text:
K to 12 Basic Education Curriculum 2013
i
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Araling Panlipunan – Ikalawang Baitang Patnubay ng Guro Unang Edisyon, 2012 ISBN: ___________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang sipi sa ano mang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapang kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dr. Yolanda S. Quijano Kawaksing Kalihim:
Inilimbag sa Pilipinas ng ____________ Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) Office Address: 2nd Floor Dorm G, PSC Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 Telefax: (02) 634-1054 or 634-1072 E-mail Address: imcsetd@yahoo.com ii
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
iii
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Sagsagat Geraldine B. Elementary Education Division Danilo M. Ed. Canda.. Aguilar Agnes A. Rosel Lay-out Artist: Leigh Jay P. Ninfa G. Chief. Fabros. D.Learning Resource Writing Team
Region XI
Writers: Djhoane C.D. Salvado Team Leader: Gloria D. Ed. Flores Illustrator: Ma.13
.D. Ed. Carcallas Joan Borgonia Editor: Emily Grace B. Regional K to 12 Coordinator
iv
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Cubar Consultant: Emelita R. CESO IV Members: Minerva T. Benigno.
13
. Isa rin itong inspirasyon upang maisakatuparan ang hangarin na mabigyan ng sapat at wastong kaalaman ang mga mag-aaral.
Mga Manunulat
v
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.PAGHAHANDOG
Ang Teacher’s Guide na ito ay bunga ng pagtitiyaga at pagmamahal ng mga gurong manunulat mula sa ibat-ibang Division ng Rehiyon XI. At sa lahat ng mga taong tumulong.09. Ito ay inihahandog na gabay para sa mga Guro na may layuning mapagaan ang kanilang pagtuturo. naging bahagi at naging inspirasyon upang ito ay maisakatuparan.
Ako at Aking Pamilya Larawan ng Aking Komunidad Modelo ng Aking Komunidad Kabilang Ako ng Komunidad Mahalaga ang Komunidad
Larawan ng Aking Komunidad Pagkuha ng Impormasyon Tungkol sa Komunidad Batayang Impormasyon Tungkol sa Komunidad Pagsulat ng Impormasyon sa Information Sheet o Graphic Organizers Dami ng Tao sa Komunidad Kahulugan ng Salitang Sagisag Sagisag o Simbolo na Makikita sa Kapaligiran Sagisag o Simbolo na Ginamit sa Komunidad Simbolo o Salitang Ginagamit Bilang Sagisag ng Komunidad Album ng Komunidad
Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9
vi
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.TALAAN NG NILALAMAN
YUNIT I:
Module 1: Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Module 2
Pagkilala sa Komunidad
Ano ang Komunidad? Kahulugan ng Salitang Komunidad Mga Bumubuo ng Komunidad Mga Bumubuo ng Komunidad.
at Pamumuhay ng Komunidad Ang Kapaligiran ng Aking Komunidad Mga Mahahalagang Lugar/Istruktura ng Aking Komunidad Ang Lokasyon ng mga Mahahalagang Lugar/Istruktura sa Sariling Komunidad Ang Mapa ng Aking Komunidad Ang Aking Komunidad – Isang Sanaysay Ang Katangiang Pisika ng Aking Komunidad Anyong Lupa – Bulubundukin.Karagatan.Lambak at Talampas Anyong Lupa – Bulkan. Talon at Lawa Aralin 12 Buod ng mga Anyong Tubig Aralin 13 Mga Anyong Tubig sa Kinabibilangang Komunidad Aralin 14 Paggawa ng Mapa ng mga Anyong Lupa at Tubig sa Kinabibilangang Komunidad Aralin 15 Pagkukumpara ng Sariling Komunidad sa Ibang Komunidad Aralin 16 Mga Uri ng Panahon sa Komunidad Aralin 17 Paggawa ng Ulat Panahon
vii
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pinagmulan.Bukid at Burol Anyong Lupa – Kapatagan.Dagat. Tangway at Isla Buod ng mga Anyong Lupa
Aralin 10 Anyong Tubig .13
.YUNIT II: Module 1: Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9
Kapaligiran. Sapa.09. Golpo at Look Aralin 11 Anyong Tubig – Ilog.
Aralin 18 Natural na Kalamidad at Epekto sa Lupa. Istruktura at Bantayog sa Komunidad Mga Pagdiriwang – Gawain at Paraan Pakikibahagi ng Pamilya at Paaralan sa Pagdiriwang Pinagmulan at Buhay ng Komunidad Noon at Ngayon Pagbabago at Nananatili sa Komunidad Mahahalagang Pangyayari sa Komunidad Timeline ng mga Pangyayari
Aralin 10 Pagbabago ng Komunidad Aralin 11 Bagay na Hindi Nabago sa Komunidad Aralin 12 Pagpapatuloy ng Pagbabago sa Komunidad
YUNIT III:
Module 1: Aralin 1
Buhay Komunidad: Hanapbuhay at Pamumuno
Mga Hanapbuhay sa Komunidad Ang Likas Yaman
viii
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
. Bantayog na Matatagpuan sa Komunidad Kahalagahan ng Sagisag. Tubig at Tao Aralin 19 Disaster Drill ng Paaralan Aralin 20 Kalagayan ng mga Anyong Lupa at Tubig Noon at Ngayon Aralin 21 Pagpapatuloy at Pagbabago ng Kapaligiran Module 2: Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3. Istruktura.09. Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9 Ang Pinagmulan at Pamumuhay ng Komunidad Pinagmulan ng Pangalan ng Komunidad Mga Makasaysayang Sagisag.
09.13
.Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9
Uri ng likas Yaman Likas Yaman sa Anyong Lupa at Tubig Mga Produkto ng Komunidad Likas Yaman ng Komunidad Hanapbuhay sa Komunidad Kaugnayan ng Hanapbuhay Sa Kapaligiran Salaysay ng may Hanapbuhay Epekto ng Hanapbuhay sa Pamilya
Aralin 10 Batayang Pangangailangan ng Pamilya Aralin 11 Simpleng Badyet ng Pamilya Aralin 12 Hanapbuhay at Pangangailangan ng Pamilya Module 2: Pamumuno at Paglilingkod sa Komunidad Ang Pinuno Katangian ng Pinuno Mga Pinuno sa Komunidad Maimpluwensyang Tao at Pamilya Mga Tumutulong sa Komunidad Katangian ng Naglilingkod sa Komunidad Halimbawa ng Pamumuno Epekto ng Maganda at Di-Magandang Pamumuno Pagpapalakas sa Pamumuno
Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9
YUNIT IV:
Module 1:
Pagiging Bahagi ng Komunidad
Ang Kahalagahan ng Komunidad ix
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin7 Aralin8 Module 2:
Mga Serbisyong Dulot ng Barangay Mga Serbisyong Dulot ng Paaralan Mga Serbisyong Dulot ng Sentrong Pangkalusugan Mga Karapatan ng Tao Kahulugan ng Karapatan at mga Nilalaman Nito Ang Pagpapatupad ng mga Karapatan ng Tao Epekto ng Pagtupad at Hindi Pagtupad ng Karapatan ng Tao Ang Kahalagahan ng mga Karapatan ng Tao
Ang Aking Papel sa Komunidad Ang Sariling Pananagutan sa Komunidad Epekto ng Pagtupad at Hind Pagtupad ng mga Tungkulin Mga Alituntunin sa Komunidad Mga Alituntunin sa Komunidad at Pagtupad Nito Ang Pagsunod at Paglabag sa mga Alituntunun Epekto ng Pagsunod at Paglabag sa mga Alituntunin sa Komunidad Mga Gawaing Nagpapakita ng Pagtutulungan Kahalagahan ng Pagtutulungan at Pakikipagkapwa s Paglutas ng Problema Kahalagahan ng Pagtutulungan ng Babae at Lalaki
Aralin 1 Aralin 2 Aralin 3 Aralin 4 Aralin 5 Aralin 6 Aralin 7 Aralin 8 Aralin 9
x
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
13
.Aralin 10 Kuwento Tungkol sa Huwarang Kasapi ng Komunidad Aralin 11 Pangarap Sa Sariling Komunidad
xi
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
13
.xii
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
13
.1
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
13
.
2
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.” Pangkatin ang klase sa dalawa. Unang Pangkat Ipatala ang mga tao na nasa larawan. Mga Tanong: Unsa inyong ikasulti sa hulagway? Unsa pa gyud? Kinsa man ang naa sa hulagway? Nag-unsa man sila? Asa man sila nahimutang? Unsa ang mga istruktura nga makita sa hulagway? Unsa imong ikasulti niini?
Itupi muna pansamantala ang larawan bilang panghamon at paghahanda sa susunod na gawain.09. Pag-usapan ito. Pangganyak Ipakita ang larawan ng komunidad.MODULE 1: PAGKILALA SA KOMUNIDAD Aralin 1: Kahulugan ng Salitang Komunidad
(Ang Kahulugan sa Pulong Komunidad) Layunin: Aralin 1: kahulugan Kahulugan Salitang Komunidad N abibigyang angng salitang “Komunidad” (Ang Kahulugan sa Pulong Komunidad) Paksang Aralin: Pagbibigay ng kahulugan sa salitang Komunidad Kagamitan: larawan ng komunidad gawain na nakasulat sa activity card tsart para sa gawain Pagpapahalaga: Pagmamalaki sa sariling komunidad Pamamaraan: 1. 2. Ibigay ang activity card sa bawat pangkat bilang gabay. Gawain – “Sa Mata Makita” “Inyo karon nga ilista ang inyong mga nakita dinhi sa hulagway. Apan ang inyong pagabuhaton magdepende kung unsa ang gipangayo kaninyo.
Salungguhitan ang pangunahing kaisipan na sasagot sa tanong. 5.09. Analisis Itanong ang mga sumusunod: Unsa ang mga susama niini nga mga istruktura ang makita dinhi sa atua? Asa kini makita? Unsa ang mga benipisyo nga atong nadawat gikan niini? Sa unsang paagi namahimong susama ang hulagway ug ang imong lugar gipuy-an? Sa mga nakita nato sa hulagway. sa inyong mga tubag ug mga buluhaton nga inyong gihimo.Ikalawang Pangkat Ipatala ang mga istruktura na nasa larawan. Paglalahat/Timan-I Kini “Base sa hulagway. Paglalapat/Sulayi Kini Ipagawa ang pag-aayos ng mga letra sa mga bata upang mabuo ang tamang salita. Ipagamit ang mga kahon bilang mga gabay sa tamang sagot. kining tibuok hulagway gitawag nga komunidad. (Refer to Learner’s Module page 4) 3
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. unsa man ang kahulugan sa komunidad?” Isulat ang sagot ng mga bata sa pisara. Ipaliwanag kung paano ito gagawin. Tatalakayin ito sa pamamagitan ng mga tanong na ito: Unsa ang gihisgutan sa unang grupo? Sa ikaduha? Unsa ang mga gihimo sa mga tawo nga gihisgutan sa unang grupo? Unsa ang mga nakita nga hulagway sa ikaduhang grupo? Para unsa man kini? Giunsa nimo pagtabang ang imong mga kauban aron mahuman ang buluhaton?
3. unsa ang pinakagamay nga kabahin sa komunidad? Mahinungdanon ba ang pamilya isip kabahin sa komunidad? Nganong mahinungdanon man kini?
“Mga bata. Magkaroon ng pag-uulat ng kanilang ginawa pagkatapos ng limang minuto.” 4. Ipabasa ito sa mga bata. PAGTATAYA/PAGHANAS Iparinig ang panuto sa klase.13
.
Aralin 2:
Mga Bumubuo ng Komunidad
(Ang mga Naglangkub sa Komunidad) Layunin: Natutukoy ang mga bumubuo ng komunidad Paksang Aralin: Pagtukoy sa mga Bumubuo ng Komunidad Aralin 2: Mga Bumubuo ng Komunidad (Ang mga Naglangkub sa Komunidad) Kagamitan: larawan ng komunidad, puzzle, mga gawain, tsart, larawan ng mga bumubuo ng komunidad larawa ng panggulo
Pagpapahalaga: Pangangalaga sa mga bumubuo ng komunidad Pamamaraan: 1. Balik Tanaw Ipakita ang larawan ng komunidad na ginamit sa nakaraang aralin. Muling itanong kung ano ito. 2. Pangganyak – “LOOP A WORD” Ipahanap sa loop a word ang pangalan ng mga istruktura na makikita sa larawan. Hamunin ang mga bata na hanapin sa susunod na gawain ang kaugnay na larawan ng mga pangalang ito. 3. Gawain Unang Pangkat Ipahanap ang larawan ng mga bahagi ng komunidad na binanggit sa word puzzle. Ipaguhit ang linya na magdudugtong sa larawan at pamagat ng gawain. Ikalawang Pangkat Gupitin ang mga bahagi ng larawan at hayaan ang mga bata na dugtungin ito ng tama. Pagkatapos nito ay ipaayos ang mga salita upang makuha ang wasto at makahulugang pangungusap. Ikatlong Pangkat Pahulaan kung ano ang misteryosong salita na tinutukoy sa bawat pangungusap. 4
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Ikaapat na Pangkat Ipaguhit ang lugar kung saan makikita ang mga nasa larawan. Magkaroon ng pag-uulat ng kanilang ginawa pagkatapos ng limang minuto.Tatalakayin ito sa pamamagitan ng mga tanong. Isulat ang sagot ng mga bata sa tsart na kagaya ng nasa ibaba. Mga Grupo Unsa inyong gibuhat? Unsa ang gipakita niini?
Itanong ang sumusunod: Unsa ang gibuhat sa una nga pundok? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Sa ikaupat? Unsa ang gipa kita sa matag buluhaton? Sa unang pundok? Etc. Unsa sa mga nahisgutan ang makita sa inyong komunidad?
4. Analisis Itanong sa mga bata ang sumusunod: a. Nganong mahinungdanon man nga aduna kitay mga susama niini sa atong komunidad? b. Unsa ang imong matabang aron mas mapalambo kining mga butanga? c. Unsa ang imong gibati sa imong pagkahibalo nga aduna kay ikatabang sa nahisgutan nga mga butang? d. Pananglitan ang inyong lugar nga gipuy-an walay simbahan o isa niining mga naa sa tsart, matawag ba gihapon kini nga komunidad? Ngano man? 5. Paglalahat/Timan-i Kini Muling ipabasa sa mga bata ang kanilang mga sagot sa tsart. Itanong: “Gikan niini nga mga tubag nga inyong gihatag, asa man kaha niini ang mga kabahin sa atong komunidad?” 6. Paglalapat/Susiha Kini Ipasok sa loob ng isang kahon ang larawan ng mga bumubuo ng komunidad kasama ng mga larawang panggulo. Haluin ito. Tumawag ng bata at padukutin siya ng larawan sa kahon. Ipadikit ito sa pisara kung ito ay kabilang sa bumubuo ng komunidad. Ipalagay sa mesa kung hindi. 5
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
PAGTATAYA/PAGHANAS: Huna-hunaa kung tama o mali ang gisulti sa matag hugpulong. Isulat ang TAMA kung husto kini ug MALI kung dili. _____ 1. Dili matawag nga komunidad ang usa ka lugar kung wala kini hospital. _____ 2. Ang eskwelahan ang motabang para makabalong mobasa ug musolat ang mga bata. _____ 3. Ang komunidad naglangkub og usa lamang ka pamilya. _____ 4. Angay nga magtinabangay ang mga kabahin sa komunidad. Tubaga sa usa ka pulong ang nagsunod nga pangutana. _____5. Unsa alang kanimo ang pinakagamay nga kabahin sa komunidad? KASUNDUAN: Pagpili og isa sa mga musunod. Pangutan-a siya kung unsa ang mga butang nga iyang nahimo aron matabangan ang komunidad. Andama ang imong kaugalingon sa pag-ambit sa imong nahibal-an. 1. 2. 3. 4. 5. Magtutudlo Pulis Pari/Pastor/Imam Doktor/Nars/Midwife Membro sa pamilya
Aralin 3:
Mga Bumubuo ng Komunidad, Ako at Aking Pamilya
(Mga Naglangkub sa Komunidad, Ako ug Akong Pamilya)
Layunin:
Aralin 3:
Naipapaliwanag ang papel, Pamilya tungkulin at gawain ng mga bumubuo Aking ng komunidad (Mga Naglangkub sa Komunidad, Ako ug Akong Pamilya) Naiuugnay ang papel, tungkulin at gawain ng mga bumubuo ng komunidad sa sarili at sariling pamilya
Mga Bumubuo ng Komunidad, Ako at
Paksang Aralin: Pagpapaliwanag ng papel, tungkulin at gawain ng mga bumubuo ng komunidad at pag-uugnay nito sa sarili at sariling pamilya 6
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Itanong: “Asa man kaha dinhi ang lugar kung asa nagtrabaho ang tawo nga imong gikaistorya?” 2. 3. kapulisan atbp.Kagamitan: larawan ng mga gawaing nagpapakita ng serbisyo na ginagawa ng paaralan. Maayo mahimong pulis Sagbat dayon ni Dennis Ang komunidad magmalinawon dautan akong dakpon. mga gawain na nakasulat sa activity cards
Pagpapahalaga: Pagpapasalamat sa kabutihang dulot ng mga bumubuo ng komunidad
Pamamaraan: 1. Pagtalakay sa takdang-aralin o kasunduan “Unsa ang mga butang nga inyong nahibaluan bahin sa mga tawo nga inyong gikaistorya o gi-interview?” Pumili ng mga bata na magbabahagi sa klase ng kanilang nalalaman. ospital. simbahan. Balik Tanaw /Balik Lantaw Hayaan ang mga bata na gawing kumpleto ang bulaklak sa pamamagitan ng pagguhit ng nawawala ngunit tamang bahagi into.09. Itanong: “Unsa ang gusto sa mga bata sa ilang pagdaku? (Palingini kini) “Nganong magpulis man si Dennis? Nganong mag-maestra man si Ana? “Nganong mga doktor man si Nestor?” 7
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pangganyak/Pag-aghat Ako ang batang si Ana Gusto nako magmaestra Mga bata akong tabangan Aron mapuslan sa katilingban Ako usab si Nestor Gusto nako magdoktor Motambal maski libre Labi na sa mga pobre..13
.
4.
“Kamo unsa man ang inyong gusto sa inyong pagdaku? Ngano man?” Hingpit ba ninyong nasayran kung para unsa gayud ang inyong mga gipangandoy? Sulayan ta kung asa kutob ang inyong kaalam niini pinaagi niining mga buluhaton. Isulat ang sagot ng mga bata sa tsart na kagaya ng nasa ibaba. Unang Pundok: Isumpay ang hulagway nga angayang mag-uban.09. Ikatulong Pundok: Unsa ang imong nadawat gikan sa mga naglangkub sa komunidad? Isulat kini sa palad.13
. Isulat ang linya nga magsumpay kanila. Ikaduhang Pundok: Idibuho ang sa gamay nga kuwadro kung ang maayo o tama ang gipakita sa hulagway ug kung dautan o mali.
Mga Tanong: Unsa ang gibuhat sa matag pundok? Unsa ang naglangkub sa komunidad nga gihisgutan niini? Unsa man ang katungdanan sa matag naglangkub sa komunidad base sa gihishutan sa buluhaton. Unsa ang inyong nakat-unan sa inyong buluhaton? Imo bang nasinati ang mga sama sa hulagway? Unsa imong gibati? Giunsa nimo sila pagpasalamat? 8
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Tatalakayin ito sa pamamagitan ng mga tanong. Mga Gawain/Mga Buluhaton Ibigay ang sumusunod na mga panuto o direksyon. Magkaroon ng pag-uulat ng kanilang ginawa pagkatapos ng limang minuto. Pananglitan: libre nga edukasyon gikan sa tulunghaan.
limpyo nga papel (bond paper).
9
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.5. krayola/pastel/water color. Pilia ug lingini ang hulagway nga nagpakita og papel. unsay nahimo niini kanimo? Sa pamilya? Unsaon nimo pagpakita ang imong pagpasalamat niini nga mga butang.09. Sabihin: “Kining inyong mga tubag nagpakita kung unsa ang mga naglangkub sa komunidad kalakip na sa ilang mga buluhaton”. unsa man diay ang mga katungdanan sa matag naglangkub sa komunidad? Unsa man ang gikatabang niini sa imong pamilya?” 7. 6. TAKDANG-ARALIN: Isulat sa pisara at ipaliwanag. Magdala og mga gamit sa pagdibuho sama sa lapis. Paglalapat/Sulayi Kini Sabihin: Markahi og tsek () ang mga hulagway nga nagpakita og katungdanan ug buluhaton sa mga naglangkub sa komunidad.13
. Kung ikaw nagakuyog sa parada sa mga mahinungdanong selebrasyon.
Muling balikan ang mga sagot ng mga bata na isinulat sa tsart. PAGTATAYA/PAGHANAS Ibigay ang panuto. katungdanan o buluhaton sa mga naglangkub sa komunidad. Paglalahat/Timan-i Kini Itanong:“Base sa inyong gihimo nga mga tubag. nagahimo ka ba sa imong katungdanan? Unsay katungdanan sa imong tulonghaan nganha kanimo? Nakabenipisyo ba ang imong pamilya niini? Giunsa pagpapakita sa mga pampublikong hospital ang ilang katungdanan ngadto sa imong pamilya? Angay ba kitang magmapasalamaton? Ngano man? Isip membro sa simbahan. Analisis Isulat ang sagot ng mga bata sa pisara.
“ Mga Tabang nga Nadawat
Bakuna laban sa polio kasaulugan sa pulong bunyag ug kasal pagkat-un sa pagsulat check-up mga tambal larino nga pagbasa
2. Pangganyak/Pag-aghat Ipaawit ang tula gamit ang tono ng “Leron-Leron Sinta” o sa himig na gusto ng guro. Maari ding lapatan ng kilos ang awitin.
10
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Balik-Tanaw Itanong: “Unsa ang mga tabang nga imong nadawat gikan sa mga naglangkub sa imong komunidad? Pilia kini gikan sa mga giandam nga “strips” sa papel ug idikit sa tama nga kolum. mga lumang magazines Pagpapahalaga: Pagmamalaki sa kinabibilangang komunidad Pamamaraan: 1.13
.Aralin 4:
Larawan ng Aking Komunidad
(Hulagway sa Akong Komunidad) Layunin: Nailalarawan ang isang komunidad sa pamamagitan ng pagguhit at ibang malikhaing paraan Paksang Aralin: Aralin 4: Larawan ng Aking Komunidad Paglalarawan ng isangsa komunidad sa pamamagitan ng pagguhit at (Hulagway Akong Komunidad) ibang malikhaing paraan Kagamitan: Mga kagamitan sa pagguhit.
g. h. a. Giunsa paghulagway ang mga pamilya nga nagpuyo sa Barangay Malipayon? c. Mga Buluhaton: Ipakita ang kaanyag sa imong komunidad gamit ang usa sa mga musunod: Pagdibuho Collage-making Collage (ko-láds) .13
.3. Ipahanda sa kanila ang kanilang nga gagamitin. nga Pangkatin angog mga bata.Ang collage mao ang nagsagul-sagol nga mga e. f. Paalalahanan sila sa tamang paggamit ng kanilang kagamitan lalo na ang mga matutulis na bagay. Unsa niini nga mga naglangkub sa komunidad nga naa sa imong lugar? Sabihin: ”Aron imong hingpit nga mapakita ang kaanindot sa imong komunidad. Unsa ang mga kabahin sa komunidad nga nahisgutan sa awit? d. tumana ang mga gisugo sa mosunod nga buluhaton ”. hulagway nagpakita usa ka dakong ideya/panghunahuna.
Mga paraan sa paggawa ng mga gawain: Collage (ko-láds) . Ipasagot sa mga bata ang sumusunod na mga tanong.Ang collage mao ang nagsagul-sagol nga mga hulagway nga nagpakita og usa ka dakong ideya/panghunahuna. Unsa ang gihisgutan sa awit? b. Papiliin ang bawat pangkat ng gusto nilang paraan ng paglalarawan ng komunidad. 4.09. 11
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Gumamit lamang ng RUBRICS upang mabigyan ng tamang points ang ginawa ng mga bata. Gawing takdang-aralin ang mga kinakailangang dalhin ng mga bata para sasusunod na aralin. 5. Pagtataya Hindi kailangan ang pagtataya sa araling ito. Success Indicator: Kumpleto ang mga bahagi ng komunidad: 5 points Maganda ang pagkakagawa: 3 points Malinis ang pagkakagawa: 2 points 8.mao ang mga pamaagi unsaon paghulagway sa komunidad”. Itanong din kung ano ang natutuhan nila sa gawaing ito. j.i. unsa ang inyong nadiskubrehan kalabutan sa inyong komunidad? Sa inyong kaugalingon? Nalipay ba kamo niini? Nagmapasalamaton ba kamo? Ngano man? Sabihin: “Ang inyong gibuhat. ngunit kung nais ng guro ay maari niyang gawing pagtataya ang paglalarawan ng mga bata sa kanilang pamayanan sa pamamagitan ng pagguhit. Iproseso ang bawat gawain pagkatapos na ito ay maipresenta ng mga bata.13
. 7.09.Paglalahat Muling itanong kung ano-ano ang mga paraan ng paglalarawan ng komunidad ang ginawa ng mga bata.
Muling ibigay ang panuntunan sa pagkakaroon ng gawain.
Ipapaskil sa pisara ang kanilang mga ginawa at gabayan sila sa pagpapaliwanag nito. Bigyan ang mga bata na sapat na oras na gawin ang mga itinakdang gawain.
12
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 6. Mga tanong: Unsa ang paagi sa paghulagway nga inyong gipili? Unsa ang mga kabahin sa komunidad nga inyong napakita sa inyong gihimo? Nabisita na ba ninyo ni nga mga lugar? Unsa inyong ikasulti niini? Dali lang ba ang paghulagway nga inyong gihimo? Ngano man? Pagkahuman ninyo og himo sa inyong collage ug pagdibuho.
Aralin 5:
Layunin:
Modelo ng Aking Komunidad
(Modelo sa Akong Komunidad)
Paglikha ng modelong komunidad mula sa papel, karton, clay, blocks at iba pang gamit Pagsasabi pagkakaiba ng nagawang Aralinng 5:pagkakapareho Modelo ngat Aking Komunidad komunidad (Modelo sa Akong Komunidad) Paglikha ng modelong komunidad mula sa papel, karton, clay, blocks at iba pang gamit Pagsasabi ng pagkakapareho at pagkakaiba ng nagawang komunidad Karton Papel Clay blocks Pagiging malikhain
Paksang Aralin:
Kagamitan:
Pagpapahalaga:
Pamamaraan: 1. “PAHULAAN” Gawin ito bilang isang laro. Maglagay ng mga poste na may titik A, B at C bilang pagpipilian ng mga bata. Sabihin na sa larong ito ay magbibigay ang guro ng tanong at tatlong pagpipilian. Pupunta at tatayo ang mag-aaral sa poste na may titik ng sagot niya. Bibilang ang guro mula isa (1) hanggang lima (5). Pagkatapos ng bilang na lima (5) ay hindi na papayagan pa ang bata na magpalit ng sagot.Ang matitirang bata na makabigay ng tamang sagot ang siyang mananalo. Mga mungkahing tanong para sa laro: Unsa ang tawag sa tibuok pundok sa mga tawo nga managkaubang nagpuyo sa usa ka lugar? Unsa ang pinakaimportante nga kabahin sa komunidad? Kung ang imong lugar walay eskwelahan, matawag ba kini nga komunidad? 13
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Unsa ang nagatabang sa mga bata aron makat-on mubasa ug musolat? Unsa ang kabahin sa komunidad nga mutobag sa panginahanglang medical sa mga katawhan niini?
2. Muling ipakita sa mga bata ang kanilang ginawang guhit at collage. Ipabigay ang kaibahan ng paraang ginamit. 3. Pangganyak Itanong sa mga bata ang sumusunod: Kinsay gusto maghimo og tulay? Eskwelahan? Gambalay? Kinsay kabalo muhimo og balay? Kinsay gusto maghimo og balay karon nga higayon?
Sabihin: Kanang inyong mga gipangandoy matuman karong higayuna. Sa atong leksyon karon, atong makat-unan ang pagmugna og modelo nga komunidad gamit ang nagkalain-lain nga mga butang. Andam na ba kamo? Pagasugdan na nato kini. 4. Gawain: Sabihin: “Maghimo kamo karon og modelo nga komunidad gamit ang papel, karton, clay, blocks ug uban pa. Kamo ang mag-igo kung unsa ang inyong gamiton.” Ipagawa ang nasabing gawain sa limitadong oras upang matutuhan ng mga bata ang kahalagahan ng oras. Ibigay sa kanila ang mga panuntunan sa pagkakaroon ng takdang gawain. Pag natapos na ng mga bata ang kanilang ginawa ay anyayahan silang ipresenta at ipaliwanag ito sa klase. Iproseso ang gawain at itanong ang sumusunod: o Unsa ang inyong gibuhat? o Unsa ang inyong gigamit aron mapakita ang kaanyag sa inyong komunidad? o Naglisud ba kamo sa paghimo og modelo sa inyong komunidad? Ngano man? o Unsa man ang inyong nadiskubrehan nga mga bag-ong butang nga naa sa inyong komunidad? o Mahinungdanon ba nga atong ilhon ang atong komunidad? Ngano man? Unsa ang gibutyag niini bahin kanato? 5. Analisis Itanong sa mga bata ang sumusunod: 14
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Kung inyong ikumpara ang inyong modelong komunidad ngadto sa mga hinimo sa imong classmates, sa unsang bahina sila managkapareho? Sa unsang paagi sila managkalahi? Kung ikaw ang pabut-on sa mga butang nga mulangkob sa imong komunidad, unsa man kini? Nganong mao man kini ang imong mga gipili?
Isulat sa pisara ang sagot ng mga bata sa mga tanong sa F. 6.Paglalahat Ipabasa sa mga bata ang kanilang mga sagot.Salungguhitan ang mga pangunahing kaisipan nito. Mula sa mga pangunahing kaisipan, gabayan ang mga bata sa pagbubuod ng aralin. Pagtataya Hindi pa kailangan ang pagtataya sa araling ito. Maaring gawing basehan ng guro ang “output” ng mga bata bilang pagtataya. Gumawa lamang ng RUBRIC upang mabigyan ng karampatang marka ang ginawa ng mga bata. Success Indicator: Kumpleto ang mga bahagi ng komunidad: Maganda ang pagkakagawa: Gumamit ng mga malikhaing disenyo: Malinis ang pagkakagawa: 4 points 2 points 2 points 2 points
Aralin 6:
Kabilang Ako ng Komunidad
(Kabahin Ko sa Komunidad)
Layunin: (Kabahin Ko sa Komunidad) Nasasabi na ang bawat bata ay may kinabibilangang komunidad Paksang Aralin: Pagsasabi na ang bawat Bata ay may Kinabibilangang Komunidad Kagamitan: kopya ng Venn Diagram, mga kopya ng mga gawain Pagpapahalaga: Pagiging aktibong kasapi ng komunidad 15
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Aralin 6:
Kabilang Ako ng Komunidad
Itanong: Kinsa ang mga bata nga anaa sa istorya? Unsa ang ilang gihisgutan? Unsa ang ilang gipangutana diha kaninyo? Unsa ang inyong tubag sa ilang pangutana?
3.13
. Ipagawa ang Gawain II at III.Pamamaraan: 1. Ipagawa ang Gawain I. Isulat ang sagot ng mga bata sa tamang hanay sa tsart. Itanong: Sa unsang bahina nagkapareho ang duha ka komunidad? Sa unsang bahina naglahi ang duha ka komunidad? Asa ang mas maayong puy-an sa ilaha? Ngano man?
2. Iproseso ang mga gawain.09. Mga Buluhaton Papipiliin ang bata ng kanyang kapareha.
Unsa inyong gibuhat sa unang buluhaton? Asa man nahisakop nga komunidad ang imong kapareha? Unsa man imong ikasulti niini? Unsa inyong gibuhat sa ikaduhang buluhaton? Sa pareho ba nga komunidad nagpuyo ang mga bata? Unsa man imong ikasulti niini? Unsa ang ikatulong buluhaton? Unsa imong ikasulti niini? Salungguhitan ang mga mahahalagang kaisipan mula sa sagot ng mga bata.
16
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Ipabahagi sa bawat pareha ang hinihinging impormasyon sa gawaing ito. Ipakita at ipabasa ang comic strip sa mga bata. Gabayan ang mga bata sa paggawa ng mga gawain. Ipahinuha sa mga bata ang pagkakapareho at pagkakaiba nito gamit ang Venn Diagram. Ipakita ang larawan ng dalawang komunidad. Ipabasa ito sa kanila.
unsa inyong mahimo alang sa kaayuhan sa inyong komunidad?” 5. Kabahin ka ba sa usa ka komunidad? 2. Unsa ang imong gibati nga kabahin ka sa usa ka komunidad? Ngano man? Takdang Aralin: Isulat sa imong assignment notebook ang tubag sa pangutana. “Karon nga inyo na man nga naamguhan. 1. Bisan bata adunay mahimo alang sa iyang komunidad.13
.4. Unsa ang gibutyag niini bahin kaninyong mga bata?” Magbigay ng karagdagang pagpaliwanag kung kinakailangan. Pagtataya: Ipasulat sa papel ang sagot sa sumusunod na tanong. unsay imong mahimo aron matabangan nimo ang imong komunidad?
Aralin 7:
Mahalaga ang Komunidad
(Mahinungdanon ang Komunidad)
Layunin: (Mahinungdanon ang Komunidad) Naipaliliwanag ang kahalagahan ng komunidad
Aralin 7:
Mahalaga ang Komunidad
Paksang Aralin: Pagpapaliwanag ng kahalagahan ng komunidad Kagamitan: kopya ng awit larawan ng komunidad mga Gawain Pagpapahalaga: Pangangalaga sa Komunidad
17
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Unsa ang pangalan sa imong komunidad? 3.09. Paglalapat Alamin kung ano ang damdamin ng mag-aaral kung sila ay kabilang sa isang pamayanan. Ipaguhit ito sa mga nakahandang bahagi ng mukha. Paglalahat “Tan-awa ang inyong mga tubag nga nakasulat sa tsart. Ikaw.
Pamamaraan: 1. Balik-Aral Ipaawit sa mga bata ang “AKO KABAHIN SA KOMUNIDAD” sa himig ng “It’s I Who Build Community”.
Itanong:
Base sa awit, kinsa man ang mga kabahin sa komunidad? Unsa man ang mga komunidad nga gihisgutan? Sa pareho ba nga komunidad nagpuyo ang mga tawo? Unsa ang mga pulong sa awit nga modepensa sa imong tubag? Unsa ang mensahe sa awit?
2. Pangganyak Tan-awa kini nga retrato (ipakita ang inihandang larawan). Hayaan ang mga bata na pagmasdan ang mga larawan na nagpapakita ng komunidad na ginagawang tapunan ng mga basura at ang naging epekto nito. Itanong: Unsay mahitabo sa atong komunidad kung dili nato kini ampingan?Nahinumduman pa ba ninyo ang mga bagyong nasinatian sa mga tawo kaniadto? Atong balikan ang usa niini, “Ang Ondoy”. Unsa man inyong nahibaluan mahitungod niini?
Iparinig ang sanaysay sa mga bata.
18
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
Itanong: Mahitungod sa unsa man ang istorya? Unsay gihimo sa mga tawo aron maandam sila sa pag-abot sa bagyo? Unsa man ang gipahibalo sa PAG-ASA bahin sa bagyo? Unsay nahitabo panahon sa bagyo? Unsa man ang inyong gibati mahitungod sa nahitabo sa mga apektadong mga pamilya ilabi na sa pareho ninyo nga mga bata? Unsa man kaha ang hinungdan nga nahitabo kadto? Unsa man ang imong buhaton? Mahinungdanon ba nga atong ampingan ug tagaan og importansya ang atong komunidad? Ngano man?
3. Mga Gawain UNANG GAWAIN: Gabayan ang mga bata na sagutin ang tseklist na magpapakita ng kanilang pagpapahalaga sa kanilang komunidad. Palagyan ng “” ang sa palagay nila ay isang pagpapahalaga sa kanilang komunidad. Gawin itong isahan upang magiging gabay mo ang mga makukuhang impormasyon tungkol sa iyong mag-aaral. 19
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
IKALAWANG GAW AIN: “Charade” Ang charade ay pahulaan ang mga salita o pangkat ng mga salita sa pamamagitan ng pagsasakilos nito. Pangkatin ang mga mag-aaral sa naangkop na bilang ng klase mo. Papipiliin ang mga bata ng tagakilos nila samantalang ang natitira ay halinhinang manghuhula sa isasakilos ng kanilang kasama. Ang pangkat na makakakuha ng mataas na points ang mananalo(Mas magiging masaya at makabuluhan ang larong ito kung bibigyan ng limitadong oras ang bawat pangkat na gawin ang pagsasakilos at paghuhula. ) Tanggapin ang kahit na kunting tamang kasagutan sa hula ng mga bata. Mga Gabay na Pahuhulaang Salita: 1. Bayanihan 2. Paglilinis ng Paligid 3. Pagtatanim ng Kahoy 4. Pagtulong sa Nasunugan 5. Pag-aalaga sa mga Maysakit 6. Pagsagip sa mga Naanod ng Baha 7. Pagbibigay ng Donasyon 8. Pagreresiklo ng Basura 9. Pagdidilig ng Halaman 10. Pamimigay ng Pagkain IKATLONG GAWAIN: Gabayan ang mga bata na isulat sa loob ng puso ang kanilang pagpapaliwanag kung bakit mahalaga ang komunidad. Magbigay ng “prompt” kung kinakailangan. 4. Iproseso ang mga gawain. Isulat ang sagot sa tamang hanay sa tsart.
Mga Tanong: Unsa ang inyong gihimo nga mga buluhaton? Unsa ang gipakita niini? Unsa imong naamguhan bahin niini? Asa sa mga aktibidad sa buluhaton ang imo nang nahimo sa pagtabang sa imong komunidad? 20
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
21
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Unsa imong gibati nga natabangan nimo ang imong komunidad? Ngano man?
Ipabasa ang mga sagot sa tsart. 5.09. sa unsang paagi ka makapakita og paghatag og bili sa imong komunidad?
6. Pagtataya: Ibigay ang nakahandang gawain na nasa Learner’s Module.13
. Paglalapat Papiliin ang mga bata ng larawan na nagpapakita ng pagpapahalaga sa komunidad at pabilugan ito. Paglalahat Itanong: Asa man nga mga tubag diri sa tsart ang nagpakita nga kita naghatag og bili sa atong komunidad? Nganong mahinungdanon man nga hatagan nato og bili ang atong komunidad? Isip bata.
lapis.09. Gawain I. tsart Pagpapahalaga: Paggalang sa mga tao o bagay na batayan ng mga impormasyon Pamamaraan: 1.13
.Module 2: Larawan ng Aking Komunidad Aralin 1: Pagkuha ng Impormasyon tungkol sa Komunidad
(Pagkuha og Impormasyon mahitungod sa Komunidad) Layunin: Nakakukuha ng impormasyon tungkol sa komunidad sa pamamagitan ng interbyu.
Itanong sa mga bata ang sumusunod: Nganong mangutana man ta? Unsa nga mga pulong ang pwede natong gamiton sa pagpangutana? Base sa awit. Pangganyak Ituro sa mga bata ang sumusunod na awitin sa tono ng “Magtanim ay di Biro”. pagbasa ng simpleng talata at pakikinig ng salaysay Paksang Aralin: Pagkuha ng Impormasyon Tungkol sa Komunidad Kagamitan: papel. unsa ang tama nga paagi sa pagpangutana?
22
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Gawain II.
Ikaduhang Buluhaton: Ibigay ang Gawain II. Sabihin: “Atubanga ang imong kapareha ug isulti ngadto kaniya ang mga pangutana nga nakasulat sa imong tamdanan.13
. Magpulihanay kamo sa pagbuhat niini. Matag pundok magporma og lingin.” Pagkatapos ng gawain ay iproseso ito.
Itanong: Unsa ang inyong mga nahimong buluhaton? Unsa ang mga impormasyon nga inyong nakuha? Giunsa ninyo pagkuha ang mga impormasyon mahitungod sa inyong komunidad? 23
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Kinsay maka-modelo sa klase unsaon ang tama nga pagpangutana?
2. Siguraduhin lamang na nabigyan ang tagasagot ng mga kinakailangang impormasyon tungkol sa kanyang komunidad. Isulat ang kanilang sagot sa nakahandang tsart. Ibigay ang gawain. maghimo kita og daw sama sa interview. Ipaliwanag kung paano ito gagawin.” Bigyan ng sapat na oras ang bawat pares upang matapos ang Gawain I. Isulat ang iyang mga tubag sa imong giandam nga papel. Gawing pangkatan ang gawaing ito. Isa ang gaganap bilang tagasagot ng tanong at ang iba ay tagabigay ng tanong sa kanya.09. Mga Gawain Unang Buluhaton: Bumuo ng mga pares ng mga bata na nakatira sa magkaparehong komunidad. Sabihin: “Karon. Ang inyong lider mutindog diha sa tunga aron sa pagtubag sa mga pangutana kabahin sa inyong komunidad. Tumawag ng mga bata na handang ibahagi sa klase ang kanilang mga nakuhang impormasyon tungkol sa kanyang kapareha.
09. Sabihin: “Gamita ang mga pangutana nga akong ihatag kaninyo aron makakuha mo og impormasyon mahitungod sa inyong komunidad. Isulat ang mga impormasyon nga inyong nakalap sa limpyo nga papel. Ipasagot sa kanila ang mga tanong pagkatapos nito. Paglalahat/Timan-I Kini Itanong: Base sa mga tubag nga inyong gihatag. sa unsang paagi kita makakuha og impormasyon mahitungod sa atong komunidad? 5. 4.” Unsa ang lumad nga pundok sa inyong komunidad? Asa sila gikan? Unsa ang pinulungan nga kasagarang gigamit sa inyong komunidad? Asa gikan ang pangalan sa inyong komunidad?
24
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalapat Iparinig sa mga bata ang maikling talata tungkol sa bayan ng Hagonoy.
Unsay angay natong hinumduman kon kita maghimo og mga pagpangutana?
3. Pagtataya: Ipagawa sa bahay ang pagtataya ng mga bata upang maranasan nila ang pagsasagawa ng simpleng interbyu sa mga matatanda sa kanilang lugar. Analisis Itanong sa mga bata ang sumusunod: Nganong mahinungdanon man nga mahibalo kita sa mga impormasyon mahitungod sa atong komunidad? Sa unsang paagi nga kining mga impormasyon makatabang kaninyo?
Ipabasa ang sagot ng mga bata.13
.
kanimo ang ng isulti: aralin. Aralin 2: Batayang mga grupong etniko at iba pa. Palitan lang ang mga hinihingi sa bawat bahagi komunidad Sa idibuho: Idibuho sa pisara ang imong gibati nga ikaw kabahin man sa komunidad Sa idepensa: Idepensa nganong dili man matawag nga komunidad ang isa ka pamilya lamang. Impormasyon Paksang Aralin: (Mga Tinubdan sa Impormasyon Mahitungod sa Komunidad) Mga Batayang Impormasyon tungkol sa Komunidad Kagamitan: batayang impormasyon ng mga komunidad sa inyong lugar bond paper malaking cube na gawa sa papel o karton (para sa “cubing” na istratehiya)
Tungkol sa Komunidad
Ang cubing (kyu-bing) ay isang istratehiya na maaaring gamitin ng guro upang kanyang makita ang hangganan ng kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa mga natapos na aralin. Sa ipakita: Ipakita ang katungdanan natapos sa magtutudlo diha sa komunidad Dahil sa disenyo nito ay maari din itong gamitin sa paglilinang Sa Isulti nganong mahinungdanon alang nito.
I. Sa ilha: Ilha kung kinsa nga kabahin sa komunidad ang nagatabang nga mahimong luwas ang mga tawo sa sakit Pagpapahalaga: Pagiging Mapamaraan
25
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
. Palitan lang ang mga hinihingi sa bawat bahagi nito. pinuno.Aralin 2: Batayang Impormasyon Tungkol sa Komunidad
(Mga Tinubdan sa Impormasyon Mahitungod sa Komunidad) Layunin: Nasasabi ang mga batayang impormasyon tungkol sa komunidad tulad ng pangalan ng lugar. wikang sinasalita.
Ang na cubing (kyu-bing) ay isang istratehiya na maaaring Mga Gabay Tanong: gamitin ng guro upang kanyang makita ang hangganan ng Sa ihulagway : Ihulagway ang imong komunidad kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa mga na aralin. Dahil sa disenyo nito ay maari din itong gamitin sa paglilinang ng aralin. dami ng tao.09.
Sabihin: “Magporma kita og daku nga lingin. Ibigay sa kanila ang sumusunod na mga tanong. imo kining ipasa ngadto sa sunod nimo. Pangganyak/Pag-aghat Itanong: Kinsa man diri ang taga-_________? (Magbigay ng pangalan ng mga komunidad sa inyong lugar?) Asa man dapit na nga komunidad? Unsa man ang inyong mga nahibaluan labot niini? Kinsa ang makahatag og pagpaambit sa klase? Mas daghan pa nga mga butang ang inyong mahibaluan bahin sa inyong komunidad. guniti kini ug basaha ang pulong nga nakasulat sa taas.09. Bilang gabay sa pag-uulat ng mga bata. Pagkalipas ng itinakdang oras ay ibabahagi ng tagaulat sa mga kaklase ang kanilang mga nalalaman tungkol sa kanilang komunidad. Gawin ito hanggang maubos lahat ng inihandang tanong. Karon. Pagkadawat nimo niini. Mga Gawain Unang Buluhaton: Gawing pangkatan ang gawain. etc. o Unsa ang pangalan sa komunidad nga gihisgutan? o Asa man kini makita? o Pila ang populasyon o kadaghanun sa mga tawo sa komunidad? o Kinsa ang ilang lider? o Unsa ang gigamit nila nga pinulongan? o Unsa ang mga pundok sa lumad nga nagpuyo niini? 26
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.” Pananglitan: Ihulagway .Pamamaraan: 1. Hayaan siyang pumili ng pamamaraan (interview. Bigyang paglilinaw ang sagot ng mga bata kung kinakailangan 2.
3. Ang tibuok nga kapulungan ako dayon nga ihatag nimo. Mahimo kini pinaagi sa paghimo ninyo sa mga musunod nga buluhaton. kung ikaw natungnan sa “cube”. Ibigay sa mga lider ang batayang impormasyon tungkol sa isang komunidad.13
.) kung paano ito ibabahagi sa kanyang kapwa mag-aaral.Ihulagway ang mga tawo nga nagpuyo sa inyong komunidad. Hayaan silang pumili ng lider at tagaulat. reading. akong ipasa kining “cube” nga akoang gigunitan. Paghunong sa tugtog.
laksia ang usa ka dahon sa “cabbage” ug basaha ang nakasulat niini. Pagkatapos ay icrumple ito at kumpulin gaya ng isang cabbage. Iproseso ang mga gawain. Ibigay ang “cabbage” sa batang pinakamalapit sayo. Magsugod na ta! 4. unsa ang imong ikasulti sa imong komunidad? Maanindot ba kini? Malambuon ba kini? Paghatag og pananglitan. Analisis Mga Tanong: Asa gikuha ang impormasyon bahin sa komunidad? Base sa mga nasayran nga mga impormasyon. Isulat ang sagot ng mga bata sa tsart ng katulad ng sa ibaba. (Maaaring gamitin ang mga katulad na tanong sa Unang Gawain).13
.
27
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.) Bilang simula ng gawain ay iparinig muna sa mga mag-aaral ang mga batayang impormasyon tungkol sa isang komunidad. Sabihin sa kanila na dapat nila itong tandaan upang makasagot sa susunod na gawain. at isulat dito ang bawat tanong. Paghunong sa tugtog. Bigyang diin ang mga sagot sa ikalawang kolum.Ikaduhang Buluhaton: “Cabbage Around” (Para sa Guro: Maghanda ng bond paper. depende sa dami ng tanong.09. Mga tanong: Unsa man ang atong gihimo nga buluhaton? Unsa man ang inyong nahibaluan bahin sa komunidad pinaagi sa mga buluhaton nga gihimo? Sa unsang paagi gipaambit ang mga detalye sa komunidad?
5. Sabihin: o Ipasa sa imong classmate ang “cabbage”. Unsa ang imong matabang aron mas mailhan sa mga tawo ang inyong komunidad?
Muling ipabasa sa mga bata ang mga sagot sa tsart.
Papunan ito sa kanila ng mga kinakailangang sagot. Hayaan silang sagutin ang itinakdanggawain sa limitadong oras. 9.09. 8. Takdang-Aralin: Hingin sa mga bata ang mga impormasyon na kinakailangan.Sabihin: Kining inyong mga tubag sa ikaduha nga linya mga mahinungdanong impormasyon mahitungod sa inyong komunidad. Paglalahat/Timan-I Kini Itanong: Unsa man diay ang mga tinubdang impormasyon mahitungod sa komunidad?
7. Gitawag kini nga mga tinubdang impormasyon 6. Bigyan sila ng pahintulot na hingin ang tulong ng mga kasama sa bahay upang masagot ang gawaing ito. Kumpletong Pangalan Adlawng Natawhan Pangalan sa Mama Pangalan sa Papa Lugar Gipuy-an
Aralin 3: Pagsulat ng Impormasyon sa Information Sheet o Graphic Organizers
(Pagsulat og mga Impormasyon sa Information Sheet o Graphic Organizer) Layunin: Aralin 3: at Pagsulat ng Nakapagtatala nakapupuno ngImpormasyon impormasyon sa sa information Information Sheet o Graphic Organizers sheet o graphic organizer (Pagsulat og mga Impormasyon sa Paksang Aralin: Information Sheet o Graphic Organizer) Pagtatala at Pagpupuno ng Impormasyon sa Information Sheet o Graphic Organizer Paglalahat ng nakalap na impormasyon tungkol sa komunidad
28
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalapat/Susiha Kini Itanong sa mga bata kung anong batayang impormasyon ang tinutukoy sa bawat bilang. Pagtataya/Paghanas Ipasulat sa mga bata ang gawain na nasa Learner’s Module.13
.
Mga Tanong: Unsa ang gibuhat sa unang pundok? Unsa ang mga impormasyon nga ilang giambit? 29
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. 4.D o identification card. Tanungin sila kung ano ang mga makikita nila sa isang I. Isulat sa tsart ang sagot ng mga bata. Mag-uulat ang mga bata ng kanilang mga gawain pagkatapos ng 5 minuto.Kagamitan: pinalaking modelo ng I. Pangganyak/Pag-aghat Magpakita sa mga bata ng isang I. Hamunin sila na gawin ang sumusunod na pagsubok sa pamamagitan ng pagpupuno nito ng mga kinakailangang impormasyon. 2. Papunan ito ng mga kinakailangang impormasyon.D. Pagtalakay sa Takdang-Aralin Tanungin ang mga bata kung naisulat ba nila ang mga impormasyon na hiningi sa kanila bilang takdang-aralin. 3. Sabihin na ang mga impormasyong kanilang isinulat ay tinatawag na personal na impormasyon. Ikaduhang Buluhaton Pagpupuno ng impormasyon gamit ang information sheet. Mga Gawain Unang Buluhaton Pagpupuno ng impormasyon gamit ang graphic organizer. Iproseso ang kanilang gawain pagkatapos nito.13
.D graphic organizers batayang impormasyon: mga komunidad sa inyong lugar start Pagpapahalaga: Pagiging matapat sa pagbibigay ng impormasyon Pamamaraan: 1.
Halimbawang tanong sa paglalahat: Base sa impormasyon nga imong nakalap. Analisis Unsa man ang gipaambit kanato niini nga mga buluhaton? Sa unsang paagi managkapareho ang pagpaambit? Sa unsang paagi sila lahi? Sa mga gihimo nga pagpaambit. unsa man diay ang graphic organizer? Unsa man diay ang information sheet? 7. unsa imong ikasulti mahitungod sa imong komunidad?
30
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pagkatapos nito. Papunan ito sa kanila at hayaan silang magbigay ng isang pangungusap na maglalahat sa kanilang nakalap na impormasyon.13
.09. Paglalapat/Sulayi Kini Ipabasa sa mga bata ang maikling talata. unsa man karon imong masulti mahitungod sa imong komunidad?
Ang mga paagi nga inyong gigamit aron matala o mapaambit ang mga tinubdang impormasyon mahitungod sa inyong komunidad gitawag nga graphic organizer ug information sheet. 6. papunan ang mga impormasyon na kinakailangan sa graphic organizer Pagtataya Ibigay ang maikling batayan ng impormasyon tungkol sa inyong komunidad. Hayaan ang mga bata na pumili ng organizer o information sheet mula sa kanilang napag-aralan.
Unsa ilang gigamit sa pagpaambit sa mga tinubdang impormasyon?
(Ibigay ang parehong mga tanong sa ikalawang pangkat) 5. Paglalahat/Susiha Kini Base sa inyong mga tubag ug gihimo nga buluhaton.
mga gawain na nakasulat sa mga activity cards halimbawa ng graph manila paper tsart na may katulad na nilalaman ng nasa ibaba. Itanong sa mga bata kung alin sa dalawa ang madaling paraan ng pagkuha ng bilang ng mga bahay.13
.09. Pagpapahalaga: Kawastuhan sa pagtatala ng mga datos Pamamaraan: 1. Sabihin: Hagiton ko kamo sa paghimo niining mga musunod nga mga buluhaton. Gamita ni nga basehan. Unang Pangkat Ibutang nato nga tagpulo ka bata ang morepresentar sa matag hulagway. Ipasulat ang kanilang sagot sa pisara. Buhata lamang kung unsa ang gipangayo kaninyo sumala sa nakasulat sa inyong mga activity cards. Ipresentar ang gidaghanun sa lalaki ug babae sa inyong klase gamit ang pictograph. Mga Gawain Ibigay ang panuto sa sumusunod na gawain. Pangganyak/Pag-aghat Itanong sa mga bata kung ilang bahay ang nakikita nila. Ipakita ang ikalawang paraan ng paglalarawan ng dami ng bilang ng mga bahay.
31
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Aralin 4:
Dami ng Tao sa Komunidad
(Gidaghanun sa Tawo sa Komunidad) Layunin: Aralin 4: ang Dami ng Tao sa Komunidad Nailalarawan dami ng tao sa komunidad sa pamamagitan ng simpleng graph (Gidaghanun sa Tawo sa Komunidad) Paksang Aralin: Paglalarawan ng tao sa komunidad Kagamitan: pinalaking larawan ng mga bahay na nasa LM (pag-aghat). Andam na ba kamo? 2.
Pagkatapos ng pagproseso ng mga gawain.Tan-awa lang kung sa unsa nga numero natupong ang taas nga parte sa graph. 3.
4. moadtu ta sulod sa inyong panimalay.
Mga Tanong: Unsa ang gibuhat sa unang pundok? Unsa nga graph ang ilang gigamit? Unsa ang inyong napaambit sa paggamit sa mao nga graph? (Gamitin ang parehong mga tanong sa ibang pangkat).Ikalawang Pangkat Karon nga humana kita pagsuta sa gidaghanun sa imong mga classmate. Pila mo kabuok sa inyong pamilya? Pwede ba nimong iambit sa uban? Ipakita kini kanamo pinaagi sa paggamit sa mga hulagway nga giandam gamit ang pictograph. Paglalapat 32
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. ipabasa sa mga bata ang kanilang mga sagot. Ikatlong Pangkat Isulti kon pila ang populasyon sa tanang tawo sumala sa gipakita sa bar graph. Paglalahat Itanong: “Base sa mga tubag nga inyong gihatag ganiha.09. Mag-uulat ang mga bata ng kanilang mga gawain. Analisis Itanong sa mga bata ang sumusunod: Sayon lang ba ang paggamit sa graph? Ngano man? Giunsa man paggamit ang pictograph? Giunsa man paggamit ang bar graph? Asa man sa duha ang mas ganahan nimo nga gamiton? Ngano man? Sa unsang paagi makatabang ang graph kanato?
5.13
. para sa unsa diay ang pictograf ug bar graph?” 6. Kini ang magsulti kanato sa gidaghanun sa tawo o butang nga gipangayuan og impormasyon. Isulat ang mga sagot sa tsart. Iproseso ito.
Kung imong tan-awon ang mga gidaghanon sa mga bata nga nagedad og 16-21. Lalaki c. Istudyohi ang graph ug tubaga ang mga pangutana bahin niini. Babaye b. Pagtataya Ibigay ang gawain. Pares 33
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Unsa ang gipakita sa graph? a.” GIDAGHANON SA MGA BATA SA BARANGAY TALISAY
1. Gidaghanon sa mga bata sa Talisay 2.Sabihin: Sulayan ta ang inyong kahanas sa pagbasa og graph pinaagi niining duha ka hulagway. unsa man ang mas daghan? a. Gidaghanon sa nag-edad 0-15 c. Asa ang graph nga tamang nagpakita niini? Lingini kini. Sabihin: “Mao kini ang gidaghanun sa mga bata sa elementarya nga eskwelahan sa Davao. 500 ang mga batang babae ug 400 ang mga batang lalaki. Lingini ang letra sa tamang tubag.13
. Gidaghanon sa tigulang b.09.
Balik-Tanaw Ipakita sa mga bata ang graph at ipasagot ang mga tanong tungkol dito. hustong 500 b. Hustong 300 c. kapin sa 500 c. Sa imong huna-huna. larawan ng komunidad plaskards.13
.3. pila man ang kadaghon ang mga babaye? a. pila man ang kadaghanon sa mga lalaki? a. Mas mapadali ang pagtan-aw nako sa gidaghanon sa mga tawo b. larawan ng mga sagisag manila paper o lumang kalendaryo at posters marker Pagpapahalaga: Pagiging mapagmasid sa paligid
Pamamaraan: 1. Pabigyang-kahulugan ito sa mga bata. unsa man ang ikatabang sa graph sa paghatag sa gidaghanon sa tawo sa usa ka komunidad? a. Sa nag-edad og 0-15 nga mga bata. Kapin sa 400 b. Pangganyak: Ipakita isa-isa ang mga larawan. Mas madugay ko sa pagkuha og impormasyon.
34
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Parehong 200 5.09. 2. maba sa 500 4. Sa nag-edad og 16-21.
Aralin 5:
Kahulugan ng Salitang Sagisag
(Kahulugan sa Pulong Simbolo)
Layunin: 5 sagisag Nabibigyang kahulugan Aralin ang salitang
Kahulugan ng Salitang Sagisag Paksang Aralin: (Kahulugan Pulong Simbolo) Pagbibigay kahulugan sasa salitang sagisag
Kagamitan: PELC. Mas malibog ko sa pagtan-aw sa gidaghanon sa mga tawo c.
Ang inyong buhaton karon mao ang pagpangita sa hulagway o kapulungan nga perperkto nimong mahimong kapareha. Ikaduhang Buluhaton: Wanted Perfect Partner Ipamigay sa mga bata ang mga larawan para sa gawaing ito. tulo. Gawas pa niini nga mga hulagway. Paglilinang ng konseptong simbolo Itanong: Unsa pay uban nga butang nga makapahinumdum kanato sa pasko? Unsa ang uban nga butang nga pwede nga morepresentar sa kaalam? Unsa man ang buot ipasabot kon mopula ang suga sa trapiko? Unsa man ang buot pasabot kon ipataas nako ang akong kamot sama niini? (raise arms forward with palms opensilence)
Sabihin: Tama ang inyong gihatag nga mga panghuna-huna. Susihon ta kung unsa kini. Buhaton ninyo kini sulod sa lima lamang ka minuto. Himoa ninyo ang mga musunod nga gimbuhaton nga susama sa naunang gihatag ko kaninyo. Mga Gawain Unang Buluhaton: Ipahanap sa mga bata ang larawan na inilalarawan sa pangungusap.
35
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Andam na ba kamo? Sugdan ta kini sa usa. Sabihin: Aduna ko’y gipanghatag nga mga hulagway ug kapulungan.3. duha. aduna pay uban nga ako nakasiguro makapukaw sa inyong kaalam.13
. Ipamigay din ang mga cards na may paglalarawan ng mga naibigay na mga larawan.” 4.
Unsa ang kapulungan nga naghulagway niini?
36
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
. Ipasulat ang sagot sa tsart. Unsa ang mga hulagway nga inyong gigamit dinhi? c.4.
Itanong sa mga bata ang sumusunod: a. Talakayin ang mga gawain sa pamamagitan ng mga tanong. Unsa man ang unang buluhaton nga inyong gihimo? b.
7. unsa man ang kahulugan sa simbolo kon sagisag? Pagtataya/Paghanas Isulat ang pulong nga Tama kung ang kapulungan nagsulti sa matuod og Mali kon dili. 5. inyo bang masabtan kon unsa kini? (Magbigay ng mga halimbawa) Ngano man?
6. Paglalapat/Sulayi Kini Sabihin: Pagdibuho og usa ka butang nga tamang musimbulo sa mga musunod. mga sagisag kon simbolo.
Ang mga sagisag kon simbolo mga hulagway nga maghatag og hinanali nga kahulugan sa mga butang sa atong palibot. Mga bata. unsa man diay ang kahulugan sa sagisag kon simbolo? Ang mga sagisag kon simbolo mga hulagway nga maghatag og hinanali nga kahulugan sa mga butang sa atong palibot. Dali ang pagpangita sa butang kung imong nailhan ang simbolo niini. Paglalahat/Timan-I Kini Sabihin: Ang tawag niini nga mga hulagway. 3. base sa atong gihimo nga mga buluhaton. Adunay iyang kaugalingong simbolo ang hospital. Ang mga pulong simbolo ug sagisag pareho lamang og kahulugan.Ibigay ang mga katulad na tanong sa pagproseso ng Ikalawang Gawain. 2. 37
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
. Analisis Unsa ang inyong gipares sa matag buluhaton? Nganong angayan man ang pagpares kanila? Kon kini lamang mga hulagway ang ipakita kaninyo.09. 1. gugma tulunghaan/eskwelahan trapiko
Sumala sa atong gihisgutan.
13
. unsa man ang mga simbolo nga inyong nakita sa inyong komunidad? Unsa pa gyud? Asa man sila dapit makita? 38
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Aralin 6:
Sagisag o Simbolo na Makikita sa Kapaligiran
(Sagisag o Simbolo nga Makita sa Palibot) Layunin: Nakapagbibigay ng mga mga halimbawa ng mga sagisag o simbolo na makikita sa kapaligiran Paksang Aralin: Mga Halimbawa ng Sagisag o Simbolo na Makikita sa Kapaligiran Kagamitan: Manwal ng Guro. tsart
Pagpapahalaga: Pamamaraan: 1. marker. batasana ang pagkamabinantayon. Pangganyak Tumawag ng ilang bata at ipaguhit sa pisara ang mga sagisag o simbolo na nakita nila sa kanilang komunidad. Susiha ang inyong katilingban kon aduna bay mga simbolo nga makita dinhi. Unsa ang kahulugan niini nga simbolo? Ihatag ang gipangayo nga tubag sa sunod nga buluhaton. larawan ng komunidad.09.Tubaga ang pangutana nga nagsunod. Mga Tanong: Sa inyong pag-uli gahapon. larawan ng mga sagisag. manila paper na ginupit sa tig-1/8 na bahagi. Takdang-Aralin: Sa inyong pag-uli. Idibuho kini sa imong papel pag-abot sa inyong balay. 5. 4. Isulat sa usa ka kapulungan ang imong kahulugan sa pulong nga sagisag. Pagtalakay ng takdang-aralin 2.
13
. 3. Sabayan ang mga bata sa pag-awit nito. Itala sa tsart ang sagot na naayon dito. ipaagi ta kini sa kompetisyon.
Kinsa man ang mga nakakita sa mga simbolo nga nakita ni ____ ? Kinsa man ang makadibuho niini?
Sabihin: Kinsa gyud kaha ang mas mabinantayon kaninyo? Kinsa gyud kaha ang mas nakalibot sa komunidad? Para mahibaluan ang tubag niini nga pangutana. Ibigay ang tono kung saan hango ang himig ng awitin. Magkakaroon ng pag-uulat. o Unsa man ang inyong buluhaton? o Unsa man ang inyong mga gidibuho? o Asa man kini makita? o Kinsa man ang mga nakakita niini? Ikaduhang Buluhaton: (Pag-awit) “Dinhi sa Komunidad” Ipabasa ang mga saknong. Ang adunay pinakadaghan ug pinakamaanindot nga mga simbolo nga madibuho ang mamahimong mananaug sa atong kompetisyon.
39
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Butangi kini ug kolor. Idibuho sa matag bahin sa manila paper ang simbolo nga imong nakita sa palibot. Unang Buluhaton: Pagporma ug grupo nga adunay lima ka miyembro. Mga Gawain Ibigay ang panuto sa mga gawain. Iproseso ang gawain gamit ang sumusunod na tanong.
13
. palengke ug eskwelahan Plasa kasuruyan ug dulaanan Mga Tanong Ospital.09. dinhi sa atong komunidad ang ilang dinhi. palengke ug eskwelahan Plasa kasuruyan ug dulaanan Ospital. (Tiyakin na ang mga simbolo na ibibigay sa mga bata bilang pagtataya ay aktuwal nilang nakikita sa paligid. gibati? kaming mga kabataan o Unsa Malipayon man ang mga nakita nila sa ilang komunidad? Kauban ang among mga o Aduna ba kamoy susama niini ginikanan sa inyong komunidad? Daghan among mga makit-an. Analisis Simbahan. Paglalapat Pabilugan ang sagisag o simbolo na nakikita ng bata sa komunidad na kanyang kinabibilangan. ikaduha? Kinsa man ang pundok nga mas daghan ug nadibuho? Unsa man ang ilang mga nadibuho? Nganong mas daghan man sila ug nadibuho? Unsa man ang imong gibati nga aduna niini nga mga butang sa inyong komunidad? Unsa man inyong buhaton niini nga mga simbolo? Sabihin: Ang mga hulagway nga inyong gidibuho ug inyong nakita sa inyong komunidad gitawag nga sagisag o simbolo. 5.) 40
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. o Asa man kini ninyo nakita? 4. Simbahan.DINHI SA KOMUNIDAD (Tono: Roll Over the Ocean) Dinhi.
Itanong ang sumusunod: o Unsa ang DINHI uluhanSA sa KOMUNIDAD alawiton? Roll Over Ocean o Sumala (Tono: sa alawiton. botika ug sinehan Kining tanan dinhi mo makit-an. unsathe ang gibati) sa mga kabataan nga nagpuyo sa komunidad? Ngano nga mao man kana Dinhi. dinhi. botika ug sinehan Unsa man ang unang buluhaton nga inyong gihimo? Ang Kining tanan dinhi mo makit-an. Paglalahat Unsa man ang inyong gibuhat aron mas modaghan ug mulig-on ang inyong kahibalo bahin sa mga sagisag o simbolo nga anaa sa inyong komunidad? 6. dinhi sa atong komunidad Malipayon kaming mga kabataan Kauban ang among mga ginikanan Daghan among mga makit-an.
ospital 3. Pagtalakay sa takdang-aralin 3. simbahan/mosque/kapilya
Aralin 8:
Simbolo o Salitang Ginagamit Bilang Sagisag ng Komunidad
(Simbolo o Pulong nga Gigamit Isip Sagisag sa Komunidad) Layunin: Naipaliliwanag ang ibig sabihin ng mga simbolo o salitang ginagamit bilang sagisag ng kinabibilangang komunidad Kagamitan: larawan ng mga bagay na maaaring maging sagisag ng inyong komunidad tsart ng kuwento tsart para sa pagproseso ng gawain Pagpapahalaga: Kamalayan sa sagisag na ginagamit ng sariling komunidad Pamamaraan ng Pagtuturo: 1. Pabigyang-ngalan ito sa mga bata. Success Criteria: Tamang Simbolo: Magandang Pagkakaguhit: Malinis ang Pagkakaguhit: 3 points 1 point 1 point
Takdang-Aralin Magpatala ng tig-dalawang (2) bagay na makikita sa sumusunod: 1.09. 4. Pangganyak:
41
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Pagtataya: Ipaguhit sa mga bata ang sagisag o simbolo sa kanyang komunidad. Ibigay ang “success criteria” kung paano bibigyan ng points ang kanilang ginawa. Magpakita ng mga larawan na ginagamit bilang simbolo sa komunidad.13
. tulunghaan 2. palengke 4. Awit: “DINHI SA KOMUNIDAD” 2.
Iproseso ito.” dugang ni Belen. Pilia kini gikan niini nga mga hulagway nga naa sa blackboard. “Aw. Itanong sa mga bata sumusunod: Kinsa man ang magkapamilya nga apil sa istorya o sugilanon? Asa man sila padulong? Mag-unsa man sila sa Davao? Unsa man ang ilang mga nakita sa dalan? Nganong nisinggit man si Toto? Nganong naa ma’y dakung replika sa prutas nga durian padulong sa syudad sa Davao?
5. Sa dihang naabot na sila sa Toril. “Ngano man na Nay nga naa ma’y durian diha nga semento unya daku pa gyud kaayo?” pangutana ni Belen sa inahan. Nay pagkalapad sa mga dagat !”. isulat ang hinungdan sa inyong pagpili niini. 42
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. “Tay.09. Itanong: Sa unsa man nga butang naila ang atong komunidad? Nganong naila man kini tungod niini? Idibuho sa manila paper ang hulagway sa butang nga nagpaila sa atong komunidad. Ibigay sa kanila ang isang bahagi ng manila paper at isang marker. Dugay na silang nagpuyo sa Digos ug kini ang una nga higayon nga makalaag sila. kay abunda man niana ang siyudad. “Bitaw. unya ang mga gambalay sa mga pabrika pagkadagko. matud pa ni Toto. isa man gud kana sa hinungdan nga naila ang Davao day.13
. pagkadaku sa durian!” singgit ni Toto. “Ah. o. Ningsakay sila og bus padulong sa siyudad.Manuroy sa Davao ang pamilya ni Nang Sita. Sa ubos sa hulagway. Mag-uulat ang mga bata ng kanilang gawain. Gawain Pangkatin ang mga bata na may tiglimang kasapi. Papiliin ang mga bata mula dito at ipaguhit ito sa kanila. Nangangha gyud ang duha ka bata sa ilang mga nakita.” matud pa ni Nong Tinoy. Ibigay ang larawan ng mga bagay na maaaring maging sagisag ng inyong komunidad. “Hala. Kauban niya ang iyang bana nga si Nong Tinoy ug duha ka anak nga sila Belen ug Toto. hala.” tubag sa inahan. mga gambalay kadto sa mga ilimnon.
Itanong ang sumusunod at isulat ang sagot sa tamang kolum sa tsart.09. Sabihin: Kini nga mga simbolo o pulong nagsagisag sa komunidad nga atong gipuy-an. Kung hindi naibigay ng mga bata ang tamang simbolo o salita na sumasagisag sa kinabibilangang komunidad. Paglalapat Hamunin ang mga bata na ibigay ang sagisag ng sumusunod na kilalang lugar sa bansa.13
.
Unsa man ang inyong gibuhat? Unsa man ang tawag sa inyong gipili nga hulagway? Nganong mao man kana ang inyong gipili?
6. Cebu 43
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Aduna kini kahulugan o hinungdan nganong kini man ang napili sa atong mga lider kaniadto aron musimbulo sa atong komunidad. Bohol 2. Analisis Itanong sa mga bata ang sumusunod: Unsa man ang inyong gibati samtang nagpili ug hulagway? Sayon ba ang pagpili nga inyong gihimo? Ngano man? Mailhan ba gyud dayon ang inyong komunidad gamit ang hulagway nga inyong gipili? Ngano man?
Ipabasa ang mga sagot sa mga bata. 1. 7. Paglalahat Unsa ang kahulugan sa simbolo o pulong nga nagsagisag sa atong komunidad? 8. ibigay at ipaliwanag ang kahulugan nito. Gabayan sila sa paggawa nito sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga larawan.
3. Pagkatapos nilang mabuo ang puzzle. bond paper/limpyo nga papel 2 points 2 points 1 point
Aralin 9:
Album ng Komunidad
(Album sa Komunidad) Layunin: Nakagagawa ng scrapbook. halimbawa ng scrapbook o album ng komunidad. daan nga magazines e. Success Criteria: Tama nga Simbolo: Tama nga Kahulugan: Limpyo nga Trabaho: Takdang-Aralin: Dal-a ugma sa tulunghaan ang mga musunod: a. album o collage ng komunidad na nagpapakita ng mga katangian at batayang impormasyon Kagamitan: Jigsaw Puzzle ng sagisag ng komunidad. tsart Pagpapahalaga: Pamamaraan ng Pagtuturo: 1. gunting d. 2. gamit pangkolor b. pabigyangngalan at kahulugan ang sagisag na ito. Isulat sa ubos niini ang kahulugan niini nga simbolo. Ibigay ang sagisag ng inyong komunidad bilang jigsaw puzzle. Davao 4.13
. papilit c. Camiguin Pagtataya: Idibuho ang simbolo nga nagsagisag sa inyong komunidad. I-check ang gamit na kakailanganin para sa gawain sa araw na ito. (Maaari itong gawing kompetisyon upang mas mapukaw ang atensyon at interes ng mga bata sa gawain) 44
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. General Santos 5. Butangi kini og kolor. Ipabuo ito sa mga bata.09.
Sabihin : Karong adlawa. Ang mga nahibaluan nato nga mga impormasyon atong gamiton karon sa atong buluhaton. Sabihin: Daghan na kaayo kitang nahibaluan nga mga impormasyon mahitungod sa atong komunidad.3. Ipaalala din ang mga dapat tandan kapag may gawain sa klase. (Ipakita ang mga halimbawa nito. Ato na kining mas naila. ipakita ang tsart na gagabay sa mga bata para sa mga impormasyong kinakailangan nila. 4.09. Bigyan sila ng sapat na oras upang matapos ang gawain. Bigyangpaalala sila sa tamang paggamit ng mga matutulis na bagay. Iproseso ang gawain. Unsa man ang angay nga makita sa scrapbook o album? Pangalan sa Komunidad Sagisag sa Komunidad Mga Lumad sa Komunidad Gidaghanun sa Lalaki ug Babae (gamit ang pictograph) Mga Naglangkub sa Komunidad 8 8 4
Unsaon man paghatag ug marka sa inyong buluhaton? Tama nga Impormasyon: Nindot nga presentasyon: Limpyo nga Output:
Kung kinakailangan.) Gamiton ninyo ang inyong daan nga magazines o pangkulay sa paghimo niini. Magpili lang kamo kung album ba o scrapbook ang inyong himuon. 5.
Unsa inyong mga gisulat o gihugway bahin sa inyong komunidad?
45
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. maghimo ta ug album o kaya scrapbook mahitungod sa atong komunidad sama ani. Ipasulat sa angkop na kolum sa tsart ang sagot ng mga bata. Gawain Ipahanda sa mga bata ang mga gamit na kakailanganin.13
.
13
. Analisis
Giunsa man ninyo pagpakita ang lumad nga pundok sa komunidad? Giunsa man ninyo pagpresenta ang gidaghanun sa lalaki ug babae? Unsa man inyong gibuhat aron mapakita ang mga naglangkub sa komunidad? Sayon ba ang inyong gihimong trabaho? Ngano man? Unsa man karon imong ikasulti sa imong trabaho? Ngano man? Unsa man imong ikasulti sa imong komunidad? Ngano man?
Sabihin: Ang inyong scrapbook ug album nga gihimo nagbaton og mga impormasyon bahin sa inyong komunidad.
46
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 6. Paglalahat Itanong sa mga bata: Unsa man ang ikatabang kanimo sa mga impormasyon nga naa sa imong scrapbook o album? 8. Gawing basehan ang output ng mga bata bilang pagtataya ng aralin sa araw na ito. 7.09.
13
.47
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
bantayog. Ipapikit ang mata ng mga mag-aaral at hikayatin silang maglakbay sa kanilang komunidad sa pamamagitan ng paglalakbay-diwa sa loob ng ilang minuto. mga larawan ng mahahalagang lugar at istruktura sa komunidad Pagpapahalaga: Pagmamahal sa mga mahahalagang lugar ng komunidad. 3. 2. Pangganyak Magtanong: Nasuroy na ba ninyo ang inyong komunidad? Unsa ang mga lugar nga inyong naadtuan? Itala sa pisara ang mga lugar na isasagot ng mga mag-aaral na napuntahan na nila. istruktura. Paksa: Pagtukoy sa Mga Mahahalagang Lugar/Istruktura ng Komunidad
Kagamitan: Learner’s Module. Balik Tanaw: Tumawag ng ilang mag-aaral at ipakuwento ang ilang impormasyon ng kanilang komunidad mula sa ginawang proyekto na album/scrapbook/collage.09. Itala sa pisara ang mga impormasyong ibinigay ng mga mag-aaral.13
.MODULE 1: ANG KAPALIGIRAN NG AKING KOMUNIDAD Aralin 1: Mga Mahahalagang Lugar/Istruktura Ng Aking Komunidad
(Mga Mahinungdanong Dapit/Istruktura sa Akong Komunidad) Layunin: Natutukoy ang mga mahahalagang lugar. Gawain Pangkatin ang mga mag-aaral sa limang grupo
48
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. tsart. Ipabasa ang mga impormasyon tungkol sa kanilang komunidad. Pamamaraan: 1. palatandaan at pook pasyalan sa komunidad.
o Unsa nga mga lugar sa komunidad ang kanunay adtuan sa mga tao. Tubaga ang mga pangutana ug isuwat kini sa tsart. Paglalahat Magpakita ng ilang larawan ng mga lugar. Itala sa tsart o isulat ang nakabitin sa pisara na mga sagot ng bawat pangkat upang makabuo ng buod. Bigyang halaga ang mga sagot tungkol sa mahahalagang lugar at mga dahilan kung bakit nasabi nila na mahalaga ito. istruktura.13
.09.Sabihin: Nahuman na man mo og suroy sa inyong komunidad pinaagi sa inyong handurawan. iistorya sa imong kauban sa pundok ang mga lugar nga nakita dinhi. lakip na ang mga bata? o Unsay inyong tuyo o ginahimo anang lugara? o Asa kaha aning mga lugara ang mahinungdanon sa komunidad? o Nganong nakaingon man kamo nga mahinungdanon sila? Ipaliwanag kung paano sagutin ang tsart Mga Lugar nga Kanunay Adtuan sa mga Tao Ginahimo sa Mga Tao ani Nga Lugar
Mga lugar nga Mahinungdanon sa Komunidad
Nganong Mahinungdanon Kini Sila?
Pag-uulat ng bawat pangkat. bantayog. Dagdagan ang impormasyong ito kung sakaling may mga lugar/bantayog na hindi nasali 4. 49
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. atbp sa pisara Tumawag ng ilang mag-aaral at papiliin ng isang larawan kung saan sasabihin niya ang pangalan ng lugar at ang kahalagahan nito sa komunidad.
sumulat. 5.bumilang at marami pang iba. gulay at iba pa para sa aming pagkain. 7. papiliin ang bawat mag-aaral ng isang lugar na pinakagusto niya. o Pamilihan – dito kami bumibili ngprutas. Pagtataya Tingnan sa Paghanas. pahina _____ ng Learner’s Module Mga Halimbawa ng Mahahalagang Lugar
50
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 6. ipasulat sa loob ng hugis puso ang kanilang gagawin upang maipakita ang kanilang pagmamahal sa lugar na pinili.09.Halimbawa o Paaralan – dito nag-aaral ang mga bata kung paano bumasa. Pagsasanay Pangkatin ang mga-aaral sa limang grupo.13
. Paglalapat Mula sa mga tinalakay na mga mahahalagang lugar. Pagkatapos. Pagawain ang bawat pangkat ng Piping Pagsasadula ng mga pangyayari sa isang mahalagang lugar at pahulaan ito sa ibang pangkat.
51
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.
Aralin 2: Ang Lokasyon ng mga Mahahalagang Lugar/Istruktura sa Sariling Komunidad
(Ang Nahimutangan sa mga Mahinungdanong Dapit/Istruktura sa Akong Komunidad Layunin: Natutukoy ang kinalalagyan o lokasyon ng mga mahahalagang lugar na matatagpuan sa sariling komunidad kaugnay sa lokasyon ng paaralan o sariling tahanan. 52
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Balik Tanaw Ipakitang muli ang mga larawan ng mga mahahalagang lugar/ istruktura sa mga mag-aaral.09. tsart.13
. Paksa: Ang Lokasyon ng mga Mahahalagang Lugar/Istruktura sa Sariling Komunidad
Kagamitan: Module ng mag-aaral. Ipatukoy ang pangalan ng lugar na nasa larawan at ang kahalagahan nito sa komunidad Magtanong: Unsa ang uban pang mahinungdanong lugar sa komunidad? Nganong mahinungdanon ning mga lugara? 2. Pangganyak Magtanong: Aduna bay mahinungdanong lugar dinhi sa atong lawak tulonghaan? Unsa man kini sila? Nganong mahinungdanon man sila? Asa dapit ni sila nahimutang? Itala sa pisara ang sagot ng mga mag-aaral lalo na ang para sa huling tanong at balikan ito pagkatapos ng talakayan. mga larawan ng mahahalagang lugar sa sariling komunidad Pagpapahalaga: Pagbibigay halaga sa mahahalagang lugar/istruktura ng komunidad Pamaraan: 1.
Sabihin: Ipilit sa dakong papel ang ngalan sa mahinungdanong lugar ug isuwat sa kilid niini ang iyang gikahimutangan pinasikad sa gikahimutangan sa atong tulonghaan.
Kim
Ipabitin sa pisara ang ginawa ng bawat pangkat. Sandee. Itanong ang mga sumusunod bilang bahagi ng talakayan: Unsa inyong masulti sa tubag sa kada pundok? Asa nahimutang ang mga mahinungdanong lugar sa komunidad kung ang kapasikaran ang atong tulonghaan? Unsa ang mga pulong nga gigamit sa pagtultol sa nahimutangan sa mga mahinungdanong lugar? Magiyahan ba ka sa imong adtuan kung mao ni imong gamiton? Nganong nakaingon man ka? 4. Gawain Magpakita ng larawan ng limang bata.13
. Sila ay bumisita upang magsaliksik Sandy Dan Leroy tungkol sa uri ng mga tao sa ating komunidad. Paglalahat Itanong sa mga mag-aaral:
53
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.3.
Pipay Dan Leroy y Ipakilala ang mga bata bilang sina Kim. Sandy Pagpangkat-pangakatin ang mga mag-aaral sa limang grupo Pabunutin ang bawat grupo ng pangalan o larawan ng mahalagang lugar. Dan at Leroy. Pipay. Sila ay mga mag-aaral ng isang paaralan sa karatig lugar at Kim nasa ikaanim na baitang. Pipay Sabihin na sila ang magsasabi y ng kinaroroonan ng mahahalagang lugar na pupuntahan ng mga mananaliksik na mag-aaral.
Sulayi Kini. 6. Tanungin ang mga mag-aaral pagkatapos basahin o ipalabas ang pangyayari: Kung ikaw ang usa sa mga bata nga nakakita kang Ninay. Wala siya katuod sa mao nga dapit mao nga nasaag siya. Si Lorna ug Boboy nagsakay sa ilahang bisikleta. Pag-abot nila sa tulonghaan. mahinungdanon ba nga kahibalo sa nahimutangan sa mga mahinungdanong lugar sa imong komunidad?
54
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. unsa ang imong isulti aron matultulan niya ang sentro sa barangay ug maadtuan niya ang iyang nanay? Unsaon man nimo pagsulti? Unsa kaha ang mahitabo kon dili masulti kang Ninay ang sakto nga nahimutangan sa sentro sa barangay? Sa imong opinyon. Gipangita niya ang iyahang nanay nga niadto sa sentrong pambarangay. pahina____. Papunan ang mga patlang ng mga salitang magsasabi ng kinaroroonan ng lugar na nasa larawan. Paglalapat Si Ninay Gawan ng diyalogo ang pangyayaring ito at gumawa ng mga supot na puppet na syang kakatawan sa mga tauhan. Malipayon sila nga nagsakay padulong sa ilang tulonghaan.13
. Siya si Ninay. Buluhaton 1. Pagsasanay Tingnan ang Module ng mag-aaral.
Unsa ang mga mahinungdanong lugar sa inyong komunidad? Asa kini sila nahimutang? Unsa ang mga pulong nga mahimong gamiton sa pagtultol sa nahimutangan sa mga lugar?
5. nakit-an nila ang usa ka bata nga naghilak.09.Magpakopya ayon sa bilang ng mag-aaral.
Pagtataya: Tingnan ang Learner’s Module.7. Paghanas. pahina _______.13
.
Aralin 3:
Ang Mapa ng Aking Komunidad
(Ang Mapa sa Akong Komunidad) Layunin: Nakagagawa ng payak na mapa ng komunidad mula sa sariling tahanan o paaralan na nagpapakita ng mga mahahalagang lugar at istruktura.09. Magpakopya ng kasindami ng bilang ng mag-aaral at ipagawa ito. Paksa: Ang Mapa ng Aking Komunidad
Kagamitan: mga larawan ng mahahalagang lugar ng komunidad mga malaking papel o manila paperl arawan ng paaralan pandikit Pagpapahalaga: Pagkamatulungin sa Kapwa Pamamaraan: Balik Tanaw
55
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Magpakita ng mga larawan ng mahahalagang lugar sa komunidad at ipatukoy ang kinaroroonan nito kaugnay sa kinaroroonan ng paaralan.13
. 56
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pagsasanay Pabalikin ang mga mag-aaral sa kanilang pangkat. ang kahulugan at kahalagahan nito Maaaring magpakita ng halimbawang mapa ng kanilang bayan/lungsod (kung meron man) at ipahanap sa kanila ang kanilang komunidad. Paglalahat Magtanong Unsa ang mapa? Unsa ang gamit o kamahinungdanon niini?
4. Gabayan ang mga mag-aaral sa paggawa nito. Magtanong: Unsa ang naa sa tunga nga hulagway ang inyong nakita? Gamit ang mga larawang ipinakita sa balik-aral o mga larawang iyong inihanda. Pangganyak: Magtanong: Buot ba ninyo nga makita ang hulagway sa inyong komunidad nga makita ang lain-laing dapit sama sa inyong panimalay ug mga mahinungdanong lugar? Gusto ba mo maghimo ani nga hulagway?
2. tumawag ng mga mag-aaral at isa-isang ipadikit ang mga ito ayon sa kinaroroonan nila sa komunidad kaugnay sa lokasyon ng paaralan. 3. Gawain Idikit sa pisara ang isang buong manila paper na may nakadikit na larawan ng paaralan sa gitna.09. Halimbawa ng mga lugar: 1. Itanong ang mga sumusunod bilang bahagi ng talakayan: Unsa ang inyong nahimo? Unsa ang inyong masulti sa inyong hinimo? Unsa ang lugar nga naa sa atubangan sa tunghaan? Sa likod? Sa tuo? Sa wala? Unsa ang tawag ani? Unsa ang kahulugan sa mapa? Unsa kini kamahinungdanon?
Ipaliwanag nang maigi ang mga sumusunod: Mapa.
09.13
. Halimbawa:
Pagbabahagi ng bawat pangkat sa kanilang ginawa. Bigyan ang bawat pangkat ng malaking papel. Pasulatan din ito ng pangalan bilang simbolo ng kanilang tirahan Hayaan ang bawat pangkat na ibahagi ang kanilang mapa sa buong klase. Magtanong: Unsa ang lugar nga naa sa tuong bahin sa atong tunghaan? Sa wala? Sa atubangan? Sa likod nga bahin? Unsa ang inyong nahimo? Unsa ang matabang sa mapa sa matag usa?
5. Isa-isang ipaguhit sa mga kasapi ng pangkat ang kanilang munting bahay sa kinaroroonan nito kaugnay sa kinaroroonan ng paaralan. Ipasulat ang pangalan o ipaguhit ang istruktura o lugar na makikita sa mga nakatalagang lokasyon.Gumawa ng blangko na mapa sa malaking papel na tulad ng nasa ibaba. 57
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalapat Sabihin sa mga mag-aaral na sila ay bubuo ng mapa na kasali ang kinaroroonan ng kanilang bahay. Magtanong: Unsa ang inyong masulti sa inyong hinimo? Makatabang ba kini sa inyo? Unsa inyong gibati sa pagkakita ninyo sa gikahimutangan sa inyong pinuy-anan ug sa pinuy-anan sa inyong isig ka magtutuon? Unsa man ang mahinungdanong lugar nga ikadugang sa inyong mapa? Idibuho kini.
13
. Ang bawat grupo ay bibigyan ng limang minuto upang ilarawan ang kanilang komunidad sa pamamagitan ng mapa. pahina __________
Aralin 4:
Ang Aking Komunidad – Isang Salaysay
(Ang Akong Komunidad – Usa ka Salaysay) Layunin: Nakasusulat ng maikling salaysay tungkol sa komunidad batay sa payak na mapang nabuo.Pagsusuri at pagbibigay halaga sa mapa na nabuo ng bawat pangkat.09. Base sa ilang gisulti. Balik Tanaw: Show and Tell Gamit ang nabuong mapa ng komunidad kahapon. Tatalakayin ang ginawa sa pamamagitan ng mga tanong: Giunsa paghulagway sa unang grupo ang ilang komunidad? Sa ikaduha? Sa ikatulo?. tayo ay magpapakitang gilas sa pamamagitan ng “Show and Tell”. unsa-unsa ang makita nato sa komunidad? Gawas sa ilang nahisgutan. Pagtataya Ipagawa ang gawain sa Paghanas. etc. Paksa: Ang Aking Komunidad – Isang Salaysay
Kagamitan: manila paper pentel pen pandikit mga larawan ng mahahalagang lugar Pagpapahalaga: Pagiging Malinis sa Gawain
Pamamaraan: 1. aduna ka pa bay ikadugang? Unsa man kini?
58
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Paglalahat Magtanong: Nag-unsa gani ta karon? Unsa man ang salaysay? Giunsa nato pagsalaysay ang komunidad? 4. Gawain Panatilihin ang mga mag-aaral sa kanilang pangkat. Pagpapaliwanag: Kahulugan ng salaysay at paraan ng pagsalaysay. Ipasulat ito sa papel ng mga mag-aaral.
Aralin 5:
Ang Katangiang Pisikal ng Aking Komunidad
(Ang Kinaiyang Pisikal sa Akong Komunidad) Layunin: Nailalarawan ang katangiang pisikal ng sariling komunidad.09. Papagbibagayin sila ng pangungusap na naglalarawan sa kanilang komunidad. 3. Itala sa pisara ang mga sagot ng bawat pangkat.13
. Paksa: Ang Katangiang Pisikal ng Aking Komunidad 59
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Iayos ang mga ito upang makabuo ng salaysay. Magtanong: Mahitungod sa unsa ang atong gisulat? Sa unsang paagi nato karon gihulagway ang atong komunidad?
Ipabasa ang mga pangungusap na nakatala sa pisara.
Unsang pamaagi ang atong gigamit sa pagsaysay bahin sa atong komunidad? Unsa pa kaha ang dugang nga paagi sa paghulagway sa komunidad?
2. Pagtataya Magpabuo ng isang salaysay tungkol sa komunidad na binubuo ng dalawa hanggang tatlong pangungusap.
ang grupo nga pinaka-una makapakita sa naporma nga retrato maoy makadawat og usa ka pahalipay. Sabihin: Aduna koy sobre nga ihatag sa matag pundok.). Pagmamalasakit sa Paligid
Pamamaraan: 1. Magtanong: Unsay inyong ikasulti sa hulagway nga naporma sa unang grupo? Sa ikaduha? Sa ikatulo?. Pangkatin ang mga mag-aaral sa limang grupo. Kini usa ka indigay. pandikitl arawan ng limang uri ng komunidad limang sobre gunting clay Pagpapahalaga: Pagiging maagap sa pagsunod ng panuto. Pareho ba sila og panagway/porma? Ihulagway ang ilang kalainan.
2. Pangganyak Isang laro: Pagbuo ng Picture Puzzle Maghanda ng larawan ng limang uri ng komunidad (halimbawa: komunidad sa bukid. lungsod. Gawain Panatilihin ang mga mag-aaral sa kanilang pangkat. atbp.
Bigyang halaga ang nanalo. Busa. Gupit-gupitin ito sa limang bahagi at ilagay sa sobre. Kuhaa ang sulod niini ug isumpay-sumpay aron makaporma kamo og usa ka hulagway.09.13
. Maaaring palabasin ang mga mag-aaral at patingnan ang paligid ng kanilang komunidad. tabing dagat. Ipapilit kini sa papel. Magtanong: Unsa kaha ang dagway/porma sa atong komunidad?
60
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. etc.Kagamitan: manila paper pentel pen.
kalubihan. dagway sa komunidad ug mga makita sa komunidad? Unsa man diay ang buot ipasabot sa pisikal nga kinaiya sa lugar/komunidad? Unsa ang mga kasayuran nga naglangkob niini? Unsa ang mga pulong o hugpulong nga magamit sa paghulagway sa kinaiyang pisikal sa lugar?
3. Paglalahat Ipasagot ang katanungang ito: Unsa ang buot ipasabot sa kinaiyang pisikal? Unsa ang mga kasayuran nga naglangkob niini? Unsa ang kinaiyang pisikal sa inyong lugar? Gikan sa mga hulagway nga giporma ganina.
Pagkatapos. Halimbawa: Gikahimutangan sa Dagway sa Mga Makita sa komunidad Komunidad komunidad Daplin sa dagat Lapad nga patag sa Dagat.
Aduna ba siyay kapareho sa mga hulagway nga giporma ganina sa dula?
Ibigay ang mga sumusunod na panuto: Ipiyong ang inyong mga mata ug handurawa/ “imagine” ang dagway o hitsura sa inyong komunidad.13
. itanong ang mga sumusunod: Asa nahimutang ang inyong komunidad? Sa bukid ba? Sa daplin og dagat? Sa patag? Unsa ang dagway niini? Unsa ang makita dinhi? Aduna bay kakahuyan? Mga uma? Dagat? Bungtod? Sapa? Ug uban pa. Habang ginagawa nila ito. Maaaring itanong ang mga sumusunod: Mahitungod sa unsa ang atong gihisgutan? Unsa kaha ang tawag nato aning tanan nga gihisgutan sama sa gikahimutangan sa komunidad. naa bay kaparehoan ang komunidad nga imong gipuy an? 61
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. balikan ang mga katanungan sa itaas.09. ug daplin sa dagat uban pa Pag-usapan ang mga nakatala sa tsart Talakayan at pagpapaliwanag ng kahulugan ng Katangiang Pisikal ng Lugar. Itala sa tsart na nasa pisara ang kanilang sagot.
Pagkatapos ng itinakdang oras.09. Asa dapit sila nagkapareho? 4. pagawain ang bawat pangkat ng replica ng kanilang komunidad na nagpapakita sa katangiang pisikal nito. Gamit ang mga kasangkapang “clay” at karton. pahina _____. Ipasulat ang kanilang sagot sa kanilang papel.13
. akong nahibaluan nga Mahinungdanon kini alang kanako aron/tungod kay Gusto pa ko makahibalo mahitungod sa
62
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pagtataya: Gawain 1 Tingnan sa Paghanas. 5. Karong adlawa. Pagpipilian 2 – Ang Replica sa Akong Komunidad Pangkatin ang mga mag-aaral. tawagin ang kinatawan ng bawat pangkat at ipakuwento sa kanya ang kanilang ginawa. Buluhaton 1. Magpakopya ayon sa dami ng mag-aaral at gamitin ito. Gawain 2 – Repleksiyon Padugtungan ang mga parirala ng kaisipan upang mailabas ang saloobin/nararamdaman at natutunan ng mga mag-aaral. Pagsamahin ang nakatira sa iisang komunidad. Pagsasanay Pagpipilian 1 –Ang Kinaiyang Pisikal sa Akong Komunidad Pasulatin ang mga mag-aaral ng isang maiksing (2-3 pangungusap) salaysay na naglalarawan sa katangiang pisikal ng kanilang komunidad. Paglalapat Magtanong: Ning-angay ka ba sa kinaiyang pisikal sa imong komunidad? Ngano man? Aduna ka bay mahimo o maitabang aron magpabilin nga nindot o aron manindot ang inyong komunidad? Unsa man?
6.
Paksa: Mga Anyong Lupa – Bulubundukin.13
. Gamitin ito sa larong “Pasahan ng Bola. Ipasa kining bola sa imong tapad samtang adunay tugtog o awit.Aralin 6:
Mga Anyong Lupa-Bulubundukin. Unsa man ang tawag nato aning mga butanga? Sabihin: Magdula ta og pasahay og bola.bumuo ng mga katanungan tungkol sa aralin kahapon. Manindog ta ug magporma og usa kadako nga lingin.09. Bukid ug Bungtod) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong lupa. isulat sa papel at ilagay sa kahon. Ang naggunit sa bola sa panahon nga napalong ang tugtog maoy motubag og usa kapangutana nga iyang bunuton sa kahon
63
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Bundok at Burol
Kagamitan: mga larawan ng bulubndukin bukid at burol bola/panyo mga tsart Pagpapahalaga: Pag-iingat/Pagbibgay halaga sa mga anyong lupa
Pamamaraan: 1. Balik Tanaw: Pasahan ng Bola Bago magsimula ang aralin. Bukid at Burol
(Mga Hulma sa YutaKabukiran.” Halimbawa ng mga katanungan: Asa nahimutang ang komunidad nga imong gipuy-an?Unsa ang dagway o porma niini? Unsa ang mga makita sa imong komunidad? Maghatag og isa kapananglitan.
Paglalahat
64
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Buhaton nato kini nga paagi hangtud ang tanang pangutana matubag. Mga hulagway Deskripsiyon Pangalan Unang hulagway Ikaduhang hulagway Ikatulong hulagway Isa –isang ipabasa ang mga impormasyon na nasa tsart.
Pabalikin sa kani-kanilang upuan ang mga mag-aaral pagkatapos ng laro. mahimong mangayo og tabang sa isig ka magtutuon. Magbigay ng dagdag na paliwanag tungkol sa tatlong anyong lupa na nililinang. magpadayon kita sa pasahay og bola. mamahimo sya nga pakantahon sa tunga sa lingin. Apan kung sa ikaduhang higayon dili lang gihapon siya motubag sa pangutana. 2. Ang dili makatubag sa pangutana. 4. bukid at burol Sabihin: Unsa ang inyong masulti sa unang hulagway? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Pareha ba sila og dagway? Unsay ilang kalainan? Unsa kaha ang tawag sa lugar nga naa sa unang hulagway? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Mahitungod sa unsa kining mga hulagway nga gipakita? Itala ang mga sagot ng mga mag-aaral sa tsart na tulad ng nasa ibaba. Gawain Maaaring gawin itong pangkatan Magpakita ng larawan ng bulubundukin.13
. Pangganyak Ipakita ang mga hugis na tulad ng nasa gilid Magtanong: Unsa ang ngalan ani nga mga porma? Aduna bay mga makita nato sa palibot nga sama og porma ani nila? Unsa man? 3.
Paghuman og tubag sa pangutana.09.
Ipabasa sa kanila ang panuto.09.13
. Mura kini siya og trayanggulo o apa sa ice cream nga bali.
Hulma sa Yuta
Deskripsiyon
Hulagway
Taas nga laray sa nagsumpay-sumpay nga mga bukid.Tingnan ang halimbawa sa susunod na pahina. Isulat sa pangalawang bahagi ang deskripsiyon ng anyong lupang natalakay. Pagwawasto sa ginawa ng bawat pangkat. adunay talinis ug ibabaw aduna say medyo lingin. Pagkahuman. Mura kini og gikulob nga kawa o kaha/karahay
Pangkatin ang Bigyan ang bawat pangkat ng ginawang tsart. Paglalapat Ipabasa ang tula sa mga mag-aaral at ipasagot ang mga katanungan tungkol dito. Tanungin ang mga mag-aaral: Unsa ang tawag aning naa sa hulagway? Ihulagway ang matag usa. Usa ka taas nga hulma sa yuta apan mas ubos sa bukid.
5. ipaunawa ang gagawin nila. Pagkatapos.
65
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Ipakitang muli ang larawan ng tatlong anyong lupa na nilinang. Unsa ang kinatibuk-an nga tawag ani nila? Pagsasanay Gumawa ng isang tsart na may tatlong bahagi. Tag-as og bakilid nga hulma sa yuta. Isulat ang pangalan sa unang bahin sa gihulagway sa tunga nga bahin.idibuho kini sa ikatulong bahin.
Kini sila atong gikinahanglan. Unsay ikasulti sa pagbati sa nagpuyo sa bungtod? Kamiimong malipayon.Bukid. ipaguhit ito sa kanilang papel at lagyan ng pangalan. Pagtataya Pagpipilian 1 Tingnan ang Paghanas. Pagpipilian 3 – Ang Aking Repleksiyon Padugtungan ang mga parirala upang maipahiwatig ang natutunan at saloobin sa aralin at gawain. Mga uma. kabukiran. Sagsagat
Mga pangutana: Unsa ang panimalay hulma sa yuta ang nahisgutan sa tula? Among diri natukod Mahinungdanon ba kini nga hulma sa yuta sumala sa tula? Diri namuyo hangtud nahingkod. sa yuta nga gihisgutan sa tula? Bukid. Unsay angay natong buhaton sa mga hulma sa yuta sumala Dinhi nahamutang. mapasalamaton sa hangtud
Sinulat ni Agnes A. angayan ampingan. kakahuyan ug kahayupan. pahina ---------Pagpipilian 2 Magpagawa ng isang uri ng anyong lupa gamit ang clay. sa tula. Bisan halayo ug puros bungtod. Sagsagat
6. Sagsagat
Sinulatni Agnes A. Kami malipayon.
Sinulatni Agnes A.09. Gikinahanglan ba nato ni sila? Ngano man? Mga uma. bungtod.13
. mapasalamaton sa hangtud
Sinulat ni Agnes A. SaBisan unsang paagi? halayo ug puros bungtod. angayan ampingan. Kini sila atong gikinahanglan. bungtod. Among panimalay diri natukod Diri namuyo hangtud nahingkod. Sagsagat
Mga katanungan: Unsa ang mga hulma kabukiran.
66
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Kung walang clay. Dinhi nahamutang. kakahuyan ug kahayupan.
Lambak at Talampas
Kagamitan: Learner’s Module larawan ng kapatagan talampas at lambak Manila paper pentel pen Pagpapahalaga: Wastong Pangangalaga sa Kalikasan
Pamamaraan: 1. Pareha ba sila og dagway/porma? Unsay ilang kalainan? c. Tumawag ng ilang mag-aaral at ipakuwento ang kanyang iginuhit. Walog ug Talampas) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong lupa Paksa: Mga Anyong Lupa – Kapatagan.09. pahina _____ at ipaguhit ang isa sa mga anyong lupa na nabanggit dito. 67
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Unsa ang inyong ikasulti sa unang hulagway? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Ihulagway kini sila. Pangganyak: Magtanong: Aduna pa kahay lain nga hulma sa yuta? Unsa man?
3.13
. Lambak at Talampas
(Mga Hulma sa Yuta Kapatagan. 2. Tingnan sa Balik Lantaw. Unsa kaha ang tawag ani nga mga hulma sa yuta? Itala ang mga sagot ng mga mag-aaral sa tsart na tulad ng nasa ibaba.Aralin 7: Mga Anyong LupaKapatagan. b. Mahitungod sa unsa kining mga hulagway nga gipakita? d. Gawain Magpakita ng larawan ng kapatagan. Tingnan sa Buhata Kini. pahina ____ Magtanong: a. Balik Tanaw: Tayo ng Magtula Ipabigkas ang tula. lambak at talampas.
Pagsasanay Ipaugnay sa mga mag-aaral ang larawan sa pangalan nito. 6. Unang magbabahagi ang nasa kanan. pahina _____. Pagpapaliwanag tungkol sa anyo at ilang katangian ng mga anyong lupa na ipinakita. Magtanong: Ano ang ibinahagi ng iyong kaklase?Tumawag ng ilang mag-aaral upang ipakita at ikuwento ang ibinahagi ng kanilang katabi) Sila ba ay mahalaga? Bakit? Ano kaya ang nakukuha natin mula sa mga anyong lupang ito? Paano natin sila mapapangalagaan? Nasiyahan ka ba sa iyong ginawa na pagbabahagi sa iyong natutunan? Bakit? Ano ang iyong naramdaman habang ikaw ay nakikinig o nakikibahagi sa katabi mo? Bakit?
7. pagkatapos niya ay ang nasa bandang kaliwa naman ang magbabahagi ng kanyang ginawa. 4. Kailangang magkaiba ang iginuhit o ginawang magkatabi. Paglalahat Itanong ang mga sumusunod: Unsa ang mga hulma sa yuta nga atong gitun-an karon? Unsa ang ilang hulagway? Unsa ang tawag aning kapatagan. ipabahagi ito sa kanilang katabi.13
. pahina ______ Halimbawa ng mga anyong lupa 68
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalapat Magpaguhit o magpagawa (gamit ang modelling clay) ng isa sa mga anyong lupa na inaral. walog ug talampas? 5. Pagkatapos ng itinakdang oras.09.Mga Hulagway Sa Paghulagway Pangalan sa Hulma sa Yuta Hulma sa Yuta Unang hulagway Ikaduhang hulagway Ikatulong hulagway Isa –isang ipabasa ang anyong lupa at ang kanyang deskripsiyon. Tingnan ang Sulayi Kini. Pagtataya: Tingnan ang Paghanas.
Dawis ug Isla) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong lupa. Tangway at Pulo
Kagamitan: Learner’s module mga larawan ng kapatagan. Pangganyak Magtanong: Aduna pa bay lahi nga hulma sa yuta? Unsa man kaha kini? Asa sila makita? 69
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. tangway at pulo manila paper at pentel pen Pagpapahalaga: Pamamaraan: 1. Bulkan. Itanong ito: Unsa ang mga hulagway nga inyong nakita? Unsay inyong masulti sa ilang porma ug mga butang nga makita dinhi?
2. talampas. Paksa: Mga Anyong Lupa – Bulkan. Balik Tanaw: Kilalanin ang Larawan Magpakita ng larawan ng kapatagan. lambak at talampas.Aralin 8: Mga Anyong Lupa Bulkan. Tangway at Pulo
(Mga Hulma sa Yuta. lambak.13
. bulkan.
Bilang pangwakas na gawain. ipabahagi ito sa kanilang katabi. Pagkatapos ng itinakdang oras. isla ug dawis? 5. Pagsasanay Pabilugan ang pangalan ng anyong lupa na nasa kaliwang kahon. Paglalahat Itanong ang mga sumusunod: Unsa ang mga hulma sa yuta nga atong gitun-an karon? Unsa ang ilang dagway/porma? Unsa ang tawag aning bulkan. Kailangang magkaiba ang iginuhit o ginawa ng magkatabi. Tingnan sa Sulayi Kini. magtanong: Mahitungod sa unsa kining nga hulagway nga gipakita? Unsa ang ilang ngalan? Asa kini sila makaplagan? Unsa ang kalainan sa matag usa? 4. Paglalapat Magpaguhit o magpagawa (gamit ang modelling clay) ng isa sa mga anyong lupa na inaral. Tingnan sa Buhata Kini pahina _________ Hikayatin silang pag-usapan ang larawan at sagutin ang mga tanong: Unsa ang naa sa hulagway? Unsay inyong masulti sa dagway o porma niini? Ihulagway kini Unsa kaha ang tawag o ngalan ana nga hulma sa yuta? Pag-uulat ng bawat pangkat. pagkatapos niya ay ang nasa bandang kaliwa naman ang magbabahagi ng kanyang ginawa.13
.09.3. pahina _____ 6. Buluhaton 1. Itala ang mga impormasyong ibinigay ng bawat pangkat sa tsart na katulad ng nasa susunod na pahina at magbigay ng dagdag na paliwanag o impormasyon kung kinakailangan. Unang magbabahagi ang nasa kanan. Magtanong: Ano ang ibinahagi sa iyo ng iyong kaklase? Tumawag ng ilang mag-aaral upang ipakita at ikuwento ang ibinahagi ng kanilang katabi) 70
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Gawain Pangkatin ang mga mag-aaral sa tatlo at bigyan sila ng tig-iisang larawan.
Pagtataya: Pakulayan ang magkakaugnay na kahon ng parehong kulay. Pulo. Balik Tanaw: Ang Kahon Kumuha ng isang kahon at ilagay ang siyam na larawan ng mga anyong lupa dito. bundok. burol. Pag-usapan ang nakuhang bagay at ibahagi ito sa klase Sa pag-uulat ng bawat pangkat.
Nasiyahan ka ba sa iyong ginawa na pagbabahagi sa iyong natutunan? Bakit? Ano ang iyong naramdaman habang ikaw ay nakikinig o nakikibahagi sa katabi mo? Bakit?
7. maliit na kahon o lalagyan siyam na maliliit na papel na may nakasulat na pangalan ng anyong lupa Karton/makapal na papel na nabalot ng plastik Pagpapahalaga: Pagiging mapagmasid sa paligid
Pamamaraan: 1. larawan ng Bulkan. Bumuo ng siyam na pangkat.09. kabundukan. itanong ang mga sumusunod bilang bahagi ng talakayan: Unsa ang inyong nabunutan nga hulagway? 71
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Ang Buod
(Mga Hulma sa Yuta – Ang Kinatibuk-an) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong lupa. kapatagan. Tangway. Tingnan
Aralin 9:
Mga Anyong Lupa .13
. Sabihin: Pumili ng pinuno at bumunot ng isang larawan mula sa kahon. talampas at lambak malaking kahon. Nasasabi ang mga anyong lupa na nasa komunidad. Paksa: Mga Anyong Lupa – Ang Buod
Kagamitan: Learner’s Module.
Paglalahat: Magtanong: Unsa ang nagkalain-laing hulma sa yuta? Unsa ang mga hulma sa yuta sa inyong komunidad?
72
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 4. Magtanong: Unsa man ang mga hulma sa yuta nga makaplagan sa inyong komunidad? Unsa ang ilang pisikal nga kinaiya? Mahinungdanon ba kini sa komunidad? Ngano man? Pagpapaliwanag tungkol sa mga anyong lupa na matatagpuan sa komunidad. 2. Hikayatin ang bawat grupo na pag-usapan ang mga anyong lupa na matatagpuan sa kanilang komunidad lalo na ang kanyang pisikal na katangian. Bigyan ang bawat isang tsart at papunan ito ng pangalan ng anyong lupa na makikita sa kanilang lugar at iba pang impormasyon tungkol dito. Paghulagway Mga Makuha Hulma Sa Yuta Sa Kinaiyang Diri Pisikal
Gumawa din ng ganitong tsart at ibitin sa harapan upang ditto isulat ang sagot ng bawat pangkat.13
.09. Gawain Pangkatin ang mga mag-aaral. Pagsamahin ang mga nakatira sa isang komunidad. Unsa ang pisikal nga kinaiya sa maong lugar? Ihulagway kini Unsa ang tawag nato aning inyong gisaysay? Ipabitin sa pisara ang mga larawan at ipasulat ang pangalan ng mga anyong lupa sa ibaba nito. Pangganyak Magtanong: Asa ani nga hulma sa yuta ang makaplagan nato sa atong komunidad? Nakaadto na ba mo anang lugara? Nag-unsa mo didto? 3.
Dagat. Bahaginan ng bawat pangkat. Golpo at Look tsart mga plastik o papel na isda. bapor na nakalagay sa kahon larawan ng karagatan. Paksa: Mga Anyong Tubig – Karagatan. Golpo ug Luok) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong tubig. Pagsasanay Bigyan ang bawat pangkat ng “modelling clay” at makapal na papel na nabalot ng plastic.
Aralin 10: Mga Anyong Tubig Karagatan. alimango.” (maaaring ipaguhit sa papel ang mga anyo lupa kung walang modelling clay) Kailangang magtulungan sa paggawa nito at iwasang makagawa ng kaguluhan upang makatapos kayo sa takdang oras. Sabihin: Kayo ay gagawa ng anyong lupa gamit ang“modelling clay. Ibahagi ito sa klase.13
. Lawod. dagat at look na ginupit sa limang bahagi at nakalagay sa sobre tatlong malalaking papel (manila paper / lumang kalendaryo)
73
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. hipon. Dagat. Tingnan ang Paghanas. Golpo at Look
(Mga Hulma sa Tubig. Dagat.
Pareho ba sila? Nganong nakaingon man ka nga pareho sila/ dili sila pareho?
5. Golpo at Look
Kagamitan: Learner’s Module pandikit larawan ng Karagatan. Dagat. Pagtataya: Pabilugan ang pangalan ng anyong lupa na nasa kaliwang kahon.09. pahina _______. bangka. 6.
Pananglitan sa tsart: 74
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Itala sa tsart na nakasulat sa pisara ang mga sagot ng bawat pangkat. Pangganyak: Ipakita ang kahon sa mga mag-aaral at pahulaan kung ano ang laman nito. pahina ______ ng Learner’s Module Pag-uulat ng bawat pangkat. Maaaring magtanong upang magabayan sila sa pagbibigay ng impormasyon tungkol sa larawan.Pagpapahalaga: Pagbibigay halaga sa mga anyong tubig sa pamamagitan ng paglalagay sa mga basura sa wastong lalagyan Pamamaraan: 1. Itanong ito: Unsa ang sulod sa kahon? Nakakita na ba mo ug sama ani? Asa man ni sila nagpuyo o makita? Gusto ba mo makakita karon sa lugar nga ilang gipuy-an? 2.13
. Ipagawa ang Buhata Kini.09. Halimbawa:
Tumawag ng ilang mag-aaral at isa-isang ipakuha ang laman ng kahon. Gawain at Talakayan Bumuo ng tatlong pangkat depende sa dami ng mag-aaral.
ipabasa ang mga impormasyong nasa tsart. 6. Ipagawa ito sa mga mag-aaral.
75
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. pahina ____. Pagmasdang muli ang mga larawan at itanong ang mga sumusunod: Unsa ang naa sa hulagway? Pareho ba sila og porma? Unsay ilang kalainan? Unsa ang tawag nato aning tulo kabutang nga naa sa hulagway? 3.13
. Pagsasanay: Tingnan ang Sulayi Kini. pahina __________. lalom. Ipagawa ito sa mga mag-aaral. Paglalahat Itanong ang mga sumusunod: Mahitungod sa unsa ang atong gitun-an karon? Unsa ang mga pananglitan niini? Ihulagway ang matag usa 4. 5. Buluhaton 2. Paglalapat Tingnan ang Sulayi Kini. Ipagawa ito sa mga mag-aaral.09. lapad
Pangalan Dagat
Pagkatapos ng pag-uulat ng tatlong pangkat. “Loop a Word” sa pahina _______.Hulagway
Porma o Deskripsiyon Parat ang tubig. Pagtataya: Tingnan ang Paghanas. Buluhaton 1.
pahina _____ ng Learner’s Mo dule. 76
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Busay ug Lanaw) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong tubig. Paksa: Mga Anyong Yubig – Ilog. Pangganyak Magtanong: Aduna pa kahay lain nga hulma sa tubig? Unsa kini sila? 3. Sapa. Talon at Lawa Tatlong malalaking papel (manila paper/ lumang kalendaryo) Pagpapahalaga: Pagpapahalaga sa mga anyong tubig sa pamamagitan ng paglalagay ng basura sa wastong lalagyan. Suba. Tingnan ang Balik Lantaw. Talon at Lawa
Kagamitan: Learner’s Module Tsart Pandikit Larawan ng Ilog. Talon at Lawa
(Mga Hulma sa Tubig. Ipagawa ito.Aralin 11: Mga Anyong Tubig Ilog.09. Bigyan ang bawat isa ng larawan ng anyong tubig at hayaan silang pag-usapan ito batay sa sumusunod na mga katanungan: Mahitungod sa unsa ang hulagway? Nakakita na ba mo ani nila sa tinuod? Nakaadto na ba mo aning mga lugara? Nag-unsa man mo didto? Unsay inyong masulti sa iyang panagway o porma? Ihulagway kini Pag-uulat ng bawat pangkat. Sapa.
Pamamaraan: 1. Iwasto ang ginawa ng mga mag-aaral. Sapa. 2. Gawain: Pangkatin ang mga mag-aaral sa apat na grupo. Balik Aral: Pangkatin ang mga mag-aaral sa maliit na pangkat.13
. Sapa.
Buluhaton 1. Pagsasanay Tingnan ang gawain sa Sulayi Kini. pahina ____ . Buluhaton 2. I proseso ito. Paglalahat Itanong ang mga sumusunod: Mahitungod sa unsa ang atong gitun-an karon? Unsa ang mga pananglitan niini? Ihulagway ang matag usa. Magdagdag ng impormasyon (hal.09. Paglalapat Tingnan ang gawain sa Sulayi Kini.13
.
77
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 4. 5. Pagtataya:
Isuwat ang pangalan sa hulma sa tubig sa kahon nga nahimutang sa kilid sa hulagway. Ipagawa ito sa mga mag-aaral. Magbigay ng dagdag na katanungan para sa mas malawak na talakayan: Unsay inyong ikasulti sa dagway o porma sa una nga hulagway? Ikaduha? Ikatulo? Ika-upat? Parehaba sila og dagway o porma? Unsa ang ilang kalahian? Unsa ang tawag aning naa sa unang hulagway? Ikaduha? Ikatulo? Ikaupat? Unsa ang tawag aning upat ka lugar?
Itala ang mga sagot ng mga mag-aaral sa isang organizer tulad ng nasa ibaba: ___________________________ Mgahulagway Porma o Dagway Pangalan sa Lugar
Talakayin ang bawat uri ng anyong tubig mula sa mga impormasyong nakatala sa tsart. Ipagawa ito sa mga mag-aaral. Lalim) at ipaliwanag ito sa mga mag-aaral Ipabasa ang mga nakatalang impormasyon sa mga mag-aaral. pahina _____.Pagbibigay halaga sa mga sagot ng bawat pangkat. 6.
13
.78
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
Kung walay pares ang imong nadala sa poste. ibutang lamang kini. Dalha kini sa poste o gitagana nga lugar. Lawa. Look.
79
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Sabihin: Magdula ta. Paksa: Buod ng mga Anyong Tubig at Mga Anyong Tubig na Nasa Komunidad
Kagamitan: Learner’s Module tsart at pandikit Dalawang set ng mga larawan ng Karagatan. Ikulob na ko ni pagbutang sa salog/yuta. Pagkahuman. Pagkahuman. Ang kada grupo hatagan nako aning mga pangalan ug hulagway sa mga hulma sa yuta. Ang tuyo sa matag grupo nga iyang mapares ang hulagway sa pangalan niini. balik sa imong linya aron ang nagsunod nimo maoy mubohat niini. Bumuo ng dalawang pangkat.09.Mga Anyong Tubig
(Mga Hulma sa Tubig – Ang Kinatibuk-an) Layunin: Natutukoy ang iba’t-ibang anyong tubig. pangitaa ang pares niini nga pangalan o hulagway ug ipares kini. Maaaring sa loob ng silid-aralan o sa labas.Aralin 12: Buod . Dagat. kailangang may nakahandang lugar na paglalaruan. Kuhaa ang pinakaibabaw nga papel/karton. Balik Aral: Bago magsimula ang aralin. Golpo. Talon.13
. Ilog at Batis Dalawang set ng pangalan ng mga anyong tubig na nakasulat sa “cardboard” tatlong malalaking papel (manila paper/ lumang kalendaryo) Pagpapahalaga: Wastong Pangangalaga sa mga anyong tubig Pamamaraan: 1.
Ipalarawan sa mga mag-aaral ang mga anyong tubig.
80
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Apan. Tulungan silang iwasto ang hindi magkatugma na pangalan at larawan. kung meron man. suriin ang ginawa ng bawat pangkat. pahina __________. Gawain: Pabalikin ang mga mag-aaral sa kanilang silid – aralan at bigyan ng gantimpala ang mga nagsipagwagi.13
. 2. Magtanong: Asa ani nga hulma sa tubig ang makaplagan sa atong komunidad? Nalipay ba kamo nga nay sama ani nga hulma sa tubig sa atong komunidad? Ngano man? Unsa kahay mahitabo kung mahugaw kining mga lugara? Naa batay maitabang aron magpabilin nga limpiyo ang maong dapit? Unsa man? Pagtataya: Tingnan ang Paghanas.Usa kini ka indigay. Pwede tudluan ang kauban kung magpakitabang siya.09. Ang mananaog aning atong dula adunay madawat nga ganti. Pagkadungog ninyo sa tingog sa pito. kausa lang mahimong motabang ang kada manulaay. magsugod dayon ang dula. Busa kinahanglan magpaunahay sa paghuman ug kinahanglan sakto ang gibuhat. Pagkatapos ng laro. Ipagawa ito sa mga mag-aaral.
kasaw
81
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Balik Aral: Ipakitang muli ang mga larawan ng anyong tubig at ipatukoy ang pangalan ng bawat isa. Basaha ang mga pangutana ug istoryahi ninyo ang mga tubag niini. kalimpiyo. Gawain: Bumuo ng limang pangkat Sabihin: Gikan sa mga hulagway nga giplastar sa pisara. pilia ang hulma sa tubig nga makaplagan sa komunidad nga inyong gipuy-an. dili matugkad. taga hawak. taga tuhod ang tubig. sulog. color. kalalom (pananglitan. ug uban pa). 2. tatlong malalaking papel (manila paper/ lumang kalendaryo) Pagpapahalaga: Pag-iingat sa mga anyong tubig
Pamamaraan: 1.09.Aralin 13: Mga Anyong Tubig sa Kinabibilangang Komunidad
(Mga Hulma sa Tubig sa Kaugalingong Komunidad) Layunin: Naiisa-isa at nailalarawan ang mga anyong tubig na matatagpuan sa kinabibilangang komunidad Paksa: Mga Anyong Tubig Kinabibilangang Komunidad
Kagamitan: Learner’s Module Tsart Pandikit larawan ng mga anyong tubig.13
. Mga pangutana: o Unsa ang mga hulma sa tubig nga makaplagan sa komunidad nga inyong gipuy-an? o Unsa ang porma o dagway niini? Ihulagway ang iyang kalapdon.
Davao Gulf). Talakayin ang mga nakatala na impormasyon at dagdagan ito kung meron man lalo na ang pangalan ng mga anyong tubig (hal. Sapa
b. limpiyo ang tubig.13
. lapad. 4.o Isulat sa tukma nga kahon sa tsart nga sama sa naa sa ubos ang mga tubag sa pangutana. Ang iba ay magdadagdag sa impormasyon kung meron mang hindi naisali. paghimo og hulagway sa usa sa mga hulma sa tubig nga makaplagan sa inyong komunidad gamit ang “modelling clay” o pagdibuho niini. Bahaginan: Ang mga sagot ng bawat pangkat ay maaaring magkapareho.
a.
c. 82
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Kaya. Iplastar kini sa blackboard pagkahuman. Isulat ang pangalan niini sa ubos. Ipabasa sa mga mag-aaral ang mga impormasyong nakasaad sa tsart 3. nay mga kahoy ang palibot. Hulma sa Tubig sa Porma o Dagway sa Hulma sa Komunidad Tubig Mabaw. batuhon. dili sulog. Gumawa din ng tsart sa blackboard at itala ditto ang mga sagot ng bawat pangkat upang maging malinaw at maayos. walay baho. Paglalahat: Magtanong: Unsa ang mga hulma sa tubig nga makaplagan sa komunidad nga imong gipuy-an? Ihulagway ang matag usa. iminumungkahi na isang pangkat lang ang mag-uulat. Davao River.09. Pagsasanay Sabihin ito: Kuyog sa imong pundok. bugnaw.
6. 5.
83
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Paglalapat: Magtanong: Nalipay ba kamo nga nay sama ani nga hulma sa tubig sa komunidad nga inyong gipuy-an? Ngano man? Unsa kahay mahitabo kung mahugaw o mapuno og basura kining mga dapita? Naa batay matabang aron magpabilin nga limpiyo ning mga dapita? Unsa man? Pahalagahan ang mga sagot ng mga mag-aaral.13
. Pagtataya: Bilugan o kulayan ang mga anyong tubig na matatagpuan sa komunidad na kinabibilangan at ilarawanito.Iplastar sa atubangan ang inyong hinimo ug ihulagway ang porma o dagway niini.
84
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.
09.
85
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Aralin 14: Ang Mapa ng mga Anyong Lupa at Tubig sa Kinabibilangang Komunidad
(Ang Mapa sa mga Hulma sa Tubig Sa Kaugalingong Komunidad) Layunin: Nakaguguhit ng payak na mapang nagpapakita ng anyong lupa at anyong tubig na matatagpuan sa kinabibilangang komunidad.13
. Paksa: Natutukoy ang mga kulay sa mapa na sumisimbolo sa kalupaan at katubigan Pagguhit ng Payak na Mapa na Nagpapakita ng mga Anyong Lupa at Anyong Tubig sa Komunidad na Kinabibilangan Pagtukoy sa mga kulay sa mapa na sumisimbolo sa kalupaan at katubigan
Kagamitan: Learner’s Module isang simpleng mapa na may anyong lupa at tubig malaking papel pangkulay pentel pen Pamamaraan: 1. Balik Aral: Ipakita ang larawang ito.
pati na rin sa paglalagay ng kulay sa tubig at sa lupa. Gabayan ang magaaral sa pagguhit.Tanungin ang mga mag-aaral: Unsa ang makita nato sa hulagway? Asa ani nga mga hulma sa yuta ang makita sa atong komunidad? Ang hulma sa tubig? Buot ba mo makakita ug lahi nga hulagway sa maong komunidad apan magpakita gihapon sa mga kayutaan ug katubigan? 2.13
. naa ba ang mga hulma sa yuta og tubig sa atong gidibuho? Pareha ba ang gikahimutangan sa mga hulma sa yuta og sa tubig? Pareho ba ang gidak-on og porma ang mga hulma sa yuta sa hulagway ug sa atong gihimo? Ang porma sa balay ug tunghaan? Unsay tawag nato ana? (simbolo) Unsay tawag nato sa atong gihimo nga hulagway? Unsay gipakita aning mapa? 3. Gawain: Sa tulong ng larawan na ipinakita. Paglalahat Magtanong: Mahitungod sa unsa ang atong gihimo karon? Unsa ang atong gibutang sa mapa? Unsa ang color gagigamit sa kayutaan? Sa katubigan?
86
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Magtanong: Unsay inyong ikasulti sa ato nga nahimo? Itandi ang hulagway sa atong gidibuho.09. tanungin ang mga mag-aaral: Asa dapit ang hulma sa tubig? Asa dapit ang mga hulma sa yuta? Asa dapit ang balay? Ang tunghaan? Ang kakahuyan? Ang umahan? Unsay atong buhaton aron mailhan ang katubigan og mga kayutaan? Unsa nga “color” ang atong gamiton para sa katubigan? Para sa mga yuta? Isa-isang ipaguhit sa pisara ang mga sagot. Talakayin ang ginawang mapa sa pisara.
Unsay gamiton sa pagdibuho sa kayutaan ug uban pa nga lugar o butang sa mapa. Pagsasanay Ibigay ang mga katanungan: a. 4. Unsa ang mga hulma sa yuta sa inyong komunidad? Mga hulma sa tubig? b.13
. Asa kini sila nahimutang kung basehan ang gikahimutangan sa tulonghaan? Itala sa tsart na tulad ng nasa ibaba ang sagot ng mga mag-aaral sa mga katanungan. Magdagdag ng impormasyon kung kinakailangan at ipaliwanag ito para sa mas maliwanag at madaling pagtukoy ng lugar.09. Mga Hulma sa yuta sa akong komunidad Pananglitan: Bungtod Nahimutangan niini Sa walang bahin ubos sa Tunghaan
Mga hulma sa tubig sa akong komunidad Pananglitan: sapa
Nahimutangan niini Sa likod sa tunghaan
87
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Ipasalaysay sa bawat pangkat ang mapa na ginawa nila. atong himuan og hulagway o mapa ang atong komunidad apil ang mga kasayuran nga nahisulat sa tsart mahitungod sa mga hulma sa yuta ug tubig. Itanong ang mga sumusunod: Unsa ang inyong gihimo? Mahinungdanon ba ang inyong gihimo? Ngano man? Nahamutang ba sa sakto nga lugar ang mga hulma sa yuta ug hulma sa tubig sumala sa mga kasayuran nga natala sa tsart? Asa dinhi ang mga hulma sa yuta? Sa tubig? Unsay inyong timailhan? 5.09.13
. Pagtataya: Gumuhit ng payak na mapa na nagpapakita ng mga anyong lupa at tubig sa komunidad na kinabibilangan kaugnay sa kinaroroonan ng kanilang bahay
88
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Bumuo ng limang pangkat. Butangi kini og color nga magtimaan sa yuta ug sa tubig. Bigyang halaga ang ginawa ng mga mag-aaral. Butangi usab og pangalan ang maong mga dapit. Bigyan ang bawat pangkat ng malaking papel na may nakaguhit na paaralan sa gitna. Sabihin: Karon. Isaysay ang inyong hinimo nga mapa sa atubangan. Paglalapat Ipasagot ang katanungang ito: Mahinungdanon ba ang mapa? Ngano man? Angayan ba nga lahi –lahi nga “color” ang ibutang para sa kayutaan ug katubigan sa mapa? Ngano man? 6.
Magtanong: Unsa ang kasagaran makita sa inyong komunidad? Pila ka klase sa hulma sa yuta ug tubig ang naa sa inyong komunidad? Unsa kini sila? Asa dapit sila nahimutang? Unsa ang imong ikasulti sa kinatibuk-an nga kinaiya sa imong komunidad? Bukid ba kini? Bakilid? Bugnaw? Ipasulat sa papel ang sagot ng bawat isa sa mga tanong sa itaas.Aralin 15: Pagkukumpara ng Sariling Komunidad sa Komunidad ng mga Kaklase
(Pagtandi sa Kaugalingong Komunidad sa Komunidad sa Isig ka Magtutu-on) Layunin: Naikukumpara ang sariling komunidad sa komunidad ng mga kaklase. 89
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Isaysay ang mga kasayuran mahitungod niini base sa imong tubag sa pangutana sa balik lantaw.09. Balik Aral: Gamit ang mapang nagawa kahapon. Gawain: Hikayatin ang bawat isa na kumuha ng kapareha.Tumawag ng ilang mag-aaral upang ipakita at ilarawan ang ginawang mapa ng kanilang komunidad. Ibigay ang sumusunod na mga panuto: Ipakita ang imong hinimo nga mapa sa imong kauban. Paksa: Pagkukumpara ng Sariling Komunidad sa Komunidad ng mga kaklase
Kagamitan: Learner’s Module mapa na gawa ng mga mag-aaral Pagpapahalaga: Pagmamahal sa sariling Komunidad Pamamaraan: 1. 2.13
. Itandi ang imong komunidad sa iyang komunidad.
Paglalahat Pabalikin ang mga mag-aaral sa kanilang upuan at itanong ang mga sumusunod: Kang kinsang komunidad ang adunay pinakadaghan og klase sa hulma sa yuta? Pinakadaghan og hulma sa tubig? Unsa ang kasagaran nga hulma sa yuta ang makita nga kinadaghanan? Unsa pud sa hulma sa tubig? Magkapareho ba ang mga komunidad? Sa unsang butang sila magkapareha? Sa unsang butang sila managlahi? 4. Ipaliwanag kung paano gawin ito.Tubaga: o Parehas ba ang imong komunidad sa komunidad sa imong isig ka magtutu-on? o Nganong nakaingon man ka? Sa unsang butang sila managlahi o magkaparehas? o Unsa ang imong ikasulti sa matag komunidad? 3.09. Papunan ang bawat kahon ng mga impormasyong kinakailangan.13
. Ipasulat sa papel ng mga mag-aaral ang kanilang sagot. Pagtataya: Isulat ang graphic organizer na tulad ng nasa ibaba sa manila paper para sa dalawahang gawain.
90
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Paksa: Mga Uri ng Panahon na Nararanasan ng Komunidad
Kagamitan: Mga damit at kagamitan para sa kasalungat na panahon ng kasalukuyan larawan ng tag-araw at tag-ulan Pagpapahalaga: Pag-iingat sa sarili
Pamamaraan: Pangganyak: Bago magsimula ang aralin.13
. Ang isa ay larawan ng tag-ulan.” Papagbigayin ang mga mag-aaral ng kanilang reaksiyon tungkol sa iyong suot at gamit. Itanong ang mga sumusunod: Unsay inyong masulti sa akong gisuot ug gigamit karon? Ihulagway kini. Damit na walang manggas.Aralin 16: Mga Uri ng Panahon na Naranasan ng Komunidad
(Mga Klase sa Panahon nga Nasinati sa Komunidad) Layunin: Nasasabi ang iba’t-ibang uri ng panahong nararanasan sa komunidad (tag-ulan at tag-araw).) Maglakad sa harapan ng klase na parang nag “fashion show. abaniko at “sunglasses” kung tag-ulan at “jacket o “sweater” at kapote naman kung tag-araw. magbihis ng damit (kasama na ang ibang kagamitan) na kasalungat ng kasalukuyang panahon (hal. ang isa naman ay larawan ng tag-araw.09. Aduna ba kamoy sanina ug gamit nga sama ani? Angayan ba nga magsuot kita og sama ani nga sanina ug gamit karon? Ngano man? Gawain: Magpakita ng dalawang malalaking larawan. Magtanong: o Unsa ang nakita ninyo sa hulagway A? Sa hulagway B?
91
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
09.
Tsart B Hulagway A Kanus-a nasinati? Mga Kasinati-an Mabati Makita Pwede mahimo Kahulogan Kinatibuk-an nga tawag Kahulogan Paglalahat Unsa ang mga panahon nga nasinati sa inyong komunidad? Hulagway B
92
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.(itala sa pisara ang mga sagot ng mga mag-aaral sa tsart A na nakalagay sa pisara).13
. Tingnan ang halimbawa ng tsart B sa susunod na pahina. halimbawa: Tsart A Hulagway A Hulagway B
o
o Magkapareho ba ang duha kahulagway? o Unsay ilang kalainan? o Nakasinati na ba kamo og pareha sa nasinati sa mga bata sa hulagway A ug hulagway B? o Kanus-a man ninyo nasinati ning pareha sa hulagway A ug hulagway B? o Unsa man ang buot ipasabot sa ting-init? Sa ting-ulan? o Unsa ang atong makita ug mabati sa atong komunidad kung ting-init? Kung ting-ulan? o Unsa may pwede nga mahimo kung ting-init? Kung tingulan? o Unsa may tawag aning ting-init ug ting-ulan? o Unsay buot ipasabot sa panahon? Itala sa pisara ang sagot sa ilang katanungang maglilinang sa kakayahan ng mga mag-aaral saTsart B.
Ang panahon ting-ulan. maglipay ta Unsa ron ang panahon. panahon? Unsa ron ang panahon? Sultihi ko. Ang panahon ting-init.Unsa ang atong makita ug mabati kung ting-init? Kung tingulan? Pagsasanay: Ipasulat ang ting-init kung para sa tag-araw ang kagamitan at ting-ulan para sa tag-ulan:
Paglalapat: Sanayin ang mga mag-aaral sa awiting ito:
Unsa ang Panahon? (Awitin sa tonong “London Bridge”) Unsa ron ang panahon. Isulat ang uri ng panahon sa sumusunod na sitwasyon
Ang panahon ting-init. panahon. ting-ulan Ang panahon ting-ulan. panahon. panahon? Pagtataya: Unsa ron ang panahon? Sultihi ko. ting-init. mag-unsa kita kung ting-init? Kung ting-ulan? sa tonong “London Bridge”) Nganong maglipay(Awitin man ta kung ting-init? Nganong mangandam man ta kung ting-ulan? Unsa ron ang panahon. mangandam ta
93
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. panahon? Unsa ron ang panahon? Sultihi ko. mangandam ta Itanong ang sumusunod:
Mahitungod sa unsa ang kanta? Unsa ang mga panahon nga naapil sa kanta? Unsa ang Panahon? Matud sa kanta. Ang panahon ting-ulan. ting-init Ang panahon ting-init.09. ting-init. ting-ulan. panahon. maglipay ta
Unsa ron ang panahon. ting-ulan Ang panahon ting-ulan. ting-ulan. panahon. panahon? Unsa ron ang panahon? Sultihi ko. ting-init Ang panahon ting-init.13
.
94
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.
Mga Larawan para sa Gawain
Aralin 17: Pagbuo ng Ulat Panahon
(Pagbuhat og Taho sa Panahon) Layunin: Nakabubuo ng simpleng ulat ukol sa kalagayan ng panahon (hal. Pamamaraan: 1. Balita o patalastas sa radio o tv). Paksa: Pagbuo ng Ulat Panahon
Kagamitan: Learner’s Module Pagpapahalaga: Pagiging mapagmasid at pagsasabi ng tama. Balik-Aral: Ipaawit sa mga mag-aaral ang awitin sa nakaraang leksiyon “Unsa ang Panahon?” Magtanong: Unsa ang mga panahon nga nasinati sa atong komunidad? Unsa ang hulagway sa atong komunidad kung ting-init? Kung ting-ulan? 2. Pangganyak: Magtanong: Unsa man ang panahon karong adlawa? Giunsa ninyo pagkahibalo? 95
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.
Ihanda sila para sa Gawain na gaganapin sa labas ng silid-aralan. Unsa ang mga butang nga inyong gipanid-an? Nganong kana man ang gipapanid-an sa inyo? Unsa ang resulta sa inyong pagpaniid? Base sa resulta sa inyong pagpaniid. Paglalahat Magtanong: Unsay atong gihimo aron mahibaw-an ang panahon sa mga tawo? Unsaon paghimo og taho sa panahon? Unsa ang mga kasayuran nga angay iapil sa paghimo og taho sa panahon? 5.09.13
.
96
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalapat Padugtungan ang parirala upang makabuong kaisipan at maihayag ang kahalagahan ng ulat panahon. Pangkatang pag-uulat. 4. Pagsasagawa ng bawat pangkat. unsa man ang panahon karon? Unsa ang mga kasayuran nga gikinahanglan aron masulti nato ang panahon? Angay ba nga mahibaw-an sa mga tawo ang panahon? Ngano man? Unsay angay natong buhaton aron mahibaw-an sa mga tawo? Pagtatalakay/Pagpapaliwanag tungkol sa ulat/sagot ng bawat pangkat at kung paano gumawa ng simpleng ulat panahon. Gawain: Pangkatin ang mga mag-aaral sa limang grupo. Ipabasa ang ulat panahon na ginawa ng mga mag-aaral. Pagsasanay Pagawain ng ulat panahon ang obserbasyon na ginawa kaninang umaga 6. Bigyan ang bawat pangkat ng kopya ng “Buluhaton”.
Unsay inyong gibasehan sa pag-ingon sa panahon? Unsaon nato ni pagtaho? Itala ang mga sagot at balikan ito pagkatapos ng talakayan at ikumpara ito pagkatapos ng talakayan
3. Subaybayan ang mga mag-aaral habang nagsasagawa ng gawain.
13
.09. Tingnan ang halimbawa sa susunod na pahina
BULUHATON Taho sa Panahon Petsa ug oras: ____________________________ Lugar: ____________________________ Panahon:
Petsa ug oras: ____________________________ Lugar: ____________________________ Panahon:
97
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.7. Pagtataya Patingnan ang larawan at papunan ang porma para sa ulat panahon.
13
. Tingnan ang larawan sa huling pahina ng araling ito. Magtanong: Unsa ang sekreto nga pangalan? 98
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. bayabas. abokado. Tubig at Tao
Kagamitan: mga larawan ng panahon larawan ng papaya. Balik Tanaw: Magpakita ng mga larawan at tanungin ang mga mag-aaral kung ano ang panahon na ipinapakita dito. Pangganyak: Sabihin: Mag-indigay kita sa pagporma og usa ka sekreto nga pangalan. lansones Pagpapahalaga: Pagiging maagap Pamamaraan: 1. o Ganahan ba mo nga makasinati ani nga mga panahon? Ngano man? 2. Ang ulahi nga letra sa ngalan gihatag na busa isuwat na kini sa ibabaw nga kahon.Aralin 18: Mga Natural na Kalamidad o Sakunang Naganap sa Komunidad at Ang Epekto Nito sa Kalagayan ng mga Anyong Lupa. Isuwat kini sa kahon ibabaw sa prutas. Nakakukuha ng impormasyon tungkol sa epekto ng kalamidad sa kalagayan ng mga anyong lupa at tubig at sa tao. Tubig at Tao
(Mga Kinaiyanhong Katalagman o Disgrasya nga Nahitabo sa Komunidad ug Ang mga Epekto Niini sa Kahimtang sa mga Hulma sa Yuta. Tubig ug Katawhan ) Layunin: Natutukoy ang mga natural na kalamidad o sakunang nagaganap sa komunidad. Paksa: Mga Natural na Kalamidad o Sakunang Naganap sa Komunidad at Ang Epekto Nito sa Kalagayan ng mga Anyong Lupa. Iporma ang ngalan pinaagi sa paggamit sa pinakauna nga letra sa ngalan sa prutas.09.
balay ug mga pananom sa daghang bahin sa rehiyon XI. tagtuyot. bagyo. Gawain: Pangkatin ang mga mag-aaral sa anim na grupo. anyonglupa at anyong tubig). Sabihin: Tan-awa ang hulagway ug ilha kung unsa ang sitwasyon nga naa niini. pumuputok na bulkan.13
.09. nganong nahitabo kini? Nakasinati na ba og ingon ani ang inyong komunidad? Unsay mahitabo sa mga tao.
Kinsa ni siya? Unsay iyang nahimo? (usa ka kusog nga bagyo nga maoy hinugdan sa pagkaguba sa mga lugar. hulma sa yuta ug sa tubig kung moabot kini? Ihulagway kini Unsay tawag ani nga panghitabo? Pagpapaliwanag at pagdagdag ng kaalaman tungkol sa mga natural nakalamidad o sakuna( hal. Bigyan ang bawat pangkat ng larawan ng kalamidad (baha. Pagsasagawa ng bawat pangkat. 99
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paglalahat Magtanong Unsa ang tawag aning tanan nga mga panghitabo? Asa ani nga katalagman ang nasinati na ninyo o sa inyong komunidad? Nganong kana man ang gipapanid-an sa inyo? Unsay epekto ani sa kahimtang sa katawhan. Dahilan at epekto sa kalagayan ng mga tao. Unsa ang naa sa hulagway? Ihulagway kini Sa inyong huna-huna. Tubaga ang mga pangutana mahitungod niini. ipakita kini sa atubangan ug itaho ang inyong istorya mahitungod sa hulagway. Daghan sab ang nangamatay)
3. Subaybayan ang mga mag-aaral habang nagsasagawa ng gawain. Pangkatang pag-uulat. hulma sa yuta ug hulma sa tubig? 5. Pagsasanay Gawain 1 – Pagsasadula Pangkatin ang mga mag-aaaral ayon sa bilang ng kalamidad/sakuna na naranasan ng komunidad. landslide. (Tingnan sa Learner’s Module. 4. Pagkahuman sa oras. lindol.
Gawain 2 – Ipabasa ang mga salita o parirala at ipatukoy kung sa tao. Ning abot ang taas nga init sa inyong lugar. Kusog kayo ang ulan. Nawalan ng bahay 5. Unsay imong buhaton? 7. Namatikdan nimo nga naglinog diay.13
. Unsa ang angay nimong buhaton? 2. Pagtataya Gawain 1 Ipaugnay ang kaisipan sa Hanay A sa pangalan nito sa Hanay B. Imong gibati nga mura ka og giduyan permiro hangtud nga nagkakusog ang uyog sa inyong balay. 100
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Nagkakasakit at nagugutom 2.09. Pahalagahan ang ginawa ng bawat pangkat. Malalaking bitak sa daan 3. Pag-uulat ng bawat pangkat. Ipaguhit ang kung para sa tao. 6. anyong lupa at anyong tubig. 1. Pahulaan kung ano ang ipinapakitang kalamidad sa mga pangkat na hindi kasali sa pagsasadula. Ningsulod na ang tubig sa inyong balay.
Ipasadula ang kalamidad na naranasan sa komunidad. Paglalapat Basahin ang sitwasyon at sagutin ang mga katanungan 1. Natuyo ang ilog 4. nanga –uga ang sapa unya layo na mo kayo og ginakuhaan ogtubig. Ipalista sa mga manonood ang nakita nilang epekto mula sa pagsasadula. Nagiging madumi dulot ng mga basurang dala sa pagragasa ng tubig Gawain 3 – Epekto ng mgaSakuna Pangkatin ang mga mag-aaral sa pitong grupo at ipasadula ang mga epekto ng kalamidad sa kalagayan ng tao. para sa anyong lupa at para kung sa anyong tubig. anyong lupa o anyong tubig ang epekto na inilalarawan sa bawat numero. Unsay imong buhaton aron dili makalas ang tubig nga ginakabo sa imong mga igsuon? 3.
walay ulan
f. Hulaw
b. Isulat ang mga impormasyong ito sa loob ng kahon. __________________________ Pangalan ng sakuna Epekto sa kalagayan ng Tao Anyong tubig Anyong lupa
101
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
Hanay B Pagtaas ugpag-awas sa tubig ngadto sa yuta nga maoy hinungdan sa pagkadaut sa tanan nga maagi-an niini Ang pag-uyog o pagkurog sa yuta nga tungod sa paglihok sa dagkung tipak sa yuta sa ilalum nga bahin sa kalibutan Usa ka kusog nga paghaguros sa hangin nga adunay dala nga kusog nga ulan Paspas nga pagdahili sa yuta gikan sa taas nga bahin Taas nga panahon sa ting-init. Bagyo
a. lapok ug abo gikan sa bulkan
Gawain 2 Papiliin ang mga mag-aaral ng isang sakuna na naganap na sa komunidad at pagbigayin ng tig-iisang epekto nito sa kalagayan ng tao. e. Pagbuto sa bulkan 5.
3.13
. Pagbuga og init nga mga bato.09. anyong lupa at anyong tubig. d. Linog
c. Baha 4.
2.Hanay A 1. Dahili 6.
MGA LARAWAN NA GAGAMITIN PARA SA BALIK TANAW
102
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
MGA LARAWAN PARA SA PANGGANYAK
Papaya
103
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
13
.Abokado
104
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
13
.09.Bayabas
105
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
09.13
.Lansones
106
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
09.13
.MGA LARAWAN PARA SA GAWAIN
107
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
108
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
09.109
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.
110
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
13
.09.111
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.
112
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.13
.
Pangganyak Sabihin: Magdula ta.Aralin 19: Ang “Disaster Drill” ng Paaralan
(Ang “Disaster Drill” sa Tunghaan ) Layunin: Nakalalahok sa mga disaster drill ng paaralan.09. Gawain Ipalagay sa gilid ang mga upuan ng mga mag-aaral at paupuin sila sa sahig (padalhin ang mga mag-aaral ng sako upang maupuan nila} Sabihin: 113
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Paksa: Paglahok sa “Disaster Drill” ng Paaralan
Kagamitan: Pamamaraan ng Pagtuturo: 1. Mag-unahay kamo sa pagporma sa pulong pagkadungog ninyo sa silbato Ihatag ang “clue” alang sa duha ka pulong Ilgon – ang pag-uyog sa yuta Usgon – dako nga kalayo Magtanong: Unsa ang pulong nga naporma? Unsay inyong bati-on o gibati sa pag-abot ani nga mga katalagman? Ngano man? Nag-unsa / mag-unsa man mo? Unsa may angayan nga buhaton nato aron dili na ta mahadlok? 3.Tagaan ko kamo og mga letra.13
. Balik Tan-aw: Magtanong Unsa ang mga kinaiyanhong katalagman nga nasinati sa inyong komunidad? Unsay inyong gihimo pag-abot ana nga panghitabo? Unsay inyong gibati? Nganong gibati man na ninyo? Unsay mga epekto sa maong katalagman/disgrsya sa mga hulma sa yuta ug tubig ug sa mga katawhan? 2.
”. Ang kada grupo motaho og usa sa mga buluhaton nga akong ipakita. Panlimang bahagi – “Head Count” Pag-uulat ng bawat pangkat at pagpapaliwanag ng guro Isulat sa pisara ang sumusunod na katanungan: Unsa ang gihimo sa unang bahin? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Sa ika-upat? Sa ulahi nga bahin? Unsa ang tawag ani nga buluhaton? 4.Aduna koy ipakita sa inyuha aron maandam ug makahibalo kamo sa angay nga buhaton sa panahon sa linog. Ikatlong bahagi . Pagsasanay Pangkatang pagsagawa ng “Disaster Drill. Paglalahat Magtanong: Unsa ang atong gibuhat karon? Nganong naghimo man ta ani? Unsa ang mga angay nga buhaton sa “Disaster Drill?” 5. Panid-i ug hinumdumi ang akong pagabuhaton kay inyong itaho sa klase ang mga paagi nga akong gihimo. Paglalapat Magtanong: Unsay angay nga buhaton aron malikay sa kadautan kung adunay sunog o linog? Pagtataya Pagsali sa Earthquake Drill at Fire Drill
114
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. cover and hold.13
.” 6. isadula kung paano gawin ang Unang bahagi –pagtunog ng sirena Ikalawang bahagi .kailan at paano aalis sa silid-aralan Pang-apat na bahagi – dapat gawin sa lugar na pinagtipunan ng lahat ng mag-aaral.09. Pangkatin ang mga mag-aaral sa limang grupo at ibigay kung ano ang kanilang iuulat. Kasama ang kapareha.“duck.
13
. Gawain: Paupuin ang mga mag-aaral nang pabilog bilang paghahanda sa pakikinig ng kuwento Pagbabasa ng maiksing kuwento “Ang Bakasyon ni Lola Tina. aduna bay kalahian? Unsa man kini?
115
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Magtanong/Sabihin: Asa ani nga mga hulagway ang kahimtang sa bukid ug suba/sapa kaniadto ug karon sumala sa napanid-an ni Lola Tina? Itandi ang matag lugar. Mahitungod sa unsa ang gibasa nga istorya? Kinsa ang mga tao sa istorya? Pila ka tuig wala nakabisita si Lola Tina ila Kristel? Sa sulod anang mga tuiga.Aralin 20: Ang Kalagayan ng mga Anyong Lupa at Tubig Noon at Ngayon
(Ang Kahimtang sa mga Hulma sa Yuta ug Tubig Kaniadto ug Karon) Layunin: Nakasusuri ng pagkakaiba ng kalagayan ng mga anyong lupa at tubig ngayon at noon. ilog na malinis at ilog na puno ng basura. Pagtatanong tungkol sa kuwentong binasa.09. Paksa: Ang Kalagayan ng mga Anyong Lupa at Tubig Noon at Ngayon
Kagamitan: Pagpapahalaga: Pamamaraan ng Pagtuturo: 1. Pangganyak: Magtanong Kinsa ang gusto maminaw og istorya? 2. Tingnan ang larawan sa huling bahagi ng araling ito.” Tingnan sa huling bahagi ng araling ito ang kuwento. aduna bay kabag-uhan sa komunidad nila Kristel nga napanid-an niya? Unsa ang iyang napanid-an? Pagtatalakay sa aralin sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga larawan ng bundok at subdibisyon.
13
. 5. Buluhaton 1. pahina ____ Ipasulat sa graphic organizer ang kaibahan ng nasa larawan.
Tingnan ang Sulayi Kini. Pagsasanay Pangkatin ang mga mag-aaral sa apat na pangkat. Paglalahat Magtanong Unsa ang atong gibuhat karon? Unsay atong buhaton aron mahibal-an nato ang kalahian sa kahimtang sa matag lugar? 4. Halimbawa:
Kalahian sa kahimtang sa hulma sa yuta kaniadto ug karon Kalahian sa kahimtang sa hulma sa tubig kaniadto ug karon
Kalahian sa kahimtang sa hulma Karon Kaniadto sa yuta kaniadto ug karon
Kalahian sa kahimtangKaron sa hulma Kaniadto sa tubig kaniadto ug karon
Karon Karon Kaniadto Kaniadto Ipabasa ang mga impormasyong nakatala sa graphic organizer 3.” Hindi na masama ang pag-unlad At malayu-layo na rin ang ating narating Ngunit masdan mo ang tubig sa dagat Dati'y kulay asul ngayo'y naging itim Magtanong UnsaHindi ang hulagway sa ang tubig nga gihisgutan sa kanta? na masama pag-unlad malayu-layo na rin ang ating UnsaAt ang kalahian sa kahimtang niini sa kaniadto ug karon? Ngunit masdan mo ang Unsanarating ang kahulogan sa mga color nga asul ug itom sa tubig sa dagat Dati'y kulay asul dagat? ngayo'y naging itim Sa imong hunahuna. unsa ang hinungdan nga nausab ang color sa dagat? Gusto ba nimo mulangoy sa itom nga dagat? Ngano man?
116
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pagtataya Ipaawit o ipabasa ang bahagi ng awiting “Masdan Mo ang Kapaligiran na inawit ng ASIN.09.Itala ang mga sagot ng mag-aaral sa huling tanong sa graphic organizer na nakahanda sa pisara.
Pag-abot sa adlaw’ng Sabado. Isulat ang mga ito sa graphic organizer na tulad ng nasa ibaba.13
. nanawag si Lola Tina. nay.09.” matud ni Kristel nga malipayong nagbalita sa iyahang nanay. Gimingaw na ko niya. 117
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 2.” matud ni Melba. sayo nga nangandam ang maginahan aron sugaton si Lola Tina sa paradahan og bus.
Unsa ang imong puwede nga mahimo aron malikayan ang pagsamot sa sitwasyon sa dagat?
Takdang Gawain: Tanungin ang mga magulang/kapitbahay/sinumang kakilala na naninirahan ng matagal sa komunidad tungkol sa kaibahan ng kalagayan ng anyong lupa at tubig noon at ngayon. Ingon siya mobakasyon daw siya diri sa atua.
SI LOLA TINA “Nay. ang nanay ni Kristel. Moabot siya karong Sabado.
Kaibahan Sa Kalagayan Ng Anyong Lupa Noon Ngayon
Kaibahan Sa Kalagayan Ng Anyong Tubig Noon Ngayon
Hindi nagbago sa kapaligiran: 1. “Maayo na tungod kay dugay na mi nga wala nagkita sa imong Lola. Upat na ka tuig nga wala mi magkita.
118
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Halos mapuno na ng sapa og basura.”reklamo ni Lola.13
.09.” matud nako. Kaniadto. “Dinha nagalabay sa ilang mga basura ang mga tao diri.una. sigpit kaayo ning dalana. Samtang nagabiyahe mi pauli sa balay. lapad pa jud. “Kung mao na. dali.”matud ni Lola. mag kulukabildo ta”. nakita ni Lola ang halapad nga laray sa mga balay ug pipila ka tag-as nga mga dakbalay. matud ni Lola.“Naa na si Lola Kristel.” Pasabot ni nanay Melba. Maayo kay aron dili na ta mahadlok anang dapita.” pasabot nako kang Lola. Nakahinumdum ko tong. “Kaluy-an ka sa Ginoo. “Mano ko La. maayo pay didto na lang ta sa imong lawak. Sa unahan. gipa-ayo na sa gobyerno.”matud ni Nanay Melba.” O nay.” matud ni Kristel. gipangputol ang mga kahoy.” pulong ni Nanay Melba.” malipayong sulti ni Lola. kanang gitukuran og mga balay kay kalasangan pa na. dali na. “Sukad pagtukod anang mga balay diha sa unahan nay. Nganu man?”. apo. murag kanus-a ra man to nga ginakarga pa ta ka. naay namatikdan si Lola. adtuon nato siya. pagka init gayud. dagko kaayo ang mga kahoy ug daghan maanindot nga orkidyas. “Dili mahimo Lola. “Daghan na man diay namuyo diri. “Maayo pa mangaligo na lang ta sa sapa. “Nasemento na man diay ning kalsada. pangutana ni Lola. Unsaon man nawala na ang bukid. Kadako na nimo oi. Hadlok lang hinuon adtu-an kay basig naay daghan mga halas. init na kayo diri. “Huh. lapukon unya dagku pa gyud og liba-ung. “Ha.
13
.Larawang gagamitin para sa talakayan
119
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09.
Dagdag na larawan para sa Gawain
Noon
Ngayon 120
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
.09.
manila paper. 121
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. 3. Gawain: Pangkatin ang mga mag-aaral sa limang grupo. pentel pen Pagpapahalaga: Pakikipagtulungan tungo sa kaunlaran Pamamaraan: 1. masulti ba nimo nga adunay kabag-uhan nga nahitabo sa inyong komunidad? Unsa kini? Magsuwat og tulo. Balik Tanaw: Magtanong: Mahitungod sa unsa ang istorya nga gipaminaw ninyo gahapon? Unsa ang namatikdan ni Lola Tina nga kalahian sa komunidad nila Kristel? Nganong aduna may kalahian ang kahimtang sa hulma sa yuta ug sa tubig sa ilang komunidad? 2. Kapaligiran (Pagtulun-an 21: Ang Pagpadayon ug Kabag-uhan sa Palibot) Paksa: Pagpapatuloy at Pagbabago ng Kapaligiran Kagamitan: modelling clay/bond paper. Pangganyak: Magtanong: Aduna bay kalahian sa kahimtang sa mga hulma sa yuta ug sa tubig kaniadto ug karon sa inyong komunidad? Unsa man? Itala ang mga sagot ng mga mag-aaral at ipabasa ito sa kanila.09. Atasan ang bawat pangkat na sagutin ang mga sumusunod na katanungan: Base sa natala sa pisara nga mga kalahian sa kahimtang sa hulma sa tubig ug yuta kaniadto ug karon.Aralin 21: Ang Pagpapatuloy at Pagbabago ng Kapaligiran
(Ang Pagpadayon ug Kabag-uhan sa Palibot) Layunin: 21: Ang Pagpapatuloy at nagpapakita Pagbabago Aralin Nakapupuno ng graphic organizer na ng ng pagpapatuloy at pagbabago ng kapaligiran.13
.
Pagtataya Papunan ng mga pagbabago at pagpapatuloy sa kapaligiran ng komunidad ang graphic organizer na nasa ibaba. Ang Kapaligiran ng Aking Komunidad
Pagpapatuloy Mga Pagbabago ng Aking Ang Kapaligiran Komunidad
Mga Pagbabago 122
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
Pagpapatuloy
. Unsa pa ang gusto nimo nga mabag-o sa imong komunidad? Ngano man? 7. Paglalapat Ipasagot ito.
Pinasikad sa inyong pagdukiduki.
Pag-uulat ng bawat pangkat Talakayan/Pagpapaliwanag tungkol sa mga pagbabago at pagpapatuloy sa kapaligiran? Magtanong: Unsa inyong masulti sa mga kabag-uhan sa komunidad? Sa mga gipadayon/walay kabag-uhan nga butang?
4. aduna bay butang sa komunidad nga walay kabag-uhan? Unsa kini sila? Magsuwat og duha. Paglalahat Magtanong: Unsa man ang mga kabag-uhan sa palibot sa komunidad? Unsa ang mga butang nga walay kabag-uhan? 5.09. Pagsasanay Pangkatin ang mag-aaral sa apat na grupo Atasan ang Pangkat 1 hanggang 5 – Ipakita ang isang pagbabago sa paligid sa pamamagitan ng pagguhit o paggawa ng replika gamit ang “modelling clay” Pangkat 6 hanggang 10 – Ipakita ang isang pagpapatuloy sa kapaligiran sa pamamagitan ng pagguhit o paggawa ng replika gamit ang “modelling clay”
6.
Ibigay ang mga tanong tungkol sa pag-uusap na ito.13
.09. 123
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Kini mao ang inyong diskubrehon karon. Hayaan silang pumili ng pinuno ng kanilang pangkat. Gawas kanatong mga tawo aduna usab ubang butang nga gihatagan og pangalan sumala sa hiyas ug kasaysayan niini. Kinsa ang managhigala? Unsa ang ilang gihisgutan? Kinsa ang higala ni Ana? Asa gikan ang iyang pangalan? Kinsa kaninyo ang nakahibalo kon asa gikan ang iyong pangalan?
Sabihin: Ang atong pangalan magpaila kanato. Kini usab magpakita sa atong pagkalahi sa uban. Pangganyak Iparinig ang pag-uusap ng magkaibigang Karim at Ana. Pangkatin ang mga mag-aaral sa lima.MODULE 2 : ANG PINAGMULAN AT PAMUMUHAY NG KOMUNIDAD
Aralin 1:
Ang Pinagmulan ng Pangalan ng Komunidad
(Ang Sugilanon sa Gigikanan sa Ngalan sa Komunidad) Layunin: Nakapagsasaliksik at nakapagsasalaysay ng pinagmulan ng pangalan ng komunidad Nakasusulat ng talata ng may 1-3 pangungusap ukol sa pinagmulan ng pangalan ng komunidad Paksa: Ang Pinagmulan ng Pangalan ng Komunidad
Kagamitan: buod ng kasayasayan ng pinagmulan ng pangalan ng inyong komunidad buod ng kasaysayan ng pinagmulan ng pangalan ng ibang komunidad tsart sa pagproseso Tsart ng Pagkatuto Pagpapahalaga: Kabatiran sa pinagmulan ng pangalan ng komunidad Pamamaraan: 1.
Ipabasa ito sa kanila at paghandain sila sa pagsasalaysay nito. Patingnang muli ang tsart sa pagkatuto sa bawat pangkat. Kung hindi magkatugma.
124
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.Papunan ang dalawang kolum sa Tsart ng Pagkatuto sa mga bata. pahina ________. Gawain Pag. hayaan silang baguhin ang mga impormasyong kailangan palitan. Pagkatapos ng talakayan sa mga sagot sa tsart ng pagkatuto.09. Mahitungod sa unsa ang inyong gibasa? Kinsa ang mga tawo sa istorya? Unsay mga mahinungdanong panghitabo sa istorya nga nagtabang aron mamugna ang pangalan sa inyong komunidad? Unsa nga panghitabo/sitwasyon sa istorya ang pinakagusto nimo? Ngano man?
Pag-uulat ng bawat pangkat Talakayan tungkol sa sagot ng bawat pangkat at pagbibigay linaw base sa kuwento. ibigay ang mga buod ng pinagmulan ng pangalan ng mga komunidad. Hayaan silang suriin ito at tukuyin kung nagkatugma ang kanilang nalaman sa impormasyong tinalakay sa aralin.
2. TSART NG PAGKATUTO Akong Nahibaluan Akong Gustong Mahitungod sa Mahibaluan Akong Komunidad Mahitungod sa Akong Komunidad Akong Nakat-unan Mahitungod sa Akong Komunidad. Ang ikatlong kolum ay sasagutan lamang pagkatapos ng gawain.13
. Tingnan sa Buhata Kini.usapan ang sagot sa dalawang kolum ng bawat pangkat. Tsart ng Pagkatuto. Markahan ang mga impormasyong makatutulong sa paglinang ng aralin. Isulat sa pisara ang sumusunod na mga katanungan upang maging gabay ng bawat pangkat sa pag-ulat.
Balik Tanaw
125
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. istruktura. Istruktura. bantayog at istruktura sa komunidad mga gawain Pamamaraan: 1. istruktura. Bantayog at Bagay na Matatagpuan sa Komunidad
(Ang mga Makasaysayon nga Sagisag. Pasulatan ang pangatlong kolum sa tsart ng pagkatuto. Pagmamalaki sa mga makasaysayang sagisag.13
. bantayog at bagay na matatagpuan sa komunidad. Pagtataya: Pagawain ang mga mag-aaral ng isang talata na binubuo ng dalawa hanggang tatlong pangungusap tungkol sa pinagmulan ng pangalan ng komunidad. bantayog at bagay na matatagpuan sa komunidad Nasasabi kung bakit kinikilala ang mga bagay na ito
Pagpapahalaga:
Kagamitan: talaan ng mga maksaysayang bagay sagisag. istruktura. at Bagay na Matatagpuan sa Komunidad. Pagsasanay Pagawin ang bawat pangkat ng dalawa hanggang tatlong pangungusap tungkol sa pinagmulan ng pangalan ng komunidad.
Aralin 2: Mga Makasaysayang Sagisag. Paglalahat Magtanong: Unsa ang tinubdan sa ngalan sa inyong komunidad? 4. Naitatala ang mga makasaysayang sagisag.Tanungin ang mga mag-aaral kung nasagot ba ang kanilang gustong matutunan. Bantayog ug Butang nga Makita sa Komunidad) Layunin: Paksa: Ang Mga Makasaysayang Sagisag. Istruktura. 5. 3. Bantayog.09.
Nahingangha kaayo ang mga bata sa ilang nakita. o Asa sila ning-adto? o ang Nganong nanuroy man sila? “Pagkadaghan sa talan Nahingangha kaayo mga bata sa ilang nakita. sagbat sa 3. balay ni Rizal ug ang hagdan-hagdang makasaysayang bantayog at mga bagay sa kanilang komunidad. Malipayong gisuroy sa magtiayon nga Rogelio ug Maria ang ilang mga anak nga sila Cristy ug Danny. ingon ni Cristy. Ipatukoy ang tatlo hanggang limang mahahalagang pangyayari sa pinagmulan ng pangalan ng komunidad at isulat ito sa kanilang papel upang makabuo ng kuwento.13
. TanTanungin ang mga mag-aaral kung din bang mga awa didto dapit diba naa sagisag.” matud ni Nanay Maria. Tanungin ang mga mag-aaral: o Bahin sa unsa ang sugilanon? Malipayong gisuroy sa magtiayon nga Rogelio ug Maria ang ilang o Kinsa man ang mga tawo sa sugilanon? mga anak nga silaoCristy ug Danny. Tanawa didto dapit diba naa pud ang balay ni Rizal ug ang hagdan-hagdang palayan. Gidala nila ang mga bata sa “Nayong Pilipino”.” “Mao gyud kini ang resulta kung magtarong mo sa inyong pagtungha. Mao man kana ang naa sa among libro nga Krus ni Magellan”.” matud ni Nanay Maria. “Naa man pud ganimeron ang balay ni Aguinaldo. palayan. Gawain manghud nga si Dan ny. “Naa man pud gani ang balay ni Aguinaldo. “Pagkadaghan sa talanawon diri Tay oi!”. “Daghan kaayong salamat Tay ug Nay. pud angistruktura. o Unsa ang ilang mga nakita didto? awon diri Tay oi!”. 126
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. sagbat sa manghud nga si Danny.” Hala.” dungan nga tubag ni Cristy ug Danny. 2.” “Mao gyud kini ang resulta kung magtarong mo sa inyong pagtungha.Ipabasang muli sa mga mag-aaral ang buod ng kuwento ng pinagmulan ng pangalan ng komunidad.” dungan nga tubag ni Cristy ug Danny.09. tan-awa gud ate Cristy.” Hala. “Daghan kaayong salamat Tay ug Nay. Gidala nila ang mga bata sa “Nayong Pilipino”. Magtutulungan ang mga bata sa bubuo ng kuwento sa pamamagitan ng pagbabahagi ng mga pangyayari nito. Pangganyak Magpakita ng mga larawan ng mga makasaysayang pook at hayaang kilalanin ito ng mga bata sa pamamagitan ng pagtatambal ng pangalan at larawan ng makasaysayang pook. (Shared Reading) Sabay na babasahin ng guro at mga bata ang maikling kuwento. ingon ni Cristy. Kini isip premyo sa ilang dagko nga grado sa ilang tunghaan. Mao o Unsa kaha ang tawag anang ilahang mga nakita? man kana ang naa sa among libro nga Krus ni Magellan”. Kini isip premyo sa ilang dagko nga Unsa ang ilang gibuhat? grado sa ilang tunghaan . tan-awa gud ate Cristy.
Pangkatin ang mga mag-aaral sa tatlong grupo at ipagawa ang Buhata Kini. Maaring bumuo ng maraming pangkat kung marami ang mag-aaral. Mga katanungan: Unsa ang gibuhat sa unang pundok? Sa ikaduha? Sa ikatulo? Unsa ang inyong mga nalista diha sa inyong mga buluhaton?
Itala sa pisara ang mga sagot ng mga mag-aaral sa pisara at ipabasa ito sa kanila. Pagkatapos ng itinakdang oras. 6. Ipaliwanag kung paano ito gagawin. Paglalahat Unsa ang mga sagisag. bantayog. pahina _____. Pagtataya: Ipagawa ang gawain sa Paghanas. pahina ______sa Learner’s Module.13
. ipaulat sa bawat pangkat ang kanilang ginawa. istruktura ug sagisag sa inyong komunidad. Paglalapat Ipagawa sa mga mag-aaral ang Sulayi Kini. Kamo nakaila ug naghatag og bili sa mga bantayog.09. 4. Itanong ang mga sumusunod: Unsa ang inyong gibati samtang nagbuhat sa mga buluhaton? Unsa imong gitampo aron magmalampuson ang buluhaton? Nganong nagmalampuson man ang inyong buluhaton?
Sabihin: Kining inyong mga buluhaton nagpakita nga kamo mga bata nga naay pagpakabana sa inyong komunidad.
127
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. istruktura ug butang nga naa sa inyong komunidad? 5. pahina _____ ng Learner’s Module.
simbolo. 3. Ipaturo at pabigyang-ngalan sa mga bata kung alin sa mga ito ang makikita sa kanilang komunidad. Gawain Unang Gawain : Role Playing Ibigay ang sumusunod na kalagayan sa mga mag-aaral at hayaan silang isakilos ito. o Nakita nimo nga gidula-dulaan sa mga gagmay nga mga bata ang hulagway ni Dr. apan sa pagpadulong nimo sa imong linya. Bantayog at Bagay na Matatagpuan sa Komunidad
(Kamahinungdanon sa mga Makasaysayong Sagisag. Istruktura. Nadungog nimo nga nibagting na para sa “Flag Ceremony”. Jose Rizal. bantayog at bagay na matatagpuan sa komunidad Paksa:
Kahalagahan ng mga Makasaysayang Sagisag.Aralin 3: Kahalagahan ng mga Makasaysayang Sagisag. 2. Ibigay ang sariling pagpapaliwanag tungkol sa larawan. Bantayog at Bagay na Matatagpuan sa Komunidad
Kagamitan: tsart na gagamitin sa pagproseso ng gawai n mga Gawain mga larawan Pamamaraan: 1.13
. Istruktura. istruktura. Ningdagan ka. bantayog ug Butang nga Makita sa Komunidad) Layunin: Nabibigyang halaga ang mga makasaysayang sagisag. Balik Tanaw Magpakita ng mga larawan ng makasaysayang sagisag. Hingin ang opinyon ng mga mag-aaral tungkol dito. istruktura at bagay. Istruktura. Pangganyak Magpakita ng dalawang larawan ng wasto at di-wastong pag-awit ng pambansang-awit. imong
128
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.09. Unsay imong isulti ngadto kanila? o Layo-layo pa ka sa imong tulunghaan. Ilaha kini nga gisulat-sulatan ug gibutangan og yaga-yaga nga pangalan.
simbolo ug mga butang nga naa sa atong komunidad adunay dako nga kalambigitan sa atong kasaysayan ug sa atong umaabot. Paglalahat Unsa man ang atong buhaton aron mahatagan ug bili kining mga butanga? 5. Ikaduhang Buluhaton. Ibigay ang mga tanong sa ibaba at isulat ang sagot nila sa tsart na nakahanda sa pisara o a. Tingnan sa Buhata Kini. 4. istruktura. Unsa ang dili maayong gibuhat nga gipakita sa sitwasyon o sugilanon? o c. tanungin sila: o Unsa ang gibuhat sa klase? o Unsa ang mga tubag nga atong gisulat? o Asa dapit sa komunidad atong makita kini nga mga butang? o Unsaon nato pagpakita ang atong pag-amping niini? Sabihin: Ang mga sagisag. Masuko sila kung imo silang buyagon. Unsa ang imong himuon? Iproseso ang ginawa ng mga mag-aaral. Ikalawang Gawain: Gabayan ang mga bata sa pagbuo sa tula na nagpapakita ng pagpapahalaga sa mga makasaysayang sagisag. mao nga angayan nga ato kining ampingan ug hatagan ug bili. Unsa ang gipakita sa matag pundok? o b. Paglalapat 129
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04.13
. Unsa imong buhaton? o Napansin nimo nga naay mga bata nga didto mangihi sa kilid sa inyong barangay hall. pahina ______ Pagkatapos nilang buuin ang tula.nadungog nga nag-awit na sila sa nasudnong awit. Unsa ang maayong buhaton niini nga sitwasyon? Buluhaton Dili Maayong Gibuhat Maayong Buhaton
Ibigay ang mga kaparehong tanong sa pagproseso ng ikalawa at ikatlong kalagayan.09.
pahina _______ ng Learner’s Module. pahina _____ ng Learner’s Module. Ipaliwanag ang kung paano ito sagutin.09.
130
/AP/Sinugbuanong Binisaya/TG/04. Pagtataya Tingnan ang Paghanas. Ipagawa ito sa mga mag-aaral.13
.. Ipagawa ito sa mga mag-aaral.Tingnan ang Sulayi Kini.