text:
—- དབུས་གཙང་གི་སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ལ་བཤད་པའི་སྐད་ཆ།
ཐོག་མར་ངས་འདི་ནས་ཁྱེད་རྣམ་པ་ལ་འཚམས་འདྲི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་ཚོགས་གཙོ་ཡིས་མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་ལ་སྙིང་ཐག་པས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུས་པ་ཡིན། ངས་དབུས་སྐད་ཡག་པོ་ཞིག་བཤད་མི་ཤེས། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ངས་སྐད་ཆ་བཤད་པ་ཧ་མ་གོ་མཁན་ཡང་མང་བོ་ཡོད་སྲིད་ཀྱི་རེད། ཡིན་ནའང་སེམས་ཁྲལ་མ་གནང་རོགས། ངས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ་ནས་སང་ཉིན་གནིངས་ཉིན་དྲ་ཐོག་ཏུ་བཞག་གི་ཡིན། ཁྱེད་ཚོས་ཡིག་ཐོག་ནས་གོ་བ་ལེན་ཐུབ། ང་ནམ་རྒྱུན་ཁྲིམས་ལུགས་བཤད་སར་མགྲོན་འབོད་གནང་མཁན་བོད་པའི་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཡིན་ལ་ངའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་དེ་ཡང་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་ག་ཚོད་ཐུབ་ཐུབ་ཀྱིས་བཤད་གིན་ཡོད། ད་ལན་ཁྱེད་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་མའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་ང་མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་དེ་ལ་ང་སེམས་གཏིང་ནས་དགའ་བོ་བྱུང་། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱེད་ཅག་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་མ་འོངས་པ་ཡིན། ཁྱེད་ཅག་ནི་ང་ཚོའི་ལག་ནས་མི་རིགས་འདིའི་བདེ་སྡུག་གི་ཁུར་བོ་ཕྲག་ཏུ་ལེན་མཁན་དུ་གྱུར་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀའི་མི་རིགས་ལ་གཏམ་དཔེ་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་ཁྱེད་རང་མགྱོགས་པོར་འགྲོ་འདོད་ན་ཁེར་རྐྱང་ངང་སོང་། ཁྱེད་རང་རྒྱང་རིང་བར་འགྲོ་བསམ་ན་གྲོགས་དང་བཅས་པར་སོང་།“If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together” ཟེར། ང་ཚོའི་མི་རིགས་འདི་དར་རྒྱས་དང་དཔལ་ཡོན་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་བགྲོད་ལམ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱང་ཐག་རིང་བོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ང་ཁྱེད་ཅག་དང་མཉམ་དུ་འགྲོ་བར་འདོད། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་མཉམ་དུ་འགྲོ་དགོས།
དེ་རིང་གི་བརྗོད་བྱ་ནི་བོད་རིགས་སློབ་ཆེན་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་ན་ཁྲིམས་ཤེས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། ༡༩༩༤་ལོར་ངས་ཀྱང་འདི་འདྲའི་དྲི་བ་ཞིག་སེམས་ལ་བཅིངས་ནས་པེ་ཅིན་ན་ཡོད་པའི་ཀྲུང་གོའི་སྲིད་ཁྲིམས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་གི་སོང་། དེ་ནས་ངས་ལོ་གསུམ་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་སྦྱངས། སློབ་གྲྭ་དེ་ནང་དུའང་དབུས་གཙང་གི་ནང་ལོགས་སློབ་གྲྭ་འགྲིམས་པའི་བོད་རིགས་སློབ་མ་བཅུ་ལྷག་ཡོད། ང་ཚོའི་བར་ན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་དགའ་ཚོར་དང་མཛའ་བརྩེ་ཡི་འབྲེལ་བ་ཆགས། ཁོང་ཚོ་དང་ལྷན་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་དང་རོལ་རྩེད་བྱས་པའི་དུས་ཚོད་ནི་བརྗེད་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན། སྲིད་ཁྲིམས་སློབ་ཆེན་ནས་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་ངས་ད་དུང་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་བསམ་ནས་པེ་ཅིན་སློབ་ཆེན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་སྡེ་ཁག་གི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སྡེ་ཁག་ནས་ཡང་བསྐྱར་ལོ་གཅིག་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་གཉེར་བྱས། ངས་སྐབས་དེར་བོད་རིགས་སློབ་ཆེན་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་ན་ཁྲིམས་ཤེས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ཞེས་སེམས་ལ་བཅིངས་ཡོད་པའི་དྲི་བ་དེ་ལ་ལན་ད་དུང་རྙེད་ཚོར་མ་བྱུང་། ༡༩༩༨་ལོ་མཇུག་ནས་བཟུང་ང་མཚོ་སྔོན་ལ་ལོག་ནས་བོད་མིའི་འབྲོག་སྡེ་གཙོས་པའི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་བློ་འདྲིའི་ལས་དོན་ལོ་ཁ་ཤས་ལ་གཉེར་བའི་རྗེས་སུ། ངས་ད་གཟོད་གཞི་ནས་བོད་རིགས་སློབ་ཆེན་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་ན་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་སེམས་གཏིང་ནས་ངེས་ཤེས་རྙེད་པའི་འགོ་བརྩམས། ང་ཐོག་མར་སློབ་ཆེན་འགྲིམས་དུས་ངའི་ཆེད་ལས་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ནང་ཆོས་རྒྱལ་རབས་སོགས་ཡིན། དེ་ནས་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྐབས་སུ་ངས་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཁྲིམས་ཡིག་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཅེས་པའི་དེབ་ཅིག་མཐོང་བས། དེའི་ནང་གི་ཞལ་ལྕེ་དང་ཁྲིམས་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ངོ་མཚར་བའི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་དགའ་མོས་ཞེ་དྲག་བྱུང་། བོད་ཡིག་སློབ་ཆེན་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་ཁྲིམས་ལུགས་ཤིག་སྦྱངས་ན་ཡག་ས་རེད་བསམ། ངས་ཁྲིམས་ལུགས་སྦྱངས་འདོད་པ་དེའང་ང་རང་གི་གཉེན་ཉེ་དུ་ཞིག་ཁྱིམ་མཚེས་སྡེ་བ་དང་ས་རྩོད་ཆུ་རྩོད་བྱས་ཏེ་ཁོང་གིས་སྡེ་བ་གཞན་གྱི་མི་ཞིག་རྨས། ངའི་ཉེ་དུ་དེ་སྔགས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་སྔགས་རལ་ཡང་ཡོད། ཉེན་རྟོག་པས་ཁོང་བཀག་ཉར་ཟླ་གཅིག་གཉིས་ལ་བྱས་ཤིང་ལྟ་རྟོག་ཁང་ནས་ཉེན་རྟོག་པས་ཁོང་གིས་སྔགས་རལ་དེ་བཙན་གྱིས་བྲེགས་པས། ཁོང་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་ཕམ་ནས་ངའི་སར་ཡོང་སྟེ་ང་ལ་ཞུ་གཏུག་ཡི་གེ་ཞིག་བྲིས་སུ་བཅུག སྐབས་དེར་ངའི་སེམས་ལ་ཁྲིམས་ཤེས་རྒྱུ་ན་ངས་ཁོང་ལ་ཞུ་གཏུག་ཡི་གེ་ཡག་ཐག་ཆོད་ཅིག་འབྲི་ཐུབ་ཞེས་པའི་ཚོར་སྣང་ཤུགས་དྲག་ཅིག་སྐྱེས། དེའི་སྐབས་སུ་ང་རང་བོད་ཡིག་སློབ་ཆེན་དུ་ཡོད། དོན་རྐྱེན་འདི་དག་ནི་ངས་ཁྲིམས་ཤེས་འདོད་པའི་སྒུལ་ཤུགས་སུ་གྱུར། བོད་ཡིག་སློབ་ཆེན་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་ངས་ས་གནས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་ཁྲིམས་རྩོད་པའི་ལས་ཁུངས་ལ་སྐད་སྒྱུར་གྱི་ལས་ཀ་ལས། དེ་ནས་ཡིག་རྩལ་བཏངནས་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་ཆེན་ལ་འགྲོ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། ང་ཕ་ཡུལ་ལ་ཕྱིར་ལོག་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་ལས་ཀ་ལས་དུས། ནམ་རྒྱུན་ངའི་སར་ཡོང་ནས་བློ་འདྲི་བྱེད་མཁན་མང་ཆེ་བ་ཞིང་བ་དང་འབྲོག་པ་རང་ཡིན། ཁོང་ཚོས་རྒྱ་ཡིག་མི་ཤེས་པས་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་ཤེས་ཚོར་བྱུང་ཐུབ་གིན་མེད་པ་དེ་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་། ཡིན་ནའང་ཁོང་ཚོའི་ཁེ་ཕན་དང་ཐོབ་ཐང་ལ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་འདུས་པའི་མི་དང་ཚོགས་པ་གཞན་གྱིས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་གནོད་འཚེ་བྱས་ན་ཁོང་ཚོ་ཁ་བཙུམས་ནས་ཁ་རོག་གེར་མ་བསྡད་པར་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་བྱས་ཏེ་དྲང་བདེན་ཡོང་བ་ལ་རེ་བ་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་བྱུང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ད་ལྟའི་ཆར་བོད་ཀྱི་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་གང་འཚམས་ཤིག་ཤེས་ཡོད་པ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་མ་རེད། སྲིད་གཞུང་གི་བཀའ་དྲིན་མ་རེད། དེ་ནི་མི་གཞན་གྱིས་ཁོང་ཚོའི་ཐོབ་ཐང་ལ་གནོད་འཚེ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་གྱི་སུན་གཙེར་ལ་ཐབས་ཟད་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་ཆོད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རེད། ལྷ་ས་བར་ཁ་དཔེ་ཞིག་ཡོད། རྐྱང་ཐང་ནག་ཁར་ཐོན་ན།། རྟ་ལས་བོང་བུ་མགྱོགས་པ།། བོང་བུ་མགྱོགས་ནས་མ་རེད།། སྒལ་ཚིགས་ན་ནས་མགྱོགས་རེད་ཟེར། ང་ཚོར་འདི་འདྲའི་མང་ཚོགས་མང་བོ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སུ་གནས་ཡོད། བོད་ལ་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། ལྷག་པར་དུ་རོང་འབྲོག་ས་ཕྱོགས་ན་རྫོང་དང་རྫོང་ལ་ཁྲིམས་རྩོད་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་ལ་མཚོན་ན་ཁྲིམས་རྩོད་པ་རེ་ཟུང་མ་གཏོགས་མེད། ང་ཚོའི་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཆེད་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་དགོས། དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་པོ་ཡིན། ང་ཚོའི་མི་རིགས་འདིའི་ནང་དུ་ཁྱེད་ཅག་གི་ཕ་མ་སྤུན་མཆེད་སོགས་འདུས་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་དགོས།
དེ་ནས། ཁྱེད་ཅག་ཚང་མ་སློབ་ཆེན་སློབ་མ་ཡིན་པས། ཁྱེད་ཅག་གིས་རྒྱ་ཡིག་ཡག་པོ་ཞིག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཀྱང་ཁྲིམས་ཡིག་གང་འཚམས་ཤིག་ཤེས་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན་མི་གཞན་ལ་ལས་ཀ་ལས་ན་ངལ་རྩོལ་གན་གྱ་འཇོག་དགོས་པ་དང་། ཅ་ལག་རྫུན་མ་དང་རྒྱུ་སྤུས་ཚད་ལྡན་མིན་པ་ཉོས་ན་ཕྱིར་སློག་ཆོག་པ། ཉེན་རྟོག་དང་ཁྲིམས་འཛིན་པས་བཀག་ཉར་ཉེས་འཛུགས་བྱས་ན་དག་སེལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཚང་མ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ད་བར་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་གླུ་དབྱངས་ཉན་པའམ་གློག་བརྙན་ཞིག་ལ་བལྟས་ནའང་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་བྱ་ཤེས་སྲིད། ཁྱེད་ཅག་གིས་ཞང་ཀང་གི་རྩ་བའི་ཁྲིམས་ཤེས་རྒྱུ་རེད། ཞང་ཀང་གི་མི་དམངས་ལ་ཐོབ་ཐང་གང་གང་ཡོད་པ་ཕལ་ཆེར་ཚང་མས་ཤེས་རྒྱུ་རེད། དེས་མི་ཚད་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཨ་རིའི་རྩ་ཁྲིམས་དང་ཟིམ་ཕུ་སིན་གྱི་གྱོད་གཞི་(辛普森案) དང་མུ་རན་ཏྲའི་ཉེན་བརྡ་(米兰达警告) ལ་སོགས་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་ཁྱེད་ཅག་གིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག་གང་གང་ཡིན་པ་ཤེས་སམ། རང་སྐྱོང་ཁུལ་གང་གང་ལ་བོད་སྐད་ཡིག་ལས་དོན་གྱི་སྲོལ་ཡིག་མེད་པ་དང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག་ག་རེ་བྱས་ནས་མ་བཟོས་པ་རེད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་ཀྱི་ཨེ་ཡོད། མང་ཆེ་བས་ཤེས་ཡོད་ས་མ་རེད། ཁྱེད་ཚོ་ཕར་ཞོགས་བོད་ལྗོངས་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཆེ་དྲག་ཁག་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ཨུ་ཡོན་རྣམ་པས་ཀྱང་ཤེས་ཡོད་ཚོད་མ་རེད། ཉེ་སྔོན་བོད་ཡིག་མ་ཤེས་ན་ཁྲིམས་འགལ་རེད་ཟེར་བའི་དྲ་རྩོམ་ཞིག་ཨེ་མཐོང་། ཁྲིམས་ཡིག་དེ་བདེན་པ་རེད་ཨེ་འདོད། ཁྲིམས་ཡིག་དེ་ནི་ནུས་མེད་དུ་བཟོས་ཟིན་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཨེ་ཤེས། མང་ཆེ་བས་ཤེས་ཡོད་ས་མ་རེད། ང་ཚོར་རང་སྐྱོང་གི་ཆུ་ཚད་སྤུས་དག་པ་ཞིག་ཡོད་དགོས་ན་གནས་ཚུལ་དང་ཁྲིམས་ཡིག་འདི་དག་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས། རང་རང་ས་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག་དང་དེ་དག་ལག་ལེན་ལ་ཇི་ལྟར་འདེབས་དགོས་པ་དང་ཇི་ལྟར་འཐུས་ཚང་བར་བྱེད་དགོས་པ་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས། དེ་དག་ནི་ཡང་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ཡིན། རང་རང་ལ་ཐོབ་ཐང་གང་གང་ཡོད་པ་དང་རང་གི་མི་རིགས་ལ་ཐོབ་ཐང་གང་གང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་ན་ད་གཟོད་རང་གི་ཐོབ་ཐང་བསྲུང་ཐུབ། བོད་སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྲ་ཐག་ཐག་ཅིག་ཆགས་ན་ཁྱེད་ཅག་དང་ཁྱེད་ཅག་གི་མི་རབས་རྗེས་མ་ལ་འཚོ་བ་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པ་ཞིག་རོལ་ཐུབ་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་ཡིག་ཁོ་ནས་ང་ཚོས་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་གླགས་ཁེལ་གི་མ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་བཤད་རྒྱུན་ལ་གཙང་བོ་ནང་དུ་ཆུ་ཡོད་ན། ཆུ་ཕྲན་ནང་དུ་ཆུ་ཡིས་བཀང་ (大河有水小河满 ) ཟེར་བ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད། བོད་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁྱེད་ཅག་གི་མདུན་ལམ་གྱི་ཆེད་དུ་ཁྱེད་ཚོས་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་དགོས། དེ་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་པ་རེད།
རང་གི་སྐད་ཡིག་ཡག་ཐག་ཆོད་ཅིག་ཤེས་པའི་དུས་མཉམ་དུ་རྒྱ་ཡིག་ཀྱང་ཡག་པོ་ཞིག་སྦྱངས་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ཐམས་ཅད་རྒྱ་ཡིག་ནང་དུ་ཡོད་པ་དང་དེ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་མ་ཤེས་ན་ཁྲིམས་ཡིག་གི་ནང་དོན་མི་ཤེས། དཔེར་ན་དམངས་ཁྲིམས་ནང་གི་(债权) ཟེར་ན་བུ་ལོན་ཁོ་ན་མ་རེད་ལ་བུ་ལོན་ཁོ་ནས་མཚོན་ཐུབ་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཀྱང་མ་རེད། ཐ་སྙད་དེ་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་དགོས་ན་བོད་ཡིག་ཡག་ཐག་ཆོད་པ་དང་རྒྱ་ཡིག་ཡག་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་མ་ཤེས་ན་འགྱུར་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོང་ས་ཡོད་པ་མ་རེད། འཇར་པན་ལ་ཐ་སྙད་མང་པོ་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁོང་ཚོས་རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཇིའི་ཐ་སྙད་མང་པོ་ཞིག་སོར་བཞག་བྱེད་གི་ཡོད། ཁོང་ཚོ་དང་མི་འདྲ་བར་ང་ཚོར་མིང་ཚིག་གི་བང་མཛོད་དུ་གྱུར་ཡོད་པའི་རིག་གཞུང་ཡོད། འདུལ་བ་ཁོ་ན་ཡི་ནང་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་རྫོགས་མེད་པ་ཞིག་ཡོད། དེ་དག་དོན་དང་མཐུན་པར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་འདོད་ན་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ཡག་ཐག་ཆོད་ཅིག་མེད་ན་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་མི་ཐུབ། ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་ན་བོད་ཡིག་གི་ནང་དུ། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དུ་། བོད་མིའི་སེམས་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཆགས་ཡོད་བསྡད་པ་མ་ཟད། ཆུ་ཚད་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས་ཆགས་ཡོད་བསྡད་པ་དེ་ཤེས་ཐུབ་ལ་དེས་ཀྱང་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ནི་མི་གཞན་གྱིས་འཁེ་འཆེས་པའི་མི་རིགས་ཀླ་ཀློ་ཞིག་མིན་པ་ཤེས་ཐུབ། བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ནས་བཟུང་ང་ཚོས་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཉེས་ཆད་སྤངས་བ་རེད། དེ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་གཅིག་ལྷག་འགོར་བའི་རྗེས་སུ་ཡུ་རོབ་པའི་སེམས་ལ་ད་གཟོད་འཁོར་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། རྒྱ་རིགས་ཀྱི་སྣང་ངོར་ད་བར་དུའང་འཁོར་མ་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། མིའི་ཡན་ལག་གཅོད་པའི་ཉེས་ཆད་མེད་པར་བཟོ་ཐུབ་ན། མིའི་སྲོག་གཅོད་པའི་ཉེས་ཆད་ག་རེ་བྱས་ནས་བསྣུབས་མ་ཐུབ་པ་རེད། མི་རིགས་སྔོན་ཐོན་དང་རིག་གནས་སྔོན་ཐོན་ཅན་ཞིག་མིན་ན། འདི་འདྲའི་ལྟ་བ་དར་ཐུབ་གིན་མ་རེད་ལ་ལག་ལེན་ལ་འདེབས་སྲིད་པ་ཡང་མ་རེད། ཧྥེ་ལུ་ཕུན་(菲律宾)གྱིས་༡༩༨༤་ལོར་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཉེས་ཆད་མཚམས་བཅད་པ་རེད་ལ་ཡ་གླིང་གི་སྲོག་ཆད་སྤངས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཐོག་མ་ཡིན། ཡིན་ནའང་ལོ་འགའི་རྗེས་སུ་དཀའ་ངལ་སྣ་ཚོགས་འཕྲད་དེ་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཉེས་ཆད་སླར་གསོ་བྱས་པ་རེད། མི་ཕྱེད་སྲིན་པོར་སོང་ཡང་གཞོགས་ཕྱེད་ཁྲིམས་ལ་བསྟེན་དགོས་ཟེར། ཁྲིམས་ཤེས་ན་ང་ཚོའི་ཡིད་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་རིན་ཐང་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་དགའ་ཞེན་སྐྱེས་པ་མི་ཚད། ང་ཚོར་རང་གི་རིག་གཞུང་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་གདིང་སྤོབས་སྐྱེས་གི་རེད། ད་བར་ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱི་ཁྲིམས་གཞུང་གི་ནང་དུ་སྦྱོར་སྤྱོ་(行为无价值)དང་འབྲས་སྤྱོ་(结果无价值)ཡི་ལྟ་གྲུབ་གཉིས་ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་དང་རྒྱ་རིགས་ཁྲིམས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་གྲུབ་འདི་གཉིས་ཤིན་ཏུ་ཧ་ལས་པ་ཞིག་ཡིན་མདོག་སྟོན། ཡིན་ནའང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོ་གཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་སྔོན་ཏུ་བཅས་པའི་འདུལ་ཁྲིམས་དང་བསྡུར་ན། ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱི་བཅས་པ་དང་ལྟ་བ་འདི་དག་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་མ་རེད། དཔེར་ན་བརྐུ་ཕམ་གྱི་ཐོབ་བློ་ནི་ཡན་ལག་ཡིན་དགོས་པ་སོགས་ལ་དེང་རབས་ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཤེས་ཚོར་བྱུང་མེད། དེ་ནི་ཉེས་ཅན་ལ་ཉེས་ཆད་ཚད་ལྡན་མི་ཡོང་བའི་རྒྱུ་ཞིག་ཏུའང་འགྱུར་བཞིན་ཡོད། མི་ཞིག་གིས་སྒོར་མོ་ཁྲི་གསུམ་བརྐུས་ནས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཚར་བའི་རྗེས་སུ་དེ་ལ་ཉེས་ཆད་གཅོད་སྟངས་དང་། མི་གཞན་ཞིག་གིས་སྒོར་མོ་ཁྲི་གསུམ་བརྐུས་པའི་རྗེས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ལོང་མ་བྱུང་བར་འཕྲལ་དུ་ཤེས་ཚོར་བྱུང་ན་དེ་ལ་ཉེས་ཆད་གཅོད་སྟངས་སྔ་མ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་བཟུང་སྟེ། དེང་རབས་ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཉེས་བྱས་དེ་དག་ནི་གཞི་བསམ་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་གི་ཡན་ལག་ཚང་བའི་ཕམ་ཉེས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དངོས་གཞི་གཅིག་ལ་བརྩིས་ནས་ཆད་པ་གཅོད་གིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་འདུལ་བ་ནང་དུ་ཐོབ་བློ་ནི་བརྐུ་ཕམ་གྱི་ཡན་ལག་ལ་བརྩི་བས་མ་ཚང་ནས་དངོས་གཞི་མ་རྫོགས་པར་འདོད་གི་ཡོད། དྲང་བདེན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་ན། ཉེས་བྱས་མི་བྱེད་མཁན་ལ་དྲང་བདེན་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད་ཉེས་བྱས་བྱེད་མཁན་ལའང་དྲང་བདེན་བྱེད་དགོས། གནས་ལུགས་འདི་དག་ཁྲིམས་ཤེས་ན་ད་གཟོད་རྟོགས་ཐུབ། ང་ཚོའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་འདུས་པའི་རིག་གཞུང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དེ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུན་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཁྱེད་ཚོས་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་དགོས། འདི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་པ་རེད།
སྤྱིར་ང་འདི་ན་བཤད་རྒྱུ་མང་བོ་ཞིག་ཡོད། ངས་བཤད་འདོད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་དག་ཁྱེད་ཅག་གིས་སློབ་དེབ་ལས་མཐོང་མི་ཐུབ་ལ་དགེ་རྒན་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་བཤད་གི་མ་རེད། ཡིན་ནའང་དུས་ཚོད་དང་གནས་བབས་ཀྱི་དབང་གིས་ངས་དེ་རིང་མི་བཤད། ངས་བཤད་འདོད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དུས་སུ་ངས་མ་བཤད་ཀྱང་ཁྱེད་ཅག་གིས་ཤེས་ཐུབ། ཁྱེད་ཅག་ལ་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁྱེད་ཅག་ལ་འགན་ཁུར་ཆེན་པོ་ཡང་ཡོད། ཁྱེད་ཅག་གིས་སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་བྱེད་ཞོར་མི་ཚེ་ཡི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱང་རོལ་དགོས། དལ་འབྱོར་གྱི་མི་ལུས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་འགན་ཁུར་ཞིག་སྒྲུབ་པའི་ཆེད་ཁོ་ན་མ་ཡིན། མཛེས་སྡུག་མཐོང་བར་བྱ། བདེ་བ་ལོངས་སུ་སྤྱོད། ཤེས་བྱ་ཁོང་དུ་ཆུད། རང་དབང་དང་བདེ་སྐྱིད་ནི་མི་ཚེའི་སྙིང་བོ་ཡིན། མཐར་ཁྱེད་ཅག་གི་བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པར་སྨོན།


c: text/html

text:
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་བ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཏུ་སྐབས་དང་པོའི་ནང་པའི་ཚན་རིག་དང་ལྟ་གྲུབ་འཛིན་གྲཱའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན། ང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་སྐབས་རང་རེའི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་རྣམས་མི་ཉམས་པར་བདག་པོ་བརྒྱབ་ཐུབ་ན་བསམ་ནས་བསྡད་པ་རེད། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་བོད་ནས་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་དགེ་འདུན་པ་གཙོ་བོ་སེ་འབྲས་ཚོ་ནས་ཕལ་ཆེར་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཙམ་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པ་རེད། འདི་དག་ལ་བདག་པོ་རྒྱབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་གཞིས་ཆགས་ཆེན་པོ་ཚུགས་ཡོང་སྐབས་སྦག་ས་ཆོས་སྒར་ནས་བྱེས་ཀྱི་གདན་ས་གསུམ་གནས་སྤོ་བྱས་པ་དེས་མཚོན་ང་རང་ཚོའི་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཟུར་དུ་འཛུགས་རྒྱུའི་ཐོག་སྲིད་བློན་ནེ་རུ་མཆོག་གིས་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོ་བཞེས་པར་བརྟེན་ཧ་ཅང་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཡིན།
ང་ཚོར་སྐད་ཡིག་ཟུར་དུ་ཡོད་སྟབས་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཞིག་ཟུར་དུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ནེ་རུ་མཆོག་ལ་ཞུ་གཏུག་གནང་བ་ལྟར། ནེ་རུ་མཆོག་གིས་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་དང་སྦྲགས། རྒྱབ་སྐྱོར་ཧ་ལས་པ་གནང་བྱུང་། དེ་ནས་བོད་པའི་སློབ་གྲྭ་གསར་པ་འགོ་འཛུགས་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཞུང་ཆེན་རྣམས་མུ་མཐུད་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་རིས་སུ་མ་ཆད་པས་སློབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་དང་། དེ་རྣམས་བདག་པོ་རྒྱག་རྒྱུ་དེ་ཡིན།
དེ་ནས་རིམ་པས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པ་དང་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་དང་ལྷན་དུ་ཐུག་འཕྲད་སྐབས་ཁོང་ཚོས་མ་ཤེས་པ་མང་པོ་ཞིག་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་འདུག་བསམ་པའི་ངོས་རང་ལ་སྤོབས་པ་ཏོག་ཙམ་རྙེད་སྟབས་ཧམ་པ་ཏོག་ཙམ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་རེད། སོ་སོས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ནས་དར་བའི་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ་རིག་གཞུང་དེ་བདག་པོ་རྒྱག་བཞིན་པ་དེ་རྒྱ་ཆེ་ས་ནས་ཕན་ཐོགས་བྱེད་ཐུབ་ནས་བསམ་པ་ཞིག་དང་། ལྷག་པར་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱེད་བསམ་པ་རེད།
འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་ཞེས་མི་ཚང་མས་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཞི་བདེ་ཟེར་དུས་ནང་གི་ཞི་བདེ་ཞིག་དགོས་རེད་མ་གཏོགས་སེམས་ནང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་། ང་རྒྱལ་དེ་རྣམས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཞི་བདེ་ཡོང་ཟེར་བ་ཁག་པོ་རེད། དམིགས་བསལ་ཆོས་དད་མེད་མཁན་ཚོ་ཡིནའང་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱག་རྒྱུ་ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མིན་པ་དང་ཚད་མ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་སེམས་ལ་ཞི་བདེ་ཡོད་ན་ལུས་པོ་བདེ་ཐང་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དེ་ཚན་རིག་པས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་བཟང་ (Secular Ethics) ཞེས་བཤད་ཡོང་སྐབས་འཛམ་གླིང་ཚང་མར་ཁྱབ་ཐུབ་རྒྱུ་ཞིག་རེད།
ང་ཚོའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་དང་ཆགས་སྡང་གི་བློར་གཉེན་པོ་བསྟེན་སྟངས་འདི་ཡོང་ས་རྒྱ་གར་ནས་རེད། ནང་པའི་གཞུང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང་གཞན་ལ་འཆད་སྐབས་དམིགས་བསལ་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་བཤད་རྒྱུ་ཞིག་རེད། འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་མི་དུང་ཕྱུར་བདུན་ཅུ་ཙམ་ཞིག་ཡོད། མི་དུང་ཕྱུར་བདུན་ཅུ་ཡོད་ཁོངས་ནས་ཆོས་དད་མེད་མཁན་དུང་ཕྱུར་བཅུ་ཙམ་ཡོད་པ་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ང་རང་ཚོའི་དམིགས་བསལ་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་བཟང་ཐོག་ནས་ཕྱིན་ན་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ཐུབ་རྒྱུ་རེད།
ང་རང་ཚོའི་སློབ་གྲྭའི་ནང་ལ་མཚོན་ན་ཕ་མེས་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བྱེད་མཁན་ཡིན་སྟབས་སྤྱིར་བཏང་ཆོས་དད་མེད་མཁན་ཚོར་བཤད་པ་ལྟར་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་བཟང་ཟེར་བའི་སྐད་ཆ་དེ་བོད་པ་ནང་ཚགས་ལ་ངེས་པར་དུ་བཤད་དགོས་པ་མེད། གཞན་ལ་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་བཟང་བཤད་དུས་འབྲེལ་བ་ཡོད། ང་ཚོ་བོད་ནང་ཁུལ་ཕ་མེས་ནས་ཆོས་རྒྱལ་བཀའ་དྲིན་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་དགོངས་བཞེས་གནང་སྟེ་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་ལོག་ཏུ་བཟོས་པ་དང་། བོད་པའི་ཡི་གེ་དེའང་རྒྱ་ནག་ལས་དཔེ་མི་བླངས་པར་གཙོ་བོ་རྒྱ་གར་དེ་བ་ན་ག་རི་ཡི་གེ་ལས་དཔེར་བླངས་ནས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་བཟའ་དང་བལ་བཟའ་ལྷན་དུ་ཁྲུང་ས་སྐྱོན་པ་རེད། རྒྱ་མིའི་ཟ་མ་མང་པོ་བཞེས་ཡོད་ཀྱང་བློ་གཏད་ས་དེ་རྒྱ་གར་ལྟ་བུ་རེད་འདུག བོད་པའི་ཡི་གེར་མཚོན་ན་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེར་དཔེ་བལྟས་པ་ཞིག་ཡིན། ད་ཆ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་རྒྱ་ཡིག་ལས་བོད་ཡིག་འདི་ཧ་ལས་པའི་གནས་ཚད་མཐོ་བ་ཡོད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་འདི་ཧ་ལས་པའི་གྲུང་པོ་རེད་འདུག ཆོས་དེའང་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐུ་དུས་སུ་ཤུགས་གཙོ་བོ་བསྐྱོན་པ་རེད། དེ་དུས་རྒྱ་གར་ནས་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཡོད། ཅེས་སོགས་བཀའ་སློབ་སྩལ། །

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་ལྷ་ས་ནས་ཟླ་8ཚེས་18ཉིན་གློག་འཕྲིན་འབྱོར་གསལ། ཚེས་18ཉིན། གསར་འགོད་པར“2018ལོའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་དུས་ཆེན་གྱི་ཡོངས་བསྒྲགས་ཚོགས་འདུའི”ཐོག་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར། སྐབས་16པའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་དུས་ཆེན་དེ་ཟླ་8ཚེས་26ཉིན་ནས་ཟླ་9ཚེས་1ཉིན་བར་གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།
གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱུན་ལས་ཧྲེ་ཀྲང་གཞོན་པ་ཞུས་ཤང་གོ་ཡིས“སྐབས་འདིའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་དུས་ཆེན་ནང‘དུས་རབས་གསར་པ་བསུ། བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་གཞིས་རྩེ’ཞེས་པ་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོར་བྱེད་རྒྱུ་དང་། ཧེ་ལུང་ཅང་ཞིང་ཆེན་ཧའར་པིན་གྲོང་ཁྱེར་དང་བོད་ལྗོངས་གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་མཉམ་དུ་གཉེར་རྒྱུ་རེད། གཞིས་རྩེའི་ཚོགས་ར་གཙོ་བོའི་མཛད་སྒོ་ཟླ་8ཚེས་26ཉིན་འགོ་ཚུགས་རྒྱུ་དང་། ཧེ་ལུང་ཅང་གི་བྱེད་སྒོའི་གཟའ་འཁོར་ཟླ་9ཚེས་14ཉིན་འགོ་ཚུགས་རྒྱུ་རེད། བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཡུལ་གཉིས་སུ་ཚོང་དོན་ངོ་འཕྲད་གྲོས་མོལ་དང་། ཡུལ་སྐོར་འོས་སྦྱོར་ངོ་སྤྲོད། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་བཅས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་སྟོན་མོ་ཞིག་བཤམས་རྒྱུ་རེད་ཅེས་བཤད།
ཇོ་མོ་གླང་མའི་རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་དུས་ཆེན་རིང་བྱེད་སྒོའི་གཙོ་གཉེར་ཕྱོགས་ཀྱིས“ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ”འཁྲབ་སྟོན་དང་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་འགྲན་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་དང་རྫོང་ཆུས་18ཀྱི་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོའི་ཉིན་མོའི་རིག་རྩལ་སྐོང་འཁྲབ་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་རྒྱུ་མ་ཟད། ད་དུང་སྐབས་གསུམ་པའི“ཇོ་རིའི་ཕོ་ཉ”ཞེས་པའི་ཡུལ་སྐོར་གཟུགས་བརྙན་ཕོ་ཉ་དཔྱད་འདེམས་འགྲན་བསྡུར་དང་སྐབས་དང་པོའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་ཞིམ་ཟས་དུས་ཆེན། སྐབས་དང་པོའི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་དུས་ཆེན། སྣོད་བཅུད་རྐང་འཁོར་གྲོང་སྐོར་སོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ལུས་རྩལ་བྱེད་སྒོ་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད།
ཧའར་པིན་དུ་འཚོག་རྒྱུའི་ཧེ་ལུང་ཅང་གི་བྱེད་སྒོའི་གཟའ་འཁོར་ནང་གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤུས་ལེགས་རིག་རྩལ་ལེ་ཚན་གྱི་ཆེད་དོན་འཁྲབ་སྟོན་དང་། གཞིས་རྩེའི་མི་རིགས་ལག་ཤེས་བཟོ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན། གཞིས་རྩེའི་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན། རྡུལ་ཚོན་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེངས་སྟངས་འགྲེམས་སྟོན། ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་གཞིས་རྩེའི་ཡིག་གཟུགས་དང་པར་རིས་འགྲེམས་སྟོན་སོགས་བྱེད་སྒོ་15ཚུད་པ་ཡོད་པ་དང་གཞིས་རྩེའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རིག་གནས་བརྩམས་ཆོས་སྒྱུ་རྩལ་ཧའར་པིན་དུ་འགྲེམས་སྟོན་བྱས་ཏེ་ནང་སའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་མྱོང་རོལ་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་རེད།


text:
མུ་ཧ་མད།
མུ་ཧ་མད་ནི་དབྱི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞི་འདིངས་མཁན་དང་། ཁོང་གིས་ཁུ་རན་གསུང་རབ་ནི་ལྷ་མོ་གེབ་རི་ཨེལ་གྱི་ཁོ་བོར་ངག་ཐོག་ནས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཞེས་སྲུང་གི་ཡོད་པ་རེད།
ནང་དོན།
མི་ཚེ།[རྩོམ་སྒྲིག]
མུ་ཧན་མུ་ཏི་ནི་ད་ལྟ་དུས་རབས་༢༡གི་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ལུགས་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་དབྱི་སི་ལན་གྱི་སྟོན་པ་རེད། དེའང་དབྱི་སི་ལན་ནི་ཨ་རབ་ཀྱི་སྐད་དེ། རྗེས་འབྲངས་དང་ཞི་བདེའི་དོན་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་དེར་དད་པ་བྱེད་མཁན་ལ། མུ་ས་ལེམ་ཟེར་བ་ལ། ཨ་རབ་སྐད་དུ་རྗེས་འབྲངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་རེད།
མི་སྣའི་ཡིག་ཚགས།
ཁོ་རང་ནི་དུས་རབས་༧རུ། ཨ་རབ་ཕྱེད་གླིང་གི་མ་ཁའི་ཡུལ་གྱི་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྱུར་བའི་སྐུ་དྲག་ཅིག་གི་ཁྱིམ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་། ཡབ་ནི་ཁོང་མ་སྐྱེས་གོང་ནས་འདས་ཚར་བ་དང་། ཡུམ་ཡང་ཁོང་ལོ་ན་དྲུག་གི་སྐབས་སུ་གྲོང་པས། ཁོང་། ཆུང་དུས་ནས་ཨ་ཁུས་བདག་སྐྱོང་བྱས་ནས། ཕྱུགས་རྫི་དང་། ཚོང་ལས་རུ་ཁག་གི་རྔ་མོང་འདེད་མཁན་བྱས། དེའི་སྐབས་སུ། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ཡ་ཧུ་ད་པའི་ཆས་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་སྐད། ཁོ་རང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་སྐབས་སུ། ཡུགས་མོ་ཕྱུག་པོ་ཞིག་དང་ཆང་ས་བརྒྱབ་ནས། འཚོ་བ་ཇེ་བཟང་དུ་ཕྱིན། དེ་ནས། མ་ཁའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཞི་ལ་ཞེས་པའི་རི་ངོས་ཀྱི་བྲག་ཕུག་ཅིག་ཏུ། ཕོ་ཉ་ཀྲེ་པུ་ལུ་ཡེས་ཁུ་རན་གསུང་རབ་བསྟན་ཏེ། ལྷ་གཅིག་པུ་ཨན་ལའི་ལུང་བསྟན་ཐོབ་ནས། ལྷའི་ཕོ་ཉའི་གོ་འཕང་ཐོབ་སྐད། དེ་ནས་དངོས་སུ་དབྱི་སི་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱེད་མགོ་བརྩམས། དེའང་མ་ཁའི་སྐུ་དྲག་མང་པོ་ཞིག་ནི་སོ་སོ་ལ་དད་པའི་ལྷ་རེ་ཡོད་པས། ཁོ་ཚོས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མུ་ཧན་མུད་ཀྱི་ལྷ་གཅིག་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་ལ་དགག་པ་ཚ་མནན་བརྒྱབ་པས། སྤྱི་ལོ་༦༢༢ལོར། ཁོང་སློབ་འཁོར་ཁ་ཤས་ཁྲིད་དེ་མེ་ལྡི་རུ་བྲོས་བྱོལ་ཕྱིན། དེ་ནས་མེ་རྡིའི་གནའ་གནོན་མྱོང་མཁན་གྱི་ཞིང་པ་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྒྲགས་ནས་དེ་ཚོ་ཁོང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས། ཁོ་རང་ཅུང་སྟོབས་དང་ལྡན་པས། སྤྱི་ལོ་༦༣༠ལོར། དམག་ཁྲིད་དེ། མ་ཁའི་ཡུལ་དབང་དུ་འདུས། མ་ཁའི་ལྷ་ཁང་མང་པོ་བཤིག་ཅིང་། སྐར་རྡོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དབྱི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་པ་བྱེད་ཡུལ་དུ་གཏན་འཁེལ། དེ་རྗེས། མ་ཁའི་སྐུ་དྲག་མང་པོས། ཁོང་། ཆོས་ཀྱི་སྟོན་པ་དང་། དམག་གི་སྤྱི་དཔོན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་མ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་བྱས། དེ་ནས། ལྷ་གཅིག་ཨན་ལཱ་སྨྲ་བའི་དབྱི་སི་ལམ་གྱི་ཆོས་སྲིད་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་འགོ་བཙམས་པ་རེད།


text:
གཙོ་ངོས།>>
ཞིབ་འཇུག>>སྐད་ཡིག
པད་མ་བསམ་གྲུབ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༠༩ཚེས་༢༥ཉིན།
༄༅།། སུམ་ཅུ་བའི་རྣམ་བཤད་གཟུར་གནས་དགྱེས་པའི་གཏམ་ལས་བྱུང་བའི་དོགས་པ་ཆེ་ལོང་ཙམ་བརྗོད་པ།
པད་མ་བསམ་གྲུབ།
[གནད་བཏུས] བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བའི་དབང་ཕྱུག་ཉན་ཤུལ་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་མཆོག་གི་སུམ་ཅུ་བ་ནི་གཞན་ལས་ལེགས་བཤད་ཀྱི་ཆ་མང་ཞིང་དེ་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་དག་ལ་དགེ་མཚན་ལྡན་པར་བསྟན་ཡོད།
[གནད་ཚིག] སུམ་ཅུ་བ། འཇུག་ཡུལ། དཔེར་བརྗོད།
དེ་ལ་འདིར་སྐུ་ཚེ་སྐད་ཡིག་སློབ་གསོར་བསྟིམས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་ཉན་ཤུལ་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་སུམ་འགྲེལ་ལས་དོགས་གནད་འགའ་ཤས་དགོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མཁས་པའི་གསུང་ལ་ཅོ་འདྲི་བ་སོགས་གཏན་ནས་མ་ཡིན་ཏེ། སུམ་ཅུ་བ་འདིར་སྔོན་ཆད་མ་ཐོན་པའི་ལེགས་བཤད་ངོ་མཚར་བ་མང་བས་ན་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བརྡ་སྤྲོད་ཚད་ལྡན་དུ་བརྩི་ཆོག་ཆོག་ཅིག་ཏུ་སེམས་ཡོད། འདིར་རང་གི་རྨོངས་བློར་མ་འཚམ་པའི་དོགས་གནད་ཁ་ཤས་ལོགས་སུ་དགར་བ་ལ།
1. སླར་བསྡུའི་སྐབས་སུ་ནོ་བོ་ཏོ་གསུམ་སླར་བསྡུའི་ཕྲད་ལས་མིང་གཞན་ལ་མི་འཇུག་གསུངས་མོད། ཁ་སྐད་ཀྱིས་གང་ལ་འགྲོ་ནོ་རེད་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དང་། སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་གཙོ་བོ་དང་མཆུ་ཏོ་ལྟ་བུ་སླར་བསྡུ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ནོ་བོ་ཏོ་ཡང་ཡོད་དོ།། ཡང་སླར་བསྡུ་ནི་རྗེས་འཇུག་ལ་ལྟོས་དགོས་པའི་ཕྲད་ཡིན་པ་ལས་རྣམ་དབྱེ་མིན་པའི་གྲས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན་རང་གི་རྨོངས་བློར་ཡོད་དོ་ལྟ་བུ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་དང་སླར་བསྡུའི་གཞི་མཐུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡོད་པར་སྙམ། དེ་ལྟ་མིན་ན་སུམ་ཅུ་བའི་རྩ་བ་ལས་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་མ་བསྟན་པར་ཐལ་བ་དང་། རྟགས་འཇུག་ལས་ཆོས་དངོས་ལས་དང་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ཀ་བསྟན་པས་ན་སླར་བསྡུ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོོ་སྟེ་ཆོས་དངོས་ཞེས་པར་བཞག་ཆོག་པར་འདོད་པས་དཔྱད་དགོས། དཀར་ཡོལ་མ་གཅོག་གོ་ཞེས་དགག་སྒྲའི་སྐུལ་ཚིག་ལ་སླར་བསྡུ་མི་འཇུག་པར་གསུངས་པའང་ཡིག་སྟེང་དུ་འབྲི་མཁན་ཆེར་མེད་ཀྱང་སྐད་ཀྱི་གདངས་དག་པའི་ས་ཆ་འགར་དེ་མ་གཅོག་གོ་སོགས་བཤད་པས་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཕར་བསྟུན་ཚུར་བསྟུན་གྱི་ལམ་ལ་འགྲོ་ཅི་ཐུབ་བྱེད་དགོས་སྙམ། སླར་བསྡུ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་མཐར་འགྲོ་བར་གསུངས་པ་ལས་བདག་སྒྲའི་མ་དང་མོའི་མཐར་སྦྱར་བ་ལ་འདི་ནི་བཙུན་མའོ་ཞེས་པ་དང་དེ་ནི་བཙུན་མོའོ་ལྟ་བུ་གསུངས་མོད། བཙུན་མ་དང་བཙུན་མོ་ལ་འོ་སྒྲ་ཐོབ་ཀྱང་བདག་སྒྲ་ཞིག་མིན་པར་འདོད་དོ། །
2. ལ་དོན་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་དཔེར་བརྗོད་དུ། རྨ་རུ་སྨན་བཏབ། ཅེས་པ་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལས། སྒྲ་ནི་བརྗོད་འདོད་རྗེས་འབྲང་ཕྱིར། ། ཞེས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་འཚོལ་ན་མ་གཏོགས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལས་སུ་བྱ་བར་འགྲོ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ་དགོས་ཆེད་ལ་ལེགས་སོ། ། རྒྱུན་དུ་རྒྱལ་རབས་སུ་བལྟས། ཞེས་པར་རྒྱུན་དུ་ཞེས་པ་སྦྱར་ན་ཚེ་སྐབས་ཀྱི་ཤུགས་ཆེ་བས་རྒྱུན་དུ་ཞེས་པ་མ་སྦྱར་ན་འགྲིག་པར་སེམས། ལ་དོན་དགོས་ཆེད་ཀྱི་གོ་དོན་འཇོག་སྐབས་ཆེད་ཕྱིར་སླད་དོན་གྱི་སྒྲ་དངོས་སུ་ཡོད་པ་དང་། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ཚིག་ཟིན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་བཞི་པ་དགོས་ཆེད་ཅེས་གསུངས་པ་ཤིན་ཏུ་མད་ཅིང་། དེ་མིན་བྱེད་པོ་གང་གིས་བྱ་བའི་ཡུལ་ཞིག་ལ་ཕར་བྱ་བ་བྱས་པའི་རིགས་རྣམས་ལས་སུ་བྱ་བར་བཞག་ན་ཕན་ཚུན་མི་འཆོལ་ཞིང་སྒྲོས་གཙང་མ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ་ཅེས་པ་འདི་གང་གི་ཆེད་དུའམ་བྱ་བ་བྱས་པ་གང་གཙོ་ཆེ་བར་མ་བལྟས་པར་འདི་ཙམ་གྱིས་ཐག་བཅད་ན་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྤྱི་འགྲོས་དང་འགལ་འདུག་པས་ཤིན་ཏུ་གཟབ་དགོས་པའི་གནས་སུ་སྣང་། ལ་དོན་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དཔེར་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས་སུ། ཁྱི་ལའང་སྐྲག་ན་གཅན་གཟན་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་པའི་ལ་ཡིག་ནི་བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན་དུ་གཞི་འཛིན་པའི་ལ་ཡིག་ཅིག་གསུངས་པ་དེ་ལས་གཞན་དུ་འོས་མེད་པར་སྙམ། སློབ་ཁང་དུ་སློབ་མ་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཅེས་པ་གནས་གཞིར་གསུངས་མོད། བྱ་བ་བྱེད་པ་ཤུགས་ཆེ་བས་དཔེར་བརྗོད་འདི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པར་འཐད། ད་དུང་འདིའི་རྒྱབ་རྟེན་དུ། མིང་འོག་མའི་མཐར་ཡོད་དང་ལྡན་དང་མངའ་སོགས་ཀྱི་ཕྲད་ལས་ལ་དོན་གྱི་འོག་ཏུ་བྱ་ཚིག་ཙམ་ཡང་ཡོད་མི་འོས་པ་ག་ལ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་བདེན་དུ་ཆུག་ཀྱང་སློབ་ཁང་དུ་སློབ་མ་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཙམ་ཞིག་མིན་ནོ། ། འོ་ན་རང་ལུགས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན་བྱ་ཚིག་ཙམ་གྱི་བདུན་པ་ཅན་དག་ལ་སློབ་ཁང་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལྟ་བུ་ཡོད་སྒྲས་གསལ་བར་བྱེད་དགོས་སོ། །
ཉན་ཤུལ་པ་ཁོང་གིས་བྱ་ཚིག་ཙམ་གྱིས་བདུན་པར་འགྲོ་བའི་དཔེར་བརྗོད་ལ། སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན་དུ། གཡུལ་དུ་གོ་བགོས། གཡུལ་དུ་བསད། སྡིག་པ་ལ་འཇིགས། སེངྒེ་ལ་སྐྲག་སོགས་ཞེས་དྲངས་པ་ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་ན་དེ་ལྟར་གསུངས་པ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་པ་ཡིན་ལོས་ཆེ་བ་དེའི་དཔེར་བརྗོད་དང་བསྡུར་ནས་གཟིགས་ན་ཤེས་ཐུབ། སི་ཏུའི་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་ནང་ལ་བལྟས་ན་སི་ཏུ་ཚང་གིས་འདི་འདྲའི་དཔེར་བརྗོད་བཞི་རྩ་བ་ཉིད་ནས་བཞག་མེད་པས་དཔར་སྔ་མ་ཞིག་ན་ཡོད་དམ་ཅི་ཡིན་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དགོས་སོ། ། ཡང་ཉན་ཤུལ་ཁོང་གིས་པྲ་ཏིའི་སུམ་འགྲེལ་གྱི་རབ་གསལ་དུ་དཔོན་པོ་བཞུགས། ཞེས་པ་བྱ་ཚིག་ཡིན་ཡང་བདུན་པར་གསུངས་འདུག འོན་ཀྱང་། སྐབས་འདིར་བཞུགས་ནི་ཡོད་པའི་དོན་གྱི་མིང་རྐྱང་ལས་བྱ་ཚིག་ཏུ་གོ་མི་རུང་ངོ་། ། ཉན་ཤུལ་མཆོག་གི་སུམ་འགྲེལ་ལས། སྔ་འགྲེལ་འགའ་ཞིག་ཏུ། ལས་སུ་བྱ་བའི་དཔེར་བརྗོད་དུ། མདུན་ན་རྒྱུ། སེ་ར་ན་ཆོས་ཉན། ཞེས་བཀོད་མོད། གཡུལ་དུ་བསད་དང་། རབ་གསལ་དུ་དཔོན་པོ་བཞུགས་སོགས་ཁྱད་མ་མཆིས་པས་བདུན་པ་གནས་གཞི་ལས་མ་འདས་སྙམ་པས་བརྟག་པར་འཚལ་གསུངས་པར་ངོ་མ་བརྟག་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། མདུན་ན་རྒྱུ་དང་། སེ་ར་ན་ཆོས་ཉན། ཞེས་པའི་ཚེ་ན་ཡིག་དེས་ཡོད་པ་སྟོན་པ་བདེན་ཤས་ཆེ་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་རྒྱུ་དང་ཉན་པའི་བྱ་ཚིག་གཉིས་ཁྱད་གསོད་བྱེད་མི་རིགས་སོ། །
གཡུལ་དུ་བསད་དང་འདི་དག་ལ་ཁྱད་མ་མཆིས་པ་བདེན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་གཡུལ་དུ་བསད་བདུན་པར་འཇོག་མི་བཏུབ་བོ། ། རབ་གསལ་དུ་བཞུགས་ཞེས་པ་དང་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་ཆེ་སྟེ། བཞུགས་འདི་བྱ་ཚིག་ལ་གོ་བ་བླངས་ཚེ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་དང་། མིང་རྐྱང་གི་ཡོད་པའི་དོན་ལ་གོ་ཚེ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་དོ། །
3. ལ་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དེ་ཉིད་ལ་དཔྱད་པ་ཡག་པོ་གནང་འདུག་ཅིང་། ན་ལ་གཉིས་མི་འཇུག་པར་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཏེ་དཔེར་བརྗོད་མ་བཞག་པ་ནི་གཞན་དུ་བལྟ་དགོས་པ་དང་རང་རང་གི་བློ་གྲོས་འཁྱུག་པའི་བགོ་སྐལ་ལོ། ། ལ་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་ཚེ་སྐབས་ཀྱི་དཔེར་བརྗོད་ནང་དུ། ཚེས་གཉིས་སུ་ཉི་མ་ལྡོག ཅེས་གསུངས་པ་འདིར་ཉེར་གཉིས་ལྟ་བུའི་ཉེར་ཆད་པ་མིན་ན་ཅུང་མི་འགྲིག་སྟེ། སྐར་རྩིས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན་དབྱར་ཉི་ལྡོག་དང་དགུན་ཉི་ལྡོག་གང་ཡིན་ཡང་མར་ངོ་ཞིག་ལས་ཡར་ངོར་མི་འབྱུང་བར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད། བོད་ཟླ་དང་པོར་འབྲུག་སྒྲ་སྒྲོག ཅེས་པའི་ར་ཡིག་ཚེ་སྐབས་ཡིན་ཡང་སྒྲོག་འདི་བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག་ཡིན་པས་འབྲུག་སྒྲ་གྲགས་ཞེས་འདིའི་ཁ་གཏད་ཀྱི་བྱེད་མེད་ལས་ཚིག་འབྲི་དགོས། ཐོ་རེངས་སུ་གནམ་གྲུ་འཕུར་བ་ཞེས་པའི་རེངས་ལ་གི་གུ་མི་དགོས་མོད། སྤྱིར་ན་ཡིག་ནོར་མང་ཤོས་གཏགས་ནོར་ཡིན་པ་ལས་རྩོམ་མཁན་གྱིས་མ་མཁྱེན་པ་ག་ལ་ཡིན། དེང་སང་མང་མང་གིས་སྐྱ་རེངས་དང་ཐོ་རེངས་ཞེས་རེངས་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་གཅིག་པ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་པས་འདི་ནི་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་ཏེ་བརྗོད་པ་ཡིན། དེ་མིན་གཞུང་འདིའི་ནང་གི་ཡིག་ནོར་གཞན་དག་དབྱུང་བའི་ལས་སུ་ཞུགས་མེད།
4. ཨི་ལྡན་གྱི་རྣམ་དབྱེའི་སྐབས་སུ། ཚད་མའི་ལུགས་ལ། རི་དམར་པོོ་ཞེས་བརྗོད་ཚེ། དམར་པོོ་ཁྱད་གཞི་དང་། རི་ཁྱད་ཆོས་སུ་འཇོག་ཅེས་པ་ཡང་མིན་པ་འདྲ་སྟེ། དམར་པོ་ཁྱད་ཆོས་དང་། རི་ཁྱད་གཞི་རུ་འཇོག་དགོས་པ་སྒྲའི་མི་རྟག་པ་བཞིན་ནོ། ། བྱེད་པ་པོོ་གཞན་དང་དངོས་སུ་མ་འབྲེལ་བའི་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པའི་དཔེར་བརྗོད་ལ། ལག་པས་དཀར་ཡོལ་ཤོར། ཞེས་གསུངས་པའི་ཤོར་ནི་བྱེད་པ་པོ་གཞན་དང་དངོས་སུ་མ་འབྲེལ་བའི་ཚིག་ཡིན་པ་བདེན་མོད། དེ་ལ་ལག་པས་དཀར་ཡོལ་བཏང་ཞེས་བྱེད་པ་པོོ་གཞན་དང་དངོས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཚིག་འབྲི་དགོས་པ་ལས་ལག་པས་དཀར་ཡོལ་ཤོར་ཞེས་བྱེད་སྒྲ་ཐོབ་པ་ཞིག་བོད་རང་གི་བརྡ་སྐད་དུ་འབྱུང་མི་འོས། གལ་ཏེ་བརྡ་འདི་འདྲ་ཞིག་སྤྲོད་པ་འབྲི་ཚེ་ལག་པའི་དཀར་ཡོལ་ཤོར་ཞེས་འབྲེལ་སྒྲ་སྦྱོར་དགོས་སོ། །
5. ཡང་ཉན་ཤུལ་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་མཆོག་གི་སུམ་ཅུ་བའི་རྣམ་བཤད་གཟུར་གནས་དགྱེས་པའི་གཏམ་དུ། དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེས། མིང་གི་ཐོག་མའི་དེ་སྒྲ་ནི། ། ཐ་སྙད་འདས་མ་ཐག་པ་དང་། ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་གཉིས་ལ་འཇུག ། ཅེས་འཇུག་ཡུལ་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པར་མཛད་པ་དང་། འཇུག་ཡུལ་གཉིས་པོ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་མིན་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རང་འགྲེལ་ནི་མེད་པས། དགོངས་པ་ཇི་བཞིན་ལོན་དཀའ་ནའང་དོན་དུ་ལྷག་བཅས་ཀྱི་དེ་སྒྲ་ལས་གཞན་པའི་དེ་སྒྲ་ཐམས་ཅད་སྦྱར་ཡུལ་དངོས་སུ་གསལ་མི་གསལ་ཇི་ལྟར་ཡང་། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཞིག་ལ་སྦྱར་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས་འཇུག་ཡུལ་ཁག་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པར་མཛད་པའང་། གཅིག་ཏུ་ན་ལྷག་བཅས་ཀྱི་དེ་སྒྲ་དང་། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སམ་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་ལ་སྦྱོར་བ་གཉིས་སུ་གོ་དགོས་པའམ། ཡང་ན་ལྷག་བཅས་ཀྱི་དེ་སྒྲ་ལྷག་བཅས་ཀྱི་ཕྲད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བསྟན་ཟིན་པས་འདིར་འཇུག་ཡུལ་གཉིས་སུ་གསུངས་པ་ནི་དེ་སྒྲ་སྦྱར་ཡུལ་ཞིག་ཐོག་མར་བཀོད་ཅིང་། གཤམ་དུ་དེ་ཞེས་པས་གོ་ཆོད་པ། དཔེར་ན། རི་བོ་དེ་མཐོ་ཞིང་བརྗིད་ཆགས་པ་ཞིག་འདུག དེའི་རྩེ་མོ་ནི་སྤྲིན་གྱིས་གཡོགས། དེ་ན་རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་བདེ་བར་རྒྱུ། དེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་རི་ཕྲན་དུ་མས་བསྐོར་ལྟ་བུ་དེ་སྒྲ་སྦྱར་ཡུལ་རི་བོ་ཐོག་མར་བཀོད་པའི་འོག་ཏུ་དེ་སྒྲ་སྦྱར་བས་འཐུས་པའི་རིགས་ལ་ཐ་སྙད་འདས་མ་ཐག་པ་ཞེས་གོ་དགོས་པ་དང་། དེ་སྒྲ་སྦྱར་ཡུལ་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཚིག་ཟིན་དུ་ཡོད་མེད་ཇི་ལྟར་རུང་ལྷག་བཅས་མིན་པའི་དོན་མཐའ་དག་སྟེ་དཔེར་ན། ལྟོ་ལྡིར་ཞབས་ཞུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དེ་ནི་བུམ་པའོ། ། ཀ་བ་དེ་ནི་ཟུར་བརྒྱད་པ་ཞིག་གོ ། ངའི་སྡོད་ཁང་དེ་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་སྐད་ཆ་བཤད་པ་དེ་བདེན་པ་རང་རེད། ཁར་རྩང་གི་དོན་དེ་སུ་ལའང་མ་ཤོད། སོགས་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྦྱོར་གྱི་དེ་སྒྲ་ཞེས་བརྗོད་དེ་གྲངས་གཉིས་པོ་དེར་དགོངས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་བརྟག་པར་འཚལ། ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ལྟར་ཏེ། དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་ཁོང་གིས་མཛད་པའི་རང་འགྲེལ་ནི་ཡོད་ཅིང་ཁྱབ་གདལ་དུ་མ་གྱུར་པས་ཁོང་གིས་མ་གཟིགས་པ་སྟེ། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལས། མ་མཐོང་ཕྱིར་ན་མེད་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་དགོངས་གཞི་རྨ་མེད་པ་འདི་ལྟར་རྟོགས་དགོས། དེས་ན་རང་འགྲེལ་ལ་བལྟས་ན་འདིའི་འཇུག་ཡུལ་གཉིས་ནི། ཉན་ཤུལ་པ་ཁོང་གིས་དཔྱད་པ་གནང་བའི་དཔྱད་པ་ཕྱི་མ་སྟེ། གཤམ་དུ་དེ་ཞེས་པས་གོ་ཆོད་པ་ཅན་ཏེ། རང་འགྲེལ་ལས། མིང་གི་ཐོག་མའི་དེ་སྒྲ་ནི། ། ཐ་སྙད་འདས་མ་ཐག་པ་དང་། ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་གཉིས་ལ་འཇུག ། ཅེས་པ་ནི་མིང་གི་ཐོག་མར་ཡོད་པའི་དེ་སྒྲ་དོན་མང་པོར་འཇུག་པར་བཤད་ཀྱང་མདོར་བསྡུས་ན་གཉིས་ཏེ། ཐ་སྙད་འདས་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་གཉིས་ལ་འཇུག་པ་ལས། དང་པོ་བརྗོད་ཚུལ་དེ་ཉིད་ལ་ཐད་ཀར་བཏགས་པའི་འདས་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི། མི་གཞོན་པའོ། ། དེ་གཟུགས་རིང་ངོ་། ། དེ་ངོ་ཞེང་ཆེའོ། ། དེ་སྐད་སྦོམ་མོ་ལྟ་བུ་དང་། གཉིས་པ་དངོས་སུ་མི་གསལ་ཡང་དེ་སྒྲའི་ཤུལ་དུ་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཞིག་སྦྱོར་རྒྱུ་ཡོད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་ལ་འཇུག་པའི་དཔེ་ནི། དེ་ལ་ལྟོས་ཤིག དེ་མ་ཤོག་ཅིག དེ་ཁྱེར་ཤོག ལྟ་བུ་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །
གཞན་ཡང་། ཉན་ཤུལ་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་མཆོག་གིས། སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན་དུ། གསེར་གྱིས་བྱུག་ཅེས་པ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའི་དཔེར་བཀོད་གནང་བར་བརྟགས་ན་གསེར་འབྱུག་བྱེད་དུ་གོ་དགོས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། རི་མོ་མཁན་གྱིས་པིར་གྱིས་ཤིང་ལ་གསེར་བྱུག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྦྱོར་ནི། རི་མོ་མཁན་བྱེད་པོ་དང་། པིར་བྱེད་པ། གསེར་བྱུག་བྱའམ་བྱུག་རྒྱུར་གོ་དགོས་པས་གསེར་ལ་བྱེད་སྒྲ་སྦྱར་འོས་མིན་དང་། དེ་བཞིན་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པའི་བསྟོད་པ་ལས་ཀྱང་། དཔྲལ་བར་སིནྡྷུ་ར་ཡིས་ལེགས་པར་བྱུགས། ། ཞེས་པའི་སིནྡྷུ་ར་ལ་བྱེད་སྒྲ་སྦྱར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལའང་བརྟག་པར་འཚལ། ཞེས་གསུངས་པ་ལ་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། བྱུག་བྱ་གང་གིས་བྱུགས་པ་རེད་ཅེས་དྲིས་ཚེ་གསེར་དང་སིནྡྷུ་ར་ཡིས་བྱུགས་པ་རེད་ཅེས་ལན་གདབ་དགོས་པས་འདི་གཉིས་ལ་བྱེད་སྒྲ་ལས་གཞན་འགྲིག་པའི་ཐབས་མེད་དོ། ། ཞོར་དུ་དབང་གིས་དང་རྐྱེན་གྱིས་ཞེས་པ་གཉིས་ལ་པས་དང་བས་ཀྱི་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་མེད་ཀྱང་དོན་དུ་པས་དང་བས་ཀྱི་དོན་དང་ཁྱད་མེད་གསུངས་པ་ལ་འདི་འདྲ་སྙམ་སྟེ། འབྲི་སྲོལ་ཡང་ཡོད་ནི་ཡོད་དེ་དེ་ལ་དབང་བས་འདི་ལྟར་རོ་ཞེས་དང་དེའི་རྐྱེན་པས་འདི་ཡིན་སོང་ལྟ་བུ་ཟེར་ཆོག་པའོ། ། རྒྱན་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་སུ། བསྣན་པ་ནི་བསྐྱར་བའི་དོན་ཏེ། གསུངས་པ་ལ་ད་དུང་ཞིབ་ཆ་ཞིག་འབྱེད་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་སྤྱིར་བསྣན་པ་དང་བསྐྱར་བ་ནི་འགལ་བ་མིན་མོད། དེ་གཉིས་ལ་དོན་ཐ་དད་དུའང་ཡོད་དེ། བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྤྱི་རྣམ་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས་ལས། བསྐྱར་བ་དོན་སྔ་མ་ཉིད་ཡང་བསྐྱར་བལྡབས་པ་ཙམ་ཡིན་ལ། བསྣན་པ་ནི་དོན་སྔ་མ་བལྡབས་པ་མ་ཡིན་པར་སྔ་མའི་སྟེང་དུ་གཞན་ཞིག་བསྣན་པ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པས་མཚོན་ནུས་སོ། །
6. བདག་སྒྲའི་དཔེར་བརྗོད་ལ་མཁས་པ་དང་བླུན་པོ་ལྟ་བུ་བཞག་པ་ལ་བརྟག་དགོས་པར་སེམས་ཏེ། འདིའི་པ་དང་པོ་གཉིས་མིང་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་པས་བླ་མ་ཞེས་པ་དང་འདྲ་ཞིང་། སྐྱེས་བུའི་རྟགས་ལྡན་ཙམ་གྱིས་བདག་སྒྲར་བཞེད་མཁན་སུ་ཡང་མེད་དོ། ། ཡང་བླ་མ་བདག་སྒྲར་མི་འཐད་མཁན་མང་ཞིང་མཁས་པ་དང་བླུན་པོ་འཇོག་མཁན་ཡོད་ཅེ་ན། མཁས་ཞེས་སྦྱར་ཚེ་པ་དང་བླུན་ཞེས་སྦྱར་ཚེ་པོ་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་འདྲེན་པས་དངུལ་བུམ་ཞེས་ཚེ་དངུལ་གྱི་བུམ་པ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོན་པ་དང་འདྲ་སྟབས་བླ་མ་ལྟ་བུ་ལས་མ་འདས། དེ་གཉིས་ནི་བདག་སྒྲ་ལ་ཞིང་བ་ལྟ་བུ་སྦྱར་བ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། ཞིང་ཞེས་པའི་ཚེ་ས་ཞིང་ལྟ་བུར་གོ་བ་དང་བ་སྦྱར་ཚེ་ཞིང་ལས་བྱེད་མཁན་ཡིན་པར་སྟོན་པ་དང་མཁས་ནི་པ་མ་སྦྱར་ཡང་མཁས་པ་ལས་ལོགས་སུ་གོ་རྒྱུ་མེད་པས་མིང་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་མ་གྲུབ་ལ་འདི་འདྲའི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་དོ། ། གཉེར་པ་དང་གཅོད་པ་པོ། ཟ་བ་པོ་སོགས་བདག་སྒྲར་འགྲོ་ཡང་པ་བའི་ཐོབ་ཐང་སྦྱོར་ཚུལ་མི་འགྲིག་པར་འདོད། བདག་སྒྲའི་ཐོབ་ཐང་ལ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་གཏན་ཁེལ་ཞིག་མཛད་མེད་སྟབས་མཁས་པ་སོ་སོའི་བཞེད་ལུགས་མ་འདྲ་བ་ཡང་ཡིན་སྲིད། འོན་ཀྱང་། གཞུང་རྙིང་ཤོས་ལ་གཏུགས་ན་རྔོག་ལོ་ཙཱ་པའི་དག་ཡིག་ཉེར་མཁོ་བསྡུས་པ་དང་ཞ་ལུ་ལོ་ཙཱ་པའི་དག་ཡིག་ཟ་མ་ཏོག་སོགས་སུ་ག་ད་བ་ས་ན་མ་བཅས་ལ་པ་དང་། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་མཐར་པ་དང་བ་གཉིས་ཀ་གསུངས། ཕྱིས་སུ་རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་དང་ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ཚང་སོགས་ཀྱིས་ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱི་མཐར་པ་བའི་ཁྱད་མེད་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བ་ཡིག་གསུངས་པ་ལྟར་བྱས་ན་ཡུལ་སྐད་གདངས་དག་པ་འགའི་སྐད་དུ་མཐུན་པ་དང་གཅིག སུམ་ཅུ་བའི་བདག་སྒྲའི་ཐོབ་ཐང་ལ་མཐུན་པ་དང་གཉིས། མ་ཟད་རྟགས་འཇུག་གི་རྟགས་མཚུངས་དྲངས་པ་ལ་ཡང་མཐུན་པ་དང་ཕྱོགས་གསུམ་གྱིས་འགྲིག་སྟབས་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀར་བསྟུན་རྒྱུ་ནི་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེང་གི་པ་པོ་བ་བོའི་སྦྱོར་ཚུལ་ནི་སྐད་དང་སུམ་རྟགས་གཉིས་ཀའི་གང་གི་དགོངས་པར་ཡང་མི་མཐུན་པའི་ནོར་བ་རྒྱུན་འབྱམས་ཤིག་ཏུ་བསམས་ནས་ཡོད། མ་མོའི་བདག་སྒྲ་ལ་བཙུན་མ་དང་མཛེས་མ། གཞོན་ནུ་མ། གནས་མོ། བདག་མོ། བཙུན་མོ་སོགས་མོ་རྟགས་ཅན་བཞག་མོད། དེ་ནི་མི་འཐད་དེ། པུ་ལིངྒའི་སྒྲ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་དངོས་སུ་གསུངས་མོད། དེ་ལ་ཡང་མཁས་པ་མང་པོས་འགྲེལ་ཚེ་ཁ་ཅིག་གིས་པུ་ཞེས་པ་པ་སྡེ་ལ་གོ་མོད། མཁས་པ་ཕལ་ཆེ་བས་པུ་རུ་ཥའི་ཚིག་བསྡུས་པ་སྟེ་སྐྱེས་པའི་རྟགས་ཅན་དུ་འགྲེལ་བ་ནང་བཞིན་མོ་རྟགས་རྐྱང་པ་སྟོན་པ་བདག་སྒྲར་འཇོག་པར་མ་འཐད། ཡང་ཉན་ཤུལ་མཁྱེན་རབ་འོད་གསལ་མཆོག་གིས། ཆ་ལ་པ་ཞེས་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་རྡོར་གྱི་གཞུང་དང་ཁུངས་བཅོལ་ཏེ་ཁམས་པ་ཞེས་སྦྱར་མོད། དབྱངས་ཅན་གྲུབ་རྡོར་གྱི་དགོངས་པ་དངོས་ནི་ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་རྣམས་བདག་སྒྲ་ཆར་གྱུར་ཚེ་པ་དང་ཡར་གྱུར་ཚེ་བ་ཞེས་པ་ཡིན་པ་ལས་ག་ད་བ་ས་ན་མ་བཅས་པ་གང་ཡིན་ཡང་ཆ་ཡིན་ཚེ་པ་སྦྱོར་ཞེས་པ་མིན་པས་ཁམས་པ་ལྟ་བུ་དགོངས་གཞི་དང་འགལ་ལོ། ། ཡིན་ཡང་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་འདི་ཡང་འཐད་པར་མ་མཐོང་། དེ་བས་འདིའི་ཐད་སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན་ལས། ལྷ་ས་བ། སེ་ར་བ་ལྟ་བུ་རྣམས་ནི་གྲོང་བའི་ཕལ་སྐད་ཙམ་དུ་ཟད་པས་དཔེར་མི་འོས་ཏེ། དེ་འདྲ་ལ་ཡིད་རྟོན་འཆའ་ན་ནོར་བ་མང་པོའང་ཁས་ལེན་དགོས་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་དག་དག་པར་འདོད་ན། ལྷ་ས་པ། སེ་ར་པ་ལྟ་བུར་བརྗོད་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞེས་པའི་ལུང་དྲངས་པ་སི་ཏུ་ཚང་ལ་ཡང་བདེན་ཁ་སྟེར་དཀའ་བའི་གནས་སོ། །
སྨྲས་པ། མཁས་པའི་བཀའ་དྲིན་ནམ་ཡང་དྲན་པར་རིགས། ། གསུང་ལ་རྒོལ་བའི་སྟངས་ཀ་ཡེ་ནས་མིན། ། ཤེས་ལོ་ཆུང་ཡང་ང་རྒྱལ་འཕྱུར་བ་མིན། ། དེ་བས་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་སྙིང་ནས་བཤགས། །
དྲ་ཚིགས་འདིའི་པར་དབང་གངས་ལྗོངས་ཉི་གཞོན་དྲ་བར་དབང་བས་ཕན་ཚུན་ལ་དབང་བཅོལ་མ་བྱས་གོང་རང་དགར་མི་སྤྱོད་པར་མཁྱེན།
དྲ་ཚིགས་དཔང་རྟགས།蜀ICP备14009601号-1


text:
རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཞིག་ལ་ལན་དུ་བཏབ་པ།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། སྐྱབས་ཆེན་ལགས་ཁམས་བཟང་། ད་ལོར་གསར་རྩོམ་གྱི་འཆར་གཞི་དང་དཔེ་ཀློག ཡང་ན་རྩོམ་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ཀ་ཅི་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
ལན། ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ང་ནི་ལུས་ཀྱིས་མི་ལྕོགས་པའི་ཁུར་བོ་འཁུར་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས་རྩོམ་རིག་དྲ་བའི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་དཔེ་ཀློག གསར་རྩོམ། ཡིག་སྒྱུར་སོགས་ལས་ཀ་མང་པོ་ཡོད། ད་ལོ་ངས་སྒྲུང་གསར་བ་ཁ་ཤས་དང་སྙན་ངག་འགའ་ཞིག་བྲིས་ཟིན་ལ་ཚན་རིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་རེ་གཉིས་ཀྱང་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཟིན། ཉིན་འདི་གར་ཨ་རིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཝེ་ལེམ་ཧྥོ་ཁུ་ནེར(William Faulkner)གྱིས་སྒྲུང་དེབ་གྲགས་ཅན《སྐད་སྒྲ་དང་ཁྲོས་འཁྲིགས》(The Sounds and the Fury)ཀློག་བཞིན་དུ་དེ་ངོ་སྤྲོད་པའི་རྩོམ་ཞིག་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་བཞིན་ཡོད། ད་ལོའི་འཆར་གཞི་གཅིག་ནི་ཉིན་འདི་གར་དྲ་ལམ་དུ་མུ་འགོད་བྱེད་ཀྱིན་པའི་སྒྲུང《རླུང་ནང་གི་དུས་ཚོད》ཅེས་པ་ཅུང་རིང་བོ་ཞིག་བྲི་བ་དེ་ཡིན། འཆར་གཞི་གཞན་དག་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དུ་ངེས་པས་འདིར་གསལ་པོར་བཤད་མི་ཕོད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་རང་གསར་རྩོམ་ལ་འཇུག་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་གནས་བབ་དང་ད་ལྟའི་རྩོམ་སྟེགས་ཀྱི་གནས་བབ་གཉིས་བསྡུར་ཚེ་གང་ཞིག་གིས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡག་པོ་སྟེར་ཐུབ།
ལན། ང་གསར་རྩོམ་ལ་འཇུག་སྐབས་ཀྱི་དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་བ་ནི་ཤོག་རྩོམ་གྱི་དུས་སྐབས་དང་ད་ལྟ་ནི་དྲ་རྩོམ་གྱི་དུས་སྐབས་རེད་སྙམ། དུས་སྐབས་འདི་གཉིས་ཀར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པས་དེ་གཉིས་ཀས་ཚོར་བའང་མི་འདྲ་སྟེར་ཐུབ་ཀྱིན་འདུག དྲང་མོར་བཤད་ན་ངས་སྔོན་མར་སྙན་ངག་འབྲི་བྱེད་ཀྱི་སྨྱུ་གུ་དང་དེང་གི་རྩིས་འཁོར་གྱི་མཛུབ་གཞུང་གཉིས་ལས་གང་ཞིག་ཡག་པ་བཤད་མི་ཐུབ། སྔོན་མར་ཚགས་དེབ་ཏུ་རྩོམ་འགོད་པའམ་ཡང་ན་རྩོམ་རྣམས་དེབ་ཅིག་ཏུ་བཟོ་མ་ཐུབ་ཚེ་ཀློག་མཁན་རེ་གཉིས་ལས་མེད། དེ་ལའང་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཡོད། དེང་སང་ཁྱོད་ལ་འཆར་སྒོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་ཚེ་དགོད་ས་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱང་མི་དགོས། དེའི་ཕྱོགས་ནས་ངེད་ཅག་གིས་རང་སྡེའི་སྨྱན་ལམ(We Media)དུ་འབོད་པའི་དུས་རབས་འདི་བསྟོད་པར་འོས་སོ།།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ག་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་གསར་རྩོམ་གྱི་ལས་སུ་ཞུགས་ཤིང་། དེ་ཇི་ལྟར་འདྲིས་ཤིང་གོམས་པར་གྱུར་པ་ཡིན།
ལན། དང་པོ་ངས་རྩོམ་འབྲི་བ་ནི་བྱིས་དུས་སུ་ཨ་ཕྱི་དག་ལས་གསན་པའི་བྱིས་སྒྲུང་དག་ཡིག་ངོར་འབེབས་ཕྱིར་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་སྦྱངས་འབྲས་ལེགས་པ་ངོམ་ཆེད་ཙམ་དུ་ཡིན། ང་རང་དམའ་འབྲིང་ལོ་རིམ་དང་པོའི་སློབ་མ་ཡིན་དུས་སུ། ཀན་ལྷོ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་སློབ་འབྲིང་སློབ་མའི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་སྡུར་བྱས་ཤིང་། ངས་མཚན་མོ་གཅིག་ལ《གཅེས་པའི་ཕ་ཡུལ》ཞེས་པའི་ལྷུག་རྩོམ་རིང་མོ་ཤོག་གྲངས་བཅོ་ལྔ་ཅན་ཞིག་བྲིས་པར་བྱ་དགའ་ཨང་དང་པོ་ཐོབ། སྐབས་དེ་དུས་ནས་ངས《སྙན་ངག་སྤྱི་དོན》སོགས་རང་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱིན་དུ་དོན་རྒྱན་སོ་ལྔའི་དཔེ་བརྗོད་འབྲི་ཡིན་ཡོད། དེ་ནས་བརྩིས་པའི་ལོ་ངོ་དྲུག་བདུན་གྱི་རིང་ལ་ངས་སྦྱངས་རྩོམ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བ་བྲིས་ནའང་ཕལ་ཆེ་བ་གཞན་ལ་ལད་མོ་བྱེད་པ་དང་རྩོམ་རྩལ་སྦྱོང་བ་ཉིད་ལས་མ་འདས། བྲིས་ཀྱིན་བྲིས་ཀྱིན་ང་རང་དེ་ལ་གོམས་ཤིང་འདྲིས་པར་གྱུར་བ་དང་། མ་བྲིས་པར་བསྡད་ཚེ་སུན་པ་དང་སེམས་སྟོང་བར་འགྱུར་བ་སོགས་བྱུང་།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་རང་གིས་ནམ་རྒྱུན་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་ཟེར་པ་ཇི་ལྟ་བུའི་མིག་གིས་བལྟས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་བལྟ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི།
ལན། ངས་སྙན་ངག་ཅེས་པའི་མིང་འདིར་ནམ་ཡང་བོད་སྐད་ཅིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་གོ་བ་ལེན་གྱིན་ཡོད་པ་ལས་དེ་ཉིད་རྒྱ་ཡིག་གི་诗འམ་དབྱིན་ཡིག་གི་Poetryདང་གོ་དོན་ཡོངས་སུ་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་གོ་ཡིན་མེད། དེ་བས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་ཟེར་དུས་སྐབས་འགར་《མེ་ལོང་མའི》ལུགས་སུ་བྱས་པའི་ཚིགས་བཅད་རྩོམ་སྟངས་ཤིག་སྟེ། བསླབ་བྱ་དང་། མགུར། ལེགས་བཤད་སོགས་དང་མི་འདྲ་བའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ལ་གོ་བཞིན་ཡོད་ལ། ཡང་མཚམས་རེར་དཔེ་དང་སྣང་བརྙན་ལྡན་པའི་ཡིག་ངག་གང་རུང་གི་བོད་སྐད་དེར་གོ་ཡིན་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་སྐད་ཆ་ཚིག་གཅིག་གིས་ཤོད་ཐབས་བྲལ་ཡང་ཁྱོད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་གང་ཞིག་ཐོག་མ་ནས་ཡོད་དུས་དེའི་གོ་དོན་ནི་གཞན་གྱི་སྐད་ཆའི་གྲིབ་འོག་ནས་འགྲེལ་དགོས་དོན་མེད་སྙམ།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཉེ་བའི་ལོ་འདི་གའི་བོད་རྩོམ་སྟེགས་ཀྱི་གནས་བབ་དེ་ཁྱེད་ཀྱི་དྲན་ཚུལ་དང་སྦྱར་ན་ག་འདྲ་ཞིག་རེད།
ལན། ཕྱོགས་ཆེ་ས་ནས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་སྟེགས་དེ་ཅུང་འཁྲུག་ཆ་ཆེ་བར་མཐོང་ནའང་། ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་ཚེ་འབྲུག་སྒྲ་དི་རིར་གྲགས་པའི་རྗེས་སུ་ཆར་ཐིགས་འགའ་ཤས་ལས་འབབ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་འདྲ་བར་འདུག གསལ་པོར་བཤད་ན་རྩོམ་མཁན་མང་པོ་གཞུང་སྒེར་གྱི་འདུ་ཚོགས་ལ་ཞུགས་པ་དང་། ཇ་ཁ་ཆང་ཁའི་ཁ་བརྡར་མོས་པ། ཡང་ན་སོན་ཉུང་ངུ་ཙམ་ལ་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་རེ་བ་རྒྱག་པ། གཅིག་གིས་གཅིག་སྤུར་ཏེ་ཚིག་གི་ལྦུ་བའི་ནང་ནས་མགོ་བོ་ཀྲོག་ཀྲོག་གིས་སྡོད་པར་དགའ། གལ་སྲིད་ཀུན་གྱིས་རྣམ་གཡེང་དང་འུད་སྒྲོག་གི་ཕྱོགས་སུ་བཀོལ་བའི་ནུས་ཤུགས་མཐའ་དག་གཟབ་ནན་གྱིས་བསམ་བློ་གཏོང་བ་དང་རྩོམ་འབྲི་བའི་ཕྱོགས་སུ་བཀོལ་ན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་སྟེགས་དེ་ཕྱི་ཚུལ་ནས་འཁྲུག་ཆ་ཆེ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ངེས་པ་དོན་གྱིས་འཁྲུག་ཆ་ཆེ་བ་དང་ནང་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་འདོད། སྤྱིར་རྩོམ་ཡག་པོ་ཞིག་བྲི་བར་མཐོང་རྒྱ་ཡངས་ཤིང་ཁོག་རྒྱ་ཆེ་དགོས་པར་མ་ཟད་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་ལེན་ཡག་པོ་ཞིག་དགོས་པ་རེད། རྒྱ་ཡིག་ཟོར་ཡང་མའི་དེབ་ཁ་ཤས་བཀླགས་པ་དང་སློབ་དེབ་ནང་དུ་བྲིས་པའི་རྒྱུན་ཤེས་ཡིན་ཟེར་བ་ཁ་ཤས་བློར་བཟུང་རྗེས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་ལེན་ཡོད་པར་སྙམ་ན་ཤིན་ཏུ་ནོར་བ་རེད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་ཉམས་བཟང་པའི་ལོ་ཞིག་ངོས་འཛིན་དགོས་ཚེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ལོ་གང་ཞིག་དམིགས་བསལ་གྱི་བཟང་པར་འདོད། དེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཇི་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད་དམ།
ལན། དེ་ཤེས་མ་སོང་། ངས་ལོ་རེ་རེར་བྱུང་བའི་སྙན་ངག་དག་ཞིབ་ཏུ་བསྡུར་མ་མྱོང་། དགོངས་དག
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་ནི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་འབྲི་མཁན་སྤྱི་དང་མི་འདྲ་བར་དམིགས་བསལ་ཅན་ཞིག་རེད། དེ་ལྟར་ཟེར་དོན་ཁྱེད་ཀྱི་སྙན་ངག་འབྲི་ཐབས་དང་བློའི་འཆར་སྒོའམ་སྙན་ངག་གི་གོ་ལེན་སྟངས་དང་དེ་ལ་བཟུང་བའི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་ཐད་སོ་སོ་ལ་རང་གཤིས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཆགས་འདུག ཁྱེད་རང་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཇི་ལྟར་དུ་གྲུབ་ཅིང་གསར་རྩོམ་གྱི་དམིགས་འབེན་ཇི་ལྟ་བུ་སྒོམ་ཡོད།
ལན། ངའི་གསར་རྩོམ་གྱི་སྐོར་ལ་སྐྱེ་བོ་མི་འདྲ་བར་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ངེས། དེ་འདྲ་ཡིན་འོས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། སྤྱིར་བཏང་དུ་མི་གཞན་གྱིས་ང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་བྲིས་པ་དག་ནི་གཞན་ལས་ཡག་པོ་འདུག་ཟེར་བ་ལས་གཞན་དང་ཅུང་འདྲ་གི་མི་འདུག་ཟེར་ན་ང་རང་ཧ་ཅང་དགའ་གི་ཡོད། གལ་སྲིད་ཁྱོད་ཀྱིས་བྲིས་པ་དེ་གཞན་དང་ཅུང་མ་འདྲ་བ་ཡོད་ན་ད་གཟོད་དེ་འབྱུང་བའི་དགོས་པ་གྲུབ་ཐུབ་པ་འདྲ། ང་ལ་མཚོན་ན་ང་རང་གི་རྩོམ་ཡིག་དག་གི་སྤུས་ཀ་ག་འདྲ་ཡིན་པ་ང་རང་གི་སེམས་ན་ཅུང་གསལ་ལེར་ཡོད། དེ་བས་སྤུས་ཀ་ཞན་པའི་རྩོམ་ཞིག་ལ་གཞན་གྱིས་བསྟོད་པ་ག་འདྲ་བྱས་ཀྱང་ངས་དེ་ཡག་པར་མི་འདོད། ལོ་ཉི་ཤུ་ཡས་མས་ཀྱི་སྔོན་དུ། ངས་བྲིས་པ་ཧ་ཅང་མང་ལ། ཉིན་རེར་སྙན་ངག་རེ་མ་བྲིས་ན་ཅུང་མི་བདེ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། ཡིན་ཡང་དེང་འདིར་ཉིན་ཐོ་དང་ཟིན་ཐོ་ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་དེ་འདྲ་འབྲི་བར་ཅུང་འཛེམ་དགོས་ཀྱི་འདུག གསལ་པོར་བཤད་ན་སྙན་ངག་ཅིག་ཇི་ལྟར་བྲི་བ་ནི་བྲི་བྱའི་སྙན་ངག་དེ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ལའང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་སྙམ། སྙན་ངག་འགའ་ཞིག་ནི་རྟོག་པའི་ཀློང་བརྡོལ་བ་དང་ཚོར་བ་ཆུ་རུ་བཞུར་བ་ལྟར་སེམས་ནང་ནས་ཤར་མར་སྦྲུམ་འཇོག་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་བྲི་བར་དབྱངས་ཀྱི་གདེངས་འཇོག་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཅིང་། ཁ་གསལ་ལ་གོ་བདེ་བའི་ཐ་སྙད་བཀོལ་ན་ལེགས་པར་སྙམ། ཡང་སྙན་ངག་ལ་ལ་ནི་ཡིད་ལ་རབ་རིབ་དང་ལྐོག་གྱུར། དོན་ཟབ་མོ་དང་འབྲེལ་ནས་འབྱུང་བ་དང་དེ་འདྲ་བྲི་བར་ཅུང་ཁ་དམ་པ་དང་དབྱངས་འགྲོས་ལ་ངེས་པ་མེད་པའི་ལུས་བཀོལ་ན་ཅུང་ལེགས་པར་སྙམ། ཡང་སྙན་ངག་ལ་ལ་ཞིག་ནི་དོན་གྱིས་རི་མོ་དང་རོལ་དབྱངས་ཁོ་ན་རེད། དེ་ཡིག་ངོས་སུ་འབེབ་དུས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ངལ་འབྱུང་གིན་འདུག་ལ་ཐ་ན་སྨྲ་བསམ་པ་དེ་བརྗོད་མི་ཐུབ་པའི་དུས་མང་པོ་འདུག དཔེར་ན། ཁ་སང་ང་རང་གཞལ་ཡས་ཁང་ལྟ་བུའི་དེབ་འཚོང་ཁང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་སོང་བ་ཡིན། དེར་བརྩེགས་རིམ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡོད་པ་དང་བརྩེགས་རིམ་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་བར་གྱི་སྐས་ཐེམ་ཞིག་ཏུ་བུ་མོ་ཆུང་ཆུང་སྐྲ་ལ་ཚོས་སྔོན་པོ་བྱུགས་ཤིང་དཔེ་གསར་གྱི་གྱོན་ཆས་གྱོན་པ། ལུས་ལ་གཙགས་རིས་བྲིས་པ། དཔུང་བ་དང་རྒྱབ་རྗེན་པར་ཕུད་པ་ཞིག་གིས་ཧ་ཅང་རིག་པ་བསྒྲིམས་ཏེ་དེབ་ཅིག་ཀློག་གིན་འདུག མོས་དེབ་ཀློག་པའི་ཉམས་དེས་ང་ལ་ཚོར་བ་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་སྤྲད་བྱུང་སྟེ། དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་བཟོ་ལྟ་ཙམ་འཛིན་པ་དང་ཕར་སློག་ཚུར་སློག་ཙམ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་དེབ་ཀློག་པར་རང་བཞིན་གྱིས་གོམས་པ་དང་དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་གཡེང་བ་ལྟ་བུར་མཐོང་སོང་། ངས་འགྲོ་ཞོར་དུ་མོས་ཀློག་བཞིན་པའི་དེབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་མིག་བཤེར་ཙམ་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་། བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ནི་མོས་ཀློག་བཞིན་པ་དེ་ནི་རྐང་བའི་རིང་ཐུང་ལ་ངེས་པ་མེད་པའི་སྙན་ངག་གི་དེབ་ཅིག་རེད་འདུག དེང་གི་དུས་འདིར་སྙན་ངག་གི་དེབ་ཅིག་དེ་འདྲའི་ཞིབ་པར་ཀློག་མཁན་ཡང་ཡོད་པ་དེས་ང་རང་ཅུང་ཧང་སངས་པར་བྱས་སོང་། སྤྱིར་བཏང་དུ་མི་མང་པོས་ཆ་ལུགས་དེ་འདྲ་ཅན་གྱི་བུ་མོ་ཞིག་གིས་ཀློག་པའི་དེབ་ནི་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་གི་སྒྲུང་དང་། ཚན་རིག་འཕྲུལ་སྒྲུང་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་འདོད་ཡོད། གང་ལྟར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལྗོངས་དེ་ངའི་མིག་ལམ་དུ་མངོན་རྗེས་ངའི་སེམས་ནང་ལ་དེ་ཉིད་སྙན་ངག་ཏུ་བྲི་བའི་ཚོར་བ་འགོག་ཏུ་མེད་པར་བྱུང་། ངས་མོས་ཀློག་བཞིན་པ་དེ་བྷོར་ཧེ་ཟིའམ་ཡང་ན་རྡེ་ལན་ཐོམ་ཟིའི་གཏིང་ཟབ་ཅིང་མུ་མཐའ་མེད་པའི་སྙན་ངག་གི་ཚིག་ཚོགས་ཡིན་པ་བློ་ཡིས་བསླངས། བུ་མོ་དེ་གནས་གང་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པ་དང་མོ་སྙན་ངག་གི་དྲ་རྒྱས་མགོ་འཁོར་བའམ་རྨོངས་པར་བྱས་པ་སོགས་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཡིན། ངས་དེ་མ་ཐག་ཁ་པར་གྱི་ལམ་ནས་དེ་ལ་སྐྱ་ཐིག་ཙམ་བཏབ་པ་ཡིན་མོད་སྙན་ངག་ངོ་མ་བལྟམས་རྗེས་སུ་དེའི་རྣམ་པའང་རྩ་བ་ནས་འགྱུར་ཡོད་ཀྱང་སྲིད། སྤྱིར་བཤད་ན་མི་ཚེའི་ནང་དུ་དོན་དམིགས་བསལ་བ་དང་འགྲུལ་བཞུད་ངོ་མཚར་བ། ལྟད་མོ་ཡ་མཚན་པ་སོགས་མྱོང་བ་སྣ་ཚོགས་མེད་ཚེ་སྙན་ངག་ཅེས་པའང་འགྲུབ་ཐབས་མེད་པར་སྙམ། དེ་བས་ང་ལ་མཚོན་ན་ཕྱིས་སུ་སྙན་ངག་ཡག་པོ་འབྱུང་ངམ་མི་འབྱུང་གི་གནད་དེའང་ང་རང་གི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་སྙན་ངག་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་འདྲ་འབྱུང་མིན་ལའང་རག་ལས་འདུག་སྙམ། ཡང་གསར་རྩོམ་གྱི་དམིགས་འབེན་ཟེར་ན་དེ་འདྲས་གསལ་པོ་དང་སྡོམ་རྩིས་རྒྱག་པ་ལྟར་དགོད་མི་ཐུབ་པར་སྙམ། གལ་སྲིད་འཚོ་བ་དངོས་ལ་བྲོ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པར་གྱུར་བའམ་སྙན་ངག་གམ་བརྩམས་སྒྲུང་འབྱུང་བའི་ནུ་མ་སྐམ་པར་གྱུར་ཚེ་ངས་དམིགས་འབེན་ཅི་ལྟར་བཀོད་ཀྱང་ངལ་བ་འབྲས་མེད་དུ་འགྱུར་བར་ཟད་དོ།།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་རང་གི་སྙན་ངག་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་གོ་ཁག་པོ་འདུག་ཟེར་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་བསྟོད་པ་དང་བཅས་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་གྱིན་འདུག དེར་ཁྱེད་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཅི།
ལན། སྤྱིར་སྙན་ངག་གོ་མིན་དེ་གཅིག་ནས་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ངོས་ནས་ཁ་དམ་མིན་དང་བརྗིད་པོ་ཡོད་མེད་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྙན་ངག་ནང་གི་འཚོ་བའམ་འཇིག་རྟེན་དེ་ཀློག་མཁན་ལ་གསལ་ཆ་ཡོད་མེད་དང་རག་ལས་ཡོད་པར་སྙམ། དཔེར་ན་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་ལ་གོ་ཐོས་ཅུང་ཙམ་ཡང་མེད་མཁན་ཞིག་གིས《དབུ་མ་འཇུག་པ》དང《རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ》ལྟ་བུ་བཀླགས་ཀྱང་ཅི་ཡང་གོ་མི་སྲིད་ལ། གྷི་རིག་གི་ལྷ་སྒྲུང་དང་ནུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་སོགས་ལ་རྒྱུས་ཅུང་ཙམ་ཡང་མེད་པ་ཞིག་གིས་སྨྲ་བའི་དབང་ཕྱུག་གྷོ་དྷིའི《ཧྥོ་སི་ཐྲི》ལྟ་བུ་བཀླགས་ཀྱང་གོ་བ་མི་ལོན་པ་བཞིན་ནོ།། དེ་ལས་གཞན་དུ་ཁོ་བོ་སྒེར་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གྱུར་བའི་རོལ་མོ་དང་། གློག་བརྙན། རི་མོ། དཔེ་དེབ་སོགས་ནི་དམངས་བྱིངས་ཀྱིས་ཨ་གསར་བྱེད་པའི་བྲིན་པོའི་རིགས་མིན་པ་དང་། ནམ་རྒྱུན་ཁོ་བོས་བསམ་པར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཀུན་གྱི་ཁ་ན་རླུང་ལྟར་གཡོ་བའི་དོན་ཚ་བའི་རིགས་མིན་པས་ངས་བྲིས་པ་དག་ཀུན་གྱིས་ཅུང་གོ་དཀའ་བར་གྱུར་བ་ཡིན་སྲིད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་རང་ཆེས་དགའ་བའི་སྙན་ངག་པ་དང་ཆེས་དགའ་བའི་ཀློག་པ་པོ་ནི་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན། ཡང་ན་ང་ཚོ་ལ་ཇི་ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་པ་དང་ཀློག་པ་པོ་དགོས།
ལན། ང་རང་དགའ་སའི་སྙན་ངག་པ་དག་ནི་རིགས་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས། སྤྱིར་ང་རང་ཁོང་ཅག་ལ་དགའ་དོན་ནི་ཁོང་ཚོའི་སྙན་ངག་གིས་ངའི་ཡིད་བཀུགས་པས་ཡིན་ལ་སྙན་ངག་ཡག་པོ་མེད་དུས་སྙན་ངག་པའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཅི་འདྲའི་དམིགས་བསལ་དང་ངོ་མཚར་བ་ཡིན་ཡང་དེ་ལ་ཧ་ལས་རྒྱུ་ཅི་ཡང་མི་འདུག དེ་བས་གསལ་པོར་ཞུས་ན་ང་རང་ཆེས་དགའ་སའི་སྙན་ངག་པ་ནི་སྙན་ངག་ཡག་པོ་འབྲི་མཁན་དེ་ཚོ་ཡིན། དཔེར་ན། ཞང་ཞུང་ཆོས་དབང་གྲགས་པ་དང་། རྗེ་བློ་བཟང་གྲགས་པ། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ། བྷོར་ཧེ་ཟི། རྡེ་ལན་ཐོམ་ཟི། ཤག་ལུ་བྷོ་དེ་ལེར། ཝེ་ནུ་མ་ཝེ་ཡ་ཝེལ་ཁུ། ཨེལ་ཡ་ཐི། ལྗང་བུ། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་དམངས་གཞས་སྙན་མོ་དག་གི་རྩོམ་མཁན་ཚོ་ལྟ་བུའོ།། གལ་སྲིད་སྙན་ངག་པ་གང་དེའི་སྨྱུག་འོག་ནས་བརྩམས་ཆོས་ངོ་མཚར་བ་འཁྲུངས་དུས་དེའི་འཚོ་བ་ཅི་འདྲ་ཡིན་ཡང་ཁྱད་མི་འདུག གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་སམ་སྲང་གི་སྤྲང་ལྟོགས། ཡང་ན་ཁྲམ་ཇག་གང་ཡིན་ཡང་གཅིག་འདྲ་རེད་དོ།། གསལ་པོར་བཤད་ན་སྙན་ངག་པ་ནི་མི་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་ལ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་ཤིང་ཐམས་ཅད་རིང་དུ་བོར་བའི་མི་ངན་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་དེ་ལས་ཀྱང་མེད། ཕྱིའི་ཆ་ལུགས་གཞན་དང་མི་མཐུན་པར་བྱས་པ་དེས་སྙན་ངག་ཡག་པོ་འཁྱོངས་པར་ཕན་གང་ཡང་ཐོགས་མི་སྲིད། དེ་ནི་སྙན་ངག་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རྣམ་འགྱུར་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་སྲིད། དེ་བས་ཕྱིའི་རྣམ་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲངས་པར་རང་ཉིད་དགའ་ཤོས་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་མཁན་དེ་ཀློག་མཁན་དག་ལས་ང་རང་དགའ་ཤོས་ཡིན།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། སྙན་ངག་ལས་སྙན་ངག་པ་མང་ཞིང་། སྒྲུབ་པ་པོ་ལས་བཤད་པ་པོ་མང་བ། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་ལས་གཉིད་ལ་དགའ་མཁན་མང་བའི་དེང་འདིར་རང་རེའི་སྙན་ངག་ལ་འཇུག་མཁན་ཚོས་གཡོལ་མི་རུང་པ་དང་ཁ་གཏད་དགོས་པ་དེ་ཅི།
ལན། སྤྱིར་ངས་འདིར་ཁྱེད་ལ་ངེད་ཅག་གིས་གཡོལ་དུ་མི་བཏུབ་པ་ནི་འགན་འཁྲི་དང་དམིགས་ཡུལ་ག་གེ་མོ་རེད་ཟེར་ནས་ལྐོག་གྱུར་གྱི་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་གླེང་ན་ཀུན་གྱིས་ང་རང་མི་ཡག་པོ་ཞིག་དང་རྟག་པར་སྒེར་དོན་ལས་སྤྱི་སེམས་འཆང་མཁན་ཞིག་རེད་སྙམ་ངེས་ཀྱང་ངས་སྐད་ཆ་ཆེན་པོ་བཤད་ནས་མི་གཞན་གྱི་མགོ་བོ་སྐོར་མི་འདོད། སྙན་ངག་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་སྙན་ངག་ཡག་པོ་བྲི་བ་ནི་གཡོལ་མི་རུང་བ་དང་ཁ་གཏད་དགོས་ས་དེ་རེད་སྙམ། སྙན་ངག་ཡག་པོ་མི་འགྲུབ་དུས་གཉིད་ནའང་སྐྱོན་མེད། ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་དེབ་ཁ་ཤས་བཀླགས་པ་དང་སློབ་ལ་བརྩོན་པས་སྙན་ངག་ཡག་པོ་འགྲུབ་མི་སྲིད། སྙན་ངག་ཡག་པོ་འགྲུབ་པར་ལྷ་མོ་ནག་མོས་སློབ་དཔོན་ནག་མོ་ཁོལ་ལ“དངོས་གྲུབ”གནང་བ་ལྟ་བུའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་སྙན་ངག་པ་རང་གི་ཚོར་བ་རྣོན་པོ་སྤུ་གྲིའི་སོ་ལྟ་བུ་དེ་མཁོ་བ་རེད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། སྙན་ངག་དེབ《མི་རྟག་པ》ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ནོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྙན་ངག་དེབ《མི་རྟག་པ》པར་སྐྲུན་གནང་རྗེས་ཀྱི་ད་ལྟའི་ཚོར་བ་དེ་བཤད་ན།
ལན། དྲང་མོར་བཤད་ན་སྙན་དེབ་དེ་པར་དུ་བསྐྲུན་རྗེས་ངས་དེ་ཅུང་བརྗེད་སོང་། དེབ་དེ་པར་དུ་བསྐྲུན་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པར་བཙོང་ཚར་བ་དེས་ངས་འབྲི་བཞིན་པའི་སྙན་ངག་དེ་རིགས་ལའང་ཀློག་མཁན་ཅུང་མང་པ་ཤེས་སོང་ལ། འགའ་ཞིག་གིས་རྟག་པར་ཁོ་བོའི་སྙན་ངག་གོ་དཀའ་ཟེར་བ་དེའང་ཚིག་བཅོས་མ་ཞིག་གམ། གླེང་ཕྱོགས་རིགས་ཤིག་གི་རྗེས་སུ་རང་ཚུགས་མེད་པར་འབྲངས་པ་ཡིན་པའང་ཤེས་སོང་། ད་ལྟའི་ཚོར་བ་ནི་ངས《མི་རྟག་པའི》རྗེས་ཀྱི་སྙན་དེབ་གཉིས་པ་དེ་པར་དུ་བསྐྲུན་འདོད། ངས་ཀློག་མཁན་མཐའ་དག་ངའི་སྙན་ངག་གཅིག་གམ་སྙན་དེབ་གཅིག་གི་ར་བར་བཙུད་མི་འདོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ངས་ང་རང་གི་སྙན་ངག་ཀྱང་འཆིང་རྒྱ་ག་གེ་མོར་ཚུད་དུ་འཇུག་མི་འདོད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། སྙན་ངག《སེང་གེ》ནི་ཐིག་ཕྲེང་ཐུང་ངུ་གསུམ་ལས་གྲུབ་མེད། ཡིན་ཡང་བསྟན་དོན་ནི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་འདང་རྒྱག་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་ཡོད་པ། བསམ་རྒྱུ་ཡོད་པ། མྱངས་ནས་མི་ཚར་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཟབ་ཚད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདུག་ཅེ་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་ཅི་ཟེར།
ལན། 《སེང་གེ》ནི་ངའི་སྙན་ངག་དག་ལས་ཆེས་ཐུང་བ་དང་ཆེས་ཡག་པོར་གྲུབ་པ། བཟོ་བཅོས་ཐེངས་མང་པོར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། སྙན་ངག་དེ་སྐབས་ཤིག་ལ་མང་པོ་ཞིག་གིས་དུས་མཉམ་དུ་དྲ་ལམ་ནས་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་ཏེ་འགྱུར་ཡིག་སུའི་བཟང་འགྲན་མྱོང་། ཚིག་རྐང་ཁ་ཤས་ལས་མེད་པའི་སྙན་ངག་ཅིག་ལ་ཀུན་གྱི་དགའ་བོ་བྱས་པ་དེས་གཅིག་ནས་ངེད་ཅག་གིས་འབྲི་བཞིན་པའི་སྙན་ངག་འདི་རིགས་ལ་འཆིང་རྒྱ་མེད་པ་དང་། ལྷག་དོན་དེ་ནི་ཚིག་ཚོགས་ཀྱིས་ངེས་པར་སྤུད་དགོས་པ་ཞིག་མིན་པ་ཤེས་ལ། གཉིས་སུ་སྙན་ངག་འདི་རིགས་བྲི་ཧ་ཅང་དཀའ་བའང་ཤེས་ཐུབ། སྙན་ངག་འདིའི་རིགས་ནི་བརྩོན་པ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་མིན་པར་སྐབས་འགར་སྙན་ངག་བྲི་འདོད་ཀྱི་འཆར་སྒོ་གསར་བ་དག་རྒྱན་ཤོག་ཐོབ་པ་བཞིན་མ་བྱུང་ན་སེམས་པ་སྒྲོག་གིས་འཆིང་བ་བཞིན་ཅི་ཞིག་བྲི་དགོས་པ་མི་ཤེས་པ་ཡིན།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ཁྱེད་ནི་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་གསར་རྩོམ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་བལྟས་ཚེ་ཤེས་ཐུབ། ཁྱེད་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་ཐབས་འདི་བཀོལ་པ་ཡིན། ཡང་ན་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཟེར་པ་འདི་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་གྱིན་ཡོད།
ལན། ང་རང་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་གསར་རྩོམ་བྱེད་མཁན་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ང་རང་དེང་རབས་རིང་ལུགས་པ་ཞིག་རེད་ཅེ་ན་ཡོངས་སུ་འཐད་པ་མིན། རྩོམ་རིག་ལ་ཆ་མཚོན་ན་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཟེར་བ་དེ་དུས་རབས་སྔོན་མའི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོས་བཀོལ་བའི་བརྡ་ཆད་ཅིག་ཡིན་ལ་བརྡ་ཆད་དེ་ད་ལྟའི་རྩོམ་རིག་ནང་སྔོན་མ་བཞིན་བཞག་ན་དེ་འདྲའི་འཚམས་པ་ཞིག་མ་རེད། བོད་སྐད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དེང་རབས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་ཡོད་མེད་ངོས་འཛིན་དཀའ་བ་ཞིག་རེད་དེ། དེའང་དེང་གི་གནས་བབ་འདི་ལྟ་བུའི་འོག་ཏུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེང་རབས་ཞེས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ངོས་འཛིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་འདུག་གོ།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། རང་ཉིད་ཀྱི་སྙན་ངག་བློར་འབབ་སྐོར་ཞིག་ལ་དཔྱད་འཇོག་དང་བཅས་སྙན་ངག་ཅེས་པས་དོན་གྱིས་ཅི་ཞིག་ནུས་སམ།
ལན། སྙན་ངག་ཅེས་པས་དོན་གྱིས་ཅི་ཞིག་ནུས་ཞེ་ན་དེ་ནི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ནང་གི་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད། སྙན་ངག་ལ་དོན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་མེད་དང་གལ་སྲིད་ཡོད་ན་དེ་ནི་སྲིད་དོན་པ་དང་དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཚོས་འདོད་པའི་བྱེད་ནུས་དེ་འདྲ་བ་ཞིག་རེད་དམ་ཞེ་ན་བཤད་དཀའ་མོ་རེད། འདིའི་སྐོར་ནི་སྙན་ངག་པ་ཨེལ་ཡ་ཐིའི་དཔྱད་རྩོམ《སྙན་ངག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས》(The Social Function of Poetry)ལ་གཟིགས་ན་བློ་སྐྱེད་འགའ་རེ་འབྱུང་སྲིད། ང་རང་གི་སྙན་ངག་ཅིག་དཔེར་དྲངས་ནས་བཤད་དགོས་ན་དེའང་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཉེན་ཆེ་བས་འདིར་བསྡུ་བར་བྱ།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། རང་ཉིད་ཀྱི་སྙན་ངག་གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཆ་དེ་ཅི། གཞན་གྱི་སྙན་ངག་ལ་བལྟས་རྗེས་ཚོར་བ་ཅི་ཞིག་སྦྱིན་ནམ།
ལན། དེ་ངས་གསལ་པོར་ཤེས་ཀྱིན་མེད། ཡང་ན་དེ་ནི་དཔྱད་བརྗོད་པའི་ལས་ཀ་རེད་སྙམ།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། སྐུ་ཞབས་ལྗང་བུའི་སྙན་ངག་གི་སྐོར་ལ་དཔྱད་འཇོག་ཐུང་ངུ་ཞིག་བྱེད་ཅིག
ལན། ཕྲན་ལ་མཚོན་ན་ལྗང་བུའི་སྙན་ངག་ནི་དེང་གི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་ཚོའི་སྙན་ངག་ལས་ཀློག་སྤྲོ་ཤོས་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་གི་སྙན་ངག་དག་ནི་ལྕེ་ལ་མི་གནོད་པར་ཀློག་བདེ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དེ་དག་ཀློག་དུས་ལྕེ་སྟེང་ལ་བདུད་རྩི་ཐིགས་པ་ཁ་ཤས་འབབ་པ་དེ་རེད། སྙན་ངག་མང་དག་ཅིག་གིས་བཀླགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཚིག་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་དང་སྙན་སྙན་འདྲ་བའི་ཚོར་བ་སྟེར་ནའང་དེ་ནི་གཞུང་ལམ་ཤིན་ཏུ་དྲང་ས་ནས་མོ་ཊ་གཏོང་བ་བཞིན་དཀའ་ངལ་མེད་ལ་མོ་ཊ་གཏོང་བའི་སྤྲོ་སྣང་ཡང་མི་རྙེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། བན་ཏེ་མཁར་གྱིས་བརྩམས་པའི《སྐྱབས་ཆེན་བདེ་གྲོལ་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་དེབ་དེ་ལ་ལྟ་སྟངས་ཇི་འདྲ་བཟུང་ཡོད།
ལན། དེ་ནི་རྩོམ་རིག་གི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་དོན་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ནི་ང་དང་འབྲེལ་བ་ཆེར་མེད་པར་སྙམ། འོན་ཀྱང་ཁོང་གིས་ངའི་ད་སྔའི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་དཀར་ཆག་ཡག་པོ་ཞིག་བཟོས་ཤིང་ངའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལའང་སྐྱ་ཐིག་གསལ་པོ་ཞིག་ཕབ་པས་དེ་ནི་ཅིས་ཀྱང་བཀའ་དྲིན་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་རྣམ་དང་དེ་དག་གི་བརྩམས་ཆོས་བཀླགས་རྗེས་རང་རེའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རང་མདངས་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་རེད།
ལན། ནུབ་ཀྱི་རྩོམ་པའི་དེད་དཔོན་དག་གི་བརྩམས་ཆོས་དང་རང་རེའི་དེང་གི་རྩོམ་པ་པོའི་བརྩམས་ཆོས་དངོས་གནས་སྡུར་ཐབས་མི་འདུག དེའི་རྒྱུ་མཚན་ག་རེ་རེད་ཟེར་ན་ང་ཚོར་དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཀློག་པའི་གོམས་སྲོལ་དེ་འདྲ་མི་འདུག་པའམ་ཡང་ན་ངེད་ཅག་གིས་དེང་སང་འབྲི་བཞིན་པའི་རྩོམ་གྱི་རིགས་དེ་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱས་མེད། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་ཡིན་ཡང་དེ་ལ་ཀློག་མཁན་མང་པོ་མེད་པའམ་ཡང་ན་ཁྲོམ་རར་རྒྱུགས་མི་ཆེ་བ། དེ་བཞིན་རིག་གཞུང་གི་མཐོ་ཚད་ཅིག་ནས་དེའི་སྐོར་ལ་གླེང་ཕྱོགས་བཟོ་མ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན་རྩོམ་མཁན་ཚོར་རྩོམ་འབྲི་བའི་སེམས་ཤུགས་མེད་ལ་ཁོ་ཚོས་རྩོམ་འབྲི་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱང་མི་རྙེད་པར་སྙམ། ནུབ་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལ་མཚོན་ན། ལྷག་པར་ཨ་རི་དང་། དབྱིན་ཇི། ཧྥ་རན་སི་སོགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལ་མཚོན་ན་བརྩམས་སྒྲུང་གཅིག་པུའང་དཔེ་སྒྲོམ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཀར་ནས་འཚོང་གི་ཡོད་ལ། དཔེར་ན་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་གི་སྐོར་དང་འདོད་སྲེད་ཀྱི་སྐོར་གཉིས་ཀའང་རིགས་མི་འདྲ་བར་བཀར་ཡོད་པ་རེད། རང་རེར་ད་ལྟ་མང་ནའང་ལོ་གཅིག་ལ་སྒྲུང་དེབ་བཅུ་གྲངས་ལས་ཐོན་གྱི་མེད་པ་དང་། དེ་དག་ཚང་མ་བརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་པའི་རིགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཁོངས་སུ་སྡུད་པ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྩོམ་ལུས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཐུབ་ཀྱིན་མེད། དེ་མིན་རང་རེར་ཆེད་དུ་དེབ་བྲིན་པོའི་སྐོར་འབྲི་མཁན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་མེད་ལ་དེབ་བྲིན་པོ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་དགོས་པར་བརྟག་ཅིག་དཔྱད་པའི་ཞིབ་འཇུག་པའང་མེད། བྱིས་སྒྲུང་གསར་རྩོམ་གྱི་མྱུ་གུ་འབུས་མ་ཐག་ཙམ་དང་། བུད་མེད་ཀློག་པ་པོར་འཕྲོད་པའི་རྩོམ་ཧ་ཅང་ཉུང་། སྒྲུང་གི་བྱུང་བ་འབྲི་སྐབས་འགྲོ་བ་དང་། འདུག་པ། ཡར་ལངས་པ། སྐད་ཆ་བཤད་པ། སྲང་དུ་ཉུལ་བ་སོགས་རྩ་བའི་བྱ་ཚིག་མང་པོ་བཀོད་དེ་འཐུས་པར་བྱས་པ་མ་གཏོགས་དངོས་རྫས་ཀྱི་མིང་སྣ་ཚོགས་དང་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་སྣ་ཚོགས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་ཕྱུར་བུར་གཏམས་ཏེ་སྒྲུང་གི་ཁ་བཀང་བ་ཉུང་། ད་དུང་ཡང་ལོ་སུམ་ཅུའི་སྔོན་གྱི་བྱུང་བ་རྗོད་སྟངས་ཏེ“ཨ་ཁུ་ཉི་མ་སྡེ་བའི་མ་ཎི་ཁང་གི་སྒོ་ཁ་ནས་ཉི་མར་ལྡེ་དུས”ལྟ་བུ་ལ་འགྱུར་བ་མི་འདུག དེ་དོན་གསལ་པོར་བཤད་ན། ཨ་ཁུ་ཉི་མ་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་སམ་ལྟ་བ་རྙིང་བ་ཞེས་པ་དེའི་མཚོན་དོན་དུ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནས་སྡེ་བའི་ནང་དུ་ཕོ་སར་ཞིག་སླེབས་ཏེ་དེ་གཉིས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་འགལ་བ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། མདོར་ན་སྒྲུང་གི་ནང་གི་མི་སྣ་དག་གིས་ཀློག་མཁན་གྱིས་མིག་ཁ་དཀྲི་བ་མིན་པར་མི་སྣ་དེ་དག་གིས་མཚོན་པའི་བསམ་པ་འཛིན་སྟངས་དེས་མིག་ཁ་དཀྲི་བ་སྟེ། སྒྲུང་གི་ནང་དུ་གསར་རྙིང་དང་། ལེགས་ཉེས། ཡག་བཙོག་སོགས་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་འགལ་བ་ནི་ཏིལ་ལ་ཏིལ་མར་གྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་དེའོ།། བོད་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་མ་ཟད་ད་དུང་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་གློག་བརྙན་རེ་འགའང་དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་བློའི་གཟེབ་དྲ་ལས་ཐར་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པ་ནི་ཅུང་ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་རེད།
འབའ་སྨད་རྒྱལ་ལོ་ཚེ་རིང་། གོང་དུ་སྙན་ངག་གི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་སྟབས་བདེ་ཞིག་དྲིས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་བྱ། སྐབས་འདིར་བརྩམས་སྒྲུང་གི་སྐོར་ནས་དྲི་བ་སྐོར་ཞིག་འདྲི་འདོད་མོད་ཁྱེད་ལ་དུས་ཚོད་མང་པོ་མེད་པ་དང་ང་ལའང་བཅར་འདྲི་འདིའི་དྲི་བ་མྱུར་མཁོ་ལ་ཐུག་ཡོད་པས་དྲི་བ་རེ་རེ་བཞིན་མི་འདྲི་བར་མཐར་ཁྱེད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་སྐོར་ནས་ཆེས་བཤད་འདོད་ཀྱི་སྐད་ཆ་དག་རང་མོས་སུ་བཤད་རྗེས་ཐེངས་འདིའི་བཅར་འདྲི་མཇུག་རྫོགས་པར་བྱ། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
ལན། བརྩམས་སྒྲུང་གི་སྐོར་ནི་དྲི་བ་གོང་མ་དེའི་ནང་ཅུང་ཙམ་བཤད་ཡོད་པས་དེས་ཨེ་ཆོག་གམ། བསྐྱར་དུ་བརྗོད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། བརྩམས་སྒྲུང་ནི་རྩོམ་ལུས་མཐའ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེས་འགངས་ཆེ་བ་དེ་ཡིན་ཏེ། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྐབས་འགར་བརྩམས་སྒྲུང་ཟེར་བ་དང་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ཟེར་བ་གཉིས་དོན་གཅིག་ལ་གོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཡང་དེབ་ཀློག་པ་ཟེར་དུས་ཕལ་ཆེ་བའི་བཀླག་བྱ་ནི་བརྩམས་སྒྲུང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཤེས་སོ།། བརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་པ་དེ་ཅིས་ཀྱང་དགོས་དོན་ག་རེ་རེད་ཅེ་ན། གཅིག་ནས་དེ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་རོལ་བཞིན་པའི་འཚོ་བ་དེ་དུས་ཚོད་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་གཞན་ཞིག་ནས་ཡིག་ངོར་འབེབས་བྱེད་ཡིན་ལ། གཉིས་ནས་དེ་ནི་ངེད་ཅག་གིས་རོལ་བཞིན་མེད་པའི་འཚོ་བ་ཞིག་སླར་ཡང་དུས་ཚོད་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་གཞན་ཞིག་ནས་ངེད་ཅག་གི་མདུན་སར་ངོམ་པ་རེད་སྙམ། བརྩམས་སྒྲུང་བཀླགས་པས་ངེད་ཅག་གི་འཚོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྲོ་ལ། མི་ཚེ་དང་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་སྐོར་གྱི་མྱོང་བ་དང་རྟོགས་པའང་ཇེ་མང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་སྙམ། བརྩམས་སྒྲུང་གིས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དེབ་ལྟར་གོ་དཀའ་བའི་ལྟ་བའམ་བསམ་བློ་རྡོག་རྡོག་ཅིག་སྟེར་བ་མིན་ནའང་དེས་ཧ་ཅང་ལྷོད་པོའི་ངང་དུ་མི་གཞན་གྱི་མི་ཚེའི་མྱོང་བ་དག་ངེད་ཅག་ལ་ངོ་སྤྲོད་པ་རེད། མི་ཕལ་བ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་བསམ་བློ་དང་དགོངས་པ་ཟེར་བའི་དོན་ཟབ་མོ་དེ་དག་དང་བསྡུར་ན་ཏག་ཏག་འཚོ་བའི་མྱོང་བ་ནི་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་དེ་རེད་སྙམ། དེ་བས་ནམ་ཞིག་ངེད་ཅག་བོད་པ་དག་གི་བཀླག་དེབ་ཀྱི་རིགས་གཙོ་བོ་ནི་བརྩམས་སྒྲུང་དུ་གྱུར་ཅིང་། སྙན་ངག་དང་ལྷུག་རྩོམ་སོགས་ཕལ་བར་གྱུར་དུས་ད་གཟོད་རང་རེའི་རྩོམ་རིག་གི་ལམ་ཀ་དེ་ཧ་ཅང་ཡངས་པོར་འགྱུར་བར་སྙམ། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ལྷ་སྐྱིད།
(མཆོད་མེའི་པར་དབང་གཞན་གྱིས་དགོལ་མི་རུང)
རྩོམ་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ།


text:
དོལ་རྒྱལ་གྱིས་༸རྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྒྱུའི་དུས་ཤེས་ཏེ་དགའ་བསུའི་ལུང།
ཡང་རྣམ་ཐར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་ ༥༡༩ རྒྱབ་ཤོག་ཡིག་ཕྲེང་དང་པོར།
ཧོར་ཟླ་བདུན་པའི་ནང་སྐོར་བཞི་སྡེ་ཏཱ་ཟུར་ལྷ་ལྡན་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ཐོ་རེངས་སྔ་བར་དགེ་སྦྱོར་ལ་འབད་པའི་དུས་མདུན་དུ་རྒྱལ་ཆེན་ཤུགས་ལྡན་ཁོག་ཞུགས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ཞིག་ཡིན་ཉམས་ཤར་བ་ལྟ་བུས་སྐད་གསངས་མཐོན་པོའི་སྒོ་ནས། དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ། ཞེས་པ་ཞིག་ལན་གཉིས་སུ་བཟླས་ཏེ་གསལ་པོར་སྨྲས་པ་བྱུང༌། ཏཱ་ཟུར་ནས་དེ་མ་ཐག་དེ་རིང་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་མདུན་དུ་ཆེད་བཅར་གྱིས་འདི་སྐོར་ཇི་འདྲ་ཡིན་འཕྲལ་དུ་ཞུ་དགོས་སྙམ་དུ་དེའི་ཉིན་སྔ་ཆར་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་དུ་ཕེབས་ནས་རྗེ་བླ་མ་མཆོག་ལ་དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཏུ་ཞུས་པར། རྗེ་ཉིད་ནས་ད་ལྟ་འདི་ཡིན་གྱི་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ཡང་སླད་དུ་བརྟག་དཔྱད་བྱ་དགོས་ཞེས་གོང་དུ་ཏཱ་ཟུར་ལ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་རྣམས་ཟླ་ཚེས་གསལ་འཁོད་ཀྱི་བསྙེལ་ཐོར་ཕྱག་བྲིས་སུ་འདེབས་པར་མཛད། ཅེས་དང༌།
ཡང་ཤོག་གྲངས་ ༥༢༤ རྒྱབ་ཤོག་ཡིག་ཕྲེང་གསུམ་པར།
ཟླ་བ་དེ་གའི་གནམ་གང་ཉིན་ྋགོང་ས་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་མནལ་ཚུལ་བཞེས་པས་སྔར་བཞི་སྡེ་ཏཱ་ཟུར་ལ་ཆོས་སྐྱོང་ཤུགས་ལྡན་གྱིས་གསུང་བའི་ཉམས་སྣང་ལྟ་བུར།དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་ཟེར་བའང་འདི་སྐབས་གསལ་པོར་ངོ་འཕྲོད་པའི་ཐུགས་ངེས་འདྲོངས་པ་བྱུང་སྟེ། ཟླ་བ་དགུ་པ་རྫོགས་ནས་བཅུ་པའི་གནམ་གང་གི་ཉིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྐུ་འདའ་ཚུལ་བཞེས་པའི་དུས་ཡིན་བྱ་རྒྱུར་འདུག་གསུངས།
དེ་ནི་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་གཤེགས་པ་དེར་ཐུགས་ཁྲལ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གཏན་ནས་མི་འདུག་ལ། རྒྱལ་པོ་ཤུགས་ལྡན་གྱིས་ཀྱང་དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ་ཞེས་ལུང་བརྒྱབ་པའི་སྐབས་སུ་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་ལུང་དེ་བསྒྲགས་འདུག སྐད་གསངས་མཐོན་པོ་ཞེས་པ་ནི། གཏམ་བཟང་ཞིག་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་ན་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་ཤོད་དགོས་པ་དང༌། གཏམ་ངན་ཞིག་བཤད་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཤུབ་བུའི་ཐོག་ནས་ཤོད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལས། སྐད་གསང་མཐོན་པོས་སྒྲོག་རྒྱུ་ཞིག་མིན་ཡང་། དོལ་རྒྱལ་གྱིས་དེ་ལྟར་བྱས་པ་ནི་རང་ཉིད་དམ་སྲི་ཡིན་པའི་རང་རྟགས་གསལ་པོར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༨ ཉིན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཞུགས་སྒར་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་བླ་སྤྲུལ་རྣམ་པ་དང༌། དགེ་བཤེས། ཉེ་འཁོར་གྲྭ་ཚང་གི་འཐུས་མི། གྲྭ་བཙུན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཐོག་བཀའ་སྤྱི་དང་སྲི་ཞུའི་ལས་བྱེད་ཁོངས་གཏོགས་དང༌། ཚོགས་པ་ཁག་གི་རྒྱུན་ལས་འཐུས་མི། གཞན་ཡང་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཁག་གཅིག་བཅས་ལ་དོལ་རྒྱལ་ལམ། རྒྱལ་ཆེན་ཤུགས་ལྡན་གྱི་སྐོར་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ཁུངས་སྐྱེལ་དང་བཅས་སྤང་བླང་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་གསལ་བཤད་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ།
སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་ལྷ་ཞིབ་གནང་སྟེ་ལྷ་འདྲེ་ཕེབས་མཁན་མང་པོ་ཞིག་ཕེབས་མ་ཆོག་པ་བཟོས་གནང་ཡོད། ཡིན་ནའང་སྤྲོ་བདེ་ཁང་གསར་གྱི་ལྷ་ཕེབས་རྒྱུ་དེ་འདི་མུར་བཞག་ཡོད་པ་ལས་ཕེབས་མ་ཆོག་པ་བཟོས་མེད། ཕེབས་མ་ཆོག་པའི་གྲས་དེ་རིགས་མ་་རེད། ཡིན་ནའང་དེ་ལ་ཁོ་རང་གི་གནས་བབ་ཅིག་ཡོད་པ་ཡིན། བོད་དུ་ལུང་པ་རེར་ཡུལ་ལྷ་རེ་དང༌། གཞི་བདག་རེ་བྱས་ཏེ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་སྐྱེས་ལྷ་ཡུལ་ལྷར་བསྟེན་ཏེ་གསོལ་བའི་ལུགས་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་འགྲིགས་པ་ཡིན། དོལ་རྒྱལ་ཡང་སྐྱེས་ལྷ་ཡུལ་ལྷ་ལྟ་བུར་བརྩིས་ཏེ་གསོལ་མཁན་ཡོད་པ་ཡིན་ན་དེ་ལ་ཁྱད་གང་ཡང་མི་འདུག མི་ལ་ཡིན་ནའང་རང་བཞིན་གྱི་ཐོབ་དང་གོ་ས་ལ་གཞིགས་པའི་གནས་སྟངས་ཐོག་སྡོད་དགོས་པ་ཇི་བཞིན། ལྷའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུའང་དེ་དེ་བཞིན་བྱས་ཏེ་མིང་གནས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་དེ་རང་ཐོག་བཞག་ན་སྙོམས་པོ་ཡོད། སྐུ་གོང་མས་སྲིད་བྱུས་འདིའི་ཐོག་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད། གང་མཚམས་ནས་འབྲས་སྤུངས་དང༌། གདན་སའི་ནང་ཕྲན་བུ་མངོན་གསལ་དོད་པོའམ། ཤུགས་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོང་དུས་དམ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད། རྩ་བ་ནས་ཕེབས་མ་ཆོག་པ་བཟོས་གནང་ཡོད་པ་མ་རེད། གནས་ཚུལ་དེ་ལྟར་ཡིན།
ང་རང་ཚོ་ཚང་མ་བོད་སྐད་ཤེས་མཁན་ཤ་སྟག་ཡིན་ཞིང༌། སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་སྒྲོགས་ཞེས་བརྗོད་ན། ཚིག་འདི་གང་འདྲ་ཞིག་འདུག་གམ། སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་སྒྲོགས་ཞེས་བརྗོད་དུས་གཏམ་བཟང་ཡག་པོ་ཞིག་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པའམ། ཡང་ན་སྤོབས་པ་བྱས་ནས་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལ་སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་སྒྲོགས་ཞེས་པ་འདི་ཡོང་གི་ཡོད། དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ་ཞེས་སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་ལན་གཉིས་བསྒྲགས་པ་དེའི་དོན་དག་གང་ཡིན། གོང་གསལ་རྣམ་ཐར་དེ་གའི་ཤོག་གྲངས་ ༧༦ གི་རྒྱབ་ཤོག་ནང་གསལ་བར། ཟླ་བ་དེ་གའི་གནམ་གང་ཉིན་ྋགོང་ས་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་མནལ་ཚུལ་བཞེས་པས་སྔར་བཞི་སྡེ་ཏཱ་ཟུར་ལ་ཆོས་སྐྱོང་ཤུགས་ལྡན་གྱིས་གསུངས་པའི་ཉམས་སྣང་ལྟ་བུས་དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་ཟེར་བའང་འདི་སྐབས་གསལ་པོར་ངོ་འཕྲོད་པའི་ཐུགས་ངེས་འདྲོངས་པ་བྱུང་སྟེ། ཟླ་བ་དགུ་པ་རྫོགས་ནས་བཅུ་པའི་གནམ་གང་ཉིན་ྋགོང་ས་ྋཆེན་པོ་སྐུ་འདས་ཚུལ་བཞེས་པའི་དུས་ཡིན་བྱ་རྒྱུར་འདུག་གསུངས་ཞེས་འཁོད་འདུག གཏམ་བཟང་པོའི་དོན་དག་ཅིག་རེད་མི་འདུག ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་སྐུ་གཤེགས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་རྒྱལ་ཆེན་སྐུ་ཕེབས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཐོག་ནས་སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ་ཞེས་བརྗོད་དེ་གང་ལྟར་ཡང་སྙིང་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མས་རྒྱལ་ཆེན་ལ་ཕྲན་བུ་དམ་བསྒྲགས་གནང་བ་ཡིན་དུས་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་གོང་མ་ཤི་ན་དགའ་བ་བྱེད་མཁན་དེ་རྒྱལ་ཆེན་ཆགས་འདུག གང་འདྲ་ཞིག་འདུག་གམ།
དཔེར་ན། དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་རྣམ་ཐར་ནང་སྐབས་ཤིག་གི་མཚན་ལམ་ལ་བུད་མེད་ཅིག་བྱུང་ནས་བུད་མེད་དེས་ངུ་གིན་ངུ་གིན་ལ་ངའི་མིང་པོ་གྲོངས་སོང༌། ཞེས་ངུ་གིན་ངུ་གིན་ལ་ཞུས་ཡོད། དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་དེ་ག་རེ་ཡིན་ནམ་དགོངས་ནས་བརྟག་དཔྱད་གནང་དུས། དུས་ཚོད་གང་འཚམས་ཕྱིན་པའི་རྗེས་ལ་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ཚེ་གྲངས་དེ་འཁེལ་ཡོད་པ་རེད། རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སེང་གེ་དགོངས་པ་རྫོགས་དུས་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་གཙང་ལ་ཡོད་ཅིང༌། དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་མཚན་ལམ་ལ་བུད་མེད་དེས་སྨྲེ་སྔགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཞུས་ཡོད། དངོས་གནས་བྱས་ན་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་བོད་ཟླ་བཅུ་པའི་གནམ་གང་ལ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྒྱུའི་ལན་བརྡ་ཞིག་ཡིན་ན། བློ་ཕམ་སེམས་ཕམ་གྱི་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའི་སྒོ་ནས་དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་ཚོད་ཀྱང༌། སྐད་གསངས་མཐོན་པོས་དགུ་རྫོགས་གནམ་གང་ཡིན་དཱ་ཞེས་བརྗོད་པ་འདི་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་འདུག འདི་ངོས་ནས་བྲིས་པ་མིན་པར་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་དོ་སྣང་མ་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་སྤོབས་པ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་དངོས་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་པོ་ཇི་བཞིན་བྱས་ཏེ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་རང་བྲིས་འདུག འདིར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་འདུག
དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང་ཐོག་མར་ལོ་རྒྱུས་ཡོང་སྟངས་དང༌། བར་སྐབས་སྐུ་གོང་མས་དམ་བསྒྲགས་གནང་སྟངས། སྐུ་གོང་མ་མ་གཤེགས་གོང་གི་བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ནང་དགུ་པ་རྫོགས་ནས་བཅུ་པའི་གནམ་གང་ཉིན་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྒྱུའི་རྫོགས་ཚེས་དེ་སྐད་གསངས་མཐོན་པོའི་ཐོག་ནས་བཤད་མཁན་གྱི་ལྷ་དེ་ངོས་ཀྱི་མཐོང་ཚུལ་ལ་ལྷ་བྱབ་ཆུང་ཞིག་རེད་སྙམ་པ་བྱུང༌། དངོས་གནས་འཇིག་རྟེན་དྲེགས་པ་དང༌། དྲེགས་པའི་ནང་ནས་ཀྱང་ཧ་ཅང་གི་བློ་ཆུང་ཞིག ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་ཆེན་ལ་ཕྲན་བུ་དམ་བསྒྲགས་གནང་བ་དང༌། ྋསྐྱབས་རྗེ་ཕ་བོང་ཁའི་མཛད་པའི་རིགས་ཁ་ཤས་ལའང་ཕྲན་བུའི་དམ་བསྒྲགས་དང་བཀའ་རྩད་གནང་ཡོད། དེ་སྐོར་ཁ་ཤས་རྣམ་ཐར་ནང་ཐོན་ཡོང་གི་འདུག དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་དུས། ལྷ་ཁོ་རང་གི་སོ་སོའི་ངོ་གདོང་ལ་ཕྲན་བུ་མ་བདེ་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དེས་མ་བདེ་བ་བཟོ་མཁན་གྱི་མི་དེ་ཤི་ན་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད་འདུག ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་གོང་མས་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་ལ་གང་འདྲ་ཞིག་གནང་དང་མ་གནང་དང༌། དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་གང་འདྲ་གནང་དང་མ་གནང༌། དེ་སྐོར་བསམ་ཤེས་རྩ་བ་ནས་མེད་པར། ཕྲན་བུ་དམ་བསྒྲགས་གནང་བ་དེ་ལ་མ་དགའ་བ་བྱས་ནས་གང་ལྟར་སྐུ་གོང་མ་ཤི་སྒུག་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། སྐུ་གོང་མ་གཤེགས་པར་དགའ་པོ་བྱེད་མཁན་གྱི་ལྷ་དེར་ང་ཚོ་བོད་པས་བརྩི་བཀུར་བྱེད་དགོས་པ་རེད་དམ་མ་རེད། སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་དེ་བསྟན་དགྲ་རེད་དམ་མ་རེད། དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པར་གནོད་པ་བསྐྱལ་འདུག་གམ་མི་འདུག བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་ལ་འགལ་རྐྱེན་བཟོ་མཁན་ཞིག་རེད་འདུག་གམ། བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད་འདུག དེར་ང་ཚོས་གཞི་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། དེ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་འབྲེལ་ཏེ་ཡོང་དུས་རྙོག་ཁྲ་ཚ་པོ་ཡིན།
ང་རང་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་གྲོ་མོར་འདུལ་འཛིན་ཕེབས་སྐབས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་དང་གུས་ཞབས་བྱས་ནས་ཕྱག་སྡོང་པོ་འགྱེལ་བ་ནང་བཞིན་འཚལ་གྱི་འདུག ག་རེ་ཡིན་ནམ་མི་ཤེས། སྔ་ཕྱིའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོང་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་ཡོང་དུས་རྙོག་ཁྲ་ཆེན་པོ་འདུག དེ་རིང་ཁ་སང་དམ་ཉམས་ཡིན་དང་མིན་ཞེས་པ་འདི་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྙོག་ཁྲ་གང་འདྲ་ཆགས་ཡོང་གི་མི་འདུག་གམ། བླ་མ་དང་སློབ་མའི་བར་རྙོག་ཁྲ་གང་འདྲ་ཡོང་གི་མི་འདུག་གམ། ཡང་ན་དེ་ལ་ཧོབ་སྟེ་བལྟས་ན་དེ་ནི་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་མི་བྱེད་དགུ་བྱེད་བྱེད་ཀྱིན་བསྡད་སྟབས་དམ་ཚིག་ཉམས་ཆག་ཡོང་གི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་མདོག་ཁ་པོ་རེད། དང་པོ་སུས་འགོ་བཙུགས་པ་རེད་དམ། དང་པོ་ངས་རྙོག་ཁྲ་བཟོ་རྒྱུ་མ་བྱུང༌། གནས་ཆུང་ནས་གསུང་བའི་སྐབས་ཞལ་ཁར་བཞུགས། འདི་ཡག་པོ་རྩ་བ་ནས་མ་རེད། འདིས་རྙོག་ཁྲ་ཆེན་པོ་བཟོ་གི་རེད་ཅེས་གནས་ཆུང་གི་ཞལ་བཀག་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། དངོས་གནས་བྱས་ན་གནས་ཆུང་གིས་ང་ལ་གནོད་དགོས་ཚོད་ཡོད། ངོས་ནས་ཞལ་བཀག་པ་རེད། ཡིན་ནའང་ཚོད་མེད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་ཡོང་དུས་གནས་ཚུལ་ལ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པ་རེད་ལ། བར་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་བཞག་ན་ངོས་ནས་སྔོན་མ་ཉེན་བརྡ་ཚར་མང་པོ་བཏང་བ་དེ་དག་ཐོག་ཏན་ཏན་ཉན་ཏེ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་གསེར་ཞལ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་བཞིན་བྱས་ནས། དོལ་རྒྱལ་ཡང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་གམ་སྐྱེས་ལྷ་ཡུལ་ལྷ་ལྟ་བུར་བསྟེན་མཁན་ཚོས་བསྟེན། དེ་ལས་སྤྲོས་པའི་ཧ་ཅང་གི་འཆོར་ཆེན་པོ་དང༌། ཧམ་པ་ཚ་པོ་མེད་པར་བསྡད་ན་ངོས་ནས་ཤོད་དགོས་དོན་གང་ཡང་མེད། སྤྱི་འགྲེ་སྤྱི་མཚུངས་སུ་འགྲོ་གི་རེད། ཡིན་ནའང་མི་བྱེད་དགུ་བྱེད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་དུས་མ་བརྗོད་ན་མ་འགྲིགས་པ་དང༌། བརྗོད་ན་ནི་བརྗོད་པས་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་རྙོག་ཁྲ་ཡོང་གི་ཡོད། ཡག་པོ་མེད། དེ་དག་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིན། ཁྱེད་རང་ཚོས་མུ་མཐུད་དཔེ་ཆ་དེ་ཚོ་ལ་བལྟས་ལོ་རྒྱུས་འདྲ་ཉན། ཕྱོགས་ཚང་མའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་དམ་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ནི་ང་ལ་གློ་བུར་ལྷ་ཕེབས་ནས་བཤད་པ་ཞིག་མིན་པར་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་ཉམས་མྱོང་བསགས། དཔྱད་ཞིབ་བྱས། ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས། མང་པོ་ཞིག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་ཡོང་དུས། དེ་ནི་གང་ལྟར་སྐྱོན་ཡོད་པ་ཞིག་མཐོང་སྟེ་བརྗོད་པ་ཡིན། ཁྱེད་རང་ཚོ་ཚང་མས་གོ་སོང་ངམ། མ་ལབ་ན་ངོས་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་རེད། ལབ་ནས་མ་ཉན་ན་ཁྱེད་རང་ཚོའི་ནོར་འཁྲུལ་རེད་མ་གཏོགས་ངོས་ལ་ཁག་མེད། ད་ལྟ་ཚང་མས་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་པ་དེ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡིན། ད་དུང་ཡང་ཚང་མས་འཕྲལ་ཕུགས་རྒྱ་ཆེ་ས་ལ་བསམ་བློ་ཡག་པོ་བཏང་ནས་མ་ནོར་བ་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། མཇུག་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ན་ཕྱིས་དྲགས་པ་རེད། དེ་དུས་བྱེད་ཡག་མེད།
ད་ལྟ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མའི་སྐོར་ཤོད་འདོད་བྱུང༌། ངོས་རང་དམིགས་བསལ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མར་དད་གུས་དང༌། གུས་བརྩི་དེ་ཙམ་མི་འདུག འོན་ཀྱང་རྨི་ལམ་ནང་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་ཚར་གཉིས་གསུམ་ཞིག་མཇལ་མྱོང༌། མཇལ་སྐབས་ཕར་བཀའ་འདྲི་འདྲ་ཞུ་བ་དང༌། སྐབས་རེ་ངོས་རང་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མར་ཤ་ཚ་སྐྱེ་གི་འདུག་མ་གཏོགས། སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མར་ངོས་ཀྱི་བླ་མ་ནང་བཞིན་གྱི་ཧ་ཅང་དད་གུས་ནི་ཡོང་གི་མི་འདུག ཡིན་ནའང་ཧ་ཅང་གི་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དྲན་གྱི་འདུག སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་པ་ལ་བལྟས་ན་ཆོས་ཕྱོགས་ཐོག་ཧ་ཅང་གི་གསུང་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་མེད། དེ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་མ་གནང་བ་ཡིན་པ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་རང་གིས་གསུངས་པ་ཞིག་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་དུས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དམ་ཚིག་ཉམས་ཆག་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡིན། དེར་བརྟེན་གསུང་ཆོས་གནང་རྒྱུ་དེ་གང་ཉུང་ཉུང་གནང་གི་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་སོགས་ལ་དཔེ་ཁྲིད་དང༌། བཀའ་ཆོས་གནང་རྒྱུ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གནང་འདུག ཡང་སྐུ་གོང་མས་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འཛིན་དགོས་པར་བརྟེན། རྟོགས་པའི་བསྟན་པ་བསླབ་པ་གསུམ་དང༌། དེའི་ནང་ནས་རྩ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡིན་དུས་བོད་ལ་ལོ་ལྟར་སྨོན་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་རབ་བྱུང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྟོང་ཕྲག་དང་སྟོང་ཕྲག་བྱས་ནས་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་ང་ཚོའི་མི་ཐོག་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་དགེ་བཤེས་བགྲེས་པ་མང་ཆེ་བའི་མཚན་གྱི་འགོར་ཐུབ་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན་མཁས་པའི་དབང་པོ་རྒན་ཉི་མའི་མཚན་ལ་ཐུབ་བསྟན་ཕུལ་བྱུང་ཡིན་པ་ཡོད། གང་ལྟར་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་མདུན་ནས་རབ་བྱུང་སྒྲུབ་གནང་བ་རེད། མི་ཐོག་དེའི་ནང་གི་གྲྭ་སའི་དགེ་བཤེས་ཕལ་ཆེ་བ་ཐུབ་བསྟན་གྱི་མཚན་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཆགས་ཡོད། རབ་བྱུང་དང་བསྙེན་རྫོགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་གནང་སྟེ། བསྟན་པའི་རྩ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་དུས་རྟོགས་པའི་བསྟན་པར་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པ་གནང་ཡོད།
ལུང་གི་བསྟན་པ་འཆད་ཉན་གྱི་ཐོག་ནས་འཛིན་དགོས་དུས་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་རང་གིས་འཆད་ཉན་རྒྱ་ཆེ་བ་གནང་གི་མེད་ཀྱང༌། གྲྭ་ས་ཁག་གི་སློབ་གཉེར་ལ་དམ་བསྒྲགས་དང༌། དག་ཐེར་གནང་ནས་བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་ལེགས་པ་ཚོ་རྩོད་རྒྱུགས་ཨང་རིམ་ཐོག་ནས་རྒྱུད་པའི་བླ་མ་དབུ་མཛད་ནས་ཕེབས་རྒྱུའི་དམ་བསྒྲགས་མཛད་དེ། སྐབས་དེར་རྒྱུད་པའི་མཁན་ཟུར་ལ་སླེབས་ཟིན་ཡོད་ཀྱང༌། དཔེ་ཆ་ཡག་པོ་མེད་པ་ཚོ་འདི་ནས་ཡར་འགྲོ་མི་ཆོག་པའི་ཐག་གཅོད་གནང་འདུག སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མས་རྩོད་རྒྱུགས་བཞེས་རྗེས་ཀྱི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་ཨང་དང་པོ་ནི་འབྲས་བློ་གླིང་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་དབང་ལྡན་རེད། སྤྱིར་བཏང་ཁོང་གི་མཚན་ལ་དགེ་བཤེས་ཨ་མྲི་ཞུ་གི་ཡོད། བརྒྱུད་འདེབས་ནང་ཨ་མྲིས་ཞེས་འདུག་སྙམ། ཁྲི་པ་ཡེ་ཤེས་དབང་ལྡན་ཧ་ཅང་མཁས་པ་རེད་འདུག དེ་སྐོར་སྔོན་མ་གསེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ནས་ངོས་ལ་གསུངས་པར། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་རྒྱུད་པའི་བླ་མ་མཁས་པ་རྐྱང་རྐྱང་ཕེབས་རྒྱུ་འདི་སྐུ་གོང་མས་དམ་བསྒྲགས་གསར་གཏོད་གནང་བ་ཞིག་རེད། མཁས་པ་མིན་པའི་མཁན་ཟུར་ཚོ་ཕྱིན་ཆད་ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེར་ཕེབས་མ་ཆོག་པ་བཟོ་གནང་མཛད་སྐབས་མཁས་གྲལ་གྱི་དང་པོ་དེ་ཁྲི་པ་ཡེ་ཤེས་དབང་ལྡན་རེད་གསུང་གི་ཡོད། དེ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་དེ་དག་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་རུང༌། གང་ལྟར་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་བྱུང་བ་འདི་སྐུ་གོང་མས་བཟོས་ནས་བྱུང་བ་རེད། ངོས་ནས་དེ་ནི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རེད་བསམས་པ་དྲན་གྱི་འདུག
སྐབས་དེར་སྡེ་པ་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ནང་སྐུ་གོང་མས་ནན་པོ་དང༌། སྒམ་པོ་གནང་སྟངས་ཞེད་སྣང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། ཡང་གདན་ས་ཚོའི་ནང་གི་དཔེ་ཆ་ཡག་པོ་དེ་ཚོའི་གྲས་སྐུ་གོང་མར་སེམས་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ་པོ་ཡོད་འདུག འདི་སྐོར་རྒན་ཉི་མ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་གསུང་རྒྱུ་འདུག གདན་སའི་ནང་གི་སློབ་གཉེར་བ་གྲྭ་པ་གྲྭ་རྐྱང་དཔེ་ཆ་ཡག་པོ་ལྟ་མཁན་དེ་ཚོའི་གྲས་སྐུ་གོང་མར་སེམས་ཐག་ཉེ་པོས་ཐུགས་དམ་དང༌། བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་ཧ་ཅང་གི་འབྲེལ་བ་ཉེ་པོ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད། འདི་རྩ་ཆེན་པོ་རེད་སྙམ་པ་དྲན་གྱི་འདུག
ཡང་སྐུ་གོང་མ་གཅིག་ནས་སོག་ཡུལ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་སོགས་ལ་ཕེབས་པའི་སྐབས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༠ ལོ་སྐོར་ལ་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་དབྱིན་ཡུལ་ནང་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་འགོ་བཙུགས་ནས་ཐབས་ཤེས་མང་པོ་གནང་ཡོད། ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ནང་རྒྱལ་ཐབས་སྐྱོང་ལུགས་གང་འདྲ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་མེད་དང༌། སྤྱིར་བཏང་གི་དགོངས་པ་གང་འདྲ་བཞེས་པ། འབད་བརྩོན་གང་འདྲ་གནང་བ། ཐ་མ་དགོངས་གཞི་མ་གྲུབ་པའི་ཐོག་ནས་ཐུགས་ཕམ་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་གསལ་པོ་འདུག སོ་སོས་རང་ས་རང་སྲུང་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། སོ་སོའི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ། རྒྱལ་ཁབ་འདི་བརྟན་པོ་གནས་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་གནང་ཡོང༌། ཡོངས་གྲགས་ལོ་རྒྱུས་ནང་མེད་ཀྱང༌། ཕྱིས་སུ་དུས་ལོག་རྗེས་སྤོམ་མདའ་རབ་དགའ་ཀ་སྦུག་ཏུ་ཡོད་དུས་ངོས་དང་ཐུག་འཕྲད་གྲོས་མོལ་བྱུང༌། སྔར་རྒྱུས་ད་རྒྱུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་ཤོད་རྒྱུ་འདུག རབ་དགས་ལོ་རྒྱུས་ཤོད་ཡས་གཅིག་ལ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མས་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ས་ཁུལ་དེ་དག་ལ་དབུས་གཙང་ནས་རྒྱ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་དམག་མི་གཏོང་མི་དགོས་པ་བྱས་ཏེ། ཁམས་ཁུལ་གྱི་ས་ཁུལ་དེ་དག་ཡོངས་རྫོགས་ཁམས་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ས་རང་སྲུང་བྱ་རྒྱུའི་འགན་སྤྲད་དེ་ཁམས་པ་ཡུལ་དམག་བསྐོངས་ནས་དེ་དག་ལ་གོ་ལག་སྤྲད་དེ་རང་ས་རང་སྲུང་བྱ་རྒྱུའི་དགོངས་པ་བཞེས་སོང༌། དགོངས་པ་དེ་ལྟར་བཞེས་པའི་སྐབས་ལ་དེའི་དུས་ཀྱི་དམག་སྤྱི་ལུང་ཤར་ནས་སྐུ་གོང་མའི་དགོངས་འཆར་དེ་འགྲུབ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་རེད། མདོ་སྟོད་ས་ཁུལ་ལ་བར་སྐབས་དབུས་ནས་གཞུང་དམག་ཕྱིན་པ་དེ་དག་གིས་བརྡབ་གསིག་མང་པོ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང༌། བློ་ཕམ་མང་པོ་བྱུང་ཚར་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ཆ་བློ་ཕམ་ཕྱིན་ཚར་བའི་ས་ཁུལ་ལ་གོ་ལག་རྩིས་སྤྲད་ནས་རང་ས་རང་སྲུང་བྱེད་བཅུག་ན་འགན་བཟོད་ཨེ་ཡོང་ཞེས་ཞུས་པ་རེད་ཅེས་རབ་དགའ་རང་ནས་ངོས་ལ་ཟེར་གྱི་འདུག སྐུ་གོང་མས་ཐུགས་བསམ་ཆེན་པོ་བཞེས་འདུག ཁམས་ཀྱི་རྒྱ་སྡེ་བོད་སྡེའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ས་སྲུང་དེ་དག་ཁམས་པ་རང་ལ་ཆ་ཚང་འགན་བསྐུར། བློས་བཀལ། ཆ་བཞག ཡིད་ཆེས་བྱས་ནས་བཞག་པ་ཡིན་ན་ལོ་རྒྱུས་ཐ་དད་ཞིག་ཡོང་སྲིད་པ་དེ་གཅིག་བྱུང་མེད།
དེ་ནས་གཉིས་པ་ཁམས་ཁུལ་གྱི་དཔོན་ཁག་ཚོའི་ཕྲུ་གུ་ཕུགས་རེ་ཡོད་པ་དེ་ཚོའི་གྲས་ལྷ་སར་བསྐོང་ནས་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་དགོངས་པ་ཞིག་བཞེས་འདུག དེ་ཡང་ལག་ལེན་མ་འཁེལ་བ་རེད། དེ་ལྟར་ལག་ལེན་མ་འཁེལ་བའི་སྐབས་ལ་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ཐ་མར་གང་གནང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁམས་ཁུལ་གྱི་དགོན་ཁག་ཚོར་ཕྱག་བྲིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་གནང་སྟེ་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུའི་དགོངས་པ་བཞེས་ཡོད། དེ་མ་གཏོགས་གཞན་དག་ཐབས་ཤེས་མ་བྱུང་བ་རེད། འདི་རབ་དགའ་རང་ནས་ངོས་ལ་བརྗོད་བྱུང༌། ཡོངས་གྲགས་རྣམ་ཐར་ནང་འཁོད་ཡོད་མེད་མི་ཤེས། ཕལ་ཆེར་ཡོད་པ་མ་རེད། ངོས་ཀྱི་སེམས་ལའང་ངེས་པོ་ཞིག་བྱུང༌། དེ་དག་ནི་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མས་ཧ་ཅང་ཐུགས་བསམ་བཞེས་འདུག་ལ། སྐུ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བསྐྱོན་འདུག འདི་འདྲའི་བྱས་པ་ཅན་གྱི་མི་དེ་གཤེགས་ན་དགའ་པོ་བྱེད་མཁན་དེ་ནི་རྩ་ཆེན་པོ་ཞིག་མ་རེད་སྙམ་པ་དྲན་གྱི་འདུག དེ་དག་ཞོར་འཕྲོས་ཡིན། ཚང་མའི་དགོངས་པར་བཅངས། དེ་མིན་གཞན་མེད། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས།


text:
ཉེ་ཆར། སྐབས་བདུན་པའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཡུལ་སྐོར་དུས་ཆེན་གྱི་ཚོང་འགུག་མ་འདྲེན་ངོ་འཕྲད་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱིས་མ་འཇོག་མཁན་ཕྱོགས་དང་རྣམ་གྲངས་19ཡི་གན་རྒྱ་བཞག་པར་ཁྱོན་མ་འཇོག་སྒོར་དུང་ཕྱུར་6.05ཟིན་པའི་གཏམ་བཟང་གྲགས་ཡོད་པ་རེད།
ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། ད་ཐེངས་ཀྱི་གན་རྒྱ་བཞག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཁག་19དེ་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དང་། སྒར། སྤུ་ཧྲེང་། རྩྭ་མདའ། རུ་ཐོག དགེ་རྒྱས། མཚོ་ཆེན་བཅས་རྫོང་6ལ་ཁྱབ་པ་དང་དེ་ཞིང་འབྲོག་དང་། བཟོ་ལས། རིག་གནས། ཡུལ་སྐོར། ནུས་རྒྱུ། ཚོང་དོན་འགྲོ་རྒྱུག འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་སོགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད། དེའི་ནང་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་སྲིད་འཛིན་ཀུང་ཧྲུའུ་ཡིས་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡུལ་སྐོར་རིག་གནས་མ་འཇོག་ཚོགས་པ་ཚད་ཡོད་ཀུང་སི་དང《མངའ་རིས་ས་ཁུལ་བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡུལ་སྐོར་རིག་གནས་མ་འཇོག་ཚོགས་པ་ཚད་ཡོད་ཀུང་སིའི་ཡུལ་སྐོར་རིག་གནས་ཐོན་ཁུངས་གསར་སྤེལ་གྱི་འཐབ་ཇུས་མཉམ་ལས་སྒྲོམ་གཞིའི་གྲོས་མཐུན》བཞག་པ་དང་། སླད་ཕྱིན་ལོ་ལྔའི་ནང་མངའ་རིས་མཛེས་ལྗོངས་ཁུལ་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ཞབས་ཞུའི་ཆུ་ཚད་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་མཐོ་རུ་བཏང་ནས་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་མགྱོགས་མྱུར་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་སྣེ་ཁྲིད་ཐུབ་པའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་རེད། ད་དུང་རུ་ཐོག་དང་རྩྭ་མདའ་རྫོང་གཉིས་ཀྱིས་ཁག་སོ་སོར་ཀུང་སི་དེ་དང་མ་འཇོག་བསྡོམས་འབོར་སྒོར་དུང་ཕྱུར་2དང་སྒོར་དུང་ཕྱུར་1.25ཟིན་པའི《འཛམ་གླིང་སྣེ་གསུམ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་གླིང་མངའ་རིས་རོང་ཆེན་ཡུལ་སྐོར་ཁུལ་གསར་སྤེལ་གྱི་གྲོས་མཐུན》བཞག་པ་དང་། མ་འཇོག་དེ་ད་ཐེངས་ཁེར་རྐྱང་རྣམ་གྲངས་གན་འཇོག་གི་ཨང་དང་པོ་དང་གཉིས་པར་སླེབས་ཡོད་པ་རེད།


text:
མཚོ་སྔོན་གསར་འགྱུར་དྲ་བའི་འཕྲིན་ལྟར་ན། ཉེ་ཆར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མི་ཤུགས་ཐོན་ཁུངས་དང་སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་ཐིན་གྱིས་ཞིང་ཆེན་ཧྲིལ་པོའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ “སྨན་བཅོས་འགན་སྲུང་སྒོ་རྩར་བསྐྱལ”བའི་ཞབས་ཞུའི་བྱེད་སྒོ་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། སྡེ་བའི་ནང་གི་ཁྱིམ་ཚང་རེ་རེ་མྱུལ་ནས“ཁ་གཏད་ཅན”དང་ཆེད་དོན་ལེ་ཚན“གཅིག་གནད་གཅིག ”གསར་སྤེལ་གྱིས་དྲ་རྒྱའི “གཅིག་བློ་གཅིག་གཏོད ”དྲིལ་སྒྲོག་དང་རོགས་སྐྱོར། འཚམས་འདྲི། ཞབས་ཞུ་བཅས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་དེས་དབུལ་ཐར་བྱ་བའི་སྨན་བཅོས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏིང་ཟབ་བྱས་པ་རེད།
བསྡོམས་རྩིས་གཞིར་བཟུང་ན་ད་ལྟའི་བར་ཞིང་ཆེན་ཧྲིལ་པོའིི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་རིགས་མི་འདྲ་བའི་བྱེད་སྒོ་ཐེངས67ལ་སྤེལ་བ་དང་ནད་པ་མི་གྲངས200ལ་ཡུལ་དངོས་ནད་བརྟག་སྨན་བཅོས་བྱས་ཤིང་། མང་ཚོགས་ཁྲི21ལྷག་ལ་སྣེ་ལེན་དང་འདྲི་རྟོག་ཡང་བྱས་ནས་དབུལ་ཕོངས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ངེས་ཤེས་ཚད་གཞི་དངོས་སུ་ཇེ་མཐོར་བཏང་བ་དང་དབུལ་ཕོངས་མི་གྲངས100%སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་ཁྲོད་ཟབ་ཞུགས་བྱེད་པ་མངོན་འགྱུར་བྱུང་ཞིང་། སྨན་བཅོས་དབུལ་སྐྱོར་གྱི་དམངས་ཕན་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་པར་འགན་བཅོལ་བྱས་པ་རེད།
ད་ལོ་ནས་བཟུང་ཞིང་ཆེན་ཧྲིལ་པོའི་རིམ་པ་སོ་སོའི་མི་དོན་སྡེ་ཁག་དང་གཞུང་སྒྲུབ་ལས་ཁུངས་དག་གིས “སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་དེ་སྒོ་རྩར་སྐྱེལ ”བའི་ཞབས་ཞུའི་བྱེད་སྒོ་ནི་སྨན་བཅོས་དབུལ་སྐྱོར་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་གསར་གཏོད་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཏུ་བྱས་ནས་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་ལས་འགན་རིགས་བགོས་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་འགན་ཁུར་ནས་ལས་བགོས་བློ་མཐུན་དག་གིས་རང་རང་གི་འགན་འཁྲི་ལ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་སྒོས་ཁུལ་གྱིས་རྫོང་ལུས་སུ་མི་འཇུག་པ་དང་རྫོང་གིས་ཤང་ལུས་སུ་མི་འཇུག་པ། ཤང་གིས་སྡེ་བ་ལུས་སུ་མི་འཇུག་པ། སྡེ་བས་སྡེ་མི་ལུས་སུ་མི་འཇུག། མིས་ལས་གཞི་ལུས་སུ་མི་འཇུག་པ་སྟེ “མི་ལུས་པ་ལྔ ”ཡི་བྱ་བ་ལེགས་པོར་སྒྲུབ་པ། བྱ་བ་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཁེབས་པ་དང་མི་སྣ་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཁེབས་པ། འགན་འཁྲི་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཁེབས་པ་བཅས“ཁེབས་པ་གསུམ ”ལ་འགན་བཅོལ་བྱས། ས་ཁུལ་སོ་སོའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཁུལ་དག་གིས་ཞིང་བ་དག་ཕྱིར་ཡུལ་དུ་ལོག་ནས་དུས་ཆེན་ལ་རོལ་བ་དང་གཅིག་བསྡུས་ཀྱིས་འགན་བཅོལ་རིན་དངུལ་སྤྲོད་པའི་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་བྱས་ཏེ། ལོ་སར་གྱི་རོལ་རྩེད་འཁྲབ་སྟོན་གཞིར་བཟུང་ནས་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་དྲིལ་སྒྲོག་བྱེད་པ། ཤང་གསུམ་རིག་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན། ཡིག་ཆ་ཨང་དང་པོ་དྲིལ་སྒྲོག་བྱེད་པ། ལས་ཞུགས་དཔྱིད་རླུང་ལས་འགུལ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་དེ་དག་ཐང་ཆེན་དང་ཤང་། གྲོང་བརྡལ། ཞིང་སྡེ། འབྲོག་ཁུལ་བཅས་ཀྱི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཧ་གོ་བ་དང་གོ་སླ་བའི་སྐད་བརྡ་ལ་བརྟེན་ནས་མང་ཚོགས་ལ་མིག་གིས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་ཐུབ་པའི་རི་མོ་དང་ཡི་གེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཁར་གྲོང་གི་སྡོད་དམངས་སྨན་བཅོས་སྲིད་ཇུས་གལ་ཆེན་དྲིལ་སྒྲོག་གིས་དབུལ་ཕོངས་མི་གྲངས་སྨན་བཅོས་དམིགས་གསལ་སྲིད་ཇུས་ཁྲོད་ཟབ་ཞུགས་བྱེད་པ། སྨན་བཅོས་རེ་འདུན་སྙན་ཞུ་སྒྲུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་འགྲེལ་བ་གསལ་བོ་ཞིག་རྒྱག་པ། འབྲེལ་ཡོད་རྒྱུ་ཆ་འདོན་སྤྲོད་བྱེད་པ། དཔང་ཡིག་ལེན་པར་སྒུག་པ་སོགས་སེམས་ཁུར་ཆེ་བའི་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་འགྲེལ་བཤད་བྱས། དེ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱང་སྒྲོག་དང་བརྙན་འཕྲིན། དྲ་རྒྱ། སྐད་འཕྲིན་སྤྱི་གཞུང་སྟེགས་བུ། སྤྱི་ཚོགས་འགན་བཅོལ་གཞུང་སྒྲུབ་ཚོམས་ཆེན་དང་གཏན་ཁེལ་སྨན་བཅོས་སྒྲིག་གཞིའི་རྩིས་རྒྱག་སྒེའུ་ཁུང་སོགས་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་དྲིལ་སྒྲོག་དང་ཞབས་ཞུའི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ།
དེ་ལས་གཞན་རིམ་པ་སོ་སོའི་མི་དོན་སྡེ་ཁག་དང་འགན་བཅོལ་ལས་སྒྲུབ་ལས་ཁུངས་དག་གིས་ཞབས་ཞུའི་མི་སྣ་དག་སྡེ་བ་དང་གཞིས་ཁུལ། ཞིང་བའི་ཁྱིམ་ཚང་སོགས་ལ་སོང་སྟེ་ཞབས་ཞུའི་ཞིབ་བཤེར་རྩིས་ལེན་བྱས་ཏེ་སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་ལ་ཟབ་ཞུགས་བྱས་ཏེ་ཞབས་ཞུའི་རོགས་སྐྱོར་དང་སྲིད་ཇུས་དྲིལ་སྒྲོག་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དོན་བྱ་འགུལ་སྤེལ་ནས་དབུལ་ཕོངས་མི་གྲངས100%སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་ཁྲོད་ཞུགས་ནས་དུས་ལྟར་སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པར་ཁག་ཐེག་བྱས། རྒྱུས་ལོན་ལས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ཐེངས་རྗེས་མར་ཞིང་ཆེན་མི་དོན་ཐིན་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཕྱོགས་བསྡོམས་བརྒྱུད “སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་དེ་སྒོ་རྩར་བསྐྱལ ”བའི་ཞབས་ཞུའི་བྱེད་སྒོ་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ནས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་སྨན་བཅོས་བྱ་བའི་དྲིལ་སྒྲོག་གི་ནུས་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་བཏང་བ་དང་། མང་ཚོགས་ཀྱིས་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ངོས་ཟིན་ཚད་གཞི་དང་སྨན་བཅོས་འགན་བཅོལ་ཁྲོད་ཟབ་ཞུགས་བྱེད་པའི་ཧུར་བརྩོན་གྱི་རང་བཞིན་མཐོར་འདེགས་སུ་བཏང་ནས་དམངས་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཇེ་མཐོར་བཏང་། དམངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་པའི་ཆུ་ཚད་དང་ནུས་པ་ཡང་མཐོར་འདེགས་སུ་བཏང་བ་མ་ཟད། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཕན་འབྲས་རང་བཞིན་དང་བདེ་སྐྱིད་རང་བཞིན། བདེ་འཇགས་རང་བཞིན་བཅས་ཀྱི་ཚོར་ཤེས་ཡང་ཇེ་མཐོར་བཏང་བ་རེད།
ལོ་ཙཱ་བ། ལྷ་དཔལ་སྐྱབས།


text:
ཉིན་ཤས་གོང་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ལས་དོན་གྱི་ཆེད་དོན་ཚོགས་འདུ་ལྷ་སར་འཚོགས་ཤིང་། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་རིང་། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དག་ཐེར་གཞུང་ལས་ཁང་ལ་དག་ཐེར་གྱི་དྲན་སྐུལ་གནང་བའི་བྱ་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དང་། “སྔོ་ལྗང་གིས་བསྐོར་བའི་གྲོང་ཁྱེར”འཛུགས་སྐྲུན་འདུ་འགོད་ལག་ལེན་བསྟར་ཚུལ་དང་སང་ལོའི་འཆར་གཞི་ཉན་པ། ལས་དོན་ཁག་དོན་འཁྱོལ་ནུས་ལྡན་ཡོང་བར་སྔར་བས་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་རེད།
ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། “སྔོ་ལྗང་གིས་བསྐོར་བའི་གྲོང་ཁྱེར”དང་ཉེ་འཁོར་རི་རྒྱུད་ནགས་བཟོའི་འདུ་འགོད་ལག་ལེན་བསྟར་ཚུན། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྣོད་བཅུད་ལས་དོན་གྱི་ཆེད་དོན་ཚན་ཁག་དང་ནགས་ལས་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཚན་གྱིས་བྱ་སྤྱོད་ཧུར་ཐག་སྤེལ་བ་དང་། ལས་དོན་སྤེལ་ཤུགས་རྒྱུད་ཆད་མེད་པར་ཆེ་རུ་བཏང་བ། དམིགས་ཚད་ལས་འགན་ཁག་ཅུང་ལེགས་པའི་སྒོ་ནས་ལེགས་སྒྲུབ་བྱས་པར་ཕན་འབྲས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཐོབ་ཡོད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁས་ལེན་གང་ལེགས་ཀྱང་ཐོབ་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་རྣམ་གྲངས་སྤེལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུས་ཐོག་ཏུ་གནད་དོན་ཤེས་རྟོགས་དང་། ཞིབ་འཇུག ཐག་གཅོད་བཅས་བྱས་ནས་སྣོད་བཅུད་ཤེས་དཔལ་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ལམ་བུ་ཞིག་གཏོད་ཡོད། མིག་སྔའི་བར“སྔོ་ལྗང་གིས་བསྐོར་བའི་གྲོང་ཁྱེར”དང་ཉེ་འཁོར་རི་རྒྱུད་དུ་ནགས་བཟོ་མུའུ་5000ལྷག་ཙམ་བྱས་པ་དང་། ནགས་བཟོ་ས་ཚིགས་19རྩ་བའི་ཆ་ནས་བསྐྲུན་པ། ནགས་བཟོ་ས་ཚིགས་15སྐྲུན་བཞིན་པ། སྡོང་ཕྲུག་སྣ་ཚོགས་ཁྲི་177ལྷག་ཙམ་བཏབ་ཡོད་པ་རེད།
ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རིམ་པ་ཁག་དང་སྡེ་ཚན་ཁག་གིས་ཚད་མཐོའི་མཐོང་ཆེན་བྱས་ནས་བསམ་བློའི་ངོས་འཛིན་སྔར་བས་ཟབ་ཏུ་གཏོང་བ་དང་། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ལྟ་ཞིབ་ཀྱི་ཚུར་ལན་གནད་དོན་གྱི་དག་ཐེར་ལས་དོན་དེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་ནན་པོ་ཞིག་ལ་བརྩིས་ནས་དམ་འཛིན། ཞིབ་ཚགས་ལ་གནད་སྨིན་གྱི་སྒོ་ནས་དག་ཐེར་ལས་དོན་ཁག་ཡག་པོ་སྒྲུབ་པ། དེ་བས་སྒམ་ནན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་། དེ་བས་ནུས་ལྡན་གྱི་བྱེད་ཐབས། དེ་བས་དངོས་སྒྲུབ་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་བཅས་ཀྱིས་དག་ཐེར་ལས་དོན་ལ་དམ་འཛིན་ཡག་པོ། དག་ཐེར་གྱི་ལས་དོན་སྤེལ་ཚད་སྔར་བས་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ། དུས་ངེས་གཏན་གྱི་ལེགས་སྒྲིག་ལམ་སྲོལ་འཛུགས་པ་དང་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བ། ཞིབ་བཤེར་ཧུར་ཐག་དང་ལྟ་ཞིབ་ནན་པོ་བཅས་བྱས་ནས་དུས་བཀག་ལྟར་དག་ཐེར་ལས་དོན་ལེགས་གྲུབ་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་བྱས་པ་རེད།


text:
མཁས་མཆོག་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་གྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
༄༅།།མཁས་མཆོག་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་གྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་གྲགས་ཅན་དུང་དཀར་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་མཆོག་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་མེ་ཡོས(༡༩༢༧)ལོར་དགེ་མཚན་གྱི་ལྟས་དུ་མ་དང་བཅས་བོད་ལྗོངས་ཀོང་པོ་ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ་ཉིང་ཁྲི་རྫོང་ཁོངས་ཇོ་མོ་ཤང་དུ་ཡབ་ཚེ་དབང་དང་ཡུམ་བཀྲ་ཤིས་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་བལྟམས། མཚན་ཟླ་བ་ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་ཁྱབ་བདག་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཕ་བོང་ཁ་པ་བདེ་ཆེན་སྙིང་པོས་ཆོས་མིང་བློ་བཟང་སྐལ་ལྡན་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གནང་། ཤིང་ཁྱི(༡༩༣༤)ལོར་དགུང་གྲངས་ལྔ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོས་དུང་དཀར་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་ཐོག་ལོ་ཤས་རིང་ཡབ་ཡུམ་གྱི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་སྦྱོར་ཀློག་དང་ཆོས་ལུགས་དཔེ་ཆ་ཉུང་ཤས་སློབ་གཉེར་མཛད། ཤིང་ཕག(༡༩༣༥)ལོར་འཁྲུངས་ཡུལ་གཞིས་དགོན་དུ་ཁྲི་སྟོན་མཛད་དེ་སེར་སྨད་ཀོང་པོ་ཁང་ཚན་གྱི་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ངག་དབང་ཡོན་ཏན་ཀློག་གི་སློབ་དཔོན་ལ་བསྟེན་ནས་གཞུང་ཆེན་པོ་ལྔའི་རྩ་བ་དང་འགྲེལ་པ་ཤོག་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་དང་། དགོན་པའི་ཚོགས་འདོན་ཡོངས་རྫོགས་ཐུགས་འཛིན་མཛད། མེ་བྱི(༡༩༣༦)ལོར་ཀོང་པོ་ནས་ལྷ་སར་ཐོག་མར་ཕེབས་ཏེ་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་དུ་སྒྲིགས་ལ་ཞུགས་ནས་ཡོངས་འཛིན་གོང་གསལ་དང་སེར་བྱེས་གཙང་པ་ཁང་ཚན་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་ངག་དབང་དགེ་འདུན་བསྟེན་ནས་ལོ་བཅུ་ལྷག་རིང་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་སློབ་གཉེར་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་མཛད་དེ་མེ་ཁྱི(༡༩༤༦)ལོར་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་དམ་བཅའ་བཞེས། དེ་མུར་རྒྱུད་ལ་ཞུགས་ཏེ་ལྕགས་སྟག(༡༩༥༠)ལོར་སྔགས་རམས་ཨང་གཉིས་པའི་མཚན་གནས་ཐོབ། ཤིང་རྟ(༡༩༥༤)ལོར་ལྷ་ལྡན་རྒྱུད་སྟོད་གྲྭ་ཚང་གི་དགེ་སྐོས་གནང་། དེ་ནས་ཤིང་ལུག(༡༩༥༥)ལོ་བར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་མཛད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གོ་སྐབས་ནམ་བྱུང་ལ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ལྷུན་འགྲུབ་བརྩོན་འགྲུས་སོགས་བླ་མ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་བསྟེན་ནས་ཆོས་འབྲེལ་ཞུ་གནང་མཛད་པ་དང་། མཁས་དབང་ཚ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་ནས་སུམ་རྟགས་དང་། སྙན་ངག་ཆ་ཚང་གི་སློབ་ཁྲིད་དང་། མཁས་དབང་སྙེ་མོ་ཡེ་ཤེས་ཆོས་འཕེལ་གྱི་སྐུ་མདུན་ནས་སྐར་རྩིས་སྐོར་ལེའུ་ཁ་ཤས་བཅས་གསན་བཞེས་མཛད། བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་ཐོབ་རྗེས་ཀྱི་མེ་སྤྲེལ(༡༩༥༦)ལོར་གསར་བརྗེའི་ནང་ཞུགས་ཏེ་ཀོང་པོ་ཉིང་ཁྲི་ཀྲོན་ཆུས་དྭགས་ཀོང་ཡན་ལག་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་ཀྲུའུ་རེན་གཞོན་པའི་ཐུགས་འགན་བཞེས། ས་ཕག་(༡༩༥༩)ལོར་ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་བོད་ལྗོངས་ཡན་ལག་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས། ལྕགས་བྱི(༡༩༦༠)ལོར་པེ་ཅིན་དུ་ཐོག་མ་ཕེབས་འབྱོར་ཐོག་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་ཚན་ཁག་ནང་ལོ་དྲུག་རིང་སྔ་ཕྱིར་བོད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་འཛིན་གྲྭ་ཁག་གཉིས་ལ་སུམ་རྟགས་དང་། སྙན་ངག་ལོ་རྒྱུས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སྐོར་བཅས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བ་མ་ཟད། དེའི་རིང་སྙན་ངག་སློབ་དེབ《སྙན་ངག་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》རྩོམ་སྒྲིག་དང་། ཚིག་མཛོད་འདིའི་མིང་ཚིག་འཚོལ་བསྡུ་དང་གསོག་འཇོག་མཛད་འགོ་ཐོག་མར་བརྩམས། ཤིང་སྦྲུལ(༡༩༦༥)ལོར་པེ་ཅིན་ནས་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་ཏེ་གཞིས་རྩེ་དང་རྒྱལ་རྩེ་བརྒྱུད་དུ་སློབ་གསོ་ཆེན་པོའི་ལས་དོན་རུ་ཁག་ནང་ཕྱག་ལས་ཟླ་ཤས་གནང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་འགོ་ཚུགས་རྗེས་ལོ་ངོ་བརྒྱད(༡༩༦༦-༡༩༧༣)རིང་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་བྱང་ཕྱོགས་གྲོང་ལྷན་གཉིས་པའི་ཁོངས་སུ་ངལ་རྩོལ་བསྒྱུར་བཀོད་མཛད་དགོས་བྱུང་། ཤིང་ཡོས(༡༩༧༥)ལོར་གོང་རིམ་གྱི་བཀའ་ལྟར་ཟི་ཁྲོན་ཁྲེན་ཏུར་ཟླ་ཤས་རིང《བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ཡི་རྩོམ་སྒྲིག་ཕྱག་ལས་གནང་བ་དང་། དེ་རྗེས་མེ་སྦྲུལ(༡༩༧༧)ལོ་བར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རིག་དངོས་བདག་གཉེར་ཁང་དང་། བོད་ལྗོངས་ཡིག་ཚགས་བདག་གཉེར་ཁང་། བོད་ལྗོངས་གསར་བརྗེ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་བཅས་ལ་དཀར་ཆག་དང་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་སོགས་ཀྱི་ལས་རོགས་མཛད། ས་རྟ(༡༩༧༨)ལོ་ནས་ཤིང་གླང(༡༩༨༥)ལོ་བར་ལོ་བརྒྱད་རིང་སླར་ཡང་པེ་ཅིན་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭར་ཕེབས་ནས་གཙོ་བོ་སློབ་ཁྲིད་དང་། སློབ་དེབ་རྩོམ་འབྲི། ཞོར་ལ་ཟུར་ལྟའི་དཔྱད་ཡིག་སྒྲིག་རྩོམ་བཅས་གནང་ནས་ལྕགས་སྤྲེལ(༡༩༨༠)ལོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཞོན་པའི་མཚན་གནས་བཞེས་པ་དང་ཤིང་གླང(༡༩༨༥)ལོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་མཚན་གནས་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས། ལོ་དེར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་མཚན་འཛིན་དབུ་འཛིན་དུ་བསྐོ་བཞག་ཞུས། ཤིང་གླང(༡༩༨༥)ལོར་པེ་ཅིན་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཏེ་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཕྱག་ལས་གནང་། རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་ས་འབྲུག(༡༩༨༧)ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ལས་འཛིན་སྐུ་གཞོན་པར་བསྐོ་བཞག་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་མི་དོན་ལས་ཁུངས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་རིགས་གཅིག་མཁས་པའི་མཚན་གནས་ཕུལ། ལྕགས་ལུག (༡༩༩༠)ལོར་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་མཚན་འཛིན་དབུ་འཛིན་གྱི་མཚན་གནས་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས་པ་དང་སྦྲགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་དེའི་ཞིབ་འཇུག་མི་སྣ་རྣམས་ལ་སྣེ་ཁྲིད་མཛད་དེ་ཀན་སུའུ་དང་། མཚོ་སྔོན། ཟི་ཁྲོན་བཅས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་གཙོ་གྲས་ཁག་གཅིག་ལ་དུས་ཡུན་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་རིང་རྟོག་ཞིབ་དང་སྦྲགས་ས་གནས་དངོས་སུ་སློབ་ཁྲིད་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས། དམ་པ་གང་ཉིད་ཀྱིས་བོད་རིག་པའི་མཁས་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཅིག་གི་ངོས་ནས་སྔ་རྗེས་སུ་འཇར་མན་དང་། ནོར་ཝེ། དབྱི་ཊ་ལི། ཨའོ་སི་ཁྲུའུ་རི་ཡ། ཧྥ་རན་སི། དབྱིན་ལན་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་སློབ་ཁྲིད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་དཔྱད་ཚོགས་འདུར་ཐེངས་མང་ཕེབས་ཏེ་ཕུལ་བྱུང་གི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་མ་སྒྲོགས་རྦུང་མཛད་པ་དང་སྦྲགས་རྒྱལ་ནང་གི་བོད་རིག་པའི་ཐད་ཀྱི་འཕེལ་ཚུལ་ངོ་སྤྲོད་མཛད། མཐར་མེ་བྱི(༡༩༩༦)ལོར་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ནས་རྒས་ཡོལ་འབུལ་བཞེས་ཐོག དགུང་གྲངས་བདུན་ཅུར་ཕེབས་པ་མེ་གླང(༡༩༩༧)ལོའི་སྤྱི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས(བོད་ཟླ་ལྔ་པ་ཕྱི་མའི་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད)ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཅིག་པར་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ལོ་ཧྲན་ཅི་རུ་གཟིམ་ཁྲི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར། དམ་པ་འདི་ཉིད་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ད་དུང་ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་བོད་ལྗོངས་ཡན་ལག་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ལས་འཛིན་དང་། ཀྲུང་གོ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པ་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འཛིན། རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་སྐབས་དྲུག་པ་དང་། བདུན་པ། བརྒྱད་པ་བཅས་ཀྱི་ཨུ་ཡོན། སྲིད་གྲོས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྐབས་བཞི་པའི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་བཅས་གནང་བ་མ་ཟད། ཀྲུང་གོ་རྒྱལ་ཡོངས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་དང་། ཀྲུང་གོ་འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ། ཀྲུང་གོ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་གནའ་རབས་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་སོགས་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྒྲིག་ཁོངས་སུ་ཡོད། དམ་པ་འདི་ཉིད་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་དང་གུས་བཀུར་ཞུ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་གྲགས་ཅན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་འཛམ་གླིང་གི་གྲགས་ཅན་མི་སྣའི་མཚན་དེབ་ཆེན་མོའི་ནང་ལའང་འཁོད་ཡོད་ལ། སྔ་རྗེས་སུ་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་གནང་ནས་ལོ་ངོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཙམ་རིང་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་དུ་བོད་རིག་པའི་ཆེད་ལས་མི་སྣ་ཧ་ཅང་འབོར་ཆེ་གསོ་སྐྱོང་གནང་བ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ་དང་རིག་གནས་བྱ་གཞག་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཕུལ་གནང་ཡོད། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་དང་མའོ་ཙེ་ཏུང་དགོངས་པ་ཉམས་ལེན་མཛད་དེ་ལག་ལེན་དངོས་ནང་རྩོད་སྒྲུབ་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་དང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་བྱེད་ཐབས་བེད་སྤྱོད་ཧུར་ཐག་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ཞིབ་དང་། གདེང་འཇོག རྒྱུན་འཛིན་བཅས་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་མིག་དཔེ་བཟང་པོ་ཞིག་བསྟན་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད་མཛད་རྗེས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་དེ། སྐུ་ཚེ་གཅིག་རིང་གསུང་རྩོམ་དུ་མ་ཡོད་པའི་ནང་གཙོ་བོ་ཚིག་མཛོད་འདི་ཕུད་ད་དུང《བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་སྐོར་བཤད་པ》དང་། 《དེབ་ཐེར་དམར་པོའི་མཆན་འགྲེལ》(དེ་གཉིས་རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད) 《སྙན་ངག་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》སོགས་དང་། དེ་བཞིན《བོད་ཀྱི་དཀར་ཆག་རིག་པ》དང་། 《བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ་རིག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་སྐོར》 《བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔར་སྐྲུན་སྐོར་གླེང་བ》 《གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་འཇལ་གཤོར་འདེགས་གསུམ་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་སྐོར》ཞེས་པ་སོགས་ཆེད་རྩོམ་དུ་མ་ཡོད་པ་དེ་དག《ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག》དང་། 《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》 《སྦྲང་ཆར》སོགས་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་ཐོག་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་དམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས“དུང་དང་འོ་མར་འགྲན་པའི་ལྷག་བསམ་མཐུ། །དམན་ཡང་དཀར་པོའི་བྱས་འབྲས་ཅུང་ཟད་ཅིག །བློ་དང་འདུན་པ་བཟང་བའི་རང་རིགས་ཀུན། །རྒྱལ་ཁའི་འཕྲིན་བཟང་ལས་དོན་འགྲུབ་ཕྱིར་འབད།།” ཅེས་བསྩལ་བ་ལྟར་སྐུ་ཚེ་གཅིག་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དགའ་ཞེན་དང་། རང་གི་མི་རིགས་ལ་དགའ་ཞེན། རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཤེས་རིག་ལ་དགའ་ཞེན་བཅས་མཛད་དེ་མི་རིགས་རིག་གནས་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཕྱིར་ཐུགས་ནུས་ཡོད་རྒུ་འདོན་གནང་མཛད་དེ་རང་རྒྱལ་གྱི་སློབ་གསོ་དང་རིག་གནས་བྱ་གཞག་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་འབུལ་གནང་མཛད་པ་མ་ཟད། ཚིག་མཛོད་འདི་ཁོ་ནར་ཡང་སྔ་དུས་༡༩༦༠ལོ་ནས་ད་བར་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ལྷག་རིང་དུས་ཚོད་བར་གསེང་ནམ་ཡོད་ལ་མིང་ཚིག་འཚོལ་བསྡུ་དང་། དཔྱད་གཞི་འཚོལ་ཞིབ། ཚིག་འགྲེལ་རྩོམ་འབྲི་སོགས་མཛད་མཐར་སྨན་ཁང་དུ་བསྙུན་གཞི་ཧ་ཅང་དོད་དྲག་པའི་སྐབས་སུའང་ཚིག་མཛོད་འདི་ཉིད་ཀྱི་མ་ཟིན་ཞུས་དག་མཛད་པ་མ་ཟད། སྐུ་ཁམས་སླར་གསོ་བྱུང་རྗེས་མུ་མཐུད་ཕྱག་ལས་གནང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་སྐོམ་པ་ཆུ་འདོད་ལྟར་མཛད་པ་དེ་ནི་རང་ཅག་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་དང་མིག་དཔེ་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་རང་དུ་ངེས་སོ།།


text:
རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག།
ངེད་ཚོའི་མཐའ་ཁོར་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ཚད་ནི། རྩ་རྫས་དང་འདུས་རྫས། ཡང་ན། འདྲེས་རྫས་ཀྱི་རྣམ་པར་གནས་པའི་སྐོར་སྦྱངས་ཡོད། སྤྱིར་རྩ་རྫས་ཞེས་པ་ནི་དངོས་རྫས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཚང་མའི་གཞི་རྩར་འགྱུར་པའི་རྫས་ཤིག་ཏུ་འདོད་ཀྱང། བྱེ་བྲག་ཏུ་རྩ་རྫས་ཞེས་པ་ནི་མ་རྡུལ་རིགས་ཅིག་ཁོ་ནས་གྲུབ་པའི་དངོས་རྫས་ལའང་གོ་བ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ 1800 ཡས་མས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་ 30 ལས་མེད་ཀྱང། ད་ཆ་རྩ་རྫས་གྲངས་ 118 ལྷག་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བ་ཡོད། ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་ཇི་ཙམ་གྱིས་མང་དུ་སོང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་སོ་སོའི་བང་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་ལ་དཀའ་ངལ་གང་མང་བ་ཕྲད་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན། ཚན་རིག་པ་ཚོས་རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། རྩ་རྫས་དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་རང་བྱུང་གི་རིམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད་རྐྱེན། རྩ་རྫས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་དང་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་སླ་རུ་སོང་ཡོད།
ནང་དོན།
- ༡ གནའ་རབས་སུ་རྩ་རྫས་དབྱེ་ཐབས།
- ༢ མེན་ཌེ་ལི་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག Mendeléeve’s Periodic Table
- ༣ དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག The Modern Periodic Table
- ༤ ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས།
- ༥ དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག
- ༦ ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
གནའ་རབས་སུ་རྩ་རྫས་དབྱེ་ཐབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
རྒྱུན་གཏན་དངོས་རྫས་དང་སྐྱེ་དངོས་སོ་སོའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས་ཚེ། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ཚོང་ཁང་ནང་དུ་ཚོང་ཟོག་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་སྐབས། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་དང། བཟའ་བཅའི་རིགས་ལོགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་སྒྲིག་པ་མ་ཟད། ཁྲུས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཀྱང་འདག་ཆལ་དང་ཡི་ཙི་སོ་སོར་སྒྲིག་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཀྱང། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ལྟོས་ཏེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་གནང་ཡོད། ཆེས་ཐོག་མར་རྩ་རྫས་ཤིག་ལྕགས་རིགས་ཡིན་དང་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་བྱས་ཡོད་ཀྱང། རིམ་བཞིན་རྩ་རྫས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་ཇེ་མང་དུ་ཕྱིན་པ་ཆབ་ཅིག་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཞིབ་ཕྲའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཟབ་ཏུ་སོང་སྟེ། གོ་རིམ་སྒྲིག་ཐབས་ཀྱང་ལེགས་སུ་སོང་ཡོད།
ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན། Döbereiner’s Triads[རྩོམ་སྒྲིག]
ཕྱི་ལོ་ 1817 ལོར་འཇར་མན་གྱིི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་དབྱེ་འབྱེད་གནང་སྐབས། རྩ་རྫས་གསུམ་རེར་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཡོད་རྐྱེན། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་དེ་རིགས་ལ་སུམ་ཚན་ཞེས་འབོད་པ་དང། རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་གཞིར་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། རྩ་རྫས་བར་མ་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་རྩ་རྫས་གཞན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་ མཉམ་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། རྡོ་རྫས་དང། བུལ་རྫས། དུག་སེལ་བཅས་གསུམ་ནི་སུམ་ཚན་(Triad)ཞིག་ཡིན་ཞིང། དེ་ དག་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་ 6.9 དང། 23.0 དང། 39.0 བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཡིན་རྐྱེན། རྡོ་རྫས་དང་དུག་སེལ་གྱི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཀྱི་ཆ་སྙོམས་ནི་བུལ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གདོས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་མཉམ་པ་ཡིན།
གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་གསུམ་རེ་བྱས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཁ་ཤས་ཤིག་བྲིས་ཡོད་ལ། རྩ་རྫས་དེ་དག་ནི་རེའུ་མིག་གི་གཞུང་དུ་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ཆུང་བ་ནས་ཆེ་བའི་བར་བསྒྲིགས་ཡོད། རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་དེ་དག་ནས་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན་གང་དག་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་བམ།
གོང་གི་རེའུ་མིག་ནས་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཁ་པ་དང་ག་པ་གཉིས་ནི་ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་སུམ་ཚན་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། རེའི་མིག་ནང་དུ་གསལ་བ་བཞིན། ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱིས་དེའི་སྐབས་སུ་སུམ་ཚན་གསུམ་མ་གཏོགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་རྐྱེན། དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་འོས་འཚམས་ཤིག་མིན་པ་མཐོང་ཡོད།
ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ། Newlands’ Law Octaves[རྩོམ་སྒྲིག]
ཌོ་བྷེ་རེའི་ནེར་གྱི་བྱེད་ཐབས་དེས་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ (Atomic mass) དང་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་བློ་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ 1866 ལོར་ཨིན་ཇིའི་ཚན་རིག་པ་ཇོན་ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡིས་དེའི་སྐབས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་སོ་སོའི་གདོས་ཚད་ཀྱི་མཐོ་དམར་ལྟོས་ཏེ་བང་རིམ་སྒྲིག་ཡོད། ཁོང་གིས་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དམའ་ཤོས་ཡང་རླུང་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་དེའི་སྐབས་ཀྱི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཐཱོ་རིམ་བར་བསྒྲིགས་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ཐཱོ་རིམ་ནི་རྩ་རྫས་གྲངས་ 56 པ་དེ་ཡིན། ཁོང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་བང་རིམ་དེའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་རེའི་མཚམས་ཀྱི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་དང། རྩ་རྫས་དང་པོ་དེ་གཉིས་དབར་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། ཁོང་གིས་དེ་ནི་རོལ་མོའི་གདངས་རྟགས་བརྒྱད་ཚན་རེ་དང་བསྡུར་ཏེ། བརྒྱད་ཚན་ (Octaves) གྱི་གཏན་སྲོལ་ཞེས་འབོད་པ་དང། ཕྱིས་སུ་དེ་ལ་ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ་ཞེས་འབོད་བཞིན་ཡོད། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་ནང་དུ། རྡོ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་བུལ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཕན་ཚུན་འདྲ་བ་སྟོན་ཡོད། གང་ལགས་ཟེར་ན། བུལ་རྫས་ནི་རྡོ་རྫས་ནས་བརྩིས་པའི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན། དེ་བཞིན་དཀར་གཡའ་ནི་བེ་རི་ལིམ་ནས་བརྩིས་པའི་རྩ་རྫས་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན་རྐྱེན། བེ་རི་ལིམ་དང་དཀར་གཡའ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་འདྲ་པོ་ཡོད། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་མ་དཔེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་བྲིས་ཡོད།
གོང་གི་རེའུ་མིག་ལ་ཞིབ་བལྟ་བྱས་ཚེ། གཤམ་གྱི་གནད་དོན་དེ་དག་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ།
- ༡། བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་ནི་དཀར་ཤམ་བར་དུ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང། དཀར་ཤམ་ལས་རྡུལ་གྲངས་(Atomic number) མཐོ་བའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་དེ་འཇུག་མི་ཐུབ།
- ༢། བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་འདི་ནི་ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡིས་རྩ་རྫས་ 56 ལས་མང་བ་འབྱུང་མི་སྲིད་པའི་ཚོད་བགམ་ལ་གཞི་བཞག་སྟེ་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང། ཕྱིས་སུ་རྩ་རྫས་མང་པོ་ཞིག་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་དང་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་ཡོད།
- ༣། རྩ་རྫས་ཚང་མ་རེའུ་མིག་འདིའི་ནང་དུ་ཚུད་པ་ཡོང་ཕྱིར། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡིས་རེའུ་མིག་གི་ཤག་ཁ་ཤས་ནང་དུ་རྩ་རྫས་གཉིས་རེ་བཞག་པ་མ་ཟད། ཁྱད་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་རྩ་རྫས་ཁ་ཤས་གདངས་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་བཅུག་ཡོད། དཔེར་ན། ཀོ་བཱལ་དང་གཤའ་དཀར་གཉིས་ཤག་ཅིག་གི་ནང་དུ་བཞག་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྩ་རྫས་འདི་གཉིས་དང་ཁྱད་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་བཞུར་རླུང་དང། ཚྭ་རླུང། རྦོར་མིན་གྱི་གཞུང་སྟར་ནང་དུ་བཞག་ཡོད། དེ་བཞིན་ཀོ་བཱལ་དང་གཤའ་དཀར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ལྕགས་ནི་རྩ་རྫས་འདི་གཉིས་དང་ཐག་རིང་པོར་བཞག་ཡོད།
དེར་བརྟེན། ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གཏན་སྲོལ་ནི་གདོས་ཚད་དམའ་བའི་རྩ་རྫས་ཁོ་ནར་འཇུག་པ་ཡིན།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག Mendeléeve’s Periodic Table[རྩོམ་སྒྲིག]
ནེའུ་ལེན་ཌེ་ཡི་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་ལ་དགག་བྱ་ཕྲད་ནས་རྒྱུན་མཐུད་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་ཡོད་ཀྱང། ཚན་རིག་པ་ཁག་ཅིག་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ལ་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུན་མཐུད་དེ་བྱས་ཏེ་རྩ་རྫས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་པར་འབད་བརྩོན་གནང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུའི་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོས་པའི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རུ་བཟུང་སྟེ་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གྱི་སྲོལ་ཐོག་མར་གཏོད་མཁན་ཡིན་དེ་རྐྱེན། ཁོང་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་མིང་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཡིན།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་རྩ་རྫས་ཀྱི་བང་རིམ་སྒྲིག་སྐབས། ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་རྩ་རྫས་ 63 ལས་མེད། ཁོང་གིས་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད། འཚོ་རླུང་དང་ཡང་རླུང་ནི་ཧ་ཅང་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་རྐྱེན། ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་གནང་གཞི་གཙོ་བོ་ནི། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་འཚོ་རླུང་ངམ། ཡང་ན། ཡང་རླུང་མཉམ་དུ་གྲུབ་པའི་འདུས་རྫས་ཡིན། རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་ཡང་རླུང་ངམ། ཡང་ན། འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ། རྩ་རྫས་ཡང་ལྡན་ནམ། ཡང་ན། རྩ་རྫས་འཚོ་ལྡན་ནི་རྩ་རྫས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཤོག་བྱང་ 63 རེའི་རྒྱབ་ཏུ་རྩ་རྫས་རེའི་ཁྱད་ཆོས་བྲིས་རྗེས། འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་ལོགས་སུ་དགར་ཏེ་གྱང་སྟེང་དུ་སྦྱར་བའི་ སྐབས། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་རིམ་འཕར་ (Increasing order) ངང་དུས་མཚམས་རེར་རེའུ་མིག་ནང་གོ་རིམ་དུ་གྲུབ་པའི་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། གཟུགས་དང་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་བའི་རྩ་རྫས་དེ་དག་དུས་མཚམས་རེ་རེའི་ནང་བསྐྱར་འཁོར་བྱུང་བ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད། དུས་འཁོར་གྱི་གཏན་སྲོལ་དེས་‟རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་དང་དུས་མཚམས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཤིག་ཡིན།”ཞེས་བརྗོད།
གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་གསལ་བ་ལྟར། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཞུང་སྟར་ལ་རིགས་ཚན་དང་འཕྲེད་སྟར་ལ་འཁོར་ཚན་ཟེར།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནི་ཕྱི་ལོ་ 1872 ལོར་འཇར་མན་གྱི་གསར་ཤོག་ནང་དུ་པར་འགྲེམས་བྱས་ཡོད། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་རེའུ་མིག་ཡི་འཕྲེད་སྟར་གཉིས་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་འཚོ་ལྡན་དང་ཡང་ལྡན་གྱི་ཆོ་ག་བྲིས་ཡོད། འདིར་ཨིན་ཡིག་ R ནི་ཡང་རླུང་ངམ་འཚོ་རླུང་མཉམ་དུ་འདུས་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་མ་རྡུལ་མཚོན་པ་ཡིན། གོང་གི་ཆོ་ག་འབྲི་སྟངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ། ཡང་ལྡན་གྱི་སོལ་རྫས་ CH4 ལྟ་བུར་མཚོན་ན། RH4 ལྟར་བྲིས་ཡོད་པ་དང། འཚོ་ལྡན་གྱི་སོལ་རྫས་ CO2 ལྟ་བུ་ནི། RO2 ལྟར་བྲིས་ཡོད།
མེན་ཌེ་ལེ་ཧྥེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གྲུབ་འབྲས། Achievement of Mendeléev’s Periodic Table[རྩོམ་སྒྲིག]
མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་བཟོ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས། གདོས་ཚད་དམའ་བའི་མ་རྡུལ་གྱི་སྔོན་དུ་གདོས་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་མ་རྡུལ་གྱི་རིགས་བཞག་དགོས་པ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་བ་དེའི་རིམ་པ་ལྡོག་ཚེ། ཁྱད་ཆོས་མཚུངས་པའི་མ་རྡུལ་དེ་དག་རིགས་གཅིག་ཏུ་འདུ་ཐུབ། དཔེར་ན། མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ 58. ཡིན་པའི་ཀོ་བཱལ་ནི་མ་རྡུལ་གྱི་ གདོས་ཚད་ 58.7 ཡིན་པའི་གཤའ་དཀར་གྱི་སྔོན་དུ་བཞག་ཡོད། དེ་བཞིན་རེའུ་མིག་ལ་ཞིབ་བལྟ་བྱས་ཚེ། འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་ཁ་ཤས་མཐོང་ཐུབ། མ་ཟད། མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་ཤག་ (Cell) ཁ་ཤས་སྟོང་པར་བཞག་ཡོད། ཁོང་གིས་སྟོང་པ་དེ་དག་ནི་དེའི་སྐབས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་པའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གནས་ས་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། ཁོང་གིས་རེའུ་མིག་གི་ཤག་སྟོང་པ་དེ་ཚོའི་ནང་དུ་རིགས་སྟར་གཅིག་པའི་རྩ་རྫས་སྔོན་མ་དེའི་མིང་གི་སྔོན་དུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་ཨེཀ་(Eka)༼གཅིག་༽ཞེས་པ་དེ་སྦྱར་ཏེ་བཀང་ཡོད།
དེ་ནས་རིམ་བཞིན་སཀེན་ཌིམ་དང། གྷེ་ལེམ། འཇེར་མི་ནིམ་བཅས་ ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ། ཨེཀ་ཚ་ནག་དང། ཨེཀ་ཧ་ཡང། ཨེཀ་སྭི་ལི་ཀོན་བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡིས་ཚོད་བགམ་གནང་བ་བཞིན་ཨེཀ་ཧ་ཡང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་གྷེ་ལིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་བྱུང་ཡོད་རྐྱེན། ཨེཀ་ཧ་ཡང་གི་ཚབ་ཏུ་གྷེ་ལིམ་བཅུག་ཡོད། གཡས་ཀྱི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་ཨེཀ་ཧ་ཡང་དང་གྷེ་ལིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཀོད་ཡོད།
གནད་དོན་འདིས་མེན་ཌི་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ ནི་གནད་ལ་སྨིན་ཞིང་སྤྱོད་སྒོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་བྱས་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚན་རིག་པའི་ཁྲོད་དུའང་ཁོང་ནི་རྩ་རྫས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་རིག་འགྲོས་གསར་གཏོད་པ་དེ་ཡིན་པའི་གོང་བཀུར་ཡང་ཐོབ་ཡོད། ཧེ་རླུང་དང། གསར་རླུང། དེ་བཞིན་གཉུག་རླུང་ལྟ་བུའི་བརྟན་རླུང་ནི་རྫས་འགྱུར་བྱེད་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཞན་པས་ན། ཕྱིས་སུ་མ་གཏོགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད་ཀྱང། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་གཞི་རྩའི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་འགྱུར་བ་མི་དགོས་པར། རིགས་ཚན་གསར་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བཅུག་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།
མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་སྐྱོན་ཆ། Limitation of Mendeléev’s Classification[རྩོམ་སྒྲིག]
ཡང་རླུང་གི་གློག་རྡུལ་གནས་རིམ་ནི་བུལ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་གློག་རྡུལ་གནས་རིམ་དང་འདྲ་པོ་ཡོད། བུལ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྩ་རྫས་ལྟར། ཡང་རླུང་གིས་ཚ་རྒྱུའི་རིགས་ཀྱི་རྩ་རྫས་དང། འཚོ་རླུང། མུ་ཟི་མཉམ་དུ་འདུས་པའི་ ཆོ་ག་ཕན་ཚུན་འདྲ་པོ་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བཤད་ན། ཚྭ་རྒྱུའི་རིགས་ཀྱི་རྩ་རྫས་དང་འདྲ་བར་ཡང་རླུང་གིས་མ་རྡུལ་ཟུང་གི་ཆ་རྡུལ་ཡང་གྲུབ་པ་མ་ཟད། ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་མཉམ་ཆིངས་ཡང་གྲུབ་ཐུབ།
དོན་དངོས་ལ་བལྟས་ཚེ། ཡང་རླུང་ནི་རིགས་ཚན་(Group) དང་འཁོར་ཚན་(Period) གང་དུའང་འཁོད་མི་ཐུབ། དེར་བརྟེན། མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་ཡང་རླུང་ལ་འོས་འཚམས་ཀྱི་གནས་ཤིག་བཟོ་ཐུབ་མེད། དེ་ ནི་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་སྐྱོན་ཆ་དང་པོ་དེ་ཡིན། གནས་མཉམ་རྩ་རྫས་ནི་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་ རེའུ་མིག་བཟོ་བཀོད་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། གནས་མཉམ་རྩ་རྫས་ཞེས་པ་ནི་མ་རྡུལ་ཕན་ཚུན་གྱི་ གདོས་ཚད་མི་འདྲ་ཡང་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་བའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན། དེས་ན། གནས་མཉམ་རྩ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ལ་དཀའ་ངལ་འཕར་མ་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་བཞིན། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འགལ་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ནི། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ནི་རྩ་རྫས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རིམ་པ་བཞིན་གཅིག་སྙོམས་ཀྱིས་འཕར་ཆ་ཡོང་གི་མེད་རྐྱེན། རྩ་རྫས་དེ་གཉིས་བར་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག The Modern Periodic Table[རྩོམ་སྒྲིག]
ཕྱི་ལོ་ 1913 ལོར་ཧེན་རི་མོ་སེ་ལེས་(Henry Moseley) ཀྱིས་མ་རྡུལ་ཞིག་གི་རྡུལ་གྲངས་ནི་མ་རྡུལ་དེའི་གདོས་ཚད་ལས་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་ཆེ་བའི་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཏེ། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་གཏན་སྲོལ་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ཡོད་རྐྱེན། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནི་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་མ་ཟད། དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གཏན་སྲོལ་གྱིས་‟རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དེ་དག་སོ་སོའི་རྡུལ་གྲངས་ཀྱི་དུས་འཁོར་བྱེད་ལས་ཤིག་ཡིན།” ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན།
ང་ཚོས་དྲན་གསོ་ཞིག་བྱས་ཚེ། རྩ་རྫས་ཤིག་གི་རྡུལ་གྲངས་ནི་རྩ་རྫས་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་ལྟེ་ཉིང་དུ་ཕོ་རྡུལ་གྲངས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པས་མཚོན་པ་དང། གྲངས་འདི་ནི་རྩ་རྫས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རིམ་པ་བཞིན་གཅིག་སྙོམས་ཀྱིས་འཕར་བ་ཡིན། རྡུལ་གྲངས་རིམ་འཕར་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་རྩ་རྫས་རྣམས་གོ་རིམ་སྒྲིག་ཚེ། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཚོད་དཔག་ཏག་ཏག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དེས་ན། རྡུལ་གྲངས་རིམ་འཕར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་རྩ་རྫས་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་རེའུ་མིག་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ཟེར། མེན་ཌེ་ལི་ཧྤེ་ཡི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་སྐྱོན་ཆ་གསུམ་པོ་དེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གིས་སེལ་ཐུབ་ཡོད། ཡང་རླུང་གི་གནས་ས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཞི་བཅོལ་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་རྟོགས་བྱུང་ཚེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཐག་གཅོད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་སོ་སོའི་གནས་གཞི།[རྩོམ་སྒྲིག]
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ལ་གཞུང་སྟར་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་རིགས་ཚན་ཞེས་འབོད་པ་དང། འཕྲེད་སྟར་བདུན་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་འཁོར་ཚན་ཞེས་འབོད། དེས་ན། ཁྱད་ཆོས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ། རིགས་ཚན་དང་འཁོར་ཚན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཤིག་ཇི་ལྟར་འཇོག་ཆོག་གམ།
འཁོར་ཚན་ཞིག་གི་རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་གྱི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་མི་མཚུངས་ཀྱང། དེ་དག་སོ་སོའི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་མཚུངས་པ་རྟོགས་ཐུབ། དེ་བཞིན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཚེ། རྩ་རྫས་དེ་དག་སོ་སོའི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་ནི་རྡུལ་གྲངས་བཞིན་གཅིག་སྙོམས་ཀྱིས་རིམ་འཕར་བྱུང་བ་རྟོགས་ཐུབ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བརྗོད་ན། འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་མཚུངས་པའི་རྩ་རྫས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོའི་མ་རྡུལ་ནི་འཁོར་ཚན་གཅིག་གི་ནང་དུ་འཇོག་པ་ཡིན། དཔེར་ན། བུལ་རྫས་དང། དཀར་གཡའ། ཧ་ཡང། སི་ལི་ཀོན། འོད་མ། མུ་ཟི། ཚྭ་རླུང། གཉུག་རླུང་བཅས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བཞག་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་དག་གི་མ་རྡུལ་གྱི་འཁོར་ལམ་ K,L,M བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་གནས་ཡོད།
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འཁོར་ཚན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་སོ་སོའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་བམ། འདིར་ང་ཚོས་འཁོར་ལམ་འདྲ་མིན་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་འཁོར་ཚན་དེ་དག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པ་བརྗོད་ཐུབ། ཆོ་ག་2n2 སྤྱད་དེ་འཁོར་ལམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ཙམ་གནས་མིན་འཚོལ་འདུག། འདིར་ཨིན་ཡིག་གི་ཚིག་n ནི་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་ཡིན།
དཔེར་ན།
འཁོར་ལམ་K→ 2 x (1)2 = 2 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་དང་པོའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་གཉིས་ཡོད།
འཁོར་ལམ་L→ 2 x (2)2 = 8 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་གཉིས་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་ཡོད།
འཁོར་ལམ་M→ 2 x (3)2 = 18 ཡིན་ན། འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་དགོས་ཀྱང།
འདིར་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་གྲངས་བརྒྱད་ཁོ་ན་ལས་གནས་མི་ཐུབ་རྐྱེན། འཁོར་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་བརྒྱད་ལས་མེད།
སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་ནི་རྩ་རྫས་ཤིག་གིས་རྫས་འགྱུར་བྱེད་སྐབས། ཆིངས་ཇི་ཙམ་གྲུབ་པ་དང། ཆིངས་ཇི་ལྟར་ གྲུབ་པའི་ལྟོས་གཞི་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་རྐྱེན། དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་གི་རྩ་རྫས་ཀྱི་གནས་གཞིས་རྩ་རྫས་དེའི་རྫས་འགྱུར་ བྱེད་ཤུགས་སྐོར་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། གནད་དོན་འདི་ལ་ལྟོས་ཚེ། མེན་ཌེ་ལེ་ཧྤེ་ཡིས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་ནང་དུ་རྩ་ རྫས་སོ་སོའི་གནས་གཞི་ནི་འདུས་རྫས་ཀྱི་ཆོ་གར་ལྟོས་པའི་བྱེད་ཐབས་དེ་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།
དེང་རབས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འགྲོས། Trends in the Modern Periodic Table[རྩོམ་སྒྲིག]
སྡེབ་ནུས།
རྩ་རྫས་ཤིག་གི་སྡེབ་ནུས་ནི་རྩ་རྫས་དེའི་མ་རྡུལ་གྱི་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་གྲངས་ཀྱིས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་ཡིན།
མ་རྡུལ་ཆེ་ཆུང།
མ་རྡུལ་ཆེ་ཆུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་མ་རྡུལ་ཧྲིལ་པོའི་ཆེ་ཆུང་ལ་གོ་བ་མིན་པར་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ ཕྱེད་ལ་གོ་དགོས་ཤིང། མ་རྡུལ་ཞིག་གི་ལྟེ་ཉིང་གི་དབུས་ནས་མ་རྡུལ་དེའི་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་ངོས་འཛིན་ཆོག ཡང་རླུང་གི་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ཕྱེད་ནི་ 37pm ཡིན། ༼འདིར་ pm ནི་པི་ཀོ་མི་ཊར་(picometre)ཟེར་ཞིང། 1pm=10-12m༽
ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས།[རྩོམ་སྒྲིག]
དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་ནང་དུ་ཚ་ནག་དང། སྭི་ལི་ཀོན། འཇར་མི་ནིམ། བ་བླ། མིག་སྨན། ཊེ་ལུ་རིམ། པོ་ལོ་ནིམ་བཅས་ཀྱིས་སྐས་དབྱིབས་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ཀྱག་ཀྱོག་ཅིག་གྲུབ་སྟེ་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ཀྱིས་ལྕགས་རིགས་དང་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཀ་སྟོན་པ་ཡིན་རྐྱེན། རྩ་རྫས་འདི་རིགས་ལ་ཆོས་མཐུན་ལྕགས་རིགས་ཟེར་བ་ཡིན།
འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་མ་རྡུལ་སོ་སོའི་ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་འདུ་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་རྡུལ་དོར་ནུས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས། ལྟེ་ཉིང་དང་མ་རྡུལ་གྱི་སྡེབ་བྱེད་འཁོར་ལམ་རྒྱང་ཐག་རིང་དུ་སོང་བ་ཡིན་རྐྱེན། ལྟེ་ཉིང་གི་ཁུར་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་སྟེ། སྡེབ་བྱེད་གློག་རྡུལ་ལས་སླ་པོའི་ངང་དོར་ཐུབ། དེས་ན། འཁོར་ཚན་གྱི་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང། རིགས་ཚན་གྱི་གོང་ནས་འོག་ཏུ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡིན།
ལྕགས་རིགས་མིན་པ་ནི་མོ་བསྐྱེད་རྫས་ཡིན་རྐྱེན། རྫས་འགྱུར་བྱེད་སྐབས་གློག་རྡུལ་བླངས་ཏེ་ཆིངས་གྲུབ་པས་ན། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་འཁོར་ཚན་དང་རིགས་ཚན་ནང་དུ་འགྱུར་བ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ། རྩ་རྫས་སོ་སོའི་མོ་རྡུལ་འབྲིད་ནུས་ལ་ལྟོས་ཏེ་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གོ་རིམ་སྒྲིག་པ་དེས་ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་རྣམས་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་གཡོན་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྟོས་གཞི་འདིས་འཚོ་རླུང་དང་རྫས་འགྱུར་བྱས་པའི་རྩ་རྫས་དེའི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོན་ཐུབ། དེ་ཡང། སྤྱིར་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་རྩ་རྫས་དང་འཚོ་རླུང་གི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བུལ་དང། ལྕགས་རིགས་མིན་པའི་རྩ་རྫས་དང་འཚོ་རླུང་གི་འདུས་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྐྱུར་བཞིན།
དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག[རྩོམ་སྒྲིག]
- རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ཐ་སྙད་རྣམ་གཞག་རྩ་འཛིན། (A guide to IUPAC Recommendations)
- སྐྱེ་མེད་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ཐ་སྙད་རྣམ་གཞག(Nomenclature of Inorganic Chemistry IUPAC Recommendation2005)
- རྫས་འགྱུར་རིག་པའམ་རྫས་འགྱུར་མཉམ་བྱའི་སྐད་ཡིག (The Language of Chemistry or Chemical Equation)
- མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གཞི་རྩོམ་སྒྱུར་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་བཏོན་པའི་ཚན་རིག་སློབ་དེབ་འབྲེལ་ཡོད་ཆ་ཚང།
- གོ་ལའི་དེབ་ཚོགས། (Word Book)
- ཨེན་ཀ་ཊ་ ༢༠༠༩ (Encarta 2009)
- སི་ཁྲིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་རང་བྱུང་ཚན་རིག་མིང་བརྡའི་དཔེ་ཚོགས་ཞེས་པའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་དང། རྩིས་རིག
- བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ཚིགས་མཛོད།
- རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་གསར་བྱུང་རྒྱུན་བཀོལ་མིང་མཛོད།
- བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ནས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཚན་རིག་གི་སློབ་དེབ། (A Hand book of Science)
- བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་ཨེ་མོ་རི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་འཕེལ་འགྱུར། རིག་རྫས་དང་ཕྲ་ཕུང།
- ཝི་ཀི་དྲ་ཚིག་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དྲ་ཚིག་སོགས་བལྟ་ཀློག་དང་འཚོལ་བསྡུར་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་ཞུས།