text:
བཙན་བྱོལ་དུ་གནས་པའི་བོད་རིགས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་དེ་ཙམ་ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང་ ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་དུས་རིང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ནང་ཁ་ཐོར་གནས་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་རིགས་གཞན་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་ དང་དུས་མཉམ་དུ་ མི་རིགས་འདྲེས་པའི་བུ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ཡང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
བྱང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ནང་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་སྐུ་ ཞབས་ཐུབ་བསྟན་བསམ་འགྲུབ་ལགས་གསུངས་དོན་བྱས་ན་ དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་གཅིག་བུའི་ནང་ཕ་མ་མི་རྒྱུད་འདྲེས་མའི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་གང་འཚམས་ཤིག་ཡོད་པ་རེད། བོད་དང་དབྱིན་ཇིའི་དབར་དུས་རབས་སྔ་མའི་ནང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་བྱུང་ ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་ནང་བོད་མི་དང་མི་རིགས་གཞན་འདྲེས་པའི་གནས་ཚུལ་སྔ་ཤོས་སུ་བྱུང་ཡོད་པ་རེདྲ། དེ་དག་གི་ནང་ནས་དེ་སྔ་ ༡༩༢༥ ལོའི་ནང་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཞབས་མི་སྣ་ཞིག་དང་གཉེན་སྒྲིག་གནང་རྗེས་ དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པ་རིན་ཆེན་ལྷ་མོ་ལགས་ཀྱིས་ ང་ཚོ་བོད་མི་ཞེས་པའི་དེབ་ཞིག་རྩོམ་བྲིས་གནང་ཡོད་པ་དང་ རིན་ཆེན་ལྷ་མོ་ལགས་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ནི་མི་རིགས་འདྲེས་པའི་བོད་ཕྲུག་སྔ་ཤོས་གྲས་ཡིན་པ་རེད། དེ་བཞིན་ ༡༩༣༠ གྲངས་དང་ ༡༩༤༠ གྲངས་ཀྱི་ནང་བོད་ཀྱི་ནང་གནས་བཞུགས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཞབས་མི་སྣ་གཞན་ཁག་ཅིག་གིིས་ཀྱང་ བོད་པའི་བུད་མེད་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ དེང་སྐབས་ཀྱི་བར་དུ་ ༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་དད་མོས་གུས་བཀུར་ཞུ་མཁན་དང་ བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་གཙོ་བོའི་གྲས་ཡིན་པ་རེད།
སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་སྐུ་ཞབས་ཐུབ་བསྟན་བསམ་འགྲུབ་ལགས་རང་ཉིད་ཀྱང་ མི་རིགས་འདྲེས་མའི་བུ་ཕྲུག་གི་ཕ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ ཁོང་གིས་གསུངས་དོན་དུ་ ད་ལྟ་མི་རིགས་འདྲེས་པའི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ཀྱང་ བོད་མི་རྣམས་དེང་སྐབས་རང་ཉིད་གནས་ཡུལ་གྱི་ཕྱི་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ནང་མཉམ་གནས་དང་མཐུན་འབྲེལ་བྱེད་བཞིན་པ་དང་ རིག་གཞུང་འདྲ་མིན་དང་འབྲེལ་གཏུགས་བྱུང་བཞིན་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་འདྲ་མིན་ལ་བརྟེན་ནས་ འབྱུང་འགྱུར་དུས་སུ་ཕ་མ་མི་རྒྱུད་འདྲེས་འདྲེས་པའི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་སྲིད་པ་རེད།
བོད་དོན་ལས་འགུལ་ལྟེ་གནས་(Tibet Action Institute)ཡི་འགོ་འཛིན་ལྷ་སྒྲོན་བཀྲེས་མཐོང་དང་ སྐར་མ་ཨེམ་རྗེའམ་ ཡོངས་གྲགས་སུ་ཤ་བག་ལེབ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ནང་བོད་རང་བཙན་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པའི་འགོ་འཛིན་པདྨ་སྒྲོལ་མ་ དེ་བཞིན་བོད་རང་བཙན་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པའི་གཞི་རིམ་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་འགོ་འཛིན་པདྨ་ཡོ་ཀོ་སོགས་དང་གཞན་མང་པོ་ཞིག་ནི་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ཀྱང་ སྤྱིར་སྟངས་གཞན་དང་འདྲེས་མེད་རང་འཚོ་བྱེད་པའི་མི་སྡེ་ཞིག་གི་ནང་ རང་ཉིད་ཀྱི་གནས་འབབ་འཛིན་རྒྱུར་ ཁོང་ཚོ་འགའ་ཞིག་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་ ཡང་འདིའི་རིགས་འགའ་ཞིག་ནི་སྤྱི་ཡོངས་བོད་མིའི་རིག་གཞུང་གི་འཚོ་བ་ནས་ལོགས་སུ་ཟུར་གནས་བྱེད་མཁན་ཡང་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཐུན་མོང་གི་མངོན་འདོད་དང་ བློ་འཚབ་ དེ་བཞིན་གདོང་ལེན་བྱེད་པའི་དཀའ་ངལ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་བརྗེ་ལེན་དང་ མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུར་དམིགས་ཏེ་ འདི་ལོ་དབྱར་ཀའི་དུས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་དུ་ཕ་མ་མི་རྒྱུད་འདྲེས་མའི་བོད་མིའི་ཚོགས་འདུ་ཐོག་མ་དེ་བསྐོང་འཚོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།
ཚོགས་འདུ་འདི་གོ་སྒྲིག་གནང་མཁན་ཚོས་འདི་ག་ VOA ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་ཁང་ལ་བརྗོད་དོན་ལྟར་ན་ ཚོགས་འདུ་འདིའི་སྐོར་གནས་ཚུལ་རྒྱ་ཁབ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་ དོ་སྣང་ཅན་མང་པོ་ཡོད་པས་འགའ་ཞིག་གིས་ད་བར་བོད་མིའི་འདུ་འཛོམསམ་ཡང་ན་བོད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་གྱི་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱེད་མྱོང་མེད་ཀྱང་ ད་རེས་ཚོགས་འདུ་འདིའི་ཆེད་དུ་མིང་གཞུང་དེབ་བསྐྱེལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།
འདི་ག་ VOA ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་ལས་བྱེད་བསོད་ནམས་གཡང་འཛོམས་ལགས་ཀྱིས་ དེང་སྐབས་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ ཤས་བོད་རིགས་འདི་དག་གི་ངོ་བོ་དང་ ཁོང་ཚོས་བོད་མིའི་རྒྱ་ཆེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་འབྲེལ་བ་འཛིན་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་ སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་གསན་རོགས་གནང་།།


c: text/html

text:
2018-03-22
སའི་གོ་ལའི་ཡང་རྩེར་གནས་པའི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་ནི་སྔར་ནས་ད་བར་རང་བྱུང་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པའི་ཚད་དུ་འཇོག་གི་ཡོད་རུང་། དེ་གའི་མི་རྣམས་ནི་བློ་རིག་བཀྲ་ལ་ཁོག་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། དཔའ་སྟོབས་ལྡན་པ། ཐང་ཤ་དོད་པ། གཟི་མདངས་དང་ལྡན་པའི་ངང་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེར་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བརྒྱུད་ནས་འཚོ་བཞིན་ཡོད། ཡ་མཚན་གྱི་སྣང་ཚུལ་དེའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྩ་འདེད་དགོས་བྱུང་ན། དཀར་ཆུའི་འཚོ་ཟས་དང་ཡང་སྒོས་ཞོའི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།
མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གདོད་མའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་སྒྱུར་ནས་ཡུན་རིང་མ་སོང་བར་རི་དྭགས་འདུལ་ཐབས་དང་འོ་མ་འཇོ་བའི་བློ་ཐབས་རྙེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང་། རྒྱའི་ཆེས་སྔ་མོའི་ཡིག་ཚང་ནང་དུ་ཡང་བོད་རིགས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་གྱུར་བའི་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་རྣམས་ལ་ཆའང་ཞེས་འབོད་པའི་མཇུག་ཏུ་གནའ་བོའི་ཆའང་གི་མི་ཚོའི་ཟས་རིགས་གཙོ་བོ་ནི་རྩམ་པ་དང་། འོ་མ། ཆང་སོགས་ཡིན་ལུགས་འཁོད་པར་གཞིགས་ན། རང་རེའི་མེས་པོ་ཚོས་ཞོ་དང་། འོ་མ། མར་བཅས་ལོངས་སྤྱོད་བྱས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་པོ་སོང་ཡོད། ལྷག་དོན་དུ་སྒོ་ཟོག་སེམས་ཅན་མ་བྱུང་སྔོན་ནས་ས་མཐོའི་མི་ཚོས་རི་དྭགས་བཟུང་ནས་འོ་མ་བཞོས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་ཡོད་ལ། ཐ་ན་དུས་རབས་བདུན་པ་ཙམ་ལ་བློན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་སོགས་ཀྱིས་རྒྱ་བཟའ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་སྐབས་ཀྱི་སྐོར་ལ། ཕུང་པོ་རི་ལ་ཕྱག་ཕེབས། ལ་ལ་འཕྲེད་ལམ་བཅོས། རི་དྭགས་བཟུང་ནས་འོ་མ་བཞོས། དེ་ཡང་བློན་པོ་མ་བྱོན། ཞེས་པར་གཞིགས་ན། རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པའི་ལམ་བར་དུའང་རི་དྭགས་བཟུང་ནས་འོ་མ་འཇོ་བ་དང་ཞིང་ཁ་བཏབ་པ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དག་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ནང་གསལ་བོར་འཁོད་ཡོད།
ཞོའི་བྱུང་བ།
འོ་མར་དབྱེ་ན་འབྲིའི་འོ་མ་དང་། མཛོ་མོའི་འོ་མ། བ་ཕྱུགས་ཀྱི་འོ་མ། ད་དུང་ར་མོ་དང་མ་མོའི་འོ་མ་བཅས་ཡོད། སྤྱིར་འོ་མའི་རིགས་སོ་སོར་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་མཚན་ཡོད་པ་ཕུད། འོ་མའི་རིགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། ཞིམ་མངར་འཛོམས་ལ། རོ་བཅུད་ཆེ་བ། འཚོ་བཅུད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅས་ཀྱི་བཏུང་བ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
སྤྱིར་འོ་མ་ལ་འབྲོག་པ་ཚོས་འོ་རློན་དང་། འོ་སྐྱ། དར་བ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ཡི་ཡོད། འོ་རློན་ནི་བཞོས་མ་ཐག་པའི་འོ་མ་འོ་སྤྲིས་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཟེར་བ་དང་། འོ་སྐྱའམ་འོ་ཤང་ནི་འོ་རློན་གྱི་ཁ་ནས་སྤྲིས་མ་བླངས་ཤུལ་དེ་ལ་ཟེར། དར་བ་ནི་འོ་སྤྲིས་དཀྲུགས་ནས་མར་དཀར་བླངས་ཤུལ་དེ་ལ་ཟེར། དར་བ་གདུས་ནས་ཆགས་པའི་ཕྱུར་བ་བཙགས་ཤུལ་གྱི་གཤེར་ཁུ་དེ་ལ་ཕྱུར་ཁུའམ་སྔོ་ཁུ་ཟེར། མི་རྣམས་ཀྱིས་འོ་མ་ཐད་ཀར་བསྐོལ་ནས་འཐུང་གི་ཡོད་ལ། ཇ་ལ་བླུགས་ནས་འོ་ཇ་བཟོ་བ་དང་ཇ་མངར་མོར་ཡང་བླུགས་སྲོལ་ཡོད། ཡང་འབྲས་ཐུག་སོགས་ལ་བླུགས་ནས་འོ་ཐུག་ཀྱང་བསྐོལ་སྲོལ་ཡོད། ལྷག་དོན་དུ་འོ་མར་ཆུ་ཁུའམ་ཆང་གི་སྐྱུར་རྩི་སྟེ་རུ་མ་བླུགས་ནས་བསྙལ་བའི་ཞོ་ནི་མིའི་ལུས་ཁམས་གསོ་བའི་བཏུང་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པས་འབྲོག་ཕྲུག་འོ་མས་གསོས་འདྲ་ཞེས་པ་ཡང་འོ་མ་ལེགས་ཤོས་སུ་བརྩི་བའི་འབྲིའི་འོ་མས་གསོས་པའི་བྱིས་པ་རྣམས་ལག་གཏོང་མགྱོགས་ཤིང་ལུས་ཁམས་བཤང་ལ། རྣམ་རིག་དྭངས་པ། ལུས་ཚོ་ཞིང་གྲང་ངར་ཐེག་མཁན་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད། དེང་དུས་ཀྱི་འོ་ཕྱེ་ལ་ཡང་འབྲིའི་འོ་མས་བཟོས་པའི་འོ་ཕྱེ་ཡིན་ན་ཕྱུགས་རིགས་གཞན་གྱི་འོ་མས་བཟོས་པའི་འོ་ཕྱེ་ལས་གཙང་ཞིང་བཅུད་ཆེ་བ་ཡོད། ད་དུང་དར་བ་ལ་རུ་མ་བཏང་ནས་དར་ཞོ་བསྙལ་ཆོག་པ་དང་ཇ་ལའང་ལྡུག་ཆོག་པ་ཡིན། ལྷག་དོན་ཞོ་དཀྲོགས་ནས་སྙིང་པོ་མར་དཀར་འདོན་པའི་ལག་ཐབས་ནི་མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་མེས་པོ་ཚོའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྙིང་བཅུད་གནས་ས་ཞིག་ཡིན་ལ་འཚོ་བཅུད་ལེགས་ཤིང་གྲང་ངར་འགོག་པའི་ཇ་བསྲུབས་མའི་བཏུང་བའི་རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
ཞོའི་ཕན་ཡོན།
དང་ཐོག་དུག་སྦྱོང་གི་སྨན་ལ་ལྕུམ་དཀར་དང་སྦྱར་ནས་དར་བས་རྟ་བྱས་ན་བཏང་ན་ནུས་པ་མངོན་པར་ཐོན་པ་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་སྒོ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཕྱུར་ཁུ་ཞོ་ཕྱུགས་ལ་བླུད་ན་ཤ་ཤེད་རྒྱས་ཤིང་འོ་མ་མང་བ་དང་། གོས་ཀྱི་ཚིལ་དྲེག་འཁྲུད་ནའང་དག་ནུས་ཆེན་པོ་ཡོད། དེ་ཡང《རྒྱུད་བཞི》ལས་འོ་མ་ཕལ་ཆེར་རོ་དང་ཞུ་རྗེས་མངར། སྣུམ་ལྕི་ཟུངས་འཕེལ་མདངས་སྐྱེད་རླུང་མཁྲིས་སེལ། རོ་ཙ་བད་ཀན་སྐྱེད་བསིལ་ལྕི་བ་ཡིན། བ་ཡི་འོ་མ་གློ་རྡོལ་གཅོང་ལ་ཕན། རིམས་རྙིང་གཅིན་སྙི་ཡིད་གཞུང་འཚོ་བྱེད་ཡིན། ར་ཡི་འོ་མས་དབུགས་མི་བདེ་བ་སེལ། ལུག་གི་འོ་མས་རླུང་འཇོམས་སྙིང་ལ་གནོད། རྟ་བོང་འོ་མས་བློ་སོགས་རྨོངས་པར་བྱེད། བཞོས་ཐོག་འོ་མ་དྲོ་མོ་བདུད་རྩིར་མཚུངས། ཞེས་དང་ད་དུང་འོ་མའི་སྙིང་པོ་བཏོན་པའི་ཞོ་སྐྱ་ཡིས། མ་སྙོམས་རིམས་ཆམ་འགྲམས་འཁྲུགས་འཁྲུ་བ་སེལ། ཞོ་ཀུན་རོ་དང་ཞུ་རྗེས་སྐྱུར་བསིལ་སྣུམ། རྟུག་སྐེམ་རླུང་ཚད་སེལ་ཞིང་ཡི་ག་འབྱེད། དར་གསར་བསྐ་སྐྱུར་ཡང་ཞིང་མེ་དྲོད་སྐྱེད། ཆུ་ཁུས་རླུང་མཁྲིས་མི་སྐྱེ་བད་ཀན་སེལ། ཞོ་བཙོས་རྟུག་སྐེམ་ཚད་པས་འཁྲུ་བ་སེལ། ཞེས་པ་སོགས་ཕན་ཡོན་མང་དུ་བསྟན་ཡོད།
ཞོའི་སྟོན་མོ།
བོད་གངས་ཅན་གྱི་རོང་འབྲོག་ཚང་མས་ཞོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་པར་མ་ཟད། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་ཞོ་ཡི་སྟོན་མོ་གཏོང་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པ་ནི་ལྷ་ས་ཁུལ་གྱི་ཞོ་སྟོན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ཞོ་སྟོན་ནི་དང་ཐོག་སེ་འབྲས་དགའ་སོགས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དབྱར་གནས་ཚུགས་ནས་གྲོལ་ཉིན་དགོན་པ་དང་དད་ལྡན་པ་ཚོས་ཞོའི་སྟོན་མོ་འབུལ་སྲོལ་ཆགས་པ་ནས་དར་བར་བཤད། དོན་དམ་དུ་ནམ་དུས་དེར་བོད་དུ་ཞོ་ལེགས་པའི་དུས་ཡིན་པས་སྐྱེ་བོ་སྤྱི་ཡིས་ཞོ་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད།
རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་དམངས་སྲོལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་མཁས་དབང་ཚོས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པར་མ་ཟད། ད་དུང་བཟའ་བཏུང་གི་མིང་སྟེ་ཞོའི་མིང་ཐད་ཀར་དུས་སྟོན་གྱི་མིང་དུ་བཏགས་པར་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་དེ་ཙམ་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཐུབ་པ་ནི་མཐོང་དཀོན་ལ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད།
ད་ཆ་ཞོ་སྟོན་གྱི་རྣམ་པ་དང་། ནང་དོན། བྱེད་སྒོ་ཚང་མ་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་འཕེལ་དུ་གྱུར་ནས་ཕྱོགས་བཞིའི་སྐུ་མགྲོན་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དབང་རབ་ཏུ་འཕྲོག་བཞིན་ཡོད་རུང་ཞོ་སྟོན་གྱི་དོན་སྙིང་ངོ་མར་གྱུར་བའི་ཞོ་ཡི་སྟོན་མོ་ནི་ད་ཆ་དགེ་འདུན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མི་སེར་དཀྱུས་མ་དང་། ཡུལ་སྐོར་བ། གྲོང་མི་བཅས་ཀྱི་གདམ་ག་དང་པོར་གྱུར་ཡོད་པས་ཞོ་ཡི་སྟོན་མོ་ནི་སྔར་བཞིན་དོན་དམ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་སྟོན་མོ་ཞིག་ཀྱང་རེད།།
རྩོམ་སྒྲིག་པ་མགར་རྒྱལ་སྲས།
དོ་སྣང་ཆེ་བའི་རྩོམ།
རྩོམ་གསར། 10

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
བོད་ཀྱི་ལོ་པཎ་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་གསུམ་གྱི་མཚན་མཇལ་མྱོང་སྟེ། ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་དགྲ་བཅོམ་དང་། ཆག་ཕྱི་མ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་དང་། ཆག་ལོ་གསུམ་པ་རིན་ཆེན་ཆོས་རྒྱལ་(1447-?)བཅས་སོ། །
ཡར་ཀླུང་ཕྱོགས་སུ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ལ་གདན་ས་གཉིས་མཆིས་ཏེ། གཅིག་ནི་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་ལྟེའུ་ར་དང་། གཞན་ཞིག་ནི་སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེའོ། །
སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེ། སྔ་མོའི་ཆར་ནགས་ཚལ་ཆེན་པོ་ཞིག་མེས་ཚིག་པའི་སོལ་བ་ཐང་དུ་ཁྱབ་པས་ན་འབྲེལ་བ་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ལྟར་ཐོགས་སོ། །
ཡུལ་གྲུ་དེ་ནི་དེང་གི་ཡར་ཀླུང་ལྷོ་ཁ་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་ཏེ། རྫོང་མཁར་ནས་ཤར་དུ་སྤྱི་ལེ་དགུ་ཙམ་གྱི་སར་ཆགས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ་1017ལོར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མེ་རོ་སློང་མཁན་ཀླུ་མེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐུགས་སྲས་གྲུ་མེར་ཚུལ་ཁྲིམས་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་གནས་དེར་གཙུག་ལག་ཁང་བཏབ།
ཕྱིས་སུ་གྲུ་མེར་གྱི་མཁན་བུ་ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་(1011-1075)གིས་དར་རྒྱས་མཛད། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་(982-1054)ཡང་གནས་འདིར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པས། དེང་གི་དུས་སུ་ཡང་ཁོང་གི་གཟིམས་ཁང་སྟེ་ཇོ་ཁང་མཇལ་རྒྱུ་དང་སྒྲུབ་ཆུ་འཐུང་རྒྱུ་འདུག 《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་》རུ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་དགྲ་བཅོམ་(1153-1216)རྒྱ་གར་ནས་ཕྱིར་བོད་དུ་ལོག་རྗེས། “ཆུ་མིག་དང་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་དང་ཐང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབུལ་དུ་བྱུང་བས་ཐོགས་རེ་བཞུགས་པ་”དང་། དེ་དུས་ཙམ་ལ་ཁོང་གིས་ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་ཤྲཱི་(1127-1225)ཐང་པོ་ཆེར་གདན་དྲངས་ཤིང་། 《ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་གྱི་བསྟན་རྩིས་》ཀྱང་གནས་འདི་ག་ནས་སྤྱི་ལོ་1207ལོར་མཛད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྦྱར་བྱང་དུ་གསལ་ལོ། །
དེ་ནས་ཆག་ལོ་དགྲ་བཅོམ་གྱི་དབོན་པོ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་(1197-1264)སྐུ་ན་བགྲེས་དུས་གདན་ས་འདིར་ཕེབས་ནས་ཆོས་འཆད་ཉན་གནང་མྱོང་སྟེ། 《ཆག་ལོའི་ལམ་ཡིག་》ལྟར་ན་ཁོང་གིས་འདི་ནས་“དཔྱིད་ཆོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོའི་འགྲེལ་པ་དང་སེམས་བསྐྱེད་ཆེན་མོ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། དབྱར་ཆོས་ལ་སྐྱེས་རབས་དང་། སྤྱོད་འཇུག་དང་། བཤེས་པའི་སྤྲིང་ཡིག་དང་། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་སྒོམ་རིམ་གསུམ་དང་། རྟ་དབྱངས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ་དང་། དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྒོམ་པ་རྣམས་གསུངས། སྟོན་ཆོས་ལ་འཕགས་སྐོར་གྱི་ཆོས་ཕྲན་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བྱོན། གཞན་ཡང་བླ་མ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་མཎྜལ་གྱི་ཆོ་ག་གསུམ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་དང་། བསྔོ་བའི་མན་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་དང་། ངན་སོང་སྦྱོང་བའི་རྒྱུད་ཆ་ལག་དང་བཅས་པ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དགུ་པ་འགྱུར་བཅོས་ནས་གསུངས་པ། གཞན་ཡང་ཆོས་བཀའ་མང་དུ་གསུངས་ནས་་་་་་་་་་། དགུན་ཐང་པོ་ཆེར་བྱོན། ཤུད་ཀེའི་ཁང་པ་ནས་དགུན་ཆོས་ལ་སྒྲོན་གསལ་དང་། རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་གསུངས་”ཞེས་གསལ་ལ། འཆད་ཉན་འདི་དག་ནི་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་པ་སྤྱི་ལོ་1258ལོ་ལ་གནང་བ་རེད། དེ་ཡང་“ཆག་ཆོས་རྗེ་དཔལ་གྱིས་ཐང་པོ་ཆེ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་། ཐང་པོ་ཆེ་ལོ་མང་རབས་ཀྱི་སྔ་གོང་དུ་ཆག་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཕུལ། ཁོང་གིས་ཐོགས་ཤིག་བཞུགས་པའི་རྗེས་བསྙེགས་”པ་རེད་ཅེས་འགོས་ལོ་ཆེན་པོས་གསུངས།
《ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་གྱི་རྣམ་ཐར་》ལས་“མདོ་སྡེ་ལས་རྣམ་འབྱེད་དང་། དཔེ་བརྒྱད་པ་ཞེས་གྲགས་པ་ཞིབ་པར་འཐག་པའི་དཔེ་བྱུང་ནས་ཆོས་རྗེས་དཔེ་སྒྲོམ་དུ་ཕྱག་ཚགས་མཛད། ཕྱིས་སོལ་ནག་ཐང་(པོ་)ཆེར་བམ་པོ་གཉིས་བསྒྱུར་ནས་ལྷག་མ་ལུས།”ཞེས་དང་། 《བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་དཀར་ཆག་》ཏུ་《བྱ་རོག་གི་སྐད་བརྟག་པར་བྱ་བ་བཞུགས།》ཞེས་པ་“པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་དཱ་ན་ཤི་ལས་(སྦྱིན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་)ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཡར་ཀླུངས་ཐང་པོ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར།”ཞེས་དང་། གཞན་ཡང་དགེ་རྒན་དགེ་འདུན་རབ་གསལ་གྱི་《རིག་པའི་ཁྱེའུ་》རུ་ཆོས་ཚན་འདི་མ་ཟད་《དཔལ་འཇམ་པའི་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་མངོན་པ་རྟོགས་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྒྲུབ་པའི་ཐབས་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ།》རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཨ་བྷྱ་ཀ་རའམ་འཇིགས་མེད་འབྱུང་གནས་སྦས་པས(1004-1125)མཛད་པ་ཞིག་ཀྱང་“ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཤཱཀྱ་ཤྲཱི་བྷ་ཏྲ་ལ། རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁས་པ་ད་ན་ཤི་ལས། ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སོལ་ནག་ཐང་པོ་ཆེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཞུས་ཏེ། སཾ་ཊི་ཏའི་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་སྐད་ལས། བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་གཞན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་དག་པར་བསྒྱུར་བའོ། ། ”ཞེས་ཀྱང་གསལ་བས་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་བོད་བྱོན་པཎ་ཆེན་དང་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་འདི་ནས་ཆོས་འཆད་ཉན་སྤེལ་བ་དང་། གཙུག་ལག་བསྒྱུར་བའི་ལས་གཉེར་མྱོང་བའང་རྗེས་སུ་དཔགས་ཐུབ་བོ། །
རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་ཞིག་གི་དབང་གིས་དགོན་པ་འདི་ཉིད་འགོས་ལོ་ཡིད་བཟང་རྩེ་པའམ་རྩེད་ཐང་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(1392-1481)གྱིས་“སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་གནས་ཆེན་པོ་བཞི་”ཡི་ཡ་གྱལ་དུ་བགྲངས་པ་ཡང་དོན་ལ་གནས་སོ་སྙམ།
སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་སྤྱི་ཟླ་7པའི་ཚེས་7ཉིན། སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་ཆག་ཆོས་རྗེ་དཔལ་མཆོག་ལ་མོས་པ་ཐོབ་པའི་གནས་མཇལ་བ་ཕྲན་རང་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་ཐོག་ནས་ཐང་པོ་ཆེའི་ཕྱོགས་སུ་རྐང་ཐང་ལ་བསྐྱོད་པ་ཡིན། ཉིན་དེར་ཚ་བ་རབ་ཏུ་ཆེ་ཡང་ཕྲན་ཆུང་ང་ཞུམ་པ་མེད་པར་དེར་འབྱོར་བ་ཡང་ལམ་ཡིག་ལས་གསལ་བའི་ཁོང་གི་སྙིང་སྟོབས་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་སྟོན་ཆེད་ལགས། གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ནི་ཐང་པོ་ཆེའི་གྲོང་བརྡལ་དུ་མཆིས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་རྙིང་མ་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཁྲ་འབྲུག བསམ་ཡས། གྲ་ཐང་སོགས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ཆ་འདྲ་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་འདིར་ཡང་འོག་ཁང་དུ་དྲི་གཙང་ཁང་དང་མགོན་ཁང་། འདུ་ཁང་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། སྟེང་ཁང་དུ་སྨན་བླ་ལྷ་ཁང་དང་གནས་བརྟན་ལྷ་ཁང་སོགས་ཀྱང་མཆིས་སོ།།
སྤྱི་ལོ་1919ལོ་ཡས་མས་ལ་དབུས་གཙང་ཁམས་གསུམ་རིགས་པས་བསྐོར་བའི་ཀ༔ཐོག་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་(1880-1924)གནས་འདིར་ཕེབས་དུས་ཁོང་གིས་དགོན་འདི་ནས་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཕྱི་རོལ་དུ་འདུ་ཁང་ཆེ་ཙམ་ཨར་པོ་ཁང་བཟོ་གསར་རྒྱགས་དང་ཁེལ། ནང་དུ་མགོན་ཁང་གཅིག དབུས་སུ་དྲི་གཙང་ཁང་ན་ཐུབ་ཆེན་རྒྱ་གར་ལི་མ་མི་ཚད་ཆེན་པོ་བཞི། ཕག་མོ་གྲུ་པའི་གདུང་རྟེན་ཡིན་པའི་བཀའ་བདམས་མཆོད་རྟེན་མི་ཚད། ཁུ་སྟོན་འདྲ་སྐུ་མི་ཚད་འཇིམ་སྐུ། བཀའ་ཆོས་སོགས། གྲོང་པའི་ལྟག་ངོས་ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤཱའི་གཟིམས་ཁང་ན་ཇོ་བོའི་སྐུ་དང་། གཞན་འདམ་སྐུ་མི་ཚད་ཅུང་མེད་པ་མང་ཙམ་ཡོད།”ཅེས་གསུངས།
སྤྱི་ལོ་1999ཙམ་ལ་ཆོས་འཕེལ་(1945-)ཞུ་བ་ཞིག་གིས་ཡར་ཀླུང་གི་དགོན་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་རྗེས་《ལྷོ་ཁའི་ལམ་ཡིག་གསར་མ་》ཞེས་པ་ཞིག་བརྩམས་ཤིང་། དེར་ཁོང་གིས་ཐང་པོ་ཆེ་ནས་མཇལ་བའི་རྟེན་ཐོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “ད་ལྟ་ཉམས་གསོ་ཞུས་པའི་འདུ་ཁང་ནང་གསར་བཞེངས་ཐུབ་དབང་གཙོ་འཁོར་དང་། རྗེ་ཡབ་སྲས། གཞན་ཡང་ལྡེབས་རིས་རྙིང་མ་མང་པོ་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ལ། ཡང་དེ་དང་ཉེ་བའི་ས་ན་ཇོ་བོ་བཞུགས་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་ཕུག་གཅིག་ཀྱང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།”ཅེས་སྨྲས་སོ། །
ཕྲན་ཆུང་ཐང་པོ་ཆེ་དགོན་ནས་མཇལ་བའི་རྟེན་གསུམ་གྱི་ཐོ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཏེ།
དང་པོ།
གཙང་ཁང་ནང་མར་གཡས་ནས་དང་པོ་ནཱ་རོ་མཁའ་སྤྱོད་མི་ཚད་མ། སྟོན་པ་གཙོ་འཁོར་གསུམ་པ། རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། ཞོལ་གཡས་སུ་ཁང་བཟང་གཅིག་ཏུ་རྡུལ་མཚོན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གཅིག་དང་། གཡོན་དུ་གུ་རུ་མི་ཚད་མ་གཅིག་བཞུགས། སྒོ་འགྲམ་གྱི་ལྡེབས་རིས་ལ་ཉེ་བའི་སྲས་ཆེན་བརྒྱད་བཞེངས་སྟངས་ཅན་དང་། དེ་དག་གི་ཀླད་དུ་ཚེ་ལྷ་རྣམ་གསུམ་བཞི་ལྷག་བཞུགས། གཞན་ཡང་འཇིགས་བྱེད་དང་སྒྲོལ་མ། རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། བླ་མའི་ཚོགས་ཞིང་གི་ཐང་ག་འགའ་ཡང་ཀ་བར་བཀལ་འདུག
གཉིས་པ།
གཡས་ཀྱི་མགོན་ཁང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཞལ་ཁེབས་ཅན་གྱི་ལྷ་སྐུ་ཞིག་བཞེངས་འདུག་ཀྱང་གང་ཡིན་ངོས་མ་ཟིན། འདུ་ཁང་གི་གཡས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ནང་། ཐུབ་དབང་དང་། ཚེ་དཔག་མེད། རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། བཀའ་གདམས་མཆོད་རྟེན་ཆེ་ཆུང་མི་གཅིག་པ་ལྔ། འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་གི་སཱ་ཙྪ་གཉིས། ཀ་པཱ་ལ། རགས་དུང་གཅིག་བཅས། གཡོན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ནང་ཐུབ་དབང་ཡིན་པ་འདྲ་ཡང་ན་བཟས་བཏུམས་པས་བརྟག་ཐབས་བྲལ། གྱང་གཡོན་གྱི་མཆོད་སྟེགས་སུ་ཐུབ་དབང་དང་། རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། སྒྲོལ་མ་ཁྲུ་གང་མ་བཅས་བཞུགས།
ལྡེབས་རིས་ལ་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་དང་། རྣམ་ཐོས་སྲས། འཇམ་དབྱངས། ཕྱག་རྡོར། རྡོར་སེམས། དུས་འཁོར། འཇིགས་བྱེད། ཐུབ་དབང་། ཇོ་བོ་རྗེ། གུ་རུ། སྨན་བླ་བདེ་བཤེགས་བརྒྱད། འཇམ་དབྱངས་སྨྲ་བའི་སེང་གེ། སྒྲོལ་ལྗང་། མགོན་པོ་བར་ཆད་ཀུན་སེལ། འཇིགས་བྱེད། ཕྱིའི་འཁྱམས་རར་ཕྱོགས་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་དང་། སེང་གདོང་མ་དང་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་བཞེངས་འདུག (ལྡེབས་རིས་འདི་དག་རིག་གསར་སོགས་ཀྱི་གཏོར་བརླགས་མ་ཐེབས་པར་གྲགས།) གཞན་ཡང་ཕྱིའི་ཀ་བ་གཉིས་ཀྱི་མདུན་རྒྱབ་དུ་དུང་ཆེན་གཉིས་བསྲིངས་འདུག་པ་དགོན་གཞན་གང་ལས་ཀྱང་མཐོང་མ་མྱོང་བའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་རེད།
གསུམ་པ།
སྟེང་ཁང་གི་ཁང་མིག་དང་པོའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཕྱག་བཞི་པ། ཐུབ་དབང་། གུ་རུ། སྒྲོལ་མ་ཁྲུ་གང་མ། འཛམ་གླིང་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་ཐང་ག་དཔར་མ་ཅན་བཞུགས། ཁང་མིག་གཉིས་པར་འཇམ་དབྱངས་མི་ཚད་མ་གཅིག་བཞུགས། ཁང་མིག་གསུམ་པ་སྨན་བླ་ལྷ་ཁང་དུ་སྨན་བླ་བདེ་བཤེགས་བརྒྱད་དང་། ཁང་མིག་གསུམ་པ་གནས་བརྟན་ལྷ་ཁང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཐུབ་དབང་དང་གནས་བརྟན་བཅོ་བརྒྱད། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་བཅས་ཀྱི་མདའ་ཚད་མ་བཞུགས། འདི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་བཀའ་བསྟན་བཞུགས་པ་འདྲ། ཁང་མིག་བཞི་པར་གུ་རུ་དང་། རིགས་གསུམ་མགོན་པོ། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་བཞི་པ། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་སོགས་ཀྱི་ཞལ་ཐང་གསར་བཞེངས་ཅན་ཤ་སྟག་འདུག
བཞི་པ།
ཇོ་ཁང་ངམ་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་གཟིམས་ཁང་ནི་ཐང་པོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཁ་གཏད་ཀྱི་གོམ་པ་ལྔ་བཅུའི་མཚམས་སུ་མཆིས་ཤིང་། རྒྱབ་ཀྱི་གཡས་ཟུར་ན་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཞིག་དང་། དེའི་མདུན་གྱི་ཁང་མིག་ཅིག་ཇོ་བོའི་སྒྲུབ་ཆུ་ཡིན་ཟེར་བའི་རང་འབབ་ཆུ་ཞིག་ཀྱང་འདུག ཇོ་ཁང་གི་ཀུན་དགའ་ར་བར་གཡས་ནས་སྒྲོལ་ལྗང་རང་བྱོན། ཐུབ་དབང་། དེའི་གཉིས་བར་གྱི་ཞོལ་དུ་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་གི་སཱ་ཙྪ་གཅིག འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ། ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་། གུ་རུ། ཐུབ་དབང་བཅས་བཞུགས། ལྡེབས་རིས་ལ་གཡས་ཀྱི་གྱང་ལྡེབས་སུ་ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་དང་། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ། སྒྲོལ་མ་ཉེར་གཅིག རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ། གཡོན་དུ་ཇོ་བོ་རྗེ་དང་། འབྲོམ་སྟོན་པ། རྔོག་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ། རྡོར་སེམས། ཐུབ་དབང་། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་བཞི་པ། སྒྲོལ་ལྗང་། ཁྲོ་བོ་མེ་ཞི། མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པ་(མགོན་པོ་བར་ཆད་ཀུན་སེལ་)བཅས་བཞུགས་སོ། །
དེ་ལྟར་རེ་རེ་བཞིན་ཇོ་ཁང་གི་སྐུ་གཉེར་ལ་བློ་དྲིས་ནས་ཞིབ་ཏུ་ཟིན་བྲིས་བཏབ་རྗེས། ཕྲན་གྱིས་ཁོང་ལ་སྔོན་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་ཙམ་ལ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམ་གཉིས་ཀྱང་འདི་གར་བཞུགས་མྱོང་བ་ཁྱེད་ལ་གསལ་ཆ་ཡོད་དམ་ཞེས་ཞུ་བ་ལ་མཚན་ཙམ་ཡང་ཐོས་མ་མྱོང་བའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཡང་། ཁོང་གིས་ཕྲན་ལ་ལྷ་ཁང་འདིའི་རྟེན་རྩ་ཆེན། ཇོ་བོ་རྗེ་འདི་གར་ཕེབས་དུས་བཞུགས་མྱོང་བའི་འདོ་ལིའི་ཆ་ཤས་འགྱོགས་ཤིང་གཅིག་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ་གནང་བར་མ་ཟད། པར་རྒྱག་ཆོག་པའི་གནང་བ་ཡང་བྱིན་སོང་བས་ཕྲན་གྱིས་འཕྲལ་དུ་དེ་ལ་པར་གཅིག་བརྒྱབ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒྲུབ་ཆུ་ལས་དམ་བུ་གང་བཟེད་ནས་གནས་འདི་ལ་སླར་ཡང་མཇལ་བའི་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཞོར་རྩེད་ཐང་གི་གཞུང་ལམ་ཡོད་སར་གོམ་པ་སྤོས་སོ། །
སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་སྤྱི་ཟླ་7པའི་ཚེས་9དང་10ཉིན་ལ་བོད་ཡུལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་གདན་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སར་བྲིས་སོ། །
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/forum/27461.html


text:
བརྟག་དཔྱད་བགྱིས་པའི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། གཉེན་མ་སྒྲིག་གོང་འདོད་པ་སྤྱད་པའི་གཞོན་ནུ་མའི་ཁྲོད་བརྒྱ་ཆའི ༢༠ ནི་རང་འདུན་མ་ཡིན་པར་མངལ་སྦྲུམ་པར་སྣང་ཞིང་། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆའི ༩༡ ཡན་གྱིས་སྲིད་བཤིག་པར་གཞོལ་ཆེ་འདུག ལོ་རེའི་སྲིད་བཤིག་པའི་མི་གྲངས་ཁྲོད་ལོ་ན ༢༥ ཡན་གྱི་བུད་མེད་ཀྱིས་ཕྱེད་ཀ་ཡན་ཟིན་ཡོད་ཅིང་། སློབ་ཆེན་པ་སྲིད་བཤིག་མཁན་ཁྲོད་ཀྱི་གཙོ་བོར་ཆགས་འདུག
འབྲེལ་ཡོད་གཞི་གྲངས་ལྟར་ན། རང་རྒྱལ་ལོ་རེའི་སྲིད་བཤིག་ཚད་མི་ཐེངས་ཁྲི ༡༣༠༠ ཙམ་ལ་སླེབས་ཡོད་ཅིང་། གཉེན་མ་སྒྲིག་གོང་འདོད་པ་སྤྱད་པའི་གཞོན་ནུ་མའི་ཁྲོད་བརྒྱ་ཆའི ༢༠ ཡན་ནི་རང་འདུན་མ་ཡིན་པར་ངལ་སྦྲུམ་པ་རེད་འདུག དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆའི ༩༡ ཙམ་གྱིས་སྲིད་བཤིག་པར་གཞོལ་ཆེ་ཞིང་། བསྐྱར་ཟློས་སྒོས་སྲིད་བཤིག་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་བས་ཀྱང་ཚབས་ཆེན་དུ་སྣང་། པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གྱི་མི་འབོར་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧུའུ་ཡུའུ་ཧྲིན་གྱིས་དེང་གི་བར་དུ་ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་སྣ་མང་གི་འདོད་པའམ་སྐྱེས་འཕེལ་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་། མིག་སྔར་ན་གཞོན་ཚོར་དམིགས་བཅས་ཀྱིས་འདོན་སྤྲོད་བྱས་པའི་བརྡ་འཕྲིན། སློབ་གསོ། འཕྲོ་བསྟེན་བདེ་སྲུང་གི་ཞབས་ཞུ་བཅས་ཀྱི་བར་ལ་མངོན་གསལ་གྱི་ཆད་རིམ་བྱུང་འདུག་ཅེས་བསྟན།
ད་ལོ་ལོ ༢༦ ཡིན་པའི་ཀྲའོ་ལེ་ཡིས་ལོ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་ལ་པེ་ཅིང་གི་ལས་ཀ་བསྐྱུར་ཏེ་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་ནས་གཉེན་བསྒྲིགས། གཉེན་བསྒྲིགས་རྗེས་ཁོ་མོར་ཡུན་རིང་བོར་ངལ་མ་ཆགས་པས། སྨན་ཁང་དུ་ཕྱིན་ཏེ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ན། ཁོ་མོར་ངལ་མི་ཆགས་དོན་ནི་ཁོ་མའི་གཞོགས་གཉིས་ཀྱི་ཁམས་དཀར་འདྲེན་སྦུག་འགག་པར་རག་ལུས་འདུག་ཤིང་། འདྲེན་སྦུག་འགག་དོན་ནི་མོ་རང་གིས་སྔོན་མར་སྲིད་བཤིག་བྱས་མྱོང་བས་རེད་འདུག
པེ་ཅིང་དུ་གླ་རྒྱག་པའི་སྐབས་སུ། ཀྲའོ་ལེས་དགའ་གྲོགས་ཤིག་བསྒྲིགས་མྱོང་ཞིང་། སྦྲུམ་འགོག་པའི་བྱ་བར་དང་དོད་མ་བྱས་པས། ཁོ་མོར་མངལ་ཆགས་ཤིང་། སྐབས་དེར་རང་ཉིད་ལ་དཔལ་འབྱོར་ཆ་རྐྱེན་འདང་ངེས་ཤིག་མེད་པར་བསམ་ནས་མོས་སྲིད་བཤིག་པ་རེད།
ད་ལྟ་ཀྲའོ་ལེས་ངལ་མི་ཆགས་པའི་གནད་དོན་ཐག་གཅད་ཕྱིར། ཕྱོགས་བཞིར་སྨན་པར་བསྟེན་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་ཅིང་། དེ་སྔ་སྲིད་བཤིག་པའི་བརྒྱུད་རིམ་བསམ་དུས། ཁོ་མོས་དེ་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་ངས་ཚེ་གང་བོར་བརྗེད་མི་སྲིད་ཅེས་གསུངས་བྱུང་།
ཀྲའོ་ལེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་མི་སེམས་སྐྱོ་བར་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལས་ང་ཚོར་སེམས་མི་བར་བཟོ་ནི། ཀྲའོ་ལེའི་སྐྱོ་གར་དེ་ལྟ་བུ་ལང་ཚོ་བཞད་མ་ཐག་པའི་གཞོན་ནུ་མའི་སྟེང་དུ་འབྱུང་རྒྱུ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་དེ་རེད།
རང་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རེའི་སྲིད་བཤིག་ཚད་མི་ཐེངས་ཁྲི ༡༣༠༠ ཙམ་ལ་སླེབས་ཤིང་། ན་གཞོན་པའི་བུད་མེད་ཀྱིས་སྲིད་བཤིག་པའི་གནད་དོན་འབུར་དུ་ཐོན་པ། རྒྱལ་ཁབ་མི་འབོར་དང་འཆར་ལྡན་བུ་སྐྱེས་ཨུ་ལྷན་གྱི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་སའོ་ཡིས ༢༠༡༣ ལོར་ཁྱབ་སྒྲོག་བྱས་པའི་གཞི་གྲངས་ཤིག་ལ་གཞིགས་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རེའི་སྲིད་བཤིག་ཚད་མི་ཐེངས ༡༣༠༠ ལ་སླེབས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཁྲོད་ད་དུང་སྨན་རྫས་ལ་བརྟེན་ནས་སྲིད་བཤིག་པ་དང་ཐོ་འགོད་མ་བྱས་པའི་སྒེར་གྱི་སྨན་ཁང་ལས་སྲིད་བཤིག་པའི་ཁ་གྲངས་འདུས་མེད།
རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་བུད་མེད་དང་བྱིས་པའི་བྱ་བའི་ཨུ་ལྷན་གཞུང་སྒྲུབ་ཁང་དང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་མི་འབོར་ཐེབས་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གྱི་མི་འབོར་ཞིབ་འཇུག་སའོ་ལ་མངགས་བཅོལ་བྱས་ཏེ་བསྒྲུབས་སུ་བཅུག་པའི་ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་གྱི་སྐྱེས་འཕེལ་བདེ་ཐང་ཁྱབ་སྤེལ་རང་བཞིན་གྱི་སྲིད་ཇུས་ཞིབ་འཇུག་ཅེས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། གཉེན་མ་སྒྲིག་གོང་འདོད་པ་སྤྱད་པའི་གཞོན་ནུ་མའི་ཁྲོད། བརྒྱ་ཆའི ༢༠ ཡན་ནི་རང་འདུན་མ་ཡིན་པར་ངལ་སྦྲུམ་པ་རེད་འདུག་ལ། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆའི ༩༡ ཙམ་ནི་སྲིད་བཤིག་པར་གཞོལ་ཆེ་འདུག
སྲིད་བཤིག་པའི་གནད་དོན་ཁྲོད། བསྐྱར་ཟློས་སྒོས་སྲིད་བཤིག་པའི་གནད་དོན་དེ་བས་ཀྱང་ཚབས་ཆེ་སྟེ། ཀོང་ཀྲོའུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བུད་མེད་དང་བྱིས་པའི་སྨན་བཅོས་ལྟེ་གནས་གྱིས་སྡོམ་བརྩིས་བྱས་པའི་གཞི་གྲངས་ལྟར་ན། ༢༠༡༣ ལོའི་ཟླ ༡ ནས ༧ པའི་བར་ལ། སྨན་ཁང་གང་དེས་བསྐྱར་ཟློས་སྒོས་སྲིད་བཤིག་པའི(ཐེངས་གཉིས་སམ་གཉིས་ཡན་ལ་སྲིད་བཤིག་པ)ཚད་བརྒྱ་ཆའི ༤༦.༦༢ དང་། ལོ་ཕྱེད་རིང་ལ་བསྐྱར་དུ་སྲིད་བཤིག་པའི་ཚད་བརྒྱ་ཆའི ༢ ཙམ་བྱུང་འདུག དེ་བས་ཀྱང་ང་ཚོར་སེམས་ཁུར་འབྱུང་དུ་འཇུག་པ་ནི ། སྲིད་བཤིག་པའི་གནད་དོན་དེ་ལོ་གཞོན་ཅན་ལ་ཕྱོགས་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས་དེ་རེད། རྒྱལ་ཁབ་མི་འབོར་དང་འཆར་ལྡན་བུ་སྐྱེས་ཨུ་ལྷན་གྱི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་སའོ་ཡིས་ཁྱབ་སྒྲོག་བྱས་པའི་གཞི་གྲངས་ལ་གཞིགས་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རེའི་སྲིད་བཤིག་པའི་མི་འབོར་ཁྲོད། ལོ ༢༥ མན་གྱི་སྐྱེས་མས་མི་འབོར་གྱི་ཕྱེད་ཀ་ཟིནཡོད་ཅིང་། སློབ་ཆེན་པ་ནི་སྲིད་བཤིག་པའི་མི་འབོར་ཁྲོད་ཀྱི་གཙོ་བོར་ཆགས་འདུག
ཀྲའོ་ལེ་ལྟར་ན། དེང་དུས་ག་ས་གང་ལ་ན་ཟུག་མེད་པར་སྲིད་བཤིག་པ་ཞེས་པའི་བརྡ་ཁྱབ་སྦྱར་ཡོད་པས། ན་གཞོན་ཚོས་སྲིད་བཤིག་པར་སྣང་ཆུང་བྱས་ཏེ། བདེ་འཇགས་དང་། གོང་ཁེ་བ། སྐར་མ་གསུམ་ཙམ་གྱི་རྫོགས་འགྲོ། བྱ་བར་དལ་འགོར་མི་བྱེད་སོགས་ཀྱི་ངལ་འཁྱལ་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས། བུ་མོ་མང་པོ་ཞིག་ལ་སྲིད་བཤིག་ཏུ་བཅུག་པ་རེད།
དོན་དངོས་སུ་སྲིད་བཤིག་པར་ན་ཟུག་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་འཇགས་ལ་ཁག་ཐེག་བྱ་མི་ཐུབ་ལ། བརྡ་ཁྱབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ན་གཞོན་རྣམས་ལོག་ལམ་ཁྲིད་འདུག པེ་ཅིང་དྲག་ཆས་ཉེན་རྟོག་པའི་སྤྱིའི་རུ་ཁག་གི་སྨན་ཁང་གཉིས་པའི་མོ་ནད་ཚན་ཁག་གི་སྨན་པ་ཞིག་གིས་གསར་འགོད་པར་བཤད་རྒྱུར། སྦྲིད་སྨན་གྱིས་སྦྲིད་པའི་སྐབས་སུ། ནད་པར་ན་ཟུག་མེད་པ་ཙམ་ལས། སྲིད་བཤིག་པའི་རྗེས་སུ་བདག་གཉེར་ལེགས་པོ་མ་བྱས་ན། སྔར་བཞིན་དུ་རྨ་ཁ་རྣག་པ་དང་ཁམས་དཀར་འདྲེན་སྦུག་འགག་པ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་འབྱུང་སྲིད་ཟེར།
ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ལྟ་བ་བསྐྱེད་ཡངས་མོད། འདོད་པའི་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ཤེས་བྱས་མི་འདང་བ།
སྲིད་བཤིག་པ་ལོ་གཞོན་ཅན་ལ་ཕྱོགས་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས་དེ་དེང་དུས་ན་གཞོན་གྱིས་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་འདོད་པའི་ལྟ་བ་བསྐྱེད་ཡངས་སུ་གྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་དེ། ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་ཀྱི་སྐྱེས་འཕེལ་བདེ་ཐང་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ལྟར་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་གཉེན་མ་སྒྲིག་པའི་ན་གཞོན་ཁྲོད། བརྒྱ་ཆའི ༦༠ ཡན་གྱིས་གཉེན་མ་སྒྲིག་སྔོན་ལ་འདོད་པ་སྤྱོད་པར་གུ་ཡངས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་འཛིན་ཞིང་། བརྒྱ་ཆའི ༢༢.༤ ཙམ་གྱིས་སྔ་མ་ནས་འདོད་པ་སྤྱད་ཡོད་པ་རེད་འདུག ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་གྱི་བརྟག་དཔྱད་ཅིག་ལས། བརྒྱ་ཆ ༤༨ ཀྱི་སློབ་ཆེན་པ་དགའ་གྲོགས་ཕན་ཚུན་བར་ལ་གཉེན་མ་སྒྲིག་པར་འདོད་པ་སྤྱོད་པར་མོས་མཐུན་ཡོད་འདུག
འོན་ཀྱང་། འདོད་པ་སྤྱོད་པ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སོང་བ་དང་འདོད་པའི་ལྟ་བ་བསྐྱེད་ཡངས་སུ་གྱུར་བ་ཙམ་གྱིས་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པའི་བདེ་འཇགས་ཤེས་བྱ་འདང་ངེས་ཤིག་ཁོང་དུ་ཆུད་ཡོད་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་སྐྱེས་འཕེལ་བདེ་ཐང་བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ་ལྟར་ན། ཡང་དག་པའི་སྐྱེས་འཕེལ་གྱི་ཤེས་བྱ་ཡོད་མཁན་གྱི་གཉེན་མ་སྒྲིག་པའི་ན་གཞོན་བརྒྱ་ཆའི ༤.༤ ཙམ་ལས་མེད་ལ། འདོད་པ་སྤྱད་མྱོང་བའི་གཉེན་མ་སྒྲིག་པའི་ལོ་ཆུང་གི་ཁྲོད་དུ། ཕྱེད་ཀ་ཡན་གྱིས་ཐོག་མར་འདོད་པ་སྤྱོད་དུས་སྦྲུམ་འགོག་གི་བྱེད་ཐབས་ཅི་ཡང་སྤྱད་མེད། འདོད་པ་སྤྱད་མྱོང་བའི་བུ་མོའི་ཁྲོད་བརྒྱ་ཆའི ༢༡.༣ ལ་མངལ་ཆགས་མྱོང་ཞིང་། བརྒྱ་ཆའི ༤.༩ ལ་ཐེངས་དུ་མར་མངལ་ཆགས་མྱོང་འདུག
ཡང་གོང་གི་བརྟག་དཔྱད་དེ་ལྟར་ན། གཉེན་མ་སྒྲིག་པའི་ན་གཞོན་ཁྲོད་ཨེ་ཙེའི་ནད་སྔོན་འགོག་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཡོད་མཁན་བརྒྱ་ཆའི ༡༤.༤ལས་མེད་ལ། བརྒྱ་ཆའི ༩༥ ཡན་གྱི་ན་གཞོན་ཚོས་ཨེ་ཙེའི་ནད་ཅེས་པ་ཐོས་མྱོང་ཡང་ནད་དེའམ་དེའི་འགོ་བའི་བརྒྱུད་ལམ་སོགས་ལ་ཆ་རྒྱུས་མེད་འདུག དེ་ལས་གཞན། ན་གཞོན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེས་འཕེལ་ཤེས་བྱའི་ཆུ་ཚད་ན་གཞོན་ཕོ་ལས་དམའ་རུ་འདུག་གོ །
སྲིད་བཤིག་པ་ལོ་གཞོན་ཅན་ལ་ཕྱོགས་པའི་གཞི་རྩ་དེ་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་མ་སྤྲད་པར་ཐུག
པེ་ཅིང་ནགས་ལས་སློབ་ཆེན་གྱི་འདོད་པ་དང་ཕོ་མོ་ཞིབ་འཇུག་སའོ་ཡི་སའོ་ཀྲང་ཧྥེང་ཀང་གིས་གཉེན་མ་སྒྲིག་པའི་ན་གཞོན་ཀྱིས་སྲིད་བཤིག་པ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་དེ་ང་ཚོའི་མིག་སྔའི་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་ཁྲོད་གནས་པའི་གནད་དོན་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་རྣག་ཐོག་ཁབ་གཙག་གྱི་ཚུལ་དུ་གསུངས།
དྲ་རྒྱ་དང་རོལ་རྩེད་ལས་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་བསྟུན། དེང་དུས་ཀྱི་ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཆ་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་འགྱུར་གྱིན་ཡོད། བཱང་ཡུའུ་ཀྱིས་གསར་འགོད་པར་བཤད་རྒྱུར། ཁོ་དང་ཁོའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་སློབ་གྲོགས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཤེས་བྱ་མང་ཆེ་བ་ནི་དྲ་རྒྱ་ལས་ཡོང་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཀྱང་ཐད་ཀར་བཤད་ན། ཆགས་སྲེད་ཀྱི་བརྙན་ཐུང་ལས་བྱུང་བ་རེད། སློབ་གྲོགས་ཕོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཆགས་སྲེད་ཀྱི་དྲ་ཚིགས་དང་བརྙན་ཐུང་ཕབ་ལེན་བྱེད་སྤྱད་ཀྱི་གཉེན་ཆས་སོགས་མང་དུ་ཡོད་ལ། ད་ལྟ་ཆགས་སྲེད་ཀྱི་བརྙན་ཐུང་སོགས་ལ་བལྟ་བ་ནི་ངོ་ཚ་བ་ཞིག་ལ་མི་བརྩི་བར་ཚང་མས་མཉམ་དུ་བལྟ་བའི་སྲོལ་ཆགས་འདུག་ཟེར།
ཆགས་སྲེད་ཆ་འཕྲིན་ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་བརྡལ་སོང་བའི་གནས་ཚུལ་དང་བསྡུར་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་ཡུན་རིང་ཞིག་ལ་འགལ་བའི་གནས་སུ་ལྷུང་སྟེ། དངོས་ཡོད་རང་བཞིན་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཤིག་བྱུང་མེད།
པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གྱི་མི་འབོར་ཞིབ་འཇུག་སའོ་ཡི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧུའུ་ཡུའུ་ཧྲིན་གྱིས་མངོན་སུམ་འཛེམ་མེད་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་སྣ་མང་གི་འདོད་པའམ་སྐྱེས་འཕེལ་དགོས་མཁོ་དང་། མིག་སྔར་ན་གཞོན་ཚོར་དམིགས་བཅས་ཀྱིས་འདོན་སྤྲོད་བྱས་པའི་བརྡ་འཕྲིན། སློབ་གསོ། འཕྲོད་བསྟེན་བདེ་སྲུང་གི་ཞབས་ཞུ་བཅས་ཀྱི་བར་ལ་མངོན་གསལ་གྱི་ཆད་རིམ་བྱུང་འདུག་ཅེས་བསྟན།
རྒྱལ་ཁབ་མི་འབོར་དང་འཆར་ལྡན་བུ་སྐྱེས་ཨུ་ལྷན་གྱི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་སའོ་ཡི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བུའུ་ཧྲང་ཁྲོན་གྱིས་བསྟན་དོན། དེང་རབས་ཀྱི་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་ལམ་ཅུང་མང་ཞིང་། ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པ་འགའ་ཤས་སྔར་ནས་གནས་པས། ཁྱིམ་བདག་དང་སློབ་གྲྭས་གནས་ཚུལ་འདིར་གདོང་གཏོད་འོས་པ་ལས། རྣ་བ་བཀབ་ནས་དྲིལ་བུ་རྐུ་བའི་རྣམ་ཐར་སྐྱོང་མི་ཉན། ཁྱིམ་བདག་མང་ཤས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱིས་པས་ཆ་འཕྲིན་ག་ཙམ་ཞིག་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་མེད། དངོས་གནས་བཤད་ན། དེ་ནི་ཁྱིམ་བདག་ཀྱིས་རང་གི་བྱིས་པར་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་པ་མ་འདང་བ་རེད།
ཧྥང་ཀང་གིས་བསྟན་དོན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་སྤྱིར་བཏང་དུ་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི། ལུས་སྲུང་སློབ་གསོ་སྟེ། དེའི་དམིགས་འབེན་ནི་ལོ་ཆུང་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱིས་གཉེན་མ་སྒྲིག་སྔོན་ལ་འདོད་པ་མི་སྤྱོད་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། གཉིས་པ་ནི། བདེ་འཇགས་སློབ་གསོ་སྟེ། དེའི་དམིགས་འབེན་ནི་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལ་འགན་སྲུང་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། གསུམ་པ་ནི། སྡེབ་སྒྲིག་སློབ་གསོ་སྟེ། དེ་ནི་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་དེ་ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱི་མི་ཚེའི་སློབ་གསོའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་རྒྱུ་དེའོ། ། མིག་སྔར། རང་རྒྱལ་གྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་ནི་ལུས་སྲུང་སློབ་གསོ་ལ་གཞོལ་ཆེ་སྟེ། ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུར་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པའི་ཐབས་རྐྱང་བ་སྤྱད་དེ། ཐ་ན་དགའ་རོགས་སྒྲིག་པར་ཡང་ཚོད་འཛིན་བྱས་ཡོད། ལག་ལེན་གྱིས་ར་སྤྲད་པ་ལྟར་ན། འདི་ལྟ་བུའི་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་ནི་ཧ་ཅང་ཚད་བཀག་ཡོད་དེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་དེང་གི་ན་གཞོན་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཁར་མི་ཉན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
ཧྥང་ཀང་གིས་གྲོས་གཞི་བཏོན་པ་ལྟར་ན། སྡེབ་སྒྲིག་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འདོད་པའི་སློབ་གསོའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་དབང་སྤྲོད་རང་བཞིན་གྱི་འདོད་པའི་སློབ་གསོ་ཞིག་དར་སྤེལ་བྱ་འོས་ཏེ། སློབ་གསོའི་རྣམ་པ་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྒྱུད་དེ། ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་བདེ་འཇགས་ཤེས་བྱ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་དང་། རང་ཉིད་དང་མི་གཞན་ལ་འགན་འཁུར་བའི་འདུ་ཤེས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ཏེ། མཐར་ཁོ་རང་ཚོས་འདོད་པའི་གནད་དོན་དེ་རིགས་ཤེས་དང་རང་སྟོབས་སྒོས་ཐག་གཅད་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་བྱ་དགོས་སོ། །
ཧུའུ་ཡུའུ་ཧྲིན་ལྟར་ན། སྤྱི་ཚོགས་ཕོ་མོའི་ཚོར་སྐྱེན་རང་བཞིན་ལྡན་ཞིང་། ན་ཚོད་དང་འཚམས་པའི་སྤུས་ལེགས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་དང་སློབ་གསོ། ཞབས་ཞུ་འདོན་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ནི། གཏོས་ཆེ་ཞིང་མ་ལག་ཅན་གྱི་ལས་གཞི་ཞིག་ཡིན་ལ། ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་ཐང་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གནད་དོན་ནི་རྒྱུན་རིང་ཞིང་ཚེགས་ཆེ་ལ། རྙོག་འཛིང་ཆེ་བས། སྡེབ་སྒྲིག་རང་བཞིན་གྱི་སྲིད་ཇུས་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་སུ་གྱུར་འདུག་ལ། ང་ཚོས་མགྱོགས་མྱུར་སྒོས་འབྲེལ་ཡོད་སྲིད་ཇུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་གཏན་འབེབས་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། ཁྱིམ་ཚང་དང་། སྡོད་ཁུལ། སྨན་བཅོས་བདེ་སྲུང་མ་ལག་སོགས་མ་ཟད། ཐ་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་བོས་ཀྱང་ངེས་པ་དོན་གྱིས་ལོ་ཆུང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་ཆ་འཕྲིན་དང་ཞབས་ཞུ་ཐོབ་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་རང་བཞིན་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཞིག་འདོན་སྤྲོད་བྱ་དགོས་སོ། །(རྩོམ་འགན་པ། རྟ་མགྲིན)


text:
ཟླ ༡༢ པའི་ཚེས ༢༤ ཉིན། ལས་བྱེད་མི་སྣས་ཤོག་དྲིལ་རིང་མོ་འགྲེམ་བཞིན་པ།
ཟླ ༡༢ པའི་ཚེས ༢༤ ཉིན། རིང་ཚད་ལ་སྨི ༢༠༦ དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི ༠.༨ ཡོད་པའི་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་ཤོག་དྲིལ་རིང་མོ་དེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་རུ་བཀྲམ་ཞིང་། དེ་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཡིག་མཁན་ཉན་ཤུལ་རྡོ་རྗེ་དོན་གྲུབ་དང་དགེ་མིང་འཇམ་དཔལ་གཉིས་ཀྱིས་ལོ་བཞིའི་རིང་ལ་བརྩམས། དེའི་ཁྲོད་ཞང་ཞུང་ཡི་གེ་དང་། དབུ་ཅན། དབུ་མེད་སོགས་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་རིགས ༡༡༧ བྲིས་པར་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་སོགས་བཀོད་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷ་རིས་པ་གྲགས་ཅན་དང་ཀརྨ་སྒར་བྲིས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པ་བསྟན་དགའ་ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་མཁན ༣༢ ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ཡང་བཀྲམ་པ་རེད།(རྩོམ་འགན་པ། རྟ་མགྲིན)


text:
༄༅།།ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་གིས་དབང་ཆ་ཐོབ་པ་བཞིན་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་འཆར་ཟིན་
འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པ།
གསར་འགྱུར་སྤེལ་དུས། (2018ལོའི་ཟླ་ 03ཚེས་13ཉིན། 10:35) (རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཁུར་པ། སྙིང་ལྕགས།)
མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཟླ་3ཚེས་11ཉིན། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོས་《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་འཆར་ཟིན་》ལ་བརྡས་ཐག་བཅད་ནས་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བ་དང་། ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཀྲུའུ་ཞི་ཚོགས་པས་གོང་ཚེས་ཉིན་སྤྱི་བསྒྲགས་སྤེལ་ཏེ་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། ཚེས་11ཉིན་ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་གིས་དབང་ཆ་ཐོབ་པ་བཞིན་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་འཆར་ཟིན་དང་གོང་གསལ་སྤྱི་བསྒྲགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚང་མ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད།
རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་ཀྱི་འཆར་ཟིན་ལ་ཁྱོན་དོན་ཚན་21ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་གོང་འཕེལ་ལྟ་བ་དང་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པའི་མཛུབ་ཁྲིད་གནས་བབ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་དང་། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བྱ་གཞག་གི་སྤྱིའི་བཀོད་ཇུས་དང་ལོ་བརྒྱ་གཉིས་པའི་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད་ཀྱི་ནང་དོན་ལེགས་སྒྲིག་དང་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། ཁྲིམས་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱ་ཐབས་ལེགས་སུ་བཏང་བ། རང་རྒྱལ་གྱི་གསར་བརྗེ་དང་འཛུགས་སྐྲུན་འཕེལ་རྒྱས་བརྒྱུད་རིམ་གྱི་ནང་དོན་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། རྒྱལ་གཅེས་འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་དང་མི་རིགས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། ཞི་བདེའི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཇུས་ཐད་ཀྱི་ནང་དོན་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ལ་འགོ་ཁྲིད་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་དང་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པའི་ནང་དོན་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་བ་དར་སྤེལ་གྱི་ནང་དོན་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་པ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞིས་ལས་འགན་འཁུར་བའི་ཐད་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་གཏན་འབེབས་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ། ཆུས་བཙུགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་ས་གནས་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་བཟོ་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་པ། འབྲེལ་ཡོད་ལྟ་ཞིབ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་གཏན་འབེབས་ཁག་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་པ། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་ཀྱི་ཆེད་མངགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་འབྲེལ་ཡོད་གཏན་འབེབས་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ་སོགས་ཚུད་ཡོད་པ་རེད།


text:
དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ལ་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བའི་རིས་དབྱིབས་ཤིག་ཡིན།
ཐ་སྙད་ཤན་སྦྱར།
རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ sine ཞེས་པ་ནི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གྱི་སྐར་རྩིས་སུ་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ jyā དང་ koṭi-jyā ཞེས་ཐོག་མར་བེད་སྤྱད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དེ་ནས་རྗེས་སུ་ལེགས་སྦྱར་ནས་ཨ་རབ་སྐད་ལ་བསྒྱུར་བ་དང་དེ་ནས་ཡང་ལ་ཐིན་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་རེད་འདུག sin དང་ cos དང་ tan ལྟར་ཐ་སྙད་དེ་གསུམ་ཐོག་མར་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་ནི་དུས་རབས་ ༡༦ པའི་ཧྥ་རན་སིའི་རྩིས་མཁན་ Albert Girard རེད་འདུག
ང་ཚོས་མཐའ་མང་དབྱིབས་གང་རུང་ཞིག་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་སུ་གཏུབས་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཆོག་པ་དང་། ཡང་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་མ་ཡིན་པའི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་གང་རུང་ཞིག་དེའི་མཐོ་ཡི་ཐད་ནས་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དུ་གཏུབས་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཆོག དེས་ན་ང་ཚོས་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ལ་ཞིབ་འཇུག་མཐའ་འཁྱོལ་བ་ཞིག་བྱུང་ན་ད་གཟོད་དབྱིབས་རྩིས་ཀྱི་ཆ་ལ་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ།
ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའ་དང་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་འབྲེལ་བ།
ཉེ་འདྲ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་ཤེས་པར། ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་ཆེ་ཆུང་འགྱུར་ཞིང་བཟོ་ལྟ་མི་འགྱུར་བ་ནི་ཉེ་འདྲའི་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་མཐའ་གསུམ་པོའི་རིང་ཚད་གཅིག་གྱུར་གྱིས་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་ཟུར་གསུམ་པོ་མི་འགྱུར་བ་དང་ཕན་ཚུན་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན། མཐའ་གསུམ་པོ་གཅིག་གྱུར་གྱིས་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི་མཐའ་སྔ་མ་གསུམ་དང་མཐའ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་མཚུངས་པ་ལ་གོ་དགོས།
གལ་ཏེ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་བཟོ་དབྱིབས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་ན་དེ་ནི་ཉེ་འདྲའི་འགྱུར་བ་ཞིག་མ་ཡིན། དེ་ནི་མཐའ་གསུམ་པོའི་རིང་ཚད་གཅིག་གྱུར་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་ཟུར་གསུམ་པོ་འགྱུར་བ་དང་ཕན་ཚུན་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན། མཐའ་གསུམ་པོ་གཅིག་གྱུར་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི་མཐའ་སྔ་མ་གསུམ་དང་མཐའ་ཕྱི་མ་གསུམ་གྱི་ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་མི་མཚུངས་པ་ལ་གོ་དགོས།
གོང་གི་འགྱུར་བ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་གང་ནས་བལྟས་ཀྱང་ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་ནི་ཟུར་གྱི་ཆེ་ཆུང་གི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོ་རེད། དེ་ཡང་ཕན་ཚུན་བར་ལ་རྟེན་འབྱུང་གི་འབྲེལ་བ་ཞིག་གནས་ཡོད། བསམ་བློ་ཞིབ་པར་གཏང་ན་ཟུར་ལ་འགྱུར་བ་མེད་སྐབས་ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་ཡང་མི་འགྱུར་ཞིང་ཟུར་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་སྐབས་ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་ཡང་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན། ལྟོས་ཟླའི་སྡུར་ནི་ཟུར་གྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་འགྱུར་འགྲོ་བའི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཤིག་ཡིན།
ཉེ་འདྲ་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས།
གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་གལ་ཏེ་དམིགས་བསལ་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ན་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡང་ངང་གིས་ཐག་ཆོད་པས། ང་ཚོས་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་ཟུར་དང་མཐའི་འབྲེལ་བར་དབྱེ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།
ཉེ་འདྲ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་གཉིས་ཀྱི་ཟུར་གསུམ་པོ་ཕན་ཚུན་གཉིས་གཉིས་བྱས་ཏེ་མཚུངས་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་ཟུར་གསུམ་པོ་བསྡོམས་པས་ 180° ཡིན་པ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་སྤྱིའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། རང་བཞིན་དེ་ང་ཚོའི་ཀླད་པའི་ནང་རྟག་ཏུ་ཡོད་དགོས། ཡང་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན་དེའི་ཟུར་གཅིག་དྲང་ཟུར་རམ་ 90° ཡིན་པས་ཟུར་གཞན་དེ་གཉིས་བསྡོམས་ན་ཡང་ 90° ཡིན། རྒྱུན་དུ་ཟུར་གཞན་དེ་གཉིས་ལ་རྣོ་ཟུར་ཟེར། དེར་བརྟེན། དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་གཉིས་ཉེ་འདྲ་ཡིན་པ་དང་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྣོ་ཟུར་རེ་རེ་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་ནི་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན། དེ་ལྟར་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་སུ་ཉེ་འདྲའི་གནད་དོན་དེ་བས་ཁ་གསལ་བ་ཞིག་ཡོད།
དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའི་སྡུར་དང་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ།
དཔེ་རིས་ནང་གི་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་གཉིས་ལས་རྣོ་ཟུར་ B དང་ E གཉིས་མཚུངས་པས་རྣོ་ཟུར་གཞན་གཉིས་ཡང་མཚུངས་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན། དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་འདི་གཉིས་ནི་ཉེ་འདྲ་ཡིན། ཉེ་འདྲ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་ཤེས་པར། ལྟོས་ཟླའི་མཐའ་ཡི་སྡུར་མཚུངས་པ་ཡིན། དེ་ཡང་
$$\frac{AB}{DE}=\frac{AC}{DF}=\frac{BC}{EF}$$
དེ་ནི་ལྟོས་ཟླའི་ཟུར་གསུམ་པོ་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་དང་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན་པས། ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་གཉིས་ཀྱི་ལྟོས་ཟླའི་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་སྡུར་ནི་ཟུར་ལ་རག་ལས་པ་ཞིག་ཡིན།
གལ་ཏེ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་མཐའ་དང་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དེ་རང་གི་ཟུར་གྱི་ཆེ་ཆུང་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཞིག་བཙུགས་ཐུབ་ན་ནི་ཕན་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། གང་ཡིན་ཟེར་ན་མཐའ་དང་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་འབྲེལ་བ་དེ་ཉེ་འདྲ་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཕན་ཚུན་སྡུར་མི་དགོས་པར་ཐད་ཀར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དེ་རང་གི་ནང་དུ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པས་སོ།
གོང་གི་ལྟོས་ཟླའི་མཐའ་ཡི་སྡུར་གསུམ་པོ་མཚུངས་པ་གཉིས་གཉིས་བྱས་ནས་ཁྱབ་མཉམ་རྣམ་པ་གཞན་གསུམ་ཏུ་ཕབ་འགྱུར་བྱས་པ་ལས་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་དྲུག་འཐོབ་ཐུབ།
རྟེན་འབྱུང་གྲངས་དང་པོ། \(\sin B \)
\(\frac{AB}{DE}=\frac{AC}{DF}\) ལས་ \(\frac{AC}{AB}=\frac{DF}{DE}\) བྱུང་།
གཡོན་དུ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་སྡུར་ཡིན། དེས་ན་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་ཟུར་ B ཡི་གཏད་མཐའ་ AC དང་འཕྲེད་ AB ཡི་སྡུར་ \(\frac{AC}{AB}\) དང་རྣོ་ཟུར་ B ཡི་ཆེ་ཆུང་དབར་ལ་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་། འབྲེལ་བ་དེ་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ \(\sin B=\frac{AC}{AB}\) ལྟར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་དེའི་མིང་ལ་ཟུར་ B ཡི་དྲང་རྒྱུད་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཞེས་ཟེར་གྱི་ཡོད།
གཤམ་གྱི་མཐུད་སྦྲེལ་ནི་འགུལ་རིས་ཤིག་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱི་འགུལ་རིས་ནང་གི་ཚེག་ C འདྲུད་ནས་ཉེ་འདྲའི་འགྱུར་བ་གཏོང་སྐབས་ \(\sin C=0.5\) ལ་འགྱུར་བ་མེད་པ་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཟུར་ C ཡི་ཆེ་ཆུང་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པས་ཡིན།
http://www.mathopenref.com/common/appletframe.html?applet=trigfunctions&wid=300&ht=200
རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གཉིས་པ། \(\cos B \)
\(\frac{AB}{DE}=\frac{BC}{EF}\) ལས་ \(\frac{BC}{AB}=\frac{EF}{DE}\) བྱུང་།
གཡོན་དུ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་སྡུར་ཡིན། དེས་ན་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་ཟུར་ B ཡི་མཚེས་མཐའ་ BC དང་འཕྲེད་ AB ཡི་སྡུར་ \(\frac{BC}{AB}\) དང་རྣོ་ཟུར་ B ཡི་ཆེ་ཆུང་དབར་ལ་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་། འབྲེལ་བ་དེ་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ \(\cos B=\frac{BC}{AB}\) ལྟར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་དེའི་མིང་ལ་ཟུར་ B ཡི་ལྷག་རྒྱུད་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཞེས་ཟེར་གྱི་ཡོད།
གཤམ་གྱི་མཐུད་སྦྲེལ་ནི་འགུལ་རིས་ཤིག་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱི་འགུལ་རིས་ནང་གི་ཚེག་གང་རུང་འདྲུད་ནས་ཉེ་འདྲ་མ་ཡིན་པའི་འགྱུར་བ་གཏོང་སྐབས་ \(\sin A\) དང་ \(\cos C \) ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཟུར་ A དང་ C ཡི་ཆེ་ཆུང་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བས་ཡིན།
http://www.mathopenref.com/common/appletframe.html?applet=trigcosine&wid=600&ht=300
རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ་པ། \(\tan B \)
\(\frac{AC}{DF}=\frac{BC}{EF}\) ལས་ \(\frac{AC}{BC}=\frac{DF}{EF}\) བྱུང་།
གཡོན་དུ་ནི་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་སྡུར་ཡིན། དེས་ན་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་དང་པོའི་ཟུར་ B ཡི་གཏད་མཐའ་ AC དང་མཚེས་མཐའ་ BC ཡི་སྡུར་ \(\frac{AC}{BC}\) དང་རྣོ་ཟུར་ B ཡི་ཆེ་ཆུང་དབར་ལ་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་། འབྲེལ་བ་དེ་ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ \(\tan B=\frac{AC}{BC}\) ལྟར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་དེའི་མིང་ལ་ཟུར་ B ཡི་དྲང་ཕྲད་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་ཞེས་ཟེར་གྱི་ཡོད། གསལ་བཤད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་དེ་སྔོན་དྲང་ཐིག་གི་གསེག་ཕྱོད་སྐབས་སུ་སྡུར་དེ་ལ་གསེག་ཕྱོད་ཟེར་བས་དོན་དངོས་སུ་གསེག་ཕྱོད་དང་ \(\tan B \) ནི་དོན་གཅིག་ཡིན་ནོ།
དཔེར་བརྗོད། ཟུར་ 35° ཡི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ་གྱི་གྲངས་ཐང་རྩི་བ།
དཔེར་བརྗོད། ཟུར་ 30° ཡི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ་གྱི་གྲངས་ཐང་རྩི་བ།
ཟུར་ 30° ཡོད་པའི་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བའི་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་འཕྲེད་ནི 2 དང་གཏད་མཐའ་ནི་ 1 མཚེས་མཐའ་ནི་ √3 བཅས་ཡིན།
ང་ཚོས་མཐའ་གསུམ་ཤེས་པས་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ་པོའི་གྲངས་ཐང་བརྩིས་ཆོག
དཔེར་བརྗོད། ཟུར་ 45° ཡི་ sine, cosine, tangent བཅས་ཀྱི་གྲངས་ཐང་རྩིས།
ཟུར་ 45° ལྡན་པའི་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་བའི་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་མཐའ་གཉིས་ནི་ 1 དང་འཕྲེད་ནི་ √2 བཅས་ཡིན།
སྡོམ་ཆུང་། དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའི་སྡུར་ནི་ཟུར་གྱི་ཆེ་ཆུང་འགྱུར་བ་ལ་རྟེན་ནས་འབྱུང་ཞིང་། གོང་གི་སྡུར་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ལས་ཟུར་ཞིག་གི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་བྱུང་། དེ་དག་ནི་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཟུར་གསུམ་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གསུམ་ཡིན།
དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཀྱི་མཐའི་སྡུར་དང་ཟུར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གཞན་གསུམ།
ང་ཚོས་སྡུར་དེ་གསུམ་གྱི་བུ་ཆ་དང་མ་ཆ་གཉིས་གོང་འོག་ལྡོག་ནས་བྲིས་ཀྱང་ཆོག དེ་ལྟར་ང་ཚོར་ཡང་ཟུར་ཞིག་གི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གཞན་གསུམ་འཐོབ་ཐུབ། ཁོ་ཚོ་ནི་གོང་གི་རྟེན་འབྱུང་གསུམ་པོ་དང་གཉིས་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྡོག་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ θ ནི་དྲང་ཟུར་ཟུར་གསུམ་དབྱིབས་ཤིག་གི་རྣོ་ཟུར་ཞིག་ཡིན་ན་དེའི་རྟེན་འབྱུང་གྲངས་གཞན་གསུམ་ནི།
དཔྱད་གཞི།
https://en.wikipedia.org/wiki/Sine
http://www.mathsisfun.com/sine-cosine-tangent.html
༢༠༡༥ ལོའི་ཟླ་བ་ ༩ པའི་ཚེས་ ༡༤ ཉིན།
ལྷག་པ་ཚེ་རིང་།
བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རྩིས་རིག་ཚན་ཁག


text:
ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་རབས།
ཀྲུང་གོའི་དཔལ་ཡོན་འདི་ནི་རྨ་ཆུ་གཙང་པོ་དང་འབྲི་ཆུ་གཙང་པོའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་གཤོངས་ས་ཁུལ་ནས་བྱུང། མ་ཟད་འབྲི་ཆུ་གཙང་པོ་ནི་ཀྲུང་གོའི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་སྲོག་རྩ་ཡང་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་དཔལ་ཡོན་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་སྔ་བའི་དཔལ་ཡོན་ཞིག་ཡིན། ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་ལྔ་སྟོང་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། སྤྱིར་གནའ་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཆེན་མོ་དང་སྨྱུག་ཤིང་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གཞིགས་ན་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་མ་བྱུང་གོང་ཤའ་རྒྱལ་རབས་བྱུང་ཚུལ་གསལ་ཡང། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ (c. 1700–1046 BC) ནི་ཡིག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྙིང་ཤོས་དེ་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་རིག་གཞུང་དང་ རྩོམ་རིག་ ལྟ་གྲུབ་སོགས་མང་དག་ཞིག་ལྷག་པར་ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་(1045–256 BC) སྐབས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང།
ཆིན་རྒྱལ་རབས་ 221 BC སྐབས་གོང་མ་དང་པོ་ཆིན་ཧྲི་ཧོང་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་རྣམས་གཅིག་འགྱུར་མཛད་སྟེ་རྒྱ་ནག་ནི་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གི་དབང་བསྒྱུར། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རབས་མཐའ་མ་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ནི་ 1912 ལོར་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དུ་འགྱུར། 1949ལོར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་བཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས།
རྒྱ་ནག་རྒྱལ་རབས་ནི་ཆབ་སྲིད་གཅིག་འགྱུར་དང་སིལ་མ་འཐོར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་རིམ་གྲངས་མང་ཞིག་མ་ཟད། ཉེ་འཁོར་གྱི་རིགས་གཞན་ཚོས་དབང་སྒྱུར་བྱས་སྟེ་འཕེལ་རིམ་འམ་ཉམས་རྒུད་གང་མང་བྱུང། མ་ཟད་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་དང། ཨེ་ཤི་ཡའི་གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་རྣམས་དང་ཕྱིར་བསྐྱོད་འགྲོ་འོང་འབྲེལ་ལམ་གང་བྱུང་གི་ཐོག། མ་ཟད་རིག་གཞུང་མཉམ་སྲེས་ཤུགས་འོག་དེང་དུས་རྒྱ་ནག་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ཤས་ཞིག་ཏུ་འགྱུར།
ནང་དོན།
- ༡ རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས།
- ༢ རྒྱ་ནག་གོང་མའི་དུས་རབས།
- ༣ དུས་རབས་བར་མའི་རྒྱ་ནག།
- ༤ དེང་རབས་སྔ་མ།
- ༥ དེང་དུས་རྒྱ་ནག་ལོ་རྒྱུས།
རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཤའ་རྒྱལ་རབས། (c. 2100 – c. 1600 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
ཤའ་རྒྱལ་རབས་ནི་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རབས་ཐོག་མ་འདི་ཡིན། སྤྱིར་ཤའ་རྒྱལ་རབས་འདི་དངོས་ཡོད་བྱུང་ཡོད་མིན་ཐད་ལྟ་ཚུལ་གང་མང་ཡོད་ཀྱང། གནའ་དངོས་ཤུལ་རྫས་དཔྱད་རིག་པ།འགའ་གཞིར་བཟུང་དངོས་དཔང་ཐུབ་ཡོད། སི་མ་ཆན་གི་བཙམས་པའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་ཆེན་མོ་གཞིར་ན་ཤའ་རྒྱལ་རབས་ནི་སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ 2200 ཙམ་བྱུང་ཚུལ་བཤད་ཡོད། གནའ་དངོས་ཤུལ་རྫས་དཔྱད་རིག་པ་འགས་ཧའ་ནན་ཞིང་ཆེན་དུ་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་ཨིེརལི་ཏོའོ་ནས་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ཡོད། ཟངས་ཀྱི་གཏེར་རྡོ་བཞུ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་ཡོ་ཆས་སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་ལོ་ངོ་ 2000 བྱས་པ་ཞིག་བཙལ་རྙེད་ཐུབ་ཡོད།
གནའ་བོའི་གཏམ་རྒྱུད་གཞིར་ན་ཤའ་རྒྱལ་རབས་འདི་ སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་ལོ་ངོ་ 1600 ཙམ་ལ་མིང་ཏེའོ་དམག་འཁྲུག་གི་རྐྱེན་པས་མཇུག་སྒྲིལ།
ཧྲང་རྒྱལ་རབས། (c. 1700–1046 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་ལོ་ངོ་ 1600 ནས་ 1046 ཙམ་བར་ཀྱི་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ནི་ཚན་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཆོག། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུམ་བུ་གོང་མ་ནི་དེང་དུས་ཀྱི་ ཨར་ལི་སྒང་དང་ ཀྲང་ཀྲའུ་ ཧྲང་ཁྲང་སོགས་སུ་ཆགས་ཚུལ་བཙལ་རྙེད་ཐུབ་པ་དང། དུམ་འཚམ་གཉིས་པ་ནི་ ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཕྱི་མ་འམ་ཡིན་རྒྱལ་རབས་ཞིས་འབོད་པ་དང། དེང་དུས་ཀྱི་ཧའ་ནན་ཞིང་ཆེན་ཁོངས་ཨན་ཡང་ས་ཁུལ་དུ་ཡིན། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་དགུ་འབྱུང་བའི་ཐ་མ་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་ལོ་ངོ་༡༢༠༠ཙམ་ནས་ཡིན་པའི་ རུས་པ་དང་སྲོག་ཆགས་སྐོགས་ཤུན སྟེང་བྲིས་པའི་རྒྱ་ཡིག་འབྲི་གཟུགས་ཞིག་ཀྱང་ ཨན་ཡང་ནས་བཙལ་རྙེད་འབྱུང།
ཧྲང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཐང་ཧྲང་ནས་བཙིས་པའི་ཀྲུའུ་ཧྲང་རྒྱལ་པོའི་བར་ཁྱོན་རྒྱལ་པོ་ 31 བྱུང། དུས་རབས་དེ་སྐབས་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་གནམ་ལྷ་དང་ གཤིས་ལྷ་ དེ་མིན་ ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔོན་ས་ལྷ་སོགས་ལྷ་འདྲ་མིན་ལ་དད་མོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་དུས་རབས་དེ་སྐབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ནས་རང་ཉིད་མེས་པོ་དམ་པ་དང་ ཕ་མེས་ ཡང་མེས་རྣམས་འདས་གྲོངས་རྗེས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་འགྲོ་བའི་ཡོད་ཆེས་བྱེད། ཁྱིམ་ཚང་ཕལ་མོ་ཆེས་རང་ཉིད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་བྱེད།
རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་ཆེན་མོར་གཞིགས་ན་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་རྒྱལ་ས་ཐེངས་དྲུག་ཙམ་གནས་སྤོས་བྱས། སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་ལོ་ངོ་ 1350 སྐབས་ཆེས་མཐའ་མཇུག་ཀྱི་གནས་སྤོས་ནི་ཡིན་ས་ཁུལ་དུ་བྱས་ཏེ་ཡིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་འགོ་བཙམས། དུས་རབས་དེ་ནི་འསྐལ་ལྡན་དུས་རབས་ཞིས་ཀྱང་བརྗོད། དེ་མིན་ཧྲང་དུས་རབས་ཕྱི་མ་ཡང་འབོད།
དུས་རབས་རྗེས་མའི་ནང་བྱུང་བའི་རྒྱའི་རྒྱལ་རབས་མཁས་ཅན་མཁས་ཅིག་སྣང་ཚུལ་ལ། རྒྱལ་རབས་གཅིག་འཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་གཞན་ཞིག་འགོ་འཙུགས་ཏེ་གཅིག་མཇུག་གཅིག་མཐུད་པར་བརྗོད་ཀྱང། དོན་དངོས་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྒྱ་ནག་ཆབ་སྲིད་ནི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བ་ཞིག་སྟེ། མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་གི་དགོངས་ཚུལ་ལ་ཤའ་རྒྱལ་རབས་དང། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཕལ་ཆེར་དུས་གཅིག་ལ་མཉམ་གནས་ཡོད། མ་ཟད་ཀྲའུ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྔ་མ་དང་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་གཉིས་མཉམ་གནས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ།
ཀྲའུ་རྒྱལ་རབས། (1046–256 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས།: ཤི་ཨན་དང། ལོའོ་ཡང།
ཀྲའུ་རྒྱལ་རབས་ནི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་རབས་ཐོག་དུས་ཡུན་རིང་ཤོས་ཡི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཞིག་ཡིན། དུས་ཡུན་ལོ་ངོི་༡༣༠༠ལྷག་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། ཀྲའུ་རྒྱལ་རབས་ནི་རྨ་ཆུ་གཙང་པོའི་གཤོངས་སུ་སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་དུས་རངས་ཉི་ཤུ་པ་རྫོགས་འཚམ་སུ་འགོ་ཚུགས། ཕྱིར་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་བརྩན་འཟུང་བྱས། ཧྲང་རྒྱལ་རབས་དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཕྱེད་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུངསམནས་འགོ་ཚུགས། ཀྲུའུ་རིགས་རྒྱུད་ནི་ཐོག་མར་ཧྲང་མངའ་ཁུལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང། ཧྲང་རྒྱལརབས་སྐབས་ཀྲུའུ་ཚོ་པའི་འགོ་ཁྲིད་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་མཐའ་སྲུང་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་མཛད། དམུ་ཝི་དམག་འཁྲུག་སྐབས་ཀྲུའུ་ཚོ་པའི་གཙོ་བོ་ཝུའུ་རྒྱ་པོ་དང་ཁོང་གི་སྤུན་མཆེད་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་ཧྲང་རྒྱལ་རབས་ཕམ་ཉེས་གཏང།
དེ་སྐབས་ཀྲུའུ་རྒྱལ་པོས་རྒྱལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་གཅིག་སྒྲིལ་ཡོང་ཆེད་གནམ་འོག་གྱི་འཚོ་འཛིན་ཅེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་གསར་པ་ཞིག་གཏོད། ལྟ་ཚུལ་དེས་ཕྱིས་སུ་འབྱུང་བའི་རྒྱལ་རབས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་དབང་འཛིན་སུས་བྱེད་དགོས་མིན་གནམ་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་པ་ལྟར་བརྗོད། མ་ཟད་རང་བྱུང་ཀྱི་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཚེ་གནམ་འོག་གི་འཚོ་འཛིན་ཅེས་པའི་གོང་མིང་ཤོར་འགྲོ་བའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་གོང་མ་ཚང་ནས་སྔོན་མ་དེ་གནས་དབྱུང་གཏོང་ནས། ཁྱིམ་རྒྱུད་གསར་པ་ཞིག་གི་གནམ་འོག་གྱི་འཚོ་འཛིན་ཅེས་པའི་གོང་མིང་འཛིན་ཀྱི་ཡོད།
ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ས། རྨ་ཆུ་གཙང་པོའི་ཡན་ལག་ཝེ་ཆུ་འགྲམ་དུ་གནས་པའི། དེང་དུས་ཤི་ཨན་གྲོང་ཁྱེར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས། འོན་ཀྱང་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་རིམ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པས་འབྲི་ཆུ་གཙང་པོའི་གཤོངས་སུ་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང། དེ་ནི་ཐེངས་དང་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས་པའི་མི་འབོར་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན།
དཔྱིད་དུས་དང་སྟོན་དུས་རྒྱལ་རབས། (722–476 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས།: ཡན་རྒྱལ་ཕྲན། པེ་ཅེང་; ཆིན་རྒྱལ་ཕྲན་། ཤིའི་་ཨན་
སྤྱི་ལོའི་གོང་ཀྱི་དུས་རབས་༨ པའི་ནང། དཔྱིད་དུས་དང་སྟོན་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཤུགས་ཕྱོགས་འགོས་སུ་ཕྱིན། མིང་དེ་ལྟར་དཔྱིད་དུས་དང་སྟོན་དུས་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་གི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་འཐོབ། དུས་རབས་དེ་སྐབས་དེ་སྔོན་ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་གི་མངའ་ཁོངས་འོག་གནས་པའི་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དཔོན་དམག་རྣམས་དབང་ཆར་དག་སྐྱེལ་བྱེད་པ་དང། གོང་མར་གྱེན་ལོག་བྱེད་འགོ་བཙུགས། སྐབས་འདིར་ཆིན་ལན་སོགས་པའི་བྱང་ཤར་གྱི་རུ་ཚོགས་ནས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པས་ཉེན་ཚབས་ཆེ་རུ་བཏང། དེའི་རྐྱེན་པས་ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལོའོ་ཡང་ཤར་ཕྱོགས་སྤོས།
ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་གཉིས་པ་༼ཤར་ཀྲུའུ་རྒྱལ་རབས་༽ དུས་འགོ་བཙུགས། དཔྱིད་དུས་དང་སྟོན་དུས་རྒྱལ་རབས་ཡང་ཀྲུའུ་དབུས་མའི་རྒྱལ་རབས་ཉམས་མས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མར་འགྱུར་བའི་དུས་རབས་མཚོན། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་དབང་ཤུགས་ཆེ་བའི་མི་སྣ་ཁག་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཐང་ཟིན་པ་དང་ མིང་ཙམ་དུ་ཀྲུའུ་རྒྱལ་པོའི་ཆབ་འབང་དུ་གནས། མ་ཟད་ས་ཁུལ་ཁ་ཅིག་གི་འགོ་པ་ཚོས་རང་ཉིད་ལ་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་གོང་མིང་ཡང་གསོལ། དེ་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བརྒྱ་ཙམ་གི་འདུས་པ་ཞིག་དུ་འགྱུར། རྒྱལ་ཕྲན་ཁ་ཅིག་ནི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་ཆེ་ཆུང་ཙམ་ལས་མེད།
དུས་རབས་དེ་སྐབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་གྲིབ་ཤུགས་ཆེ་བས་ Confucianism དང་ Taoism, Legalism Mohism ལ་སོགས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཆེས་ཕུལ་བྱུང་ལྟ་གྲུབ་ཁག་སོ་སོའི་བསམ་བློའི་སློབ་གཉེར་མེ་ཏོག་ཡང་བཞད།
སྡང་ཟུག་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་དུས་རབས་། (476–221 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་འབབ་ལྷག་པར་སྲ་བརྟན་ཕྱིན་རྗེས། སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་ ༥ འི་མཇུག་ཙམ་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་བདུན་གནས་ཐུབ་ཡོད། རྒྱལ་ཕྲན་དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་དམག་འཐབ་ཀྱི་དུས་ཡུན་དེར་སྡང་ཟུག་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཕྲན་དུས་རབས་ཟེར། སྤྱིར་མིང་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཀྲུའུ་རྒྱལ་པོ་མུ་འཐུད་སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་ ༢༥༦ བར་གནས་ཡོད་ཀྱང་དོན་ཐོག་གི་བདག་དབང་ཆུང་ངུ་ཙམ་ལས་མེད།
དམག་འཁྲུག་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གི་ཁྱིམ་མཚེས་མངའ་ཁུལ་ནི། དེང་སྐབས་ཀྱི་སི་ཁྲོན་དང་ལེའོ་ནིང་སོགས་རྣམས་ས་ཁུལ་འཛིན་སྐྱོང་གསར་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་དང་ཞིང་ཆེན་ལམ་ལུགས་(郡縣/郡县)འོག་ཟླ་སྒྲིལ་བཏང་ཟིན། དེ་འདྲ་བའི་ལམ་ལུགས་ནི་དཔྱིད་དུས་དང་སྟོན་དུས་ལོ་རྒྱས་རྒྱལ་རབས་ནས་བཟུང་འགོ་བཙུགས་ཡོད། མ་ཟད་དེ་ཆ་ཤས་ཙམ་དེང་དུས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་དང་རྫོང་(省縣/省县).ལམ་ལུགས་ཐོག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།
དུས་རབས་དེ་སྐབས་ཀྱི་མཐའ་མའི་རྒྱ་སྐྱེད་ནི་ཆིན་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡིང་ཀྲང་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བྱུང། སྤྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་༢༡༤ ཙམ་ལ་ཁོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་མང་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་རྣམས་ཆིག་སྒྲིལ་མཛད། ཀྲེ་ཅང་དང་ ཕུའུ་ཅན་ གོང་ཏུང་ གོང་ཤི་སོགས་ལ་མུ་མཐུད་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ། རང་ཉིད་གོང་མ་དང་པོ་ཆིང་ཧྲི་ཧོང་དུ་དྲིལ་བསྒྲགས་མཛད།
རྒྱ་ནག་གོང་མའི་དུས་རབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཆིན་རྒྱལ་རབས། (221–206 BC)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས་: ཤན་ཡང།
རྒྱལ་རབས་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ནས་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་མ་སྒྲིལ་བར་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་དུས་རབས་ཞེས་དགོངས་པ་གཅིག་མཐུན་ཡིན། སྤྱིར་ཆིན་གོམ་མ་དང་པོའི་གོང་བུ་གཅིག་སྦྲེལ་གྱི་དུས་ཡུན་ནི་ལོ་ངོ་༡༢ ཙམ་ལས་གནས་མེད་ཀྱང། ཁོང་གི་རྒྱ་རིགས་གནས་ཡུལ་ཁག་ཚང་མ་ཁྲིམས་ལུགས་ལྡན་པའི་སྲིད་གཞུང་ཤན་ཡང་དུ་བྱས་ནས་མཉམ་གནས་ཐུབ་པ་མཛད་ཡོད།
ཧན་རྒྱལ་རབས། (202 BC–AD 220)[རྩོམ་སྒྲིག]
ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས།
གླེའུ་གོང་བུ་ཞེས་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་སྐབས་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་ཐོན་པོ་རང་མ་བྱུང་བ་ལས། དོན་དུ་ལིའུ་ཀོང་ཨུ་ཞེས་པ་སྟེ། ལིའུ་ནི་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མའི་རུས་མིང་ཡིན་པ་དང། ཀོང་ཨུ་ནི་གོང་མ་ཀོང་ཨུ་རྟི་ཞེས་ཏུང་ཧན་(ཧན་ཤར་མ་)རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་དང་པོའི་མིང་ཡིན་ཅིང་། མིང་ངོ་མ་ལ་ལིའུ་ཤིའུ་ཟེར། སྤྱི་ལོ་༢༥ནས་༥༧བར་ལོ་༣༣རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་། ཝང་མང་གིས་བཙུགས་པའི་སྲིད་གཞུང་གསར་པ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཆེད་ཞིང་པའི་གྱེན་ལངས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ནང་ཞུགས་ནས་དེའི་འགོ་ཁྲིད་བྱད་ཏེ་སླར་ཡང་རྒྱལ་ཡོངས་གཅིག་གྱུར་བྱས་པའི་བྱ་བཞག་ནང་བྱས་རྗེས་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ལ་། ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་ནས་བྱུང་ཞིང་། སྐབས་དེར་ཆེ་བཙན་ས་བདག་གྲལ་རིམ་གྱི་ཚབ་བྱས་ནས་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་གཅིག་གྱུར་རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སླར་གསོ་བྱ་རྒྱུའི་འདོད་ཚུལ་འཛིན་མཁན་ཡིན།
ཁོ་པས་གྱེན་ལངས་ཞིང་པའི་དམག་དཔུང་གི་འགོ་ཁྲིད་བྱས་རྗེས་དམག་དཔུང་གི་སྒྲིག་ཁྲིམས་རང་བཞིན་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་པ་དང། ས་གནས་གང་དུ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཀྱང་དེར་གནའ་རབས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་དངོས་པོ་ལ་གཏོར་བཤིག་མི་ཡོང་བའི་འབད་བརྩོན་གང་ཐུབ་ཡོད་པའི་མི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་བྱ་ཐབས་བཟུང་བས། ཁོ་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་ཐོག་གི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཐུབ་པའི་འགན་སྲུང་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཞིང་པའི་གྱེན་ལངས་དམག་དཔུང་ནང་ཁུལ་ཁ་བྲལ་དང་སྒྲིག་ཁྲིམས་མེད་པའི་གནས་བབ་བེད་སྤྱད་ནས་རིམ་བཞིན་དྲག་གནོན་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་མཐར།
སྤྱི་ལོ་༢༥ལོར་རང་ཉིད་གོང་མ་བྱས་ཤིང། ཧན་རྒྱལ་རབས་སླར་ཡང་བསྐྱར་གསོ་བྱས། རྒྱལ་ས་ནི་ལོའོ་དབྱང་(དེང་སང་ཧོ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལོའོ་དབྱང་)ཡིན། ཧན་ཤར་མའི་རྒྱལ་རབས་དེར་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་པོ་བཅུ་བཞི་བྱུང་སྟེ། ༡.ཧན་ཀོང་ཨུ་རྟི་ལིའུ་ཤིའུ། ༢.ཧན་མིན་རྟི་ལིའུ་ཀྲོང། ༣.ཧན་ཀྲང་རྟི་ལིའུ་རྡ། ༤.ཧན་ཧའོ་རྟི་ལིའུ་ཀྲའོ་ ༥.ཧྲན་ཧྲང་རྟི་ལིའུ་ལོང། ༦.ཧན་ཨན་རྟི་ལིའུ་ཧུ། ༧.ཧན་ཧྲའོ་རྟི་ལིའུ་པེའན། ༨.ཧན་ཧྲུན་རྟི་ལིའུ་སྦའོ། ༩.ཧན་ཁྲུང་རྟི་ལིའུ་པིང། ༡༠.ཧན་ཀྲི་རྟི་ལིའུ་ཙུའན། ༡༡.ཧན་ཧུའན་རྟི་ལིའུ་ཀྲི། ༡༢.ཧན་ལིང་རྟི་ལིའུ་ཧོའང། ༡༣.ཧན་ཧྲའོ་རྟི་ལིའུ་པིའན། ༡༤.ཧན་ཤན་རྟི་ལིའུ་ཞིའེ་བཅས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་༢༥ནས་༢༢༠བར་ལོ་གྲངས་༡༩༥རིང་སྲིད་དབང་བཟུང།
ཏུང་ཧན་(ཧན་ཤར་མ་)རྒྱལ་རབས་འདི་ལ་དུས་སྐབས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ཞིང། དུས་སྐབས་དང་པོ་ནི་གོང་མ་དང་པོ་ཧན་ཀོང་ཨུ་རྟི་ནས་ཧན་ཀྲང་རྟི་ནས་ཧན་ཀྲང་རྟི་མ་འདས་བར་གྱི་ལོ་༦༤བར་ཡིན། དུས་སྐབས་དེ་ནི་ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པ་དང། ཧན་ཀོང་ཨུ་རྟིས་དེ་སྔོན་བྲན་གཡོག་བདག་པོས་བྲན་གཡོག་འཚོང་བ་དང་གསོད་པ་སོགས་གང་འདོད་དུ་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱས་ཏེ་ཁྲིམས་ལུགས་གསར་པ་བཟོས་པ་དང། འཚོ་ཐབས་བྲལ་བའི་དབུལ་ཕོངས་རྣམས་ལ་ལོ་གསུམ་རེའི་མཚམས་སུ་སྐྱོབ་གསོའི་འབྲུ་རིགས་ཐེངས་རེ་སྤྲོད་པ་སོགས་བྱས་ཏེ་ཞིང་པའི་གྱེན་ལངས་སླར་ཡང་མུ་མཐུད་ནས་མི་འབྱུང་བའི་བྱ་ཐབས་འགའ་ཞིག་བཟུང་བར་བརྟེན་གནས་སྐབས་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་གྱེན་ལངས་འཇགས་ཐུབ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་
གོང་མ་ཧན་ཀྲང་རྟི་འདས་རྗེས་སྤྱི་ལོ་༡༡༩ལོར་ཧན་ཧྲོའོ་རྟིས་སྲིད་དབང་བཟུང་ནས་ཧན་ལིང་རྟི་མ་འདས་བར་གྱི་ལོ་གྲངས་༡༠༡ཙམ་གྱི་རིང་ནི་ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བའི་དུས་ཡིན་ཞིང། དེའི་རིང་ལ་གོང་མ་མང་ཆེ་བ་སྲིད་དབང་བཟུང་སྐབས་ལོ་ཆུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་གོང་མ་སྔོན་མའི་བཙུན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་དབང་ལག་ཏུ་བཟུང་སྟེ། ཁོ་པ་ཚོའི་རིགས་རྒྱུད་རྣམས་ལ་དཔོན་པོའི་གོ་གནས་སྤྲོད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་ཐབས་བརྒྱུད་དེ་མོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉེ་བརྒྱུད་དབང་འཛིན་ཕྱོགས་ཁག་འགོ་བཙུགས་ཤིང། གཞན་ཡང་ཉེ་བརྒྱུད་མིན་པའི་བློན་པོ་དང། ཉུག་རུམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབང་ཆ་ལག་དུ་བཟུང་ནས་ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དབང་དེ་མིང་ཡོད་དོན་མེད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད། གོང་མ་ཧན་ཤན་རྟི་ཡི་ཁྲུའུ་ཕིང་ཁྲི་ལོ་དང་པོ་ནས་ཅིན་ནུམ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དབང་དེ་མིང་ཡོད་མེད་ཅིག་གྱུར་པ་རེད།
གོང་མ་ཧན་ཤན་རྟི་ཡི་ཁྲུའུཕིང་ཁྲི་ལོདང་པོ་ནས་ཅིན་ནུབ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་དང་པོ་ཅིན་ཨུ་རྟི་ཡི་ཐའི་ཁང་ཁྲི་ལོ་དང་པོ་(སྤྱི་ལོ་༡༩༠ནས་༢༠༨)བར་གྱི་ལོ་གྲངས་༩༡གི་རིང་ནི་ཏུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཁ་འཐོར་དང་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ཞིང། དུས་སྐབས་དེ་ལ་གོང་མ་ཧན་ཤན་རྟི་ཡི་ཁྲུའུ་ཕིང་ཁྲི་ལོ་དང་པོ་ནས་ཅན་ཨན་ཁྲི་ལོ་བཅུ་དགུ་ནི་དུས་སྐབས་སྔོན་མ་དང། དེ་ནས་ཅིན་ནུབ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་དང་ཅིན་ཨུ་རྟི་ཡི་ཐའི་ཁང་ཁྲི་ལོ་དང་པོ་(སྤྱི་ལོ་༢༠༨ནས་༢༨༠)བར་གྱི་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་གསུམ་ནི་དུས་སྐབས་རྗེས་མ་ཡིན། དུས་སྐབས་སྔོན་མའི་བཅུ་དགུའི་རིང་ཏུང་ཀྲུའོ་ཕྱོགས་ཁག་གིས་ལོའོ་དབྱང་ས་གནས་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ནུབ་རྒྱུད་ས་ཁུལ་བཟུང་ཞིང། ཡོན་ཧྲའོ་ཕྱོགས་གཏོགས་དང་བཅས་པས་ལོའོ་དབྱང་གི་ཤར་རྒྱུད་ས་ཁུལ་བཟུང། དེ་མིན་ས་གནས་ཚང་མར་ཆེ་བཙན་ས་བདག་ཕྱོགས་ཁག་གྲངས་ལས་འདསམཔ་བྱུང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གཅིག་འོག་ཏུ་གཅིག་མ་འདུས་པའི་དམག་འཁྲུག་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་བྱས་པའི་ནང་ཁོ་པ་ཚོ་ནང་ཁུལ་གསོད་རེས་དང། རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་རྣམས་དམག་འཁྲུག་ནང་བསད་པ་དང་། ལྟོགས་ཤི་ཐེབས་པ། ཡུལ་གྱར་དུ་འགྲོ་དགོས་པ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་ཚབས་ཆེན་གྱི་ནང་དུ་ལྷུང་ཞིང། གཅིག་གྱུར་ཐོག་བདེ་འཇགས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་མཐོ་རུ་སོང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།
ཧན་ནུབ་མའི་རྒྱལ་རབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཤིན་རྒྱལ་རབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཧན་ཤར་མའི་རྒྱལརབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཝའི་དང་ཇིན་དུས་རབས།(AD 265–420)[རྩོམ་སྒྲིག]
ཝུའུ་ཧུའུ་དུས་རབས། (AD 304–439)[རྩོམ་སྒྲིག]
བྱང་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས། (AD 420–589)[རྩོམ་སྒྲིག]
དུས་རབས་བར་མའི་རྒྱ་ནག།[རྩོམ་སྒྲིག]
སུའི་རྒྱལརབས། (AD 589–618)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས་ ཏའ་ཤིང་; རྒྱལ་ས་གཉིས་པ་: ཏུང་དུའུ་ སུའི་རྒྱལ་རབས་ནི་སྤྱི་ལོ་ 589 ལོར་ བྱང་ཕྱོགས་མི་རིགས་མཉམ་འདྲེས་ཆེན་པོ་དང། ཅང་ནན་ས་ཁུལ་གི་དཔལ་འབྱོར་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། སླར་ཡང་ལོ་ངོ་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་བར་སྲིད་དབང་ཁ་ཐོར་འགྱུར་བ་རྣམས་གཅིག་འགྱུར་མཛད་ཐུབ། དབུས་སྲིད་གཞུང་དུ་ཁག་གསུམ་སྡེ་དྲུག་ལམ་ལུགས་བཙུགས། ས་གནས་སོ་སོར་ཀྲོའུ་དང་ཅུན་ རྫོང་བཅས་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་མཛད། ལྷོ་བྱང་གི་དཔལ་འབྱོར་བརྗེ་རེས་དང་ སུའི་རྒྱལ་རབས་གི་རྒྱལ་ཡོངས་དབང་སྒྱུར་སྲ་བརྟན་གཏོང་ཆེད་དུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཡུས་ཧན་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ཀྲུའུ་ཅུན་བར་མི་བཟོས་གཙང་པོ་སྐྲུན། དངུལ་སྲང་གི་ལམ་ལུགས་འཐུས་ཚང་བྱས། རྒྱ་ནག་ལྕགས་རི་རིང་པོ་ཡང་རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད། ནང་ཆོས་ནི་གཞུང་འབྲེལ་གི་ཆོས་ལུགས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང། གང་ལྟར་རྗེས་གི་རྒྱལ་རབས་ ཐང་གོང་མའི་སྐབས་གི་སྲིད་དབང་ཐད་ཕན་ཐོགས་ཤུགས་ཆེ་བྱུང། འོན་ཀྱང་དམག་འཁྲུག་དང་ཞིང་བའི་འོས་ལངས་ བ་ཀང་དམག་ སོགས་རྒྱ་རྐྱེན་མང་དག་ཞིག་རྐྱེན་སྲིད་དབང་ཁ་འཐོར།
ཐང་རྒྱལ་རབས། (AD 618–907)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས། :ཁྲང་ཨན་ དང་ ལོའོ་ཡང་ ཐང་རྒྱལ་རབས་ནི་གོང་མ་ཀའོ་ཛུ་ནས་སྤྱི་ལོ་༦༡༨ལོའི་ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ཚེས་༡༨ཉིན་འགོ་ཚུགས། སྐབས་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་བསྐལ་པ་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དཔལ་ཡོན་དུས་རབས་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་སྒྱུ་རྩལ་དང། རྩོམ་ཡིག། སྙན་ངག། བཟོ་རྩལ་སོགས་ལ་འཕེལ་རྒྱས་མྱུར་པོ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད། ནང་ཆོས་ནི་སྐབས་དེའི་མེ་སེར་དཀྱུས་མའི་ནང་ཤས་ཆེ་བའི་དད་མོས་ཆོས་ལུགས་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཡོད། རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན། དེང་དུས་ཀྱི་ཤིའ་ཨན་གྲོང་ཁྱེར་ནི་སྐབས་དེའི་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཤོས་ཞིག་ཡིན
རྒྱལ་རབས་ ༥ དང་ རྒྱལ་ཁམས་ ༡༠ (AD 907–960)[རྩོམ་སྒྲིག]
སུང་དང། ལེའོ། ཇིན་ ཤའ་ནུབ་མའི་རྒྱལ་རབས། (AD 960–1234)[རྩོམ་སྒྲིག]
སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་: ཀའི་ཕང་ དང་ ལི་ཨན་
ལེའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ ;ཧྲང་ཇིན་དང་ ནན་ཅིང་ ཐོག་མོག།
ཇིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་ས།; ཧྲང་ཇིན་དང་ ཀྲུང་དུ་ ཀའི་ཕང་
ཤའ་ནུབ་མའི་རྒྱལ་ས; ཡིན་ཁྲུན་
ཡོན་རྒྱལ་རབས། (AD 1271–1368)[རྩོམ་སྒྲིག]
ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་ཏུ། ཆབ་སྲིད་ངན་རུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། རང་བྱུང་ཐན་སྐྱོན་ཡང་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱུང་། བཀྲེས་ལྟོགས་ཀྱིས་མནར་བའི་ཞིང་པ་ཚོས་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་ངོ་རྒོལ་འཐབ་རྩོད་སྤེལ། ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་གིས་འོས་ལངས་དམག་དཔུང་ལ་མགོ་ཁྲོད་བྱས་ནས། དབྱིན་ཐེན(应天)བཟུང་བ་དང་། སྟོབས་ཤུགས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ཆེ་རུ་ཕྱིན། 1368 ལོའི་མགོར། ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་གིས་དབྱིན་ཐེན་རྒྱལ་ས་བྱས་ཏེ་མིང་ནན་ཅིན་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། རང་གོང་མར་བསྡད་ནས། མིང་རྒྱལ་རབས་བཙུགས། ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་ནི་མིང་ཐའེ་ཙུའུ་བྱ་བ་དེ་ཡིན། ལོ་དེའི་སྟོད་ཀར། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དམག་དཔུང་གིས་རྒྱལ་ས་བཟུང་། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་མཇུག་རྫོགས།
དེང་རབས་སྔ་མ།[རྩོམ་སྒྲིག]
མིང་རྒྱལ་རབས། (AD 1368–1644)[རྩོམ་སྒྲིག]
1368 ལོའི་མགོར། ཀྲུའུ་ཡོན་ཀྲང་གིས་དབྱིན་ཐེན་རྒྱལ་ས་བྱས་ཏེ་མིང་ནན་ཅིན་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། རང་གོང་མར་བསྡད་ནས། མིང་རྒྱལ་རབས་བཙུགས། མིང་ཐའེ་ཙུའུ་ཡིས་སྲིད་ཁྲི་བཟུང་རྗེས། སྲིད་འཛིན་ལས་ཁུངས་བཅོས་སྒྱུར་བྱས་ནས། རྒྱལ་པོའི་དབང་ཆར་ཤུགས་བསྣན། ས་གནས་སུ་ཞིང་ཆེན་མེད་པར་བཟོས། ཀྲུང་དབྱང་གི་ཐད་གཏོགས་ཟི་གསུམ་བཙུགས་ཏེ། དམངས་སྲིད་དང་། ཉེས་ཁྲིམས། དམག་སྲིད་བཅས་ལ་དོ་དམ་བྱས། ཀྲུང་དབྱང་དུ་ཕྱིང་སང་སྤྱི་ཁྱབ་བློན་ཆེན་མེད་པར་བཟོས་པ་དང་། བཀའ་སྲིད་སྒྲོག་སྤེལ་ཁག་དོར་ཏེ། བློན་སྡེ དང་། དུད་ཁྱིམ་སྡེ། གུས་ལུགས་སྡེ། དམག་སྡེ། ཁྲིམས་སྡེ། བཟོ་སྡེ བཅས་སྡེ་ཁག་དྲུག་གིས་གོང་མའི་སྲིད་དོན་ཁག་བགོས་བདག་གཉེར་བྱས། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་ཆེན་པོ་ཚང་མ་གོང་མའི་ལག་ཏུ་གཅིག་སྡུད་བྱས།
དབང་སྒྱུར་སྲ་བརྟན་དུ་གཏོང་ཆེད། མིང་ཐའེ་ཙུའུ་ཡིས་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་རྣམས་ལ་ས་གནས་ཁག་གི་རྒྱལ་ཕྲན་རྒྱལ་པོའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ། དམག་དོན་གྱི་དབང་ཆ་ཆེན་པོ་སྤྲད། མིང་ཐའེ་ཙུའུ་འདས་རྗེས། རྒྱལ་གཞིས་འཛིན་པའི་གོང་མ་ཅན་ཝུན་ཏི་བྱ་བས་རྒྱལ་ཕྲན་རྒྱལ་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཉིན་རེ་བཞིན་ཆེ་རུ་འགྱུར་བ་དེས། རང་ཉིད་ལ་ཉེན་ཁ་གྲུབ་པ་རྟོགས་ནས།བཀའ་ཕབ་སྟེ་རྒྱལ་ཕྲན་མེད་པར་གཏོང་བ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར། པེ་ཕིང་གི་ཡན་ཝང་ཀྲུའུ་ཏི་བྱ་བས“བྱུར་ཆགས་ཞི་འཇགས”སུ་གཏོང་བའི་དར་ཆ་བསྒྲེངས་ནས། དམག་བསླངས་ཏེ་ཅན་ཝུན་ཏི་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས། ལོ་རྒྱུས་སུ་དེར“ཅིན་ནན་གཡུལ་འགྱེད”ཟེར།
མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་དཀྱིལ་དུ་མཚོ་སྲུང་ལྷོད་པར་གྱུར་པས། ཤར་ལྷོའི་མཚོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོང་པ་གཡོ་ཁྲམ་ཅན་གྱིས་འཇའ་ཇག་ཁྲིད་དེ་མཚོ་རྒྱུད་དུ་ཡོང་ནས། མཉམ་འཕྲོག་མཉམ་བགོ་བྱེད་པ་རེད། ཁོ་ཚོས་གང་སར་སྲེག་གསོད་བཅོམ་གསུམ་བྱས་པ་དེས། མི་སེར་གྱི་ཚེ་སྲོག་དང་རྒྱུ་ནོར་ལ་གནོད་པ་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པས། མིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ལོ་ན་གཞོན་པའི་དམག་དཔོན་ཆི་ཅི་ཀོང་བྱ་བ་ཀྲེ་ཅང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་རྒྱུད་དུ་འཇའ་ཇག་འགོག་པར་མངགས། ཆི་ཅི་ཀོང་གིས་བཙུགས་པའི་འཇའ་འགོག་དམག་དཔུང་དེ། སྦྱོང་བརྡར་ ནན་མོ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། སྒྲིག་ལམ་དམ་ཞིང་དཔའ་ངར་ཆེ་ལ་དམག་ཇུས་ལ་མཁས་པས། མི་རྣམས་ཀྱིས་“ཆི་ཀྱྰ་དམག”ཟེར། ཆི་ཅི་ཀོང་གིས་ཆི་ཀྱྰ་དམག་ཁྲིད་ནས་ཐའེ་ཀྲོའུ་ས་ཆར་བསྐྱོད། མང་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོའི་འོག་ཏུ། དམག་འཁྲུག་ཐེངས་དགུ་ལ་བརྒྱབ་ནས་ཐེངས་དགུ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ། ཀྲེ་ཅང་དུ་གནས་པའི་འཇའ་ཇག་མྱུར་དུ་བཏུལ།
ཆིང་རྒྱལ་རབས། (AD 1644–1911)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱལ་ས་: ཧྲན་ཡང་དང་པེ་ཅེང།
ཆིང་རྒྱལ་རབས་ནི་གོང་མའི་རྒྱལ་རབས་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་པ་དང་ མན་ཇུ་རིགས་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས། དེ་ནི་རྒྱ་རིགས་མ་ཡིན་པས་རིགས་ཀྱི་དུས་རབས་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། མན་ཇུ་བ་རྣམས་ལ་དེ་སྔོན་ཇུར་ཆེན་ཞེས་འབོད་པ་དང་ མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་བྱང་ཤར་མཚམས་རྒྱ་ནག་ལྕགས་རི་རིང་པོའི་ཕྱི་ངོས་སུ་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་༡༩ མགོ་སྟོད་ནས་བཟུང་མན་ཇུ་རྒྱལ་རབས་ཉམས་མགོ་ཚུགས་ཤིང༌། དེ་ཡང་དཔོན་རིགས་ཁྲོད་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཉིན་རེ་བཞིན་ཚབས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། ནང་པའི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་སྒྲོག་མཁན་པེ་ལེན་ཅའོ་དང་ཐེན་ལི་ཅའོ་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཁ་ལ་འཁྱེར་བའི་ཞིང་པའི་གྱེན་ལངས་ལས་འགུལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་སྔ་རྗེས་སུ་ལངས་པ་མ་ཟད། དབྱིན་ཇི་དང་ཧོ་ལནཌ། པོར་ཅི་གྷལ་སོགས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཚོང་འབྲེལ་བྱེད་དགོས་པའི་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་པ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་པ་ཚོས་སྤྱི་ལོ་༡༧༨༧ ལོ་ནས་ཚོང་ཟོག་གཞན་དང་མཉམ་དུ་རྒྱ་ནག་ནང་ཉལ་ཐ་འདྲེན་ཚོང་ཤུགས་ཆེར་བྱས་པས། རྒྱ་ནག་ལ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་ཕོག མན་ཇུ་གཞུང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༨སྤྱི་ལོ་༡༥ ལོར་ཉལ་ཐ་འགོག་སྡོམ་གྱི་ཁྲིམས་ཡིག་བཟོས་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲུ་གཟིངས་ལ་སྔོག་བཤེར་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང༌། ཉལ་ཐའི་ཚོང་ལམ་གཅོད་མ་ཐུབ། སྤྱི་ལོ་༡༨༣༩ ལོར་མན་ཇུ་གཞུང་གིས་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཀོང་ཀྲོའུ་རུ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་པའི་ལག་ནས་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་ཉལ་ཐ་རྒྱ་མ་ཁྲི་༢༣༧ ལྷག་སྡེབ་གཅིག་ལ་མེར་བསྲེགས་པས། ལོ་ཕྱི་མར་དབྱིན་གཞུང་གིས་དགྲ་སྐྱིན་ལེན་རྒྱུའི་དམག་འཐབ་བསླངས། ཉལ་ཐའི་དམག་འཁྲུག་དེ་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་ལ་རྒྱུན་མཐུད་པ་དང༌། སྤྱི་ལོ་༡༨༤སྤྱི་ལོ་༡ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔུང་རྒྱ་ནག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ནན་ཅིན་དུ་སླེབས་ཏེ། ཧོང་ཀོང་བཅད་བཟུང་དང༌། ཧྲང་ཧེ་དང་ཀོང་ཀྲོའུ་སོགས་སུ་ཚོང་འབྲེལ་འགག་སྒོ་གསར་འབྱེད་དང༌། གུན་གསབ་ཀྱི་ཆད་དངུལ་འབོར་ཆེན་སྤྲོད་དགོས་པའི་" ནན་ཅིན་ཆིངས་ཡིག་" བཞག དེར་མཐུད། ཨ་རི། ཧཕ་རན་སི། ར་ཤི་ཡ། ཇ་པན་བཅས་ནས་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་ལ་བཙན་འཛུལ་གྱིས། རྒྱ་ནག་དེ་" ཕྱེད་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་དང་ཕྱེད་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་" གྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར།
སྤྱི་ལོ་༡༨༥༡ ནས་སྤྱི་ལོ་༡༨༦༤ བར། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་དུ་མན་ཇུ་གོང་མར་ངོ་ལོག་གི་དྲག་ཟིང་རྒྱུན་མཐུད་བྱུང་བ་དང༌། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་པ་ཧོང་ཞིའུ་ཆོན་ཟེར་བ་ཞིག་གིས་གྱེན་ལོག་གིས། ནན་ཅིན་རྒྱལ་ས་བྱས་པའི་རྒྱ་ནག་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་སྐོར་ཞིག་ཏུ་ཞི་བདེ་གནམ་རྒྱལ་ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཧཕུ་ཅན་སོགས་སུ་མན་ཇུར་ངོ་རྒོལ་དང༌། མཱིང་རྒྱལ་རབས་བསྐྱར་གསོའི་ལས་འགུལ་རྩོམ་མཁན་" ཐེན་ཏི་ཧོས། " ཨན་ཧོས་དང་ཧོ་ནན་སོགས་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་བརྒྱད་ཙམ་ནས་མི་འབོར་འབུམ་གཉིས་ཙམ་ཡོད་པའི་" ཉན་ཅུན་" གྱི་ངོ་ལོག་དང༌། སྤྱི་ལོ་༡༨༦༢ ནས་༡༨༧༣ བར། ཧྲའན་ཞི་དང༌། ཀན་སུའུ། ཉིན་ཞ། ཟི་ལིང་བཅས་སྐོར་ཁག་བཞིའི་ཧོས་རིགས་ཀྱི་དྲག་པོའི་གྱེན་ལོག ཧྲང་ཧེ་རུ་" ཏ་མིན་གོ་" འཛུགས་མཁན་" ཞའོ་ཏའོ་ཧོས་" སོགས་ཀྱིས་མན་ཇུ་གཞུང་ལ་སུན་གཙེར་དྲག་རྒོལ་མཚམས་མ་ཆད་པར་སྤེལ་ཡོད། སྤྱི་ལོ་༡༨༩༤ ལོར་ཉི་ཧོང་དང་མན་ཇུའི་དབར་ཀོ་རི་ཡ་ཕྱེད་གླིང་གི་བདག་ཐོབ་རྩོད་ཆེད་" ལྕགས་ཕག་ལོའི་གསར་བརྗེ་" ལངས་ཏེ། ཐའེ་ཝན་དང་ཉེ་སྐོར་གླིང་ཕྲན་ཤོར་བ་མ་ཟད། ཉི་ཧོང་ལ་དངུལ་སྲང་དུང་ཕྱུར་༢་༣ ལྷག་གི་གུན་གསབ་སྤྲོད་དགོས་པའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག
སྤྱི་ལོ་༡༨༩༩ ལོར། རྒྱ་ནག་ཧྲན་ཏུང་དང་ཧོ་པེ་སོགས་སུ་ཐོག་མར་མན་ཇུར་ངོ་རྒོལ་དང༌། མཱིང་རྒྱལ་རབས་བསྐྱར་གསོའི་འབོད་ཚིག་སྒྲོག་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་" དབྱི་ཧོ་ཐོན་" ཟེར་བ་ཞིག་རིམ་གྱིས་མན་ཇུར་རོགས་འདེགས་དང༌། ཕྱི་གླིང་བ་རྩ་གཏོར་གྱི་དགོས་འདུན་འདོན་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རྒྱ་ནག་གི་རིག་གཞུང་རྙིང་བར་ཞེན་ཁོག་འཆང་བའི་སྟོབས་ཤུགས་རྙིང་བའི་སྐུལ་སློང་འོག པེ་ཅིང་དུ་བཅའ་སྡོད་ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག་ལ་བསྐོར་རྒོལ་བྱསཔ་དང༌། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་བ་༢༤༠ དང༌། རྒྱ་རིགས་ཡེ་ཤུའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཁྲི་གཉིས་ལྷག་བསད་པ་མ་ཟད། ཆོས་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་པའི་རྒྱ་རིགས་དཀྱུས་མ་དེ་ལས་མང་བ་ཞིག་དམར་བསད་དང༌། ས་གནས་ཁག་གི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་མེར་བསྲེགས། ཕྱི་རྒྱལ་ཀྱི་དངོས་ཟོག་དང་ལྟ་གྲུབ་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འགོག་རྒོལ་གྱི་དོན་རྐྱེན་བསླངས། ནུབ་ཕྱོགས་པས་དོན་རྐྱེན་འདིར་(Boxer Rebellion) ཟེར་གྱི་ཡོད།
ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་དེའི་ཐད། རྒྱལ་མོ་ཚི་ཞི་ཡིས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣས་གནད་དོན་ཞི་འཇགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་འབྲེལ་གཏུགས་ལ་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྡ་ལན་སྤྲད་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། སྤྱི་ལོ་༡༩༠༠ ལོའི་ཟླ་༡ ནང་" དབྱི་ཧོ་ཐོན་" ལ་གཞུང་འབྲེལ་རྒྱབ་རོགས་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་བཏང་སྟེ། ས་གནས་འགའ་ཤས་སུ་ཚོགས་པ་དེར་དམག་ཕོགས་རྒྱགས་སྤྲོད་དང༌། གཞུང་གི་དམག་དཔུང་སྐོར་ཞིག་དེའི་ནང་འཛུལ་དུ་བཅུག་པས། དྲག་ཟིང་གི་གཞི་རྒྱ་སྔར་བས་ཇེ་ཆེར་ཕྱིན་ཏེ། པེ་ཅིན་དུ་ས་ཁག་སོ་སོ་ནས་ཡོང་བའི་ཚོགས་པ་དེའི་མི་སྣ་འབུམ་གཅིག་ལྷག་འཛོམས། ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་གྲོས་མོལ་ལ་ཕན་འབྲས་མ་ཐོན་པ་དང༌། དྲག་ཟིང་གི་རྣམ་པ་ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་ཐུར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པར་བརྟེན། ཉི་ཧོང་དང་ཨུ་རུ་སི། དབྱིན་ལནྜ། ཧྥ་རན་སི། འཇར་མན། ཨ་རི། དབྱི་ཊ་ལི། རྒྱལ་པོ་གཅིག་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཡོད་པའི་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ་དང་ཧང་གྷ་རི་མནའ་འབྲེལ་(Austro-Hungarian Empire) བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱད་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་པའི་དམག་དཔུང་གིས་གཞུང་ཚབ་ཁང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཤིང༌།
ཟླ་༦ ཚེས་༢༡ ཉིན། མན་ཇུ་གཞུང་གིས་ཀྱང་དམག་འཐབ་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་མཉམ་དུ། ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཕོ་གསོད་མཁན་ལ་དངུལ་སྲང་ལྔ་བཅུ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བ་མོ་གསོད་མཁན་ལ་དངུལ་སྲང་བཞི་བཅུ། ཕྱི་རྒྱལ་བའི་ཕྲུ་གུ་གསོད་མཁན་ལ་དངུལ་སྲང་སུམ་ཅུ་གཟིགས་གསོལ་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཐ་ཚིག་བཀྲམ། མཉམ་འབྲེལ་དམག་གིས་ཟླ་༧ ཚེས་༡༤ ཉིན་ཐེན་ཅིན་བཟུང་བ་དང༌། ཟླ་༨ ཚེས་༡༦ ཉིན་པེ་ཅིན་བཟུང༌། རྒྱལ་མོ་ཚི་ཞི་དང་ཕོ་བྲང་གི་སྐུ་འཁོར་རྣམས་ཞི་ཨན་དུ་བྲོས། སྤྱི་ལོ་༡༩༠༡ ལོའི་ཟླ་༩ ཚེས་༧ ཉིན། བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མན་ཇུ་གཞུང་གིས་དངུལ་སྲང་དུང་ཕྱུར་༤་༥ གུན་གསབ་སྤྲོད་དགོས་པའི་" ལྕགས་གླང་ཆིངས་ཡིག་" བཞག་ལོ་དེ་ནས་བཟུང༌། སུན་ཀྲུང་ཧྲན་གྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་གསར་བརྗེ་ཚོགས་པས་གོ་མིང་ཏང༌།གྱེན་ལངས་ཀྱི་ལས་འགུལ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་སྤེལ་བ་དང༌། གྱེན་ལངས་ཕམ་ཉེས་ཐེངས་བཅུ་བྱུང་བའི་རྗེས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་༡༩༡༢ ཟླ་༡ ནང༌། ཀྲུང་ཧྭ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དངོས་སུ་བཙུགས།
དེང་དུས་རྒྱ་ནག་ལོ་རྒྱུས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཞིབ་ཕྲའི་གནད་དོན་ རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཟིགས་རོགས།
རྒྱལ་རབས་མཁན་ཚང་མས་ཁས་ལེན་པ་ཞིག་ལ། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཉམས་རྒྱུད་དེས་རྒྱ་ནག་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་དབྱེ་འཚམ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཉམས་རྒྱུད་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་གོང་གི་ལོ་ངོ་ ༡༣༠ རིང་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་ཡོད། ཀོ་ལོམ་པི་ཡའི་དེང་དུས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཁེའ་ཐ་ཤོའོ་པས་ཁུངས་སྐྱེལ་ར་སྤྲོད་བྱེད་པར་གཞིགས་ན། སྤྱི་ལོ་1780 ལོའིདབྱེ་འཚམ་ནི་དེང་རབས་རྒྱ་ནག་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འགོ་འཙུགས་ས་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་དང་ཉི་ཤུའི་ནང་རྒྱ་ནག་ཆབ་སྲིད་གཡང་གཟར་ཉམས་རྒུད་དེ་ཡོང་རྐྱེན་ཕྱོགས་སྡོམས་ཞིག་ཏུ་ཡིན་པ་ཚོར་ཐུབ
གོ་མིན་རྒྱལ་ཁབ།་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། (1912–1949)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས།
རྒྱལ་ས་ : ནན་ཅིང་དང། པེ་ཅེང། ཁྲུང་ཆིན་ དེ་མིན་དམག་འཁྲུག་སྐབས་ཀྱི་ཡུན་ཐུང་རྒྱལ་ས་ཁག་ཅིག། 1949རྗེས་སུ་ ཐའི་པའི་
མཁས་དབང་སུན་ཏུང་ཧྲན་གྱི་གསར་བརྗེ་བསམ་བློས་གཡོ་འགུལ་བློ་སྤོབས་སྤེལ་བར་བརྟེན། སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པ་དང་ གཞོན་སྐྱེས་ལས་མི། དམག་ཞབས་མི་སྣ་སོགས་ཀྱི་མན་ཇུ་གོང་མ་ཚང་ཀྱི་ཞུམ་པའི་གནས་སྟངས་དང་ཞེ་སུན་འོག་ཆིང་སྲིད་གཞུང་འགོ་བརྟིང་སློག་ཏེ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས། 1911 ལོའི་ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ཚེས་བཅུ་ཉིན་ཝུའུ་ཧན་དུ་དྲག་དམག་གྱེན་ལངས་གསར་བརྗེ་འམ་ཝུའུ་ཁྲང་གྱེན་ལངས་དེ་བྱུང། 1912 ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་12ཉིན་ནན་ཅིང་དུ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཕྲལ་སེལ་སྲིད་གཞུང་བཙུགས།
སྲིད་འཛིན་དང་པོར་སུན་ཏུང་ཧྲན་བསྐོ་བཞག་མཛད། འོན་ཀྱང་མན་ཇུ་གོང་མ་མཐའ་མ་དེ་གནས་དབྱུང་གཏོང་ཆེད་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་ཡི་གེ་གཞིར་གཟུང། ཆབ་སྲིད་འགན་དབང་རྣམས་དམག་དོན་དཀོད་འདོམས་པ་དང་དེ་སྔོན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་བློན་ཡོན་ཤི་ཁའི་ལ་རྩིས་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་བྱུང། ཐག་གཅོད་དེར་སུན་ཏུང་ཧྲན་ཁོང་རྗེས་སུ་བློ་ཕམ་ཤུགས་ཆེ་སྐྱེས། རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་ཡོན་ཤི་ཁས་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་ཁུལ་རིམ་པའི་གྲོས་ཚོགས་སྣུབ་སྟེ་གོང་མའི་ལམ་ལུགས་བསྐྱར་གསོའི་ཐབས་ཤེས་སྣེ་མང་སྤྱད། 1915ལོའི་ཕྱིས་སུ་ཁོང་རང་ཉིད་གོང་མ་ཡིན་སྐོར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། སྐབས་དེའི་ཡོན་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཕུགས་འདུན་དེར་རང་ཉིད་ཀྱི་གཤམ་འོག་མི་སྣས་ངོ་ལོག་ཤུགས་ཆེར་བྱས་རྐྱེན། 1916ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ནང་གནས་དབྱུང་བཏང། ལོ་དེའི་ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ནང་འདས་གྲོངས་སུ་ཕྱིན།
1916 ལོའི་ཡོན་ཤི་ཁའི་གློ་བུར་འདས་གྲོངས་དེས་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་གི་བསྟི་གནས་སྟོང་ཆར་ལུས། སྤྱིར་གོ་མིན་སྲིད་གཞུང་ཀྱི་བདག་དབང་མུ་མཐུད་གནས་ཀྱང་བརྟན་ལྷིངས་ཞིག་ནམ་ཡང་མེད། དེས་དམག་ཀྱི་རྗེ་བོའི་དུས་རབས་བསྐྱར་བསུས་བྱས། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཁམས་ཡོང་རྫོགས་ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་དམག་དཔུང་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་མི་སྣས་འཐབ་རྩོད་འོག་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་མཇུག་འབྲས་དུ་བཞག་པའི་ཝར་སི་ལི་ཆིང་ཡིག་ནང་དོན་དུ་དེ་སྔ་འཇར་མན་གཞུང་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་ནག་ཧྲན་ཏུང་གི་ཁེ་ཕན་ཁག་ཉི་ཧོང་ལ་རྩིས་སྤྲོད་བྱས་པས། པེ་ཅིང་དུ་སློབ་མ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་མན་ཇུ་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་མཚོན་པའི་ཁྲོམ་སྐོར་སྐད་འབོད་དང༌། ལས་ཀ་དང་སློབ་ཁྲིད་མཚམས་འཇོག་སོགས་" བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་དང་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་ལ་ངོ་རྒོལ་" བྱེད་པའི་" ལྔ་བཞི་ལས་འགུལ་" གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱ་ནག་ཧྲིལ་པོར་ཁྱབ་འཕེལ་བྱུང་སྟེ། ཤེས་ཡོན་ཅན་ཚོས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་དཀའ་ཉེན་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ལ་བསམ་གཞིགས་བགྲོ་གླེང་རྒྱ་ཆེར་བྱས། རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་ཝར་སི་ལི་ཆིངས་ཡིག་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་མེད། དེས་རྐྱེན་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་དེར་ལྷག་བསམ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོབ། ལྔ་བཞི་ལས་འགུལ་གིས་བསྐུལ་རྐྱེན་བྱེད་པའི་རིག་གནས་ལས་འགུལ་གསར་པ་དེ་ 1920s དང་ 1930s ཙམ་གྱི་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ནང་ཡར་ངོའི་ཟླ་ལྟར་རྒྱས།
ཤེས་ཡོན་ཅན་ཚོས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་དཀའ་ཉེན་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ལ་བསམ་གཞིགས་བགྲོ་གླེང་རྒྱ་ཆེར་བྱས། ཁྲིན་ཏུའུ་ཞིའུ་དང་ལི་ཏ་ཀྲའོ་སོགས་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་རྒྱ་ནག་རྗེས་ལུས་དང་དབུལ་ཕོངས་ལས་སྐྱོབ་བྱེད་ནི་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དང༌། ས་གནས་སོ་སོར་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཚོགས་ཆུང་ཡང་མང་དུ་དར། 1920ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པར་ཝེ་ཅིང་སེ་ཅེ་སོགས་ཀྲུང་གོར་ཡོང་ནས་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཡན་ལག་ཅིག་འཛུགས་རྩིས་བྱས། 1921ལོའི་ཟླ་བ3པར་ཁྲེན་ཏུའུ་ཞིའུ་དང་ལི་ཏ་ཀྲའོ། ཚའེ་ཧོ་སེན་སོགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་གཏུགས་བྱུང་བ་དང་འབྱོར་མེད་གྲལ་རིམ་གྱི་སྲིད་དབང་འཛུགས་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་བརྟན་པོ་བཞག 1921ལོའི་ཟླ་བ་བདུན་པའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཉིན་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་ཆ་ཁག་ནས་ཡོང་བའི་ཚོགས་མི་བཅུ་གསུམ་ཧྲང་ཧའེ་པོ་ཝུན་གྱི་སྐྱེས་མའི་སློབ་གྲྭའི་ཉལ་ཁང་དུ་ཐོག་དང་པོར་འདུ་འཛོམས་བྱས་ཤིང་། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ཞེས་པ་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཤུགས་བརྟན་པོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གླུ་གཞས་གཏོང་བ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་དབུ་བརྙེས།
1925 ལོའི་དཔྱིད་ཀར། སུང་ཀྲུང་ཧྲན་པེ་ཅིན་དུ་འདས། 1926 ལོར། གོ་མིན་ཏང་ནང་ཁུལ་དུ་ཆབ་སྲིད་ལངས་ཕྱོགས་ཐད་རྩོད་གླེང་གིས་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་གྱེས་པ་དང༌། ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཡིས་གོ་མིན་ཏང་གི་དམག་སྤྱིའི་གོ་གནས་བཟུང་སྟེ། འབྲི་ཆུ་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་དམག་ཤེད་ཅན་འདུལ་འཇོམས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་བསླངས་པས་སྒེར་གྱི་གྲགས་པ་རྒྱས། གོ་མིན་ཏང་གི་ནང་ཁུལ་དུ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་ལྐོག་ཇུས་གཤོམ་གྱི་ཡོད་ལུགས་ཀྱི་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་དང༌། དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་ཧུའུ་ནན་སོགས་སུ་ས་ཞིང་བཅོས་བསྒྱུར་གྱིས་ཞིང་བདག་ལ་འཐབ་རྩོད་དང་ཁྲག་སྦྱོར་གྱི་དོན་རྐྱེན་བསླངས་པར།གོ་མིན་ཏང་གི་ས་གནས་ལས་བྱེད་ཚོས་བཟོད་སྒོམ་བྱེད་ཐབས་མེད་སྟབས། དམར་ཤོག་ཚོགས་མི་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཆིག་སྟོང་ཙམ་བསད། 1927 ལོར་ཧྲང་ཧེ་དང་ཝུའུ་ཧན་སོགས་ནས་ཀྱང་དམར་ཤོག་ཚོགས་མི་གཙང་སེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བས ། གོ་གུང་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རྨང་གཞི་ཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང༌།
1934 ལོའི་ཟླ་ 10 ནས་བཟུང༌། དམར་དམག་རྣམས་" ལེ་དབར་ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གི་རྒྱང་བསྐྱོད་" བྱེད་མགོ་ཚུགས། 1935 ལོའི་ཙུན་དབྱི་ཚོགས་འདུའི་སྟེང༌། མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་དམར་ཤོག་གི་དབང་ཆ་ཐོབ། དམར་དམག་རྣམས་ཅང་ཞི་དང་ཀོས་ཀྲོའུ། སི་ཁྲོན། མདོ་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་ས་ཐོག་ཏུ་སླེབས་ཏེ་འཕྲོག་བཅོམ་གྱི་སྤྱོད་ངན་ཚབས་ཆེ་བརྩམས་ཡོད་ཚུལ་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཨ་རིའི་གསར་འགོད་པ་སི་ནོ་ལ་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད། ཀན་སུའུ། ཧྲའན་ཞི་བཅས་བརྒྱུད་དེ། མཐར་ཧྲའན་ཞི་བྱང་རྒྱུད་དུ་ལིའུ་ཀྲི་ཏན་གྱི་དམག་དཔུང་དང་བསྡོངས་ཏེ། ཧྲའན་ཀན་ཉིན་རྟེན་གཞི་བཙུགས་པ་དང༌། རྒྱང་བསྐྱོད་ཀྱི་མཐའ་འབྲས་སུ་དམར་དམག་བརྒྱད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ནས་ཁྲི་གཅིག་ཡས་མས་ལས་ལྷག་མེད། དེ་ལྟར་གོ་གུང་མཉམ་འབྲེལ་ཐེངས་དང་པོ་ནི་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་རྦད་དེ་ཕམ་ཉེས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་མཇུག་བསྒྲིལ། རི་འགོག་དམག་འཁྲུག་དང་གོ་གུང་མཉམ་འབྲེལ་གཉིས་པ། སྤྱི་ལོ་ 1931 ཟླ་ 9 ནང༌། ཉི་ཧོང་རྒྱ་ནག་གིས་ཉི་ཧོང་ལ་རི་པིན་ཟེར།གིས་རྒྱ་ནག་ཤར་བྱང་གི་ས་ཆ་བཙན་བཟུང་བྱས། 1936 ལོ་མཇུག་ཏུ། གོ་གུང་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཉི་ཧོང་འགོག་རྒྱུར་གྲོས་མཐུན་བྱུང༌། སྤྱི་ལོ་1937 ཟླ་ 7 ཚེས་ 7 ཉིན། ཉི་ཧོང་དང་རྒྱ་ནག་དབར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་དམག་འཐབ་མགོ་ཚུགས། གོ་གུང་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལས་རིམ་ཐོག་མར། ཡན་ཨན་དུ་ཡོད་པའི་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་སྲིད་གཞུང་དེ་གོ་མིན་ཏང་སྲིད་གཞུང་གི་ཐད་གཏོགས་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་སུ་བསྒྱུར་བ་དང༌། དམར་དམག་ཁྲི་བརྒྱད་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་གོ་མིན་ཏང་གི་དམག་སྡེ་ཨང་བརྒྱད་པར་པ་ལུའུ་ཅུན།མིང་བསྒྱུར་བྱས། རྒྱང་བསྐྱོད་རྗེས་རང་སར་འཇབ་དམག་རྒྱག་མཁན་གྱི་འཇབ་དམག་རུ་ཁག་བརྒྱད་སྟོང་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་དག་" གོ་མིན་གསར་བརྗེ་དམག་དཔུང་སྐམ་དམག་གསར་བཙུགས་ཅུན་ཤོག་བཞི་བ་" ཞིན་སི་ཅུན།ཞེས་པར་བཅོས་སྒྲིག་བྱས།
སྤྱི་ལོ་ 1945 ཟླ་ 8 ཚེས་ 6 ཉིན། ཨ་རིས་ཉི་ཧོང་གི་ཧི་རོ་ཤི་མར་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་མ་རྡུལ་འབར་མདེལ།དང་པོ་གཡུག་སྟེ། ཉི་ཧོང་ཕམ་ཉེས་སུ་འགྲོ་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་བ་དང༌། ཚེས་༨ ཉིན་སུའུ་ལན་གྱིས་ཀྱང་ཉི་ཧོང་ལ་དམག་འཁྲུག་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཤིང༌། རྒྱ་ནག་གི་ཤར་བྱང་ས་ཐོག་ཏུ་སླེབས། ཚེས་ 15 ཉིན་ཉི་ཧོང་གིས་ཆ་རྐྱེན་གང་ཡང་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མགོ་བཏགས་ཞུས། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་མཇུག་བསྒྲིལ། གོ་མིན་ཏང་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་མཁན་མཐུན་གྲོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཚུད་དེ། ཉི་ཧོང་གི་ལག་ནས་ཐའེ་ཝན་གྱི་བདག་དབང་རྩིས་ལེན་བྱས།
1946 ལོའི་ཟླ་ 6 ནང༌། གོ་མིན་ཏང་གིས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་རྟེན་གཞིར་གློ་བུར་དུ་འཇབ་རྒོལ་བྱས་ཤིང༌། ཕྱོགས་གཉིས་ནས་དོན་རྐྱེན་སློང་མཁན་སུ་ཡིན་ཁག་དཀྲི་བྱེད་ཞོར་དུ་གོ་གུང་གཉིས་ནང་འཁྲུག་གི་མགོ་ཚུགས། ཨ་རིས་གོ་མིན་ཏང་ལ་དམག་དོན་གྱི་རོགས་རམ་མཚམས་འཇོག་བྱས་པས། གོ་མིན་ཏང་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་ཐུར་ལམ་དུ་དེད། ལོ་མཇུག་ཏུ་གོ་མིན་ཏང་གིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཁྲིམས་བཟོའི་ཚོགས་ཆེན་བསྐངས་ཏེ། རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་གཏན་འབེབས་དང༌། སྲིད་འཛིན་འོས་འདེམས་བྱས་པར། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པས། གོ་གུང་གཉིས་རྦད་དེ་དགྲ་ཟླར་གྱུར། རྒྱལ་ཡོངས་སུ་ནང་འཁྲུག་གི་རྐྱེན་པས་དངུལ་ལོར་འགྲེམས་ཐལ་ཤོར་བ་དང༌། དཔལ་འབྱོར་དང་དངུལ་ལོར་གྱི་སྒྲིག་སྲོལ་རྨང་ནས་འཇིག་ལ་ཉེ་བའི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་ཏེ། སྤྱི་ལོ་ 1947 ཟླ་ 7 ནས་བཟུང༌། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་སློབ་མའི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་ལས་འགུལ་ལ་སྐུལ་སློང་དང༌། མི་སེམས་འགུག་ཐབས་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས། སོ་མྱུལ་འབོར་ཆེན་བཏང་ནས་དམག་དོན་གསང་གནས་ལོན་ཐབས། གྲོང་གསེབ་ཀྱིས་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བསྐྱིལ་སོགས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་སྤྱད་དེ་གོ་མིན་ཏང་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཕར་རྒོལ་བྱེད་མགོ་བརྩམས།
1948 ལའི་ཟླ་ 10 ཚེས་ 10 ཉིན། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་མིང་ཐོག་ནས། " ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཕམ་པར་རྒྱོབས། རྒྱལ་ཡོངས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་" ཞེས་སོགས་ཀྱི་འབོད་ཚིག་བསྒྲགས། ཅང་མ་འགོར་བར། བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་རྒྱལ་ཕམ་ཐག་གཅོད་ཀྱི་གཡུལ་བཤམས། སྤྱི་ལོ་ 1948 ལོ་ནས་འགོ་འཙུགས་ཏེ་ པེ་ཅིང་དང་ཐེན་ཅིན་སོགས་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་རྒྱ་ཆེན་ཞིག་བཅད་བཟུང་བྱས། " ཕིན་ཅིན་གཡུལ་འགྱེད་" དང་ " ཧའེ་ཧེ་གཡུལ་འཁྲུག་" སོགས་ཅང་སུའུ་དང་ཨན་ཧོས་བྱང་རྒྱུད་དམག་འཐབ་ཆེ་ཁག་འདི་གསུམ་བརྒྱུད། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་འབྲི་ཆུའི་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གི་ས་སྡེ་ཕལ་མོ་ཆེ་བདག་ཏུ་བཟུང༌། གོ་མིན་ཏང་གི་དམག་དཔུང་རི་ལུག་པ་ལྟར་ཕམ།
1949 ལོའི་ཟླ་དང་པོར། ཅང་ཅེ་ཧྲི་སྲིད་ཁྲི་ལས་བབས། ལི་ཙུང་རིན་གྱིས་སྲིད་འཛིན་ལས་ཚབ་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས། འབྲི་ཆུའི་ལྷོ་བྱང་གི་ས་ཁོངས་བགོ་བཤའ་བརྒྱབ་སྟེ་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་གྲོས་མགོ་བཏོན་པར་གུང་ཁྲན་གིས་ཁས་མ་བླངས་པ་དང༌། ཟླ་ 4 ནང༌། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་འབྲི་ཆུ་བརྒལ་ཏེ་དཔུང་བཏེག ཚེས་ 23 ཉིན་ནན་ཅིན་བླངས། གོ་མིན་ཏང་གིས་རྒྱ་ནག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་རབས་དེ་མཇུག་བསྒྲིལ། །
རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། (1949–ད་ལྟ་བར་)[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས།
མི་སེར་ནང་འཁྲུག་གི་འཐབ་རྒོལ་གཙོ་བོ་དེ་ 1949 ལོར་འཇུག་སྒྲིལ་བ་དང། གོ་མིན་སྲིད་གཞུང་ཡང་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས། རྟེན་གཞི་ཐེ་ཝན་ལ་སྤོས་ཏེ་ཉེ་འཁོར་གྱི་གླིང་ཕྲན་ཁག་ལ་རྒྱུན་སྲིང་འཛིན་སྐྱོང་བྱས། རྒྱ་ནག་ཏང་ཤོག་ཚོགས་པས་མུ་འཐུད་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་མོར་དབང་སྒྱུར་མཛད། 1949 ཟླ་བ་བཅུ་བའི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་གནམ་བདེ་སྒོ་མོའི་ཐང་ཆེན་དུ་ མའོ་ཀྲུ་ཞིས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་མཛད། ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་འམ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་དོན་གཅིག་ཡིན།
ཀྲུང་གོ་གསར་པ་ནི་ལས་འགུལ་དང་ལོ་ལྔ་ཚན་གྱི་འཆར་གཞི་ལྟར་གྲུབ་འབྲས་གང་ཙམ་འཐོབ། མདུན་སྐྱོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་ལས་འགུལ་དེས་རྐྱེན་པས་ཧ་ལམ་མི་འབོར་ས་ཡ་ 45 ཙམ་སྲོག་ཤོར། 1966 ལོར་ མའོ་རྩེ་ཏུང་དང་ཤོག་ཁས་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་འགོ་བཙུགས། དེ་མུ་མཐུད་ལོ་བཅུ་ཙམ་རྗེས་མའོ་མ་ཤི་བར་གནས། དམར་ཤོག་ཚགས་པའི་ནང་ཁུལ་གྱི་སྲིད་དབང་འཐབ་རྩོད་དང་ཨུ་རུ་སུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ། རྒྱ་ནག་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གནོན་ཤུགས་ཡོང་བར་དྭོགས་སྟེ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ནི་ཀུན་སློང་བྱས། རྒྱ་ནག་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གསར་བརྗེའི་གྱེན་ལངས་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར།
1972 ལོར་ཨུ་རུ་སུ་དང་རྒྱ་ནག་ཁ་གྱེས་པའི་ཛ་དྲག་དུས་སྐབས་འདིར། ཨ་རི་གཉམ་དུ་འབྲེལ་ལམ་བཟང་ཏུ་གཏོང་ཆེད་མའོ་དང་ཀྲའུ་ཨན་ལིས་རྒྱལ་ས་པེ་ཅེང་དུ་རི་ཅར་ནི་སོན་དང་བཇལ་འཕྲད་གནང། དེ་ལོར་རང་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དུ་མིན་གྭོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྐུབ་སྟེགས་ཚབ་ཏུ་ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཆོགས་ཞུགས་མི་སྣ་དང། མ་ཟད་སྡེ་སྲུང་ལྷན་ཁང་གི་གཏན་འཇགས་ཚོགས་མིར་འགྱུར།
1976 ལོར་མའོ་རྩེ་ཏུང་གྲོངས་རྗེས་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གི་དབང་ཆ་བགོ་འགྲེམས་ལ་མཚམས་ཚིགས་གསལ་བོ་མེད་པའི་དབང་གིས། ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་དབང་རྩོད་ཀྱི་ཚ་ངར་འཕྱུར་ཏེ། སྲིད་དབང་གི་འཐབ་ཙོད་མཇུག་འཐུད། " མི་བཞི་ཤོག་ཁག་" འཛིན་བཟུང་དང༌། ཏིན་ཞའོ་ཕིན་ཐེངས་གསུམ་པར་སྲིད་དབང་འཐབ་རྩོད་དུ་ཞུགས་པས། རྒྱ་ནག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་གསར་པ་ཞིག་ཕྱེས། ཧྭ་ཡིས་ཕྱོགས་སྔར་ལངས་པའི་" མི་བཞི་ཤོག་ཁག་" གཞོམ་ཆེད། ལག་གང་སྔ་བརྩད་དེ། སྐབས་དེར་དམག་གི་དབང་ཆ་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡེ་ཅིན་དབྱིང་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས། ལོ་དེའི་ཟླ་༡༠ ཚེས་༦ ཉིན་ཅང་ཆིན་སོགས་ཚོགས་འདུར་འབོད་འགུག་གིས། དབུས་སྐུ་སྲུང་དམག་སྡེའི་འགོ་བ་ཝང་ཏུང་ཞིན་ལ་སྐུ་སྲུང་དམག་སྡེ་༨༣༤༡ བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། " མི་བཞི་ཤོག་ཁག་" དང་ཕྱོགས་གཏོགས་རྣམས་འཕྲལ་མར་འཛིན་བཟུང་གིས་ཟུར་བཀར་ཞིབ་བཤེར་བྱས། ཚེས་༡༨ ཉིན་ཧྭ་གོ་ཧྥིན་གྱིས་དབུས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་" མི་བཞི་ཤོག་ཁག་" ཕམ་པར་བརྒྱབ་པའི་བརྡ་ཁྱབ་བཏང༌། ༡༩༧༧ ལོའི་ཟླ་༨ པར་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་གཅིག་སྟེང༌། " རིག་གནས་གསར་བརྗེ་" དངོས་སུ་མཇུག་བསྒྲིལ་བའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས།
ཏིན་ཞའོ་ཕིན་ནི་ལོའི་བར་རྒྱ་ནག་གི་དབུ་ཁྲིད་


text:
སྲིད་གཞུང་ལ་སྙན་ཞུ་བརྒྱུད་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་རིམ་པ།
ང་ཚོས་རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་འདི་ཐོག་མར་རྨང་འདིང་བ་ལ། སྲིད་གཞུང་གི་ཆོག་མཆན་མེད་ན་བྱ་ལས་གང་ལའང་འཐུས་ཚང་ཞིག་མི་འོང་བས། གོང་རིམ་འགོ་ཁྲིད་རྣམ་པར། རེབ་གོང་འདིར་རིག་གནས་ཀྱི་ཞབས་ཞུ་ཞིག་བསྒྲུབས་ཐུབ་ན་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་མང་བོ་སྐྱེད་བསྲིངས་བྱེད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། མི་རིགས་ལའང་སྲི་ཞུ་གང་ནུས་རེ་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་དུས། སྲིད་གཞུང་གི་མགོ་ཁྲིད་རྣམ་པས་ ཐུགས་ཁུར་ཚད་མེད་གནང་སྟེ། རེབ་གོང་གི་ཡུལ་འདིར་རིག་གནས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞབས་ཞུ་གང་ལེགས་སྒྲུབ་ཐུབ་ན། ཁྱེད་ཅག་གི་ལག་རྗེས་ཡིན་པར་མ་ཟད། སྲིད་གཞུང་གི་གཟི་བརྗིད་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པས། བྱ་བ་ལེགས་པོ་འདུག་ཞེས་མ་འགྱངས་པར་ཆོག་མཆན་གནང་སྟེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚད་མེད་བྱས། དེ་བས་ང་ཚོས་ཀྱང་རང་ནུས་གང་ལྕོགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་རིང་ལ་ལས་རིམ་བསྒྲུབས་པ་འདི་ལྟར།
༡ དཔེ་མཛོད་ཁང་། རེབ་གོང་ས་ཁུལ་འདིར་གནའ་ནས་ད་བར་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དར་ཡང་། འཐུས་སྒོ་ཚང་བའི་དཔེ་ མཛོད་ཁང་ཞིག་མེད་པས། ང་ཚོ་ཆད་པ་ཁ་སྐོང་གི་ཚུལ་དུ་རེབ་གོང་དཔེ་མཛོད་འདི་གཉེར་བས། བོད་རིག་པའི་བཀའ་རྩོམ་གནང་འདོད་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་མཁོ་སྤྲོད་གནང་བ་དང་། བོད་རིག་པ་དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ལ་དཔེ་ཆ་སྣ་མང་ལ་བལྟ་བདེ་བའི་ཆེད་དུ། བཀའ་བསྟན་དང་། གསུང་འབུམ། གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་སྣ་ཚོགས། དུས་དེབ། ཚགས་པར། སྣུམ་པར། ལག་བྲིས་སོགས་ཁྱོན་བསྡོམས་སྒོར་ཁྲི་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གིས་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ང་ཚོས་ལོ་སྣ་ལོས་ མཐུད་དེ་དཀའ་བ་མང་བོ་ཁྱད་དུ་བསད་ནས་དགོན་གྲོང་མང་བོ་བསྐྱོད་དེ་དཀའ་ངལ་ལ་མ་འཛེམ་པར། ཐ་ན་དམངས་ཁྲོད་དགོན་སྡེ་ན་ལུས་པའི་དཔེ་རྙིང་དང་ངག་རྒྱུན་ཚུན་ཆད་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད། ཀློག་པ་པོ་ལ་གཟིགས་བདེ་ཆེད་སྡེ་ཚན་བཀར་ནས་ཟུར་དུ་དཀར་ཆག་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དང་། བྲིན་སྒོ་ཆེ་ཕྱིར་ དཔེ་ཆའི་དཀར་ཆག་ཆ་ཚང་ཤེས་རིག་གླིང་གི་དྲ་བའི་སྟེང་དུའང་བཏང་ཡོད། རིམ་གྱིས་དཔེ་མཛོད་ཁང་འདི་དཔེ་སྣ་མ་འཛོམས་པ་མེད་པའི་ལྒིགས་བམ་གྱི་གན་མཛོད་ཞིག་ཏུ་བསྐྲུན་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདོད་བློ་བསྐང་རྒྱུ་དང་། རྒྱུ་ཆ་རྣམས་བྲིན་སྒོ་རྒྱ་ཆེར་གཏོང་སླད་གློག་ལམ་ནས་ཡིག་མཛོད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་གཉེར་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད། ད་ལྟ་རེབ་གོང་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་དཔེ་ཆ་བཞུགས་པའི་གྲངས་འབོར་ནི། བཀའ་འགྱུར་ཚར 2 བསྟན་འགྱུར་ཚར 2 བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར 1 བོན་གྱི་བརྟེན་འགྱུར་ཚར 1 གསུང་འབུམ་ཚར 115 སྣ་རིང་པོད 4300 སྣ་ཐུང་གི་དཔེ་ཆ་ཚར 1000 བོད་ཡིག་ལྕགས་པར་ཚར 51358 དུས་དེབ 2300 རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ 5158 དབྱིན་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ 824 གཞན་ཡང་ཚགས་པར་དང་ལག་བྲིས། དཔེ་རྙིང་། རི་མོ་སྣ་ཚོགས་བཞུགས་ལ། དཔེ་ཆ་ཀློག་པ་པོ་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབས་པའི་གྲངས་ནི། དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་མཁོ་འདོན་གནང་བའི་མི་ གྲངས9321 དཔེ་ཆ་གཡར་བའི་མི་གྲངས 31235 དཔེ་ཆ་བལྟ་ཀློག་གི་མི་གྲངས 67321 གླ་རིན་སྐར་གང་མ་བླངས་པར་བསྐྱར་པར་བརྒྱབ་པའི་ཤོག་གྲངས17218བཅས་སོ།། ཁྱོན་བསྡོམས་བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་གྱི་དཔེ་ཆའི་གྲངས་ག་ཁྲི་67791ཡོད།
༢ ཟབ་སྦྱོང་སློབ་གྲྭ ང་ཚོས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སློབ་གསོའི་སྤུས་ཚད་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཆེད། རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་ནས་དབྱར་དགུན་གྱི་གུང་གསེང་བེད་སྤྱད་དེ་གློག་ཀླད་དང་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་བཟུང་ནས། 2003 ལོ་ནས 2012བར་ཟབ་སྦྱོང་སློབ་གྲྭ་གཉེར་བཞིན་ཡོད། དེ་ཡང་སློབ་ཁྲིད་དང་སྒྲིག་ལམ་ནན་འཛིན་དང་སྤུས་ཚད་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་སླད། སློབ་གྲྭའི་སྒྲིག་གཞི་དང་དོ་དམ་བྱེད་སྟངས་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ། ལྷག་བསམ་ཆེ་ཞིང་བསླབ་བྱ་གང་སློབ་པ་ལ་ཆེད་མཁས་དགེ་རྒན་གདན་དྲངས་ཏེ། དགེ་རྒན་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་སློབ་མའི་སྦྱངས་བརྩོན་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས། ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་བསྐྱེད་བསྲིངས་བྱེད་གིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཞོར་དུ་གློག་ཀླད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་དང་སྐད་རིགས་གཞན་པ་མང་བོ་སྦྱངས་བརྩོན་བྱས་ཏེ་དུས་རབས་གསར་བའི་ཁ་ཕྱོགས་དང་བསྟུན་ཅི་ཐུབ་བྱེད་གིན་ཡོད་ལ། དེ་ལས་གཞན་ཕྱོགས་ཡས་མས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་དབང་མང་བོ་གདན་དྲངས་ནས་སློབ་མའི་ཤེས་ཡོན་མཐོར་འདེགས་གཏོང་བའི་བྱེད་ཐབས་དང་། སློབ་གསོའི་བརྒྱུད་རིམ། སློབ་སྒྲུབ་ཉམས་མྱོང་། མི་གཤིས་དང་ཀུན་སྤྱོད། འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་སྐོར་སོགས་འཆད་ཁྲིད་གནང་གིན་ཡོད། ཟབ་སྦྱོང་གི་རྗེས་སུ་སློབ་མའི་རྒྱུགས་འབྲས་དང་ཀུན་སྤྱོད་ལ་གཞིགས་ཏེ་བྱ་དགའ་གནང་ནས། སློབ་སྦྱོང་ལ་སྐུལ་ལྕག་ཐེབས་པའི་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་དེ་སྦྱངས་འབྲས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཐོབ་ཡོད་པས། སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་འཐོབ་ཡོད། ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་གི་ཟབ་སྦྱོང་སློབ་གྲྭའི་སྤྱི་སྡོམ་ནི། ལོ་རེར་དགེ་རྒན་གདན་དྲངས་པའི་གྲངས 20 སྤྱི་སྡོམ་པའི་དགེ་རྒན 200 ལོ་རེར་འཛིན་གྲྭ 8 འཛིན་གྲྭ་རེར་སློབ་མ 60 ལོ་རེར་སློབ་མ480 ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་སྤྱི་སྡོམ་པའི་སློབ་མ4800 ཟབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་རེབ་གོང་གི་སློབ་གསོ་ལ་ཞབས་ཞུ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས།
༣ བོད་རིག་པའི་དཔྱད་གླེང་། མི་རིགས་དང་ལུང་པ་གང་ཡིན་རུང་རང་གི་རིག་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྙེགས་པ་ནང་བཞིན། ང་ཚོ་གངས་ཅན་པ་ཡང་སྔོན་བྱོན་མེས་པོ་ཚོའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་གསར་བྱུང་རིག་གནས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་དགོས་པ་ནི། དུས་ཚོད་ཀྱིས་བྱིན་པའི་ལས་སྐལ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ང་ཚོ་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ཕྲག་ཏུ་བབས་པའི་འོས་འགན་ཞིག་ཀྱང་ ཡིན། དེ་བས་སྲིད་གཞུང་གི་མགོ་ཁྲིད་རྣམ་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ང་ཚོས་ཀྱང་ལག་བསྟར་བྱས་པ་ལ་བསྟེན་ནས། མཁས་བརྒྱ་འགྲན་གླེང་གི་བགྲོ་གླེང་ལ་བརྟེན་ཏེ། དུས་རབས་ཀྱི་སྟོང་ཆ་སྐོང་ཐུབ་ན། མི་རིགས་བློ་དཀར་ཞིང་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དན་རྟགས་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེ་བས། ང་ཚོ་རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་གིས་ལོ་མང་རིང་། ཆོལ་ག་གསུམ་གྱི་མཁས་དབང་དང་བསམ་བློ་བ། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ། གཙོ་བྱས། མི་རིགས་གཞན་གྱི་བོད་རིག་པ་དོན་གཉེར་ཆེ་བའི་མཁས་དབང་གདན་དྲངས་ཏེ། བོད་ཀྱི་རིག་ གཞུང་དང་། སློབ་གསོ། ཁྲིམས་ལུགས། འཕྲོད་བསྟེན། སྤྱི་ཚོགས་དཔྱད་བརྗོད་སོགས་སྣ་སྒོ་མོ་དཔྱད་གླེང་གནང་བས། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དར་སྤེལ་དང་། སྒོས་སུ་རེབ་གོང་གི་རིག་གནས་དང་སློབ་ གསོའི་ཐད་ལ་ཞབས་ཞུ་བཟང་བོ་ཞིག་བསྒྲུབས་ཐུབ་པ་བྱུང་བས། རྩོམ་པ་པོ་དང་། བསམ་བློ་བ། ཞིབ་ འཇུག་པ། སློབ་མ་དང་མང་ཚོགས་དག་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ལས་གཞན། བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་ཐུབ་པའི་གསེར་ཟམ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད། ད་སྔ་ཕན་ཆད་དུ་དཔྱད་གླེང་ཐེངས 50 གནང་བ་དང་། མཁས་དབང་ 80 ལྷག་སྤྱན་དྲངས། ཉན་མཁན་ 6250 འདུས།
༤ ཨ་མའི་རེ་བའི་དགེ་རྩ་ཚོགས་པ། དེང་སང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ན་ཁེ་ལས་དཔལ་འབྱོར་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད། འགྲོ་བ་མིའི་ རིགས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་འདུ་ཤེས། སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་རེག་པ་ཡང་གཙོ་ཆེ་ཤས་དཔལ་འབྱོར་དང་ འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་ཚོད་དུ་ལྷུང་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་ཡིན། དེ་བས་ང་ཚོའི་ཡུལ་ཕྱོགས་ འདིར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྗེས་ལུས་ཐེབས་ཏེ། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཕར་རྩ་ལྷོད་པ་ཡང་། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་ པའི་བཀག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་བས་བོད་ཁམས་ཀྱི་ལུང་བ་སོ་སོ་ནས་དྭ་ཕྲུག་དང་། ཞིང་ འབྲོག་གི་བྱིས་པ་མང་པོ་སློབ་ཡོན་གྱི་བཀག་རྒྱར་འཕྲད་དེ། སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཕར་ཞོག སློབ་འབྲིང་ཙམ་ ཡང་འགྲིམས་མི་ཐུབ་པ་ནི་མིག་སྔར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཁྱད་པར་དུ་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་སྲོལ་རྙིང་མཁྲེགས་བཟུང་བྱས་ཏེ་བུད་མེད་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་མ་མཆིས་པ་ནི། འཛམ་གླིང་མཐོང་པའི་བློ་རྒྱ་ཅན་ཚོའི་མིག་ལམ་ན། ཆེས་ཐབས་སྡུག་པོ་དང་སྙིང་རྗེ་བ། རྙིང་ཞེན་གྱི་ཚི་དྲེག་ འཐུལ་བ་ཞིག་ལས་མ་འདས། ང་ཚོའི་གོང་གསལ་གྱི་གཡོན་ལྷུང་གི་ལྟ་བ་དེ་གཞོལ་བ་ལ་སྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་གསུམ་ལོ་ནས་བཟུང་མ་དངུལ་འབོར་ཆེན་བཏང་སྟེ་ན་གཞོན་བུ་མོ་སྐོར་ཞིག་ལ་སློབ་ཡོན་ཆ་ཚང་སྤྲད་དང་སྤྲོད་བཞིན་ཡོད་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་སློབ་ཡོན་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་སློབ་མ་ཚོས་ང་ཚོའི་རེབགོང་ཤེས་རིག་གླིང་ལ་འབྲེལ་གཏུགས་བྱས་ན། ང་ཚོས་གདམས་གསེས་བརྒྱུད་ལྕོགས་ཚོད་ཀྱིས་མཐུན་རྐྱེན་སྒྲུབ་ངེས་ཡིན། ཡིན་ནའང། མ་དངུལ་འདི་ལས་སླ་མོ་དང་ཚེགས་མེད་དུ་རྙེད་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་སྟེ། འདིའི་རྒྱུའི་རེབ་གོང་ལྕང་སྐྱའི་ཨ་མ་རྒན་མོ་གསོན་ཐར་གྱི་ངལ་རྩོལ་དང་དཀའ་སྡུག་ལས་ཐོན་པའི་ལྷགས་བསམ་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཞུགས་ཡོད་ལ། དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་ལ་ཨ་མ་རྒན་མོ་གསོན་ཐར་སྐྱིད་ཀྱིས་རེ་བའི་ལྷག་འཕྲོ་ ང་པའི་བུ་དང་བུ་མོ་སྐོར་ཞིག་གི་བློ་སྤོབས་དང་ ཁྲེལ་གཞུང་སིམ་ཡོད་པས། སློབ་ཡོན་སྤྲོད་དང་སྤྲོད་འགྱུར་གྱི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རེ་བ་འབྲས་མེད་དུ་མི་གཏོང་བར་སློབ་ལ་འགྲུས་པ་གནད་ཀྱི་དོན་ནོ། ཨ་མའི་རེ་བའི་དགེ་རྩ་འདི་ནི། བུད་མེད་ལ་སློབ་ཡོན་རོགས་རམ་བྱེད་པའི་ལས་འཆར་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་རང་རེའི་བོད་ནང་དུ་སློབ་སྦྱོང་དང་། མི་གཤིས། བྱ་ལས་གང་ལ་འཇོན་པོ་ཡིན་ནའང་། ཁྱིམ་ ཚང་གི་དཔལ་འབྱོར་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པས་སློབ་ཞུགས་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཡོད་པའི་བུད་མེད་སྐོར་ཞིག་ལ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་། མཐོ་འབྲིང་སློབ་གྲྭའི་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་ནས་དཀའ་ཁག་སེལ་ རོགས་དང་། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བཞིན་ཡོད། ད་སྔ་ཕན་ཆད་དུ་སློབ་ཆེན་སློབ་མ 70 དང་། མཐོ་འབྲིང་སློབ་མ 200 དང་། དྭ་ཕྲུག་སློབ་མ 45 སློབ་ཡོན་རོགས་དངུལ་བྱས་བྱས་པས།
༥ གནའ་ཆས་དང་འོད་སྡེར། གོ་ལ་ཟླུམ་པོ་འདིར་མི་རིགས་ཤིག་ཡུན་རིང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པ་ལ། མི་རིགས་དེའི་སྐད་ཡིག་དང་། ཁྱད་ པར་དུ་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས། འཚོ་བ་རོལ་བྱེད་ཀྱི་ཅ་ལག་ཡོ་བྱད་བཅས་ཀྱིས་རང་རྐྱ་ཕེར་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་ནས་ཉེ་རབས་རུས་པ་ཐོན་པ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པས། ལོ་བཞི་སྟོང་ལྷག་གི་གོང་གི་ཉིང་ཁྲི་གདོད་མའི་སྤྲ་རིགས་ཡིན་པར་ཐག་བཅད་པ་དང་། གཞན་ཡང་དིང་རི་། ཆབ་མདོ་ཁ་རུབ། ཏུའུ་ལན་སོགས་ལས་ཐོན་པའི་རྡོ་ཆས་དང་རྫ་ཆས། རུས་ཆས་ཀྱི་དབྱིབས་དང་བཟོ་རྩལ་མི་འདྲ་བ་འབོར་ཆེན་ཐོན་པ་རྣམས། ལོ་ངོ་ཁྲི་སྟོང་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིན་ཐང་ཅན་དུ་གྱུར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། ང་ཚོས་ཀྱང་རེབ་གོང་གི་གདོད་མའི་འཚོ་བ་ མཚོན་པའི་ཡོ་བྱད་དང་། གནའ་མིའི་སོར་རྩེ་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་གང་མང་བསྡུ་གཉེར་བྱས་ཏེ། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་དང་འཚོ་བ་ཉམས་འགྲོ་བ་དག་ལ། ཕྱིར་དྲན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། གཞན་ད་དུང་ང་ཚོས་རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་དུ་བརྡ་དག་གསལ་གསུམ་ཚང་བའི་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱི་བཤད་ཁྲིད་གནང་བའི་སྒྲ་ཐག་དང་། འོད་སྡེར། མི་རིགས་ཤིག་གི་འཚོ་བའི་བླ་སྲོག་ཞུགས་པའི་འཚོ་བའི་སྣང་བརྙན་གསོན་པོར་བཞེངས་པའི་ལྷ་རྩེད་དང་། ཀླུ་རྩེད། དམག་རྩེད། ཟློས་གར་འཁྲབ་སྟོན། གླུ་དང་རྡུང་ལེན་སོགས་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་འོད་སྡེར་ཡང་བསྡུ་གཉེར་བྱས་ཏེ་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་པར། མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་བཙུགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། འོད་སྡེར་སོགས་གཡོར་བ་དང་། དཔེ་ཁྲིད་དང་གླུ་གར་སོགས་ཉན་འདོད་པ་དག་ལ་ལོགས་སུ་ཁང་བ་གོ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཞབས་ཞུ་གང་ལེགས་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད། ད་ཡོད་ཀྱི་གནའ་ཆས་དང་འོད་སྡེར་གྱི་རྣམ་གྲངས་ནི། གནའ་ཆས་རིགས་མི་འདྲ་བ 1200 དང་། དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་སྒྲ་ཐག 671 དང་། དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་འོད་སྡེར 732 དང་། གླུ་དང་རྡུང་ལེན་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ཐག 457 དང་། གླུ་དང་རྡུང་ལེན་གྱི་འོད་སྡེར 398 ཡོད།
༦ གནའ་དཔེ་དང་གསར་རྩོམ་པར་སྐྲུན། སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་བཀའ་རྩོམ་ཁྲོད། ད་ལྟ་དཔེ་རྒྱུན་ཆད་ལ་ཉེ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་ཟུངས་ཡུན་རིང་དུ་བསྲིངས་པ་ནི་ང་ཚོ་ཕྱི་རབས་པའི་འོས་འགན་དང་། རང་ཅག་གི་ལས་འཕྲོར་བཞག་ཡོད། དེ་བས་ང་ ཚོས་ཉིས་སྟོང་གསུམ་ནས་བཟུང་། དེའི་སྐོར་པར་འདེབས་ཀྱི་དབུ་ཚུགས་པར་མ་ཟད། མེད་པ་ཁ་སྐོང་གི་ཚུལ་དུ་ཕྱི་ཐོགས་མཁས་པའི་གསུང་རྩོམ་རྣམས་ཀྱང་། ལོ་རེ་བཞིན་མ་དངུལ་ཆ་ཚང་བཏང་ནས་པར་སྐྲུན་གྱི་བྱ་ལས་གཉེར་བཞིན་ཡོད། ད་སྔ་ཕན་ཆད་དུ་དགེ་རྒན་ཆེ་མོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་[འཛམ་གླིང་དུང་ཟླ་དཀར་པོ]དང། ལྕང་སྐྱ་དགེ་འདུན་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི[བརྡ་དག་ཕྱེ་མ་ལེབ་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་དང་སུམ་རྟགས་ཀྱི་དྲིས་ལན]གཉིས་པར་སྐྲུན་བྱས་ལ། ད་དུང་མ་དངུལ་འཛོམས་ན་མུ་མཐུད་དུ་དཔེ་རྙིང་དང་གསར་རྩོམ་པར་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད། 2011ལོ་ཤེས་རིག་གླིང་གི་ཁང་བའི་དམངས་གཞི་སྟེང་དམངས་སྒོར་ཁྲི་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཏང་ནས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཡོད།
༧ ང་ཚོས་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་རིང་ལ་ཤེས་རིག་གླིང་གི་ལས་བཟོ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་དང་འབད་བརྩོན་སྲིད་གཞུང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦྱིན་བདག་རྣམ་པའི་བཀའ་དྲིན་ལ་བརྟེན་ནས་དམངས་སྒོར་འབོར་ཆེན་བཏང་ནས་རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་འདིར་རིག་གནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་པའི་ཐད་ཀྱི་ལས་གཞི་སྣ་ཚོགས་སྒྲུབ་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་འཐོབ་ཡོད། མ་འོངས་བ་ན་གཞི་རྒྱ་སྔར་ལས་ཇེ་ཆེ་དང་ཞབས་ཞུའི་རྣམས་གྲངས་སྔར་ལས་ཇེ་མང་དུ་བཏང་ཏེ་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བ་དང་། ས་ཁུལ་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་རིག་གནས་ཀྱི་གནས་གཞི་བཟང་པོ་རུ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་ང་ཚོ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཟབ་མོ་ཡོད།
རེབ་གོང་ཤེས་རིག་གླིང་གི
2012.5.17
所在地址.中国黄南同仁县热贡文化服务中心.隆务中街279号.
办公室.0973-8797138 18809739222
电子邮件. Rebgonglibrary@yahoo.com www.rebgongcul.com


text:
ཨེ་ཊ་ལེའི་ལེ་སིན་ནི་ཡ (Lessinia) རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་སྐབས་ཉེར་གཉིས་པའི་སྟེང་། བོད་རིགས་གློད་བརྙན་འཁྲད་ཁྲིད་པ་གྲགས་ཅན་སྐུ་ཞབས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ལ་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་རྩེ་གྲའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ཡང་སྤྱི་ཟླ ༨ ཚེས ༢༨ ཉིན། ཨེ་ཊ་ལེའི་ལེ་སིན་ནི་ཡ (Lessinia) རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་སྐབས་ཉེར་གཉིས་པའི་སྟེང་། བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་མིང་ཐོ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ལས། བོད་ཀྱི་གློག་བརྙན་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་གྲགས་ཅན་པདྨ་ཚེ་བརྟན་གྱི་གློག་བརྙན་གསར་བ༼ཐར་ལོ༽ཞེས་པར་ཐེངས་འདིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་གྱི་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་རྩེ་གྲ་རུ་བདམས་ཡོད་པ་དང་། དཔྱད་བརྗོད་པས། “ང་ཚོས ‘འཁྲབ་ཁྲིད་པ་རྩེ་གྲའི’ གཟེངས་རྟགས་དེ་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ལ་འབུལ་རྒྱུར་གཏན་ཁེལ་བྱས་པ་ཡིན། གཟེངས་རྟགས་འདི་ནི་ཁོང་གི་འཇིགས་པ་མེད་པའི་བློ་སྤོབས་དང་། གཞན་ལས་ལྷག་ཅིང་གཏིང་མཐའ་ཟིན་པའི་འཇོན་ཐང་ལ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན། ཁོང་གི་གློག་བརྙན་གྱི་གྲུབ་ཚུལ་དང་། དེ་མིན་ཡུལ་དངོས་སྙོམས་ཚད་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གདམ་ཀ་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་། ཐོལ་བརྒལ་ཡིན་པའི་གསར་རྩོམ་ལ་སྒེར་ཚུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་ཞིང་། དེ་མིན་མི་སྒེར་གྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་གྲུབ་པའི་མཛེས་དཔྱོད་མངའ་བས། ང་ཚོས་དཔྱད་བསྡུར་བྱས་པ་ལས༼ཐར་ལོ༽ནི་དེའི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་དཀོན་པའི་གློག་བརྙན་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་འདིས་ལམ་ཆེན་གསར་བ་ཞིག་གི་སྒོ་གླེགས་ཀྱང་འབྱེད་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང་དཔྱད་བརྗོད་དང་གདེང་འཇོག་བྱས་འདུག
གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་པའི་གློག་བརྙན་དགjཨེ་ཊ་ལེའི་ལེ་སིན་ནི་ཡ (Lessinia) རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་སྟེང་སྟོན་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྐུ་ཞབས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱིས་འཁྲབ་ཁྲིད་གནང་པའི་བོད་ཀྱི་གློག་བརྙན༼ཐར་ལོ༽ཞེས་པ་རྒྱ་ཆེའི་ལྟད་མོ་པར་གཟིགས་འབུལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེར་འདུས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་གཟིགས་མོ་བ་དང་གློག་བརྙན་དཔྱད་བརྗོད་པ་དག་གིས་དགའ་བསུ་ཚད་མེད་ཐོབ་འདུག
རྒྱུ་རྐྱེན་མང་བོ་ཞིག་གི་དབང་གིས། བོད་ཀྱི་གློག་བརྙན་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་སྐུ་ཞབས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཁོང་དངོས་སུ་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་གྱི་བྱ་དགའ་བསྩོལ་བའི་དགོང་ཚོགས་སུ་ཞུགས་ཐུབ་མེད་པས། སྐུ་ཞབས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱི་ཁོང་གི་སྐད་འཕྲིན་སྟེང “རྒྱང་རིང་གི་ཡུལ་གྲུས་གནང་པའི་མཚན་སྙན་ཞིག གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་དེའི་སྟེང་དངོས་སུ་ཞུགས་མ་ཐུབ་པ་དེ་དུས་གཏན་དུ་བློ་ཕམ་དུ་གྱུར” ཞེས་བཀོད་འདུག
ཨེ་ཊ་ལེའི་ལེ་སིན་ནི་ཡ (Lessinia) རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་ནི ༡༩༩༥ ལོར་བསྐྲུན་ཞིང་། གཙོ་བོ་ནི་བརྙན་ཐུང་དང་། དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན། བརྗོད་དོན་གློག་བརྙན་རིང་གྲས་བཅས་དམིགས་སུ་བཟུང་བའི་རྟིང་རྩོད་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་ཞིག་རེད།
གཞན་ཡང་། བོད་རིགས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་གྲགས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱི་འཁྲབ་ཁྲིད་གནང་བའི ༼ ཐར་ལོ ༽ ཞེས་པའི་གློག་བརྙན་ལ་ལོ་སྔོན་མའི་སྤྱི་ཟླ ༡༡ པར་སྤེལ་པའི་སྐབས ༥༢ པའི་ཐེ་ཝན་གློག་བརྙན་གསེར་གྱི་གྱི་ལིང་རྟགས་མའི་མཛད་སྒོའི་ཁྲོད། ཐེ་ཝན་གྱི་གསེར་གྱི་གྱི་ལིང་རྟགས་མའི་འཁྲབ་གཞུང་བཅོས་སྒྲིག་རྩེ་གྲའི་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་དང་། ལོ་སྔོན་མའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཨོ་སི་ཊི་རེ་ལེ་ཡའི་བྷི་རི་སི་བྷན་དུ་སྤེལ་བའི་ཨེ་ཞི་ཡ་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་སྐབས། དམིགས་བསལ་བརྙན་ཕབ་རྩེ་གྲའི་བྱ་དགའ་དང་། ཉི་ཧོང་གི་རྒྱལ་ས་ཐའོ་ཁེའོ་རུ་སྤེལ་བའི་སྐབས ༡༦ པའི་ཐའོ་ཁེའོ FILMeX གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་ཁྲོད་གློག་བརྙན་རྩེ་གྲ་དང་སློབ་མའི་དཔྱད་བསྡུར་ཚོགས་སྡེའི་བྱ་དགའ་བཅས་གཟེངས་རྟགས་མང་མོ་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད།
བོད་རིགས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་གྲགས་ཅན་སྐུ་ཞབས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ནི་མདོ་སྨད་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་ཡིན་ཞིང་། ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་འཁྲབ་ཁྲིད་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་དང་། རྒྱ་ནག་གློག་བརྙན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི། རྒྱ་ནག་གློག་བརྙན་རྩོམ་རིག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་བཅས་ཡིན་ཞིང་། སྔ་རྗེས་སུ་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་དང་། པེ་ཅིང་གློག་བརྙན་སློབ་གླིང་སོགས་སུ་སློབ་སྦྱོང་གནང་མྱོང་ཡོད། སྤྱི་ལོ ༡༩༩༡ལོ་ནས་བཟུང་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱི་རྩོམ་རིགས་བརྩམས་ཆོས་སྤེལ་མགོ་བརྩམས་ནས། ད་བར་དུ་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གཉིས་ཀའི་ལམ་ནས་སྒྲུང་རྩོམ་ཐུང་འབྲིང་བཞི་བཅུ་ལྷག་དང་། འགྱུར་རྩོམ་ཉི་ཤུ་ལྷག་བརྩམས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་ཡོད། སྤྱི་ལོ ༢༠༠༢ལོ་ནས་བཟུང་། པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལས་ལ་ཞུགས་པ་དང་། ༼ ལྷིང་འཇགས་ཀྱི་མ་ཎི་རྡོ་འབུམ ༽ ནི་ཁོང་གི་གློག་བརྙན་ཐོག་མ་རེད།


text:
ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཉིན་ཤས་གོང་། གསར་འགོད་པར་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཚན་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར། ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་ཤེས་ལྡན་པའི་ཤེས་བྱ་གསར་བརྗེས་འདུ་འགོད་ལ་སྔར་བས་སྐུལ་འདེད་གཏོང་ཆེད། 2009ལོར་ཁག་དང་པོའི་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གསོ་སྐྱོང་ལས་དོན་ལག་བསྟར་བྱས་ཚུན། ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་ཆབ་མདོའི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དམིགས་ཚད་དང་ཤེས་ལྡན་པའི་དཔུང་ཁག་འཛུགས་སྐྱོང་གི་དགོས་མཁོ་དངོས་དང་ཟུང་འབྲེལ་དམ་ཟབ་བྱས་ཏེ་འོག་ནས་གོང་བར་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་སྤྱད་དེ་སློབ་མ་འདེམས་སྒྲུག་དང་། འབྲེལ་གཏུག་ལ་ཤུགས་སྣོན། ཞབས་འདེགས་རྗེས་སྙེག་བཅས་བྱས་ཏེ་བྱེད་ཐབས་སྣ་མང་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་ཤེས་ལྡན་པའི་དམིགས་བསལ་གསོ་སྐྱོང་གི་ལས་དོན་དེ་བས་ལེགས་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་རེད།
བསྡོམས་རྩིས་བྱས་པར་གཞིགས་ན། 2009ལོ་ནས2017ལོ་བར་ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་སློབ་གསོ་དང་། འཕྲོད་བསྟེན། ཞིང་འབྲོག ལས་གྲྭ འགྲིམ་འགྲུལ། རིག་གནས་སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་ཤེས་ལྡན་པ89ལྗོངས་ཕྱིའི་མཐོ་རིམ་སློབ་གླིང་དང་སྨན་བཅོས་སྒྲིག་གཞིར་བསྐྱོད་དེ་བོད་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གསོ་སྐྱོང་ལ་ཞུགས་རྒྱུར་མངགས་ནས་ཕུལ་བྱུང་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་རྐང་འཛིན་པ་འབོར་ཆེན་ཞིག་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ནས་དགེ་རྒན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་ཞན་དང་། རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ཞན་པ། གསོ་སྦྱོང་གི་ཐབས་ལམ་མང་པོ་མེད་པ། གསོ་སྦྱོང་གི་མ་དངུལ་དཀོན་པ་སོགས་ཀྱི་ཞན་ཆ་རྣམས་ལེགས་ཆར་གྱུར་ནས་བོད་དང་ནང་སའི་དཔལ་འབྱོར་དང་ཚན་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་འབྲེལ་བ་བྱེད་པའི“སྦྲེལ་ཟམ”དང“སྒྲོག་ཐག”ཅིག་བཙུགས་ཡོད་པ་རེད།
ལོ་མང་རིང་། ཆབ་མདོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་གོང་འོག་མཉམ་འགུལ་གྱིས་འདེམས་སྐྱེལ་ཚན་པ་དང་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་མི་སྣ་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གསོ་སྦྱོང་ལ་ཞུགས་པའི་ཧུར་བརྩོན་རང་བཞིན་དང་རང་འགུལ་རང་བཞིན་སྐོང་འཐེན་གང་ལེགས་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གསོ་སྐྱོང་ལས་ཀའི“འགག་གནད”ལ་དམ་འཛིན་བྱས་ནས་བྱེད་ཐབས་ནུས་ལྡན་སྤྱད་དེ་སློབ་མའི་འདེམས་གཏོང་འགག་སྒོ་དང་བེད་སྤྱོད་འགག་སྒོར་དམ་འཛིན་ནན་པོ་བྱེད་པ་དང་། གདམ་གསེས་བྱེད་སྟངས་ལེགས་སུ་གཏོང་བ་དང་སྡེ་ཚན་དབར་གྱི་འབྲེལ་གཏུག་མཐུན་སྦྱོར་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་རྒྱུར་སྣང་ཆེན་བྱས་ནས་དམིགས་བསལ་གསོ་སྐྱོང་གི་སློབ་མར་དེ་བས་སྤུས་ལེགས་ཀྱི་གསོ་སྦྱོང་ཐོན་ཁུངས་བརྩོན་ལེན་བྱས་ཏེ་སློབ་སྦྱོང་ལ་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་བཏིང་བ་མ་ཟད། ཕུགས་ཕན་ལམ་སྲོལ་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་རྒྱུར་སྣང་ཆེན་བྱས་ནས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ལམ་ལུགས་ཅན་དང་། ཚད་ལྡན་ཅན། ཕུགས་ཕན་ཅན་བཅས་སུ་གྱུར་བར་བྱེད་པ་དང་། ལས་གནས་ཐོག་ཕྱིར་ལོག་བྱས་པའི་སློབ་མས་ནུས་པ་འདོན་རྒྱུར་སྣང་ཆེན་བཅས་ཀྱིས“རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་སྤྱི་ཐིང་གིས་སྣེ་ཁྲིད་ནས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་དམ་འཛིན་དང་། གྲོང་ཁྱེར་མི་སྤྱི་ཅུས་ཀྱིས་ཞིབ་ཕྲའི་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་པ། འདེམས་སྐྱེལ་ཚན་པ་ཁག་ཧུར་ཐག་ཞུགས་པ”བཅས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་མཉམ་འགུལ་ལམ་སྲོལ་ཆགས་པར་བྱས་པ་རེད།
གསོ་སྦྱོང་བྱེད་རིང་། དགེ་རྒན་དང་འབྲེལ་གཏུག་སྤེལ་རེས་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་ནས་དགེ་རྒན་གྱི་ཚན་ཞིབ་རྣམ་གྲངས་ལ་ཞུགས་ཏེ་སློབ་མའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་གཏུག་སྤེལ་རེས་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས་པ་དང་། རང་ངོས་ཀྱི་མི་འདང་ས་དང་ཚན་པ་དང་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་མཁོར་ལྟ་ཞིབ་དང་། བསམ་གཞིག འབྲེལ་གཏུག་བཅས་མང་ཙམ་བྱས་ཏེ་རང་ཉིད་ལ་དོན་དངོས་ལས་ཀའི་ཁྲོད་འཕྲད་པའི་གནས་ཚུལ་གསར་པ་དང་གནད་དོན་གསར་པ་དང་ཟུང་འབྲེལ་དང་གསོ་སྐྱོང་ཚན་པའི་སྤུས་ལེགས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་ཚན་ཞིབ་ཐོན་ཁུངས་གང་ལེགས་སྤྱད་དེ་སྦྱངས་པ་བེད་སྤྱོད་དང་། འཕྲལ་དུ་སྦྱངས་ནས་འཕྲལ་དུ་བེད་སྤྱོད། སྦྱོང་སྤྱོད་གཉིས་སྤེལ་བྱས་ནས་གསོ་སྐྱོང་ཚན་པ་དང་དགེ་རྒན་གྱི་བཀོད་སྒྲིག་རང་རྟོགས་ངང་དང་ལེན་ཞུ་བ་དང་། ཆ་འཕྲིན་ཕན་ཚུན་སྦྲེལ་མཐུད་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ། ཆབ་མདོའི་ཆེད་ལས་ལག་རྩལ་མི་སྣའི་གཟུགས་བརྙན་བཟང་པོ་བཏོད་དེ་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་ནན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་པ་རེད། །
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཀླུ་མོ་མཚོ།