text:
A MI HERMANA JULIA
En testimonio da cariño,
El. Autor.
La accion pasa en Cebù. Época actual. [1]
Gula XIII—Ning bahina, ang mga Doctor manglakaw, dili moawit. Sa sulod moawit ang mga babaye ning mosunód:
Ang tawong mangguialaman
Hataas ang salabutan
Kay buut gayúd niya kasayran
Ang butáng nga iyang nalibgan.
Kiníng awita balikon makaduhá. Ug tapus niini, awiton sa mga Doctor kiníng mosunód:
¡Mabuhi ang mga Doctores!
nga ginganlan Astrólogo,
Canonista, Filósofo,
Medicina, Hangin, Leyes
ug ang bantugang Teólogo.
Ug sa gihapon pagdalaygon
kay sa atong Yutang-Natawhan
sa dungóg kitá natingban
ug kanato waláy motupong
kay hataas ang kinaadman.
Inigkahumán, managluwa ang tagsatagsa nianang mga balak nga anaa sa dahong ika 22, ug inawitan gihapon, kutub sa sulod, sa “Ang tawong mangguialaman”, manulod sa too.
Kutab sa “Ang tawo nga bantugan” hangtud sa “Ug dakú ang kapuslanan” waláy labut.
Esta obra es propiedad de su autor, y nadie podra, su permiso, reimprimirla ni representarla.
El autores reserva el derecho de traduccion.
Los correspondales de ANG SUGA son los exclusivamente encargados de conceder ó negar el permiso de representacion y del cebro de los derechos de propiedad (P. 100’00 por cada representacion) Pago adelantado. [5]
USA KA DALAN SA SUGBU. SA TOO USA KA DAKUNG BALAY, BINANTAYAN SA DAGHANG MGA SUG-ANAN. SA DALAN NAGALABAY ANG MGA TAWO: ANG UBAN NANAGBITBIT MGA SUG-ANAN, UG ANG MGA BATA MANAGGUYOD SA MGA “CONEJO” UG SAKAYANG PAPEL, SA HALAYO MABATI ANG DAYEGON NGA DINUYOGAN SA SISTA NGA PAGATUBAGTUBAGON SA ORKESTA.—GABII.
—Filó, Tonay, Pablo ug Mario.—
(Gikan sa kilid nga wala)
Tonay
¡Jesus! ¡Pagkalangâs karóng gabhiona!
Pablo
¿Mahibulong ka pa gayúd?
Mario
Maó gayúd ang “Noche Buena” sa mga Pilipinhon.
Filó
¿Nanay, manimba ba kitá karóng gabii?
Tonay
¿Mangotana ka pa gayúd? ¿Walá ka mahibaló nga ang mosimba karóng gabii makadawát sa “Bendicion papál”?
(Si Mario magtukikí pagkatawá).
Pablo
Apan... Tonay, akó dili makauban kaninyo: pabilin akó sa baláy.
Tonay
¿Ngano, señóoor? (Kusion si Pablo).
[6]
Pablo
¡Ayaaay!
Tonay
¿Ngano?
Pablo
Gilabdan akó sa ulo. Nahubóg akó.
Tonay
Kong hubóg ka, sacá sa taas ug katulog. Tala na Filó. (Si Tonay ug si Filó manulod sa baláy).
Pablo ug Mario.
Pablo
¿Nakadungóg ka? (Si Mario magyangoyangó sa ulo). ¡Kalohaán na karón ka tuig ang pagantus ko nianang babayehana!...
Mario
Imong salá...
Pablo
Duna kay katarungan. Kong dili pa lamang tungúd sa akong anák, gilapis ko untá kaná pag...
(Dili makatibawas pagsulti: ang iyang baba tabonan ni Mario sa kamót).
Mario
¡Sit! Tingali dunay makadungóg. (Si Mario bitaron ni Pablo sa usá ka daplín).
Pablo
¡Ah, Mario! Karóng gabhiona tangkod nga unóm ka tuig... (Maghinoktok ug modukó).
Mario
Nahinumdum pa akó kaayo. Usá ka gabiing “Noche Buena” usáb. Mahayag kaayo ang bulan. Nagasuroysuroy kitá, ug sa pagpamaoli, maó gayúd usáb ang paggulá nianang ganghaán niadtong banyagang Pepe nga nagbuling sa imong dungóg. Atong gisagnonotan...
Pablo
Ug ang paghitungúd nianang punoan sa [7]Magtalisay, atong hiapsan. Mosukol unta imong gigunitan....
Mario
Imong gipuspusan sa ulo...
Pablo
Ug ang banyaga napukan.
Mario
Mikirig ug imong gitusáktusák sa baraw arón matiwás.
Pablo
Ug dayon tang panalagan.
Mario
Napadulong kitá sa Simbahan.
Pablo
Ug hangtud karón waláy nahibaló niadtong salá nga atong gibuhat. (Ihonghong).
Mario
Ug tungúd sa akong pag-unong kanimo, imong gisaad kanako ang kamót sa imong anák.
Pablo
¡Ah, Mario! Dili kay maó da kaná. Lakip ang kinabuhi ko imo, kong imong kinahanglanon. Imo akóng gitabangan sa paghugas sa buling sa akóng dungóg: ang dugó niadtong banyaga nakapapas sa bulíng nga gidalá ko ning agtang... ¡Si Tonay na lamang ang walá ko pa kapanimalusi; apan modangat da gihapon ang adlaw...
Mario
Nan, kanus-a pa man kahá nimo tumana ang imong gisaad kanako?
Pablo
Kong sa akong bahin, dugay na untá kaayo; apan kiníng akong asawa dili gayúd buut kanimo. nimo. Ambut nganong gikasilagan ca.
Mario
Tungúd kahá sa akong pagkakabús...
[8]
Pablo
Kong “mayor de edad” pa lamang si Filó, karón dayon dad-on ko kamó sa atubangan sa usá ka Pari kun sa usá ka Maghuhukom.
Mario
Ngano, ¿kay kong dili “mayor de edad”?
Pablo
Dili kamó kaslon kong dili kanyonan sa mga ginikanan.
Mario
Nan, ¿magahulat pa diay akó?
Pablo
Dili na. Arón mo makita kong akó nagalimbong kanimo ug walá akoy kabubut-on sa pagtuman sa akong saad, tugotan ko ikaw sa pagtaban sa akong anák. Karóng gabii dad-a sa Convento kun sa Hukmanan.
Mario
¿Unsaon ko man pagdalá?
Pablo
Tan-awa si Iyá Biyay, kanáng silingan kong “beata”, pahapitá kang Filó arón sa pagpanimba. Sultihan ko ang ang akong anák.
Mario
¿Ug unya?
Pablo
¡Ah!... Tugon ko lamang kanimo, tamda bayá ang dungóg sa akong anák. Gikan sa Simbahan, padulong bayá dayon sa Convento kun sa Hukmanan.
Mario
Kong si Ñora Tonay dili gihapon mouyon?...
Pablo
Kaná masayón na. Akó da ang mahibaló.
Pablo ug Mario.—Si Tonay motambo.
Tonay
Amboy, saká na.
(Si Pablo ug si Mario manghikugáng. Si Mario [9]modagkut sa cigarilyo).
Pablo
¡Atuat na!
Tonay
¿Unsa pay gibuhat mo dihá?
Pablo
Nagpahayahay pa.
Tonay
Maanindot hinoon. Maó diay kaná ang gilabdan sa ulo? ¡Saká dirí! ¡Dalí! ¿Buut ka pa gayúd nga manaog akó?
Pablo
A...a...adto na akó. (Magkabuang). ¿Ug ikaw Mario?
Mario
Magasuroysuroy pa. (Mopig-it sa kamót ni Pablo). Nan, hangtud ugmá, ug maayong gabii.
(Mabati ang kagahob sa tawo).
Pablo
(Nagapadulong sa ganghaán sa iyang baláy) ¿Unsa kaná?
Tonay
Ang Balitaw.
Pablo
¿Pasayaw ba kitá?
Tonay
Oo, pasayaw.
Pablo
Saká, Mario, ¿dili ka motan-aw?
(Magasugod ang músiko).
Mario
Ayaw na lamang: ari lamang akó sa ubús.
Ang Balitaw ug mga tawong kuyog.—Pablo ug Tonay.
Tanán
Ñor, maayong pasko! Pasayaw ka ba sa Balitaw?
Pablo
(Nagasulod sa ganghaán). Oo, sayaw, sayaw.
[10]
Si Filó motambo sa luyó sa iyang Inahan.
Lalake
Maayong gabii,
¡oh!, dalagang maanyag,
bitoon sa Langit
nga dinhi natagak.
Pasayloa kiníng nagasangpit
sa pagsaysay sa iyang mga kasakit;
kong kaloy-an mo siyá
ang kalipay maó
ang magahari sa iyang kinabuhi.
Babaye
Ikaw usáb batagan
sa maayong gabii.
¿Unsay imong tuyo
sa pag-anhi dinhi...?
Nagalibog, ondó, ang akong ulo,
nga kalooy man ang imong gihangyo,
kay walá ko hisayre
ang imong gibati;
hilanat ba kahá kun kabuhi.
L.
Kasakit sa gugma
ang akong ginaantus,
ikaw ang hinungdan
kalipay kon tim-os.
Basa kay ikaw man ang nainguan,[11]
ang kalooy ayaw pag-itungina:
tipigan mo akó
nianang dughan mo
aron makab-ut ko ang kabulahanan...
B.
¡Ay! dili mahimo
ang pagtipig ning dughan
sa usá ka gugma
nga salingkapaw.
Ang sa babaye bayáng kasingkasing
dili sama sa sangá sa kahoy,
nga kong tutugpahan
sa langgam lumalangyaw,
dili mobati sa kadagaang.
L.
Kalipay ning dughan
ug pinili kong bulak,
sa paghigugma
ayaw pagkatahap.
Gihigugma ko ikaw sa tinuod
sulod sa hatás nga panahón,
ugaling walá ka
masayod kanako
kay gihalaran ko ikaw sa tago.
B.
¿Unsay kamatuoran?
L.
¡Kiníng kasingkasing!
B.
¡Dili katohoan...¡
L.
Saksing dili mabalhin...
L.
Kong mahimo pa lamang, Inday, nako[12]
pagbukás kanimo ning dughan,
makita mo gayúd
nga sa iyang sulod
ang larawan mo da ang gihalaran.
B.
Imo kutub karón
ang akong kasingkasing...
L.
¡Salamat kanimo,
maanyag nga “jazmin”!
¿Dili na ba kahá gayúd mabalhin
ang pagbati mo, Inday, karón kanako?
B.
Sahí nianang bakó
sa mga kawayan,
nga dili, ¡dili gayúd maliso...!
B. ug L.
¡Bulahang kasingkasing
ang magakatipon,
ginapus sa gugma
nga waláy pagkabalhin!
Kasinahan sa kabulakan
ug manolonda sa kalangitan,
sanglit dili silá
managpakakaplag,
sa kalipuy nga atong pagabation....
Tonay
“Cariñosa” na usáb, “cariñosa”.
Tanán
“Cariñosa,” “cariñosa”.
(Sayawon ang “Cariñosa”. Inigkahumán, ang manan-aw mopakpak ug hulogan ni Tonay duhá ka pisos).
Tanán
¡Maayong Pasko, ñora!
[13]
(Mabungkag ug manglakaw sa luyó ug luyó. Ang orkesta magaparayon paghoni sa mahinay hangtud sa kawagtang sa mga tawo. Si Tonay Motak-op sa tamboanan. Si Mario mahibilíng usará ug magsuroysuroy).
Mario
Mario
“Finis coronat opus”... Karóng gabhiona makuha ko na gayúd ang Port-Arthur. Si Filó dili ko dad-on sa Convento, dili usáb sa Hukmanan. Karón adto ko dad-a sa akong payág sa Labangon ug... ugma da kamí mangatubang sa Maghuhukom arón sa paghimo sa “casamiento civil”, ¡Ah, Filó, karóng gabhiona maako ka na gayúd! ¡Ñora Tonay, ñora Tonay! Kay walá ca man buut sa minaayo sa dinautàn. (Mosulod pagdalí sa kilid nga walá).
Tasan ug Tonyo
(Gikan sa kilid nga wala: ganghaan sa ilang balay nga atbang kang Pablo)
Tonyo
(Itudlo si Mario nga nagasulod) ¿Kinsa kadtong nagalakaw pagdalí, Maestro Tasan?
Tasan
¿Walá ka pa gayúd makailá niana nga adlaw ug gabii anaa sa baláy ni Don Pablo?
Tonyo
¿Si Mario Katigbak?
[14]
Tasan
Oo, ang “kuan” ugód (ipasabút sa kamót) ni Filó...
Tonyo
¡Pagkaanugon ni Filó kong mahulong lamang sa mga kamót nianang tawhana!
Tasan
¿Nganong moingón ca niana?
Tonyo
¿Nalimot ka na nga kaná moáy usá sa mga gikatahapan nga maóy nagbunó kang Pepe nga magulang ko?
Tanán
¡Ah! Tuod no. Apan dili kay siyá da. Gikatahapan usáb si Don Pablo kay, matud pa ugód sa mga dantáng dila, nga kadtong si anhing Pepe namabaye kang (ihonghong) ñora Tonay.
Tonyo
Kaná hinoon matuod. Apan labíng dakú gayúd ang katahap kang Mario, kay siyá ug kadtong akong igsoon daan na man nga nagkabingkil.
Tasan
¿Unsay gikabingkilan?
Tonyo
Kaniadto ngód sa 1896, sa panahón pa sa España, si Pepe nga misulod sa pagka “voluntario”, maóy nagtoltol sa mga “guardia civil” nga nagdakóp kang Mario. Maó nga nasukó siyá sa akong igsoon.
Tasan
Apan, ¿unsa bay gisangputan niadtong ka matayon ni Pepe?
Tonyo
Nga hangtud karón walá hibaloí ang matuod nga mamumuno. Karóng gabhiona tangkog [15]nga unóm ka tuig. “Noche buena” nga ingón niaron maó ang pagkahitabó. Maó nga kong moabút gani kiníng gabhiona, dili gayúd akó mopuyó sa akong baláy, kay daw pagahitan-awán ko ang landong sa akong igsoon. Ug kong magabii, dili usáb akó molabáy nianang Magtalisáy, kay daw pagahitan-awán ko si Fope nga nagbuy-od ug nagkadugo... (Modukó ug maghinoktok).
Tasan
Apan, mahimo ba nga mahilom na lamang kanáng pagbunó kang Pepe?
Tonyo
¡Ada! Mahilom na lamang kahá kaná, sama sa pagkahilom sa bata nga bag-ong gianák nga hikit-an sa atabay sa “Colegio de la Inmaculada Concepcion”.
Tasan
“¡Inmaculada, Inmaculada!” ¡Bilanggotanan nga “Inmaculada”! ¡Phue! ¡Tala na, higala Tonyo! Lud-on akó nga magpalandung nianang mga butanga. Sa kalibutan walay katarungan, ug maó nga usá ka bitoon nga hikaplagán sa mga “Astronomo,” dili pa dugay gibunyangan ni Flamarión sa ngalan “Justicia.” kay maó kono ang bitoon nga labing nahalayó sa Kalibuton. ¡Phué! Tala na.
Tonyo
¿Asa kitá?
Tasan
Magasuroy kitá sa halayó. Adto sa San Nicolas, aron dili ka mahinumdum sa imong [16]igsoon...
Tonyo
¡Tala na!
(Manulod sa kilid nga too)
Panon sa mga Beata.
(Gikan sa wala)
(Mabati ang kusog nga bagting sa mga lingganay).
“Ave-Mari-prisma,”
inahan sa “gracia,”
“turris Eburnea,”
sa Langit tag-iya,
Abayang malig-on
sa makasasalá,
ning nagakulitong’
lawod sa selá.
Dayegon ang ngalan
Maria “Santisima”
nga sa Kayawaan
malig-ong sagang,
ug ginakurogan
sa Kaespidnohan,
Kapurgatoriohan
ug sa Kalimbohan.
(Mohunong ang tanán. Ang usá mouna, maglukselukso sa kalipay moatubang sa iyang mga kauban ug moingón:)
Onom ka “plenaria”[17]
ang akong nadawat,
ganinang buntaga
sa akong pagkalawat.
Kong akong idugang
sa daang “indulgencia,”
moabut sa kalim-an
ug... ¡seguro ang “gloria!”
(Moluksolukso usáb ang ikaduhá ug mamulong:)
Daúg ko ang iya
diay nga nadawat,
bisan ilakip pa
ang sa iyang kalawat.
“Doscientos cincuenta”
ang akong “plenaria,”
ug “ciento cincuenta”
tinugot sa Papa.
(Ang ikatoló ka “beata”, mabdos, mokoot sa sudlanán sa iyang saya usá ka listahán, basahon niya sa atubangan sa iyang kaukan ug moingón:)
“Doscientos cincuenta”
ug “ciento veintiocho”
pagkab-ut sa “gloria”
igo na kaayo.
Kong akong ipunó
king “mil ciento cuatro,”
tingali kanakó
mointap ang Espidno.
Walay makasama (moluksolukso sa kalipay).
sa ginatiman-an
nakong “indulgencia”
ning iistahan.
Tanan
Sa akong banábaná,
ang Langitnon “gloria” ...
Tanan
Yausa, ¿unsa kaná? (itudlo ang tiyan.—“Sus-mari-sép”—mangurós).
Beata
¡Hilom! ¡Indulgencia!... (Pikpikon).
(Manulod sa too).
Mario ug Biyay
(Gikan sa kilid nga wala)
Biyay
Apan, dili kahá unya hibaloán nga?...
Mario
Dili lagí. Ingná lamang unyá nga sa dihá nga nangluhod kamó sa Simbahan, si Filó nawagtan, ug walá mo hibaloí kong diin padulong.
Biyay
Ay... mahadlok lagí akó intawon... (manglantaw) ¿Hain na kadtong akong mga kauban?
Mario
Pasagdí lamang kadto silá (gunitan si Biyay nga buut molakaw). Dalí na, hapitá si Filó. (Mokuot sa bolsa usá ka papel de bangko ug itunol kang Biyay). Adia, o, imong Pinaskuhan, dalí na ngadto... (Si Biyay mongisi). Adto akó magahulát sa ganghaán [19]sa Simbahan, sa kilid nga too atbang sa baláy ni Pari Basilio, ¿ha?
Biyay
Oo, oo, oo, oo. Na, lakaw na. Akó da ang mahibaló. (Itukmod sa Mario).
(Si Mario modalagan sa too).
Biyay
Biyay
(Maghilíng si papel). ¿Piláy gihatag kanako? ¡Ohó! Billeteng tagilmaón ka pisos... Ug conant pa. (Magyangóyango). ¡Oh gahúm sa salapí! ¿Kinsay magpalandung nga ang usá ka babayeng ginganlan sa iyang confesor nga “Santa”, ingón kanako, mag-uban-uban ning mga butanga?... Apan... salá ba kahá kiníng “Mortal” kun “venial”? (Modukó ug magahinoktok). Kong dili ko kiní dawaton ug iuli... ¡pagkaanugon! ¿Kinsay pahulám karóng mga orasa limá ka pisos? (Maghinoktok). Waláy sapayán: “mortal” siya kun “venial”, duna akoy lungág nga kalutsan. (Mokupót sa iyang, bakús nga “correa”). Tungúd niining “correa”, makadawat akó usá ka gatús ka adlawong “Indulgencia plenaria”. (Mokupót sá “carmen”) ug tungúd ning “carmen” usá usáb ka gatús. Tanán: dubá ka gatús nga pasaylo sa akong mga salá. Nan, ugma sayó kaayo, molimós akó usá ka bag-ong “correa” ug usá ka bag-ong [20]“carmen”... impas na ug nagalabaw pa gani ang bayad hinoon. (Mohalók sa “carmen” ug “correa”). ¡Ay “correa” ug “carmen” kong manluluwas! (Mopadulong sa ganghaán ni Don Pablo ug motoktok). Ñora Tonay, ñora Tonay, ñora Tonay!
Biyay ug Tonay
(Si Tonay motambo)
Tonay
¿Kinsa kaná?
Biyay
Ñora Tonay, maayong gabii...
Tonay
Oh, Biyay, ikaw diay?
Biyay
Oo, akó. Gihapít ko si Filó kong buut ba mosimba. Ang Obispo da ba karón maóy magamisa: mohatag sa “bendicion papal” ug dunay “indulgencia”.
Tonay
Tuod no: maayo nga gihapit mo.
(Molingi sa likód).¡Filó! ¡Filó! ¿Nag-ilis ka na?
Filó
(Sa sulod).Oo, Nanay.
Tonay
Na, lakát na: Ania si Iya Biyay nagahulát kanimo.
Filó
(Sa sulod).Adto na akó.
Tonay
Na, ilakíp lamang akó, Iya Biyay, sa imong Pangadye, ¿ha?
Biyay
Mahimo, basin pa dunggon sa Ginoo. Mikalawat da ba akó karóng buntag...
[21]
Tonay
Maayo hinoon. Akó ugma na lamang mosimba kay si Amboy gilabdán sa ulo.
Biyay ug Filó
Filó
(Iniggulá sa ganghaán). Tala na, Iya Biyay.
Biyay
Na Ñora Tonay, arí na kamí.
Tonay
Na, pag-ayo-ayo kamó. ¡Filó! Ayoha kanáng imong “blonda”.
Biyay
Dalí kay tingali maghnot na sa Simbahan ug walá na kitay kaludhan.
(Manglakaw sa too. Madungóg ang kusóg nga bagting sa lingganay).
USA KA DALAN SA SAN NICOLAS. GABII.
Panon sa “Siete Doctores”. Gikan sa wala.
Ang tawo nga bantugan,
halalum sa kinaadman
sa gihapon may kalibgan
ang iyang panumduman.
Kay ang duquesa nagaandam
sa tigmó nga ipahamutang
kay angay sa mga maalam
ug dakú ang kapuslanan.
[22]
Doctor 1
Ania na kitáng tanán
tagsa-tagsa nga may kinaadmán
lainlain ang hingtungdan
nangabút walay kakulian.
Akó kay filósofo
ilhon ning mga tawo
kay gidalá kong vestido
muceta color del cielo.
Doctor 2
Akó doctor man usáb
medicina king natugkad
king muceta kong madalag
timaan ning kaluspad.
Sa Dios kanakó gitugot
king doctoral kong naabút
ang pagpanambal koy gisangput
ug sa pulso arang makakupot.
Doctor 3
Akó kay astrólogo
king muceta kong morado
ang naabút sa isip ko
ang langitnong mga astro.
Langit, bitoon ug bulan
sa Langit nga kahitas-an
nasusi ko sa waláy kakulian
gumikan ning akong kinaadman.
Doctor 4
Akó kay doctor sa hangin
king muceta ko nagcalainlain
timaan sa waláy pagkabalhin[23]
king estudio nga daw salamin.
Matemático nga gayúd
king estudio kong tuod
kay bisan sa kahiladman sa lawod
hipalgan ko sa waláy kalisód.
Doctor 5
Akó usáb may estudio
leyes ang hibaloán ko
mapulá king muceta ko
timaan sa pagkasabio.
Ug tungúd sa pagkajusticia
sa akong ley kuhaa
kay ang akong providencia
gigamit sa pagsentencía.
Doctor 6
Canonista man usáb akó
doctor nga maingón kaninyo
may verde nga pagkahimo
king naangkon kong vestido.
King akong kinaadman
maóy matuod nga timaan
sa Santa Iglesia kahayagan
ug ning santos nga tinohoan.
Doctor 7
Akó kay teólogo
maputí king vestido
kay daw mahusay kaayo
ang tanáng pagsabút ko.
Kay king akong kinaadman
bisan unsa waláy kalisdanan[24]
masabút sa waláy kakulian
kay sa Dios nga tanán gumikan.
Tasan ug Tonyo.
(Gikan sa too.)
Tasan
¿Unsa na kiníng dalana?
Tonyo
Dalan ni Novaliches. ¿Walá ka magtan-aw nianang Simbahan? (Itudlo sa kilid).
Tasan
¿Nakakitá ka niadtong mga buang nga nangagi? (Itudlo ang mga “doctor” nga nanglakaw).
Tonyo
Oo, maó ang “siete doctores”.
Tasan
“¡Siete tontos”! ingna.
Tonyo
¿Ngano man usáb?
Tasan
Kay nagapacaulaw sa atong kaliwat. ¿Nakadungóg ka ba nga dunay “doctor sa bangin”?
Tonyo
Walá.
Tasan
¿Nakadungóg ka bi nianang ilang mga luwa nga pulós waláy mga tiil ug ulo?
Tonyo
Tuod gayúd hinoon.
Tasan
Nan, dili ba usá ka kaulawan kaná sa mga matá sa mga lumalangyaw nga nanagtan-aw sa atong mga buhat? ¿Unsay ingnon sa atong kaalam? ¿Dili ba unyá nganlan kitáng mga “salvajes” ug buróng?
Tonyo
Matuod. Apan... ¿unsa nang orasa?
Tasan
(Motan-aw sa iyang orasán). Ika 11 na.
[25]
Tonyo
Igo pa diay, makaabut pa kitá sa misa sa San Nicolas. ¿Manimba kitá?
Tasan
Ikaw lamang, akó dili makasulod sa mga Simbahan. Sayud ka nga akó “librepensador”, ug dili buut nga pagbut-an ang akong buot. Akó nagatoo sa maabút sa akong hunahuna, dili ingón kanimo nga nagatóo sa ginapatohoan. Ihatúd ko lamang ikaw sa likoanan sa Simbahan.
Tonyo
Ug ikaw, ¿asa ka man? (Manglakaw).
Tasan
Pauli na sa pugarán ug matulog. Gikapoy na akó kaayo sa atong pagsuroy.
(Manulod sa walá).
Mario ug Filó
(Gikan sa too)
Filó
(Itudló si Tasan ug Tonyo). ¡Walá ba kahá kitá hikit-í niadtong duruhá?
Mario
Bisan hiilhan, ¿maunsa man? ¿Duna pa kahay makaagaw kanimo sa akong mga bukton?
Filó
Apan, ¿mounong ka gayúd kahá kanako?
Mario
¡Hangtud sa kamatayon! (Mogakús).
Mario
Gawás sa imong mga ginikanan
kinabuhi ko ayaw pagkahadlok,[26]
bisan asa kitá mahadan-ok,
kiní (itudló ang buktong too) akó kanimong ilaban.
Filó
Himaya ug kalipay niining dughan
nga sa gugma ko maó ang tag-iya,
kinabuhi ug kalág ko ania,
pagbut-i kanimo ko ihalad.
Mario
¿Magatuman ka ba sa imong saad?
Filó
Kong magalapas, kiní (itudlo ang kasingkasing) laksi-a,
Mario ug Filó
¡Oh gugma, gugmang putlí ug hingpit
nga nagadilaab sa kasingkasing,
maanyag ug malabong salingsing
nga mopapas sa mga kasakit,
pasilongi kamí sa imong langit
kuha-i, tangtangi sa kalaay,
hatagi ug hupaga sa kalipay,
nianang kalipayng dili malaya,
ug, sa mga bukton sa himaya,
tugoti nga kamí mouraray.
(Manulod sa Walá)
KATULGANAN NI PABLO UG TONAY
Sa kilid nga wala anaa ang duhá ka “catre” nga ginahigdaan sa magtiayon nga nangatulog. Mangitngit. Mao ray suga ang usa ka lamparahan sa lana.
(Nagahoni pa ang Orkesta)
[27]
Pablo ug Tonay
Pablo
(Nagadamgo). ¡Ah Mario! Karóng gabhiona tangkud na nga upát ka tuig. Nagasuroysuroy kitá. Sa pagpamauli maó gayúd usáb ang paggulá nianang ganghaán niadtong banyagang Pepe nga nagbulíng sa akong dungóg. Atong gigukód: ug ang paghitungúd nianang punoan sa Magtalisáy, atong hiapsan. Mosukol untá, apan hapon na: imong gigunitan ug akong gipaspusan sa ulo. Ang banyaga napukan: mikirig. Ug dayon tang panalagan.
(Si Tonay mahagmatá ug namati)
¡Ah! Malipayon akó. Ang bulíng sa akong agtang nahugasan sa dugó niadtong lalake ni Tonay... Ang asawa ko na lamang ang walá pa makabayad sa iyang salá. ¡Bathala! ¿Hain ka? Kong matuod kang buhí ug matarung ¿nganong walá mo siloti ug patya ang makasala nga nahibilín? (Mahingpót ug mobangon). ¡Jesus, Jesus, María y José!
Tonay
(Moduol nga daw nagkabuang). ¿Naunsa ka, Pablo? ¿Unsa kadtong gipangyamyam mo?
Pablo
(Daw alimongawan). Walá man.
Tonay
(Kaptan ang duhá ka kamót). Tanán nabati ko. ¿Unsay pulong mo? ¿Ikaw ug si Mario [28]diay maóy nagpatáy niadtong tawo nga gipangabubhoan mo kanako?
Pablo
(Motindog ug tal-opan ang baba ni Tonay). ¡Sit! Ayaw pagsaba. ¿Kinsay nagsulti kanimó nianang banyagang butangbutang? (Magakuróg) ¿Kinsa?
Tonay
Sa imong kaugalingong baba nadungóg ko karón sa dihá nga natulog ka...
Pablo
¿Akó? ¿Akó magsulti niana? Akó... akó... akó... walá magpatáy niadtong tawhana nga bisan gani ang ngalan dili ko buut hinumdumán. (Dinalídalí).
Tonay
¿Kinsa man diay ang nagpuspus nga imong gipangyamyam kaganina?
Pablo
Si... si... ¡si Mario!
Tonay
¿Há? Ug unya nianang tawhana buut mong minyoon si Filó? (Singgit). ¡Mga mamumuno!
Pablo
¡Hilom! (Sumbagon si Tonay sa Pihing. Si Tonay mahapahigda sa higdaanan. Si Pablo magkabuang manglagnót sa buhók, mahapalingkod sa higdaanan ug tabunan ang iyang nawong sa mga kamót). ¡Bathala ko!
(KATAPUSAN SA ORKESTA)
Katapusan sa unang bahin.
[29]
KAHIMTANG SA UNANG BAHIN—ADLAW—MGA TAWO SA LUNGSOD NGA NAGAHISGOT SA NAHITABO KANG FILÓ, BIYAY SA TALIWALA.
Mga tawo sa Lungsod:
Nabungkag sa luthang gabii
ang mga malig-ong Kotta
ug sa maísog nga Kuroki
ang Yalú gayúd nakuha.
Bisan unsaon pagbantay
kong ang gugma maóy magsugo
waláy kotta nga motunhay
sa pilit gayúd moampó.
Kong may himaya sa langit,
may-kalipay man sa yuta,
ug maó kong magkadikit
ang apú ni Adan ug ni Eva.
Mga lalake:
Dili gayúd kasaligan,
kay “billako”, kináng babaye:
kusóg motampok sa dughan
silabon nagadamgo sa lalake. (Ang mga babaye mangyam-id).
[30]
Tanán
¡Suginli kamí, suginlí kamí sa nahitabó kang Filó!
Biyay
Pamati a ninyo. (Alirongan siyá). Kagabii, si Filó mikuyog kanako sa pagsimba.
Tanán
Nan, nan.
Biyay
Nanimbá kami ug hangtud sa pagbagting sa “Sanctus” si Filó dihá pa sa akong luyó.
Tanán
Nan, nan, sa pagkahumán sa “Sanctus”.
Biyay
Sa pagkahumán sa “Sanctus” walá na akó mahibaló sa nahitabó, kay sayud man kamó, nga kong akó mosimba, kutub inigbagting sa “Sanctus” hangtud sa pagkatapus sa misa, dili akó molingkod: magaluhód ug mangadye sa dakúng kahugút.
Tanan
Nan, nan.
Biyay
Ná, sa pagkahumán sa misa ug sa tapus akó mangadye sa toló ka “Amahán namo”, sa akong hinalarang San Antonio de Padua, sa paglingi ko pa sa akong luyó, si Filó nawagtang na....
Tanán
¡Kannay!
Usá ka silingan
¿Oh? ¿Dili ba si San Antonio maóy patron sa mga butáng nga mawagtang?
Biyay
Sa mga butáng, sabta ninyo pag-ayo, sa mga butáng, dili sa mga tawo.
Tanán
Tuod... (Manglingiw ug managkidhat).
[31]
Pablo ug Tonay nga manggula sa ganghaan sa ilang balay.
Biyay ug mga tawo.
Tonay
¿Unsa, unsa, unsay inyong gipundokan dinhi?
Tanán
¡Maayong buntag ug maayong Pasko!
Biyay
¡Adá! nanagsukítsukít kong naunsa pagkawagtang sa inyong anák.
Tonay
¡Saba dihá, byatang bugaw! Ikaw kahá hinoon ang nagpawagtang kang Filó....
Tanán
¡Ha, ha, ha! ¡Ha, ha, ha!
Biyay
¡“Glorioso” San Antonio! Makasalá ka bayá, ñora Tonay...
Pablo
¿Unsa man tuod? ¿Kinsa may laing katahapan?
Tanán
¡Ha, ha, ha! ¡Ha, ha, ha!
Tonay
Masusi ra bitaw kanáng tanán karón. Adto kamí sa Hukmanan.
Sila gihapan. Gikan sa kilid nga wala, si Tonyo nagadali nagapadulong sa balay ni Pablo.
Pablo
¡Tonyo, Tonyo! ¿Asa ka?
Tonyo
(Mosumbalik ug alirongan sa tanán). Nangita akó kaninyo. (Nagahangús).
Tonay ug Pablo
¿Ngano, ngano?
Tonyo
¿Nahibaló na kamó kong hain si Filó?
[32]
Tonay ug Pablo
Walá
Tonay
¿Nahibaló na kamó kong kinsay nagtaban?
Tonay ug Pablo
Walá usáb.
Tonyo
Na, si Filó atua magtago sa usá ka baláy sa Labangon, ug ang nagtakan maó si Mario Katigbak.
Tanán
¡Ooooy! (managhunghongay).
Tonay
Tultoli kamí, tultoli kamí. Lilipakan gayúd...
Pablo
Ayaw una. Hinayhinay. ¿Nganong nahibaló ka man?
Tonyo
Ang akong “cucinero” kay Labanganon man, nagsugilon kanako karón, nga gabii, si Filó gidalá ni Mario sa usá ka payág nga anaa, sa luyó sa iyang baláy, ug hangtud karón atua pa gani konó.
Biyay
¡Glorioso San Antonio! (Mangurós makadaghan). ¡Gidangóg mo gayúd ang akong mga pag-ampó!
Tonay
(Tulisokon ang nawóng ni Biyay). Ikaw nagainomlanót, silabon ikaw dagway ang naghikay sa pagkagiw sa akong anák.
Tanán
¡Ha, ha, ha! ¡Ha, ha, ha!
Biyay
Anaa si San Antonio sa langit, ñora Tonay, ipanumpa ko kanimo nga akó waláy salá.
Pablo
Nan, ¿unsa may atong buhaton?
[33]
Tonay
Adtoon ta karón dayon.
Tonyo
Maayo kahá nga inyong isumbong una sa Hukmanan
Pablo
Oo, isumbóng ta una.
Tonay
Karón dayon. Dad-on ta kiníng bugaw arón mahimong saksi.
Biyay
¡Ay San Antonio!
(Si Pablo ug si Tonyo manglakaw pagdalí. Si Biyay guyoron ni Tonyo sa bukton. Padulong sa kilid nga walá).
Mga tawo sa lungsod.
Tanán
¡Ha, ha, ha! ¡Ha, ha, ha!
Mga tawo.—Si Tasan gikan sa too nagalaylay.
Tasan
(Nagapadulong sa ganghaán sa baláy ni Don Pablo. Mahaurong). ¿Unsay inyong gikataw-an?
U. ka silingan
Dili ikaw ang among gikataw-an, Maestro.
Tasan
¡Awo! Baut... (Nagaparayon paglakaw padulong sa ganghaán).
U. ka S.
Maestro, walá silá dihá.
Tasan
¿Hain man? (Mourong ug alirongan).
U. ka S.
Maó pay pagpanglakaw. Adto konó sila sa Hukmanan.
Tasan
¿Ngano? (Mahikugáng). ¿Duna silay buruka? [34]¿Nag-away na usáb ang magtiayon?
U. ka S.
Walá hinoon apan ang ilang anák nawagtang.
Tasan
¡Hain man? (mourong ug alirongan).
U. ka S.
Gitaban man konó.
Tasan
¿Kanus-a?
U. ka S.
Kagabii.
Tasan
¡Pagkaanindot hinoon sa Pinaskuhan ni Don Pablo! Apan. ¿Kinsa may nagtaban?
U. ka S.
Si Mario Katigbak man konó.
Tasan
¡Daan pa akó! ¿Giunsa man pagkagiw?
U. ka S.
Matud pa, nga kagabii, si Filó gidalá ni Iyá Biyay, byata, sa pagsimba, apan sa pagpamauli na, si Iya Biyay na lamang usará.
Tasan
¡Ah! Waláy duhaduha: si Iya Biyay maóy naghikay nianang tanán.
Tanán
¿Tinuod, tinuod?
Tasan
Waláy lain. Kaná si Biyay gitan-aw ninyo nga nagasantolon karón, apan kaná labíng daután pa kay sa usá ka bitín nga makahilo.
Tanán
¿Ngano man? ¿ngano man?
Tasan
¿Walá ba diay kamó masayud sa kaagi nianang tigulanga?
Tanán
Walá.
Tasan
Kaná kaníadto sa batan-on pa, dili dalaga, dili minyo ug dili balo.
Tanán
¿Unsa man diay, unsa man diay?
Tasan
¡Phuuuuu! (sama sa magahuyóp). Sumala unsay [35]ngalan sa babayeng dili dalaga, dili minyo ug dili balo...?
Tanán
¡Ah! Nakasabút na kamí. (Maghinonghongay ug mangatawa).
Tasan
Nahinumdum pa akó nga ang ulahing “sweetheart” nianang byataha maó kadtong “general” sa mga katsila nga nagpasunog sa Lutaw, ug karón... karón... karón ¡maó ang labíng “beata” sa lungsod!
Tanán
¡Ha, ha, ha! ¡Ha, ha, ha!
Tasan
Makakitá gani kamó usá ka “beata”, hunahunaa dayon ninyo ang duhá ka butáng: Kong dili usá ka Magdalena, kana hamtung nga walá nay mopunít, ¡aw! usahay diay punitón sa mga pari...
Tanán
Matuod, matuod.
Tasan
Ug manggulá ang mga “Apú sa Dios”.
Tanán
Matuod, matuod.
Tasan
Karón nahinumdum akó sa usá ka awit nga ginganlang “Apú sa Dios”.
Tanán
Ambi, awita, Maestro, awita.
Tasan ug ang mga tawo.
Akoy apú ni Bathala
Mariano ang akong ngalan,
[36]
Tanán
Ha, ha, ha, ha, ha, ha.
anák sa usá ka himongaan
nga ní Amoy pinalanggá.
Tanán
Ha, ha, ha, ha, ha, ha.
Sanglit binulig sa “gracia”
sa Dios nga Espíritu Santo,
Tanán
¿Unsa man? ¿unsa man?
bisan akó momaldito,
walá gayúd magdesgracia.
Tanán
Ha, ha, ha, ha, ha, ha.
Sa oras sa pagpalandung
ning aking kahimtang,
Tanán
¿Unsa man? ¿unsa man?
kalipayng waláy sanglitan
ang akong pagabation.
Tanán
¿Ngano? ¿ngano? ¿ngano?
Kay kong akó may solondong
kabilin didto sa Langit,
Tanán
¿Unsa man? ¿unsa man?
dili, dili ikagpananglit
sa kalipay kong yutan-on
Tanán
¿Ngano? ¿ngano? ¿ngano?
Kay sa usá ka pagsangpit
ni Amoy ngadto kang Bathala,
Tanán
¿Unsa man? ¿unsa man?
salapí ug maayong bata,
dili gayúd magahunit.
[37]
Tanán
¡Maldito! ¡maldito! (dagpason).
Ugaling mapugóng usahay
ang kalipay ning kahimtang
Tanán
¿Ngano? ¿ngano? ¿ngano?
kay akó ginadid-an man
sa pagtawág kang Amoy “tatay”
Tanán
¿Kang kinsa? ¿kang kinsa?
sa Dios nga makagagahum
ug burot king pabawnan.
Tanán
Ha, ha, ha, ha, ha, ha.
Akó maó ang salingsing. (Malipay kaayo)
sa banay sa kalangitan,
Tanán
¡Mananap! ¡mananap! (dagpason).
gawás sa mga kasakitan
sanglit “gracia” ang kabilin
Tanán
Ha, ha, ha, ha, ha, ha.
Ug kong may hikit-ang bata
sa bisan diing atabay
Tanán
¿Unsa man? ¿unsa man?
ig-agaw ko da ig-tagsa (hinayon)
apan,... ¡ayaw, kamó pagsaba!...
Tanán
(Managpakpak). ¡Maayo, maayo! ¡Usbon, usbón!
[38]
Tasan
(Magalingólingó). Igo na, igo na. Lain na may ato. ¿hain na kahá kadto silá karón?
U. ka S.
Karón atua gayúd silá sa Hukmanan kun sa Municipio.
Tasan
(Motukàb sa kalo). ¡Arí na akó kaninyo! ¡Arí na akó!
Tanán
¡Pag-ayo-ayo, Maestro!
(Si Tasan padulong sa walá nagalaylay).
Ang mga tawo.
U. ka silingan
¡Na! Igo na sa kutsokutso. Ang tagsatagsa pauli sa iyang baláy. Pasko karón ug angay magpahulay.
(Mabungkag ug manag-awit)
Igo na sa kutsokutso
kay lain king lipatlipat,
¿kinay nasayud kang Filó
kong natapus na ba mo “laudiat”?
USA KA DALAN SA SAN NICOLAS. ADLAW.
Pablo, Tonay, Tonyo ug Capitan sa Polis.
(Gikan sa kilid nga too).
Tonay
Ania na kitá sa San Nicolas.
[39]
Capitan
¿Hain ba dapit managtagó?
Tonyo
Haduol na. Parayon lamang kitá.
Pablo
Hulát una kamó makadiyot. (Tanán mangurong). Duna akoy isulti.
Tonay
¿Unsa na usáb? (Mosingka).
Pablo
Karón, hisakpan ta si Filó, ug unya...?
Capitan
Si Mario ug si Filó dakpon ko. Maóy sugo ning “órden de arresto” sa Maghuhukom, (Ipakita ang papel).
Pablo
Nan, dili ba usá gihapon namo ka haulawan? ¿Ulay ug putli pa ba kahá gihapon si Filó nga mopauli sa atong puloy-anan.
Capitan
¿Kutub kanus-a pa ba tábana?
Tonay
Kagabii.
Capitan
¡Hmmm! (Maglingólingo). Malolisódlisod sa...
Tonay
¡Adá! Bisan pa. Waláy sapayán. Palabihón ko ang tanáng kadautan, una matan-aw nga si Filó maasawa sa usá ka...
Pablo
Hinayhinay, Tonay. Hunahunaon ta nga kutub kagabii, si Filó na... na... na...
Capitan
Naminyó na, oo, naminyó.
Tonay
¿Unsay minyó, unsay minyó?
Pablo
Ug ang angay tang buhaton maó na lamang kahá ang pag-uyon sa ilang kaminyoon.
Tonay
(Singka). Dili, dili, dili, Tala na. Pangitaon ta. (Manglakaw padulong sa Walá).
Pablo
(Nga maulahi). Gipanghimaraut ko ang adlaw [40]sa pagpangasawa ning “tigre” nga ang ang nawong tawo!..
ORKESTANG USARA
(Sa kinatungatunga buksan ang laing dapit).
HAWAN SA USA KA HUKMANAN.—ADLAW.
Ang Maghuhukom nagalingkod sa atubangan sa sulatanan ug nagabasa sa usá ka papel. Mobagting sa lingganayng diyutay. Ang Escribano moguhó sa ganghaán.
Escribano
¡Señor!
Mag.
Do we have cases to decide this morning?
Escribano
Esteeee... esteee.., estooo (Molingi sa likód.) Interprete, venga V.
Maghuhukom, Escribano ug Interprete.
Intérprete
¿Que hay?
Esc.
Haga V el favor de preguntar al Sr. Juez que es lo que me ha dicho. Ya sabe V. que no entiendo el ingles.
Int.
The Notary did not understand what you said to him.
Mag.
Do we have cases to decide this morning?
Int.
Tenemos causas para esta mañana?
[41]
Esc.
No, señor. Hoy es fiesta oficial y no hay ninguna causa en el Calendario. Si ahora hemos venido es para despachar las causas apeladas que serán enviadas en la Corte Suprema en el correo que saldrá mañana.
Int.
No, sir. It is an official holiday now and there is no case written on the Calendar. If we have come to-day, it is only to dispatch the appealed cases, which will be sent to the Supreme Court by the mail to-morrow.
Mag.
Well. And to-morrow?
Int.
Bien. Y mañana?
Esc.
Mañana tenemos las tres causas contra el Director de “La Antorcha”, por libelo.
Int.
To-morrow we shall have the three cases for libel against the Editor of “La Antorcha”.
Mag.
Who is the accuser?
Int.
¿Quien es el denunciante?
Esc.
El muy Reverendo Padre Procopio Pantoja.
Int.
Priest Procopio Pantoja.
Mag.
I do not like that kind of cases. I believe that the Court of Justice is not the place where they ought to discuss slight grudges. I do not understand why the Fiscal pays attention to these things.
Int.
No me gusta esa clase de causas. Yo creo que la Corte de Justicia no es el sitio donde [42]deben ventilarse las rencillas personales. Yo no entiendo porque el Fiscal atiende esas Cosas.
Mag.
We would better transfer this case for another day. I want to see the Fiscal. I will not allow that those merchants of the religion should make of the Court an instrument of revenge.
Int.
Transfiérase para otro dia. Yo quiero verme con el Fiscal. Yo no permito que la Corte sea instrumento de venganza de los Mercaderes de la Religion.
(Sa sulod madungóg ang dakúng kagahob. Madungóg ang tingog ni Tonay nga magkanayón: “¡Makita ninyo karón! ¡Makita ninyo karón!”).
Mag.
What is the matter?
(Ang Escribano ug Intérprete manulod).
Mag.
(Singgit). Silence! Silence! (bagtingon ang linganay). May be somebody is fighting. I hear something like a woman’s voice. What custom have those Filipino women?
Maghuhukom ug Interprete, (ang interprete gikan sa sulod).
Int.
It is about a snatching and a marriage; but the girl’s mother is opposed.
Mag.
Let them come in.
[43]
Int.
(Modungaw sa ganghaán) ¡Dayon kamó! ¡Dayón kamóng tanán!
Maghuhukom, Escribano, Interprete, Pablo, Mario, Filó, Tonay ug Capitan sa Polis.
Tanan
¡Buenos dias, señor!
Mag.
Good morning.
Esc.
Esta señorita (itudló si Filó) ha sido raptada por ese caballero (itudló si Mario).
Int.
This young lady has been snatched by this gentleman.
Tonay
Ese hombre, señor, mucho malo.
Mag.
Say nothing!
Int.
¡Hilom!
Esc.
Ayaw pagsulti kong dili ka pangotan-on (Moatubang sa Maghuhukom) Ellos quieren contraer matrimonio civil; pero parece que los padres de la muchacha se oponen.
Int.
They want to make a contract of a civil marriage; but it seems that the parents of the girl are opposed.
Mag.
(Molingi kang Mario.) Do you like to marry this girl?
Int.
¿Quire V. casarse con esta muchacha?
Mario
Sí, señor; como que por ese motivo la heraptado porque su madre se opone tenazmente à nuestro enlace.
[44]
Int.
Yes sir, that is the reason why I snatched her because her mother is opposed, to our union tenaciously.
Mag.
How old are you?
Int.
¿Que edad tiene V.?
Mario.
Veintiocho años.
Int.
Twenty eight years old.
Mag.
(Molingi kang Filó) And you, do you like to marry him?
Int.
Y V. ¿quiere casarse con él?
Filó
Sí, Señor. (Si Tonay manakmol ug magalungótlungót sa kasukó).
Int.
Yes, sir.
Mag.
How old are you?
Int.
¿Qué edad tiene V.?
Filó
Viente años.
Int.
Twenty years.
Mag.
Where is the father?
Int.
He is this man. (itudlo si Pablo)
Mag.
Well. Do you consent your daughter’s matrimony?
Int.
¿Consiente V. el matrimonio de su hija?
Pablo
Lo que opine mi esposa.
Int.
My wife decides it.
Mag.
What do you say? (Molingi kang Tonay).
Int.
Mi no quiere, señor.
Int.
I do not consent.
[45]
Mag.
Why?
Int.
¿Por qué?
Tonay
Mi no quiere ese hombre criminal. Ese matar aquel Pepe seis años na karón.
(Si Pablo moluspad ug modukó. Si Mario mosiga ang mga matá. Tanán manghikugáng).
Mario
¡Falso! ¡Eso es una infame calumnia!
Mag.
Silence! What did she say?
Int.
She says that she does not consent in, because that man is a murderer. He murdered a man whose name was Pepe, six years ago.
Mag.
If you knew that he is a murderer, why did you not complain before?
Int.
Si V. sabe que es asesino, ¿por qué no lo denunció desde antes?...
Tonay
Kay kagabii man lamang akó manghibaló: gisuginlan akó sa akong bana...
Pablo
¡Tonay! (Buut moduol, mahaurong ug manglagnot sa buhók).
Mario
¡Pablo! ¡Has caido! ¡Falso! ¡Ese (itudló si Pablo) es el verdadero asesino de Pepe, y no yo que soy inocente!...
Pablo
¡Nahulog akó!...
Tonay
Ikaw, ikaw, ikaw maó ang nagbunó.
Mario
Dili, dili, dili; ang imong bana maóy nagbunó kang Pépe. (Mangisog).
[46]
Tonay
¡Ikaw, ikaw, ikaw!
(Si Tonay modasmag kang Mario. Kiní managang. Si Filó kawad-an sa buot. Ang Maghuhukom mobagting sa lingganay. Ang Capitan, Escribano ug Intérprete manag-uláng kang Mario ug Tonay. Dakúng kaguliyang ug kayagaw).
Mag.
Silence! Policemen! Come on Policemen! Put all of those in prison.
ORKESTA
Katapusan sa ikaduháng bahin.
[47]
HAWAN SA BALAY NI DON PABLO—SI TONAY UG SI FILÓ NAGLINGKOD UG MANAGHILAK—KAADLAWON
Tonay ug Filó
(Si Filó motindog ug moawit)
(Magahilak ug magatabon sa panyo).
Filó
¡Oh! mga luhang mainit
ang pagdaligdig hinaya
kay malumós kiníng ginhawa
sa hilabihàng mga kasakit.
¡Oh! mapuangurong langit
ang kalipay ko iuli,
kun kuhaa king kinabuhi
arón matapus kiníng mga kasakit.
¡Amahán! langitnong ngalan,
¡Amahán! pulong malinis
ug binuhat nga matam-is
nga magalipay sa dughan.
Mga agulo ning kasingkasing,
lupád ngadto kang Bathala,
ingná siyá nga dili salá
ang pagpapas sa buling,
Makalibog uyamut
ang gihimo mo, ¡oh langit!
dungga kiníng mga pagsangpit,
puypuya ang mga kaligotgot.
Kong ikaw ang gamhanan
ikaw maóy angay silotan
sanglit imong gimbut-an
ang nabuhat sa akong amahán.
(Mohilak paglabí)
¡Atua didto!... ¡Pagkamingaw!
sub-ungon sa bilanggoan niya!...
¡Atua didto!... ¡Nagausara!
sa iyang mga panghupaw...
¡Waláy asawang nagalipay!...
¡Alaut nga amahán! ¡Ay!...
¡Luwasa! ¡Luwasa ninyo si Tatay
tabang kamó kay akó mamatáy! (Panawan)
(Si Filó mahapalingkod pagbalik ug maghilák)
Tonay, Filó ug Tonyo
(Si Tonyo gikan sa dalan)
Tonyo
Ñora Tonay, ñora Tonay...
Tonay
Ha. (Mamingaw)
Tonyo
Oras na sa pagpanglakaw.
Tonay
¿Unsa na bang orasa?
Tonyo
(Motan-aw sa iyang orasán). Maó pay pagbagting sa ika upát sa kaadlawon.
[49]
Filó
¡Ay si Tatay intawon! ¡Duhá na lamang ka oras ang kinabuhi!... (Mohilak).
(Si Tonyo motabon sa iyang mga matá).
Tonay, Filó, Tonyo ug Maestro Tasan.
(Si Tasan gikan sa dalan)
Tasan
Maayong buntag. (Mamingawon).
Tonyo
Dayón, Maestro Tasan.
Tasan
¿Unsa pay atong gipaabut?
Tonyo
Ayaw una. Pasagdan tá nga manghungaw ang mga kasukó nianang duruhá. (Itudló si Filó ug Tonay). Manglingkod una kitá.
(Si Tasan ug Tonyo manglingkod).
(Si Tonay ug Filó manulod).
Tasan ug Tonyo
Tasan
¡Pagkamingawong palandungon! ¿Unsa bay pulong sa Corte Suprema sa iyang hukóm?
Tonyo
Ang Corte Suprema miuyon sa hukóm ni Juez Peterson tungúd sa hilabihang mga kamatuoran nga dili malalis.
Tasan
¿Ug ang manlalaban sa Manila?
Tonyo
Ang mga manlalaban duruhá; apan bisan kinsa konó nga manlalabana, dili makaluwas kang D. Pablo, tungúd sa mga gipahayag ni Mario ug sa ubáng mga saksi.
Tasan
¿Ngano? Kay, unsa bay pulong ni Mario?
[50]
Tonyo
Si Mario nag-ingón nga si D. Pablo gayúd konó maó ang nagpatáy kang Pépe.
Tasan
¿Ug siya?
Tonyo
Kauban lamang. Maó nga si D. Pablo giilá gayúd sa Hukmanan nga makasasalá ug gikanyonan ang hukóm sa kamatayon nga gipahamtang nianang waláy kalooying Maghuhukom.
Tasan
¿Ug si Mario?
Tonyo
Bilánggoon lamang 3 ka tuig, tungúd sa iyang pagtabon sa salá.
Tasan
¡Makalolooying mga higala! (Manangpilíng silang dahá ug managhinoktok). Ikaw sayod uyamut kong giunsa ko pagkamahal si Compare Amboy: kutub sa tuig 1885 nga maó ang pagkugos ko sa bunyag kang Filó hangtud karón, walá gayúd malubàd ang among pagkahigala. Ug si Mario, sayod ka usáb nga kanáng batan-ona dihá magtubó sa akong tolon-anán. Akoy nagtudló kaniya sa A B C. (Manghupaw). ¡Hay! ¡Pagkawaláy mga palad!
Tonyo
Akó usáb, maestro Tasan, nahinuklog ug mibati uyamut ning kadautan nga gidangat ni D. Pablo. Siya, bisan tuod maó ang nagkuha sa kinabuhi ni Peping, igsoon ko, walá gayúd akó ikagbalus sa mga utang buut nga nadawat ko kaniya. Sa dugaying panahón [51]nga kamí managsilingan, makadaghan akó ug ang akong banay tabangi niya sa among mga kagul-anan. Maó nga walá akó makasabút ngano kadto si Pepe nakaako sa pagbudhí sa usá ka higalang buotan ug mahigugmaon. Ug si Mario, bisan kutub kanhi mabug-at ang dugó ko kaniya, ning higayona nalooy akó uyamut usáb.
Tasan
Ug tan-awa kong unsa ang kalibutan. Karón nga si Compare Pablo atua na sa kadautan, kitá dang duhá ang higalang miunong kaniya. Tanán managpanalikód kaniya. (Motagotó ug magalingólingó). Oras na sa pagpanglakaw, ¿hain na man kadto silá?
Tonyo
Tawgón ko. (Motindog ug mamati sa ganghaán). Nagadye pa kahá...
Tasan
Tawga na lamang kay tingali kulang na kitá sa panahón.
Tonyo
(Motawág sa ganghaán sa “cuarto”). Ñora Tonay, ñora Tonay, oras na sa pagpanglakaw.
(Sa sulod si Tonay motubág: “¿Ha?”)
Tasan
¿Gitugot ba ang pagduaw sa bitayón?
Tonyo
Oo, gitugot; apan ambut kong ang kabanayan da kun lakíp ba ang mga higala.
Tasan, Tonyo, Tonay ug Filó.
(Si Tonay ug Filó manggula sa ganghaan magahilak[52] ug mamingawon).
Tonay
Tala na....
Tanan
(Motindog). Tala na. Igo na sa paghilak, Maré, inhangád lamang kanáng mga matá sa langit, diin atua ang matuod nga katarungan.
Filó
¡Intawon si Tatay!
(Si Tonay ug Filó managminatay. Silang tanán manglakaw padulong sa ganghaán sa taliwala).
Ang bilanggoán dunay usá ka tamboanan nga dunay babagbabag, sa sulod makita nga si Pablo nagahigda. Dunay usá ka mapid-ok nga sugá. Mobangon si Pablo.
Don Pablo:
Mibagting na ang oras sa kamatayon
nga ginahandum niining kasingkasing,
oras nga akong gipakamalipayon,
bisan kasakit sa banay ko mobilin.
Ang dungóg maóy labíng mahál sa tawo,
sa salapí dili takús kabayran:
kong mabulíng bisan diyutay kaayo,
papason sa dugó sa tampalasan.
Walá akó magbasul sa akong nabuhat.
Kong itugot, balikon ko paghimo,
arón kanáng kang Judas nga kaliwat
dili dinhi makadagsang pag-ayo.
Dili sayóp. Dili akó mamumuno.
Misalig akó nga ning Kalibutan,
kong may maghisgot sa buhat nako,
makaingon da nga usa ka kaayohan.
Matin-awong salamín nga panaminan
sa pipilá ka libong mga tawo;
balawnong basahón nga pagaton-an
sa nagaantus sa sama sa giagian ko.
Apan, ¿nganong gisalín ko si Tonay?
¿nganong napadaóg akó sa pagbati?
¡Talawan!... angay kanako ang pagtamay,
ug ang tinamay dili angay mabuhi.
Walay katarungan arón mabuhi
kadtong, linuiban sa asawang banyaga,
gipalabí ang talamayong pagbati
kay sa kangotngot sa iyang hunahuna.
Dakú ang hinangóp ko sa kamatayon,
apan gihidlaw sa akong pinalangga: (magahilák)
Filó, Filó, anák ko nga masulub-on,
ning katapusang oras ko, pakita.
Dili na kitá, Inday, magakakita
hangtud sa hangtud ning Kalibutan;
pagbuotan, ayaw gayúd pagpakitá
sa mahugawang batasan nga akong naingnan.
¡Filó! Kinabuhi sa akong kinabuhi,
dungga king katapusang panamilit;
magbulag na kitá anák kong pinili,
pag-ayoayo, namingawan kong Langit.
(Mohilak ug modako).
ATUBANGAN SA BILANGGOAN—SA GANGHAÁN NAGABAROG ANG USA KA COSTABULARYO—SA USA KA KILID DUNAY LANTAY-NAGAKABUNTAG NA.
ANG CORNETA
Mogula sa ganghaan ug mohoni sa Diana
Mga sondalong Costabularyo
(Mao pay pagmata: manghuy-ab, managhuyatid ug nanaghikay sa ilang mga sapot).
Costabularyo.
Mabug-at nga katungdanan
maó ang sa Costabularyo
nga sa ubáng gikasilagan
ug sa ubán gipakamaayo.
Ang pagbangon kinahanglan
nga sayó sa kaadlawon,
bisan ang lawas kapuyan,
kong ang “corneta” totonggon.
Makasubung palandungon
kadtong mga kabukiran
nga sa pilit totongason,
sinugo sa katungdanan.
Waláy anák ug asawa,
inahán, igsoon talikdan
arón sa pagsugot sa banwa
sa mga sugo pagtuman.
(Manulod su ganghaan sa taliwala)
Ang Pari
(Gikan sa kilid nga too).
Pari
Maayong buntag.
Cost.
¿Unsa na?
Pari
Pahibaloá ang Capitan nga ania ang pari nga magapakompisal sa bitayón.
Cost.
¡Sargento!
Pari, Costabularyo ug Sargento.
Sargento
¿Qué quiere V. Padre?
Pari
Haga el favor de decir al Capitan que aqui está el sacerdote que administrará los auxilios espirituales al reo.
Sargento
Bueno: espere V. un momento.
(Ang Sargento mosulod ug ang Pari magsuroysuroy).
[56]
Pari ug Costabularyo.
Pari
¿Unsa bang orasa ang ibitay?
Cost.
Walá akó masayod.
Pari
¿Nagmatá ba ang inyong Capitan?
Cost.
Oo, kaganina da.
Capitan, Sargento, Pari ug Costabularyo.
Capitan
Hollo!
Pari
Buenos dias, señor!
Capitan
Buenos dias, ¿cosa quiere?
Pari
Esposa de Pablo habla mi anoche yo viene aquí para poder confesar.
Capitan
¿Cosa confesar? Mi no entiende...
Pari
Confesar es cuando hombre católico habla aquí (itudló ang iyang mga dalonggan) los pecados.
Capitan
Ahá... Oh! yes. but... mi no sabe si Peiblo querer confesar con padre. Mi piensa Peiblo no catholic.
Pari
Yo entra no mas.
Capitan
Well. Nomporta. Go on.
(Ang Pari, Capitan ug Sargento manulod sa carcel. Ang duháng nahauná manulod sa bilanggoán).
[57]
Pablo, Capitán ug Pari
Capitan
¡Peiblo! ¡Peiblo!
Pablo
(Mahakugáng). Señor!...
Capitan
¿You quiere confesar?
Pari
Yo he venido por indicación de su mujer.
Pablo
Pues, eso basta para que yo no me confiese. Yo no quiero nada que venga de mi mujer. Yo muero tranquilo. Yo sé á donde voy.
Pari
¿Sí? ¿Y á donde va V.?
Pablo
¡A descansar!
Pari
¡Qué blasfemia! Acuérdese, Pablo, que muy pronto estará V. ante el Tribunal de Dios. Usted que ha nacido católico, también debe morir católico.
Pablo
Está V. equivocado, Padre. Es verdad que recién nacido, cuando entonces no tenía uso de razón, fui bautizado en la Iglesia Católica Romana; pero... después, cuando estudié las ciencias físicas y naturales, vi las verdades positivas y me rebelé abiertamente contra las bestialidades que me habían enseñado, y mandé á paseo las figuras de palo, las litografías y cromolitografías, los curas y no sé que mas.
Pari
Pablo, todavía es hora de arrepentirse.
Pablo
Yo no me arrepiento de nada. Quiere morir [58]como he vivido: ¡librepensador!
Pari
Pero, que, ¿no quiere V. confesarse?
Pablo
No, señor.
Pari
Adios, ¡Dios le perdone!
Pablo
No tiene porque perdonarme.
(Ang Pari molakaw pagdalí. Ang Capitan pabilin sa bilanggoan).
Capitan ug Pablo.
Capitan
Peiblo, ¿Uste quiere toma café?
Pablo
No, señor. Muchas gracias. ¿Qué hora iremos al patíbulo?
Capitan
(Motan-aw sa orasán). Mi piensa poco tiempo.
Pablo
En vez de café, yo quiero pedir á V. un favor.
Capitan
What is it?
Pablo
Yo quiero despedirme de mi compañero Marío. ¿Dónde está él?
Capitan
Está otro câlabas cerca aquí. Well, ahora mismo mi saca él. (Molakaw).
Pablo.
Pablo
¡Pagkamingawong kabuntagon! Katapusang buntag karón nga igakíta ko ang pagsubáng sa adlaw sa akong yuta... Malinaw ang buot ko kay akó bitayon, akó mamatáy, dili tungúd [59]sa usá ka saláng makanulaw, kong dili tungúd sa kaputli sa akong dungóg nga kanhi nahilubóng sa yanáng... ug maó ray nagaguól ning kasingkasing ang umaabut sa akong pinalanggang anák... ¡Ay Filó! ¡Unsa kahá ang dadangaton mo sa luyó sa imong banyagang inahán! ¡Unsa kahá ang dadangaton mo karón nga walá ka nay amahán!
(Motabon sa nawong ug mohilak).
Pablo, Capitan ug Mario.
(Si Mario hiniktan sa “esposas” ang mga kamót)
Capitan
¡Peiblo! ¡Peiblo!
Pablo
(Mohangád). ¡Señor!
Capitan
Ahora Mario aquí. Usté puede habla.
Pablo
Kauban ko sa kadautan: usá na lamang ka oras ang akong kinabuhi. Oras na sa pagpanamilit. Karón angay kong ipahayag kanimo nga akó mamatáy ug walá magdalá sa kasingkasing bisan diyutayng kasilag kanimo, tungúd sa imong pagtug-an sa matuod. Akó maó ang nagpatáy ug akó usáb ang angayng mamatáy.
Mario
Don Pablo: kalipay ug kasakit ang akong gibati karón. Kalipay tungúd kay gipahayag mo nga walá ka diay kasukó kanako [60]tungúd sa akong pagtug-an nga dili man usáb kadto mahitabó kong walá pa nimo itug-an sa imong asawa; ug kasakit tungúd kay ang imong kámatayong linugos makapasubú uyamut sa akong kasingkasing ug akong pagahílakán hangtud sa gihapon...
Pablo
Waláy sapayán, Mario. Akó kay may salá angay silotan, apan ang nagul-an ning buot maó ang imong paghiangin kanako nga walá ka man untá bisan diutayng salá. Ug ang labíng gigul-an ko usáb maó ang umaabut sa kong anák... ¿Magaunsa si Filó kong walá na akó? Mario, ¿nahagugma ka ba gihapon sa akong anák?
Mario
Ang gugma ko kaniya, bisan ania ning kalisdanan, walá lumubád. Ambut kahá siya kong nahagugma pa ba kanako, ug kong makahulát pa ba siya hangtud sa pagpakagawás ko sa 3 ka tuig sa bilanggoán nga gisilot kanako.
Pablo
¡Ah Mario! Kong tungúd niana, ayaw pagduhaduha, siya mouaong gihapon kanimo, ug arón mo makita nga akó usáb walá lumubád, binlan ko ikaw usá ka sulat arón imong ikapakitá kaniya ang akong katapusang kabubut-on, (Motan-aw sa Capitan) Señor, ¿quiere V. darme un pedazo de papel [61]y un lapiz?
Capitan
Yes. (Ang Capitan mokuot sa iyang bolsa ug tagaan papel ug lapiz si Pablo. Kiní magsulat sa ibabaw sa iyang unlan).
Costabularyo, Tonay, Filó, Tasan ug Tonyo.
(Ang upát nga ulahi gikan sa walá).
Tonay
¡Nuestra señora del Remedio! ¡Luwasa intawon ang akong bana!... (Magahilák).
Filó
¡Intawon si Tatay! (Magahilák).
Tasan
¡Saba kamó! Ania na kitá atbang sa bilanggoán...
Tonyo
¡Saba kamó! (Moduol sa costabularyong magbalantay) ¡Maayong buntag!
Costabul.
¿Unsay tuyo?
Tonyo
Kiníng mga babayehana maó ang asawa ug anák sa bitayón. ¿Makaduaw ba?
Costabul.
Akong pahibaloón ang Sargento. (Motan-aw sa ganghaán). ¡Sargento!
Silá gihapon. Mogulá ang Sargento.
Sargento
¿Anóng ibig?
Tonyo
Kiníng mga babayehana maó ang asawa ug anák sa bitayón ug buut unta intawon manuaw.
Sargento
Hintay. Sasabihin ko sa Capitan. (Mosulod).
[62]
Tonay
¡Intawon si Pablo! (Hilak).
Filó
¡Intawon si Tatay! (Hilak).
Tasan
Hilom kamó. Tingali kasuk-an kitá.
Tonyo
¿Makasulod ba lakíp kitáng duhá, maestro?
Tasan
Sulayán ta.
Silá gihapon ug ang Sargento.
Sargento
Tolóy kayó, pero itóng mga lalake iiuan sa habás.
(Ang Sargento, si Tonay ug si Filó manulod. Si Tasan ug si Tonyo mahabilín sa gawás).
Costabularyo, Tasan ug Tonyo.
Tasan
¿Makalingkod ba kami ning bangkó?
Costabul.
Lingkod lamang.
(Manglingkod).
Tonyo
Manabakó kitá (tunulan si Tasan sa sigarilyo Manabakó silá).
Capitan, Tonay, Pablo, Mario ug Filó.
Capitan
(Kutub sa ganghaán). ¡Peiblo! Es su esposa and hija, aquí.
(Si Pablo motan-aw ug dili mahagtingog.—Si Mario [63]Modukó. Si Tonay moluhód ug si Filó mogakús sa liog sa iyang amahán).
Filó
¡Amahán ko! (Mohilak).
Pablo
¡Anák ko! Katapusan na lamang nga panagkita ta. (Mohilak ug magkonókonó). Pagbuotan sa imong kinabuhi. Maayo nga ania si Mario. Angay kong ipahamatngon kanimo nga siyá waláy salá ning akong gidangatan, ug akó magmalipayon sa akong mabugnawong lubnganan kong tumanon mo ang akong kabubut-on nga ikaw magmínyo kaniya kong siyá makagawas na sa bilanggoán, diin siyá nahapansok tungúd kanako. Tumana, Filó, ang akong mga tugon, ug ayaw hikalimti nga ang imong amahán mamatáy tungúd sa pagbawi sa iyang dungóg nga maó usáb ang imo. (Gakson si Filó ug hagkan sa agtang). Ug ikaw, (moatubang kang Tonay), banyaga ug maloibong asawa, ¿may nawong ka pa gayúd nga giatubang kanako, tapus mo akó ibanlud sa kadautan? May nawong ka pa gayúd nga gianhi, nga naingón man kiníng tanán tungúd sa imong balhiboóng dila?
Tonay
(Kusóg nga hilak). Amboy, Amboy, pasayloa akó. Walá ko tuyoa. Nahiligás ang akong dila....
Pablo
Oo, nahiligás ang imong dila, apan kanáng [64]paghiligasa maó karón ang akong camatyan.
Tonay
¡Pasayloa, Amboy ko, pasayloa ang imong masalaypong asawa nga nagaluhód sa imong atubangan. (Minatay).
Pablo
Dili. Ikaw dili na kinahanglan nga pagpasayloon. Akó mawagtang na. Ang pangayoan mo sa pasaylo maó ang kadaghanan nga imong gipakitaan ug gigubút sa imong mga malaw-aying buhat. (Modukó sa unlan ug mohilak).
Maó gihapon. Ang Sheriff, Mananambal ug Verdugo.
Gikan sa wala.
(Madungóg ang dahunog sa kotse).
Sheriff
(Sa sulod pa). Urong kotsero (Sa gulá na). Miabút na ang oras. (Moduol sa costabularyong magbalantay). ¿Hain ang Capitan?
Sargento
(Mosugat). ¿Qué quiere?
Sheriff
Buenos dias. ¿Dónde está el Capitan?
Sargento
Está dentro.
Sheriff
Haga el favor de decirle que esta aquí el Delegado del Gobernador.
Sargento
Sí, señor. (Molakaw).
Sa Dalan: Ang Costabularyo, Sheriff, Mananambal, [65]Verdugo, si Tasan ug Tonyo.
Sa tamboanan sa bilanggoán: Maó gihapon.
Sheriff
(Makakitá kang Tasan ug Tonyo nga nanaglingkod). ¡Adios, señor! ¡Buenos dias!
(Si Tasan ug Tonyo manindog).
Tasan ug Tonyo
Buenos dias.
Sheriff
(Moduol ug mopig-it sa mga kamót). ¿Qué tal? ¿Vienen á visitar al reo?
Tasan
Si, señor. Eso lo deseábamos, pero los guardias no nos lo han permitido. Solamente se ha dejado entrar á la familia.
Sheriff
Con que ¿está aquí la familia?
Tasan
Sí señor. Está dentro.
Sheriff
Entonces no quiero entrar. No quiero presenciar escenas conmovedoras. (Maglingólingó). Se me ponen los pelos de punta...
Tasan
Verdad. Y ¿qué hora será la ejecucion?
Sheriff
A las seis on punta. Todo ya está preparado, y he venido para recoger al reo.
Tasan
¿Y Mario? ¿Dónde extinguirá la condena?
Sheriff
Será enviado al presidio de Manila.
Tasan
¡Pobre amigo!
Silá gihapon ug ang Capitan.
Capitan
Hollo; señor.
Sheriff
Buenos dias, señor. (Mopig-it sa kamót). [66]Vengo para recoger al reo. Ha llegado la hora. Aquí traigo al verdugo que ejecutará al reo, y al médico que certificará la muerte.
Capitan
Well. Ahora yo llamar soldados. ¡Corneta! ¡Toca!
Silá gihapon: Mogulá ang corneta.
(Mohoni sa pagtawág).
(Ang Sheriff ug Capitan mopadulong sa bilanggoán. Manugok ang mga sondalo).
Sheriff
¡Pablo!
Pablo
(Mohangád: masulub-on). ¡Señor!
Sheriff
Ha llegado la hora. Vámonos.
Filó
¡Intawon si Tatay! ¡Ayaw akó biya-i, atáy! (Hilak)
Tonay
¡Amboy, asa ka na, Amboy! (Hilak).
(Si Pablo mohalók kang Filó. Motindog ug mopig-it sa kamót ni Mario.—Kiní bitaron sa Capitan ug papaulion sa iyang bilanggoán.—Si Pablo tauran sa verdugo sa “esposas” sa kamót, himulsohan sa médiko, ug dad-on sa dalan, sa taliwala sa mga sondalong Costabularyo, kinuyogan sa Sheriff. Si Tonay ug si Filó managnunót kusóg nga hilak Sugaton ni Tasan ug Tonyo ug panagpugngan).
Capitan
(Momando sa mga sundalo sa ininglés).
(Manglakaw mahinay uyamut dinuyogan sa orkesta).
(Pianísimo)
[67]
KAWAN SA LUNGSOD.—SA TALIWALA GUIPATINDOG ANG BITAYAN. DAGHANG TAWO NGA NANAN-AW.
Buntag na.
Mga tawo.
MGA TAWO SA LUNGSOD.
Matuod gayúd nga usahay
dili matarong ang Langit:
sa makaliton molipay
ug sa matarong mosakit.
Matarong dili samahan
ang solondong si Don Pablo,
¡ug bitayáng tampalasan
maóy balas sa kaayo!...
¡Ug ang asawang banyaga
nga kang Judas nga kaliwat,
malinaw ang hunahuna
kay daután ang nabuhat!...
Makalilibog nga palandongon
kiníng gimbut-an sa Langit,
¿salá ba ang pagkamatarong
nga baslan man sa kasakit?
[68]
Mágaparayon ang orkesta sa paghoni sa mamingaw. Moabút ang Sheriff, ang Capitan, ang bitayón ug mga Costabularyo.—Nagapadulong sa bitayán, Si Pablo ipahamutang. Ang mga Costabularyo managlibut sa bitayán.
Usá ka silingan.
Gikan sa kilid nga walá.
Silingan
¡Hilom! ¡Hilom na kamó!
Tanán
¿Ngano? ¿Ngano?
Silingan
Ania na nganhí ang bitayón.
Tanán
¿Hain? ¿Hain? (motuyhakaw)
Silingan
Ania na (itudló sa likód nga walá) tan-awa ninyo. Padaplin kitá kay tingali kulatahon kitá sa mga Constabularyo.
Pablo
Señor Sheriff: Quiero hablar dos palabras.
Sheriff
Pronto.
Pablo
Mga taguilungsod: Manamilit na akó kaninyo, ug hangyoon ko nga dili ninyo pagpanghimarauton ang akong ngalan, kay, kong akó napilit sa pagbulíng sa akong mga kamot sa dagó sa usá ka tawo, dili tungúd sa unsa, kong dili tungúd sa pagpapas sa usá usáb ka bulíng nga ang dugó da sa akong gipatáy maóy makaghugas. Maó nga bisan akó mamatáy sa usá ka bitayán, nagamalipayon kiníng kasingkasing ug nagamalinaw [69]kiníng buot kay mamatáy akó tungúd sa akong dungóg.—¡Arí na akó!...
(Itaod sa liog ang pisi ug tabonan ang ulo sa “caperuza”).
Silá gihapon. Moabút si Tonay, Filó, Tasan ug Tonyao
Tonay
(Nagadunghay ang buhók ug nagaminatay). ¡Amboy, Amboy, pasayloa akó!
Filó
(Nagaminatay). ¡Atay, atay, atay! (Kawad-an sa buot ug sagagon ni Tasan).
Katapusan sa ikatolong bahin
TABIL.
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org.
This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at www.pgdp.net.
Obvious typographical errors have been corrected.
The occassional uses of older spellings have been corrected to be consistent with the common usage in this work.
Grave and circumflex accents occurring in Cebuano words have been silently changed to acute accents.
Errors listed in the errata have been corrected in the work.
An unnumbered page with corrections to scene XIII of the first act found after page 20, has been moved to after the errata section.
Kini nga Projekto Gutenberg eBook nagsulod ug mga reperensya ngadto sa gawas. Kini nga mga koneksiyon posible nga dili molihok.
Ania ang mga koreksyon nga ginahimo niining balasahon:


c: text/html

text:
PAMANGKOT 1
Sin-o ang Dios?
“Kabay nga mahibaluan sang mga tawo nga ikaw, nga ang ngalan amo si Jehova, ikaw lamang ang Labing Mataas sa bug-os nga duta.”
“Kilalaha ninyo nga si Jehova amo ang Dios. Sia ang naghimo sa aton, kag sia ang nagapanag-iya sa aton.”
“Ako si Jehova. Amo ina ang akon ngalan; indi ko pag-ihatag ang akon himaya sa iban, ukon ang akon kadayawan sa tinigib nga mga imahen.”
“Ang tagsatagsa nga nagatawag sa ngalan ni Jehova maluwas.”
“Ang matuod, ang tagsa ka balay may nagtukod, apang ang nagtukod sang tanan nga butang amo ang Dios.”
“Magtangla kamo sa langit kag tan-awa. Sin-o ang nagtuga sini nga mga butang? Sia nga nagasugo sa ila hangaway suno sa ila kadamuon; tanan sila ginatawag niya sa ila ngalan. Bangod sang iya daku nga kusog kag makahalawhaw nga gahom, wala sing isa sa ila ang nakulang.”
Magtuon sing Dugang Pa
May Ngalan Bala ang Dios?
Ang Dios may madamo nga titulo, lakip ang Labing Gamhanan, Manunuga, kag Ginuo. Pero ang personal nga ngalan sang Dios gingamit sing mga 7,000 ka beses sa Biblia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lucas 1Ang Pulong Sang Dios (HLGN)
Panguna
1 1-3 Talahuron nga Teofilus:
Madamo na ang mga nagsulat parte sa mga butang nga nagkalatabo sa aton. Ginsulat nila ang parte kay Jesus nga ginsaysay man sa aton sang mga tawo nga nagbantala sang Maayong Balita kag nakakita mismo sang mga nagkalatabo halin pa gid sang una. Gin-usisa ko gid ini tanan halin pa sang una, kag naisipan ko nga isulat man ang nagkalatabo kag isaysay sing maathag sa imo 4 agod masiguro mo nga matuod gid ang mga butang nga ginsugid sa imo.
Nagpakita ang Anghel kay Zacarias
5 Sang si Herodes ang hari sa Judea, may pari didto nga ang iya ngalan si Zacarias nga halin sa linya sang pagkapari ni Abia. Ang iya asawa si Elizabet nga kaliwat man sang mga pari. 6 Ining mag-asawa nagkabuhi sing matarong sa atubangan sang Dios. Ginasunod gid nila ang tanan nga mga sugo kag mga pagsulundan sang Ginoo. 7 Pero wala sila sing bata, kay baw-as si Elizabet kag tigulang na sila.
8 Karon, nag-abot ang adlaw nga ang grupo nila ni Zacarias amo na ang magaalagad sa Dios didto sa templo. 9 Naggabot-gabot ang mga pari suno sa ila kinabatasan, kag si Zacarias amo ang napilian nga magsunog sang insenso sa halaran. Gani nagsulod siya sa templo sang Ginoo. 10 Samtang nagasunog siya sang insenso didto sa sulod, madamo nga mga tawo sa guwa ang nagapangamuyo sa Dios. 11 Dayon nagpakita sa iya ang anghel sang Ginoo nga nagatindog sa tuo dampi sang halaran nga iya ginasunugan sang insenso. 12 Sang pagkakita ni Zacarias sa anghel nagulpihan siya kag hinadlukan. 13 Pero nagsiling ang anghel sa iya, “Zacarias, indi ka magkahadlok! Ginsabat sang Dios ang imo pangamuyo; si Elizabet nga imo asawa magabata sang lalaki. Ngalanan mo siya nga Juan. 14 Magamalipayon ka gid tungod sa iya, kag madamo ang magakalipay tungod sang pagkatawo niya. 15 Kay mangin gamhanan siya sa atubangan sang Ginoo. Indi siya dapat mag-inom sang bino ukon bisan ano nga ilimnon nga makahulubog. Halin pa sa tiyan sang iya iloy ang Espiritu Santo ara na sa iya. 16 Kag pabalikon niya ang madamo nga mga Israelinhon sa Ginoo nga ila Dios. 17 Magauna siya sa Ginoo agod nga ipreparar niya ang mga tawo para sa pag-abot sang Ginoo. Himuon niya ini sa bulig sang Espiritu Santo kag sa gahom nga pareho sang iya sadto ni Elias. Pabalikon niya ang kalulo sang mga ginikanan sa ila mga kabataan, kag pabalikon man niya ang mga tawo nga wala nagatuman sa Dios sa matarong nga panghunahuna.”
18 Nagsiling si Zacarias sa anghel, “Paano ko masiguro nga matuman ang ginhambal mo, kay kami nga mag-asawa tigulang na?” 19 Nagsabat ang anghel, “Ako si Gabriel nga alagad sang Dios nga didto gid sa iya atubangan. Ginpadala niya ako para magsugid sa imo sining maayong balita. 20 Pero tungod nga wala ka nagpati sang akon ginsugid, magaapa ka hasta sa adlaw nga matuman ang akon ginhambal sa imo. Kag matuman gid ini kon mag-abot na ang adlaw nga gintalana sang Dios.”
21 Ang mga tawo sa guwa nagapadayon sa paghulat kay Zacarias. Natingala gid sila ngaa nga kadugay gid sa iya sa sulod sang templo. 22 Sang pagguwa na niya indi na siya makahambal kag nagasinyas na lang siya sa mga tawo. Naintiendihan nila nga may ginpakita sa iya ang Dios didto sa sulod sang templo. Halin sadto nangin apa siya.
23 Pagkatapos sang iya turno sa pag-alagad sa templo, nagpauli siya. 24 Pagkaligad sang pila ka adlaw, nagbusong si Elizabet nga iya asawa. Sa sulod sang lima ka bulan wala gid siya nagguwa-guwa sa ila balay. 25 Nagsiling siya, “Ginkaluoyan gid man ako sang Ginoo, kay sa sini nga tion ginkuha niya ang akon kahuy-anan sa mga tawo bilang isa ka baw-as.”
Ang Pagkatawo ni Jesus
26 Sang anom na ka bulan ang pagbusong ni Elizabet, ginsugo liwat sang Dios ang anghel nga si Gabriel nga magkadto sa Nazaret, nga isa sang mga banwa sa Galilea. 27 Ginpadala siya didto sa isa ka birhen nga ang ngalan si Maria. Si Maria kalaslon na kay Jose, nga isa sang mga kaliwat ni Haring David. 28 Pag-abot sang anghel kay Maria, nagsiling siya, “Maria, magkalipay ka, kay ang Ginoo kaupod mo kag ginpakamaayo niya ikaw.” 29 Pagkabati sini ni Maria naglibog gid ang iya ulo, kag ginhunahuna niya kon ano bala ang kahulugan sini. 30 Gani nagsiling ang anghel sa iya, “Maria, indi ka magkahadlok, kay ginpakita sang Dios ang iya kaayo sa imo. 31 Magabusong ka kag magabata sang lalaki, kag ngalanan mo siya nga Jesus. 32 Mangin bantog siya kag kilalahon nga Anak sang Labing Mataas nga Dios. Ihatag sa iya sang Ginoong Dios ang ginharian sang iya katigulangan nga si David. 33 Magahari siya sa mga kaliwat ni Jacob hasta san-o; ang iya paghari wala sing katapusan.”
34 Nagsiling si Maria sa anghel, “Paano bala ang pagkahimo sini, kay birhen pa ako?”
35 Nagsabat ang anghel, “Magaabot sa imo ang Espiritu Santo, kag magalikop sa imo ang gahom sang Labing Mataas nga Dios. Gani ang balaan nga bata nga matawo sa imo kilalahon nga Anak sang Dios. 36 Tan-awa bala ang imo paryente nga si Elizabet. Nagsiling ang iban nga indi na siya makabata kay tigulang na gid siya. Pero karon anom na ka bulan ang iya ginabusong, 37 tungod kay sa Dios, ang tanan sarang mahimo.”
38 Gani nagsiling si Maria, “Alagad lang ako sang Ginoo, kabay pa nga matuman sa akon ang imo ginsiling.” Dayon naghalin ang anghel.
Nagbisita si Maria kay Elizabet
39 Pagkatapos sang pila ka adlaw, naghimos si Maria kag nagdali-dali kadto sa isa ka banwa sa kabukiran sang Judea. 40 Nagsulod siya sa balay ni Zacarias kag nangamusta kay Elizabet. 41 Pagkabati ni Elizabet sang pagpangamusta ni Maria, naghulag sing mabaskog ang bata sa iya tiyan. Gin-gamhan si Elizabet sang Espiritu Santo, 42 kag sa mabaskog nga tingog naghambal siya, “Sa tanan nga babayi ikaw lang ang ginbendisyunan sang Dios sang pareho sini! Ginbendisyunan man niya ang imo ginabusong! 43 Dako gid ini nga kadungganan nakon tungod kay ginbisitahan ako sang iloy sang akon Ginoo. 44 Kay bisan mismo ang bata sa akon tiyan malipayon nga naghulag sing mabaskog sang mabatian ko ang imo pagpangamusta. 45 Bulahan gid ikaw nga nagtuo nga matuman sa imo ang ginhambal sang Ginoo!”
Ang Pagdayaw ni Maria sa Dios
46 Nagsiling si Maria,
“Nagadayaw gid ako sa Ginoo!
47 Kag nagakalipay ang akon espiritu sa Dios nga akon Manluluwas.
48 Kay gindumdom niya ako nga iya kubos nga alagad.
Sugod subong, magasiling ang tanan nga henerasyon nga bulahan ako,
49 tungod sang makatilingala nga mga butang nga ginhimo sa akon sang gamhanan nga Dios.
Balaan siya nga Dios!
50 Nagakaluoy siya sa mga tawo nga nagatahod sa iya sa kada henerasyon.
51 Naghimo siya sang puwerte nga mga buhat paagi sa iya gahom.
Gintabog niya ang mga tawo nga mataas ang ila pagtan-aw sa ila kaugalingon.
52 Ginpukan niya ang gamhanan nga mga hari sa ila mga trono.
Kag ginbayaw niya ang mga kubos.
53 Ginbusog niya sang maayo nga mga butang ang mga ginagutom.
Pero ang mga manggaranon ginpahalin niya nga wala gid sing dala.
54-55 Ginbuligan niya kita nga mga kaliwat ni Israel, nga iya mga suluguon.
Kay wala niya pagkalimti ang iya promisa sa aton mga katigulangan—kay Abraham kag sa iya mga kaliwat—
nga kaluoyan niya sila sa wala sing katapusan!”
56 Kag nagtiner si Maria didto sa ila ni Elizabet sang mga tatlo ka bulan antes siya magpauli.
Ang Pagkatawo ni Juan nga Manugbautiso
57 Karon nag-abot na ang tion nga inugbata ni Elizabet, kag nagbata siya sang lalaki. 58 Pagkabati sang iya mga kaingod kag mga paryente nga dako ang kaluoy sang Ginoo sa iya, nagkalipay sila kaupod niya.
59 Sang walo na ka adlaw ang bata, nagtambong ang mga kaingod kag mga paryente sa pagtuli sa iya. Kuntani ngalanan nila siya nga Zacarias pareho sang iya amay, 60 pero indi komporme si Elizabet. Nagsiling siya, “Indi mahimo, dapat Juan ang ingalan sa iya.” 61 Nagsiling sila, “Pero wala gid kamo sang paryente nga pareho sina ang ngalan.” 62 Kag ginsinyasan nila ang amay kon ano ang iya gusto nga ingalan sa iya bata. 63 Nagsinyas siya nga hatagan siya sang sululatan. Dayon nagsulat siya, “Ngalanan siya nga Juan.” Natingala gid sila tanan. 64 Sa gilayon nakahambal si Zacarias kag nagdayaw siya sa Dios. 65 Ginkulbaan ang tanan nila nga mga kaingod sa balita parte sa tanan nga nagkalatabo, kag nangin bantog man ini sa tanan nga kabukiran sang Judea. 66 Ang tanan nga tawo nga nakabati sini nagpamalandong kag nagpamangkot, “Mangin ano ayhan ini nga bata kon magdako na siya?” Kay maathag nga ang gahom sang Ginoo ara sa iya.
Ang Tagna ni Zacarias
67 Gin-gamhan sang Espiritu Santo si Zacarias nga amay ni Juan kag amo ini ang iya ginhambal,
68 “Dayawon ta ang Ginoo nga Dios sang Israel!
Kay gindumdom kag ginhilway niya kita nga iya katawhan.
69 Ginpadala niya sa aton ang makagagahom nga manluluwas nga kaliwat sang iya alagad nga si David.
70 Amo man ini ang iya ginsiling sadto paagi sa iya pinili nga mga propeta.
71 Nagpromisa siya nga luwason niya kita sa aton mga kaaway
kag sa mga tawo nga nagadumot sa aton.
72 Nagsiling man siya nga kaluoyan niya ang aton mga katigulangan suno sa iya ginpromisa sa ila.
Kag indi gid niya pagkalimtan ang iya kasugtanan sa ila
73 nga ginsumpa niya sa aton katigulangan nga si Abraham.
74 Ina nga kasugtanan amo nga luwason gid niya kita sa aton mga kaaway
agod nga makasimba kita nga wala sing kahadlok,
75 kag mangin balaan kag matarong kita sa iya atubangan sa adlaw-adlaw naton nga pagkabuhi.”
76 Dayon naghambal man si Zacarias sa iya bata,
“Ikaw Juan, pagatawgon ka nga propeta sang Labing Mataas nga Dios.
Kay magauna ka sa Ginoo agod ipreparar mo ang mga tawo para sa iya pag-abot.
77 Magatudlo ka sa iya katawhan nga maluwas sila. Patawaron sila sang Dios sa ila mga sala,
78 kay ang aton Dios maluluy-on kag mahigugmaon.
Ipadala niya ang manluluwas nga mangin pareho sa nagabutlak nga adlaw,
79 nga magasilak sa mga tawo nga ara sa kadudulman kag nahadlok sa kamatayon.
Magatudlo siya sa aton kon paano mangin maayo ang aton relasyon sa Dios kag sa aton isigkatawo.”
80 Karon, ang bata nga si Juan nagdako kag nangin mabaskog sa espiritu. Nag-estar siya sa kamingawan hasta sa adlaw nga nagsugod siya sa iya pagpanudlo sa mga Israelinhon.


text:
SEKSIYON 9
Simbaha si Jehova Ingong Pamilya
“Simbaha ninyo ang Usa nga maoy naghimo sa langit ug sa yuta.”—Pinadayag 14:7
Sa imong nakat-onan niini nga brosyur, daghang prinsipyo sa Bibliya ang makatabang nimo ug sa imong pamilya. Gusto ni Jehova nga magmalipayon ka. Misaad siya nga kon imong unahon ang pagsimba kaniya, ang ‘tanang ubang butang igadugang ra kanimo.’ (Mateo 6:33) Gusto kaayo niya nga mahimo ka niyang higala. Paningkamoti nga mas masuod ka sa Diyos. Kini ang kinadak-ang pribilehiyo nga imong mabatonan.—Mateo 22:37, 38.
1 PALIG-ONA ANG IMONG RELASYON KANG JEHOVA
ANG GIINGON SA BIBLIYA: “‘Ako mahimong inyong amahan, ug kamo mahimong akong mga anak nga lalaki ug mga anak nga babaye,’ nagaingon si Jehova.” (2 Corinto 6:18) Gusto sa Diyos nga masuod ka kaniya. Ang usa ka paagi nga mahimo kana mao ang pag-ampo. Gidapit ka ni Jehova nga mag-ampo kanunay. (1 Tesalonica 5:17) Andam siyang maminaw sa imong gihunahuna ug gikabalak-an. (Filipos 4:6) Kon mag-ampo ka uban sa imong pamilya, makita nila kon unsa ka tinuod ang Diyos kanimo.
Gawas pa sa pagpakigsulti sa Diyos, kinahanglang maminaw ka kaniya. Mahimo nimo kini pinaagi sa pagtuon sa iyang Pulong ug sa binase sa Bibliya nga mga publikasyon. (Salmo 1:1, 2) Palandonga ang imong nakat-onan. (Salmo 77:11, 12) Ang pagpaminaw sa Diyos nagpasabot sab nga regular kang motambong sa Kristohanong mga tigom.—Salmo 122:1-4.
Makapalig-on sab sa imong relasyon kang Jehova ang pagpakigsulti sa uban bahin kaniya. Kon pirme nimo kining himoon, mas masuod ka kaniya.—Mateo 28:19, 20.
UNSAY IMONG MAHIMO?
Gahinig panahon kada adlaw ang pagbasag Bibliya ug ang pag-ampo
Ingong pamilya, himoang prayoridad ang mga kalihokan sa pagsimba sa Diyos kay sa kalingawan
2 HIMOANG MAKAPALIPAY ANG INYONG PAMILYAHANONG PAGSIMBA
ANG GIINGON SA BIBLIYA: “Duol sa Diyos, ug siya moduol kaninyo.” (Santiago 4:8) Kinahanglan mong mag-eskedyul ug regular nga pamilyahanong pagsimba ug sundon kini. (Genesis 18:19) Apan dili kay kini lang ang himoon. Ang Diyos kinahanglang bahin sa inyong adlaw-adlawng kalihokan. Palig-ona ang relasyon sa imong pamilya ngadto sa Diyos pinaagi sa paghisgot bahin kaniya dihang ‘maglingkod ka sa imong balay ug sa maglakaw ka sa dalan ug sa imong paghigda ug pagbangon.’ (Deuteronomio 6:6, 7) Sundoga si Josue, nga miingon: “Kon bahin kanako ug sa akong panimalay, kami mag-alagad kang Jehova.”—Josue 24:15.
UNSAY IMONG MAHIMO?
Paghimog regular nga programa sa pagbansay, nga magtagad sa panginahanglan sa matag membro sa imong pamilya
Pagkat-og Dugang
Unsa ang Pamilyahanong Pagsimba?
Susiha kon sa unsang paagi kini nga kahikayan makapasuod nimo sa Diyos ug makapalig-on sa bugkos sa imong pamilya.
Ugmara ang Espirituwalidad Ingong Magtiayon
Ang paggahig panahon sa pagtuon sa Bibliya nga magkauban makapalig-on sa inyong kaminyoon.
Kon sa Unsang Paagi Magmalipayon ang Imong Pamilya
Ang gugma nga gipakita ni Jesus maoy maayong panig-ingnan sa mga bana, asawa, ginikanan, ug mga anak. Unsay atong makat-onan niya?


text:
Julius Caesar
Si Julius Caesar (gihubad usab ug Julio Caesar o Julio Cesar) (100?-44 B.K.) maoy usa sa mga bantugang heneral ug pulitiko sa Karaang Roma. Siya nahimong usa ka maayong pamunong militar, ug dako'g natampo sa pagtubo sa Roma ngadto sa usa ka Imperyo. Ang iyang kadaugan sa nahitabong gubat sibil nakahimo kaniyang usa ka diktador sa Roma. Apan ang iyang gahom nakahulga sa iyang mga kaaway sa politika, ug pipila kanila ang mipatay kaniya niadtong 44 B.K.
Mga sulod
Sayong kinabuhi[usba | edit source]
Si Gaius Julius Caesar natawo sa Roma sa usa ka adunahang banay. Sa edad nga 17 iyang gipakaslan si Cornelia, anak ni Lucius Cornelius Cinna. Si Cinna usa ka kauban ni Gaius Marius, usa ka iladong lider. Si Lucius Sulla, ang diktador sa Roma kaniadto, misugo kang Caesar sa pagbuwag kang Cornelia, apan wala misugot si Caesar. Busa miadto siya sa Gresya aron maka-eskapo kang Sulla, ug aron usab makatuon ug Pilosopiya ug Oratorya. Wala magdugay gipasaylo ni Sulla si Caesar, ug busa mibalik siya sa Roma. Si Caesar ug Cornelia adunay anak-babaye, si Julia. Namatay si Cornelia niadtong mga 68 B.K.
Nahilig si Caesar sa politika, ug gisulayan niya ang pagkuha sa suporta sa mga tawo. Niadtong 65 B.K., gipili siya ngadto sa opisyo sa Aedile. Niadtong 62 B.K. nahimo siya Praetor, ang opisyo nga gisundan sa consul.
Ang alyansa uban ni Pompey[usba | edit source]
Si Catiline, usa ka pulitikong wala mahimuot sa dagang politikal, naglaraw ug usa ka pag-alsa. Niining laraw, ang mga aristokratiko buot gub-on ang tibuok pundok sa mga inilang lider, lakip si Caesar. Apan wala sila nakalampos sa ilang gipangplano.
Niadtong 60 B.K. nakig-anib si Caesar kang Marcus Licinius Crassus ug Gnaeus Pompey, busa natukod ang Unang Triyumbirato. Kini nga alyansa naghupot ug dakong gahom sa Roma. Si Crassus usa ka tawong adunay dakong gahom ug kwarta. Si Pompey inila tungod sa iyang bag-ong kadaugan sa Asya Minor ug isip usa ka maayong pamunong militar. Si Caesar, sa iyang bahin, nahimong Consul niadtong 59 B.K.. Silang tulo migamit ug kusog ug kwarta alang sa pagpadayon sa ilang mga programa, apan nakuha nila ang kalagot sa mga konserbatibong pulitiko. Sa tuig 59 B.K. gipangasaw ni Caesar si Calpurnia, anak ni Lucius Piso sa Roma. Sa mao usab nga tuig gipangasawa ni Pompey si Julia, ang anak ni Caesar.
Mga kampanya sa Gaul[usba | edit source]
Si Caesar usa ka pulitiko, apan nasayod siyang gikinahanglan ang mga kadaugang militar aron modako ang iyang gahom. Niadtong 58 B.K. gisugdan niya ang usa ka kampanya para masakop ang Gaul (karon Pransiya). Didto migawas ang iyang talento sa pakiggubat. Sa siyam niya ka tuig sa Gaul, duha ra ka sangka siya napildi. Nakuha niya ang kayutaan silangan sa Suba Rhine, gi-abog ang mga Aleman sa Gaul, ug mitabok sa Rhine aron mapakita ang gahom sa Roma. Gisulong usab niya sa makaduha ang Britanya, niadtong 55 ug 54 B.K.
Gubat sibil[usba | edit source]
Bisan tuod ug daghang kasaulugan ang gipasiugdahan sa Roma aron mahinumdom ang iyang mga kadaugan, dili tanan ang nahimuot sa kampanya ni Caesar. Pipila sa iyang mga higala, sama ni Pompey, ang na-alarma sa iyang nagkadakong kasikat. Ang kasuya ni Pompey nakatukmod kaniya sa usa ka alyansa uban sa mga konserbatibo. Niadtong 49 B.K., ang maong pundok misugo kang Caesar sa pagbiya sa iyang kasundaluhan.
Wala mosugot si Caesar, busa iyang gipamartsa ang iyang kasundaluhan tabok sa Rubicon, usa ka suba nga nagsilbing utlanan sa iyang mga probinsya ug sa Italya. Human niadtong maong akto, dili na mahimong mobalik. Si Caesar natukmod ug mitukmod sa Roma ngadto sa gubat sibil. Sa iayng pagpadayon, gamay ra ang oposisyon nga mitumaw. Misurender ang mga sundalo ni Pompey ngadto kang Caesar, busa napugos si Pompey pag-eskapo ngadto sa mga Balkan kuyog ang mga konserbatibong grupo. Sulod sa 60 ka adlaw, nahimong pamuno si Caesar sa Italya. Apan kapin lima ka tuig ang iyang gihurot para mapukan si Pompey ug ang iyang mga dumdapig.
Niadtong 49 B.K., gitudlo niya ang iyang kaugalingon isip Diktador ug Konsul. Gisugat niya ang kasundaluhan ni Pompey sa misunod nga tuig didto sa Sangka sa Pharsalus, Gresya. Napukan ang kasundaluhan ni Pompey, ug mi-eskapo si Pompey pag-usab ngadto nasad sa Ehipto. Misunod si Caesar, apan sa iyang pag-abot didto gipatay na diay si Pompey sa pipila ka asasin. Didto niya naka-ila si Cleopatra.
Katapusang mga kadaugan[usba | edit source]
Sa wala pa siya mobalik sa Roma, gidaog usa ni Caesar ang gubat nga iyang gilusad para mabutang sa trono sa Ehipto si Cleopatra. Human niadto, iya siyang gidala ngadto sa Roma. Gidaog niya ang misunod nga gubat batok kang Pharnacles II, hari sa Pontus. Veni, vidi, vici (Ako miabot, ako nakakita, ako nakabuntog), mao ang iyang gibatbat sa senado human sa iyang kadaugan sa Sangka sa Zela, bahin saq karon mao ang Turkey.
Ang mga sumusunod ni Pompey nagtipon human sa kamatayon sa ilang lider. Apan niadtong 46 B.K., sa Thapsus, Amihanang Aprika, sayon silang gipukan ni Caesar. Si Cato ang Manghod, human mahibaloan ang ilang kapildihan, nagpakamatay.Niadtong 45 B.K., sa Munda, Espanya, gipildi ni Caesar ang duha ka anak ni Pompey. Mao kini ang iyang katapusang sangka.
Si Caesar na ang nahimong dili malupig nga lider sa Roma. Iyang gipasaylo ang mga sumusunod ni Pompey. Ang katawhan nahimuot kaniya, busa gihatagan siyag gahom sa pagkadiktador ubos sa napulo ka tuig. Dili pa kontento, gipatas-an niya kini ngadto sa Diktador hangtod Kamatayon. Sa usa ka kasaulugang publiko, gihatag unta ni Marco Antonio ang korona sa usa ka hari, apan kay dili man ganahan ang mga Romano ug hari, wala kini niya dawata.
Asasinasyon[usba | edit source]
Bisan ug wala dawata ni Caesar ang korona, daghan ang nagduda nga nagplano si Caesar nga mahimong hari. Si Marcus Junius Brutus ug Gauis Cassius, kinsa pulos gipasaylo ni Caesar human sa Sangka as Pharsalus, nanguna sa usa ka pundok sa mga aristokratiko arong patyon ang diktador. Niadtong Marso 15, 44 B.K. (ang Ides sa Marso), ilang gidunggab si Caesar samtang misulod siya sa usa ka panagtigom sa Senado. Kapin 20 ka samad dinunggaban ang iyang nadawat sa mga mamumuno.
Napungot ang mga Romano sa asassinasyon, kadaghanan kanila gisulong ang balay sa mga mamumuno. Ang iyang kamatayon nakatukmod ug kagubot, kay daghan man ang naglaraw nga mopuli kaniya. Busa natukod ang Ikaduhang Triyumbirato.
Legasiya[usba | edit source]
Maayo ang paggamit ni Caesar ang gahom nga iyang nakuha, ug daghan siyag gipatuman nga mga reporma. Iyang gipahinay ang pagpangawkaw sa gobyerno. Iyang gi-usab ang kalendaryo ngadto sa usa ka mas tukmang bersyon, ang Julianong Kalendaryo. Nakighi-uli siya sa iyang mga kanhi kaaway sa pagtudlo kanila sa mga opisyo sa gobyerno. Iya usab nga gihatagan ug katungod sa pagkalungsuranon ang mga tawong dili Romanhon. Gihatagan ni Caesar ug libreng pagkaon ang kadaghanan sa mga pobreng Romanhon. Nagtukod siyag mga kolonya aron sayon ang pag-abot sa mga materyal ngadto sa Roma.
Apan pipila sa iyang gibuhat ang nakapa-ubos sa garbong Romanhon. Usa niini mao ang iyang pagpaubos sa Senado ngadto sa usa ka pundok-tigtambag lamang. Kini nga maong kawalay respeto nakapapungot sa pipila ka mga senador. Daghan usab ang nalain sa iyang pagdumala isip Diktador. Ang paghatag usab niyag katungod sa mga dili-Romanhon nakadugang sa kalagot sa mga tawo.
Ubang talento[usba | edit source]
Isip usa ka orator, si Caesar nagsunod lamang kang Cicero, ang kinamaayuhang orator nga Romano. Nailhan usab si Caesar isip usa ka manunulat. Ang iyang Komentaryo sa Bubat Galiko, diin niya gitala ang iyang kampanya sa Gaul, maoy iyang kinamaayuhang sinulat bahin sa Kasaysayan. Ang iyang klaro ug direktang istilo maoy nakahimo niining modelo sa mga misunod nga historyador.


text:
1Pahanumdoma ang mga tumoluo nga magpasakop sila sa gubyerno kag sa mga awtoridad, nga magtuman sila sa ila, kag handa sa paghimo sang tagsa ka maayo nga buhat. 2Tudloi sila nga indi sila magpakamalaut sa bisan kay sin-o, kundi nga magmahidaiton sila kag mainabyanon, kag magmalulo sa gihapon sa tanan nga mga tawo. 3Kay sang una anay, mga buangboang kita, di-matinumanon kag nagtalang. Mga ulipon kita sang mga kailigbon kag sang tanan nga sahi sang pagpangalipay. Nagkabuhi anay kita sa kalautan kag kahisa. Gindumtan kita sang iban kag kita man nagdumot sa ila. 4Pero sang pagpahayag sang kaayo kag gugma sang Dios nga aton Manlulowas, 5iya kita ginluwas. Indi tungod sang maayo nga mga buhat nga aton ginhimo, kundi tungod sang iya kaluoy ginluwas niya kita paagi sa paghugas, nga paagi sini ginahatagan kita sang Espiritu Santo sang bag-o nga pagkatawo kag bag-o nga kabuhi. 6Kay ginhatag sang Dios sa aton sing bugana ang Espiritu Santo, paagi kay Jesu-Cristo nga aton Manlulowas, 7agod nga tungod sang iya grasya mapakamatarong kita sa atubangan sang Dios, kag makaangkon sang kabuhi nga wala sing katapusan nga aton ginalauman. 8Matuod ini nga mga pulong. Luyag ko nga itudlo mo gid ini nga mga butang sing matul-id, agod nga ang mga nagatuo sa Dios maghimulat sa paghimo sing maayo nga mga buhat. Maayo ini kag mapuslanon para sa mga tawo. 9Pero likawi ang wala sing pulos nga mga pagsinuay, ang malawig nga mga listahan sang mga katigulangan, ang mga pagbinaisay, kag mga pag-ilinaway nahanungod sa Kasugoan. Ina sila wala sing pulos kag wala ka sing maayo nga makuha. 10Sa tapos mo mapaandaman sing makaduha ang tawo nga nagatuga sang pagbinahinbahin, pabay-i na lang sia. 11Kay imo nahibaluan nga ina nga tawo malaut, kag ang iya mga sala nagapamatuod nga sayop gid sia. 12Kon mapadala ko sa imo si Artemas ukon si Tiquico, tinguhaon mo nga makapakigkita ka sa akon sa Nicopolis, kay napat-od ko na nga mapabilin ako didto sa tion sang tigtulognaw. 13Tinguhai gid ang pagbulig kay Zenas nga mananabang kag kay Apolos nga makalakat sila, kag tan-awa nga wala sing may makulang sa ila kinahanglanon. 14Tudloi ang aton mga kautoran sa paghimo sing maayo nga mga buhat, nga masakdag nila ang ila mga kinahanglanon. Indi sila dapat magkabuhi nga wala sing pulos. 15Ang tanan nga mga kaupod ko nagaabiabi sa imo. Abiabiha man para sa amon ang aton mga abyan sa pagtuo. Ang grasya sang Dios manginyara sa inyo tanan.
Copyright
Learn More


text:
Roma 11
Agpakulaw-na si Diyos
i Kalu'uy-na si Israel
1Aniya' pa patilaw-ko: Agsikway-na ba' si Diyos i mga ginsakupan-na? Syimpri ga'i! Mismo i kalugaringun-ko taga Israel, addangan si ka'uru'ampuhan-na si Abraham nga sakop si pamilya Benjamin. 2Ga'i agsikway-na si Diyos i mga ginsakupan-na nga dati sakatu'anan-na i mga tarakkahan-na. Akatu'anan kam si maka'anna' si Kasuratan hi'unong si pagriklamu-na si Elias si Diyos kuntra si mga a'a-na si Israel: 3“Paragdalom, agpanmatay-na mga iya i mga paragsumat-mo ngan agparapanrungkab-na mga iya i mga altar-mo. Ako na hamok addangan i mabilin si mga paragsumat-mo ngan hasta pa liwat ako sigi-na mga iya mamatay.”+ 4Pero ay dina i saruman-na si Diyos si iya? “Aniya' nagtagama-ko para si kalugaringun-ko syiti mil nga mga ga'i parapangampo' si Baal.”+ 5Da'inan gihapon sinan i kamutangan si ina'anto mga ka'urason. Aniya' magkarala'a nga agkapirili' tungod si mapinalangga'on pagpanginanu-na si Diyos. 6Ngan kon agda'itu-na sito agpili' nga sigon si mapinalangga'on pagpanginanu-na, ga'i iya agbasar kon ay i mga sabuhat-na si a'a, kay kon bulos to hamok si mga buhat-na mga iya, ma'in ungod nga tungod to si mapinalangga'on pagpanginanu-na si Diyos.
7Ay ba' i tinakkahan-na sito? Ga'i mga sa'anda'an-na si mga a'a-na si Israel i mga nagparapanganda'-na pahalap, pero i magpaka'anda' lugod dina i diki'it mga pinili'-na si Diyos. I ditangnga' may agsiyuhan-na si malalom sarabutan. 8Pariho si maka'anna' si Kasuratan:
Agsiyuhan-na mga iya si Diyos si mahalap inisipan.
Ga'i mga iya agpakakulaw ngan ga'i mga iya agpakapamati', tubtob ina'anto mga ka'urason.+
9Agpinugad liwat si David,
“Himu-na kunta' pa'on si Diyos i mga kumbiti-na pagdakop mismo si mga iya,
ngan agpakadaplak bilang kastigo si mga iya.
10Kunta' himu-na mga iya mga harap basi' gana' mga sasayuran-na,
ngan mamaku'ong si kasakitan hasta si kahastahan.”+
I mga Linalin Sanga
11Amatilaw ako gihapon: Ngan pakadaplak-na mga iya, ga'i na ba' mga iya agpakabangon hasta na hamok? Ma'in nan iya! Lugod tungod si pagdiri'-na mga iya, agpaka'ambit si katalwasan i mga ma'in Hebro. Ada'itoy to basi' angabugho i mga a'a-na si Israel. 12Tungod sinan sala', nga iya i pagdiri'-na mga iya, agpakakarawat si mga kahalapan i ditangnga' mga a'a si kalibutan, ngan i kapirdihan-na mga iya, iya i makapa'angkon si mga ma'in Hebro si ka'abunda. Kon sugad, anmas pa i mga kararawaton kon abug'os na i pinili' a'a-na si Diyos si uras nga pamadugok gihapon mga iya.
13Ato sito surat, makibagaw ako si ka'am mga ma'in Hebro tungod kay ako i apostol para si ka'am. Agpa'urug-ko gayod i pagtrabahu-ko anan si ka'am 14tungod kay agla'om ako nga sapasindak-ko i mga igkasi-ko Hebro ngan dayon agkasaralbar may i ditangnga' si mga iya. 15Andiri' mga iya, kundi' i mga pagdiri'-na agrisulta si pagsiharalapay-na gihapon si ditangnga' mga a'a si kalibutan pati' si Diyos. Kon agbuwan kahalapan i pagdiri'-na mga iya, iya pa ba' kunta' kon agpangako' mga iya? Sigurado sinan uras, day mabanhaw i dimu'an. 16Buwanan-ta kam mga halimbawa' nga sasabutan-bi i kamutangan-na si Israel. Kon nagpahalad si Diyos i primiro makaprubitsuhan si inani ngan nagtagamay to para si iya, kon sugad day nagtagama liwat i intiro para si iya. Ngan kon akapada'iray si Diyos i gamut-na si kayo, kon sugad sigurado liwat nga akapada'iray i mga sanga-na.
17Adda pa halimbawa' nga akalikay kam si pagpahambog. Aniya' mga sanga-na si inataman kayo olibo nga nagpanabtab, ngan i sanga-na si lalag olibo i nagpatungko si panabtaban. Ka'am mga ma'in Hebro akapariho si lalag nan olibo nga agpaka'ambit ina'anto si kusug-na pati' si ka'abundahan-na si mga kinabuhi'-na si mga Hebro. 18Sanglit dakam ag'isip si mga kalugaringun-bi nga labaw kam si mga nagpanabtab-na si Diyos nga day mga sanga. Gana' gayod rasun-bi nga agpakapahambog kam! Mga sanga kam hamok ngan ma'in ka'am i makabuwan kusog si gamot, kundi' i gamot dina i magbuwan kusog si ka'am. 19Pero aminugad kam dina, “Nagpanabtab gad ray mga sanga para ako i pinasalli' si mga lugar-na.” 20Ungod nan, pero nagpanabtab mga iya tungod si ga'i mga pagtutu'u-na, ngan ka'am awinan pa agtungko tungod kay agpadayon pa kam si pagtutu'u-bi. Dakam agpahaya-haya tungod sinan, lugod atalawa kam. 21Kay kon ga'i akariman i Diyos pagtabtab si mga gisangahi, ka'am pa ba' i sakarimanan-na?
22Ato sakulawan-ta i kadaluman-na pati' i ka'istriktu-na: Istrikto iya si mga magparapamuhat si sala', pero bali kadaluman si ka'am basta agpadayon kam pagpaki'angay si kadaluman-na. Kay kon ga'i, ka'am liwat mga tarabtabon. 23Ngan kon ambanan-na na mga iya i ga'i pagtutu'o, pinabalik gihapon mga iya kon singnga mga iya tikang, kay sahimu-na si Diyos pagpabwilta gihapon si mga iya. 24Kay kon ka'am nga mga ma'in Hebro agpakapariho hamok si mga tinabtab sanga-na si lalag olibo, katapos apatungko pada'iray si inataman olibo, iya pa ba' i mga Hebro nga agpakapariho si tinabtab sanga-na si inataman olibo i ma'in masayon nagpatungko pada'iray si nagtikangan-na gayod pu'on?
Asalbar
i Dimu'an A'a-na si Israel
25Ga'i ako aruyag nga ga'i kam agpakatu'anan si tinago' kamatu'uran, ka'am mga kabugtu'an si pagtu'o kay basi' ga'i agpanhaya i mga huna'-huna'-bi: Ga'i agpadayon i ditangnga' mga a'a-na si Israel si pagdiri' pag'isip malalom, kundi' tubtob to hamok si pakakumplitu-na si mga ma'in Hebro nga tidugok si Diyos. 26Mangno i dimu'an a'a-na si Israel asalbar pariho si maka'anna' si Kasuratan:
I Paragsalbar paluwa' tikang si Sion,+
ngan pamara'-na i mga ma'in diyusnon kina'iya-na si mga ka'uru'ampuhan-na si Jacob.+
27Si pagpasaylu-ko si mga sala'-na mga iya, atuman i pagkasarabutan tigpasunud-ko si mga iya.+
28Mga kabugtu'an, duwa i pagkukulaw-na si Diyos si mga Hebro. Mahi'unong si pagdiri'-na mga iya si mahalap sumat, mga kuntra-na mga iya ngan tungod sinan aniya' sapulusan-bi. Pero mahi'unong namay si mga kamutangan-na bilang mga pinili'-na andang, mga hinigugma'-na mga iya tungod si pagpanginanu-na si Diyos si sa'ad-na si mga ginikanan-na si nasyun-na. 29Da'inan sinan i tratasyun-na si Diyos si mga iya tungod kay ga'i pwidi abawi' i rigalu-na pati' i mga nagpangagda-na si Diyos. 30Siray, masinupakon kam si Diyos pero sakarawat-bi i kalu'uy-na tungod si pagkamasinupakun-na si mga Hebro. 31Si pariho kamutangan, tungod si kalu'oy nga sakarawat-bi tikang si Diyos, maski mga masinupakon mga iya ina'anto, tikarawat may liwat gihapon mga iya si kalu'uy-na si Diyos. 32Ada'itoy to basi' akasiguro gayod i Diyos nga paluwa' i masinupakon kina'iya-na si dimu'an mga a'a basi' alu'oy iya si dimu'an.
Angay i Pagdayaw si Diyos
33Agsangya gayod i mga maka'angayan kahalapan-na si Diyos,
ngan ga'i atugkad i kadunung-na hasta i kata'u-na.
Ga'i asantop i pama'agi-na paghusgar
ngan gana' makatu'anan si pangiwa-kiwa-na!
34“Say i makasayod si isip-na si Paragdalom?
O say i makakaya pagwaydong si iya? Gana'!”+
35“Say i makabuwan si Diyos
nga kinahanglan may liwat barayaran-na iya si Diyos?”+
36Gana' gayod, kay i Diyos i maghimo si dimu'an,
ngan pina'agi si iya agpadayon i dimu'an
ngan agkahirimoy to para atuman i karuyag-na.
Darayawon iya hasta si kahastahan. Amen.


text:
KAPITULO 87
Magplano—Mangin Maalamon
ILUSTRASYON PARTE SA INDI MATARONG NGA TULUGYANAN
“MAGPAKIG-ABYAN” PAAGI SA IMO MANGGAD
Ang ilustrasyon parte sa nadula nga anak, nga bag-o lang ginsugid ni Jesus, dapat magtudlo sa nagapamati nga mga manugsukot sing buhis, mga escriba, kag mga Fariseo nga handa ang Dios magpatawad sa mahinulsulon nga mga makasasala. (Lucas 15:1-7, 11) Ginpatuhuyan subong ni Jesus ang iya mga disipulo. Nagsugid sia sang isa pa ka ilustrasyon, ang parte sa manggaranon nga tawo nga nakahibalo nga ang manugdumala sang iya panimalay, ukon tulugyanan, wala manghikot sing nagakaigo.
Ginsugid ni Jesus nga ang tulugyanan ginsumbong nga indi maayo sa iya pagpalakat sang pagkabutang sang iya agalon. Gani ang agalon nagsiling nga pahalinon niya ang tulugyanan. “Ano ang himuon ko,” palibog sang tulugyanan, “kay pahalinon na ako sang akon agalon? Indi ako makasarang sang mabug-at nga trabaho, kag nahuya ako magpakilimos.” Para malubad ang iya problema, nagsiling sia: “Nahibaluan ko na kon ano ang akon himuon agod kon pahalinon na ako, may makadtuan ako nga magabaton sa akon sa ila balay.” Ginpatawag niya gilayon ang mga nakautang, kag ginpamangkot niya ang kada isa: “Pila ang imo utang sa akon agalon?”—Lucas 16:3-5.
Ang una nagsabat: “Isa ka gatos ka sukob nga lana sang olibo.” Mga 2,200 ka litro ini sang lana. Ang nakautang mahimo may malapad nga talamnan sang olibo ukon isa ka negosyante nga nagabaligya sang lana. Ginsilingan sia sang tulugyanan: “Yari ang imo nasulat nga kasugtanan, pungko ka kag isulat 50 [1,100 ka litro] lang.”—Lucas 16:6.
Ginpamangkot sang tulugyanan ang isa pa: “Ikaw, pila ang imo utang?” Nagsabat sia: “Isa ka gatos ka dalagku nga sukob sang trigo.” Mga 22,000 ka litro ini. Ginsilingan sang tulugyanan ining may utang: “Yari ang imo nasulat nga kasugtanan kag isulat 80 lang.” Gani ginpanubuan niya ang utang sing 20 porsiento.—Lucas 16:7.
Ang tulugyanan amo gihapon ang nagapalakat sang pagkabutang sang iya agalon, gani may kinamatarong gihapon sia nga panubuan ang gin-utang sang iban sa agalon. Paagi sa pagpanubo sang utang, nakig-abyan ang tulugyanan sa makahatag sa iya sing pabor kon wala na sia sing trabaho.
Nahibaluan sang ulihi sang agalon ang natabo. Bisan pa napierde sia bangod sini, nagdayaw sia sa tulugyanan kag ginkomendahan ini kay bisan “indi matarong,” “maalamon ang ginhimo” sini. Si Jesus nagdugang: “Ang mga anak sini nga sistema sang mga butang mas maalam sangsa mga anak sang kapawa kon paano makig-angot sa iban.”—Lucas 16:8.
Wala ginaugyunan ni Jesus ang pamaagi sang tulugyanan, kag wala niya ginapalig-on nga mangdaya sa negosyo. Gani ano ang iya punto? Ginpalig-on niya ang mga disipulo: “Magpakig-abyan kamo paagi sa manggad sining indi matarong nga kalibutan agod kon maubos ini, batunon nila kamo sa mga balay nga wala sing katapusan.” (Lucas 16:9) Huo, may leksion diri parte sa pagbinagbinag sang palaabuton kag mangin maalamon. Ang mga alagad sang Dios, ang “mga anak sang kapawa,” dapat maggamit sing maalamon sang ila pagkabutang, nga ginahunahuna ang dayon nga palaabuton.
Si Jehova nga Dios kag ang iya Anak amo lamang ang makabaton sa isa sa langitnon nga Ginharian ukon sa Paraiso sa duta sa idalom sina nga Ginharian. Dapat kita magpakig-abyan sa ila paagi sa paggamit sang aton materyal nga manggad sa pagsakdag sang mga intereses sang Ginharian. Gani mangin pat-od ang aton dayon nga palaabuton kon ang bulawan, pilak, kag iban pa nga materyal nga manggad mangin wala na sing pulos ukon madula na.
Nagsiling man si Jesus nga ang matutom sa pag-atipan kag paggamit sang ila manggad ukon materyal nga mga butang mangin matutom man sa pag-atipan sa mga butang nga mas importante. “Gani,” siling ni Jesus, “kon indi kamo matutom sa manggad sining indi matarong nga kalibutan, sin-o ang magasalig sa inyo sang matuod nga manggad [kaangay sang intereses sang Ginharian]?”—Lucas 16:11.
Ginapakita ni Jesus sa iya mga disipulo nga daku ang ginapaabot sa ila kon luyag nila nga batunon sila “sa mga balay nga wala sing katapusan.” Ang matuod nga alagad sang Dios indi puede mangin ulipon man sang materyal nga manggad sining indi matarong nga kalibutan. Si Jesus naghinakop: “Wala sing suluguon nga makapaulipon sa duha ka agalon, kay dumtan niya ang isa kag higugmaon ang isa, ukon unungan niya ang isa kag tamayon ang isa. Indi kamo makapaulipon sa Dios kag sa Manggad.”—Lucas 16:9, 13.


text:
MAGMATA! NUM. 1 2016
Panimuot—May Epekto Gid!
Daku gid ang mabulig sa imo sang pagkapositibo sangsa ginahunahuna mo.
Panimuot—May Epekto Gid!
Makabulig bala ang kaalam sa Biblia agod mangin mas malipayon ka?
Ano ang Nahibaluan Mo Parte sa mga Saksi ni Jehova?
Hibalua ang matuod paagi sa pagsabat sining walo ka dinalan.
Kon Paano Makakita sing Matuod nga Abyan
Apat ka panugda nga makabulig sa imo agod ang maluya ninyo nga pag-abyanay magabakod.
Pagbisita sa Liechtenstein
Ngaa nanamian magkadto ang mga turista sa sining gamay nga estado sa bisan ano nga tion sang tuig?
Langit
Tanan bala nga mabuot nga tawo mapalangit kon mapatay?
Ang Ikasarang sang Bagulan sa Pagbag-obag-o sing Kolor
Ang mga enhinyero nagatinguha sa pag-ilog sini nga ikasarang paagi sa paghimo sing bayo nga magabag-obag-o sing kolor sa isa lang ka pisok.
Dugang pa nga Online nga mga Artikulo
Ano ang Nagakatabo Kon Mapatay Ka?
Nakahibalo bala ang mga patay sa nagakatabo sa ila palibot?
Ang Ginasiling sang mga Pamatan-on Parte sa Kuarta
Mga tip sa pagsupot, paggasto, kag husto nga pagtamod sa kuarta.


text:
Sugilanon 7: Ang Maisog nga Tao
SAMTANG nagadamu ang tao sa duta, kalabanan sa ila naghimu sing malain kaangay ni Cain. Apang ang isa ka tao tuhay. Ining tao amo si Enoc. Si Enoc isa ka maisog nga tao. Nag-alagad sia sa Dios.
Nahibaloan mo bala kon ngaa ang mga tao sadto naghimu sing madamu gid nga kalainan? Ti, hunahonaa, Sin-o ang nagpalalis kanday Adan kag Eva sa Dios? Huo, isa yadto ka malain nga anghel. Ang Biblia nagatawag sa iya nga Satanas. Luyag niya nga ang tanan maglain.
Isa ka adlaw ginsugo ni Jehova nga Dios si Enoc nga isugid sa mga tao ang indi nila luyag mabatian. Amo ini: ‘Sa pila ka adlaw laglagon sang Dios ang tanan nga malain.’ Ayhan naakig gid ang mga tao sa pagpamati sini. Gani dapat magmaisog gid si Enoc.
Wala ginpalawig sang Dios ang kabuhi ni Enoc sa tunga sadtong malain nga kataohan. Si Enoc nagkabuhi sing 365 ka tuig lamang. Sa pagkamatuod, mas malaba ang kabuhi sang mga tao sadto sang sa karon. Ti, ang anak nga lalaki ni Enoc nga si Metusela nagkabuhi sing 969 ka tuig!
Bueno, sang mapatay si Enoc, naglain pa gid ang kataohan. Ang Biblia nagasiling nga ‘ang duta napuno sing kasingki.’
Nahibaloan mo bala ang isa sa mga rason kon ngaa may tuman nga kagamo sadtong mga adlaw? Bangod si Satanas may bag-ong paagi sa paghaylo sa mga tao nga maghimu sing malain. Maton-an naton ini sa masunod.
Genesis 5:21-24, 27; 6:5; Hebreo 11:5; Judas 14, 15.
Mga Pamangkot:
- Paano si Enoc tuhay?
- Ngaa ang mga tao sang adlaw ni Enoc naghimu sing madamu gid nga kalainan?
- Ano nga mga kalainan ang ginhimu sang mga tao sadto? (Tan-awa ang laragway.)
- Ngaa dapat magmaisog si Enoc?
- Daw ano kalawig ang kabuhi sang mga tao sadto, apang daw ano kalawig nagkabuhi si Enoc?
- Ano ang natabu sang mapatay si Enoc?
Dugang pa nga mga pamangkot
- Basaha ang Genesis 5:21-24, 27.
Daw ano ka suod ang kaangtanan ni Enoc kay Jehova? (Gen. 5:24)
Suno sa Biblia, sin-o ang pinakatigulang nga tao nga nabuhi, kag pila ang edad niya sang napatay sia? (Gen. 5:27)
- Basaha ang Genesis 6:5.
Daw ano kalain ang kahimtangan sa duta sa tapos mapatay si Enoc, kag kamusta ini kon ipaanggid sa aton adlaw? (2 Tim. 3:13)
- Basaha ang Hebreo 11:5.
Ano nga kinaiya ni Enoc ang “nakapahamuot sa Dios,” kag ano ang resulta? (Gen. 5:22)
- Basaha ang Judas 14, 15.
Paano mailog sang mga Cristiano karon ang kaisog ni Enoc kon nagapaandam sa mga tao tuhoy sa nagapakari nga inaway sang Armagedon? (2 Tim. 4:2; Heb. 13:6)