text:
༡། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྤྱིའི་སྐོར།
འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་བྲིས་སུ་རུང་བའི་སྐད་ཡིག་ཡོད་དོ་ཅོག་གསར་བཟོ་དར་སྤེལ་བྱུང་སྟངས་ནི། ཐོག་མར་མི་རིགས་སོ་སོར་ཡོད་པའི་སྐད་ལ་བརྟེན་ནས་ཡི་གེ་བཟོས་ཤིང་སྐད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡི་གེ་བཟོས་པ་ཤིག་ཡིན་པས། ཡི་གེས་སྐད་ལ་རོགས་འདེགས་བྱེད་དགོས་པ་སྨོས་མེད་ཅིག་རེད་སྙམ། དེར་བརྟེན་རང་རེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཀྱང་དེ་རང་ལས་མ་འདས།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་འཛམ་གླིང་གི་སྐད་རིགས་གང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཡིན་མིན་བལྟ་སྐབས། སྐད་རིགས་སྨྲ་བ་ཚོས་སྐད་གདངས་དང་ཐ་སྙད། ཚིག་གྲུབ་ཆགས་སྟངས་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་བོད་དང་འབར་མའི་སྐད་རིགས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་དབྱེ་བགོས་བྱས་ཡོད། ཁྱབ་ཁོངས་དེའི་ནང་ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་ན་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པར་བཤད་ལ། དེ་དག་གཙོ་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་ནུབ་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་སྦལ་ཏི་སི་ཐན་ནས་ཤར་གྱི་ཁམས། བྱང་མཚོ་སྔོན་པོ་ནས་ལྷོ་གར་ཞྭ་དང་སྤྱི་ཏི་བར་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་སྐད་རིགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དེའི་ནང་ཡི་གེའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་ཡོད་པ་ནི་འབར་མ་དང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཡིན་ལ། སྐད་ཡིག་འདི་གཉིས་ཀྱི་འབྲི་སྲོལ་དང་སྐད་གདངས། ཚིག་གྲུབ་ཆགས་སྟངས། མིང་ཚིག་གྲུབ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཉེ་འབྲེལ་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར། བལ་བོ། སོག་པོ། ཊུར་ཀིའམ་ཡུ་གུར་སྐད་ཡིག་ལས་ཐ་དད་ཡིན་པས་མི་རིགས་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁམས་དང་མོས་པ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། ངོ་བོ་བཅས་མཚོན་པར་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
ལུང་པ་རེ་ལ་སྐད་རེ་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་དབྱེ་ན།
ཕྱི་མི་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་དུས་རབས་ ༡༡ ཡར་སྔོན་ལ་བརྡ་རྙིང་དང། དུས་རབས་ ༡༢ ནས་ ༡༩ བར་སྔ་རབས་classicalབོད་སྐད། དུས་རབས་ ༢༠ ནས་དེང་རབས་བོད་སྐད་བཅས་དབྱེ་བགོས་བྱེད་སྲོལ་ཡང་འདུག
༢། སྐྱེ་དངོས་ཚན་རིག་གི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དང་བོད་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས།
མིའི་རིགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་འཚོ་གནས་བྱེད་ཆེད་སྔོ་ལྡུམ་དང་ཤིང་འབྲས། སྲོག་ཆགས། གཏེར་བཅུད་སོགས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་མང་དག་ཅིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རིག་པ་རྙེད་ཅིང་དེ་དག་རང་ཉིད་འཚོ་གནས་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་དེའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱ་གང་མང་རིམ་གསོག་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་རིགས་མི་དམངས་ཀྱིས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་ས་མཐོའི་ཡུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་ཉེ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་བར་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་བའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེར་མཁོའི་བཟའ་བཅའ་དང་དངོས་ཆས་ཡོ་བྱད། སྐྱེ་དངོས། སྨན་རྫས་སོགས་མང་པོ་ཞིག་བོད་དུ་ནང་འདྲེན་གྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིནཔ་དེ་ལྟར་ཡང་། ཉེར་མཁོའི་དངོས་རིགས་མང་པོའི་ཁྲོད་ནས་སྐྱེ་ལྡན་དངོས་རིགས་ནི་མིའི་རིགས་ལ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་བེད་སྤྱོད་ཆེ་ཞིང་ཁ་བྲལ་དུ་མི་རུང་བ་ཞེ་ཅིག་ཡིན་པས་དེའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱ་རང་ལ་ཡོད་པ་གསོག་ཉར་དང་རང་ལ་མེད་པ་ཕྱི་ནས་མུ་མཐུད་ནང་འདྲེན་ངོ་སྤྲོད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་གཞིར་གྱུར་ཡོད།
སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་ལྡན་དངོས་རིགས་རེ་རེའི་མིང་དང་སྐྱེ་དབྱིབས་སམ་འཁྲུངས་དཔེ། འབྱུང་ཁུངས། ངོ་བོ། མདོག བྱེད་ལས། ཕན་ནུས་བཅས་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱས་ཏེ་དངོས་རིགས་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐབས་སྟོན་པའི་ཐབས་དང་རིག་པ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་ལྟར།སྤྱིར་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་འདི་ཡང་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རྩི་ཤིང་སྔོ་ལྡུམ་དང་སྲོག་ཆགས་རིགས་ཟས་དང་སྨན་རྫས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རྒྱུད་རིམ་ནང་གསར་གཏོད་བྱུང་ཡོད་ལ། སྲོག་ཆགས་ནས་བྱུང་བའི་ཟས་རིགས་དང་སྐྱེ་དངོས་སྔོ་ལྡུམ་རྩི་ཤིང་ནས་བྱུང་བའི་བཟའ་ཆས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལུས་སྲོག་འཚོ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ལེགས་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་རང་ཉིད་འཚོ་གནས་བྱེད་དགོས་ན་བྱ་དངོས་དེ་དང་དེའི་སྐོར་གྱི་ལག་ལེན་ཕན་གནོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ཤིང་དེ་གོམས་གཤིས་སུ་གྱུར་ཡོད། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་རྫས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་བརྩམས་ཆོས་ནི་བོད་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་དང་། སྨན་སྦྱོར་མཁན་པོའམ་སྨན་པ་མཁས་པ་རྣམས་ནི་བོད་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་བ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་མི་ཆོག་པ་མེད་སྙམ།
༣། བོད་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་བརྩམས་པའི་སྨན་གཞུང་ངམ་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་དཔེ་དེབ་དང་ལོ་ཙཱ་བ།
བསྟན་པ་སྔ་དར། དུས་རབས ༧ དང ༨།
- ངྷརྨ་ཀོཥ་དང་ཧྭ་ཤང་མ་ཧྭ་དེ་ཝ། ༼སྨན་དཔྱད་ཆེན་མོ༽བསྒྱུར།
- ཧན་ཝན་ཝད། ༼རྒྱ་དཔྱད་ཐོར་བུ་ཆེ་ཆུང་༽བསྒྱུར།
- བྷ་ར་ངྷ་ཇ་དང་ཧན་ཝན་ཧད། ག་ལེ་ནོས། ༼མི་འཇིགས་པའི་མཚོན་ཆ༽ བརྩམས།
- བྷ་ར་ངྷ་ཇ། ༼འབུ་ཤག་མ་བུ་ཆེ་ཆུང་༽ ༼སྦྱོར་བ་མར་གསར༽བསྒྱུར།
>འི་ནང་། སྲོང་བཙན་སྐབས་ལུགས་ཆེན་གསུམ་པོའི་ཚུལ་དག་མ་རྟོགས་ན། སྨན་པ་ཆེན་པོའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པར་མི་ནུས་པས། བར་སྣང་མཁའ་ལ་ཇི་ལྟར་མཐོས་བསྙབ་བཞིན།། ཞེས་གསུངས་བར་གཞིགས་ན་སྐབས་དེར་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་ལུགས་གསུམ་པོ་དེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གཙོས་ཡིག་རིགས་མི་འདྲ་བའི་ནང་བལྟ་ཀློག་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་སྐད་མང་སྨྲ་བ་ཞིག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡིན་དགོས་པ་རེད།
- ཧྭ་ཤང་མཧཱ་ཡ་ན་དང་བཻ་རོ་ཙ་ན། ༼སྨན་དཔྱད་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོའམ་སོ་མ་རཱ་ཛ༽བསྒྱུར།
- བཻ་རོ་ཙ་ན། ༼མིང་དོན་བརྡ་སྤྲོད་རྣམ་ལྔ༽བརྩམས། ༼འཇམ་དབྱངས་སྔོ་འབུམ༽བསྒྱུར།
- རྒྱ་གར་ཤནྟི་གརྦྷ། ༼སྔོ་འབུམ༽བསྒྱུར།
- བལ་པོ་སྨན་པ། ༼སྦྱོར་པ་བརྒྱ་པ༽བསྒྱུར།
- གནུབས་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས། ༼སྨན་ངོའི་འཁྲུངས་དཔེ་རིན་རིན་སྒྲོན་མེ༽ བསྒྱུར།
- ཙན་པ་ཤི་ལ་ཧ། བདུད་རྩི་མེ་ལོང་དང་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་ཕན་པ་སྨན་གྱི་ལེའུ་སོགས་བསྒྱུར་པའི་གཞུང་ ༼བླ་དཔྱད་ཀྱི་གཞུང་འཚོ་བའི་མདོ༽ བསྒྱུར། ༼བི་ཇིའི་པོ་ཏི་ཁ་སེར༽བརྩམས།
- གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ། ༼དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི༽ བརྩམས།
- གྲུ་གུ་སེང་མདོ་ཆེན་པོ། ཅོག་རོ་བུ་མོ་རྟ་ཡི་ལྷ། འབྲོའི་བུ་མི་གམ་བཟང་སོགས། ༼རྟ་གཞུང་དངུལ་དཀར་མེ་ལོང་༽ ༼རྒྱལ་པོ་སེང་གེས་བྱིན་པས་མཛད་པའི་རྟའི་བསྟན་བཅོས༽རྩོམ་སྒྱུར་བྱས།
ཁམས་ཤོ་མདོ་ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོའི་ཞི་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས། ༼རྟ་དཔྱད་མཐོང་བ་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༽བརྩམས།
ཀོང་སྤྲུལ་གྱི་ >ལས། སྲོང་བཙན་དུས་སུ་ལུགས་ཆེན་གསུམ་གྱི་གཞུང། ཨག་ཚོམ་རིང་ལ་རྒྱ་བཟའི་ལུགས་རྣམས་དང་། ཧྭ་ཤང་བི་ཇི་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་མང་། ཞེས་དང་། ཡང་། ཁྲི་སྲོང་དུས་ན་སྤྲུལ་པའི་སྲས་གསུམ་གཞུང་། པོ་ཏི་ཁ་སེར་རྒྱལ་བློན་དམངས་གསུམ་དང་། རྒྱ་ཞང་ཧོར་བོད་འ་ཞའི་མཁས་གཞུང་བཙུགས།
བསྟན་པ་ཕྱི་དར། དུས་རབས ༡༠ རྗེས།
- ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་ཛ་རན་དྷ་ར། ༼ཡན་ལག་བརྒྱད་པ༽ ༼ཟླ་ཟེར༽ ༼རྟ་དཔྱད་ཤཱ་ལི་ཧོ་ཊྲ༽ དུས་རབས ༡༠།
- གཡུ་ཐོག་གསར་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ། ༼དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི༽ལ་སྣོན་ཁ་མཛད། ༼སྔོ་འབུམ་ཆེན་མོ༽ དུས་རབས ༡༢།
- ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། ༼སྨན་གྱི་ནུས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པ་སྨན་མིང་རྒྱ་མཚོ༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༣ ནས ༡༤།
- བྲང་ཏི་དཔལ་ལྡན་འཚོ་བྱེད། ༼ཕྱི་རྒྱུད་སྨན་སྨན་སྦྱོར་དཔེ་རིས༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༤།
- བྱང་པ་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་བཟང། ༼སྨན་གཞུང་རིན་ཆེན་སྒྲོམ་བུ༽ སོགས་བརྩམས། དུས་རབས ༡༤
- སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན། གསོ་རིག་མིང་ཚིག་འགའ་ཞིག་དོན་གྱི་བཞིན་རས་སྟོན་པའི་མེ་ལོང༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༤།
- ཟུར་མཁར་མཉམ་ཉིད་རྡོ་རྗེ། ༼རྒྱུད་ཕྱི་མའི་སྨན་ངོ་གསལ་བྱེད་བདུད་རྩིའི་སྒྲོན་མེ་སོགས་མན་ངག་བྱེ་བ་རིང་བསྲེལ༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༥།
- ཟུར་མཁར་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ། ༼སྨན་གྱི་རོ་ནུས་ཞུ་རྗེས་སྐོར་གྱི་རྣམ་བཤད༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༦།
- གོང་སྨན་དཀོན་ཅོག་བདེ་ལེགས། ༼སྔོའི་འཁྲུངས་དཔེ་དོན་བསྡུས༽ ༼སྨན་མིང་བརྡ་སྤྲོད༽བརྩམས། དུས་རབས ༡༦།
- མི་ཕམ་དགེ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ། ༼སྨན་གྱི་རོ་ནུས་བཤད་པ་བཻ་ཌཱུརྱའི་མེ་ལོང༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༧།
- དར་མོ་སྨན་རམས་པ་བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས། ༼བཤད་རྒྱུད་རྐྱང་སེལ་གྱི་འགྲེལཔ་མེས་པོའི་དགོངས་རྒྱན༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༧།
- སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། ༼མན་ངག་ལྷན་ཐབས༽བརྩམས། དུས་རབས ༡༧།
- སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར། ༼སྨན་རྫས་ཀྱི་མངོན་བརྗོད་དང་ངོས་འཛིན་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་༽བརྩམས། དུས་རབས ༡༨།
- གཙང་སྨན་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ། ༼སྨན་གྱི་ངོ་སྤྲོད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་མཛེས་རྒྱན་དྲི་མེད་ཕྲེང་བ༽བརྩམས། དུས་རབས ༡༨།
- དེའུ་དམར་བསྟན་འཛིན་ཕུན་ཚོགས། ༼དྲི་མེད་ཤེལ་གོང་ཤེལ་ཕྲེང༽བརྩམས། དུས་རབས ༡༨།
- བླ་སྨན་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུ། ༼སྔོ་སྨན་འཁྲུངས་དཔེ་བསྡུས་པ་ངོ་མཚར་གསེར་གྱི་སྙེ་མ༽ ༼ཁྲོག་སྨན་འཁྲུངས་དཔེ་ཡིད་བཞིན་འདོ་འཇོའི་བུམ་བཟང༽
༼བདུད་རྩིའི་སྔོའི་འཁྲུངས་དཔེ་རྒྱས་པ་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུའི་སྙིང་ནོར༽ བརྩམས། དུས་རབས ༡༩།
- ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ། ༼བདུད་རྩི་སྨན་གྱི་འཁྲུངས་དཔེ༽ བརྩམས། དུས་རབས ༢༠།
- དགའ་བའི་རྡོ་རྗེ། ༼འཁྲུངས་དཔེ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་༽ བརྩམས། དུས་རབས ༢༠།
- ཟླ་བ། ༼བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་རིས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༽ བརྩམས། དུས་རབས ༢༠།
- དབང་འདུས། ༼གསོ་བ་རིག་པའི་ཚིག་མཛོད་གཡུ་ཐོག་དགོངས་རྒྱན༽ བརྩམས། དུས་རབས ༢༠།
- ཤོང་སྟོན་ལོ་ཙཱ་བ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། ༼སྙན་ངག་མེ་ལོང༽ བསྒྱུར། དུས་རབས ༡༣།
- དབྱིན་བོད་དམ་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད་སོགས། དུས་རབས ༢༠།
༤། གནའ་དེང་དུས་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་བསྒྱུར་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར།
སྤྱིར་སྐད་ཡིག་ཕབ་བསྒྱུར་ལས་དོན་དེ་གཤམ་གསལ་གྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལྟར་འགྲོ་དགོས།
>ལས། “དམ་པའི་ཆོས་བསྒྱུར་བའི་ལུགས་ནི་དོན་དང་ཡང་མི་འགལ་ལ་བོད་སྐད་ལ་ཡང་གང་བདེ་བར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་དང་ཡང་ “ཡུལ་དང་སེམས་ཅན་དང༌། མེ་ཏོག་དང༌། རྩི་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་མིང་བསྒྱུར་ན་ཡིད་གོལ་ཞིང་ཚིག་མི་བདེ་བ་དང༌། འོལ་སྤྱིར་བསྒྱུར་དུ་རུང་ཡང་དོན་དུ་དེ་ལྟར་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་གཏོལ་མེད་པ་རྣམས་ལ། མགོ་ལ་ཡུལ་ཞེའམ། མེ་ཏོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་བྱ་བའི་མིང་གཅིག་བླ་ཐབས་སུ་སྣོལ་ལ་རྒྱ་གར་སྐད་སོ་ན་ཞོག་ཅིག”ཅེས་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་གྱིས་ལོ་པཎ་མང་པོ་ཕོ་བྲང་འོན་ཅང་རྡོ་རུ་སྐོང་འགུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ >དང་  > >ཡིག་བསྒྱུར་སྐོར་གྱི་རྩ་དོན་ཡིག་ཆ་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་བཀས་བཅད་གནང་བ་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་བམ་གཉིས་འདི་ལས་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་བྱ་བར་སྒྲ་སྒྱུར་དང་དོན་སྒྱུར། ཐད་སྒྱུར། ཐད་ལོག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་བཅས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བཞི་ཡང་གསལ་སྟོན་བྱས་འདུག
ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙ་ན་ཡིས་བརྩམས་པའི་ >ནི་ཕྱི་ལུགས་སྨན་དཔྱད་ནས་བསྒྱུར་བའི་སྨན་མིང་དང་བརྡ་ཆད་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་ཐོག་མ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་སྨན་རྫས་ཀྱི་མིང་རྣམས་སྡེ་ཚན་དུ་དབྱེ་བ། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྨན་མིང་བོད་མིང་དུ་གོ་སྟངས། གབ་མིང་ངམ་གསང་མིང་གི་ངོས་འཛིན། སྨན་ངོས་བཟུང་ཚུལ་གྱི་འདྲ་དཔེ། སྨན་གང་ཞིག་ས་ཆ་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་བ། སྨན་གྱི་བཟང་ངན་བརྟག་ཚུལ་བཅས་བཀོད་ཡོད་པས་ཕྱི་རབས་སྨན་པའམ་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་བ་ཚོར་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
སྤྱིར་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་སྲོལ་ལུགས་དར་བ་ནས་ད་བར་ཡིག་བསྒྱུར་ལས་ལ་འཇུག་སྐབས་ཡོངས་གྲགས་སུ་བསྒྱུར་བྱའི་བསྟན་དོན་གང་ཞིག་གི་གོ་དོན་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་འགྱུར་ཡིག་ཏུ་སྟོན་ཆེད་དོན་བསྒྱུར་རམ་མཐུན་བསྒྱུར་(domestication – 归化)དང་ཐད་བསྒྱུར་རམ་གཞན་བསྒྱུར་ (foreignization – 异化)བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོར་འཛིན་ཞིང་། སྒྲ་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས་ཀྱང་ཧྲིལ་བསྒྱུར་དང་ཕྱེད་བསྒྱུར་གྱི་ཐབས་ལམ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་ས་མིང་དང་མི་མིང་། དངོས་པོའི་མིང་སོགས་ལ་འབྱུང་ཡུལ་ལམ་མཚོན་མིང་སྔོན་ལ་སྦྱར་ཏེ་མ་ཡིག་གི་མིང་སྒྲ་ཆ་ཚང་བ་སོར་འཇོག་གིས་བསྒྱུར་སྲོལ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། རྒྱ་གར་ནཱ་ལེནྡྲ། མེ་ཏོག་ཙམ་པ་ཀ སཱ་ལའི་ལྗོན་པ་ལྟ་བུ་རེད།ཡིན་ནའང་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སྐབས་དེར་བོད་རང་ལ་མེད་པའི་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་གཙིགས་ཆེན་བཟུང་ཡོད་པས་ཐད་བསྒྱུར་རམ་གཞན་བསྟུན་གྱི་བསྒྱུར་ཐབས་གཙོ་བོ་ལག་ལེན་གྱིས་འགྱུར་ཡིག་དེ་མ་ཡིག་ལ་སྒོ་གང་ས་ནས་བསྟུན་ཅི་ཐུབ་བྱེད་དགོས་བྱུང་འདུག་སྙམ།
དེང་སྐབས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བས་ཡིག་བསྒྱུར་ཐབས་ལམ་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་བཏང་དང་གཏོང་མུས་ཡིན་ནའང་། མཚམས་རེར་ལོ་ཙཱའི་ལས་ཐོགས་པ་རེ་ཟུང་གིས་ཅམ་རྒྱུགས་ཀྱིས་འགྱུར་གྱི་སྤུས་ཀར་མི་བརྩོན་པར་བསྒྱུར་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱིས་འགྲིག་སྙམ་པའི་བསམ་བློ་འཁྱེར་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་དར་སྤེལ་ལ་དཀའ་ངལ་འཕར་མ་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག ཡིག་བསྒྱུར་ལས་རིམ་ནང་བསྒྱུར་བྱའི་རིག་ཚན་གང་ཞིག་བསྒྱུར་པ་དང་དེར་བསྒྱུར་ཐབས་གང་ཞིག་སྤེལ་རྒྱུ་ངོས་འཛིན་གསལ་བོ་བྱེད་དགོས། རིག་ཚན་ལ་དཔེར་ན། གསར་འགྱུར་དང་ཚོང་ལས། སྲིད་གཞུང་། སྨན་དཔྱད། ཚན་རིག་བཅས་ཀྱི་རིག་ཚན། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རིག་ཚན། རྩོམ་རིག་གི་སྡེ་ཚན་བཅས་ཡོད་པས། ད་ལྟའི་ཆར་བོད་ཀྱི་ཡིག་བསྒྱུར་བྱ་བའི་ནང་རིག་ཚན་སྔ་མ་གཉིས་ལ་བསྒྱུར་ཐབས་ཆ་ཚང་གཙོར་བཟུང་ཐོག་ཐད་བསྒྱུར་རམ་གཞན་བསྟུན་གྱི་བསྒྱུར་ཐབས་དམ་འཛིན་བྱེད་དགོས་ཤིང། མིང་དང་བརྡ་ཆད་རིགས་བོད་བསྒྱུར་བྱེད་པར་བསྒྱུར་ཐབས་ཆ་ཚང་གཙོར་བཟུང་བྱེད་དགོས་པ་སྨྲོས་མེད་ཐོག་སྒྲ་སྒྱུར་དང་ཐད་སྒྱུར་གཉིས་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས་འདུག་སྙམ།
བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་འགྱུར་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཁག་ཅིག
སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་-པདྨ། སེང་གེ བྱི་ལ། མ་ཎི། ཙན་དན། མུ་ཏིག གུ་རུ། པོ་ཏི།
རྒྱ་ནག་སྐད- ཇ། དོང་ཙེ། ཅོག་ཙེ། ཏང་ཀུན། ཧོང་ལེན། གི་ཝང་། ལང་ཐང་ཙེ།ཏན་ཧྲི། ཀུང་ལེ། པན་ཁྲེ། ཡིག་ཕེའོ། ཏན་ཡིན། ཆི་ཁྲེ། ཁེ་ཙི། ཧྲོས་ཅོ་ཙི། ཐང།
སོག་པོའི་སྐད- བ་དུར། warrior ཐ་མག
ཡུ་གུར་སྐད- ཐམ་ཀ། དར། པག་ཤི། ཨིམ་ཆི།
ཏ་ཟིག་སྐད Persia -དེབ་ཐེར། གོ་ཐ།
ལ་ཊིན་སྐད- གེ་སར།
ཨ་རབ་སྐད-ཨ་རག ཕྱུ་པ།
དབྱིན་ཇི་སྐད- སྤ་སེ། སྦི་སི་ཀོབ། ཊི་ཀ་སི། རི་ལི། མོ་ཊ། གྷི་ལ་སི། ཀམ་པུ་ཊར།
རྒྱ་གར་སྐད- པེ་ཤག པུ་ར། གྷ་རི། རྐང་གྷ་རིལ་སོགས།
ཕྱི་སྐད་ཀྱི་མིང་དང་བརྡ་ཆད་སྐོར་ཅིག་ཡིག་བསྒྱུར་བྱེད་སྟངས་སྣ་མང་རང་བཞིན་གྱི་དཀའ་ངལ།
Vitamin 維生素 འཚོ་བཅུད། བཅུད་སྨན། སྟོབས་སྐྱེད། ཝེ་བརྟ་སྨན། ཝེ་སྟོབས་སྨན།
Zebra 斑马 རྐྱང་རྟ། རྟ་ཁྲ། རྟ་སྟག་རིས་ཅན། ཆུ་རྟ།
Asparagus 芦笋 འདམ་མྱུག སྨྱུག་རྩྭ། ཉེ་ཤིང་། ཉ་ཁ་ཆུང་།
Lemon 柠檬 ལེ་མོན། ཀུ་ཤུ། ལིམ་བུ།
Autism 自闭症 རབ་གཡེངས།
Backache 背痛 རོ་རྒྱབ་གཟེར།
Barium 鋇 བེ་རི་ཡམ།
ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་གི་མིང་དང་བརྡ་ཆད་བོད་བསྒྱུར་བྱེད་སྐབས་འགྱུར་ཚད་ལྡན་ཞིག་དང་། བོད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཅན་ཞིག་ཡོང་ཆེད་བོད་རྩོམ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གཞུང་དང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སའི་ཡུལ་ལུང་ཁག་ནས་སྔར་ཡོད་ཐ་སྙད་རིགས་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་རྒྱུ་གནད་ཀྱི་དམ་པ་ཞིག་རེད་ལ། འགྱུར་ཡིག་དེ་ཡང་འཁྲུལ་མེད་འཕྱུག་མེད། མིང་དུ་གྲུབ་ཐུབ་པ། བརྗོད་བདེ་པོ། རང་གྲུབ་བཅོས་མ་མིན་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན། དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མི་རྣམས་ཡུལ་ཕྱོགས་མང་པོར་ཁ་ཐོར་རྒུ་ཐོར་དུ་ཕྱིན་ཡོད་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ཡིག་སྒྱུར་དང་མིང་བརྡ་གཅིག་གྱུར་ཡོང་ཐབས་ལ་དཀའ་ངལ་མི་དམན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིག་སྒྱུར་ལས་ལ་གཞོལ་མཁན་རྣམ་པས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཡིག་བསྒྱུར་ལས་དོན་རྩ་འཛུགས་ཤིག་སྒྲིག་འཛུགས་བྱ་རྒྱུ་དང་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་གསར་པའི་བེད་སྤྱོད་ལ་འགན་ཁུར་བྱ་རྒྱུར་མ་འོངས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།
༥། བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ལས་སྨན་རྫས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་མིང་།
བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གཞུང་དུ་སྨན་རྫས་རྣམས་རིན་པོ་ཆེ། ས་རྡོ། ཚྭ། རྩི། ཤིང་། སྔོ་ལྡུམ། འབྲུ། སྲོགས་ཆགས་བཅས་སྡེ་ཚན་ཆེ་བ་བརྒྱད་དུ་ཕྱེ་ཡོད། རིན་པོ་ཆེར་ནང་གསེས་བཞུ་བའི་ཁམས་དང་མི་བཞུ་ཁམས། སྲོག་ཆགས་ལ་ཆུ་ལ་གནས་པ། སྐམ་ལ་གནས་པ། དེ་གཉིས་ཀར་གནས་པ། ཡང་ན་འོ་འཐུང་དང་བྱ་རིགས་འབུ་སྲིན་གསུམ། ཡང་དེ་རྣམས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མདོག་དཀར་ནག ཕོ་མོ། རྒོད་གཡུང་། ཆེ་ཆུང་། མཆོག་དམན་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་སྲོལ་ཡོད་ལ་བརྟེན་ནས་མིང་འདོགས་པ་དང།སྐྱེ་དངོས་སྨན་རྫས་དེ་དག་གི་རོ་དང་ངོ་བོ། ནུས་པ།དྲི། བྱེད་ལས། དབྱིབས། མདོག སྐྱེ་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་བལྟོས་ནས་མིང་སྤྲོད་སྲོལ་ཡང་ཡོད།
སྨན་རྫས་རིག་པའི་མཁས་དབང་དེའུ་དམར་བསྟན་འཛིན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་སྨན་གཞུང་ >དུ་ “མིང་ཡང་དབྱིབས་དང་བྱེད་ལས་སོགས་ལ་དཔགས་ནས་གསར་དུ་འདོགས་པར་བྱ་སྟེ། སྔ་རབས་དག་གིས་དེ་ལྟར་མཛད་ནས་མིང་གདགས་པ་ཡིན་ལ། མིང་ནི་མི་ནོར་བའི་ཆེད་དུ་ངེས་པར་དགོས” ཞེས་གསུངས་འདུག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྨད་པའི་གསུང་ཞིག་ཡིན་པས། ང་ཚོ་སྐྱེ་དངོས་སམ་སྨན་རྫས་སྐོར་གྱི་ཡིག་སྒྱུར་པ་ཚོས་དེ་དོན་དེང་དུས་ཀྱང་རྩ་འཛིན་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་རེད་སྙམ།
༦། ལོ་ཙཱ་བའམ་ཡིག་སྒྱུར་པར་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན།
ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེའི་ >ལས། གཟུ་བོའི་བློས་ཚིག་དང་དོན་གྱི་ཆ་ལ་ལེགས་པར་དཔྱད། རང་གིས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཤེས་པ་རྣམས་མཁས་པར་གྲགས་པ་མཆོག་དམན་སུ་ལ་ཡང་རུང་སྟེ་ལེགས་པར་དྲིས་ཤིང་ཐེ་ཚོམ་བཅད་ནས། ཚིག་གསལ་ཞིང་གོ་བདེ་བ་དོན་དང་མི་འགལ་བར་བྱས་ཏེ་ལེགས་པར་བསྒྱུར་ན། རང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ལེགས་ཚོགས་དུ་མ་སྤེལ་བར་ནུས་ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་ལྟར། སྤྱིར་རིག་གནས་གང་ཞིག་བསྒྱུར་རུང་། བསྒྱུར་པ་པོ་དེར་བསྒྱུར་བྱ་དང་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་ལ་ཤེས་རྟོགས་དང་མི་རིགས་དེའི་རིག་གཞུང་ལ་རྒྱུས་ལོན་གཏིང་ཟབ་ཡོད་དགོས་པ་དང་། བསྒྱུར་བྱ་དང་སྒྱུར་བྱེད་སྐད་ཡིག་གི་འབྲེལ་ཡོད་སྐད་ཡིག་གཞན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པ། ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་ཁ་ཕྱོགས་གསལ་པོ་ཡོད་པ། སྐད་ཡིག་ཡིག་བསྒྱུར་ལས་ཀར་དགའ་ཞེན་ལྷག་བསམ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་སྙམ། དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་ད་གཟོད་བསྒྱུར་པ་པོ་དེའི་འགྱུར་ཡིག་རྣམས་ཚད་ལྡན་ཅན་དང་ཀློག་འདོད་པ། འཚོ་བ་དངོས་དང་སྦྱོར་ཐུབ་པ། ལག་ལེན་དངོས་དང་བསྟུན་ཐུབ་པ་ཞིག་འབྱུང་ངེས།
༧། བོད་ཕྱི་ནང་གི་ཐ་སྙད་ཡོངས་ཁུངས་དང་དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས།
བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས། དེ་སྔ་བོད་ནང་དུ་མིང་དང་བརྡ་ཆད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཐ་སྙད་དང་ཤེས་ཡོན་མང་པོ་ཞིག་རྒྱ་ནག་སྐད་ཡིག་ནས་བསྒྱུར་དགོས་པ་དང་། རྒྱ་ནག་པས་ཀྱང་དེང་རབས་འཕྲུལ་གསར་གྱི་བརྡ་ཆད་མང་པོ་ཞིག་དབྱིན་ཇི་སོགས་སྐད་ཡིག་གཞན་ནས་ཕབ་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས་པས། མ་ཡིག་ནས་བུ་ཡིག བུ་ཡིག་ནས་ཚ་ཡིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་འགྱུར་ཡིག་དེ་དག་སྐད་ཡིག་གི་འགོ་ཁུངས་ངོ་མ་ནས་ཐད་ཀར་བྱུང་བ་ཞིག་མིན། དེའི་སྟེང་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་བྱ་བའི་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དེ་ “གཞུང་ལུགས་གང་ཞིག་གསར་བརྗེའི་ལག་ལེན་དང་མ་སྦྲེལ་ན། གཞུང་ལུགས་དེ་དམིགས་ཡུལ་དང་བྲལ་བའི་གཞུང་ལུགས་སུ་འགྱུར་ངེས་ལ། དེ་བཞིན་ལག་ལེན་ཡང་གསར་བརྗེའི་གཞུང་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་ན། གཏོལ་མེད་ཡིན་ཚོད་ཀྱི་ལག་ལེན་དུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་སི་ཏ་ལིན་གྱི་བཤད་སྲོལ་འདི་ལྟ་བུ་འཁྱེར་ཡོང་སྟེ། ཡིག་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་གང་འགབ་གང་ལེགས་ལྟར་མི་བསྒྱུར་བར་གསར་བརྗེའི་ལྟ་བ་དང་གཞུང་ལུགས་ལ་བསྟུན་དགོས་པས་བོད་ནང་གི་འགྱུར་རྩོམ་ཁག་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སླད་སྐྱོན་དང་ཐ་ན་མིང་དང་བརྡ་ཆད་རྣམས་ལ་ཡང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཐེབས་པའི་ངེས་པ་མེད་ལ།མཚམས་རེར་བོད་རང་གི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་དང་འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་དང་ཐ་དད་དུ་ཕྱིན་པ་ཡང་ཡོད།
བོད་ནང་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ བའི་དུས་དཀྱིལ་བར། ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཆེད་ཁ་སྐད་དམ་སྐད་ཆ་ཁོ་ན་བསྒྱུར་རྒྱུ་གཙོ་འདོན་བྱས་འདུག་པ་དང། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ཡར་སྔོན་ཙམ་ནས་གཞུང་ཡིག་དང་རྒྱའི་གྲགས་ཅན་སྒྲུང་རྩོམ་བསྒྱུར་བ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ནས་རྩོམ་རིག་དང་ཚན་རིག་སོགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་བསྒྱུར་བའི་ལས་གཞི་མགོ་བཙུགས་ཡོད་པ་རེད།
བོད་ཕྱི་རུ་བོད་མིའི་ཚོགས་པ་དང་སྒེར་པ་གཉིས་ཀས་རྒྱ་གར་དུ་མ་སླེབས་སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྐད་ཡིག་དེ་དབྱིན་ཇི་ལ་སྦྱང་བརྩོན་ཐུགས་སྣང་གནང་ཡོད་པར། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ “དེང་སང་མང་པོས་ཨིན་སྐད་ལ་དང་དོད་བྱེད་པ་སྐབས་སུ་བབས་པ་འདྲ་པོ་ཞིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང་སྔོན་ལ་བོད་ཡིག་རང་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞིག་སློབས། ང་རང་ཚོས་དངོས་གནས་བྱས་ན་བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་ཁུངས་འཁྱོལ་ངེས་ཤིག་བསླབ་ན་ཡག་བགྱི་རེད” ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་ལས་རྟོགས་ཐུབ།
རིམ་བཞིན་བྱེས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་དབྱིན་ཇི་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་གཉེར་དང་དེ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་ལག་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང་ཞིང་། གཞུང་ལུགས་དང་བརྡ་ཆད་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་སྐད་ཡིག་གཉིས་པའམ་བུ་ཡིག་ལ་བརྟེན་མ་དགོས་པར་ཐད་ཀར་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་གམ་སྐད་ཡིག་གི་འགོ་ཁུངས་རང་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བོད་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་སྐལ་བཟང་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་གནོན་ཤུགས་ཅི་ཡང་འཁུར་མི་དགོས་པར་མི་རིགས་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པར་སྒོ་གང་བསྟུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཕྱི་རུ་ཐོག་མར་ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་གཉེར་བྱ་རྒྱུ་གཙོར་འདོན་དང་བོད་རང་གི་ནང་ཆོས་དང་གསོ་རིག་ཚུད་པའི་རིག་གཞུང་དེ་དག་ཕྱི་མི་ཚོར་ངོ་སྤྲོད་ཡིག་བསྒྱུར་བྱེད་པར་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་འདུག་པ་དང་། རིམ་བཞིན་ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་ནས་བསྟན་བཅོས་དང་གཞུང་ལུགས། བརྡ་ཆད་སོགས་བོད་བསྒྱུར་བྱེད་པར་གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀ་ནས་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་སྟེ་དེའི་སྟེང་ནུས་ཤུགས་སྤུངས་དང་སྤུང་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་ཡིན།
དེང་སྐབས་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀར་བོད་ཀྱི་ཡིག་བསྒྱུར་བྱ་གཞག་གི་ཐབས་ལམ་ལ་གཞི་རྩའི་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བྱུང་མི་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མོས་པ། འཛམ་གླིང་རིག་གསར་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང་བསྟུན་ནས་སྐད་ཡིག་གང་ཞིག་ནས་བསྒྱུར་བའམ་ཁུངས་གང་ལ་གཏུགས་དགོས་མིན་ཐད་འགྱུར་བ་ཞིག་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། དཔེར་ན་བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་བསྒྱུར་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཁྲོམ་དང་ཏ་ཟིག རྒྱ་གར། བལ་པོ། རྒྱ་ནག་ཡིན་པ་དང། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག། དེང་དུས་རྒྱ་ནག་དང་དབྱིན་ཇི། རྒྱ་གར་ཡིན་པ་རེད།
མཐའ་དོན་རང་རིགས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བའི་སྡེ་ཡིས་ཡིག་སྐད་ཀྱིས་ཁ་སྐད་ལ་བསྟུན་དགོས་སམ། ཡང་ན་ཁ་སྐད་ཀྱིས་ཡིག་སྐད་ལ་བསྟུན་དགོས་པའི་གནད་འགག་འདི་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུ་གནད་ཀྱི་དམ་པ་ཡིན་ནོ།།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཁག
> གཡུ་ཐོག་རྙིང་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ།
> བཻ་རོ་ཙ་ན་དང་ཧྭ་ཤང་མ་ཧྭ་ཡ་ན།
> མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང།
> གཡུ་ཐོག་གསར་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ།
> དེའུ་དམར་བསྟན་འཛིན་ཕུན་ཚོགས།
> སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར།
>  > བླ་སྨན་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུ།
> ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ།
> དགའ་བའི་རྡོ་རྗེ།
> དབང་འདུས།
> གཡང་འབུམ་རྒྱལ།
> ཨ་ཙཱརྱ་ཀརྨ་སྨོན་ལམ།
> སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང།
>དང་  > ཀིརྟི་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན།
> ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས།   ༡༩༩༣ འདོན་ཐེངས་ ༤།
> དམུ་དགེ་བསམ་གཏན།
>  >. Nicolas Tournadre&SangdaDorje
>ཕུན་ནོར།
གསལ་བཤད། རྩོམ་ཡིག་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༣ ནང་ཨ་རིའི་ཨེ་མོ་རི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ལས་འཆར་དེང་དུས་ཚན་རིག་གི་ཐ་སྙད་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་ཕབ་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུའི་ཆ་ཤས་སུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་ཚན་རིག་ཡིག་སྒྱུར་བྱ་བའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གོ་སྒྲིག་བྱས་པ་དེར་སྒྲོག་སྦྱང་ཆེད་དུ་བྲིས་པ་སོར་བཞག་བྱས་ཡོད།
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/debate/25984.html


c: text/html

text:
གནད་བསྡུས། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པ་དེས་སློབ་གསོའི་འཕེལ་རྒྱས་དང་མ་འོངས་པའི་མདུན་ལམ་ལ་ཐད་ཀར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པས། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཡང་དག་པར་འདེམས་རྒྱུ་ནི་ཆེས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་བཅས་ལ་གཞིར་བཟུང་སྟེ། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་གིས་ལག་ལེན་ལ་འོས་ཤིང་འཚམ་ལ། ཚན་རིག་དང་མཐུན་པ། དངོས་ཡོད་དང་བསྟུན་པ། གཞན་ཡང་སློབ་གསོའི་ལས་དོན་ལ་འཕེལ་རྒྱས་དང་སྔོན་ཐོན་ཡོང་སྲིད་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དེ་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེ་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་འདེམས་པའི་སྐོར་རགས་ཙམ་ཡང་བརྗོད་ཡོད།
གནད་ཚིག བོད་ཁུལ་སློབ་གསོ། གཞི་རིམ་སློབ་གསོ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས།
བྱིས་པའི་ཕ་སྐད། སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག
བོད་ཁུལ་གྱི་གཞི་རིམ་སློབ་ཆུང་ཁག་གིས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་གཞི་འཛིན་ས་སྐོར་མ་གླེང་བའི་ཐོག་མར་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་ཙམ་ཞུ་འདོད་བྱུང་། མིག་སྔར་རང་རེའི་བོད་ཁུལ་དུ་རིགས་དང་པོའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དང་རིགས་གཉིས་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་གཉིས་ཡོད་པ་རེད། རིགས་དང་པོའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ནི་ཕ་སྐད་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དང་། རིགས་གཉིས་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ནི་སྐད་གཉིས་པ་སྟེ། རྒྱ་ཡིག་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཡིན། དེ་ཡང་གསལ་བོར་བཤད་ན། དམའ་འབྲིང་གི་སྐབས་སུ་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་དང་། དབྱིན་ཡིག་གཉིས་ལས་གཞན་དངོས་རྫས་གྲངས་རིག་དང་། སྐྱེ་དངོས་སོགས་རིགས་ཚན་ཐམས་ཅད་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་ཡིན་ན། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ(一类模式)ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་གཉིས་ལས་གཞན་དངོས་རྫས་གྲངས་རིག་དང་སྐྱེ་དངོས་སོགས་རིགས་ཚན་ཐམས་ཅད་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ(二类模式)ཡིན། དེ་ཡང་སློབ་ཆུང་ལ་མཚོན་ན་གྲངས་རིག་རྐྱང་པ་ལ་ཐུག་ཡོད་ལ། གྲངས་རིག་དེ་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་ཁྲིད་ན་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་ཡིན་པ་དང་། གྲངས་རིག་དེ་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་ཁྲིད་ན་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིཊ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །
གོང་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་སྐོར་ནས་ངོ་སྤྲོད་དང་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཞུས་ཟིན་ལ། གཤམ་གསལ་དུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་གིས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་གཞི་འཛིན་ས་སྐོར་གྱི་བསམ་ཚུལ་འགའ་བརྗོད་པར་བྱ།
དང་པོ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པར་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་ལ་གཞི་འཛིན་དགོས།
སྤྱིར་བཏང་ཁོར་ཡུག་ཟེར་བ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ཁོར་ཡུག་གིས་མི་ཞིག་བསྒྱུར་ཐུབ་ཟེར་བ་དང་། ཡང་ན། མི་ཞིག་བྱེད་དགོས་ན་ཁོར་ཡུག་དང་བསྟུན་ཤེས་དགོས་ཟེར་བ་སོགས་ནི་ཁོར་ཡུག་གི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དེ་ལབ་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་དགོས་ཚེ། དེ་ཡང་ཐོག་མར་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག(语言环境)ལ་གཞི་འཛིན་དགོས་པ་དེ་ང་རང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་བློ་ལ་ཡོད་དགོས། ང་ཚོས་ནི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ལ་བསྟུན་ནས་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་པ་དང་། སློབ་མ་བསྡུ་བ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་ཡིན་ན། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དེ་ཡང་ཁོར་ཡུག་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ལ་གཞི་འཛིན་ནས་འདེམས་དགོས་པ་ནི་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་ལ་ཚན་རིག་དང་འཚམ་པ་ཞིག་རེད། ང་ཚོས་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ལ་གཞི་འཛིན་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་སྐབས། ཐོག་མར་ཁོར་ཡུག་དེའི་སྐད་ཆ་ལ་ཉམས་འཇོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས། ཁོར་ཡུག་དེ་ན་འཚོ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་ཀྱིན་པའི་སྐད་ཆ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྐད་ཆ་དེ་ཡི་ཚབ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་གང་ཡིན་པར་ཉམས་འཇོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན། ད་གཟོད་འདེམས་དགོས་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དེ་འོས་འཚམ་ཞིག་ཡོང་ཐུབ་ངེས་རེད། དེ་ཡང་བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་དག་ལ་མཚོན་ན། སློབ་གྲྭའི་ཁོར་ཡུག་དེ་ན་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ནི་བོད་སྐད་དང་། སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ནི་བོད་ཡིག་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། འདི་ཡང་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་དང་གཙོ་ཕལ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པ་ལས། བོད་ཁུལ་གྱི་གཞི་རིམ་དག་ན་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་གཞན་པ་བཀོལ་གྱིན་མེད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་རེད། ང་ཚོས་གོང་དུ་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་ཤེས་གསལ་དུ་བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་གི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐད་ཆ་ནི། བོད་སྐད་ཡིན་པ་དོན་དངོས་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང་། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་ཚེ། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་གིས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེ་བདམས་ན་ཧ་ཅང་འོས་འཚམ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །
གཉིས་པ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པར་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ལ་གཞི་འཛིན་དགོས།
བྱིས་པའི་ཕ་སྐད(儿童母语)དང་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་གཉིས་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་ཆེས་གལ་ཆེ་བའི་རིམ་པ་ཞིག་ཡིན། བྱིས་པ་ཐོག་མར་སློབ་གྲྭར་ཡོང་དུས་ཁོས་བཤད་ཀྱིན་པའི་སྐད་ཆ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ན་དེ་ལ་བྱིས་པའི་ཕ་སྐད་དམ་ཡང་ན་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ཟེར། དེས་ན། སློབ་མ་རྣམས་ཐོག་མར་སློབ་གྲྭར་ཡོང་དུས་ཁོ་རང་ཚོས་བཤད་ཀྱིན་པ་བོད་སྐད་ཡིན་ན་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་འདེམས་རྒྱུ་དང་། ཁོ་ཚོས་བཤད་ཀྱིན་པ་རྒྱ་སྐད་ཡིན་ན་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་དེ་འདེམས་རྒྱུ་དཔེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། གཞུག་མ་དེ་ནི་རྒྱ་སྐད་དེ་བྱིས་པའི་ཕ་སྐད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཤད་པ་ཡིན། ཕ་སྐད་སྦྱོང་བ་དེ་མ་གཞི་སྦྱོང་སླ་ལ། འཇུག་སྤྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། གཞན་འགྱུར་ཅན་དུ་བཏང་བས། དེ་ཉིད་མིར་གནོན་ཤུགས་སྟེར་སྤྱད་ཅིག་དང་མི་ཚོས་དང་ལེན་བྱེད་ཁག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག①ཅེས་པ་བཞིན། ཕ་སྐད་མ་ཡིན་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དེས་སློབ་མ་ཚོར་གནོན་ཤུགས་ལྷག་མ་རེ་སྦྱིན་པ་དང་། རིགས་ཚན་སོ་སོའི་སློབ་ཁྲིད་ནང་དོན་ལ་གོ་བ་ལོན་ཁག་པོ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། ཕ་སྐད་ཟེར་བར་ད་དུང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་ཡིག་ཡོད་མོད། འདིར་བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་སྐོར་ཁོ་ན་གླེང་གིན་ཡོད་པས་རྒྱས་པར་སྤྲོ་བར་མི་བྱ། འོ་ན་རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར། ང་རང་ཚོས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པར་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ལ་གཞི་འཛིན་དགོས་ཤེ་ན། དེ་ནི་སློབ་མ་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱང་དགོས་པའི་རིགས་ཚན(学科)སོ་སོའི་ཤེས་བྱ་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་། བསླབ་ཚན་གང་ཞིག་གི་འོས་འགན་དེ་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་དགོས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། གལ་ཏེ་ང་ཚོས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་བདམས་པ་ནོར་བའམ་ཡང་དག་ཅིག་མ་ཡོང་ཚེ། སློབ་མས་སྦྱང་དགོས་པའི་རིགས་ཚན་སོ་སོའི་ཤེས་བྱ་མི་རྟོགས་ལ་དགེ་རྒན་གྱིས་ཁྲིད་དགོས་པའི་བསླབ་ཚན་སོ་སོའི་འོས་འགན་དེ་འགྲུབ་མི་ཐུབ་པ་རེད། དཔེར་ན། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་ལ་མཚོན་ན། སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་གང་ལའང་གཞི་འཛིན་མ་བྱས་པར་གང་བྱུང་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་དེ་བཀོལ་བ་ཡིན་ན། དེ་ནི་སློབ་གསོའི་སྡེ་ཁག་གིས་ཞིབ་འཇུག་འགན་ཁུར་བྱས་པ་མ་འདང་བའམ་ཡང་ན། གོང་རིམ་གྱིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དེ་ཚན་རིག་དང་མ་མཐུན་ལ་དངོས་ཡོད་དང་མ་བསྟུན་པ་ཞིག་རེད་འདུག ང་ཚོས་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ནས་ཤེས་གསལ་དུ། གཞི་རིམ་སློབ་ཆུང་ཁག་གི་གྲངས་རིག་གི་སློབ་ཐུན་ནི། གྲངས་རིག་གི་སློབ་ཐུན་ཞིག་ཏུ་མི་འགྲོ་བར་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཐུན་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་ཡིན་ན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་དེ་འདེམས་པར་སློབ་མ་ཚོའི་རྒྱ་ཡིག་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོ་ཡོང་བར་ཕན་ཐོགས་གང་ལ་གང་འཚམ་ཞིག་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་རྐྱང་བ་ལ་དམིགས་ནས་གྲངས་རིག་གི་ཤེས་བྱ་དང་རིགས་ཚན་གཞན་པའི་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་ན། དེ་ནི་ཚན་རིག་དང་མི་མཐུན་ལ་བསླབ་ཚན་གྱི་ནང་དོན་དང་འགལ་བའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ངེས། སློབ་མ་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་རིགས་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་རྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་སོ་སོར་རང་རང་གི་སློབ་ཁྲིད་འགན་ཁུར་རེ་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་གྲངས་རིག་ལའང་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་འགན་ཁུར་ཞིག་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། གྲངས་རིག་སློབ་ཐུན་གྱི་དུས་ཚོད་སྐར་མ་བཞི་བཅུའི་ནང་དུ་དགེ་རྒན་གྱིས་ཐོག་མར་སྐད་ཡིག་གསར་དུ་ཁྲིད་དགོས་ལ། དེ་ནས་ད་གཟོད་གྲངས་རིག་གི་ནང་དོན་དངོས་དེ་ཁྲིད་ཀྱིན་ཡོད་པས། གཅིག་ན་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་དགེ་སློབ་གཉིས་ཀྱི་ཁྲིད་སྦྱོང་ལ་འགོར་འགྱངས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་ནས་སློབ་ཐུན་ཁྲོད་དུ་དགེ་སློབ་བར་ལ་སྐད་ཆའི་འགལ་རྐྱེན(语言障碍)དེ་མང་ཙམ་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད། གསུམ་ནས་རིགས་ཚན་སོ་སོའི་སློབ་ཁྲིད་འགན་ཁུར་དེ་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད། གཞན་ཡང་། སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ལ་གཞི་འཛིན་མ་བྱས་པར་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་བདམས་པ་ནོར་བ་དེས། སློབ་མས་ཤེས་བྱ་སྦྱང་བར་འགོག་རྐྱེན་བྱས་པ་དང་། བྱིས་པའི་དུས་སྔ་མའི་རིག་སྟོབས་གསར་འབྱེད(智力开发)ལ་འགོར་འགྱངས་བྱས་པ། བོད་རིགས་སློབ་མའི་འཇོན་ཅན་འགྱུར་ཚད(成才率)དམའ་རུ་བཟོས་པ། གསོ་སྐྱོང་བྱས་ནས་ཐོན་པའི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་བསྐྱར་རྨོངས་ཚད(复盲率)ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ②སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེ་བས། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཆུང་ཁག་ལ་མཚོན་ན། སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ལ་གཞིར་བཟུང་ནས་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་འདེམས་དགོས་ན། ཆེས་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེ་ཡིན་ལ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེས་གོང་གསལ་གྱི་གནད་དོན་དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་བསལ་ཐུབ་པ་མ་ཟད། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་རིགས་ཚན་སོ་སོའི་སློབ་ཁྲིད་འགན་ཁུར་ཡང་དུས་ལྟར་འགྲུབ་ངེས་ཡིན།
གསུམ་པ། སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པར་གཞི་འཛིན་ལ་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བ།
མ་གཞི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པར་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ལ་གཞི་འཛིན་དགོས་པ་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱིས་ང་ཚོར་གནང་བའི་ཉམས་མྱོང་ཞིག་དང་སློབ་མའི་སྦྱང་འབྲས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་མོད། ང་ཚོའི་སློབ་གསོའི་སྡེ་ཁག་དང་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་དང་ལེན་མི་བྱེད་པ་དང་ར་འཕྲོད་པའི་གནད་དོན་དེར་དོ་སྣང་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་ཁུལ་གྱི་གཞི་རིམ་སློབ་གསོའི་གནས་བབ་ནི་དུས་ནམ་ཡང་རྗེས་ལུས་ཡིན་པ་ལས་སྔོན་ཐོན་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལ་འགྲོ་ཐབས་མེད་པ་དང་། སློབ་ཆུང་སློབ་མའི་གྲངས་རིག་གི་སྦྱང་འབྲས་ནི་ལོ་རྟག་པར་ཚད་མ་ལོངས་པའམ་ཐིག་ལེ་ཁོ་ན་བླངས་ནས་དུས་འདའ་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོང་ངེས། དེ་ནི་ཐོག་མར་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་སྐབས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ལ་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བ་ལས་བཟོས་པ་རེད། སྔོན་ཆད་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་གཞི་འཛིན་སའམ་དེའི་དམིགས་འབེན་ནི། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་རྒྱ་སྐད་རྒྱ་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་ཡོང་བ་སྟེ། སྐད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ལ་རམ་འདེགས་དང་ཤུགས་སྣོན་ཡོང་ཆེད་ཡིན་མོད། ང་ཚོས་ལོ་མང་གི་སློབ་གསོའི་ཉམས་མྱོང་དང་བྱེད་ཐབས་དེ་ཉིད་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་གྲུབ་འབྲས་ཅི་ཞིག་་་་ཐོན་པ་དང་། སློབ་གསོའི་གནས་བབ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ག་རེ་བྱུང་ཡོད་པ་ཚང་མས་ཤེས་གསལ་རེད། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་གསོའི་བྱ་བའི་ཁྲོད་ན་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་ད་དུང་ལུས་ཡོད་ན་ཡང་། ཆེས་གལ་ཆེ་བ་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་བཀོལ་བ་འགྲིག་མིན་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིར་རྒྱ་ཡིག་གཙོ་ལ་བོད་ཡིག་བསྣན་པའི་སློབ་ཁྲིད་རྣམ་པ་དེ་སློབ་མའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་གོང་འཕེལ་གྱི་ཆེད་ཙམ་མིན་ལ། བོད་ཡིག་གཙོ་ལ་རྒྱ་ཡིག་བསྣན་པའི་སློབ་ཁྲིད་རྣམ་པ་དེ་སློབ་མའི་བོད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆེད་དུའང་མིན། ཆེས་གཙོ་བོ་བསླབ་བྱ་ཁག་མི་འདྲ་བ་སོ་སོ་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དམིགས་འབེན་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་ཡོད། དོན་དངོས་སུ་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་དེ་ནི་སློབ་ཁྲིད་དམིགས་འབེན་དེ་དག་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པས། དམིགས་འབེན་དེ་དག་མངོན་འགྱུར་བྱེད་པ་ལ་སྐད་ཡིག་གང་ཞིག་བེད་སྤྱད་ནས་སློབ་ཁྲིད་དེའི་འབྲས་བུ་བཟང་བ་དང་སློབ་མ་ལ་ཕན་འབྲས་ཆེ་བ་ཡིན་མིན་གྱིས་གནད་དོན་འདི་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས།③རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ལ་དེ་འདྲའི་མ་དངུལ་མང་པོ་བཏང་བ་དང་ཡང་དག་པའི་སྲིད་ཇུས་བཟང་པོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་མོད། དེ་ལག་ལེན་དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་མཁན་གྱི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་སྲིད་འཛིན་མི་སྣ་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་དང་དོ་སྣང་བྱས་པ་མ་འདང་བ་དང་ཡང་ན་གཡོན་གྱི་བསམ་བློས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས④པ་དེས། བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་གསོའི་གནས་བབ་དེ་མིག་སྔར་བཞིན་རྗེས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་བྱུང་བ་རེད། སྤྱིར་བོད་ཡིག་ལས་གཞན་པའི་བསླབ་ཁག་སོ་སོ་རྒྱ་ཡིག་གིས་ཁྲིད་པ་ནི་རྒྱ་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ལ་གཙིགས་ཆེན་བྱེད་པ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་གོ་བ་ལེན་བཞིན་ཡོད་པ་ནི་སྐད་གཉིས་སློབ་ཁྲིད་དང་སྐད་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཙམ་ཡང་གསལ་བོར་མ་ཤེས་པ་དང་། སློབ་སྒྲུབ་ཁ་ཕྱོགས(办校方向)དང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས(教学模式)ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་སོར་མ་ཕྱེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྨོངས་ཁུལ་ཞིག་རེད་ལ། རྨོངས་ཁུལ་འདིས་གཞི་རིམ་སྐད་གཉིས་སློབ་ཁྲིད་ལ་དངོས་དང་བརྒྱུད་དེ་ཤན་ཤུགས་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་དང་་་་་་་ཐེབས་བཞིན་ཡོད།⑤ དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང་། བོད་ཁུལ་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་བཀོལ་བ་དེ་ནི་རྒྱ་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱས་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་ཡོང་བར་གཞིར་བཟུང་ནས་བདམས་པ་ཞིག་ཡིན་མོད། དེ་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་གཞི་འཛིན་ནོར་བ་ཞིག་དང་བོད་ཁུལ་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་གསོའི་ལས་དོན་ལ་འཕེལ་རྒྱས་མེད་པའི་འགོག་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
བཞི་བ། ཞར་བྱུང་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་འདེམས་པའི་སྐོར།
གོང་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་འདེམས་དགོས་པའི་སྐོར་བཤད་ཟིན་ལ། ད་ནི་ཞར་བྱུང་གི་ཚུལ་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་འདེམས་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་འཆད་པར་བྱ་སྟེ། མ་གཞི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་གཞི་འཛིན་ས་ནི་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་སློབ་མའི་ཕ་སྐད་ཡིན་མོད། རེད་དེ། བོད་ཁུལ་གྱི་ས་གནས་ཡོངས་སུ་ཡང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེ་བཀོལ་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད། དེ་ནི་དཔེར་ན། གྲོང་ཁྱེར་དང་རྫོང་མཁར་ན་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་བྱིས་པ་ཚོ་ནི། བོད་སྐད་བོད་ཡིག་གི་རྨང་གཞི་ཞན་ལ་རྒྱ་སྐད་རྒྱ་ཡིག་ལ་གོམས་ཤིང་འདྲིས་ཡོད་པ་ཡིན་དུས། ཁོ་ཚོའི་ཕ་སྐད་ལྟ་བུ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱ་སྐད་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། དེ་བས། ཁོ་ཚོའི་སློབ་སྦྱོང་གི་ལག་ལེན་ཁྲོད་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་དང་པོ་དེ་བཀོལ་བ་དེ་ཡང་དངོས་ཡོད་དང་མ་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། ཁོ་ཚོའི་རིགས་ལ་ནི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་རིགས་གཉིས་པ་དེ་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་ཡིན། མ་གཞི་ས་གནས་དང་ཁོར་ཡུག་གང་འདྲ་ཞིག་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་འདེམས་པའི་སྐབས། རིགས་ཀྱི་བརྩེ་བ་དང་གཡོན་གྱི་བསམ་སྤྱོད་ཀྱིས་མ་ཕྱོགས་པར་སྐད་ཆའི་ཁོར་ཡུག་དང་། བྱིས་པའི་ཕ་སྐད་གཉིས་ལ་གཞི་འཛིན་བྱས་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་དེ་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་ཚན་རིག་དང་མཐུན་ལ་དངོས་ཡོད་དང་འཚམ་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཡོད་པ་དང་སྔོན་ཐོན་ཅན་གྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་སྲིད་དོ།།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས།
① ཨ་མ་མཛངས་མ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་འདྲ། (བོད་ཡིག) དབྱིས་ཅན་ལི(尹建莉)ཡིས་བརྩམས།
མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང། 2011ལོ། དེབ་གྲངས127
② 关于藏区双语教育模式选择的思考 嘉央扎西著 自选《中国民族教育》1999年 第一期
③ སློབ་གསོ་ལག་ལེན་རྣམ་བཤད། (བོད་ཡིག) གཅན་རོང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས།
ཡུན་ནན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོ། དེབ་གྲངས103
④ 关于藏区双语教育模式选择的思考 嘉央扎西著 自选《中国民族教育》1999年 第一期
⑤ སློབ་གསོ་ཐབས་ལམ་རྣམ་བཤད། (བོད་ཡིག) གཅན་རོང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས།
ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། དེབ་གྲངས95
རྩོམ་སྒྲིག་པ། རྡོ་རྗེ་བསམ་འགྲུབ།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཟས་མེད་ཀྱང་འཚོ་ཐུབ། ཆུ་མེད་ན་འཚོ་མི་ཐུབ།
༡༽ འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་གྱི་འཇིགས་སྣང་།
འདས་པའི་ལོ་ཟླའི་ཁྲོད་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་ཟས་བཅད་ངོ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱི་གསར་གྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུ་ཐོས་པའམ་བཀླགས་པ་གང་རུང་བརྒྱུད་འགྲོ་བ་མི་ནི་ཁམ་ཟས་མེད་པར་བདུན་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་རིང་སྲོག་འཚོ་ཐུབ་ཀྱང་ཆུ་མེད་ན་རིང་ན་བ
དུན་གཅིག་དང་། སྤྱི་སྙོམ་གྱི་ཆ་ནས་ཉིན་བཞི་ལྷག་ལས་འཚོ་མི་ཐུབ་པའི་སྡོམ་ཚིག་ཐོག་མར་གོ་ཐོས་བྱུང་། ད་ཆ་དེའི་སྐོར་ཤེས་བྱ་མང་ཙམ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་པར་མིའི་ལུས་ཕུང་ནི་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུ་ཆུས་གྲུབ་པའི་སྐོར་དེང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་པས་དཔྱད་འབྲས་ཡིན་པར་ཤེས་བྱུང་།[1] དེ་བཞིན་དུ་མིའི་སྙིང་དང་མཁལ་མ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་བྱེད་པར་ཁྲག་གི་རྒྱུ་བ་ལ་ངེས་པར་བརྟེན་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་ལུས་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་མེད་ཚེ་ཁྲག་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཡང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་བྱེད་ལས་ལྟར་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་སྙིང་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཀྱང་འགགས་ནས་ལུས་ཕུང་ལ་དཀང་ངལ་འཕྲད་དེ་(dehydration) ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུས་མ་འདང་བའི་ན་ཚ་འབྱུང་ངེས་ཡིན།
གལ་ཏེ་མིའི་ལུས་ཕུང་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཆུ་ཆུས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་ཉིན་རེ་ལ་ལུས་ཕུང་ལས་བརླན་གཤེར་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་ཙམ་ཆབ་གསང་སོགས་བརྒྱུད་ནས་ཟད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཚབ་ཏུ་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་མཁོ་སྤྲོད་མ་བྱེད་པ་དང་མ་འཐུང་ན་ཐོག་མར་གོང་གི་ནད་དེ་ཕོག་ངེས་དང་ཉིན་བཞིའི་རྗེས་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་ཤོར་ངེས་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེང་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གྱིས་འཐུང་ཆུའི་ཆ་རྐྱེན་སྟབས་བདེ་བཟོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དང་། དེའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་མེད།
འོ་ན་ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་འཐུང་ཆུ་འཛམ་གླིང་འདིའི་བརྒྱ་ཆ་ག་ཚོད་ཟིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། བརླན་གཤེར་བའི་ཆུ་ཡོད་ཚད་ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆུ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་ཅིང་། ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་གིས་འཇུ་ཐུབ་པ་དང་མཁོ་བའི་ཆུ་ལ་འཐུང་ཆུ་ཞེས་ཟེར། ང་ཚོ་འཛམ་གླིང་འདི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཞི་བདེའི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཧིན་རྡུའི་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་བ་ཚྭ་དང་འདྲེས་པའི་ཆུ་ཡིན་པས་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིས་འཐུང་ཆུར་བེད་སྤྱོད་མི་རུང་བ་ཀུན་གྱིས་མྱོང་བས་གྲུབ་པ་ལྟར་དང་། དེ་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་ལྔ་ནས་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་གཉིས་ཡས་མས་ནི་ས་རྡོ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང་། ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་གསུམ་ཡས་མས་ཙམ་ཞིག་འཐུང་ཆུས་ཟིན་ཡོད་ཀྱང་དེ་ལས་གཅིག་ཙམ་མ་གཏོགས་འགྲོ་བ་མི་ཡིས་བཀོད་སྤྱོད་དམ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ལ་[2]ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་གཉིས་ནི་མི་མེད་ལུང་སྟོང་ཁག་ཏུ་བཞུར་བཞིན་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་བརྒྱ་ཆ་གཅིག་ཙམ་གྱི་འཐུང་ཆུ་ཡང་ལོ་རེ་དང་ཟླ་རེ་ནས་རྒྱས་པ་ལས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ལས་སྐམ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལསའཛམ་གླིང་འདིའི་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ལོ་ལྟར་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་[3]པ་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ཁག་གི་ནང་གསལ། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པས་ (World Preservation Foundation) གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་རྒྱུག་ཆུ་དང་གཙང་པོའི་སུམ་ཆ་གཅིག་སྐམ་འགོ་བཙུགས་པ་དང་དེས་མི་ཐེར་འབུམ་གསུམ་ལ་དོ་ཕོག་ཐེབས་བཞིན་ཡོད་པའི་སྙན་ཐོ་བཏོན་ཡོད།[4]
དེ་ཡང་ཞིབ་པར་བརྗོད་ན་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མག་ོསྟོད་ནས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོར་སྲིད་པ་ཆགས་པ་ནས་གྲུབ་པའི་གངས་རི། མཚོ་དང་མཚེའུ། གཙང་བོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་གང་མང་ཞིག་རྒྱས་པ་ནས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ནས་སྐམ་པའི་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་རྣམས་སྤྱིར་སེམས་ཅན་ཞིག་གིས་ཤེས་ཚེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྙིང་ཁམས་འཕར་ལྡིང་ཞིག་དང་སེམས་འཚབ་ཅིག་སྐྱེ་དགོས་པའི་གནས་སྟངས་སུ་གྱུར་ཡོད། དཔེར་ན་མཚོ་ལ་མཚོན་ན། དཀྱིལ་ཤར་རྒྱལ་ཁབ་ཨེ་རན་(Iran)གྱི་ཨུར་མཱ་མཚོ་ (Lake Urmia) ནི་འཛམ་གླིང་གི་མཚོ་ཆེན་གྱི་གྲས་ཤིག་དང་སྲིད་པ་ཆགས་པ་བཟུང་སྐམ་མ་མྱོང་ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་སྐམ་འགོ་ཚུགས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ བར་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་འགོར་རྗེས་སྲིད་པའི་མཚོ་ཆེན་འདིས་ཆེས་ཐ་མའི་སྡུག་སྐད་ཅིག་བརྒྱབས་ནས་ཡོངས་སུ་སྐམ་པ་དང་། མཚོ་ཆེན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཡུལ་ལུང་འདིའི་ཆེ་བ་གྲོང་སྡེ་དང་ཆུང་བ་ཁྱིམ་ཚང་ཡན་ཆད་ས་གནས་གཞན་དུ་སྤོར་དགོས་པའི་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་འདུག
དེ་བཞིན་དུ་ཡོ་རོབ་ཀྱི་བྷི་ལི་ཝེའི་(Bolivia) རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཚོ་ཆེན་གཉིས་པ་པཱ་པོ་(Lake Poope)ནི་དེ་སྔོན་ས་གནས་འདིའི་ཕ་མེས་དང་ཡང་མེས་རྣམས་ཀྱི་ཉ་འཛིན་དང་འཐུང་ཆུ་ཡི་འཚོ་རྟེན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ཡང་། ད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་སྐམ་ནས་བྱེ་ཐང་དུ་གྱུར་ཏེ་ཡུལ་མིའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ས་གནས་གཞན་དུ་འཚོ་རྟེན་བཙལ་དུ་སོང་ནས་ཁྱིམ་དུ་རྒན་འཁོགས་དང་བྱིས་པ་མ་གཏོགས་ལྷག་མེད་པའི་ཐབས་སྡུག་གི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་འདུག
དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་དྲ་བ་(Mother Nature Network) ཞེས་པའི་སྙན་ཐོ་ལྟར་ན་ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་ནང་གི་གཙང་པོ་དང་མཚོ་ཆེན་གྲགས་ཅན་གང་མང་ཞིག་བྲི་བའི་འགོ་བཙུགས་ནས་རིང་མིན་སྐམ་པའི་འཇིགས་སྣང་མངོན་དུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན་པའི་གསལ་བཤད་བྱས་འདུག[5] དེ་དག་ནི་
- Bone Dry
- Lake Poopo
- Colorado River
- Aral Sea
- Lake Badwater
- Lake Chad
- Owens Lake
- Lake Powell
- Lake Mead བཅས་རེད།
དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་མཚོ་ལ་མཚོན་ནའང་། བོད་ཀྱི་མཚོ་ཆེ་ཤོས་མཚོ་སྔོན་པོ་ནི་གཡས་གཡོན་གྱི་རི་ལུང་མང་པོ་ནས་རྒྱུག་པའི་ཆུ་ཕྲན་དང་གཙང་པོ་127 ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཡང་། སྤྱི་ལོ་2009ལོར་མཚོ་སྔོན་པོའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ The Administration of Qinghai Lake དང་ Institute of Geography of the China གཉིས་ཀྱི་སྙན་ཐོའི་ནང་མཚོ་སྔོན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ཆུ་ཕྲན་དང་གཙང་པོ་57 བྲི་ནས་སྐམ་ཚར་སྐོར་དང་ད་དུང་ལོ་རེར་སྨི་ཆ་ 10 (centimeter) བྲི་སྐོར་ཡང་གསལ་བར་མ་ཟད།[6] [7]ཝི་ཀཱི་ཕི་ཌི་ཡ་(Wikipedia) སྙན་ཐོའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་མཚོ་དང་གཙང་པོ་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་སྐམ་ལ་ཉེ་བའི་ནང་མཚོ་སྔོན་པོའང་བགྲངས་འདུག[8]
དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་གཙང་པོ་ཁག་ལ་མཚོན་ནའང་(WWF)ཚོགས་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་ཁག་བཅུ་སྐམ་ཉེན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ལྔ་ནི་བོད་མཐོ་སྒང་ནས་བཞུར་བའི་གཙང་པོ་སྟེ་ ༡ རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ། ༢ རྨ་བྱ་ཁ་འབབ། ༣ རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ། ༤ འབྲི་ཆུ། ༥ རྫ་ཆུ་བཅས་ཡིན་པ་དང་།[9] གཙང་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཐུང་ཆུ་དང་ཞིང་ལས་སོགས་ལ་བེད་སྤྱོད་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཆུ་ཆེན་དག་ཡིན་པ་དང་བོད་ཀྱི་མཚོ་ཆེན་བཞི། ཁ་འབབ་བཞི་དང་གཙང་པོ་བཞི་བཅས་ལོ་རེ་ནས་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་བྲི་བཞིན་ཡོད་འདུག
འོ་ན་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ། གངས་རི་དང་མཚོ་སོགས་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ལས་སྐམ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།
༢༽ འཛམ་གླིང་འདིའི་འཐུང་ཆུ་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན།
འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་དག་གིས་བཏོན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་སྙན་ཐོ་ཁག་ལས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་ནས་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་མཚོ་སོགས་གཙོ་བོ་དག་སྐམ་འགོ་བཟུང་ཡོད་པར་བརྗོད་བཞིན་ཡོད།[10]
འོ་ན་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ཡར་སྔོན་ལ་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་མཚོ་ཆེན་སོགས་སྐམ་པའི་འགོ་མ་བཟུང་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་ནས་སྐམ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་ཅི་ཞིག་ལ་ཐུག་ཡོད་ཅེ་ན།
དེའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་གཅིག་ནི། དཔེར་ན། ཆུ་ཕོར་གང་ཉི་དྲོད་ཧ་ཅང་རྒྱས་པའི་དཀྱིལ་དུ་ཆུ་ཚོད་ཁ་ཤས་ལ་བཞག་ན་ཐག་ནས་མེད་པར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར། དཔེ་དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་འདིའི་གཙང་པོ་དང་མཚོ་སོགས་རྒྱས་པ་ནས་བྲི་བ་དང་། བྲི་བ་ནས་སྐམ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི་ཉི་མའི་ཚ་དྲོད་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་འགོ་སྟོད་ནས་བཟུང་དུས་རབས་སྔ་མ་རྣམས་ལ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་རྒྱས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། དེར་བརྟེན་སྲིད་པའི་གངས་རི་ཁག་བཞུར་ཚད་ཀྱང་རྒྱུན་གཏན་ལས་མྱུར་བ་དང་གཙང་ཆུ་སོགས་ཀྱང་སྐམ་པའི་མྱུར་ཚད་ཧ་ཅང་མགྱོགས་སུ་སོང་བ་དང་། དེང་སང་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་ཆུ་རྣམས་བསྐལ་བའི་མེ་དཀྱིལ་དུ་ལྷག་པའི་དུས་རབས་ལྟ་བུ་རེད།
ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒལ་བའི་ཡར་སྔོན་དུ་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་དང་ཆགས་འཇིགས། ཚ་དྲོད་རྒྱས་པ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། དུས་རབས་འདིར་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་ཡོངས་ལ་ཚ་དྲོད་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་བཞིན་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་ཐུག་ནི། འགྲོ་བ་མི་ཞེས་པ་འདི་ཧམ་སེམས་དང་འདོད་དབང་གི་གཡོག་ཏུ་ཚུད་དེ་རང་ཉིད་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་དང་དགོས་མཁོའི་དཔལ་འབྱོར་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་པའི་རྔམ་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་སྟེ། རང་ཉིད་འཚོ་བའི་རིང་ཙམ་མ་ཟད་ཤི་བའི་རྗེས་ལའང་ཟད་མཐའ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནོར་གྱི་བང་མཛོད་རི་ལྟར་བརྩིགས་འདོད་ནས། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་འགོ་སྟོད་ནས་བཟོ་ལས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་ཤུགས་ཆེ་ལངས་རྗེས་བཟོ་ལས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཤུགས་ཆེར་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཀྱིས་བདག་སྲུང་བྱེད་པའི་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་དང་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ས་གཞི་རིན་པོ་ཆེར་སྔོག་འདོན་གྱིས་གསེར། ཟངས། ལྕགས་སོགས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་རིང་བསྔོགས་པས་ས་གཞིའི་བཅུད་ཤོར་བ་གཅིག ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་རིང་བཟོ་གྲྭ་འདྲ་མིན་ལས་དུག་རླངས་ཉིན་རེར་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་བཏོན་པ་དང་། ཆ་སྙོམ་འཛམ་གླིང་ནང་སྐར་ཆ་རེའི་ནང་དུག་རླངས་(Carbon Dioxide) རྒྱ་མ་ 2.4 ཙམ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་།[11] དེ་བཞིན་སྣུམ་འཁོར། [རླངས་འཁོར་] བཟོ་གྲྭ་དང་གནམ་གྲུ་སོགས་ཡོད་དོ་ཅོག་ལས་ཐོན་པའི་དུག་རླངས་ཆ་སྙོམ་ལོ་གཅིག་ལ་ཏོན་[ton]ཐེར་འབུམ་39.8ཡིན་ཞིང་།[12] དེ་ཡང་ཉིན་རེ་དང་ལོ་རེ་ནས་བཟོ་གྲྭ་སོགས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་འཕར་བཞིན་ཡོད་པས་དེའི་མཇུག་འབྲས་ཅི་ཞིག་འབྱུང་མིན་ཤེས་གསལ་རེད།
བཟོ་གྲྭ་དང་རྡོ་སོལ་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་དུག་རླངས་ནི་(Carbon Dioxide)འཛམ་གླིང་གི་གནམ་གཤིས་དང་ཁོར་ཡུག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེ་ཤོས་གཏོང་མཁན་དེ་ཡིན་ལ།[13] དུག་རླངས་དེ་དག་གིས་རང་བྱུང་གིས་གྲུབ་པའི་ཉི་ཟེར་འགོག་པའི་མཁའ་དབྱངས་བླ་བྲེ་(ozone layer)སྲབ་ཏུ་བཏང་བ་དང་། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉི་ཟེར་གྱི་དྲོད་སྔར་ལས་རྒྱས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྐྱེ་དངོས་ཀུན་དང་། ལྷག་པར་གཙང་པོ་དང་མཚོ་སོགས་ལ་ཐད་ཀར་ཕོག་ཚད་ཆེ་བ་དང་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ཆགས་འདུག མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་ཟེར་བའི་དར་ཆ་དཀར་པོ་འཕྱར་ནས་དུག་རླངས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཟོ་གྲྭ་དང་སྣུམ་འཁོར་སོགས་ཚོད་འཛིན་མ་བྱས་ཚེ། ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མི་ཐུབ་པའི་དུག་རླངས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་པོ་རྣམས་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་འབག་བཙོག་ཏུ་བཏང་བར་མ་ཟད་ཁོར་ཡུག་ཡོངས་རྫོགས་བརླག་ངེས་ཡིན།
དེ་བཞིན་དུ་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་བསམ་ཤེས་མེད་པར་འཕྲལ་དུ་ཤོག་དངུལ་གྱི་གྲངས་ཀ་ཙམ་གྱི་ཆེད་གཙང་ཆུ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་སུ་གད་སྙིགས་དང་བཙོག་ཆུ་སོགས་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་གཡུག་པའི་མཇུག་འབྲས་ད་ཆ་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་གང་མང་ཞིག་འཐུང་ཆུར་མི་རུང་བའི་ཚད་གཞི་ཧ་ཅང་མཐོན་པོར་སླེབས་ཡོད། དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་རྒྱ་ནག་ཤིང་ཧ་གསར་ཁང་གི་གསར་འགྱུར་ལྟར་ན། འབྲི་ཆུའི་བརྒྱ་ཆ་ ༦༦ ཙམ་འཐུང་ཆུ་མི་རུང་བར་གྱུར་པ་དང་། ཆུ་བཙོག་གི་རིགས་ཏོན་ (ton)ཐེར་འབུམ་བཞི་ཙམ་གཙང་པོའི་དེའི་ནང་དུ་བཞུར་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༣%བཟོ་གྲྭ་ཁག་ལས་ཐོན་པའི་ཆུ་སྙིགས་ཡིན་ཞེས་སྤེལ་ཡོད།[14] [15] དེ་བཞིན་དུ་WWF ཚོགས་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་ཁག་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཁག་དྲུག་དྲངས་ཡོད་དེ།
- ཆུ་རགས་དང་འཛུགས་བསྐྲུན།
- ཆུ་ཚོད་མེད་འབོར་འདྲེན།
- གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག
- སྲོག་ཆགས་ནང་ཕན་ཚུན་བཙན་འཛུལ།
- ཉ་ཚོད་མེད་འཛིན་བཟུང་།
- ཁོར་ཡུག་སྦགས་བཙོག་བཅས་རེད།[16]
རང་ཉིད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ལས་ཅུང་རྒྱང་ཐག་རིང་བདང་གནས་སྐབས་རིང་དངོས་སུ་ཕན་གནོད་མ་འབྲེལ་བའི་གཙང་ཆུ་དང་རྒྱུག་ཆུའི་རིགས་ལ་འབག་བཙོག་ཤོར་བར་སྣང་མེད་དང་དོ་ཁུར་མ་བྱས་པ་ནི་ཕུགས་རྒྱང་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ལ་གོ་རྟོགས་མེད་པར་ཟད་པས་དེའི་མཇུག་འབྲས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐེ་ལ་མི་མངོན་པའི་ཐག་པ་བསྐོན་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུ་ནི་ཉིན་རེ་དང་ཞག་རེ་ནས་སྐམ་པ་ལ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད་པ་དང་ཉིན་ཞིག་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་ཐོག་ལ་སླེབས་ངེས་ཡིན།
ཁོར་ཡུག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་གིས། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་ཚ་དྲོད་རྒྱས་པ་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་བསམ་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་པའི་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་པ་ལྟར་ “The true cause of global warming is our thoughtless attitude to Nature” རྔམ་སེམས་དང་འདོད་དབང་གི་གཞན་དབང་དུ་ཚུད་ནས་དགོས་མཁོའི་དཔལ་འབྱོར་ལས་བརྒལ་བའི་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་བསམ་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བྱུང་བས། གལ་ཏེ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ། ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་འདོད་ཚེ། ད་གཟོད་སྔོན་ལ་འདོད་རྔམ་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་དང་དུག་རླངས་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་སྐྲུན་མཁན་གཏེ་བོ་རྣམས་མང་བ་ལས་ཉུང་དུ་དང་། ཉུང་བ་ལས་མེད་པར་བཟོ་བའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས།
མདོར་ན་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་ཆེད་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་བཟོ་ལས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་ལངས་ཀྱང་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་བཟོ་ལས་མེད་པར་བཟོ་བའི་གསར་བརྗེ་བྱེད་དགོས།
༣༽ ཆར་ཆུ་སོགས་གསོག་འཇོག་གིས་འཐུང་ཆུའི་མཛོད།
གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིའི་འཐུང་ཆུ་ཁག་ལ་འབག་བཙོག་ནི་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་ཇི་སྡུག་གིས་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིན། དེས་ན་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཏེ། གཅིག ད་ལྟ་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡོད་བཞིན་པའི་འཐུང་ཆུའི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་གཙང་པོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་སོགས་འབག་བཙོག་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལ་འབད་རྒྱུ་དང་། གཉིས། འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས།
འཛམ་གླིང་གི་ཤར་ནུབ་ཀུན་ལ་ཆ་སྙོམ་གྱིས་སྐར་མ་རེའི་ནང་ཆར་པ་ཏོན་་(ton)ས་ཡ་907འབབ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་།[17] དེ་ལ་དཔག་ན་ཉིན་རེ་དང་ལོ་རེར་ཆར་པ་ཇི་ཙམ་འབབ་མིན་ཤེས་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་དུ་ལོ་རེ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་གང་སར་ཆར་ཞོད་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཟླ་གཅིག་གཉིས་ལྷག་ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་འབབ་ཀྱིན་ཡོད། དཔེར་ན་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ཅལ་གྱི་མངའ་སྡེའི་ནང་དུ་སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་ནས་ ༩ དཀྱིལ་ཙམ་བར་ཉིན་རེར་ཆར་ཆུ་ཏོན་ཐེར་འབུམ་ཁ་ཤས་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཆར་ཆུ་དེ་དག་ལས་ས་ཞིང་དང་རྩི་ཤིང་སོགས་ལ་དགོས་པའི་ལྷག་ལུས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་རྣམས་ནི་གཙང་ཆུ་སོགས་དང་འདྲེས་ནས་མཐར་མཐའི་རྒྱ་མཚོའི་ནང་བབ་ནས་བེད་མེད་དམ་ཚྭ་ཆུའི་ངོ་བོར་གྱུར་བཞིན་ཡོད།
གལ་ཏེ་དེའི་ལྷག་འཕྲོས་ཀྱི་ཆར་ཆུ་རྣམས་རྒྱ་མཚོ་དང་མ་འདྲེས་པའི་གོང་ནས་གྲོང་དང་གྲོང་སྡེའི་ས་ཚིགས་སོ་སོའི་ནང་ཆུ་མཛོད་ཆེ་ཆུང་འདྲ་མིན་བཟོས་ནས་གསོག་འཇོག་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་ནང་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་མི་མང་ས་ཡ་མང་པོར་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་དང་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐུབ། དེར་མ་ཟད་ཆར་ཆུ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཐུང་ཆུའི་ངོར་གྱུར་སླ་ཤོས་ཀྱི་བརླན་གཤེར་དང་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་སྟབས་བདེ་ཤོས་དེ་རེད་སྙམ། འོན་ཀྱང་ཆར་ཆུ་རྣམས་གསོག་འཇོག་བྱས་ན་ཡུལ་ལུང་དེ་དང་དེའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་ཚབས་ཡོད་མེད་སོགས་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་བྱས་ཏེ་གསོག་འཇོག་བྱ་དགོས་པ་ལས་གཞན་དུ་ན་མཇུག་འབྲས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའང་འབྱུང་སྲིད།
དེ་བཞིན་དུ་ནམ་དུས་བཞིའི་ནང་ཚན་དགུན་དུས་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་ལུང་གང་སར་ཁ་བ་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་འབབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། དབྱར་དུས་སུ་གངས་རྣམས་བཞུར་ནས་གཙང་ཆུ་སོགས་དང་འདྲེས་ཏེ་མཐར་རྒྱ་མཚོའི་ནང་འབབ་ནས་བ་ཚྭ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་འཐུང་ཆུར་སྤྱོད་མི་རུང་བར་གྱུར། གལ་ཏེ་ཁ་བ་དེ་རྣམས་མ་བཞུར་སྔོན་ནས་གསོག་འཇོག་གི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་ཕྱིས་དབྱར་དུས་སོགས་སུ་འཐུང་ཆུར་ངོར་གྱུར་ཐུབ། དེ་ནི་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོས་ཀྱི་ལས་རིགས་ལེགས་ཤོས་དང་སྟབས་བདེ་ཤོས་ཤིག་རེད་སྙམ། ཡིན་ན་ཡང་གངས་དང་ཆར་ཆུ་སོགས་ནི་འགྲོ་བ་མི་ཁོ་ནར་དབང་བ་དང་འགྲོ་བ་མི་ཁོ་ནར་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་གཞན་དུད་འགྲོ་དང་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་ལ་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་དང་བདག་དབང་ཡང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་དག་གསོག་འཇོག་བྱེད་སྐབས་ཚོད་འཛིན་རན་པོ་ཞིག་དང་དེ་དག་ལ་དོ་ཕོག་མ་ཐེབས་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། གཞན་དུ་ན་རྒྱུ་བ་མི་དང་མི་རྒྱུ་བ་ས་གཞི་ནགས་ཚལ་སོགས་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པས་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དོ་ཕོག་ཆེན་པོར་ཐེབས་ཚེ་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་རྟེན་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་ངེས་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་བརྗེད་མི་རུང་།
༤༽ བ་ཚྭ་ཆུ་ཅན་འཐུང་ཆུར་བཟོས་པའི་ལག་རྩལ།
འཛམ་གླིང་འདི་སུམ་ཆ་གཉིས་བ་ཚྭ་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཡིས་ཟིན་ཡོད་པར་མ་ཟད་མཚོ་ཆེན་གང་མང་ཞིག་ཀྱང་ཚྭ་ཆུ་ཡིན་མོད། རྒྱ་བོད་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལས་ནོར་བུ་ཀེ་ཏ་ཀའི་ཕན་ཡོན་ནམ་བྱེད་ལས་འཆད་སྐབས་གལ་ཏེ་ནོར་བུ་དེ་ཉིད་ཆུ་རྙོག་ཅིག་གི་ནང་བླུགས་ཚེ་རིམ་གྱིས་དྭངས་རྙོག་སེལ་ནས་ཆུ་རྙོག་དེ་ཉིད་དྭངས་པར་བྱེད་ནུས་པའི་བྱེད་ལས་ལྡན་པ་འགྲེལ་བརྗོད་སྔར་ནས་བྱེད་པ་ལྟར། དེང་སང་ཚན་རིག་པས་བཟོས་པའི་སྨན་རིལ་དཀར་པོ་(Purification and Disinfection Tablets ) ཞིག་ཆུ་རྙོག་འདམ་གང་ནང་བླུགས་ནས་སྐར་མ་སུམ་ཆའམ་ཆུ་ཚོད་ཁ་ཤས་འགོར་རྗེས་ཆུ་རྙོག་དེ་ཉིད་དྭངས་གསལ་དུ་གྱུར་ཏེ་འཐུང་རུང་གི་ཆུ་ཡི་ངོ་བོར་བཟོས་ཐུབ་པའི་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྣོད་ཅིག་གི་ནང་དུ་བྱེ་མ། རྡེའུ་དང་། རྩྭ་སོགས་རིམ་གྱིས་བླུགས་རྗེས་དེའི་ཐོག་ཏུ་ཆུ་རྙོག་བླུགས་ནས་དྭངས་གསལ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་སོགས་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད།
དེས་ན་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གོང་འཕེལ་བཏང་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིས་མཚོན་པའི་བ་ཚྭ་རིགས་ལས་ངང་པས་འོ་ཆུ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པའི་བརླན་ཞིང་གཤེར་བ་ལས་འོ་མ་ལེན་པ་བཞིན། ༡ བ་ཚྭའི་ཆུ་རིགས་ལས་ཚྭ་ལེན་པའམ་ཕྱིར་འདོན་ཐུབ་པའི་འཕྲུལ་འཁོར་རམ་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད། ༢ ཡང་ན་བ་ཚྭའི་ཆུ་ལས་བ་ཚྭ་གཙང་སེལ་བཟོ་ཐུབ་པའི་སྨན་རྫས་རིགས་གསར་གཏོད་དང་། ༣ ཡང་ན་མི་ཚོགས་དཀྱུས་མས་སྟབས་བདེའི་ངང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཆུ་འཚག་ཆེན་པོ་རིགས་གསར་གཏོད་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་ལས་ཚྭ་འཚག་ཐུབ་པའི་ཐོན་བསྐྱེད་གསར་བསྐྲུན་ཐུབ་ཚེ་ལོ་ལྟར་འཛམ་གླིང་འདིའི་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་དྲུག་ཅུའི་ལྷག་ལ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་[18]པའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་དང་། མཐའི་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཟད་མཐའ་མེད་པས་ཕྱིན་ཆད་འཐུང་ཆུའི་དཀལ་ངལ་བསྐྱར་དུ་འཕྲད་མི་སྲིད།
༥༽ ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གསར་བཟོ་ཐུབ་བམ།
འབྱུང་བ་བཞིའི་ནང་ནས་ཆུའི་འབྱུང་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་སྲོག་འཚོ་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་འཇིག་རྟེན་འདིར་རང་བྱུང་གིས་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ཆུའི་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུ་མེད་དང་རྐྱེན་མེད་ལས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པར་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ས་ཡ་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་ཆུ་གྲུབ་པ་དང་། ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ཡང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་ཡོད་སྐོར་ནང་པའི་ཚན་རིག་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་གཉིས་ཀས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད།
འོ་ན་ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་གང་ཞིག་ལས་གྲུབ་པ་དང་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་བམ་ཞེ་ན།
ནང་པའི་ཚན་རིག་གམ་གཞུང་ལུགས་ཁག་ལྟར་ན། མདོ་སེམས་དང་དབུ་མ་པ་བཅས་ཀྱིས་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་རང་ཉིད་ལས་ཕྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་མི་འདོད་ཅིང་། རང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅིག་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཕྲ་བར་གྱུར་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མི་འདོད། དེར་བརྟེན་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ཐོག་མེད་ཡིན་པས་ནང་པའི་ཚན་རིག་པ་ལྟར་ན་སྔོན་མེད་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་ལ། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ས་རྡོ་བྲག་རི་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡོད་པ་ནང་པའི་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལས་གསུངས་ཡོད་དེ། མཛོད་ལས། འདོད་ན་གཟུགས་སོགས་ལྟ་བ་དང་། །སྒྲ་མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ་ཕྲན་བརྒྱད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གྲུབ་པ་ན། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མེའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག དྲིའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག རེག་བྱའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་སྟེ་བརྒྱད་བྱུང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཉིས་གྲུབ་པ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བརྒྱད་གཉིས་བཅུ་དྲུག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་པས་ཁྱབ་པ་དང༌། ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སོགས་ཀྱང་གཉིས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་ངོ༌། །ཞེས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡན་གར་བ་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཆ་མེད་པ་གཅིག་པུར་གནས་པ་ནི་མི་འདོད་དེ། དཔེར་ན། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་(1617-1682) མཛད་པའི་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་བཤད་ཆོས་མངོན་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ་ལས། འདོད་པར་དབང་པོས་ཟིན་པ་མེད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་སྐྱེ་བའི་ཚེ་རྡུལ་རྫས་བརྒྱད་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་སྐྱེ་བའི་ཚེ་འབྱུང་བཞིའི་རྡུལ་དང་སྒྲ་མེད་དེ་སྒྲ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱི་དོན་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཞེས་ལྟ་བུ་རེད།
དེས་ན་ནང་པའི་བྱེ་མདོ་སོགས་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་ན་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡོད་པས་དེ་དག་ས་རྡོ་རི་བྲག་ལས་ཕྱིར་འདོན་གྱིས་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་ཐེར་འབུམ་མང་པོ་གསོག་འཇོག་གིས་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་མི་སྲིད་པ་མིན་པས་དེ་ལྟར་གསར་གཏོད་བྱེད་ཐུབ་ཚེ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་མི་འབོར་ས་ཡ་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཐུབ། དེ་ལྟར་བྱུང་བར་ཐོག་མར་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་བྱེད་ཐུབ་པའི་དེང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་གསར་གཏོད་བྱེད་དགོས།
དེང་དུས་ཚན་རིག་པས་འཐུང་ཆུ་ནི་H2Oཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ས་ཡ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་སྨྲ་བ་དང་། H2ཧཱེ་ཌོ་ཇན་གཉིས་ཞེས་པ་ནི་Hydrogen ཧཱེ་ཌོ་ཇན་གྱི་རྡུལ་གཉིས་དང་ (O) ཨོ་ཞེས་པ་ནི་ Oxygen ཨོཀ་སི་ཇན་ཞེས་པའི་རྡུལ་ལ་གོ་དགོས། ཧཱེ་ཌོ་ཇན་Hydrogen ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཨེ་ལེཀ་ཏྲོན་ (Electron) དང༌། ཕོ་རྡུལ་དང་ (Proton)ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པར་འདོད། ཨོཀ་སི་ཇན་ (Oxygen)ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཨེ་ལེཀ་ཏྲོན་བརྒྱད་ (Electron) དང༌། ཕོ་རྡུལ་བརྒྱད་དང་། ཎུ་ཀྲོན་(Neutron) བརྒྱད་ལས་འདུས་པར་གྲུབ་པར་འདོད། འོན་ཀྱང་ Oxygen དང་ Hydrogen ཞེས་པའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་དེ་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་གཞིའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་རྣམས་ད་ལྟའི་དུས་ཚན་རིག་པས་ལག་རྩལ་གྱིས་སྔོན་མེད་གསར་དུ་བཟོ་ཐུབ་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་མ་འོངས་པར་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་གོང་མཐོར་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གསར་བཟོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་ཤིག་ཤར་ཚེ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་སུ་གྱུར་ངེས་རེད་སྙམ།
དེས་ན་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་གཉིས་ཀས་ཆུའི་གྲུབ་གཞི་མཐར་ཐུག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་གསར་བཟོ་བྱེད་ཐུབ་པར་ཁས་མི་ལེན་ཡང་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་བྱེ་མའི་གསེབ་ནས་གསེར་འཚག་པའམ་ཕྱིར་འདོན་བྱེད་པའི་དཔེ་ལྟར་ས་རྡོ་རི་བྲག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཆུའི་གྲུབ་གཞིའི་རྡུལ་ཕྲན་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕྱིར་འདོན་གྱིས་འཐུང་ཆུ་བཟོ་ཐུབ་པའི་གསར་བརྗེའི་ལམ་བུ་ཞིག་རིང་མིན་གཏོད་ཐུབ་སྙམ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་འཛམ་གླིང་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོད་དོ་ཅོག་ལ་ད་སྔ་ཕུལ་མ་མྱོང་བའི་ལེགས་སྐྱེས་ཆེ་ཤོས་དང་། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པར་གདོན་མི་ཟའོ། །
༦༽ འཐུང་ཆུ་ཚར་ན་་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་སྲོག་འཕྲོག་ངེས་ཡིན།
གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིའི་མཚོ་དང་གཙང་པོ་དག་སྐམ་པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་དང་སྐམ་རྐྱེན་རྣམས་ཞིབ་འཇུག་གིས་འགོག་པའི་ཐབས་ཤེས་མ་བཙལ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ལོ་རེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་གི་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་ཇེ་ཆེར་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ནས་འཛམ་གླིང་འདིར་ལོ་རེ་ནས་མི་འབོར་ཇེ་མང་དང་། དེ་བཞིན་འཐུང་ཆུ་མཁོ་བའི་དུད་འགྲོའི་རིགས་ཀྱང་ཇེ་མང་ཡིན་པས་ཡུན་རིང་མི་འགོར་བར་འཇིག་རྟེན་འདིར་དེ་སྔོན་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོ་ཡོངས་ལ་བཀྲེས་སྐོམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞིག་འོང་ངེས་ཡིན། འཛམ་གླིང་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པས་(World Preservation)བཏོན་པའི་སྙན་ཐོའི་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ནང་ཚུད་འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་སུམ་ཆ་གཉིས་ལ་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ངེས་ཡིན་པའི་སྡོམ་ཚིག་བྱས་འདུག[19] མདོར་ན་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཏེ། དགག་ཕྱོགས་ནས་སྲིད་པའི་གངས་རི་དང་གཙང་པོ་རྣམས་སྐམ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་རྣམས་ཤེས་ཐོག་ཆུང་བ་སྐྱེས་བུ་སྒེར་ནས་བཟུང་ཆེ་བ་རྒྱལ་ཁབ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འགོག་ཐབས་ལ་འབད་རྒྱུ། སྒྲུབ་ཕྱོགས་ནས་འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ལས་གཞི་གསར་གཏོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཡིན། གལ་ཏེ་འཛམ་གླིང་དམག་འཁྲུག་གསུམ་པ་བྱུང་ཡང་ཉིན་བདུན་རིང་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་འཆི་གསོན་གྱི་མཐར་སྐྱེལ་མི་ཐུབ་ཀྱང་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིར་འཐུང་ཆུ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ནས་ཉིན་བདུན་སོང་རྗེས་མི་འབོར་དུང་ཕྱུར་བདུན་ཅུས་གཙོས་འགྲོ་བ་མང་དག་ཅིག་ཕྱི་མའི་ལྔ་ལམ་དུ་འཕེན་ངེས་ཡིན་པས་འཐུང་ཆུའི་དཀའ་ངལ་བསམ་ཚེ་དམག་འཁྲུག་གི་འཇིགས་སྣང་ལས་ལྡབ་གྱུར་གྱི་ཆེ་བས་ད་ལྟ་ནས་ང་ཚོས་འཐུང་ཆུའི་གལ་ཆེན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་འདིར་འཐུང་ཆུ་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད། ལོ་བསྟར་ཉམས་རྒུད་ཇི་ཙམ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་མེད་དང་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན། འཐུང་ཆུ་གསར་བཟོའི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གསར་གཏོད་གང་མགྱོགས་སྤེལ་དགོས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ནའང་འཐུང་ཆུའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་གཞི་དང་བསམ་གཞིག་བྱེད་དགོས་པ་ནི་འཐུང་ཆུ་ལ་བརྟེན་པའི་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་ལ་འབབ་པའི་ལས་འགན་ལྡོག་ཏུ་མེད་པ་དེ་ཡིན།
ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་གིས་ལ་དྭགས་ཆུ་མང་ཐང་དུ་བཞུར་བཞིན་པའི་སེངྒེ་གཙང་པོའི་འགྲམ་ནས་སྐྱོ་སྣང་དང་བཅས་༢༠༡༧ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་མཇུག་བསྡུས།


text:
ཉེ་ཆར། བོད་ལྗོངས་ཞིང་འབྲོག་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱིས་སྤྱི་བདེ་དང་། བཟོ་འཕྲིན། ཚོང་དོན། བཟོ་ཚོང་། སྤུས་ཚད་ལྟ་སྐུལ་སོགས་སྡེ་ཚན་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཧུར་ཐག་བྱས་ནས་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་སྟོན་དུས་ཀྱི་ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆ་རྫུས་མར་རྡུང་རྡེག་གཏོང་བའི་ཆེད་དོན་བཅོས་སྒྲིག་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་རེད།
བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བའི་ཁྲོད། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆ་རྫུས་མ་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པའི་རྒྱུན་ཤེས་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆའི་ཁྲོམ་རར་ཞིབ་བཤེར། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆ་གཉེར་སྐྱོང་གི་སྒྲིག་ལམ་ཚད་ལྡན། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆའི་སྤུས་ཚད་དཔེ་འཐེན་ཞིབ་བཤེར་སོགས་ཀྱི་ལས་དོན་སྤེལ་ཞིང་། ཁྱོན་བསྡོམས་གཉེར་སྐྱོང་ཐོན་སྐྱེད་ཁེ་ལས་230ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱས་པ་དང་། ཁྲིམས་སྐྱོང་མི་ཐེངས་560བཏང་བ། ས་བོན་དང་། ཞིང་སྨན། རྫས་ལུད། ཕྱུགས་སྨན། ཞིང་འཕྲུལ་ཡོ་བྱད་སོགས་རིགས་ཆེན་པོ་6གི་སྣ་ཁ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱས་པས། དུས་ཚོད་ཡོལ་བའི་ཞིང་སྨན་དང་ཕྱུགས་སྨན་ཤེལ་དམ(འགྱིག་ཤོག)103དང་། སྔོ་ཚལ་དང་རྩྭ་སོན་སྤྱི་རྒྱ་0.35རྩད་ཆོད་པ་དང་། དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཁྲི་2ལྷག་ཙམ་སྤྲད་པ་མ་ཟད། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཞིང་སྨན་མཛོད་ཁང་དང་། ལྷོ་ཁ་དང་ལྷ་སའི་ཞིང་སྨན་ཁྲོམ་རར་ཞིང་སྨན་མ་དཔེ་ཁག་26སྐབས་བསྟུན་འཐེན་བཤེར་བྱས་ནས། ཧྲན་ཏུང་ཞིང་ཆེན་ཞིང་སྨན་ཞིབ་དཔྱད་གཏན་འཁེལ་སུའོ་ལ་ཞིབ་དཔྱད་བྱ་རྒྱུའི་མངགས་བཅོལ་བྱས་པས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སུ་ཞིང་སྨན་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་གཞི་གྲངས་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཁྲོད་བེད་སྤྱོད་པའི་ཞིང་སྨན་གྱི་སྤུས་ཚད་དང་ཉེན་ཁའི་རྐྱེན་ཆ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རེད།


text:
བརྙན་འཕྲིན་གཟིགས་ན། (Windows Media)
ཐེངས་འདིའི་ལས་རིིམ་ནང་སྐབས་གསུམ་པའི་བཀའ་ཁྲི་མཁས་དབང་བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་ལ་དམིགས་བསལ་བཅར་འདྲི་ཞུས་པ་ཞིག་དང་བཀའ་ཤག་གསར་པའི་ལས་འགན་སྐོར་སོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་ཞུ་ཡི་ཡིན། དེ་རིང་གི་བགྲོ་གླེང་ལས་རིམ་ནང་དུ་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལ་ནས་བཀའ་ཟུར་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རིག་མཆོག་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཡོད།
ཀུན་གླེང་ནི་འཁོར་སྐར་བརྒྱུད་ནས་བལྟ་ཐུབ་པ་དང་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ཏུ་ཉན་ ཐུབ་པ་མ་ཟད། ད་དུང་དྲ་རྒྱ་བརྒྱུད་ནས་ཀྱང་དུས་ཐོག་ཏུ་བལྟ་ཉན་བྱེད་ཐུབ་པ་དང༌། བདུན་ཕྲག་རེའི་གཟའ་ལྷག་པ་དང་གཟའ་པ་སངས་ནམ་ཡིན་ལ་འཛམ་གླིང་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཆུ་ ཚོད་༡༤་ནས་༡༥་བར་རམ། ཡང་ན་ལྷ་སའི་དགོང་མོའི་ཆུ་ཚོད་༡༠་ནས་༡༡་བར་དུ་ཀུན་གླེང་ལ་བལྟ་ཉན་ཐུབ་ཅིང༌། བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནས་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་༡༠༨༨༨༨་མནན་ཚེ། ཨེ་ཊི་ཨེན་ཊི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཞིག་ཐོས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་༨༦༦ ༨༣༧ ༥༡༥༩ མནན་ན་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་རིན་པ་སྤྲོད་མི་དགོས་པའི་ཁ་པར་དེ་ང་ཚོར་འཕྲོད། ཨ་རི་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནས་༡ ༢༠༢ ༦༡༩ ༣༧༧༤ མནན་ནས་ཁ་པར་འབྲེལ་མཐུད་པར་རིན་པ་ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་ཁང་ལ་སྤྲོད་དུ་འཇུག་ དགོས་ཞེས་མངགས་བཀོད་བྱེད་ན་ཁ་པར་གྱི་རིན་པ་ང་ཚོས་སྤྲོད་ངེས་ཡིན། ཡང་ན་སྔོན་ནས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་དང་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་ང་ཚོར་བསྐུར་ཚེ། ང་ཚོས་ཀུན་གླེང་གི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་སུ་སྐུ་ཉིད་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཆོག་པ་དང༌། གལ་ཏེ་སྐུ་ཉིད་ཀུན་གླེང་ལ་དངོས་སུ་མཉམ་ཞུགས་མི་ཐུབ་ཀྱང་ང་ཚོར་ tibetantv@voanews.com བརྒྱུད་ནས་ཨི་མེལ་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་ཧཕེཀ་སི་ཨང་གྲངས་༡ ༢༠༢ ༣༨༢ ༥༥༩༦ བརྒྱུད་ནས་དྲི་བ་བསྐུར་གནང་ཡོད་པ་ཞུ།