingkal ang akon kaakig sa ila. Hasta san-o pa bala antes sila magkabuhi nga matinlo? 6 Ang dios-dios nga baka sang Samaria ginhimo man lang sang platero nga taga-Israel. Indi ina Dios! Sigurado gid nga pagadugmukon ina.
7 “Pareho lang nga nagapanggas sila sang hangin kag nagaani sang buhawi. Pareho man sa trigo nga wala sing uhay, indi ini makahatag sang kalan-on. Pero bisan makahatag man, ang mga taga-iban nga lugar amo ang magalamon sini. 8 Ang Israel daw sa ginlamon sang iban nga mga nasyon. Kag karon nga nagaimpon na siya sa ila, nangin pareho siya sa galamiton nga wala sing pulos. 9 Daw pareho siya sa maila nga asno nga nagaisahanon kag nagatalang-talang. Nagpangayo siya sang bulig sa Asiria; nagbayad siya sa iban nga mga nasyon agod buligan siya. 10 Pero bisan nagpasakop siya sa sini nga mga nasyon, tipunon ko karon ang iya mga katawhan kag silutan. Kag magasugod na ang ila pag-antos sa pagpigos sa ila sang isa ka hari kag sang iya mga opisyal. 11 Matuod nga naghimo sila sang madamo nga mga halaran para sa mga halad sa pagpakatinlo, pero ini nga mga halaran nangin lugar nga sa diin sila nagapakasala. 12 Ginpasulat ko ang madamo nga mga kasuguan para sa ila, pero ginkabig nila ini nga para sa iban kag indi nga para sa ila. 13 Nagahalad sila sa akon kag ginakaon nila ang karne sang sapat nga ila ginahalad, pero wala ako malipay sa ila. Kag karon dumdumon ko ang ila mga kalautan; silutan ko sila tungod sang ila mga sala. Magabalik sila sa Egipto. 14 Ginkalimtan nila nga mga taga-Israel ang nagtuga sa ila. Sila kag ang mga taga-Juda nagpatindog sang mga palasyo kag sang madamo nga mga banwa nga napalibutan sang pader. Pero sunugon ko ang ila mga banwa kag ang mabakod nga mga parte sini.”


text:
PANGUNANG TOPIKO | KON UNSAON NGA MALIPAY KA SA IMONG TRABAHO
Hago nga Trabaho
—Wa na bay Ganahan?
Nanghupaw si Alex, usa ka kargador, human mag-alsag kahon paingon sa trak. ‘Kapoya aning trabahoa oy,’ naghunahuna siya. ‘Kanus-a man tawon ko moasenso? Hayahay unta kaayo akong kinabuhi kon di na ko kinahanglang motrabaho!’
Sama ni Alex, daghan karon ang dili ganahag hago nga trabaho. “Giisip sa daghan nga dili para nila ang ‘ubos’ nga matang sa trabaho,” matod sa mekaniko nga si Aaron. “Ang ilang tinamdan: ‘Hangtod nga wa pay mas maayong kahigayonan magmantenir lang sâ ko ini.’”
Nganong daghan ang dili ganahag hago nga trabaho? Posible nga naimpluwensiyahan sila sa media nga kanunayng nag-anunsiyog hayahay ug luho nga kinabuhi. “Daghan ang naghunahuna nga kon hago ang imong trabaho, dili kaayo ka malamposon,” matod ni Matthew nga tigmentinar ug mga bilding. Mao sab nay namatikdan sa janitor nga si Shane: “Ang mga tawo igo rang modawat ug usa ka adlawng suweldo pero di ganahang motrabahog tibuok adlaw.”
Sa laing bahin, daghang malamposong tawo ang ganahan ug hago nga trabaho. “Makapatagbaw kaayo ang hago nga trabaho, ilabina kon maayo ang imong tumong,” ingon ni Daniel, 25 anyos nga nagtrabaho sa konstruksiyon. Uyon niini ang 23 anyos nga si Andre: “Para nako, ang kalipay ug katagbawan nalangkit sa trabaho. Sa primero, ang gaan nga trabaho makapalipay pero kadugayan makalaay!”
Giunsa pag-ugmad ni Daniel ug Andre ang positibong panglantaw sa trabaho? Ilang gipadapat ang mga prinsipyo sa Bibliya. Wala pakamenosa sa Bibliya ang hago nga trabaho. Gidasig pa gani niini ang pagkakugihan ug pagkamalahutayon. Pero wala lang ta basta giingnan sa Bibliya nga magtrabaho. Gipakita sab niini kon unsaon nga malipay ta sa atong trabaho.
Unsang mga prinsipyo sa Bibliya ang makatabang aron malipay ka sa imong trabaho? Susiha ang pipila niini sa mosunod nga artikulo.


text:
ANG HUNAHUNA SA BIBLIYA
Ang Diyos ba Mahingawaon sa mga Kabos?
Ang Diyos ba mahingawaon sa mga kabos?
“Himoa ang inyong paagi sa pagkinabuhi nga mahigawas sa gugma sa salapi . . . Kay [ang Diyos] nag-ingon: ‘Dili ko gayod ikaw pagabiyaan ni sa bisan unsang paagi pagatalikdan.’”
—Hebreohanon 13:5.
KON GIUNSA PAGPAKITA SA DIYOS ANG IYANG KAHINGAWA
Sa panahong maglisod ang usa ka magsisimba ni Jehova nga Diyos, ipakita sa Diyos ang iyang kahingawa sa daghang paagi. Ang usa niini mao ang mahigugmaong tabang sa mga isigka-Kristohanon. * Ang Santiago 1:27 nag-ingon: “Ang dagway sa pagsimba nga hinlo ug wala mahugawi sa panglantaw sa atong Diyos ug Amahan mao kini: ang pag-atiman sa mga ilo ug sa mga babayeng balo sa ilang kasakitan.”
Ang unang mga Kristohanon nagtinabangay sa usag usa. Pananglitan, sa dihang gitagna nga may mahitabong grabeng kagutom sa Judea, ang mga Kristohanon sa siyudad sa Antioquia sa Syria ‘nagpadalag hinabang ngadto sa mga igsoon nga nagpuyo sa Judea.’ (Buhat 11:
Unsay mahimo sa kabos aron moarang-arang ang iyang pagkabutang?
“Ako, si Jehova, mao ang imong Diyos, ang Usa nga nagtudlo kanimo aron ikaw makabaton ug kaayohan.”
—Isaias 48:17, 18.
ANG DIYOS MOTABANG KANATO SA PAGTABANG SA ATONG KAUGALINGON
Napamatud-an sa milyon-milyong tawo nga ang kaalam sa Bibliya praktikal ug mao ang labing maayong giya. Ang Proverbio 2:
Pananglitan, ilang likayan ang makadaot ug gastoso nga mga bisyo, sama sa pag-abuso sa droga ug pag-inom-inom. (2 Corinto 7:1) Sila mahimo usab nga matinud-anon ug mas kugihan ug responsable, busa dako silag purohan nga makatrabaho o mahimong mas maayong mga empleyado. Ang Efeso 4:28 nag-ingon: “Ang kawatan kinahanglan nga dili na mangawat, hinuon maghago siya, . . . aron siya adunay ikahatag sa nanginahanglan.”
Duna bay pamatuod nga ang kaalam sa Bibliya makatabang sa mga kabos?
“Ang kaalam sa Diyos mapamatud-ang husto tungod sa mga resulta niini.”
—Mateo 11:19, The New English Bible.
MGA RESULTA NAGPAKITA NGA HUSTO ANG BIBLIYA
Si Wilson nga kaswal nga trabahante sa Ghana hapit nang makatapos sa iyang kontrata sa trabaho. Sa iyang kataposang adlaw, samtang nanghugas sa awto sa direktor sa kompaniya, nakakita siyag kuwarta diha sa kargahanan sa likod sa awto. Giingnan siya sa superbisor nga iyahon na ang kuwarta. Apan si Wilson, nga usa ka Saksi ni Jehova, dili gustong mangawat. Iyang giuli ang kuwarta. Imbes kutob ra nianang adlawa ang iyang pagtrabaho, nahimo na hinuon siyang regular nga trabahante ug sa ulahi gihatagag taas-taas nga posisyon.
Si Géraldine, nga taga-Europe, natangtang sa trabaho kay ang iyang amo dili gustog mga Saksi ni Jehova. Apan ang inahan sa amo miingon sa iyang anak nga sayop ang iyang desisyon. Siya miingon: “Kon gusto kag empleyado nga kasaligan ug magtininuod pagtrabaho, wala nay mas maayo pa kay sa mga Saksi ni Jehova.” Nagpakisusi ang amo bahin sa mga Saksi, ug nabalik si Géraldine sa iyang trabaho.
Sa dihang si Sarah, nga solo nga inahan nga taga-South Africa, naglisod pag-ayo, iyang nasinati ang Kristohanong gugma sa dihang gitagan-an siyag pagkaon ug transportasyon sa mga kauban niya sa kongregasyon. Ang iyang mga anak nakaingon, “Daghan mig ginikanan sa kongregasyon.”
Dunay daghan kaayong eksperyensiya nga susama niini. Kini makapahinumdom kanato sa Proverbio 1:33 nga nag-ingon: “Kon bahin sa nagapatalinghog kanako [Jehova], siya magapuyo sa kasegurohan.” Tinuod gayod kana!
^ par. 5 Sa ubang kayutaan, ang gobyerno dunay pinansiyal nga tabang para sa mga kabos. Kon walay ingon niini nga programa ang imong nasod, ang panguna nga may responsabilidad sa pagtagana sa panginahanglan sa mga kabos mao ang mga paryente.


text:
1Nagkaduol na si Jesus ug ang iyang mga tinun-an sa Jerusalem. Nahiabot sila didto sa mga lungsod sa Betpahe ug Betania duol sa Bungtod sa mga Olibo. Unya gipauna ni Jesus ang duha sa iyang mga tinun-an 2ug gitugon, "Pangadto kamo nianang balangay sa unahan. Inig-abot gayod ninyo didto, makita ninyo ang gihigot nga usa ka nating asno nga wala pa makabay-i. Badbari kini ug dad-a nganhi. 3Kon may mangutana kaninyo, ‘Nganong inyo mang gibadbaran ang asno?’ sultihi siya, ‘Gikinahanglan kini sa Magtutudlo ug iuli ra kini dayon.’ " 4Busa nangadto sila ug nakaplagan nila ang usa ka asno didto sa dalan nga gihigot sa pultahan sa usa ka balay. Samtang gibadbaran nila kini, 5pipila sa mga tawo nga nagbarog didto ang nangutana kanila, "Nganong inyong gibadbaran kanang asno?" 6Mitubag sila sumala sa gisulti ni Jesus kanila busa gipalakaw sila sa mga tawo. 7Gidala sa duha ka tinun-an ang nating asno ngadto kang Jesus. Tapos nila gikabakbak sa asno ang ilang mga kupo mikabayo si Jesus niini. 8Ug daghan ang mibukhad sa ilang mga kupo sa dalan, samtang ang uban namutol ug mga sangang dahonan didto sa kaumahan ug gikatag nila sa dalan. 9Ang mga tawo nga nag-una ingon man ang naulahi misugod pagsinggit, "Dalaygon ang Dios! Bulahan siya nga mianhi sa ngalan sa Ginoo! 10Panalanginan sa Dios ang umaabot nga gingharian sa atong amahan nga si David! Dalaygon ang Dios sa kahitas-an!" 11Misulod si Jesus sa Jerusalem unya miadto siya sa Templo ug mitan-aw sa tibuok palibot niini. Apan kay hapon na man, miadto siya sa Betania kuyog sa napulog-duha ka tinun-an. 12Sa sunod nga adlaw samtang namalik sila gikan sa Betania, gigutom si Jesus. 13Nakita niya sa layo ang usa ka kahoyng igera nga nanahon pag-ayo. Miduol siya sa kahoy aron pagsusi kon may bunga ba kini. Apan sa pag-abot niya, mga dahon lamang ang iyang nakit-an kay dili pa man tingbunga. 14Miingon si Jesus sa igera, "Sukad karon wala nay makakaon sa imong bunga!" Ug nakadungog niini ang iyang mga tinun-an. 15Sa pag-abot nila sa Jerusalem, misulod si Jesus sa Templo ug giabog ang tanang mga namaligya ug namalit didto. Gitikwang niya ang mga lamesa sa mga tig-ilis ug salapi ug ang mga lingkoranan sa namaligyag salampati. 16Ug wala siya motugot nga adunay magdala bisag unsa latas sa hawanan sa Templo. 17Unya gitudloan niya ang mga tawo, "Nag-ingon ang Dios diha sa Kasulatan, ‘Ang akong balay paganganlan ug balay sa pag-ampo alang sa tanang mga nasod.’ Apan gihimo ninyo kini nga tagoanan sa mga tulisan." 18Nakabalita niini ang kadagkoan sa mga pari ug ang mga magtutudlo sa Balaod busa misugod sila pagpangitag paagi sa pagpatay kang Jesus. Nangahadlok sila kaniya kay nadani man sa iyang pagtulon-an ang tibuok panon sa mga tawo. 19Sa pagkakilomkilom na, si Jesus ug ang iyang mga tinun-an mibiya sa siyudad. 20Nianang sayo sa pagkabuntag samtang naglakaw sila sa dalan, nakita nila ang kahoyng igera. Nalaya na kini gikan sa kinatumyan ngadto sa mga gamot. 21Ug nahinumdom si Pedro sa pagtunglo ni Jesus sa kahoyng igera ug siya miingon kaniya, "Magtutudlo, tan-awa ra, namatay ang kahoyng igera nga imong gitunglo!" 22Miingon si Jesus kanila, "Salig kamo sa Dios. 23Ug timan-i kini: makahimo kamo pagsugo niining bungtora, ‘Maalsa ka ug maitsa ngadto sa dagat.’ Kon kamo walay pagduhaduha sulod sa inyong kasingkasing ug nagtuo nga mahimo ang inyong gisulti, mahimo gayod kini. 24Tungod niini, ingnon ko kamo nga bisag unsa ang inyong pangayoon diha sa pag-ampo, tuohi nga madawat ninyo kini ug mainyo gayod kini. 25Inigtindog ninyo aron mag-ampo, kon aduna kamoy kayugot batok kang bisan kinsa, pasayloa una siya aron ang inyong Amahan nga atua sa langit mopasaylo usab kaninyo." 27Unya namalik sila sa Jerusalem. Samtang naglakaw si Jesus sulod sa Templo, giduol siya sa kadagkoan sa mga pari ingon man sa mga magtutudlo sa Balaod ug sa mga pangulo sa mga Judio. 28Nangutana sila kaniya, "Unsa may imong katungod sa pagbuhat niini? Kinsa may naghatag kanimo sa maong katungod?" 29Miingon si Jesus kanila, "Usa lang ang akong pangutana kaninyo ug kon makatubag kamo, tug-anan ko kamo sa unsang katungod ako nagbuhat niining mga butanga. 30Tug-ani ako, diin man gikan ang katungod ni Juan sa iyang pagpamunyag? Gikan ba sa Dios o gikan ba sa tawo?" 31Unya gitimbangtimbang nila ang ilang itubag kaniya: "Unsa may atong itubag? Kon motubag kita nga gikan sa Dios, mosumbalik siya pagpangutana, ‘Unya ngano man nga wala kamo motuo kang Juan?’ 32Apan unsa may atong itubag, ‘Gikan sa tawo?’ " (Nangahadlok sila sa mga tawo kay ang tanan nagtuo man gayod nga si Juan tinuod nga propeta.) 33Busa mitubag sila kang Jesus, "Ambot lang!" Ug miingon si Jesus kanila, "Sa ato pa, dili ko usab kamo tug-anan kon sa unsang katungod ako nagbuhat niining mga butanga."
Copyright
Learn More


text:
Walay Makaalagad sa Duha ka Agalon
“Walay usa nga mahimong ulipon sa duha ka agalon . . . Dili kamo mahimong ulipon sa Diyos ug sa Bahandi.”
1-3. (a) Unsang pinansiyal nga problema ang giatubang sa daghang pamilya karon, ug unsay nahunahunaan sa uban nga solusyon niini? (Tan-awa ang hulagway.) (b) Kon mo-abroad, unsang mga problema ang motungha bahin sa pagmatutog anak?
“KADA adlaw, ang akong banang si James mouli gikan sa trabaho nga kapoy na kaayo, apan ang iyang kita igo ra gyod sa among adlaw-adlawng panginahanglan,” matod ni Marilyn. * “Gusto nako siyang tabangan aron dili kaayo siya mabug-atan, ug gusto sab nakong mapalitan ang among anak, si Jimmy, ug maayong mga butang nga nabatonan sa iyang mga eskolmet.” Gusto sab tabangan ni Marilyn ang iyang mga paryente ug magtigom para sa umaabot. Daghan sa iyang mga higala ang mi-abroad aron mokitag dako. Apan dihang gipamalandong niya kini, dili siya segurado kon unsay iyang himoon. Ngano?
2 Maguol si Marilyn nga maghunahunang biyaan ang iyang minahal nga pamilya ug mapasagdan ang ilang espirituwalidad. Bisan pa niana, siya nangatarongan nga mi-abroad man pod ang uban, ug morag maayo ra man ang ilang espirituwalidad. Apan naghunahuna pod siya kon unsaon niya pag-atiman si Jimmy kon tua siya sa layo. Iya bang mamatuto ug matudloan ang iyang anak sa pag-alagad kang Jehova pinaagig Internet?
3 Nagpatambag si Marilyn. Dili gusto sa iyang bana nga mo-abroad siya, apan dili sab siya pugngan niini kon mo-abroad siya. Gitambagan siya sa mga ansiyano ug sa uban diha sa kongregasyon nga dili mobiya, apan may mga sister nga nagdasig niya sa pag-abroad. Sila miingon: “Kon nahigugma ka sa imong pamilya, mo-abroad ka. Makaalagad man gihapon ka kang Jehova.” Bisag nagduhaduha, siya nanamilit kang James ug Jimmy ug mi-abroad. “Di lagi ko magdugay,” siya misaad.
MGA OBLIGASYON SA PAMILYA UG MGA PRINSIPYO SA BIBLIYA
4. Nganong daghan ang nag-abroad? Kinsay sagad nag-atiman sa ilang mga anak?
4 Dili gusto ni Jehova nga magkalisod pag-ayo ang iyang mga alagad. (Sal. 37:25; Prov. 30:8) Sukad pa niadto, ang pagbalhin sa laing dapit maoy usa na ka solusyon. Aron dili magutman, gisugo ni Jacob ang iyang mga anak sa pagpalit ug pagkaon didto sa Ehipto. * (Gen. 42:1, 2) Apan karon, daghan sa mga mi-abroad wala mobiya sa ilang pamilya kay walay makaon. Sila mi-abroad kay naputos sa utang. Gusto sab sa uban nga moharuhay ang kinabuhi. Aron mahimo kini, daghan ang mibalhin sa mga lugar o nasod nga arang-arang ang ekonomiya, bisag layo sa ilang pamilya. Sagad, ipaatiman nila ang ilang mga anak sa ilang ginikanan, igsoon, apohan, paryente, o higala. Bisag sakit para sa mga mi-abroad nga biyaan ang ilang kapikas o mga anak, daghan ang moingon nga wala silay laing kapilian.
5, 6. (a) Unsay gitudlo ni Jesus bahin sa kalipay ug kasegurohan? (b) Unsang materyal nga butang ang gitudlo ni Jesus nga iampo sa iyang mga sumusunod? (c) Sa unsang paagi si Jehova nagpanalangin kanato?
5 Sa panahon ni Jesus, daghan ang pobre. Naghunahuna sila nga kon daghan silag kuwarta, sila mas malipayon ug dili mabalaka. (Mar. 14:7) Apan dili buot ni Jesus nga mosalig sila sa temporaryong mga butang. Gusto niyang mosalig sila kang Jehova, ang Tuboran sa dumalayong mga bahandi. Sa iyang Wali sa Bukid, gisaysay ni Jesus nga ang tinuod nga kalipay ug kasegurohan wala magdepende sa materyal nga mga butang, ni sa kaugalingon natong paningkamot, kondili sa atong relasyon kang Jehova.
6 Sa modelong pag-ampo ni Jesus, gitudloan ta niya nga iampo, dili ang pinansiyal nga kasegurohan, kondili ang atong adlaw-adlawng panginahanglan, ang ‘atong tinapay alang niining adlawa.’ Prangka niyang giingnan ang iyang mamiminaw: “Hunong na kamo sa pagtigom ug mga bahandi alang kaninyo dinhi sa yuta . . . Hinunoa, pagtigom kamo ug mga bahandi alang kaninyo sa langit.” (Mat. 6:9, 11, 19, 20) Makasalig kita nga panalanginan ta ni Jehova sumala sa iyang gisaad. Ang panalangin sa Diyos naglangkit ug labaw pa kay sa iya lang pag-uyon. Itagana niya kon unsa gyoy atong gikinahanglan. Oo, ang bugtong paagi nga atong maangkon ang tinuod nga kalipay ug kasegurohan mao ang pagsalig sa atong mahigugmaong Amahan imbes sa kuwarta.
7. (a) Kinsay gihatagan ni Jehova ug obligasyon sa pagmatuto sa mga anak? (b) Nganong kinahanglang magtinabangay ang mga ginikanan sa pagmatuto sa ilang mga anak?
7 Kon atong ‘gipangita pag-una ang pagkamatarong sa Diyos’ atong atimanon ang atong obligasyon sa pamilya sumala sa gidahom ni Jehova. May prinsipyo sa Balaod ni Moises nga mapadapat sa mga Kristohanon: Kinahanglang bansayon sa mga ginikanan ang ilang mga anak sa pag-alagad kang Jehova. (Basaha ang Deuteronomio 6:6, 7.) Ang gihatagan sa Diyos niini nga obligasyon mao ang mga ginikanan, dili ang mga apohan o ang uban. Si Haring Solomon miingon: “Anak ko, pamatia ang disiplina sa imong amahan, ug ayaw talikdi ang balaod sa imong inahan.” (Prov. 1:8) Gusto ni Jehova nga magtinabangay ang mga ginikanan sa paggiya ug pagtudlo sa ilang mga anak. (Prov. 31:10, 27, 28) Dihang madungog sa mga anak ang ilang ginikanan nga maghisgot bahin kang Jehova ug makita sila nga nag-alagad kaniya adlaw-adlaw, sila makakat-on sa pagsundog niini.
WALA DAMHANG MGA RESULTA
8, 9. (a) Unsay sagad mahitabo kon ang ginikanan mahilayo sa pamilya? (b) Unsang mga problema ang motungha kon ang mga ginikanan ug mga anak dili mag-ubag puyo?
8 Ang mga nagplanong mo-abroad nahibalo nga duna gyoy motunghang mga problema tungod sa ilang desisyon. Apan pipila lang ang nasayod sa tanang posibleng epekto niini sa ilang pamilya. (Prov. 22:3) * Wala madugay human makalarga si Marilyn, gimingaw siya pag-ayo sa iyang pamilya. Kana usab ang gibati sa iyang bana ug anak. Kanunay siyang pangutan-on ni Jimmy, “Nganong gibiyaan man ko nimo?” Plano ni Marilyn nga pipila lang siya ka bulan sa abroad apan gidangtan kinig mga tuig, ug namatikdan niya ang dili maayong mga kausaban sa iyang pamilya. Si Jimmy panagsa na lang makig-estorya niya ug dili na mopahayag sa iyang gibati. Si Marilyn magul-anong miingon: “Wala na siya mahigugma nako.”
9 Kon dili mag-ubag puyo ang ginikanan ug mga anak, moresulta kinig lainlaing problema. * Kon gagmay pa ang mga bata ug dugay kaayo silang mahilayo sa ilang ginikanan, mas dako ang problema. Giingnan ni Marilyn si Jimmy nga siya nagsakripisyo para sa kaayohan niini. Apan para kang Jimmy, gipasagdan siya sa iyang inahan. Sa sinugdan, mingawon siya sa iyang Mama. Apan sa kadugayan, kon mouli si Marilyn, dili na ganahang makakita si Jimmy niya. Sama sa daghang kabataan nga gibiyaan sa ilang ginikanan, gibati ni Jimmy nga dili na niya angayng tahoron ug mahalon ang iyang inahan.—Basaha ang Proverbio 29:15.
10. (a) Kon ang ginikanan magpadala lag mga regalo imbes sa iyang panahon ug atensiyon, unsay epekto niini sa mga anak? (b) Unsay dili mahimo sa ginikanan kon layo siya sa iyang mga anak?
10 Kay layo man si Marilyn kang Jimmy, mobawi lang siya pinaagi sa pagpadalag kuwarta ug mga regalo. Apan iyang nakita nga misamot na hinuog kalayo ang buot ni Jimmy kaniya ug iya na hinuon kining gitudloan nga mas higugmaon ang kuwarta imbes ang iyang pamilya o si Jehova. (Prov. 22:6) Giingnan siya ni Jimmy, “Ayaw na lag uli. Padala na lang pirmeg mga regalo.” Naamgohan ni Marilyn nga dili niya mamatuto ang iyang anak pinaagi lag mga sulat, tawag sa telepono, o video chat. Siya miingon, “Dili nimo magakos o mahagkan ang imong anak diha sa Internet.”
11. (a) Kon magkalagyo ang magtiayon tungod sa trabaho, sa unsang paagi kini makaapektar sa ilang kaminyoon? (b) Kanus-a naamgohan sa usa ka sister nga kinahanglan na siyang mouli sa iyang pamilya?
11 Naapektohan usab ang relasyon ni Marilyn kang Jehova ug sa iyang bana nga si James. Kas-a lang siya makatambong ug makasangyaw sa usa ka semana, ug usahay dili pa gyod. Kinahanglang sab niyang balibaran ang pagpanghagad sa iyang amo nga makigsekso niya. Kay dili man magkaestoryahanay si James ug Marilyn sa ilang personal nga mga problema, adto nila kini isulti sa uban ug hapit na hinuon silang makapanapaw. Miingon si Marilyn nga bisag wala gyod sila makapanapaw, wala nila masunod ang sugo sa Bibliya nga ihatag ang emosyonal ug seksuwal nga panginahanglan sa usag usa. Dili dayon sila makapahayag sa ilang pagbati, dili dayon sila makakita sa tam-is nga pahiyom sa usag usa, ug dili dayon sila makaparayganay ingong magtiayon. (Awit 1:2; 1 Cor. 7:3, 5) Dili usab sila makasimba kang Jehova uban sa ilang anak. Si Marilyn miingon: “Dihang nadunggan nako sa kombensiyon nga hinungdanon ang regular nga pamilyahanong pagsimba aron maluwas sa dakong adlaw ni Jehova, akong naamgohan nga kinahanglan na kong mouli. Kinahanglan nakong palig-onon pag-usab ang akong espirituwalidad ug ang akong pamilya.”
MAAYONG TAMBAG UG DAOTANG TAMBAG
12. Unsang tambag sa Bibliya ang makatabang niadtong nagtrabaho layo sa ilang pamilya?
12 Lainlain ang reaksiyon nga nadawat ni Marilyn dihang midesisyon siya nga mouli. Gidayeg siya sa mga ansiyano sa kongregasyon tungod sa iyang pagtuo ug kaisog. Apan gikombinsir siya sa uban nga dili lang mouli. Sila miingon: “Mobalik ra gihapon ka dayon dinhi. Kon mouli ka, mokita ka bag dako didto?” Apan imbes mohatag ug dili makapadasig nga komento, angayng tambagan sa isigka-Kristohanon ang “batan-ong mga babaye . . . sa paghigugma sa ilang mga bana, sa paghigugma sa ilang mga anak,” sa pagtrabaho sa kaugalingon nilang panimalay, “aron ang pulong sa Diyos dili mapasipalahan.”
13, 14. Nganong nagkinahanglag pagtuo aron mauna sa usa si Jehova imbes ang kagustohan sa pamilya? Iilustrar.
13 Daghan sa mga nag-abroad ang nagdako sa tradisyon nga unahon ang obligasyon sa pamilya, ilabina ngadto sa mga ginikanan. Busa gikinahanglan sa usa ka Kristohanon ang lig-ong pagtuo aron iyang mauna si Jehova imbes ang kagustohan sa pamilya.
14 Tagda ang giasoy ni Carin: “Dihang natawo ang among anak nga si Don, nagtrabaho mi sa akong bana sa abroad, ug bag-o lang kong nagtuon sa Bibliya. Gidahom sa akong pamilya nga akong ipaatiman si Don sa akong ginikanan hangtod nga makatigom na mig igong kuwarta.” Dihang miingon si Carin nga siya na lay mag-atiman kang Don, gikataw-an siya sa iyang bana ug mga paryente ug giingnang tapolan. “Sa tinuod lang, dili pod ko segurado niadto kon sayop bang ipaatiman si Don sa akong ginikanan sa pipila lang ka tuig,” miingon si Carin. “Pero nahibalo ko nga gihatag ni Jehova kanamo ang responsabilidad sa pag-atiman sa among anak ingong iyang ginikanan.” Dihang namabdos na pod si Carin, giingnan siya sa iyang dili-Saksing bana nga ipakuha ang iyang gisabak. Apan tungod sa naunang maayong desisyon ni Carin, milig-on ang iyang pagtuo, ug mihimo na usab siyag desisyon nga nakapalipay kang Jehova. Karon siya, ang iyang bana, ug ang ilang mga anak malipayong nag-ubag puyo. Kon iya pang gipaatiman sa uban ang usa o ang duha niya ka anak, lagmit lahi ang kahimtang sa iyang pamilya.
15, 16. (a) Unsay kasinatian ni Vicky sa bata pa siya? (b) Nganong dili niya gustong padak-on ang iyang anak sa samang paagi?
15 Ang usa ka Saksi nga si Vicky miasoy: “Sulod sa pipila ka tuig, nagdako ko sa akong lola, samtang ang akong manghod nga babaye nagdako sa akong ginikanan. Dihang miipon na ko sa akong ginikanan, lahi ang akong pagbati kanila. Ang akong manghod dali rang makasulti sa iyang gibati ngadto kanila, makagakos kanila, ug suod siya kanila. Dili ko suod sa akong ginikanan, ug bisag dako na ko, malisdan gihapon ko sa pagsulti kanila sa akong gibati. Gipasaligan namo ang among ginikanan nga atimanon namo sila inigkatigulang nila. Apan ang pangunang rason nga ako nang himoon maoy tungod sa obligasyon, samtang ang sa akong manghod maoy tungod sa gugma.”
16 “Karon gusto ni Mama nga ipaatiman nako kaniya ang akong anak, sama nga iya kong gipaatiman kang Lola. Matinahoron kong mibalibad,” miingon si Vicky. “Gusto namo sa akong bana nga kami ang magtudlo sa among anak sa paghigugma kang Jehova. Ug dili ko gustong madaot ang akong relasyon sa akong anak.” Nahibalo si Vicky nga magmalamposon lang siya kon unahon niya si Jehova ug ang Iyang mga prinsipyo imbes ang materyal nga mga butang ug ang kagustohan sa iyang pamilya. Si Jesus tin-awng nag-ingon: “Walay usa nga mahimong ulipon sa duha ka agalon,” sa Diyos ug sa Bahandi.
SI JEHOVA ‘MAGPALAMPOS’ SA ATONG MGA PANINGKAMOT
17, 18. (a) Nganong ikaingon nga ang mga Kristohanon kanunayng may kapilian? (b) Unsang mga pangutana ang tubagon sa sunod artikulo?
17 Ang atong Amahan, si Jehova, nagsaad nga iyang ihatag ang tanang tinuod natong gikinahanglan kon unahon nato ang Gingharian ug ang iyang pagkamatarong. (Mat. 6:33) Busa ang matuod nga mga Kristohanon kanunayng may kapilian. Si Jehova nagsaad nga bisag unsang problema ang atong maatubang, siya magtaganag “kalingkawasan” aron dili nato makompromiso ang mga prinsipyo sa Bibliya. (Basaha ang 1 Corinto 10:13.) Ang atong mga pag-ampo ug pagkamasinugtanon kang Jehova nagpakita nga kita may pagsalig kaniya. (Sal. 37:5, 7) Panalanginan gyod ni Jehova ang atong mga paningkamot sa pag-alagad lamang kaniya ingong atong Agalon. Kon unahon nato si Jehova, siya ‘magpalampos’ sa atong kinabuhi.
18 Unsay mahimo aron masulbad ang mga problemang mitungha kay nagkalagyo ang pamilya? Sa unsang paagi matagan-an ang materyal nga panginahanglan sa atong pamilya nga dili mistil motrabaho sa layo? Ug sa unsang paagi nato madasig ang uban sa paghimog hustong desisyon bahin niini? Tubagon kini sa sunod artikulo.
^ par. 1 Ang mga ngalan giilisan.
^ par. 4 Sa matag adto nila sa Ehipto, mga tulo ka semana nga mahilayo ang mga anak ni Jacob sa ilang pamilya. Sa ulahi, dihang si Jacob ug ang iyang mga anak mibalhin sa Ehipto, ilang giuban ang ilang pamilya.
^ par. 8 Tan-awa ang “Pagpanarbaho sa Ubang Nasod
^ par. 9 Gipakita sa mga report gikan sa lainlaing nasod nga kon ang usa mo-abroad ug mahilayo sa iyang kapikas o mga anak, moresulta kinig seryosong mga problema. Lakip niini ang pagpanapaw, homoseksuwalidad, ug pag-unay (incest). Ang mga bata usab tingali magkaproblema sa eskuylahan, daling masuko, mabalak-on, magul-anon, o makahunahunag hikog.


text:
Kadtui ang mga Tawo sa Tanan nga Pungsod kag Tudlui Sila
“Kadtui ninyo ang mga tawo sa tanan nga pungsod kag tudlui ninyo sila agod mangin disipulo ko. Bawtismuhi ninyo sila . . . Tudlui ninyo sila nga tumanon ang tanan nga ginsugo ko sa inyo.”—MAT. 28:19, 20.
1, 2. Ano ang mahimo ipamangkot bangod sang ginsiling ni Jesus sa Mateo 24:14?
MAUGYON man ukon mamatok ang mga tawo sa aton, kilala gihapon kita nga mga Saksi ni Jehova sa aton pagbantala nga hilikuton. Basi may naistorya ka pa gani sa imo pagbantala nga nagsiling nga indi sia ugyon sa aton mga panudlo, pero nagadayaw gid sia sa aton ginahimo. Nahibaluan naton nga gintagna ni Jesus nga ang maayong balita sang Ginharian ibantala sa bug-os nga duta. (Mat. 24:14) Pero paano naton nahibaluan nga ang aton hilikuton amo ang katumanan sang tagna ni Jesus? May basihan bala ang aton pangangkon nga kita ang nagahimo sini nga hilikuton?
2 Madamo nga relihion ang nagapati nga ginabantala nila ang Ebanghelyo, ukon ang maayong balita. Pero, ang ila ginahimo masami nga asta lang sa personal nga mga testimonya, serbisyo sa simbahan, ukon mga programa nga ginapagua sa telebisyon ukon sa Internet. Ginapabugal sang iban ang ila pagbulig sa mga kubos ukon ang ila pag-amot sa patag sang medisina kag edukasyon. Amo bala ini ang mga hilikuton nga ginsugo ni Jesus nga himuon sang iya mga disipulo?
3. Suno sa Mateo 28:19, 20, ano ang apat nga dapat himuon sang mga sumulunod ni Jesus?
3 Mahulat lang bala ang mga disipulo ni Jesus nga kadtuan sila sang mga tawo? Indi! Pagkatapos mabanhaw si Jesus, ginsilingan niya ang ginatos niya ka disipulo: “Gani kadtui ninyo ang mga tawo sa tanan nga pungsod kag tudlui ninyo sila agod mangin disipulo ko. Bawtismuhi ninyo sila . . . Tudlui ninyo sila nga tumanon ang tanan nga ginsugo ko sa inyo.” (Mat. 28:19, 20) Apat ang dapat himuon. Dapat kita maghimo sing disipulo, bawtismuhan sila, kag tudluan sila, pero ano ang pinakauna? Nagsiling si Jesus: “Kadtui ninyo ang mga tawo.” Parte sa sini nga sugo, nagkomento ang isa ka iskolar sa Biblia: “Ang ‘pagkadto’ obligasyon sang tanan nga tumuluo, sa tabok man ini sang dalan ukon sa tabok sang dagat.”—Mat. 10:7; Luc. 10:3.
4. Ano ang buot silingon sang mangin “mangingisda sang mga tawo”?
4 Ginapahangop bala ni Jesus nga bahala na ang kada isa sa iya mga sumulunod sa pagbantala, ukon ginapatuhuyan niya ang organisado nga pagbantala sang maayong balita? Bangod wala sing isa ka tawo nga makakadto sa “tanan nga pungsod,” ini nga hilikuton nagakinahanglan sang pag-organisar sa madamo nga tawo. Amo sini ang ginapahangop ni Jesus sang gin-agda niya ang iya mga disipulo nga mangin “mangingisda sang mga tawo.” (Basaha ang Mateo 4:18-22.) Ang pagpangisda nga ginsiling ni Jesus wala nagapatuhoy sa isa ka mangingisda nga nagagamit sang bunit kag paon, nga nagapungko lang kag nagahulat sang isda nga magtukob sang paon. Sa baylo, ginpatuhuyan niya ang pagpangisda nga nagagamit sang mga pukot, nga kinahanglan ang panikasog kag pagbuligay sang madamo nga tawo.—Luc. 5:1-11.
5. Ano ang apat ka pamangkot nga dapat sabton, kag ngaa?
5 Agod mahibaluan kon sin-o gid ang nagatuman subong sang tagna ni Jesus nga ibantala ang maayong balita, dapat naton sabton ining apat ka pamangkot:
Ano dapat ang mensahe nga ginabantala?
Ano dapat ang aton motibo sa paghimo sini nga hilikuton?
Ano dapat ang mga pamaagi sa pagbantala?
Daw ano dapat kasangkad ini nga hilikuton, kag asta san-o?
Ang mga sabat sa sini nga mga pamangkot makabulig sa aton nga makilala kon sin-o gid ang nagahimo sini nga hilikuton nga makaluwas sing kabuhi, kag mapabakod sini ang aton determinasyon nga magpadayon sa pagbantala.—1 Tim. 4:16.
ANO DAPAT ANG MENSAHE?
6. Ngaa makasalig ka nga husto ang mensahe nga ginabantala sang mga Saksi ni Jehova?
6 Basaha ang Lucas 4:43. Nagbantala si Jesus sang “maayong balita sang Ginharian,” kag ginapaabot niya nga himuon man ini sang iya mga disipulo. Sin-o nga grupo sang katawhan ang nagabantala sini nga mensahe sa “tanan nga pungsod”? Maathag nga ang mga Saksi ni Jehova lang. Ginabaton ini bisan sang pila nga nagapamatok. Halimbawa, naistorya sang isa ka Saksi ang isa ka misyonero nga pari nga nakaistar sa madamo nga pungsod. Ginpamangkot sang pari ang mga Saksi sa sini nga mga pungsod kon ano ang mensahe nga ila ginabantala. Ano ang ila sabat? Nagsiling ang pari: “Kahalam-utan sila tanan kay palareho ang ila sabat: ‘Ang maayong balita sang Ginharian.’” Imbes nga mangin “kahalam-utan,” ginpakita sang mga Saksi nga matuod sila nga mga Cristiano kay nahiusa sila. (1 Cor. 1:10) Ginapalapnag nila ang mensahe sang Ang Lalantawan Nagabantala sang Ginharian ni Jehova. Ini nga magasin matigayon sa 254 ka lenguahe, kag halos 59 ka milyon ang ginahimo kada isyu, nga amo ang pinakamadamo nga sirkulasyon sa kalibutan.
7. Paano naton nahibaluan nga indi husto ang mensahe nga ginabantala sang mga klero sang Cristiandad?
7 Ang mga klero sang Cristiandad wala nagabantala sang Ginharian sang Dios. Kon ginaistorya gid man nila ang parte sa Ginharian, madamo sa ila ang nagasiling nga isa ini ka balatyagon ukon kahimtangan sa tagipusuon sang isa ka Cristiano. (Luc. 17:21) Wala nila ginabuligan ang mga tawo nga mahangpan nga ang Ginharian sang Dios isa ka gobierno sa langit nga si Jesucristo ang Manuggahom, nga amo ini ang solusyon sa tanan nga problema sang katawhan, kag malapit na lang sini dulaon ang tanan nga kalautan sa duta. (Bug. 19:11-21) Sa baylo, mas gusto nila nga dumdumon si Jesus kon Krismas kag Easter. Daw wala sila sing ideya kon ano ang himuon ni Jesus bilang bag-o nga Manuggahom sang duta. Bangod wala sila makahibalo kon ano dapat ang mensahe nga ila ibantala, matingala pa bala kita nga wala man sila makahibalo kon ano dapat ang motibo sa sini nga hilikuton?
ANO DAPAT ANG ATON MOTIBO SA PAGHIMO SINI NGA HILIKUTON?
8. Ano ang sala nga motibo sa pagbantala?
8 Ano dapat ang motibo sa pagbantala? Indi ang pagpangolekta sang kuarta kag pagpatindog sang matahom nga mga tinukod. Ginsilingan ni Jesus ang iya mga disipulo: “Nakabaton kamo nga wala sing bayad, gani maghatag kamo nga wala sing bayad.” (Mat. 10:8) Ang Pulong sang Dios indi dapat pag-inegosyo. (2 Cor. 2:17, footnote) Indi dapat paggamiton sang mga manugbantala ini nga hilikuton para makakuarta. (Basaha ang Binuhatan 20:33-35.) Bisan pa sining maathag nga sugo, ang kalabanan nga relihion nawili sa pagpangolekta sang kuarta para sa mga galastuhan sang ila simbahan. Kinahanglan nila suelduhan ang ila mga klero kag madamo nga empleyado. Bangod sini, madamo nga lider sang Cristiandad ang nagmanggaranon.—Bug. 17:4, 5.
9. Paano ginpakita sang mga Saksi ni Jehova nga husto ang ila motibo sa pagbantala?
9 Ano ang rekord sang mga Saksi ni Jehova parte sa pagpangolekta? Ang ila hilikuton ginasuportahan sang boluntaryo nga mga donasyon. (2 Cor. 9:7) Wala sing pagpangolekta nga ginahimo sa ila mga Kingdom Hall ukon kombension. Pero, sang nagligad nga tuig, ang mga Saksi ni Jehova naghinguyang sing halos duha ka bilyon nga oras sa pagbantala sing maayong balita kag nagdumala sing sobra siam ka milyon nga libre nga pagtuon sa Biblia kada bulan. Ang dalayawon sa sini kay wala sila ginasuelduhan sa ila hilikuton kag ila kuarta ang ila ginagasto. Ang isa ka researcher nagsiling parte sa hilikuton sang mga Saksi ni Jehova: “Ang ila panguna nga katuyuan amo ang pagbantala kag pagtudlo. . . . Wala sila sing klero, amo nga makakinot sila.” Gani, ano ang aton motibo sa paghimo sini nga hilikuton? Sa direkta nga sabat, ginahimo naton ini sing kinabubut-on bangod ginahigugma naton si Jehova kag ang aton isigkatawo. Katumanan ini sang tagna sa Salmo 110:3. (Basaha.)
ANO DAPAT ANG MGA PAMAAGI SA PAGBANTALA?
10. Ano ang mga pamaagi ni Jesus kag sang iya mga disipulo sa pagbantala?
10 Ano ang mga pamaagi ni Jesus kag sang iya mga disipulo sa pagbantala sang maayong balita? Ginakadtuan nila ang mga tawo bisan diin—sa publiko nga mga lugar kag sa ila mga balay. Ginapangita nila ang mga takus sa ila pagpamalaybalay. (Mat. 10:11; Luc. 8:1; Binu. 5:42; 20:20) Ginapakita sining sistematiko nga pamaagi nga wala sila sing ginapasulabi.
11, 12. Kon parte sa pagbantala sang maayong balita, ano ang kinatuhayan sang Cristiandad kag sang katawhan ni Jehova?
11 Kamusta ang mga relihion sang Cristiandad sa sini nga bahin? Ang kalabanan nga miembro sang relihion kontento na lang nga itugyan sa ila ginasuelduhan nga mga klero ang pagbantala. Pero sa baylo nga mangin “mangingisda sang mga tawo,” mas nabalaka ang mga klero sang Cristiandad nga indi maibanan ang ila mga “isda.” Kon kaisa, ginapalig-on man sang pila ka lider sang relihion ang pagbantala. Halimbawa, sang maaga nga bahin sang tuig 2001, si Pope John Paul II nagsulat sa mga miembro sang simbahan: “Sining nagligad nga mga tinuig, pirme ako nagapanawagan nga himuon ang bag-o nga pag-ebanghelyo. Ginapanawagan ko ini liwat subong . . . Dapat naton ilugon ang kakugi ni Pablo, nga nagsiling: ‘Kailo ako kon indi ko pag-ibantala ang Ebanghelyo.’” Nagsiling pa ang papa nga ini nga misyon “indi puede nga itugyan lang sa grupo sang mga ‘eksperto’ kundi responsibilidad ini sang tanan nga miembro sang Katawhan sang Dios.” Pero daw ano kadamo ang nagtuman sa sini nga panawagan?
12 Kamusta naman ang mga Saksi ni Jehova? Sila lang ang nagabantala nga si Jesus nagagahom na nga Hari sugod sang 1914. Subong sang ginsugo ni Jesus, prioridad nila ang pagbantala. (Mar. 13:10) Ang libro nga Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners nagsiling: “Para sa mga Saksi ni Jehova, ang pagbantala nga hilikuton amo ang pinakaimportante.” Nagkomento man ang awtor parte sa ginsiling sang isa ka Saksi: “Kon may ginagutom, nasubuan, kag nagamasakit, nagabulig sila, . . . pero wala nila ginakalipatan nga ang ila panguna nga hilikuton amo ang paghatag sing espirituwal nga mensahe parte sa katapusan sang kalibutan kag ang dapat himuon para maluwas.” Padayon nga ginabantala sang mga Saksi ni Jehova ini nga mensahe, kag ginasunod nila ang mga pamaagi ni Jesus kag sang iya mga disipulo.
DAW ANO DAPAT KASANGKAD INI NGA HILIKUTON, KAG ASTA SAN-O?
13. Daw ano dapat kasangkad ang pagbantala nga hilikuton?
13 Ginlaragway ni Jesus ang kasangkaron sang pagbantala sang nagsiling sia nga ang maayong balita ibantala “sa bug-os nga duta.” (Mat. 24:14) Dapat tudluan ang “mga tawo sa tanan nga pungsod.” (Mat. 28:19, 20) Ginapahangop sini nga bug-os kalibutan ang hilikuton.
14, 15. Ano ang pamatuod nga ginatuman sang mga Saksi ni Jehova ang tagna ni Jesus parte sa kasangkaron sang pagbantala? (Tan-awa ang mga piktyur sa umpisa sini nga artikulo.)
14 Para mahangpan kon paano ginatuman sang mga Saksi ni Jehova ang tagna ni Jesus parte sa kasangkaron sang pagbantala, binagbinagon naton ang pila ka impormasyon. Sa Estados Unidos, mga 600,000 ang mga klero sa nagkalainlain nga simbahan, kag mga 1,200,000 naman ang mga Saksi ni Jehova. Sa bilog nga kalibutan, sulusobra 400,000 ang mga pari sang Iglesia Katolika Romana. Daw ano naman kadamo ang mga Saksi nga nagabantala sang Ginharian? Sa bilog nga kalibutan, mga walo ka milyon ka ministro ang kinabubut-on nga nagabantala sa mga tawo sa 240 ka kadutaan. Dalayawon gid ang ila ginahimo, ang tanan sa kadayawan kag kahimayaan ni Jehova!—Sal. 34:1; 51:15.
15 Bilang mga Saksi ni Jehova, gusto naton nga mabantalaan sang maayong balita ang madamo nga tawo antes mag-abot ang katapusan. Bangod sini, pinasahi gid kita kon parte sa pag-translate kag pag-imprinta sang mga literatura sa Biblia. Minilyon ka libro, magasin, tract, kag imbitasyon sa kombension kag Memoryal ang napanagtag na naton sing libre. Ang aton mga publikasyon matigayon sa sobra 700 ka lenguahe. Sobra 200 ka milyon nga kopya sang Bag-ong Kalibutan nga Badbad sang Balaan nga Kasulatan ang naimprinta sa sobra 130 ka lenguahe. Sang nagligad lang nga tuig, nakahimo kita sing mga 4.5 ka bilyon nga literatura sa Biblia. Ang mga impormasyon sa aton opisyal nga website matigayon sa sobra 750 ka lenguahe. May iban pa bala nga relihion nga nakahimo man sini?
16. Paano naton nahibaluan nga ginatuytuyan sang espiritu sang Dios ang mga Saksi ni Jehova?
16 Asta san-o himuon ang pagbantala? Nagsiling si Jesus nga ining bug-os kalibutan nga hilikuton magapadayon asta sa katapusan nga mga adlaw, “kag dayon magaabot ang katapusan.” May iban pa bala nga relihion nga nagapadayon sa pagbantala sang maayong balita sa sining importante nga tion sa katapusan nga mga adlaw? Ang iban nga maistorya naton sa ministeryo mahimo magsiling: “Ara sa amon ang balaan nga espiritu, pero kamo lang ang nagahimo sang hilikuton.” Pero indi bala nga ang pagpadayon naton sa sini nga hilikuton nagapamatuod nga ginatuytuyan kita sang espiritu sang Dios? (Binu. 1:8; 1 Ped. 4:14) May mga tion nga ang pila ka relihion nagtinguha nga himuon ang ginahimo sang mga Saksi ni Jehova, pero napaslawan sila. Ang iban nagtilawtilaw nga mangin misyonero, pero sa malip-ot lang nga tion, dayon nagbalik sila sa ila naandan nga pagkabuhi. May iban naman nga nagpamalaybalay, pero ano bala ang ila ginabantala? Ang sabat sa sini nga pamangkot nagapakita nga wala nila ginahimo ang hilikuton nga ginsugdan sang Cristo.
SIN-O GID ANG NAGABANTALA SANG MAAYONG BALITA SUBONG?
17, 18. (a) Ngaa mapat-od naton nga ang mga Saksi ni Jehova amo ang nagabantala sang maayong balita sang Ginharian subong? (b) Ngaa nakapadayon kita sa pagbantala?
17 Gani sin-o gid ang nagabantala sang maayong balita sang Ginharian subong? Masiling naton nga may bug-os nga pagsalig: “Ang mga Saksi ni Jehova!” Ngaa? Bangod ginabantala naton ang husto nga mensahe, nga amo ang maayong balita sang Ginharian. Paagi sa pagkadto sa mga tawo, ginahimo man naton ang husto nga mga pamaagi. Ginahimo naton ang pagbantala nga may husto nga motibo, nga amo ang gugma, indi ang kuarta. Ginahimo naton ang pinakamasangkad nga hilikuton, nga nagalab-ot sa mga tawo sa tanan nga pungsod kag lenguahe. Kag padayon naton nga himuon ini nga hilikuton, tubtob mag-abot ang katapusan.
18 Nagadayaw gid kita sa ginahimo sang katawhan sang Dios sa sining tion sang katapusan. Pero paano nangin posible ini tanan? Ginsabat ini ni apostol Pablo sa iya sulat sa mga taga-Filipos: “Ang Dios amo ang isa nga nagapapagsik sa inyo, nga nagahatag sa inyo sang handum kag kusog nga himuon kon ano ang iya nahamut-an.” (Fil. 2:13) Kabay pa nga padayon kita tanan nga papagsikon sang aton mahigugmaon nga Amay samtang ginahimo naton ang aton bug-os nga masarangan sa pagtuman sang aton ministeryo.—2 Tim. 4:5.


text:
GITIB SA KINABUHI
ABS-CBN Garden—Duna koy pait nga nahibaw-an sa anapog sukad sa paglusad namo sa Kapamilya Backyard Gardening Project sa ABS-CBN Regional Broadcast Complex. Bisan unsaon namo siyag bugwal, kay ang anapog usa sa man sa mga sangkap sa paghimog semento, mogahi ra gihapon pagbalik kon mauwanan.
Mao diayng nagtuhoy lang ang una namong mga tanom. Sa wa pa mi magtagad pagkat-on sa pagpasusi sa kalidad sa yuta. Mga tawong ug okra labihang daota. Nga mangalaya na mao pa gani pagpamunga. Salamat sa mga eksperto sa agrikultura gikan sa kagamhanan ug pribadong sektor nga naluoy namo, mapuslan pa diayng among yuta ginamit ang organic fertilizer.
-o0o-
Karon tambok nang among mga tamatis, tawong, petsay ug sangig. Ang mga lawngon gikan sa Cebu City Agriculture Office ug Cebu Provincial Agriculture Office. Nahasol hinuon mi sa mga dahon sa petsay nga nangabuslot. Nagpalaban mig tubig nga may sabon iglalaba, agad sa tambag sa mga sakop sa Cebu City Federation of Farmers. Naglaraw sab ming mogamit og siling kulikot. Apan nipasabot ang taga Kapitolyo nga unya na mi mabalaka kon maapil nag kabuslot ang mga udlot.
Nakahimo na sab mig duha ka gagmayng seed beds. Kansang yuta gipalapwaan una sa taga Kapitolyo sa wa pa namo luyongi og mga binhi gikan sa East West Seeds. Mahinamon ming nagpaabot sa paggitib sa labing unang mga tilimad-on sa kinabuhi.
-o0o-
Budlay ang pagpananom. Apan ang kinaiyahan dunay iyang kaugalingong paagi pagpasalig nga di mausik ang imong kahago. Daghang salamat sab sa mga tigpaminaw sa DYAB Abante Bisaya nga nag-una namo pagtikad sa gagmay nilang mga luna. Wa mohikaw sa ilang kasinatian ni naghinakog sa pagpatilaw namo sa buhong nilang ani.
Uban sa way pag-awop nga kadasig sa among kaubanang kawani sa ABS-CBN Cebu, masaligon kong matiwas gyod namo pagtikad ang kinatibuk-ang luna. Apil nang labing suok nga napuno pa ron sa mga basura. Bahalag hinay-hinay. Basta kanunay.
-o0o-
Hinaot wa pa mo pul-i og tabang namo. Kay mamarayeg na sab mi. Nahurot nang organic fertilizer nga hinatag sa Kapitolyo, City Hall ug Gawad Kalinga. Apan mauwaw na ming mangayo. Kinsay makatultol namo sa tighimog vermicast nga makabungat og labing makiangayong presyo?Timan-i nga ang tumong sa proyekto maong pagdasig sa katawhan sa pagpananom batok sa kalibotanong krisis. Di makatabang namo, ug nila, kon kanunay lang hatagan og hungitan sa tanang sangkap ug teknolohiya. Mas makaayo alang sa tanang hingtungdan kon tugotan sab ming motakilid paggasto, mokupay sa kaging nga anapog aron kapulihan og mas tambok nga yuta, motapok sa layang dahon, sanga ug ubang biya aron madugta duol sa mga tanom ug mobuhi og mga wati ug bacteria nga motabang paghimo sa among kaugalingong organic fertilizer. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com


text: 3 Sa kataposan, akong mga igsoon, magpadayon sa pagmaya diha sa Ginoo.+ Ang pagsulat sa samang mga butang alang kaninyo dili makahasol kanako, kondili kini maoy alang sa inyong kaluwasan.2 Pagbantay sa mga iro,+ pagbantay sa mga mamumuhat ug kadaot, pagbantay kanilang nagahiwa sa unod.+3 Kay kita mao ang may tinuod nga pagkatinuli,+ nga naghatag ug sagradong pag-alagad pinaagi sa espiritu sa Diyos+ ug nanghambog diha kang Kristo Jesus+ ug wala magsalig diha sa unod,+4 bisan tuod ako, kon may bisan kinsa man, aduna gayoy pasukaranan sa pagsalig usab diha sa unod.Kon aduna may laing tawo nga naghunahunang siya may pasukaranan sa pagsalig diha sa unod, ako labi pa gayod:+5 gituli sa ikawalong adlaw,+ gikan sa banay sa Israel, sa tribo ni Benjamin,+ natawo nga usa ka Hebreohanon gikan sa mga Hebreohanon;+ kon bahin sa balaod, usa ka Pariseo;+6 kon bahin sa kasibot, naglutos sa kongregasyon;+ kon bahin sa pagkamatarong nga pinaagi sa balaod, usa nga walay-ikasaway.7 Apan ang mga butang nga kaniadto maoy ganansiya alang kanako, kini giisip ko nga kapildihan tungod kang Kristo.+8 Ngani, bahin niana, sa pagkatinuod giisip ko usab ang tanang butang nga kapildihan tungod sa pagkalabaw ug bili sa kahibalo ni Kristo Jesus nga akong Ginoo.+ Tungod kaniya nadawat ko ang kapildihan sa tanang butang ug giisip kini nga mga basura,+ aron akong maangkon si Kristo9 ug makaplagan nga nahiusa kaniya, nga nagbaton, dili sa akong kaugalingong pagkamatarong, nga pinasukad sa balaod,+ kondili nianang pinaagi sa pagtuo+ kang Kristo, ang pagkamatarong nga nagagikan sa Diyos pinasukad sa pagtuo,+10 aron mailhan siya ug ang gahom sa iyang pagkabanhaw+ ug ang panag-ambitay diha sa iyang mga pag-antos,+ nga magatugyan sa akong kaugalingon sa kamatayon nga sama sa iyaha,+11 aron makita kon ako sa bisan unsang paagi makabaton sa mas sayo nga pagkabanhaw+ gikan sa mga patay.12 Dili nga ako nakadawat na niini o nahingpit na,+ kondili ako nagapangagpas+ aron makita kon ako bang mahuptan+ usab kanang alang niana ako gihuptan+ usab ni Kristo Jesus.13 Mga igsoon, wala ko pa isipa ang akong kaugalingon nga nakahupot na niini; apan may usa ka butang bahin niini: Ginakalimtan ang mga butang sa luyo+ ug nagapangab-ot sa mga butang sa unahan,+14 ako nagapangagpas sa tumong+ alang sa ganti+ nga pagkatinawag+ sa Diyos ngadto sa itaas pinaagi ni Kristo Jesus.15 Busa, kitang tanan nga mga hamtong,+ magbaton niini nga tinamdan sa pangisip;+ ug kon kamo may pangisip nga nakiling nga sukwahi niining bahina, ipadayag sa Diyos nganha kaninyo ang tinamdan nga anaa sa itaas.16 Bisan pa niana, sa unsa mang sukod nga kita nakahimo na ug pag-uswag, magpadayon kita sa paglakaw nga mahusay+ niining samang rutina.17 Magkahiusa kamo nga mahimong mga tigsundog+ kanako, mga igsoon, ug ipunting ang inyong mata kanila nga nagalakaw sa paagi nga nahiuyon sa panig-ingnan nga inyong nabatonan dinhi kanamo.+18 Kay adunay daghan, ako subsob nga naghisgot kanila kaniadto apan karon ako maghisgot usab kanila uban ang paghilak, nga naglakaw ingong mga kaaway sa estaka sa pagsakit ni Kristo,+19 ug ang ilang kataposan maoy kalaglagan,+ ug ang ilang diyos mao ang ilang tiyan,+ ug ang ilang himaya gilangkoban sa ilang kaulawan,+ ug ang ilang kaisipan anaa sa mga butang sa yuta.+20 Alang kanato, ang atong pagkalungsoranon+ nagalungtad sa mga langit,+ nga gikan sa maong dapit usab kita maikagong nagahulat+ sa usa ka manluluwas, ang Ginoong Jesu-Kristo,+21 kinsa magausab sa atong gipaubos nga lawas+ aron mahiuyon sa iyang mahimayaong lawas+ sumala sa paglihok+ sa gahom nga iyang nabatonan, bisan gani sa pagsakop+ sa tanang butang ilalom kaniya.


text:
LEKSIYON 21
Unsa ang Bethel?
Ang Bethel maoy Hebreohanong ngalan nga nagkahulogang “Balay sa Diyos.” (Genesis 28:17, 19) Kini haom nga pagtawag sa mga pasilidad sa mga Saksi ni Jehova sa tibuok kalibotan diin ginaorganisar ug ginasuportahan ang buluhatong pagsangyaw. Ang Nagamandong Lawas nag-alagad sa tibuok-kalibotang hedkuwarter sa New York State, U.S.A., ug gikan didto kini nagdumala sa buluhaton sa mga sangang buhatan sa daghang nasod. Sa katibuk-an, ang mga nag-alagad sa maong mga pasilidad gitawag ug pamilyang Bethel. Samag pamilya, sila nag-uban sa pagpuyo, pagtrabaho, pagpangaon, ug pagtuon sa Bibliya.—Salmo 133:1.
Espesyal nga dapit diin ang mga membro niini nga pamilya masakripisyohong nag-alagad. Sa matag Bethel, adunay Kristohanong mga lalaki ug babaye nga bug-os panahong nagtuman sa kabubut-on sa Diyos ug nagpalambo sa intereses sa Gingharian. (Mateo 6:33) Sila walay suweldo, apan gitagan-ag puy-anan, pagkaon, ug alawans alang sa personal nga galastohan. Ang matag usa sa Bethel giasaynag trabaho—sa opisina, kosina, o sa komedor. Ang uban giasayn sa imprentahan o tahianag libro, paghinlog kuwarto, panglaba, maintenance, o uban pa.
Puliking dapit nga nagsuportar sa pagsangyaw sa Gingharian. Ang pangunang katuyoan sa Bethel mao ang pagpakaylap sa kamatuoran sa Bibliya ngadto sa labing daghang tawo. Kining brosyura maoy usa ka pananglitan. Kini gisulat ubos sa pagdumala sa Nagamandong Lawas, gipadala pinaagig computer ngadto sa gatosan ka tem sa mga maghuhubad sa tibuok kalibotan, ug giimprenta sa paspas kaayong mga makina diha sa ubay-ubayng pasilidad sa Bethel, ug gipadala sa kapig 110,000 ka kongregasyon. Sa matag ang-ang sa maong proseso, ang mga pamilyang Bethel nagsuportar gayod sa labing dinaliang buluhaton—ang pagsangyaw sa maayong balita.—Marcos 13:10.
Kinsay nag-alagad sa Bethel, ug unsay mga tagana alang kanila?
Unsang dinaliang buluhaton ang gisuportahan sa mga kalihokan sa Bethel?
Pagkat-og Dugang
Video Clip: Mga Saksi ni Jehova Nagsangyaw sa Tibuok Kalibotan
Sayra kon nganong naggugol kami ug binilyong oras sa pagsangyaw sa ginatos ka pinulongan.


text:
ANG BIBLIA NAGAPABAG-O SANG KABUHI
Natun-an Ko nga Respetuhon ang mga Babayi kag ang Akon Kaugalingon
NATAWO: 1960
PUNGSOD: PRANSIA
KABUHI SANG UNA: MASINGKI NGA ADIK SA DROGA, WALA RESPETO SA MGA BABAYI
ANG AKON NAGLIGAD:
Natawo ako sa Mulhouse, sa aminhan-nasidlangan sang Pransia, sa isa ka imol kag magamo nga lugar malapit sa siudad. Nadumduman ko nga sang bata pa ako nagailinaway ang mga pamilya sa amon lugar. Sa amon pamilya, ginapakanubo ang mga babayi kag halos wala sila ginakonsulta sang mga lalaki. Gintudluan ako nga ang babayi para lang sa kusina kag mag-atipan sa mga lalaki kag kabataan.
Mabudlay ang akon kahimtangan sang bata pa ako. Sang dies anyos ako, napatay ang akon amay bangod sang iya pagkapalainom. Pagligad sang lima ka tuig, naghikog ang isa ko ka magulang nga lalaki. Sa sina man nga tuig, nasaksihan ko ang pagpatay sa isa ka tawo bangod sang pag-ilinaway sang pamilya, kag nakibang gid ako. Gintudluan ako sang akon pamilya kon paano maggamit sang kutsilyo kag pusil kag magbato kon ginaaway ako. Bangod magamo ang akon kabuhi sang pamatan-on ako, nagpalainom ako kag ginpuno sing tattoo ang akon lawas.
Sang 16 anyos ako, nagainom ako sing 10 asta 15 ka botelya sang beer kada adlaw, kag dayon nagdroga ako. Para may igasto ako sa akon bisyo, nagapamaligya ako sang scrap nga salsalon kag nagapangawat. Sa edad nga 17, napriso na ako. Sa kabug-usan, 18 ka beses ako nga ginsentensiahan bangod sa pagpangawat kag pag-abusar.
Naglala pa gid ang akon bisyo sang beintehon na ako. Nagasuyop ako sing mga 20 ka stick sang marijuana kada adlaw kag nagatomar sang heroina kag iban pa nga ginadumilian nga droga. Pila ka beses nga diutayan lang ako mapatay bangod nasobrahan sini. Nagbaligya man ako sing droga, amo nga pirme lang ako may dala nga pusil kag kutsilyo. Isa ka bes, gintiro ko ang isa ka lalaki, pero maayo lang kay nag-igo sa bilya sang iya paha ang bala! Sang 24 anyos ako, napatay ang akon iloy kag labi ako nga nagsingki. Kon makita ako sang mga nagalakat sa dalan nga nagapadulong nagatabok sila sa karsada kay nahadlok sila sa akon. Bangod pirme ako nadalahig sa inaway, masami nga ginahunong ako kon Sabado kag Domingo sa estasyon sang pulis ukon ginadala sa ospital para magpatahi sang akon mga pilas.
Nangasawa ako sang 28 anyos ako. Subong sang ginapaabot ninyo, wala ko ginarespeto ang akon asawa. Ginainsulto ko sia kag ginasakit. Daw indi kami mag-asawa. Abi ko bastante na nga hatagan ko lang sia sang madamo nga alahas nga kinawatan. Dayon, may natabo nga wala ko ginapaabot. Nagtuon sia sang Biblia sa mga Saksi ni Jehova. Pagkatapos sang iya una nga pagtuon, nag-untat sia sa pagpanigarilyo, wala na niya ginbaton ang kinawatan nga kuarta, kag ginbalik niya sa akon ang mga alahas. Naakig gid ako. Ginpamatukan ko ang iya pagtuon sa Biblia, kag ginabugahan ko sia sa guya sang aso sang sigarilyo. Ginpakalain ko man sia sa amon mga kaingod.
Isa ka gab-i, bangod sa kahulugbon, indi hungod nga nasunog ko ang amon apartment. Ginsalbar ako sang akon asawa kag ang amon lima ka tuig nga bata nga babayi. Sang naumpawan ako, ginkonsiensia ako. Pamatyag ko, indi na ako mapatawad sang Dios. Nadumduman ko ang ginsiling sang pari nga ang malain nga tawo makadto sa impierno. Bisan ang akon psychiatrist nagsiling: “Sobra na ang imo ginahimo! Wala ka na tsansa nga magbag-o.”
KON PAANO GINBAG-O SANG BIBLIA ANG AKON KABUHI:
Pagkatapos sang sunog, nagsaylo kami sa balay sang akon ugangan. Sang ginbisitahan sang mga Saksi ang akon asawa, ginpamangkot ko sila, “Mapatawad pa bala sang Dios ang akon mga sala?” Ginpabasa nila sa akon sa Biblia ang 1 Corinto 6:9-11. Ginsambit diri ang mga buhat nga ginapakamalaut sang Dios, pero nagsiling man ini: “Amo sina anay ang iban sa inyo.” Ginpasalig ako sini nga may tsansa pa ako nga magbag-o. Ginpasalig man ako sang mga Saksi nga ginahigugma ako sang Dios sang ginbasa nila sa akon ang 1 Juan 4:8. Napalig-on ako sini, gani ginpangabay ko ang mga Saksi nga tun-an ako sa Biblia sing duha ka beses kada semana, kag nagtambong ako sa ila Cristiano nga mga pagtilipon. Pirme ako nagapangamuyo kay Jehova.
Sa sulod sang isa ka bulan nga pagtuon, gin-untatan ko na ang pagdroga kag pag-inom. Nabatyagan ko ang epekto sini sa akon lawas. Nagadamgo ako sing malain, nagasakit ang akon ulo, nagapalaminhod ang akon lawas, kag nabatyagan ko ang iban pa nga sintoma sang pag-untat ko sa akon bisyo. Pero, nabatyagan ko man nga ginabuligan ako ni Jehova kag ginapalig-on. Daw pareho ako kay apostol Pablo. Nagsulat sia parte sa bulig sang Dios sa iya: “Sa tanan nga butang may kusog ako paagi sa isa nga nagapabakod sa akon.” (Filipos 4:13) Sang ulihi, nauntatan ko gid man ang pagpanigarilyo.—2 Corinto 7:1.
Magluwas nga nabuligan ako sang Biblia nga mangin maayo ang akon kabuhi, nag-uswag man ang pagkabuhi sang amon pamilya. Nagbag-o ang akon panimuot sa akon asawa. Ginarespeto ko na sia kag nagasiling na ako sing “palihug” kag “salamat.” Nangin maayo man ako nga amay sa amon bata nga babayi. Pagkatapos sang isa ka tuig nga pagtuon sa Biblia, gindedikar ko ang akon kabuhi kay Jehova kag nagpabawtismo, pareho sa ginhimo sang akon asawa.
MGA BENEPISYO:
Ginsalbar gid sang mga prinsipio sa Biblia ang akon kabuhi. Bisan ang mga indi Saksi nga miembro sang akon pamilya nagsiling nga basi napatay na ako bangod sa pagdroga ukon napatay sa away.
Ginbag-o gid sang mga panudlo sang Biblia ang kabuhi sang akon pamilya kay gintudlo sini sa akon ang akon mga responsibilidad bilang bana kag amay. (Efeso 5:25; 6:4) Updanay na kami sang akon pamilya sa paghimo sang mga hilikuton. Sa karon, sa baylo nga para lang sa kusina ang akon asawa, nalipay ako nga suportahan sia sa iya hilikuton bilang bug-os tion nga ebanghelisador. Kag nalipay man sia nga suportahan ako bilang isa ka gulang sang kongregasyon.
Daku gid ang epekto sa akon kabuhi sang gugma kag kaluoy ni Jehova nga Dios. Gusto ko gid isugid ang iya mga kinaiya sa mga nadulaan na sing paglaum nga magbag-o, kay amo sina ang pagtamod anay sa akon sang kalabanan. Nahibaluan ko nga ang Biblia may gahom sa pagbulig kay bisan sin-o nga matigayon ang matinlo kag may katuyuan nga kabuhi. Wala lamang ako gintudluan sang Biblia nga higugmaon kag respetuhon ang iban, lalaki man ukon babayi, kundi gintudluan man ako sini nga respetuhon ang akon kaugalingon.
Magtuon sing Dugang Pa
Paano ang mga Prinsipio sa Biblia Makabulig sa Aton?
Ginpaathag ni Jesus kon ngaa kinahanglan naton ang panuytoy kag kon ano ang duha ka panguna kag pinakaimportante nga prinsipio sa Biblia.


text:
1 Samuel 23Ang Pulong Sang Dios (HLGN)
Ginluwas ni David ang Banwa sang Keila
23 Sang ginsugiran si David nga ginasalakay sang mga Filistinhon ang Keila kag ginapanguha nila ang mga patubas, 2 nagpamangkot siya sa Ginoo, “Salakayon ko bala ang mga Filistinhon?” Nagsabat ang Ginoo sa iya, “Sige, salakaya sila kag luwasa ang Keila.” 3 Pero nagsiling ang mga tinawo ni David, “Nahadlok gani kami diri sa Juda; ano na gid ayhan kon magkadto pa sa Keila kag magpakig-away sa mga Filistinhon!” 4 Nagpamangkot liwat si David sa Ginoo, kag nagsiling ang Ginoo sa iya, “Magkadto ka sa Keila, kay padag-on ko ikaw batok sa mga Filistinhon.” 5 Gani nagkadto si David kag ang iya mga tinawo sa Keila kag nagpakig-away sa mga Filistinhon. Madamo nga mga Filistinhon ang ila ginpamatay, kag ginpanguha nila ang ila kasapatan. Naluwas nila ang mga taga-Keila.
6 (Sang nagpalagyo si Abiatar kag nagkadto kay David sa Keila, gindala niya ang espesyal nga panapton sang pari.)
Ginlagas ni Saul si David
7 May nakasugid kay Saul nga si David nagkadto sa Keila. Gani nagsiling si Saul, “Gintugyan siya sang Dios sa akon, kay daw sa ginpriso lang niya ang iya kaugalingon sa iya pagsulod sa banwa nga napalibutan sang pader.” 8 Ginpatipon dayon ni Saul ang tanan niya nga mga soldado sa pagkadto sa Keila kag sa pagkibon kay David kag sa iya mga tinawo. 9 Sang mahibaluan ni David ang plano ni Saul, ginsilingan niya si Abiatar nga pari nga kuhaon ang espesyal nga panapton sang pari. 10 Nagsiling dayon si David, “O Ginoo, Dios sang Israel, nabalitaan ko, nga imo alagad, nga nagplano si Saul sa pagkadto diri sa Keila sa paglaglag sini nga banwa tungod sa akon. 11 Magakadto bala diri si Saul suno sa akon nabatian? Itugyan bala ako sang mga pumuluyo sang Keila kay Saul? O Ginoo, Dios sang Israel, sugiri ako nga imo alagad.” Nagsabat ang Ginoo, “Huo, makadto si Saul.” 12 Nagpamangkot liwat si David, “Itugyan bala ako kag ang akon mga tinawo sang mga pumuluyo sang Keila kay Saul?” Nagsabat ang Ginoo, “Huo, itugyan nila kamo.” 13 Gani naghalin sa Keila si David kag ang iya 600 ka tinawo, kag nagsaylo-saylo sila sang lugar. Sang nabalitaan ni Saul nga nagpalagyo si David halin sa Keila, wala na siya magkadto didto.
14 Nagpanago si David sa kabukiran sa kamingawan sang Zif. Adlaw-adlaw ginapangita siya ni Saul, pero wala gid siya gintugyan sang Dios kay Saul.
15 Isa sina ka adlaw, samtang didto si David sa Horesh sa kamingawan sang Zif, nabalitaan niya nga nagapakadto didto si Saul sa pagpatay sa iya. 16 Nagkadto didto si Jonatan sa iya sa Horesh sa pagpalig-on sa iya nga buligan siya sang Dios. 17 Nagsiling si Jonatan, “Indi ka magkahadlok kay ang akon amay indi makatandog sa imo. Nahibaluan mismo sang akon amay nga mangin hari ka sang Israel, kag mangin ikaduha lang ako sa imo.” 18 Naghimo dayon sila nga duha sang kasugtanan sa presensya sang Ginoo. Dayon nagpauli si Jonatan, pero si David iya nagpabilin sa Horesh.
19 Karon, may mga taga-Zif nga nagkadto kay Saul sa Gibea kag nagsiling, “Si David nagapanago sa amon didto sa Horesh sa kabukiran sang Hakila, sa bagatnan sang Jeshimon. 20 Gani, Mahal nga Hari, kadto ka didto kon san-o ang gusto mo kay bahala na kami sa pagtugyan sa iya sa imo.” 21 Nagsabat si Saul, “Pakamaayuhon kamo sang Ginoo sa inyo pagkabalaka sa akon. 22 Sige, pauli na kamo kag siguruha ninyo kon diin siya permi nagakadto kag kon sin-o ang nakakita sa iya didto, kay nahibaluan ko nga maayo gid siya magpadihot. 23 Hibalua ninyo ang tanan nga lugar nga iya ginapanaguan, kag balik kamo diri sa akon kon sigurado gid. Dayon maupod ako sa inyo; kag kon ara pa siya sa isa ka lugar pangitaon ko siya bisan latason ko pa ang bug-os nga duta sang Juda.” 24 Gani nag-una sila kay Saul sa Zif.
Karon, didto si David kag ang iya mga tinawo sa kamingawan sang Maon sa Kapatagan sang Jordan, sa bagatnan sang Jeshimon. 25 Pag-abot ni Saul kag sang iya mga tinawo sa Zif, ginpangita nila si David. Sang mahibaluan ini ni David, nagpanago siya sa dako nga bato sa kamingawan sang Maon, kag didto siya nagtiner. Sang mabalitaan ini ni Saul, nagkadto siya sa kamingawan sang Maon sa pagpangita kay David. 26 Si Saul kag ang iya mga tinawo didto sa pihak nga kilid sang bukid, kag si David iya kag ang iya mga tinawo sa pihak man nga kilid sang bukid nga nagadali-dali sa pagpalagyo kay Saul. Sang malapit na lang maabutan ni Saul kag sang iya mga tinawo si David kag ang iya man mga tinawo, 27 may mensahero nga nagpalapit kay Saul kag nagsiling, “Dali, balik anay! Kay ginasalakay sang mga Filistinhon ang aton nasyon.” 28 Gani nag-untat si Saul sa paglagas kay David kag nagbalik siya sa pagpakig-away sa mga Filistinhon. Tungod nga sa sina nga lugar nagsipak si David kag si Saul, ang ina nga lugar gintawag nga “Bato nga Ginsipakan.” 29 Halin didto, nagkadto si David sa En Gedi kag didto nagpanago.