text:
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༣ ཉིན་སྤེལ།
ལྷ་མོ་མཚོས་རྒྱ་ཡིག་ལས་བོད་བསྒྱུར་ཞུས།
སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཨུར་དན་ཨེ་པོ་ལག་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
སྐུ་ཞབས་ཨུར་དན་ཨེ་པོ་ལག་(乌·额·宝力格) (Uradyn E. Bulag)ལགས་ནི་ཁམ་པུ་རེ་ཇུའི་སློབ་ཆེན་གྱི་སོག་པོའི་གནའ་བོའི་མི་རིགས་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་དང་། སློབ་ཆེན་གྱི་སོག་པོ་དང་ཡེ་ཤ་ཡའི་ཞུབ་འཇུག་ལྟེ་བའི་ཚོགས་མི་ཡིན། ཁོང་གིས་ཨ་རིའི་ནུའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁུ་ཐུ་སློབ་གླེང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་འགན་ཡང་བཞེས་མྱོང་ཞིང་། ཁོང་སྔོན་ཆད་ནང་སོག་མི་རིགས་དགེ་སློབ་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་སྡེ་ཚན་ལས་སློབ་མཐར་ཕྱིན། ཕྱིས་སུ་ཁམ་པི་རེ་ཇུའི་སློབ་ཆེན་ནས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་དང་འབུམ་རམས་པ་སློབ་མཐར་ཕྱིན། བརྩམས་ཆོས་ལ་༼ སོག་པོའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཞེན་དང་ཕུང་གསུམ་པ་Nationalism and Hybridity in Mongolia (1998), ༽ ཞེས་པ་བརྩམས། ༼རྒྱ་ནག་གི་གྲི་ཁ་ན་ཡོད་པའི་སོག་པོ། The Mongols at China’s Edge (2002), ༽ ༼ མཉམ་བསྡེབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཞེན་ Collaborative Nationalism (2010) ༽ སོགས་པ་ཡོད། དེང་སང་སོག་རིགས་དང་ཀྲུང་གོའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན།
དུས་ཚོད། ༢༠༡༦ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡ ཉིན།
ས་ཆ། ཆིན་ཆོད། ཁམ་པུ་རེ་ཇུའི་སློབ་ཆེན།
བཅར་འདྲི་བྱེད་མཁན། (高婵,王宁馨) ཀའོ་ཁྲན་དང་བང་ཉེན་ཤིན།
བཅར་འདྲི་བྱེད་མཁན་གཉིས་ནས་བདག་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ཁྱེད་ཚོས་སོག་པོ་དང་ཀྲུང་གོའི་གནད་དོན་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་འདོད་ཡོད་སྟབས། ངས་རང་དགར་བཤད་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང་རྩོམ་ཤོག་མེད་ལ་གོ་རིམ་ཀྱང་མེད། ཅི་ཞིག་དྲན་ན་དེ་གླེང་གི་ཡིན། ངས་བཤད་པའི་ནང་ན་འཁྲུག་བསྡད་ས་མང་པོ་ངེས་བར་ཡོད་པས་ཁྱེད་ཚོས་ཕྱིར་འགྲེམས་པའི་སྐབས་སུ་ལེགས་པར་སྒྲིག་རོགས་ཞུ།
གཅིག
དེང་སྐབས་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་ཚན་ཐུན་མོང་ནས་སོག་པོའི་གནད་དོན་ནི་ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་གི་གནད་དོན་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། སོག་པོ་ནི་ “འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས” ཤིག་གི་གནད་དོན་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་བརྙེས་མགོ་ཚུགས་ཡོད། སོག་པོའི་གནད་དོན་དེ་ “རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན” ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་གནད་དོན་ལ་ཇི་ལྟར་བསམ་གཞིགས་གཏོང་དགོས་སམ། དང་པོ་སོག་པོའི་ས་ཁྱོན་དེ་ཀྲུང་གོ་ཁོ་ནར་ཁྱབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། སོག་པོར་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱང་ཡོད། ཨུ་རུ་སུའི་ནང་སོག་པོ་མི་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁུལ་མང་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། བྷོ་རེ་ཡ་ཐུ་(༡)(步里亚特) ཁལ་ཁ།(༢)(赤塔) ཐུ་བ།(༣)(图瓦) ཨ་འར་ཐར། (༤)(阿尔泰) ཁལ་མིག་(༥)(卡尔梅克)ལ་སོགས་པ་རེད། ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོ་སོག་པོ་ཡིན་པ་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོའི་རིག་གཞུང་ནང་སོག་པོའི་གོམ་གཤིས་མང་པོ་འཇགས་ཡོད། སྔོན་གྱི་ཁལ་མིག་དང་བྷོ་རེ་ཡ་ཐུ་(布里亚特)ལ་སོག་པོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་ཨུ་རུ་སུས་དེའི་ཁོངས་གི་སོག་པོ་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བ་རེད། ད་དུང་ཨབ་གྷན་(阿富汗)ནང་གི་ཧ་ཌ་ལ་(哈扎拉)མི་འབུམ་གཅིག་ཡོད་ལ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་སོག་པོ་རེད། དབྱི་ལིང་(伊朗)ས་ཁུལ་ཏུ་སོག་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཁོ་ཚོས་སོག་སྐད་བཤད་ཀྱི་མེད།
ཅིའི་ཕྱིར་གོང་གི་ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་སོག་པོ་ཡོད་དམ། དེ་ནི་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་རེད། ཇིང་གར་རྒྱལ་པོ་དང་ཁོང་གི་བུ་རྒྱུད་ཚོས་སོག་པོ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་མང་པོར་ཁྱབ་བརྡལ་བཏང་ཡོད། དེའི་སྐབས་ཀྱི་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཆེན་པོ་བཞིར་ཕྱེས་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཅིན་ཧན་ཏེ་དེང་གི་ཕོ་སི་དབྱི་ལིང་ལྟེ་བ་བྱས་ཡོད། དེ་ནས་ཅེན་གྲང་ཧན་དང་དེ་ནི་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལྟེ་བ་གཙོར་བྱས་ཡོད། ད་རུང་ཙ་ཧ་ཧན་ཏེ་དེང་གི་ཨབ་གྷན་ས་ཁུལ་དག་ཡིན།
དེར་མ་ཟད་ང་ཚོར་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པའི་མཱིན་རྒྱལ་རབས་རེད། སོག་ཡཱན་ཏེ་ཀྲུང་གོའི་ནང་འདི་ལ་དེང་སྐབས་སྤྱིར་བཏང་ནས་ཡཱོན་རྒྱལ་རབས་ཞེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་མིང་ལ་དོན་དམ་དུ་ཅི་ཞིག་ཟེར་བ་ང་ཚོས་སེམས་ལ་འཛིན་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་མིང་ལ་ “གནའ་བོའི་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ” ་ཟེར། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཟེར་རམ་ཅེ་ན། རྒྱུ་མཚན་ ༡༢༦༦ ལོ་སྟེ་ཡཱོན་ཁྲི་ལོ་གསུམ་པར་སོག་རྒྱལ་ཧོ་པེ་ལེ་ནས་ཉི་ཧོང་གི་རྒྱལ་བོ་ལ་སྦྲེངས་བའི་འཕྲིན་ཡིག་གི་མགོར། གནམ་བསྐོས་ཀྱི་སོག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོས་ཉི་ཧོང་གི་རྒྱལ་བོ་ལ་སྤྲིངས་ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེང་སང་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ལྡན་པ་མང་དག་ཅིག་གིས་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་གླེང་སྐབས། ཡཱོན་རྒྱལ་རབས་ཤེས་འབོད་རྒྱུ་གོམས་གཤིས་སུ་འཇགས་ཡོད་ལ། དེ་ནི་ཧ་ལམ་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་ཡིན་པ་ལྟ་བུར་བརྩི་མོད། དོན་དངོས་སུ་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བལྟས་ན་བཤད་སྟངས་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཞིག་མིན། དེ་ནི་སྐབས་དེར་ཀྲུང་གོ་སོག་པོའི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ལས་ལྡོག་ཟླ་ཞིག་མ་རེད།
ངས་བཤད་འདོད་པའི་གནད་འགག་གཉིས་པ་དེ་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་ཆོས་གཞན་ཞིག་ནི། སོག་པོས་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་གསར་བཏོད་བྱས་པ་དེ་ཡིན། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོས་ཆེས་ཐོག་མར་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡོལ་བ་ཕྱེས་པ་རེད། འདིའི་ཐད་ལ་ཉི་ཧོང་གི་མཁས་དབང་གངས་ཐིན་ཡོན་སིན་དང་ཏེན་ཧྲིན་ཀྲིན་མེན་གཉིས་ཀྱིས་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་ཡོད་ལ། ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་ཚན་ནང་དུའང་དཔྱད་བརྗོད་དེ་ངོས་ལེན་བྱེད་མགོ་བརྩམས་ཡོད། ཉེ་ཆར་བདག་གིས་(ཀློག་པ་པོ)ཞེས་བའི་སྟེང་། འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བསམ་ཕྱོགས་ཤེས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་ལ། དེ་མི་རིང་བར་དཔར་བསྐྲུན་བྱེད་ངེས་རེད། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཡུ་རོབ་དང་ཡ་གླིང་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྤྲེལ་ཡོད། དེ་སྔོན་ཡུ་རོབ་དང་ཡ་གླིང་གཉིས་བར་ལ་འགྲོ་འོང་མེད། སོག་པོས་གླིང་ཆེན་འདི་གཉིས་བར་སྐམ་སའི་འབྲེལ་མཐུད་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད་མཚོ་ལམ་ཡང་ཕྱེས་ཡོད། གམ་ཧུག་ནི་མཱེན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་(སུ་ཤི་ཡང་ངམ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་མངགས་པ་རེད་)ཀྱི་མི་ཞིག་ཡིན། ཁོ་ནི་ཁ་ཆེ་ཡིན་ཞིང་སོག་པོས་ཨ་ལ་པོ་ནས་འཁྲིད་འོང་བའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཅིག་རེད། མ་ཁུ་ཕོ་ལོ་(༦)་སྐམ་སར་བརྒྱུད་ནས་ཀྲུང་གོར་བསླེབས་པ་དང་། ཕྱིར་མཚོ་ལམ་བརྒྱུད་དེ་ལོག་པ་རེད། དེ་བས་སོག་པོའི་བཙན་རྒྱལ་ནི་སྐབས་དེར་སྐམ་སའི་སྟེང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་བཙན་རྒྱལ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་མཚོའི་ཐོག་གི་བཙན་རྒྱལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་སྟབས་འཛམ་གླིང་སྟེང་དབང་ཐང་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད། དཔེར་ན། ནན་སོན་དང་ཉི་ཧོང་། ཀ་བ་གླིང་(༧)ལ་སོགས་པ་ལ་དམག་འཐབ་བྱེད་མཁན་སོག་པོའི་མཚོ་དམག་ཡིན། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་སོག་པོས་འཛམ་གླིང་གི་ཡོལ་བ་ཕྱེས་པ་རེད་ཅེས་ལབ་ཀྱང་མ་འགྲིག་པ་མེད།
དོན་རྐྱེན་འདི་དག་ཡི་གེར་བཀོད་ཟིན་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་ཟིན་བྲིས་བཏབ་ཟིན་པ་རེད། དེ་ཡང་སོག་པོས་མགོ་བརྩམས་པ་ཞིག་རེད།
ཅིན་ཧན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བློན་ཆེན་ལ་ཤུ་བདེ་ཏིན་(༨)(Rashid al-Din)གྱིས་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བྲིས་འདུག ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ནང་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་འོག་གི་མི་ཚང་མའི་འབྲེལ་ལམ་དང་དེ་དག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རྒྱབ་ལྗོངས་སོགས་གླེང་འདུག་ལ། ཤུ་བདེ་ཏིན་ནི་ཅིན་ཧན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཁོང་གིས་བྲིས་བའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཁོང་རང་གིས་དངོས་སུ་ཞིབ་འཇུག་དང་གསུངས་གནང་བ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན། ལོ་རྒྱུས་དེའི་ནང་གི་ལེའུ་དང་པོ་དེ་ནི་ཁོང་གི་ཞལ་གདམ་ཞིག་རེད། འདིས་སོག་པོས་སྐབས་དེར་སོག་པོའི་མིག་རྒྱང་རྩ་ཐང་ཁོ་ནར་ལྷག་མེད་བར་འཛམ་གླིང་གང་སར་ཁྱབ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་བསྟན་ཡོད་ལ། སོག་པོའི་འཛམ་གླིང་གི་མིག་རྒྱང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་བསྟད་མེད་པར། ནུབ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་གང་སར་གཏད་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད། དེ་རིང་ང་ཚོས་བཤད་བཞིན་པའི་ “གནམ་འོག” དབང་ཐང་ཟེར་བའི་ལམ་ལུགས་འདིའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། དེང་སང་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་ནས་ཀྱང་ལྟ་ཚུལ་འདིར་ག་ལེར་ཁ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད། དངོས་ཡོད་ཀྲུང་གོ་ནང་ཁུལ་ “གཅིག་གྱུར་ཆེན་མོ” དེ་དོན་དངོས་སྟེང་ “ཡཱོན་རྒྱལ་རབས་ནས་མགོ་ཚུགས་པ” ཞིག་རེད། བོད་ནི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་ཀྲུང་གོའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་བ་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་ངེས་བར་ཏུ་ཡཱོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བསླེབས་པ་ཞིག་རེད། དངོས་ཡོད་སྟེང་ “ཐོག་མ་” ཟེར་བ་དེ་སུས་ཀྱང་གསལ་བོ་བཤད་མི་ཐུབ་ཀྱང་། ཕལ་མོ་ཆེས་དེ་ནི་ཡཱོན་རྒྱལ་རབས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཅིང་། དེར་རྩ་བ་འཛིན་ས་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ལས་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་ལ་སོག་པོས་དེང་གི་ཀྲུང་གོ་ལ་བཞག་པའི་ “མཛད་རྗེས” ནི་ཀྲུང་གོའི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་མངོན་འདོད་དང་བདེན་དཔང་རེད། ཟློག་ནས་བཤད་ན་སོག་པོ་མེད་ཚེ་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོ་ཡང་མེད། དངོས་ཡོད་ཐོག་སོག་པོས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་ས་ཁུལ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ནི་སྨྲས་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད་ལ། ཨུ་རུ་སུའི་མི་རིགས་འདི་ཡང་སོག་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་བར་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་པོ་ཡང་སོག་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཇིང་གར་རྒྱལ་པོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བཟུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་སོག་པོ་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་པོ་དེ་མིང་ཙམ་ཡིན། དེ་ནི་དེང་གི་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་མོ་དང་ཉི་ཧོང་གི་གནམ་བསྐོས་གོང་མ་ལྟ་བུའི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་རེད། ཁོ་ལ་དབང་ཆ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ་དབང་ཆ་ཨུ་རུ་སུའི་མི་མང་གི་ལག་ཏུ་ཡོད། ཉེ་རབས་ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བར་ལུགས་སྲོལ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་བའི་ནང་གི་གལ་གནད་ཅིག་ཆགས་ཡོད། དེ་ནི་དགའ་སྡང་གི་འདོད་པ་ཞིག་ལ་འབྲེལ་བ་མེད། ཨ་རིའི་མཁས་དབང་Jack Weatherord(༩) གྱིས་བརྩམས་པའི་ཁྲིན་ཅི་སུ་ཧན་དང་། དེ་རིང་འཛམ་གླིང་གི་ཆགས་རིམ་ ༢༠༠༤ ལོ་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་པ་དེའི་ནང་ཁྲིན་ཅི་སུ་ཧན་གྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དེས་འཛམ་གླིང་དེང་རབས་ཅན་ལ་བསྒྱུར་བའི་རྨང་གཏོང་མཁན་དེ་ཡིན་ཞེས་བསམ་ཚུལ་བཏོན་འདུག
ད་སྐབས་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པ་མང་པོས་སོག་པོའི་རྒྱལ་རབས་དེ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ལ་ངོས་བཟུང་ཡོད་ལ། དེ་ནི་སོག་པོ་བཙན་རྒྱལ་གྱི་ཡང་སྙིང་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་བརྗེད་འདུག ཆིན་རྒྱལ་རབས་ལྟར་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བཞག་འདུག ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པ་ཚོས་མན་ཇུ་བ་ཚོ་རྒྱ་རིགས་ལ་ཡིད་སྨོན་ཤོར་ཏེ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འཐིམ་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱིན་འདུག དེ་ནི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞོ་བིན་ལྟར་རང་ཉིད་རང་འདོད་ཀྱིས་རྒྱ་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད་ཟེར། ཡིན་ན་ཡང་ཨ་རིའི་མན་ཇུ་རིགས་པ་བ་ཚོས་དོན་དངོས་ཐོག་དེ་འདྲ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་མན་ཇུ་ཁོ་ཚོ་ནང་ཁུལ་ཏུ་ཡང་གནད་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ “རང་ཉིད་སུ་ཡིན” པ་དེ་རེད། ཁོ་ཚོ་ལ་རྒྱལ་རྒྱུད་ནང་རང་ཉིད་གནས་རྒྱུའི་ཐད་ལ་སེམས་ཁྲལ་དང་དོགས་ཟོན་ཡོད། རྒྱལ་མོས་(༡༠)རྒྱལ་ས་བཟུང་ནས་ཆིན་མ་འཇུག་བར་མན་ཇུས་རྒྱ་སྐད་སློབ་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་རང་ཉིད་རྒྱ་རིགས་ཡིན་ལབ་མྱོང་མེད། མཐའ་མར་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་རང་གི་ཕ་སྐད་ཀྱང་བརྗེད་ཟིན་པ་རེད། དེའི་སྐབས་སུ་ཕོ་བྲང་ནང་འགྲོ་ལུགས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི་མན་ཇུས་བྱ་བཞག་ཐམས་ཅད་ཚོགས་སྡེ་གཞན་དང་བསྟུན་ཏེ་ཐག་གཅོད་དགོས་བའི་སྒྲོམ་གཞི་ཡོད་པ་རེད། ཐོག་མ་དེ་ལ་མན་ཇུས་རང་དང་སོག་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཐག་གཅོད་དགོས། ཅིན་རྒྱལ་རབས་(༡༡)སྐབས་སུ་མན་ཇུའི་རྒྱལ་མོ་ནི་སོག་པོའི་རྒྱུད་པ་ཡིན། ཕྱིས་སུ་མན་ཇུ་སཱོང་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་ཅིན་རྩ་གཏོར་བཏང་། སོག་པོས་རྩ་མེད་བཏང་བའི་བྱང་དུས་ཀྱི་མི་རིགས་ཏེ་ནུས་གྲིན་ཆ་ཤས་སོག་པོ་ཡིན། ཆིན་རྒྱལ་རབས་འཛུགས་པའི་སྐབས་སུ་ནུས་གྲིན་མི་རིགས་ཀྱི་མིང་དེ་མན་ཀྲུན་ལ་བསྒྱུར་བ་རེད། འདི་དག་ནི་སོག་པོའི་བུ་ཚའི་རྒྱུད་པ་ཡིན།
མན་ཇུ་དང་སོག་པོའི་འབྲེལ་བ་ནི་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་མན་ཇུ་ནང་ཁུལ་འཚོ་བ་མི་འདྲ་བ་ཁག་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། མན་ཇུ་གཙོ་བོ་ཁུ་འར་ཆེན་པོའི་སྐུ་དྲག་གི་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད། འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཞེས་པ་དེ་ཚད་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཁྲག་རྒྱུན་ལས་བལྟས་ན་ཁོ་གཉིས་ནི་དབྱེ་བ་འབྱེད་མི་ཐུབ། མན་ཇུ་དང་སོག་པོའི་གཉེན་སྒྲིག་པ་དང་མན་ཇུའི་སྐུ་དྲག་ཚོ་བྱུང་བ་རེད། སྐུ་དྲག་ཆ་ཚང་བ་སོག་པོའི་ཁྲག་རྒྱུན་ཁོ་ན་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ད་རུང་རང་ཉིད་བརྟན་སྲུང་བྱས་ཡོད། ཟློག་ནས་བཤད་ན་ཁོ་ཚོ་རྒྱ་རིགས་དང་མཉམ་ཏུ་གཉེན་སྒྲིག་སྲོལ་མེད། ཡིན་ན་ཡང་དེ་རིང་ང་ཚོས་ཁོ་ཚོ་རྒྱ་ལ་འགྱུར་བ་རེད་ཟེར་གྱི་ཡོད། ང་ཚོའི་བསམ་བློའི་སྟེང་གི་གོང་གསལ་གནད་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་དགོས་སམ། ང་ཚོས་ཅིའི་ཕྱིར་མན་ཇུ་སོག་པོ་ལ་འགྱུར་བ་རེད་ཟེར་གྱི་མེད་པ་དང་། ཡང་ན། སོག་པོ་མན་ཇུ་ལ་འགྱུར་བ་རེད་ཟེར་གྱི་མེད་པ་རེད། དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ཐོག་ཁྱེད་ཀྱི་ནང་དུ་ང་ཡོད་ལ། ངའི་ནང་དུ་ཁྱེད་ཡོད་ཅེས་པའི་འབྲེལ་བ་དེ་རེད། ཡིན་ནའང་སུས་ཀྱང་དེ་འདྲ་བཤད་ཀྱི་མི་འདུག་ལ། ད་རུང་མུ་མཐུད་ནས་ནན་གྱིས་མན་ཇུ་ནི་མན་ཇུ་དང་སོག་པོ་ནི་སོག་པོ་རེད་ཅེས་རྗོད་ཀྱིན་འདུག ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུའི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་བཟོས་ཚར་བ་ཡིན་ནམ། འདི་ནི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་གནད་དོན་ཆེ་པོ་ཞིག་རེད།
ད་དུང་མན་ཇུ་དང་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐག་གཅོད་དགོས། ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་དགོས་པ་དེ་ཐད་ཀར་བོད་རིགས་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་མན་ཇུའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད། སོག་པོ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་འཚོ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་སོག་པོས་མན་ཇུ་ལ་བཙན་འཛུལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་མྱོང་། དེར་བརྟེན། མན་ཇུས་སོག་པོ་ལ་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད་ལ་སོག་པོ་བེད་སྤྱོད་ཀྱང་བཏང་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་སོག་པོས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཕམ་པ་ངོས་ལེན་བྱས་མེད་ལ་ཕམ་ཁ་འཁུར་འདོད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་རེད། གོ་སྐབས་བྱུང་ཚེ་སོག་པོས་མན་ཇུ་ལ་ངོ་ལོག་བྱ་ངེས་པ་མ་ཟད། ཀྲུང་གོའི་སྐམ་ས་དང་འཛམ་གླིང་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱ་ངེས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་མན་ཇུས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རང་ལ་མཐའ་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་རོགས་རམ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རང་གི་སྲིད་དབང་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་བཟོས་ཡོད། དེར་བརྟེན། མན་ཇུས་སོག་པོ་ལ་ལྟ་སྟངས་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་ཡིན། ང་རང་ཉིད་ནི་འི་འར་དོ་སུའི(༡༢) (鄂尔多斯) འཚོ་བའི་ཡིན་ལ། བདག་གི་འཚོ་བ་མན་ཇུ་ཡིས་མེད་པར་བཏང་ཟིན། ཚ་ཧུག་འཚོ་བ་ནི་སོག་པོ་འཚོ་བའི་ལྟེ་བ་དང་། དེ་ནི་ད་ཧུག་གི་འཚོ་བ་ཡིན་ལ་དེས་ཀྱང་མན་ཇུ་ཡིས་མེད་པར་བཟོས་པ་རེད། ཆེས་ཡ་ང་བའི་དམག་འཁྲུག་དེ་ཤིན་ཅང་ནས་སོག་པོའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཇུན་གར་(༡༣)རྒྱལ་ཁབ་སྟེ་སོག་པོ་བེ་ལ་འཚོ་བའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པ་དེར་བྱུང་། (དེའི་སྐབས་སུ་སོག་པོ་ནི་འཚོ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་ལ་ཕྱེས་ཡོད། གཅིག་ནི་ཤར་ཕྱོགས་འཚོ་བ་དང་དེ་རིང་གི་ཁ་འར་ཆུ་(༡༤)ས་ཁུལ་དང་ཁྲིན་ཅི་སུ་ཧན་གྱི་ནུ་བོ་ཧ་སར་གྱི་འཚོ་བ་ཡིན། དེའི་རྗེས་སུ་ཀྲུང་དབྱང་གི་སོག་པོ་ཡིན་ལ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་ཟེར་ན། དེ་ནི་ཁྲིན་ཅི་སུ་ཧན་རང་གི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་འཚོ་བ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་ཀྲུང་དབྱང་གིས་སོག་པོ་ཞེས་གོ་བ་རེད། ཐ་མ་དེ་ནི་ཁྲིན་ཅི་སུ་ཧན་གྱི་སྤུན་གྲོགས། བློན་པོ་དང་མག་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་བའི་ས་ཁུལ་ཡོངས་ཡིན་ལ་བེ་ལ་ཐུ་འཚོ་བ་ཡིན་པ་དང་ནུབ་ཁུལ་ན་ཡོད། དབྱེ་མཚམས་འདི་དག་ཧ་ཅང་ཁ་གསལ་བོ་ཡོད་ལ་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་སོག་པོའི་ནང་ཁུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་དང་སུ་ལ་ཡང་སོག་པོའི་བདག་པོ་བྱེད་རྒྱུའི་ཁག་ཐག་བྱས་ཡོད་པ་རེད།)
དེའི་སྐབས་ཀྱི་བེ་ལ་ཐུ་འཚོ་ཁག་ཁ་འཐོར་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད། རྦད་དེ་ཁ་འཐོར་ཚར་བ་རེད། དངོས་ཡོད་ཐོག་འདི་འབྲོག་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཀྱང་རེད། དཔེར་ན། ༡༦༢༨ ལོར་ཐོའུ་ཧུག་ཐུའི་འཚོ་(༡༥)བ་དང་། ཨུ་ཧུ་ཐུའི(༡༦)འཚོ་བའི་མགོ་འཁྲིད་འོག་མཉམ་འབྲེལ་ངང་འཚོ་བ་གཉིས་ཀའི་དམག་ཚོགས་ཀྱིས་ཏུའུ་པར་ཐུ་དང་ཧྲུག་ཐུ་འཚོ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཆུ་འགྲམ་དང་ཕྱུག་འཚོ་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱས། དེ་ནི་དེང་སང་གི་ཨུ་རུ་སུའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁལ་མུག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་དེའི་གཡས་གཡོན་དག་ཡིན་ལ་དེ་ནས་ཐོའ་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པ་རེད། ཧུ་ཧྲུག་ཐུའི་འཚོ་བའི་ཀོ་ཤུ་ཧན་གྱིས་ཧུ་གྲུག་ཐུའི་འཚོ་བ་དང་ཐོའུ་འཚོ་བ་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་ ༡༦༤༡ ལོར་བོད་དུ་དམག་དྲངས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལྔ་བ་ཆེན་པོ་ལ་དམག་རོགས་མཛད་དེ་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་མཛད། དེ་དང་དུས་མཉམ་ཏུ་ཇུན་གར་གྱིས་བཟུང་བའི་ཤིན་ཅང་། སོག་པོའི་བྱང་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཁུལ་ཀྱི་ས་ཁུལ་འགའ་ཡང་བདག་ཏུ་བཟུང་ནས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས། ང་ཚོས་སོག་པོའི་ས་ཁྱོན་དེ་གང་སར་ཁྱབ་ཡོད་ཀྱང་ནང་ཁུལ་འཛིན་སྐྱོང་དེ་གཅིག་གྱུར་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་མན་ཇུ་དར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་བེ་ལ་ཐུ་སོག་པོ་ཡང་མཚོ་སྔོན་བོད་ཁུལ་དང་ཨེ་ཤ་ཡ་ཡོངས་ལ་དར་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཧ་རྫ་ཁུ(༡༧)ཡོངས་དང་ཅུ་འར་ཅུ་(༡༨)ཚང་མ་སོག་པོའི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཡོད། དེ་དག་ནི་དེང་གི་བེ་བུ་འར་མི་རིགས་སྐབས་དེར་བེ་ལ་ཐུ་སོག་པོའི་མི་ཁོངས་སུ་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་འདི་དག་གླེང་གིན་མེད།
ལོ་རྒྱུས་ནི་ཇི་ལྟར་བརྩམས་དགོས་སམ། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་འདི་དག་ལ་ཕྱི་འདང་ཞིག་བརྒྱག་དགོས། དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་མན་ཇུ་དང་ཇུན་གར་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་བར་འགལ་ཟླ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་ ༡༧༥༦ ལོ་དང་། ༥༧ དང་ ༥༨ ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་དམག་འཁྲུག་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། མཐར་ཇུན་གར་སོག་པོ་མན་ཇུས་ཕམ་པར་བརྒྱབ། ཕམ་ཁ་ཅི་འདྲ་ཞིག་འཁུར་ཡོད་དམ། ཡིག་ཆ་ལྟར་ན་སོག་པོ་ཁྲི་ ༦༠ བསད་པ་རེད་ཟེར། དེས་ན་མན་ཇུ་ནི་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཐེངས་དང་པོར་རང་གི་ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་པ་དང་རིགས་གཅིག་རྩ་མེད་གཏོང་མཁན་དེ་རེད་ལ། ཤེས་ཡོན་པ་འགས་ཀྱང་རང་རིགས་བརླག་མཁན་ཟེར་གྱིན་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་མན་ཇུས་ཇུན་གར་ ( 准噶尔) ལ་དམག་གནོན་བྱས་པར་བསྟོད་བསྔགས་བྱས་ཡོད། དེ་དང་མཉམ་དུ་མན་ཆིན་ཡོན་ཀྲུག་ཉིན་བཅུའི་(扬州十日)དམར་གསོད་ཆེན་མོ་གཉིས་ཧ་ལམ་གཅིག་པ་ལྟ་བུར་སྣང་།
བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱུག་འཚོ་མཁན་དག་ལ་མིང་ཆད་ངན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ཤེས་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་སོག་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་སྐབས་སུ་སོག་པོས་མི་གསོད་བྱ་ངན་དང་གྲོང་ཁྱེར་བཅོམ་པ་དག་གླེང་བས་རེད། སོག་པོས་ནན་སོང་ལ་དམག་འཐབ་པའི་སྐབས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་འཕྲོག་མེད། ཡིན་ན་ཡང་སོག་པོས་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ད་དུང་ཡང་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་ལ་ངེས་བཟུང་ཡོད། དེ་ལ་གཞི་འཛིན་ས་གང་ཡང་མེད། མི་ཚོས་སོག་པོས་ནུབ་ཁུལ་ལ་དམག་འཐབ་པའི་སྐབས་སུ་ཀྲུང་ཡ་ནས་མི་ཁྲི་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་བསད་པ་རེད་ཟེར། ཁྱེད་ཀྱིས་བསམ་བློར་འཁོར་དགོས་པ་ཞིག་ལ། དེའི་སྐབས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་དག་ན་མི་འབོར་ཁྲི་བཅུ་ལས་བརྒལ་ཐུབ་མེད། དེའི་སྐབས་ཀྱི་མི་འབོར་གླེང་མི་དགོས་ལ། དེང་སང་མི་འབོར་ཁྲི་གཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཡོད་པ་མ་རེད། སྐད་ཆ་དེ་ཚོ་ནི་འུར་སྒྲོག་ཁོ་ན་རེད། དེའི་སྐབས་སུ་སོག་པོས་རྟ་ཐོག་ནས་རྒྱལ་ཁའི་ང་རོ་སྒྲོག་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། དེ་རིང་འདི་འདྲའི་ཁ་གསལ་བོ་བཤད་མི་ཤེས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་བློ་ཡིད་དུ་དྲན་མ་སོང་། དེང་སང་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེའི་ནང་སོག་པོ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར་ད་དུང་ཨ་རི་དང་ཉི་ཧོང་། ཡུ་རོབ་ལ་སོགས་པ་ནས་སོག་པོས་དོན་དམ་དུ་གྲོང་ཁྱེར་བཅོམ་ཡོད་མེད་དང་། མི་དེ་འདྲ་མང་པོ་བསད་ཡོད་མེད་ལ་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། དོན་དངོས་ཐོག་མཇུག་འབྲས་དེ་འདྲ་བྱུང་མེད། དམག་འཁྲུག་ནི་ཤི་གསོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དངོས་རེད།
དེང་སྐབས་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པ་མང་པོ་སོག་ཡོན་ལོ་རྒྱུས་ལ་དོ་སྣང་སླེབ་ཀྱིན་འདུག བདག་གིས་ད་སྔ་གླེང་ཟིན་པའི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འབྲི་དགོས་སམ། དེ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་མཇུག་བསྡུས་པའི་རྒྱལ་རབས་ཐ་མ་དེ་རེད། རྒྱལ་རབས་རྗེས་མའི་རྒྱལ་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་རྒྱུ་ནི་འོས་འགན་རེད། ཡོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་དེ་འབྲི་མཁན་མིན་ལ་བབས་ཡོད་པ་རེད་ལ། ཡིན་ན་ཡང་། མིན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བས་ཧ་ཅང་མགོ་རྙོག་དང་ངན་པ་བྲིས་ཡོད་པ་རེད། དེ་རིང་ཡང་བསྐྱར་ཡོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་རྒྱུ་ནི་གྱ་གྱུ་ཆེ་བའི་གནད་འགག་ཅིག་རེད། ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པས་ཡོན་ནི་ཀྲུང་གོའི་སྤྱིར་བཏང་གི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། གལ་སྲིད་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་རབས་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་བདག་པོ་སོག་པོའི་མི་ཡིན་ན་སོག་པོའི་མི་ནི་ཀྲུང་གོའི་མི་ཡིན་པར་ངེས་མོད། འོན་ཏེ་དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་དེའི་སྐབས་སུ་སོག་པོ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་མངའ་ཐང་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། ཡང་དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་ཅིན་འར་ཧན་རྒྱལ་པོ་སུ་དང་དབྱི་ལང་ལ་དབང་བསྒྱུར་རམ། ཡང་ན་ཀྲུང་གོའི་མིས་ཨུ་རུ་སུའི་མི་ལ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་རིང་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་རེད་དམ་ཅེས་བཤད་ན། གནས་ལུགས་ཐོག་མཐུན་པོ་ཨེ་འདུག་གམ།
འདི་དག་གླེང་ཡོང་དུས་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པའི་སེམས་ལ་མ་བདེ་བའི་སྣང་བ་ཞིག་ཡོད། འདི་ནི་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་གནད་དོན་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་རེད། དེ་རིང་ང་ཚོས་མི་རིགས་སྣ་མང་ལ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་གཅིག་མཐུན་ཞེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། ང་ཚོ་ཚང་མས་ང་ཚོ་ཀྲུང་གོ་བ་དང་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ནང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། ང་ཚོའི་ཁ་ཕྱོགས་དེ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁ་དང་རྒྱལ་ཁ་མ་ཡིན་པ། དམག་འཁྲུག་འདི་དག་ནི་དྲང་བདེན་དང་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པ་དག་འགྲེལ་བརྗོད་བྱ་དགོས། དེ་རིང་ཀྲུང་གོའི་ལྟ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་ཆེན་པོ་དང་ཚང་མ་མཉམ་དུ་གཅིག་གྱུར་བྱ་དགོས་པ་དེ་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་ན། སོག་པོའི་རྒྱལ་ཁའི་དམག་འཐབ་དེ་ནི་དྲང་བདེན་གྱི་དམག་འཐབ་ཅིག་ཡིན། བཟློག་ནས་བཤད་ན། ཀྲུང་དབྱང་གི་འོས་ལངས་ནི་དྲང་བདེན་མ་རེད་ལ་ཁ་གཏོར་རིང་ལུགས་པ་རེད། དེ་འདྲ་ཡོང་ན། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་རིང་ལ་རྒྱ་མིས་བསྟོད་གླུ་བླངས་བའི་དཔའ་བོ་ཡོན་ཧྥེ་(༡༩)དང་བིན་ཏེན་ཤང་(༢༠)ལ་སོགས་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་དཔའ་བོ་དེ་དག་མི་རིགས་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་པ་ཆགས་ཀྱིན་མེད་དམ། ཁོ་ཚོས་དེ་རིང་ང་ཚོའི་ལྟ་ཕྱོགས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་མ་རེད་དམ། གནད་དོན་འདི་རིགས་ཇི་ལྟར་ཐག་ཆོད་དགོས་སམ།
དེང་སང་ཀྲུང་གོ་ལ་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ “མཉམ་བསྲེས” གཉིས་ཡོད་པ་རེད། གཅིག་ནི་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ཆེན་པོ་ཡོངས་དང་ཚང་མས་མཉམ་པོའི་ཀྲུང་གོ་བ་ཡིན་ཟེར། གཞན་དེ་ནི་རྒྱ་རིགས་རིང་ལུགས་པ་རེད། རྒྱ་རིགས་ཁོ་རང་ཉིད་མི་རིགས་ཤིག་ལ་བརྩིས་པ་དང་། ཁོས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་གི་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་བསམ་བློ་འདུ་ཤེས་སོགས་ལ་རང་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་རེད། རྒྱ་རིགས་ལ་རང་ལྟེ་བ་དང་རང་གི་ཤེས་རིག་འདི་དག་དེང་གི་དུས་སུ་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་བོ་ཞིག་ལ་སླེབས་འདུག རྒྱའི་ཤེས་ཡོན་ཁུང་ཙིའི་ལྟ་བ་གཙོ་བོར་བྱས་ཡོད། མི་ཚོས་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་རིག་དེ་རྒྱ་མིའི་ཤེས་ཡོན་ཁོ་ནར་གླེང་བཞིན་ཡོད་པ་ལས། འདིའི་ཁོངས་སུ་སོག་པོ་དང་བོད་པའི་རིག་གཞུང་འདུས་མེད། དེ་རིང་ང་ཚོས་ཀྲུང་གོ་ནི་ “རླབས་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ” ཡིན་ཟེར་གྱིན་ཡོད་པ་རེད། གླེང་བཞིན་པའི་ “རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ” ཟེར་བ་དེ་ལ་ཆགས་རིམ་གཉིས་ཡོད། གཅིག་ནི་ཤེས་ཡོན་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་དང་གཉིས་པ་དེ་ནི་ས་ཁྱོན་སྟེང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་ཡིན་པ་རེད། ཤེས་རིགས་དར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་མ་གླེང་ཡང་། ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཇི་ལྟར་སླེབས་པ་ཡིན་ནམ། ང་ཚོས་དེ་ནི་སོག་པོས་ཁོ་ལ་སྤྲད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་དགོས། སོག་པོས་སྐམ་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་ཀྲུང་གོའི་ས་རྒྱ་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་རེད་ལ་མན་ཇུས་བརྟན་བཟུང་བྱས་པ་རེད། “ཆེན་པོ”་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ད་གཟོད་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོ་བསྐྲུན་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་འདིས་རྒྱ་མིའི་སེམས་པ་ལྷོད་ལ་འབབ་ཐུབ་ཀྱི་མེད། རྒྱ་མི་ཚོས་རྟག་པར་ “ང་ཚོ” ལ་བྱང་མཐའི་མིས་ཐུབ་ཚོད་བཏང་བ་དང་རྟག་པར་ངོ་ལོག་བྱས་ཡོད་ཟེར་གྱིན་འདུག རྒྱ་མིའི་ཤེས་རིག་དེ་ངོ་ལོག་རང་བཞིན་ཚད་མཐོ་བ་ན་གནས་པའི་ཤེས་རིག་ཅིག་རེད། དཔེར་ན་ཡང་ཅ་ཅང་། ཡེ་ཧྥེ། བིན་ཐན་ཤང་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་བསྟོད་པའི་གླུ་ལེན་སའི་མི་སྣ་རེད། ཁོ་ཚོ་ཚང་མ་ངོ་ལོག་པ་རེད། ཁོ་ཚོས་ངོ་ལོག་ས་ནི་བྱང་གི་མི་རིགས་ཏེ་ཤོན་ནུའུ། ཆུས་ཏན། ནུ་ཀྲུན། སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་ལ་སོགས་པ་རེད། འདི་དག་ཚང་མ་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་གྱུར་ཚར་བ་རེད། ཁོ་ཚོ་དང་རྒྱ་མིའི་འབྲེལ་བ་ག་ཚོད་མཐའ་སྙོམས་ཡོད་དམ། རྒྱ་ཆེ་བའི་ཤེས་རིག་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་ཁྱོན་གྱིས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལྟར་མཉམ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོ་རླབས་ཆེ་ཟེར་བར་སྡོམ་ཚིག་རྒྱག་དགོས། རྒྱ་རིགས་ཚོའི་སེམས་ལྷོད་ལ་མ་བབས་པས་བྱང་ཕྱོགས་མི་རིགས་ཚོའི་སེམས་ཀྱང་ལྷོད་ལ་འབབ་མ་ཐུབ། དེ་རིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཤེས་རིག་གི་ལྟ་བ་ཕྱི་ལ་བཏོན་ཡོད་ལ། རྒྱའི་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་བ་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཕལ་བ་བརྩི་བའི་སྐབས་སུ། སོག་པོས་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་གིས་ཁྱེད་ལ་སྤྲད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱས་རྗེས་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་བདག་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དགོས། བདག་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྐྲུན་མཁན་ཞིག་ཡིན། བདག་ལ་འཚོ་བའི་སྐལ་བ་ཨེ་ལྡན། གལ་སྲིད་མེན་ཡོན་མེད་ཚེ་ནང་སོག་དང་བོད་ལྗོངས། ཤིན་ཅང་། ཡུན་ནན་སོགས་ཀྲུང་གོའི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་མི་སྲིད། འདས་སོང་གི་ཀྲུང་དབྱང་ས་ཁུལ་དང་ཡུན་ནན་བཅས་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོའི་ནང་དུ་འདུས་མེད། ས་ཁུལ་དེ་དག་ཞིང་ཆེན་བཅུ་དྲུག་བཅུ་བདུན་གྱིས་དེ་རིང་གི་ཀྲུང་གོའི་ས་ཁྱོན་བརྒྱ་ཆའི་སུམ་ཅུ་ཡང་བཟུང་མེད། དེ་བས་རྒྱུ་རྐྱེན་འདི་དག་དང་ས་ཁྱོན་འདི་དག་ལས་ང་ཚོས་སོག་པོ་ལ་འཚོ་གནས་ཤིག་དང་གོ་གནས་ཤིག་ངེས་པར་དུ་སྤྲོད་དགོས་སམ་མི་དགོས། བློ་འཕངས་པ་ཞིག་ལ། མི་རིགས་ནི་ཀྲུང་གོའི་ “གནད་དོན” ཆགས་འདུག མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཐག་གཅོད་དགོས་ལ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནི་དེའི་ཁ་གཏད་ལ་གྱུར་འདུག
གཉིས།
ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པ་སྡེ་ཁག་ཅིག་གིས། ལྟ་བ་མཁྲེགས་བཟུང་གི་སྡེ་ཚོས་ཉེ་ཆར་མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་གླེང་ཚེ་ “ཆབ་སྲིད་ཅན” ལ་ཁ་ཕྱོགས་གྱིན་འདུག ཤིན་ཅང་དང་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་ཤིག་ན་སྐད་གཉིས་ཤེས་ཡོན་ལམ་ལུགས་ལེགས་བསྟར་བྱས་ཟིན་པ་རེད། སྐད་གཉིས་ཤེས་ཡོན་ཡོད་ཚད་ནི་དོན་དངོས་སྟེང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་རྒྱའི་ཤེས་ཡོན་བསླབ་པ་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་འདོན་གྱིན་པ་དེ་རེད། ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ལམ་ལུགས་ནི་གལ་སྲིད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་རང་གི་ཕ་སྐད་ཡོད་ཚེ་རང་གི་ཤེས་ཡོན་ནི་རང་གི་ཕ་སྐད་བཀོལ་ནས་འགྲོ་དགོས་བ་དེ་རེད། དེ་བས་ནང་སོག་དང་བོད་ལྗོངས། ཤིན་ཅང་ལ་སོགས་པར་ཆུང་བྱིས་པའི་སློབ་ཆུང་ནས་སློབ་ཆེན་བར་དུ་སོག་ཡིག་དང་བོད་ཡིག བེ་བུའི་སྐད་རང་ནས་མཐར་ཕྱིན་དགོས་པ་རེད། འདི་ནི་ལུགས་མཐུན་གྱི་མི་རིགས་སློབ་གསོ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། ཤེས་ཡོན་པ་ལ་ཤས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་སློབ་གསོ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཇེ་འཁྲེགས་དང་རང་བཙན་གྱི་འདོད་བློ་བསྐྲུན་རྒྱུའི་དོགས་པ་བྱེད་གྱིན་འདུག དེ་ལྟར་སོང་ན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྲུང་གོའི་ལམ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་ཀྲུང་གོ་ལ་དགའ་ཞེན་མེད་པ་ཆགས་པར་ཚོར་གྱིན་འདུག གལ་སྲིད་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་སློབ་གསོ་སྤེལ་ཚེ། ཁོ་ཚོའི་མི་རབས་རྗེས་མ་ཀྲུང་གོའི་ལམ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་འདོད། འདི་ནི་ཚད་མ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འདི་ལ་བདེན་དབང་ཡོད་དམ། འདི་ལ་གཞི་འཛིན་ས་ཤིག་ཡོད་དམ།
སྔོན་ལ་ང་ཚོས་གྲལ་རིམ་དང་རྒྱལ་ཁབ། མི་རིགས་ལ་སོགས་པ་གླེང་ཡོད་ལ་ད་སྔ་ཚང་མ་རྩ་མེད་དུ་བཏང་ཟིན་པ་རེད། མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་བ་རིགས་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་དངོས་གཟུགས་རྩ་མེད་བཟོ་བ་དང་། གཉིས་པ་དེ་འདུ་ཤེས་རྩ་མེད་བཟོ་བ་དེ་རེད། མི་རིགས་ཤིག་གནས་ཡོད་མེད་དེ་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་སྟེང་གིགནད་འགག་ཅིག་རེད། ཁྱོད་ལ་རང་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནས་ཁྱེད་རང་ཉིད་གནས་མེད་པ་རེད། ཁྱེད་གསར་འགོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ནས་སྐྱེས་པ་རེད། རྒྱ་རིགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཁོར་ཡུག་ནང་འཚར་ལོངས་བྱས་པས་ཁྱེད་ཚོ་ལ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལྡན་པ་རེད། གལ་སྲིད་ཁྱེད་གཉིས་སོག་ཡུལ་ནས་སྐྱེས། སོག་པོ་ནང་བཞིན་ཕྱུག་འཚོ་བར་ཕྱིན་པ་སོག་པོའི་གོམས་གཤིས་ཆགས་ན་ཁྱེད་ཚོ་སོག་པོ་ལ་འགྱུར་ཟིན་པ་རེད། འདི་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། འདུ་ཤེས་འདི་འགྱུར་བ་དང་གཞན་ཞིག་ལ་འགྱུར་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སྐད་ཡིག་རེད་ལ་དེ་དུས་ཁྱེད་རང་ཉིད་རྦད་དེ་བརླག་ཟིན་པ་རེད། མི་རིགས་ཤེས་ཡོན་པས་འདི་ལ་”འཐིམ་པ”(acculturation)་ཟེར། གལ་སྲིད་འདི་ནི་མི་ཞིག་གི་འདམ་གསེས་ཡིན་ཚེ་གླེང་དགོས་དོན་མེད་ལ། ཡིན་ན་ཡང་སྲིད་གཞུང་གིས་འདི་ལམ་ལུགས་སྣེ་འཁྲིད་བྱས་པ་ཡིན་ཚེ་གནད་འགག་དེ་ཆེར་ཕྱིན་པ་རེད།
དེ་རིང་ང་ཚོས་ཀྲུང་གོའི་རིན་ཐང་གི་ལྟ་ཚུལ་གླེང་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་ནི་”འབྲེལ་མཐུད་གསུམ”་རེད། འབྲེལ་འདྲེས། འབྲེལ་གཏུགས། རྗེས་འབྲེལ་བཅས་རེད། དོན་ནི་གལ་སྲིད་ཁྱེད་ལ་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཡོད་ཚེ་ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱ་རིགས་དང་མཉམ་འབྲེལ་མ་བྱས་པར་ཁྱེད་རང་ཁེར་སྡོད་བྱས་སྲིད་ལ་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་རེད་ཟེར། སྐོར་ནས་བཤད་ན་ཁྱེད་ང་ལ་མི་དགའ་བར་འདུག ང་ཁྱེད་ལ་བཟང་བ་ལ་ཟེར་བའི་དོན་རེད། ཁྱེད་ང་ལ་མ་དགའ་ན་ངས་ག་རེ་བྱ་དགོས་སམ། “འབྲེལ་མཐུད་གསུམ”་གྱི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ངས་ཁྱེད་རང་ང་ལ་དགའ་བར་བྱེད་དུ་འཇུག་ཟེར། ང་འདི་འདྲའི་བཟང་པོ་ཡིན་པས་ཁྱེད་ཅིའི་ཕྱིར་མི་དགའ་འམ་ཟེར། འདི་ནི་བཙན་ཐབས་གྱི་བྱེད་སྟངས་ཤིག་མ་རེད་དམ།
བདག་གིས་མི་རིགས་རང་ལུགས་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱས་པ་དེ་ནི། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་རིགས་རང་ལུགས་ནི་དབྱེ་འབྱེད་ལྟ་བུ་ཡོད་ལ། ཁྱེད་དང་པོ་མཐོང་བ་དང་སྣང་བ་མི་འགྲོ་ལ་དགོས་འདོད་ཀྱང་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རིང་ལུགས་དེ་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་འུ་ཚུགས་ངང་ཁོ་ལ་དགའ་ཞེན་ཡོང་རྒྱུ་དེ་རེད། གལ་སྲིད་མི་དེ་འདོད་པ་མེད་ཚེ་མི་དེ་རང་བཙན་དང་བྲོས་འདོད་མཁན་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་རེད། འདི་ནི་”མི་རིགས་གནད་དོན”་རེད། ང་ཚོས་འདི་ལ་བསམ་གཞིགས་ནན་མོ་ཞིག་བྱས་ན་ “སུ་ནི་སུའི་གནད་དོན” ཡིན་ནམ། ཕལ་ཆེར་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་གནད་དོན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་རིགས་མཁས་པ་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་གནད་དོན་ཡོད་པས་མི་རིགས་གནད་དོན་ཡོད་པ་དང་དེ་བས་གནད་དོན་དེ་ཐག་གཅོད་དགོས་ཟེར་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོས་ཕྱི་རོལ་དང་རྒྱང་རིང་ས་ཞིག་གམ། ཡང་ན་ཟུར་ལྟ་བ་ཞིག་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་འདིའི་ནང་དུ་བཙན་ཐབས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ། མི་གཞན་ཁྱེད་ལ་དགའ་བོ་མེད་ཀྱང་ད་དུང་ཨུ་ཚུགས་ངང་དགའ་རུ་འཇུག མི་དེ་འགྲོ་འདོད་ཀྱང་ཁྱེད་ཀྱི་མི་གཏོང་བ་རེད། དེ་བས་དེ་རིང་གི་ང་ཚོའི་མི་རིགས་འཐབ་རྩོད་དེ་འདི་ལྟར་བྱུང་བ་རེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མཁོ་བ་ནི་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་ཇུས་ཡིན་པ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཁ་བྲལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་མ་རེད། རང་ལ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་དང་འོས་འཚམ་གྱི་བར་སྟོང་(comfort zone)ཞིག་འདོད་ཀྱི་ཡོད། བར་ཐག་ཅིག་ཡོད་ན་ད་གཟོད་བདེ་སྣང་ཞིག་ཚོར་ཐུབ། འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་བར་ཐག་དེས་ང་ཚོ་ཁ་བྲལ་བ་མཚོན་གྱི་མེད། དེས་ང་ཚོ་ལ་འབྲེལ་ལམ་ལེགས་པར་བྱེད་ཐུབ་པ་ལ་ཕན་པ་ཡོད་པ་རེད།
བདག་གིས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་རེ་སྨོན་ནི་འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་བར་སྟོང་དེ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་། དེ་རིང་གི་འདི་ནི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་དེའི་གོ་དོན་ཡོངས་སུ་རྟོགས་མི་ཐུབ། ཅི་ཞིག་ལ་དོན་དམ་གྱི་རང་སྐྱོང་ཟེར་རམ། ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ད་རུང་འདི་ལ་ཐུན་མོང་གི་ངོས་འཛིན་ཞིག་མེད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་དང་ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་གཉིས་ཟློག་ཟླ་རེད་འདུག དཔེར་ན། པ་ལི་སི་ཐན་གྱི་རང་སྐྱོང་གནད་དོན་ལྟ་བུའོ། །
དེ་ནི་རང་སྐྱོང་དང་ཁོ་ཚོ་ལ་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་རྒྱུའི་རང་དབང་མེད་པ་དེ་རེད། དེ་བས་ཁོ་ཚོས་ཚོད་ལྟ་དང་ཉམས་མྱོང་གསོག་འཇོག་བྱེད་གྱིན་ཡོད། ཆ་རྐྱེན་ཚང་མ་འཛོམས་ཡོང་བའི་སྐབས་སུ་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་རྒྱུ་དེ་རེད། པ་ལི་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་དེ་ནི་ཁས་ལེན་ཞུས་ཚར་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་པས་ད་དུང་དེ་ལ་ཚད་གཞི་འདང་མེད་པར་བསམ་གྱི་ཡོད། ཧོང་ཀོང་གི་མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཧོང་ཀོང་རང་དབང་ལ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། སྤྱིར་དེ་ནི་འབྱུང་མི་སྲིད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་ནི་རང་སྐྱོང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་བཞིན་པ་དེ་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རང་སྐྱོང་གི་ངོ་བོ་སྣ་གཅིག་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ལ་ཆབ་སྲིད་ལག་བསྟར་བྱེད་རྒྱུའི་དབང་ཆ་ལྡན་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ཀྲུང་གོའི་ཧོང་ཀོང་ལ་ཕྱོགས་པའི་རང་སྐྱོང་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་ལས་ཟློག་ཟླ་རེད། ཧོང་ཀོང་ལ་མི་ལོ་ ༥༠ རང་སྐྱོང་གི་དུས་ཚོད་སྤྲད་དེ་ག་ལེར་ཧོང་ཁོང་མེས་རྒྱལ་གྱི་པང་དུ་ལོག་རྒྱུ་དེ་རེད། ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་གི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ནི་ཐོག་མར་ང་ཚོ་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ཡིན་པ་ངོས་ལེན་བྱས་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཏུ་ང་ཚོའི་བར་ན་བར་ཐག་ཅིག་ཡོད་པ་ཡང་ངོས་ལེན་བྱས་ཡོད། ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་ལ་ང་ཚོས་མི་མཐུན་པ་དང་བར་ཐག་སོགས་མེད་པར་བཟོས་ཟིན། ཁོས་དུས་ཚོད་སྤྲད་པ་དེ་ག་ལེར་ང་ཚོ་གཞི་གཅིག་ལ་འཐིམ་དུ་འཇུག་རྒྱུ་དེ་རེད། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ལ་ལམ་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་དེ་ཡང་། སྤྱིར་ང་ཚོའི་ཆ་རྐྱེན་མི་འདྲ་ཡང་། རིམ་པས་གཞི་གཅིག་ལ་འཐིམ་རྒྱུ་དེ་རེད། དཔལ་འབྱོར་ས་ཁུལ་དག་ན་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་མང་པོ་ཡོད། ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རང་སྐྱོང་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་པས་ཁྱེད་རང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང་རང་དབང་ལ་བསྒྱུར་མོད། ཀྲུང་གོའི་རེ་བ་ནི་གོང་བུ་གཅིག་གྱུར་རེད།
ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་གི་དམིགས་ཡུལ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། ང་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མང་ཆེ་བས་དོན་དེ་རྟོགས་ཀྱི་མེད་ལ། ང་ཚོའི་བསམ་པར་ང་ཚོ་རིག་གཞུང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པས་ལོགས་སུ་སྡོད་དགོས་སྙམ་ཡོད། ཡིན་ཡང་། ད་སྔ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར། ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་ལ་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་ཁ་ཕྱོགས་ཡོད་པ་རེད། ག་ལེར་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྲེས་འགྲོ་བ་དེ་དུས་ཚོད་ཀྱི་གནད་དོན་རེད། དེ་རིང་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་ཡོན་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་སྒུག་གཟོད་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པ་རེད།
ཟུར་འདི་ནས་བལྟས་ན། ང་ཚོས་ད་སྔ་ཀྲུང་གོར་འཕྲད་ཟིན་པའི་དཀའ་ངལ་དེ་དག་གི་ཡོང་ཁུངས་ལས་སླ་བོར་ཤེས་ཐུབ་པ་རེད། ངས་ཀྲུང་གོ་ཡག་པོ་མེད་ཚུལ་རྩ་བ་ཉིད་ནས་གླེང་གིན་མེད་ལ། སེམས་སུ་ཡང་དེ་འདྲ་བསམ་གྱི་མེད། དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་ཀྲུང་གོ་ཡག་པོ་འདུག་ལ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་ཧ་ཅང་བརྩེ་ཞེན་ཆེན་པོ་འདུག བརྩེ་བས་འཐམ་འཁྱུད་བྱས་དྲགས་ཏེ་དབུགས་གཏོང་ལེན་ཡང་བྱེད་ཐུབ་གྱི་མེད་པ་དེ་རེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མཁོ་བའི་བར་སྟོང་རྒྱ་ཇེ་ཆུང་དུ་གཏོང་གི་འདུག ཀྲུང་གོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་བཙན་ཐབས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་བཏུམ་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དགོས། ཀྲུང་གོ་དབུས་དང་། དབུས་ལས་གཞན་ད་དུང་གྲོང་དང་མཐའ་ཡོད་པ་རེད། དབུས་སུ་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་པོ་ནི་གཙོ་བོ་རེད། ལྟེ་བའི་མིང་ལ་རྒྱལ་ས་ཟེར། རྒྱལ་སའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལེ་བར་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ཕུའུ་གཅིག་དང་། དེ་ནས་ལེ་བར་ལྔ་བརྒྱ་ན་ཡང་ཕུའུ་གཅིག་ཡོད། ཕུའུ་རེ་ལ་མིང་རེ་ཡོད་པ་དང་། ཕུའུ་ལྔ་ལས་ཆེས་རྒྱང་རིང་བ་སྟོང་ཕུའུ་དང་། དེའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཕུའུ་དགུ་ལས་ཆེས་རྒྱང་བར་ལ་ཡུལ་མཐའ་འཁོར་ཟེར། དེའི་དོན་ནི་ཡུལ་དབུས་དང་ཁ་བྲལ་བས་རིག་གནས་དར་མེད་པ་དང་། རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཐོས་མི་ཐུབ་པས་ཀླ་ཀློ་ལ་གོ་བ་རེད། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཐོས་ཐུབ་པ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཆོས་དང་ལྡན་པ། རིག་གནས་དར་བར་བརྩི་བ་དང་གནམ་བསྐོས་རྒྱལ་པོར་དད་དགོས་སྙམ། ཀྲུང་གོའི་ཤེས་རིག་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་ཡུལ་དབུས་ལ་མཆོག་ཏུ་འདོད་པ་དང་ཤེས་ཡོན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་བར་བརྩི་བ་དེ་རེད། འདི་ནི་ཀྲུང་གོ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དར་སྤེལ་རེད། རིག་གནས་ནི་ “དཔལ་ཡོན” གཙོ་བོར་བརྩི་བ་ལས་རིག་གནས་ “རྩ་མེད་གཏོང་” མི་འོས། རིག་གནས་ནི་རིག་གནས་རང་ངོས་ནས་ལྟ་དགོས་ལ། དེ་ལྟར་ན་ལེགས་པའི་ཚུལ་དང་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡིན། ང་ནི་ཡག་པོ་ཡིན་ལ་ཁྱེད་ལ་ལེགས་བར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཁྱེད་ལ་དགོས་པ་མེད་ཚེ་དེ་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་གནད་དོན་རེད་ཟེར། ཀྲུང་གོ་བས་ཁ་རྒྱུན་ལ་ “རྒྱང་མི་འཇམ་འགུག”་怀柔远人 ཟེར་བ་དང་། ཀྲུང་གོ་བས་གྲོགས་རྒྱང་ནས་ཕེབས་པས་དགའ་སྤྲོ་འཕེལ་ཟེར་བ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་མགྲོན་པོ་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་སེམས་པ་སྐྱོ་ལྷང་ལྷང་མ་ཡིན་ནམ། ལུས་པེའི་སྙན་ངག་ཚང་མས་གྲོགས་གྱེས་བྲལ་སྐབས་ཀྱི་སྐྱོ་སེམས་དང་འཁྱག་སིབ་སིབ་ཀྱི་སེམས་པ་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད། འདི་ནི་ “འགྲོ་འོང” རེད། ཁྱེད་བདག་གི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་ངོས་འཛིན་བྱས་པར་ “ཡོང་བ” དང་། ཚང་མ་ཁྱེད་ཀྱི་མཐར་བསྐོར་ནས་ཁྱེད་ལ་སྟོབས་ཤུགས་སྤྱིན་པ་ནི་ཧ་ཅང་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པའི་དོན་ཞིག་རེད། ཚང་མ་ཁྱེད་དང་བྲལ་དུས་ཁྱེད་ཀྱིས་ཕར་སྟོབས་ཤུགས་མི་སྤྱིན་ལ་དགའ་བསུ་ཡང་མེད་ཁར། ཁྱེད་ཀྱི་སེམས་པ་ཡང་བདེ་ཐང་མེད། གནས་ལུགས་དེ་དང་འདྲ་བར་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། ཀྲུང་གོ་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱ་ཇེ་ཆེ་ནས་ཇེ་ཆེ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་ཕྱི་མི་ཀྲུང་གོར་སླེབས་ཚེ་ཡང་ཀྲུང་གོའི་དབུས་སུ་ཕྱོགས་པར་འཇུག་པ་རེད།
བསྐོར་ནས་བཤད་ན་ཀྲུང་གོ་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་སྒུལ་ཤུགས་ལྡན་སྟབས། མཐའ་འཁོར་བ་ཚོས་ཀྱང་འདི་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གོ་སྐབས་ཤིག་ལ་བསམ་ཡོད། ཀྲུང་གོ་བཙན་རྒྱལ་གྱི་ཟུར་ནས་བཤད་ན་ཁྱེད་ནི་ངའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་ནང་ལོགས་ལ་འགྱུར་བའི་བློ་ཡོད་སྟབས། གོང་མས་ “དབུས” ནས་ཁྱེད “མཐའ་མཚམས” ལ་ཆོ་ལོ་སྤྲད་པ་རེད། ཁྱེད་ལ་ཐོབ་དང་མཇའ་ས། གོ་གནས་ཤིག་ཕུལ་བ་དང་དེ་ནི་ཁྱེད་རང་ཁོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད། འདིས་ད་དུང་མཐའ་མཚམས་ལ་ཤས་ཤིག་གིས་ཀྲུང་གོ་དབུས་ལ་དབང་ཆ་ཕུལ་བ་དང་། ཀྲུང་དབྱང་ནས་ཀྱང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་བའི་ཚོར་སྣང་ཡོད་པ་རེད། དེ་བས་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་མགོ་འཛིན་དག་ཀྱང་རྒྱལ་སར་བརྒྱུགས་ནས་གོང་མ་ལ་མཇལ་ཁ་ཞུས་པ་དང་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་བའི་སྐབས་སུ་གོང་མའི་བྱ་དགའ་གྱ་ནོམ་པ་འཁྱེར་ཡོང་།
མཐའ་མཚམས་དག་ཀྱང་གླེན་པ་མ་རེད། ཁོ་ཚོས་ཀྱང་ལམ་སྲོལ་བེད་སྤྱད་ནས་རྟག་པར་དཔུང་ཆེན་པོ་སྒྲིག་ནས་རྒྱལ་སར་འགྲོ་ལ། གོང་མ་ཚང་ལ་ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོ་ལ་ཁས་ལེན་དང་ལོག་ཕེབས་ཟེར་གྱི་ཡོད། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཚོ་གོ་ས་དང་མཇའ་ས་མ་སྤྲད་ཚེ། ང་ཚོས་དམག་དྲངས་ནས་རྒྱལ་ས་བཅོམ་ངེས། དབུས་ཀྱིས་དེ་ཁས་ལེན་བྱེད་པ་མ་རེད་ལ་མཚམས་འཇོག་པའི་བཀའ་ཕབ་ངེས། འགོག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཚོ་བཙན་གྱིས་གདན་འདྲེན་བྱས་པ་ཡིན་པས་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སྣེ་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་དམ། གདོང་མི་དགའ་བར་འགྱུར་ལ་དེ་ནི་བསམ་བཞིན་ཀྲུང་དབྱང་ལ་འཐབ་འཛིང་གི་སྣ་འདྲེན་པ་རེད། འདི་དག་ཚང་མ་ཀྲུང་གོའི་གནམ་བསྐོས་གོང་མའི་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བཟོས་པ་ཞེ་གཅིག་རེད།
དེ་རིང་ང་ཚོས་འདིར་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་དེ་ལ་རྒྱབ་ལྗོངས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འཁྱེར་དགོས་དོན་མེད། ཀྲུང་གོ་ལ་འདི་འདྲའི་ཤེས་རིགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ཡོད་པས་འདི་ལྟ་བུའི་བྱ་བ་བྱུང་ཟིན་པ་རེད་མོད་ཁོ་རང་ངོས་ནས་དེ་ཚོར་བརྟག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།
གསུམ།
ངས་ཡང་བསྐྱར་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་གནད་དོན་བཤད་ན་འདི་ནི་ཀྲུང་གོའི་ནང་འགྲོ་རྒྱུག་ཆེ་བའི་སྐད་ཆ་ཞིག་རེད། དེ་རིང་ཁྱེད་རང་གང་དུ་སོང་ཡང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གླེང་གི་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་བཤད་རྒྱུན་ལ་ “སུས་ཀྱང་སུ་ལ་བྲལ་མི་རུང” ཞེས་པ་འདི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ག་བར་སོང་ཡང་ཐོས་ཐུབ་ལ། ག་ས་གང་རྒྱ་རིགས་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་འབྲལ་ཐབས་མེད་ལ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱང་རྒྱ་རིགས་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སོ་སོ་ཕན་ཚུན་ལ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ནི་ཕྲེང་ཐག་གཅིག་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་མཐོང་ཐོས་ཐུབ། སུས་ཀྱང་སུ་ལ་འབྲལ་མི་ཐུབ་ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་མིན་ལ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱང་མ་རེད། འོན་ཀུང་། སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ཤིག་རེད། དེར་མ་ཟད་ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་རང་སྐྱོང་དང་ཕན་ཚུན་བར་ན་བར་ཐག་ཡོད། དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ “སུས་ཀྱང་སུ་ལ་འབྲལ་མི་ཐུབ” ཟེར་བར་འབྲེལ་བ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་དགོས་སམ། དེ་ཚང་མར་གསལ་བཤད་ཡོད་པ་མ་རེད། ཕྱོགས་གཞན་ནས་རྒྱ་རིགས་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ཡོད་དགོས། མི་རིགས་རེ་རེའི་ནང་ཁུལ་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ནི་སྣང་མེད་གཏོང་མི་རུང་བའི་རྩ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཞིང་ཆེན་ནང་ཁུལ་བར་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་ཡོད་དགོས་བ་ལྟ་བུ་རེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནང་ཁུལ་མཐུན་སྒྲིལ་ཡོང་དགོས་པ་རེད་དམ་མ་རེད། གལ་སྲིད་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ ༥༦ ཚང་མ་ “རྒྱལ་ནང་གི་རིགས་གཅིག་ཡིན” ཚེ་ཚང་མ་མཉམ་དུ་ཀྲུང་ཧྭ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཆགས་འགྲོ་བ་རེད། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ང་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནང་ཁུལ་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་རྩ་གཏོར་གཏོང་མི་འོས།
དཔེར་ན། ད་ལྟ་གླེང་བཞིན་པ་ལྟར་ཤིན་ཅང་གི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ལ་རྒྱ་ཡིག་སློབ་རྒྱུ་གཙོར་བཞག བཤད་སྲོལ་རང་གི་ཕ་སྐད་ནས་སློབ་གསོ་སྤྲད་ཚེ་མི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་ངེས་རེད་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་སློབ་པ་ལ་འདུན་པ་མེད་ཚེ་རྒྱ་ནག་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་རེད་ཟེར། དེ་ལས་རྩ་བ་ནས་བཀག་སྡོམ་བྱེད་འདོད་པ་རེད། མཐོ་རིམ་སློབ་མ་ལ་ཤས་སློབ་ཆེན་དུ་ཚུད་རྒྱུགས་དེ་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་འབྲི་བཞིན་ཡོད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འགའ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ “རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་སློབ་ཆེན་ཚུད་རྒྱུགས” གཏོང་གི་ཡོད་ལ། འགའ་ཞིག་གིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་བརྒྱུད་ནས་ཡིག་ཚད་གཏོང་གི་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ལ་སྲིད་ཇུས་མི་འདྲ་བ་ཡོད། རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་ཡིག་རྒྱུགས་གཏོང་བ་དེ་སྲིད་ཇུས་མི་འདྲ་བ་རེད། ཚུད་རྒྱུགས་ཨང་གྲངས་དམའ་བས་འགྲིག་གི་ཡོད། ད་ལྟ་རྒྱ་རིགས་སློབ་མ་འགས་ཀྱང་སྲིད་ཇུས་འདི་ལ་མི་དགའ་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། ང་ཚོ་ཚང་མ་མི་རིགས་གཅིག་ཡིན་པས་འདྲ་མཉམ་གྱི་འགྲན་རྩོད་བྱེད་དགོས་པ་ལས་ཆགས་ཡངས་གཏོང་དགོས་པ་འདོད་ཀྱི་མེད། ཡིན་ན་ཡང་ཀྲུང་གོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་འཁོར་མྱོང་མེད། འཇུག་འབྲས་དེ་ཅི་འདྲ་ཅིག་རེད་དམ། སྲིད་ཇུས་འདིས་ནང་ཁུལ་ཁ་བྲལ་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད། ཁ་ཤས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་གི་ཡིག་རྒྱུགས་དེ་རྒྱ་ཡིག་ཡིན་པར་འདོད་པ་མེད་མཁན་དེ་ཚོ་ངོ་ལོག་པ་རེད་ཟེར། དེ་གཉིས་བར་ན་འབྲེལ་བ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ།
ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མང་པོ་ཞིག་རྒྱལ་འབངས་ལས་བརྒལ་ཡོད། དཔེར་ན་སོག་པོ་དང་། ཁྲོའོ་ཤན། ཧ་ས་ཁུ། ཁལ་མིག ཐེད་དལ་མོའུ་ལ་སོགས་པའོ།།
མི་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རྩ་བའི་རྐང་དེ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཙུགས་ཡོད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་ཁ་འཐོར་ཏེ་གནས་བཅས་པའི་རྗེས་སུ་ག་རེ་བྱ་དགོས་སམ། ཀྲུང་གོ་འདི་ཕྱོགས་ལ་ཁ་གསལ་པོ་ཡིན་ལ། སྐམ་ས་དང་ཐའེ་ཝན་ཁ་འཐོར་བ་རེད། སུས་ང་ཚོ་གཅིག་གྱུར་བྱེད་དུ་བཅུག་མེད།
སུ་ཞིག་ནི་ང་ཚོའི་དགྲ་བོ་ཡིན་ནམ། འདི་ནི་ང་ཚོའི་དཀའ་ངལ་ཞིག་རེད་ལ། ཀོ་རི་ཡ་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀྱི་གནད་དོན་ཅི་ལྟར་ཐག་གཅོད་དགོས། ང་ཚོས་ལྟས་ཚོད་དུ་ཚོར་སྣང་ག་འདྲ་སླེབ་ཀྱི་འདུག ཕལ་ཆེར་ཁོ་གཉིས་གཅིག་གྱུར་མི་ཆགས་པའི་རེ་བ་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་སོག་དང་ནང་སོག་གི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་རྟག་པར་སོག་པོའི་རིང་ལུགས་ལ་རྒོལ་བཞིན་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་གཏམ་དཔེ་ཞིག་ལ། རང་གིས་བྱེད་མི་འདོད་པའི་ལས། །གཞན་ལ་དཀྲི་བར་མ་བྱེད་ཅིག །(己所不欲,勿施于人)ཟེར་བ་རེད། ང་ཚོ་ཤེས་ཡོན་པ་ཚོས་འདི་ལྟར་འབྲི་བཞིན་ཡོད། འདི་དག་གླེང་ཡོང་ཚེ་ཀྲུང་གོས་རང་ལས་གཞན་ཕྱོགས་སུ་བསམ་བློ་བཏང་མི་འདུག
ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་བྱེད་དགོས་ཚེ་ང་ཚོར་རྒྱལ་ཞེན་གྱི་འགན་འཁུར་དགོས་ལ། དེ་དང་མཉམ་དུ་ང་ཚོས་རྩ་ཁྲིམས་ནང་བཀོད་པའི་རང་གི་རང་དབང་ལ་རྩོད་ལེན་བྱ་དགོས། རྩོད་ལེན་ཐབས་ལམ་ཞིག་ནི་ཀྲུང་གོ་ལ་ང་ཚོས་ཀྲུང་གོ་ལ་བཞག་པའི་བྱས་རྗེས་ནན་བརྗོད་བྱེད་རྒྱུ་སྟེ་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་བདག་གི་དབང་ཆ་མཐོར་འདེགས་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་སུ་ “གྲངས་ཉུང་མི་རིགས” རང་གི་མི་རིགས་ལ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཡོད་ཚེ་ཇི་ལྟར་གླེང་དགོས་སམ། དཔེར་ན། སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཕྱི་སོག་དང་ནང་སོག་གཉིས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ཤུལ་བཞག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེང་སང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ལ་གཏོགས་པ་རེད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རང་བདག་གི་དབང་ཆ་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོ་(ནང་སོག)་གིས་སོག་པོས་ལོ་རྒྱུས་ཀྲུང་གོ་ལ་སྤྲད་ན་ཕྱི་སོག་ཇི་ལྟར་དགའ་སྲིད། དེ་ནི་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་པས་རེད། དེ་བས་སོག་པོ་བཙན་རྒྱལ་གྱི་ཤུལ་བཞག་དེ་ཇི་ལྟར་བགོ་བཤའ་རྒྱག་དགོས་སམ། ཀྲུང་གོའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཀྲུང་གོ་ལ་ཤུལ་བཞག་དེ་ངེས་པར་མཁོ་བ་རེད་ལ་ཁོ་ཚོས་ང་ཚོ་ནི་སོག་པོ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་རེད།
བྱང་ཤར་(东北)དང་བོད་ཁུལ། ཤིན་ཅང་དང་ནང་སོག་གི་ས་ཁུལ་འདི་དག་དང་། ཐ་ན་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ནང་དུའང་སོག་པོ་ནས་འཁྱེར་ཡོང་བ་མང་དག་ཅིག་ཡོད། དཔེར་ན། གོང་གི་ལམ་ལུགས་དེ་དག་མང་པོ་མཱིན་ཡཱོན་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བ་རེད། ཏ་དབྱེན་ཧུག་དེ་(大运河)གཙང་བོ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་སོག་པོས་བསྐྲུན་པ་རེད། ཁོང་ཙི་ལ་ཆེ་མཐོང་ཚད་མཐོ་བོ་གནང་ཡོད་ལ་གོང་མའི་བསླབ་བྱ་བཞག་པ་རེད། པེ་ཅིན་ལ་རྒྱལ་ས་བཙུགས་པ་སོགས་སོག་པོ་ཚོར་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་ཡོད། འདི་དག་ཚང་མ་ནི་སོག་པོའི་ཤུལ་བཞག་ཡིན། སོག་པོའི་ཤུལ་བཞག་དེ་ཀྲུང་གོ་ལ་ངེས་པར་དུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ལ། འདི་དག་ཀྲུང་གོའི་ཆ་ཤས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཡིན་ཡང་། འཛམ་བུ་གླིང་ཚང་མས་ཀྲུང་གོ་ལ་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་། སོག་པོ་རང་ལ་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་གསལ་བོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཀྲུང་གོས་ཇིང་གར་རྒྱལ་པོ་ནི་ཀྲུང་གོའི་དཔའ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་བལྟས་ན་དེ་ནི་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། སོག་པོའི་མིག་ལ་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ཀྱི་དཔའ་བོ་ཀྲུང་གོ་བར་འགྱུར་ཟིན་པ་རེད་ལ་ང་ཚོ་ཡང་ཀྲུང་གོ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་རེད་དམ། འདིས་ཀྲུང་གོས་སོག་པོ་ལ་ཇི་ལྟར་བྱེད་བཞིན་པ་འདྲི་རྩད་གཏོང་གི་འདུག མེས་པོས་བཞག་པས་ཤུལ་བཞག་དེ་ང་ཚོ་རྗེས་རབས་པས་ཇི་ལྟར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དགོས་སམ། རང་བདག་བྱེད་དགོས་སམ་ཡང་ན་བགོ་བཤའ་རྒྱག་དགོས། རང་བདག་ནི་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད་ལ། སོག་པོ་དང་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དབྱེ་བ་གསལ་བོ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ནི་ཐབས་ལམ་ཡག་ཤོས་དེ་རེད། དེ་མིན་ང་ཚོས་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་མདུན་སར་མགོ་ཡར་འགྱོགས་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག
བཞི།
དེང་སང་གི་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་དེ་ཇི་ལྟར་སླེབས་ཚུལ་ཅིག་གླེང་ན། མི་ལ་ལས་བཤད་ཚུལ་ལ་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་སོ་སོ་ཕྱི་ལ་མངོན་མ་ཐུབ་པར། ཁོ་ཚོས་ཨུ་རུ་སུའི་ཕུ་ནུ་ལྷན་ཚོགས་ལ་མིག་དཔེ་བལྟས་པ་རེད་ཟེར། ཨུ་རུ་སུའི་ཚོགས་པ་འདིས་ཨུ་རུ་སུ་མི་རིགས་བརྒྱ་ལྷག་ལ་བགོས་པ་དང་། དེ་དག་ལ་གནས་རིམ་མི་འདྲ་བའི་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་བགོས་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ཚོགས་པ་དེ་དག་རྒྱས་ཡོང་བ་དང་ཨུ་རུ་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་ཁ་འཐོར་ལ་བཏང་ཚར་བ་རེད། དེ་བས་ང་ཚོས་ཨུ་རུ་སུའི་བསླབ་བྱ་དེ་མཚམས་འཇོག་བྱ་དགོས་ལ། གང་མྱུར་དེ་རིང་གི་ང་ཚོའི་མི་རིགས་སྲིད་ཇུས་ཀྱང་མེད་པར་བཟོ་དགོས། སྐད་ཆ་འདི་དག་བཤད་མཁན་ཚོས་ཀྲུང་གོའི་གནས་སྟངས་རྟོགས་གྱིན་མི་འདུག་ལ། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྟོགས་མི་འདུག འདིར་གསལ་བཤད་ཅིག་ངེས་བར་མཁོ་འདུག
ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལ། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ནི་ ༡༩༢༡ ལོར་ཧྲང་ཧད་ལ་བཙུགས་པ་རེད། དེ་དུས་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་གྲོང་ཁྱེར་ནང་ལས་འགུལ་སྤེལ། ༡༩༢༧ ལོ་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པ་ཁ་འཐོར་བ་རེད། གོན་མིན་ཏང་གིས་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་ཚང་མ་ལམ་སང་གསོད་རྩིས་བྱས། དེའི་སྐབས་སུ་གུང་ཁྲན་ཏང་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཁ་བྲལ་ནས་དམར་དམག་རྒྱང་བསྐྱོད་བྱེད་མགོ་བརྩམས་ཏེ་རི་བོ་ཅིན་ཀང་(༢༡)་ལ་འཛེགས་པ་རེད། དམག་འཁྲུག་ཕམ་པའི་རྗེས་སུ་མུ་མཐུད་དམར་དམག་རྒྱང་སྐྱོད་བྱས་ནས་ཅིན་ཧྲ་གཙང་བོ་(༢༢)་བརྒལ། རྩ་ཐང་དང་རི་ལུང་མང་པོ་བརྒལ། ངས་འདི་ལ་གནད་དོན་ཅིག་གསལ་བཤད་བྱེད་འདོད་པ་ནི་ ༡༩༣༣ ལོ་ནས་ ༣༥ བར་གུང་ཁྲན་ཏང་ནི་ཤི་མ་གསོན་གྱི་བར་ན་གནས་བ་ཙམ་རེད་ལ། ཁོ་ཚོའི་རྗེས་སུ་གོ་མིན་ཏང་གི་དམག་མི་འབུམ་ཕྲག་ལྷག་གི་རྗེས་འདེད་བྱེད་གྱིན་ཡོད་པ་རེད། ཁོ་ཚོ་བྲོས་འགྲོ་ས་ཚང་མ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དག་ཡིན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འདི་དག་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འབྲེལ་ལམ་ཀྱང་ཡག་པོ་མེད། དེ་ནི་གོན་མིན་ཏང་གིས་ཁོ་ཚོ་རྩ་མེད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་ལ་ཏང་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཛ་དྲག་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། དེ་དུས་རྒྱུག་ཆེ་བའི་གཏམ་དཔེ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། “རྡོ་བ་སྔས་སུ་མི་རུང་། རྒྱ་གྲོགས་པོར་མི་འོས” ཞེས་པ་དེ་རེད། འདིས་འགལ་ཟླའི་གནས་ཚད་ག་ཚོད་ཅིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་དུས་དམར་དམག་ཁྱུ་བྱས་ནས་ཡོང་བཞིན་ཡོད་པ་ཚང་མ་རྒྱ་རིགས་རེད་ལ་ཁོ་ཚོས་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས་སམ། རྒྱབ་ལོགས་སུ་གོ་མིན་ཏང་གིས་དེད་ཡོད་པ་དང་མདུན་ན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་བཀག་ཡོད། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་རང་ལ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོབ་ཐོབ་ཆེད། གྲལ་རིམ་དབྱེ་བ་ཕྱེས་པ་དང་། རྒྱ་རིགས་ཀྱང་རིགས་བཟང་བ་དང་སྡིག་པ་གཉིས་སུ་དབྱེས། རྒྱ་སྡིག་པ་དེ་ང་ཚོའི་མཐུན་མོང་གི་དགྲ་བོར་དབྱེས། གོ་མིན་ཏང་གིས་ང་ཚོ་ཚང་མ་ཐུབ་ཚོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པས་མཉམ་འབྲེལ་བྱ་དགོས་པའི་སྐུལ་སློང་བྱས། དེ་བས་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དག་ལ་ཕྱུག་འཚོ་རོགས་དང་ཆུ་ལེན་རོགས། བྱ་དེ་གསོ་རྒྱུ་སོགས་རོགས་རམ་བྱས་པས་མི་རིགས་ཚང་མའི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་བཏང་། ཕ་རོལ་ལ་གང་ཡག་གང་བསྟུན་བྱས་ཏེ་འགྲོ་ཞོར་འདུག་ཞོར་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མང་པོའི་ནང་མཛའ་བརྩེ་བསྐྲུན་པ་རེད། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གྲོགས་པོ་བཟོས། རང་གི་བཟང་སྤྱོད་དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བློ་འགུག་པའི་སྲིད་ཇུས་ལ་སྤྱད་པ་དང་རྒྱང་སྐྱོད་ལས་བསླབ་བྱ་མང་པོ་ཐོབ། རྒྱང་སྐྱོད་བྱེད་ས་ཚང་མ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་རེད།
ཞི་བདེའི་གནམ་སའི་(༢༣)་མགོ་བ་ཧྲི་ཏ་ཁད་(༢༤)ཇི་ལྟར་ཤི་བ་དེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་དམ།
ཁོ་དང་ཧོང་ཤིག་ཆན་(༢༥)ཛིང་རྗེས་ཅིན་ཧྲ་གཙང་བོར་བརྒལ་དུས་ཡུའི་རིགས་ཀྱི་ལག་ནས་སྲོག་ཤོར་བ་རེད། ས་ཁུལ་དེ་ག་རང་ལ་གུང་ཁྲན་ཏང་སླེབས་ཚེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚོས་བཀག་སྡོམ་བྱས་ཡོད། དེའི་སྐབས་སུ་ལིས་པོའི་ཁྲིན་ཡུའི་རིགས་ཀྱི་དཔོན་པོ་ཤོའི་ཡུ་ཏན་གཉིས་མནའ་སྐྱེལ་གྲོགས་པོ་ཡིན་པས་ཁོ་རྟ་དང་བཅས་ནས་གློད་པ་རེད། དངོས་ནས་ཁོ་ཡང་ཤི་གསོན་གྱི་གནས་བབ་ན་ཡོད་ལ་བསྐོར་ནས་བཤད་ན་རྟ་དང་བཅས་བ་གློད་མེད་ཚེ་ཁོ་ཧྲི་ད་ཁད་ལྟར་ཡིན་ལ་དམག་མི་རྣམས་སྡེབ་གསོད་བྱེད་ངེས་ཡིན། དེ་བས་ཁྱེད་དེང་སང་ཡུའི་རིགས་ས་ཁུལ་ལ་ཕྱིན་ན་ལིས་པོའི་ཁྲིན་དང་ཤོ་ཡུ་ཏན་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་མཉམ་དུ་བཞེངས་ཡོད་ལ་དེས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་མཚོན་ཡོད། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་གཏིང་ཟབ་རྟོགས་དགོས་པ་ཞིག་ནི་མནའ་འབྲེལ་མཉམ་མཐུན་གྱི་སྙིང་པོ་རྟོགས་དགོས་པ་དེ་རེད། འདིའི་ནང་ཕན་ཚུན་མནའ་དམ་པོ་སྐྱེལ་ཡོད་པ་རེད། གལ་སྲིད་ནུབ་ཕྱོགས་པས་ཆིངས་ཡིག་གླེང་ལ་ཀྲུང་གོས་མནའ་སྐྱེལ་བ་རེད་ལ་ཁྲག་ཆང་མཆོད་ནས་དཀོན་མཆོག་དཔང་ལ་འཇོག་པ་རེད། མནའ་དང་འགལ་བའི་མཇུག་འབྲས་དེ་ཚབས་ཆེན་ཡོད་པ་རེད། ཁྲག་ཆང་མཆོད་དེ་དཀོན་མཆོག་དཔང་ལ་བཞག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་པ་དེ་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བར་འབྲེལ་བ་གཙང་མ་ཡིན་པ་དེ་བསྟན་ཡོད།
ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཉིས་ཀས་འདི་ལྟ་བུའི་མནའ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་བཙུགས་རྗེས། དེ་དང་ལྷན་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་གསར་རྗེ་གསར་བཏོད་དང་རྒྱལ་ཁའི་ཁས་ལེན་དང་རང་སྐྱོང་སྤྲད་པ་རེད། ཀྲུང་གོའི་དེང་སང་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྲིད་ཇུས་དེ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་རྒྱབ་སྐྱོབ་འོག་བྱུང་བ་རེད།
འདིར་འབྲེལ་ལམ་ཟུར་གསུམ་ཅན་ཞིག་ཡོད། གོ་མིན་ཏང་གིས་རང་གི་མེས་རྒྱལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནི་མི་རྒོད་ལ་བརྩི། གོ་མིན་ཏང་སྲིད་གཞུང་གིས་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མཉམ་སྡོད་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་མེད། འདིས་ཅི་ཞིག་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ནི་རིག་གནས་མི་འདྲ་བའི་གྲུབ་འབྲས་སྟེང་གི་རང་སྐྱོང་ཡིན་ནམ། དེ་འདྲ་ཡང་མིན་པ་རེད། རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་ནི་ངེས་པར་བསམ་བློར་འཁོར་དགོས་ལ་དེ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་ཁོ་ན་མ་རེད། ང་རང་སྒེར་གྱི་བསམ་པ་ལ་འདི་ནི་འབྲེལ་ལམ་རང་བཞིན་གྱི་རང་སྐྱོང་རེད་སྙམ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་མཉམ་མཐུན་འབྲེལ་བ་ནི་གུང་ཁྲན་ཏང་ནུས་ཤུགས་ཤན་པ་དང་རང་གི་ཏང་ཁག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་རེད། གུང་ཁྲན་ཏང་གི་དམིགས་ཡུལ་དེ་གོ་མིན་ཏང་རྩ་མེད་བཟོས་ཏེ་སྲིད་གཞུང་གསར་པ་འཛུགས་རྒྱུ་དེ་རེད། སོག་པོ་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་དེ་ ༡༩༤༧ ལོའི་ཟླ་བ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༡ ཉིན་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་མ་བཙུགས་པའི་ལོ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྔོན་ནས་བཙུགས་ཚར་པ་རེད། ནང་སོག་དང་བྱང་ཤར་(东北)གཉིས་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱས་པ་དང་། (༡༩༤༥ ལོར་ཨུ་རུ་སུ་དང་སོག་པོ་མཉམ་འབྲེལ་དཔུང་དམག་ཁྲི་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུས་ཉི་ཧོང་ཕམ་པར་བཏང་། བྱང་ཤར (东北)དང་ནང་སོག་བཅིངས་གྲོལ་བཏང་བ་རེད།) འདི་ནི་ཏག་ཏག་བར་སྟོང་ཤིག་སྟེ་ “སུ་ཞིག་གི” དཀའ་ངལ་ཆགས་པ་ཡིན་ནམ། ཏང་གཉིས་ཀས་བྱང་ཤར་(东北)ཞིང་ཆེན་གསུམ་འཛིན་འདོད་ཆེ་བས་ཏང་གཉིས་བར་གྱི་བྱང་ཤར་(东北)གྱི་དམག་འཁྲུག་མགོ་བརྩམས་པ་རེད། དེའི་སྐབས་ཀྱི་གནད་དོན་གཞན་ཞིག་ནི་ནང་སོག་རེད། སོག་པོ་ཅི་ཞིག་བྱེད་སྲིད་དམ། དེ་འདྲའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་སྟོང་དེ་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས་སམ། གནད་འགག་གི་སྐབས་སུ་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་ནང་སོག་གི་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོབ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་དབུ་འཁྲིད་འོག་གོ་མིན་ཏང་ལས་རང་བཙན་བླངས་ཏེ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་ཀྱི་བདག་དབང་འཛིན་རྒྱུ་དང་། ནང་སོག་རང་དགར་བཞག་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནང་དུ་མི་ཚུད་རྒྱུ་བྱས་ཡོད།(གཙོ་བོར་བྱང་ཤར་ས་ཁུལ་གོ་བ་ཡིན།) དེ་བས་རང་སྐྱོང་འདི་ནི་འཛིན་སྐྱོང་གི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་རང་སྐྱོང་ཞིག་རེད། དེ་བས་རང་སྐྱོང་འདི་ནི་ཟུར་གསུམ་ཅན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་པ་རེད།
དེའི་རྗེས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ།
དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འགྱུར་བའི་གྲུབ་དོན་ཡིན་ནམ། ཀྲུང་གོས་བཅོས་བསྒྱུར་འདི་ལེགས་པོ་བྱས་མེད། ཁྲིམས་ཀྱིས་གནད་དོན་དེ་ཁ་གསལ་བོ་བཟོས་མེད། འབྲེལ་བ་དེ་ནི་ད་སྔ་ངས་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར་ཟུར་གསུམ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། དམག་འཁྲུག་མཇུག་བསྡུས་བའི་རྗེས་སུ་ང་ཚོའི་དགྲ་བོ་ནི་མེད། ལྷག་བསྡད་ཡོད་པ་ནི་ཚོགས་པ་གཉིས་རེད་ལ། ཚོགས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས་སམ། ཏང་དང་རང་སྐྱོང་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོས་ནས་ཚོགས་སྡེ་བར་གྱི་དབྱེ་བ་ཇི་ལྟར་ཕྱེས་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་རང་སྐྱོང་གི་ཁ་གཏད་དེ་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་མཐུན་གྲོགས་རེད། བདག་གིས་ད་སྔ་བཤད་ཟིན་པ་ལྟར་ཀྲུང་གོའི་བཤད་རྒྱུན་ལ། “རྒྱང་མི་འཇམ་པོས་འགུག”怀柔远人ཟེར། ཁྱེད་རང་ངའི་སར་སླེབས་ན་ང་དགའ་བ་དང་། ཁྱེད་རང་ངའི་གྲོགས་པོ་ཡིན་ན་ང་དགའ་བ་རེད། ཡིན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ལ་ས་མཚམས་གསལ་བོ་ཕྱེས་ཚེ་བདག་གིས་ངོ་ལོག་ངེས། སྤྱིའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་འབྲེལ་བ་བཟང་ཡང་། འགལ་ཟླ་བྱུང་བ་དང་སླར་ཡང་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཚེ་སེར་ག་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ངེས། ཁྱེད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཕྱེས་ནས་མཛའ་འབྲེལ་སླར་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཟེར་ན་ལས་སླ་བོ་ག་ལ་ཡོད། འདི་ནི་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་འབྲེལ་ལམ་དང་། མི་རིགས་སྡང་འཛིན་དེ་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་མིན་པ་གསལ་བོ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ཐུབ་པ་རེད། འདི་ནི་མཐུན་ཚོགས་བར་དང་གྲོགས་པོའི་བར་གྱི་སྡང་སེམས་ཤིག་རེད།
འདི་དག་གིས་གུང་ཁྲན་ཏང་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་བར་གྱི་དམིགས་བསལ་འབྲེལ་ལམ་བསྟན་ཡོད། ངས་དམིགས་བསལ་ཅན་འདིར་དོག་ཙམ་ནན་བཤད་བྱས་ཡོད། ང་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་པ་འགའ་ཞིག་གིས་དམིགས་བསལ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་འདི་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་ཁབ་ངོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ལ་ལྟ་བ་རེད། ཧ་ལམ་ཀྲུང་གོ་ནི་འཐུས་ཚང་མིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང་འདྲ་བར་བཟོ། དེས་ན་འཐུས་ཚང་མ་ཡིན་པ་དེ་ཅི་འདྲ་ཅིག་ཡིན་ནམ། ཁོ་ཚོའི་མིག་ནང་ན་མི་རིགས་འབྲེལ་ལམ་ཐད་ཨ་རི་ནི་རྒྱུན་ལྡན་དང་ཨུ་རུ་སུ་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པར་མཐོང་། ཁོ་ཚོས་བསམ་པ་ལ་ཀྲུང་གོས་མི་རིགས་ལམ་ལུགས་ནི་ཨུ་རུ་སུ་ནས་བསླབ་བྱ་བླངས་ཡོད་པས་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པར་འདོད། དེ་དང་འདྲ་བར། ཨུ་རུ་སུ་སྔོན་མའི་དུས་སུ་ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚང་མས་རང་རང་གི་ས་རེ་བཟུང་ཡོད་ལ། དེ་དང་བསྟུན་ནས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་། རང་སྐྱོང་རྫོང་། རང་སྐྱོང་ཞང་ལ་སོགས་པར་བགོས་ཡོད། བོད་ཁུལ་ས་ཁྱོན་དེ་འདྲའི་ཆེ་བ་དེ་དག་ཚང་མ་བོད་པས་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། དེར་བལྟས་མ་ཐག་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པར་མཐོང་བཞིན་ཡོད། རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པ་ཉེན་ཁ་ཅན་ཞིག་ལ་བརྩིས་ཏེ་ “བདེ་འཇགས་སྲུང་བཞིན”securitization ཡོད་ལ་བདེ་འཇགས་ཀྱང་དགོས་པ་རེད། སྤྱིར་བདེ་འཇགས་ཟེར་བ་དེ་ནི། བདག་གི་ངོས་ནས་བལྟས་ན་དེ་ནི་ཁ་གཏད་ཡིན་སྟབས། གང་མྱུར་ཐབས་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། ཕྱོགས་འདི་ནས་གླེང་ན་ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་དེ་ནི་ཨ་རིས་ཁ་ཆེར་བྱེད་སྟངས་ལས་བསླབ་པ་རེད། དོན་དངོས་སུ་བཤད་ན་མི་རིགས་གནད་དོན་དེ་ཆབ་སྲིད་གནད་དོན་ལ་བསྒྱུར་བ་རེད། ཆབ་སྲིད་ཅན་གྱི་དམིགས་འདུན་ནི་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། མི་རིགས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ཉེན་ཚབས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ “མི་རིགས” “མི་སྡེ” ལ་བསྒྱུར་བ་དེ་རེད། མི་རིགས་ནི་རྒྱལ་ཞེན་ (nationality) ནས་སླེབས་པ་དང་། ཁོ་རང་ཉིད་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། མི་རིགས་ཀྱིས་མི་རིགས་དེའི་ཐུན་མོང་གི་ས་ཁུལ་དང་། ཐུན་མོང་གི་དཔལ་འབྱོར། ཐུན་མོང་གི་སྐད་ཡིག་དང་ཐུན་མོང་གི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་བཅས་བསྟན་ཡོད་ལ་མི་རིགས་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་དངོས་ཡོད་ཡིན། ཆབ་སྲིད་ཅན་ལ་བསྒྱུར་བའི་མིག་ནང་དུ་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་ནི་སྔར་བཞིན་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པས་རང་དགར་འཇོག་མི་འོས་ལ་ཞེད་སྣང་སྐྱེས་སར་བརྩི།
དོན་དངོས་ཐོག་འདི་ནི་ཐག་ཁྲ་སྤྲུལ་དུ་འཁྲུལ་བ་རེད། ཀྲུང་གོའི་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་རེ་རེའི་སྒོ་མོ་ཕྱེས་ཡོད་ལ་པེ་ཅིན་དང་ཧྲང་ཧེ་ལྟ་བུར་ཕྱི་མི་ཕྱིར་འཕུད་བྱེད་ཀྱིན་མེད། པེ་ཅིན་དང་ཧྲང་ཧེའི་མིས་ཕྱི་མི་ལ་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་རེད། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱིས་རང་གི་ས་ཁུལ་བདག་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ་གྱི་མེད། རྒྱ་མི་གནས་སྤོ་བ་དག་གནས་ཚུལ་ཆུང་ཙམ་གླེང་ཡང་རྒྱ་མི་ལ་ངོ་རྒོལ་དང་མི་རིགས་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་པའི་ཞ་མོ་གཡོག་ནས་དྲག་སྣོན་བྱེད་པ་རེད།
མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཆབ་སྲིད་ཅན་ལ་བསྒྱུར་བའི་དོན་སྙིང་གཙོ་བོ་ནི་ “མི་རིགས”་ “མི་སྡེ”་ལ་འགྱུར་བ་དེ་རེད། “མི་སྡེའི”་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། དབྱིན་ཡིག་གི་ (ethnicity) ཞེས་པ་ལས་བསྒྱུར་བ་ཡིན། འདི་ནི་རིག་གཞུང་གཅིག་དང་ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་ལས་ཁྱབ་པའི་ཚོགས་སྡེ་ཞིག་ལ་གོ དེའི་གནས་སྟངས་ནི “རང་ཉིད” དང་ “ཁོ” ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད། ཡུལ་༼ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཡུལ་དེར་གོ་༽ལས་རང་ཉིད་གནས་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད། ཡུལ་དེ་མེད་ཚེ་རང་ཉིད་ཡང་མེད་པ་རེད། དཔེར་ན། ཡུ་གུར་རིགས་(维吾尔)ལྟ་བུ་རེད། ཁོ་ཚོ་ལ་རང་ཉིད་རང་བདག་གི་སྡོད་གནས་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་སྡོད་ལ་ཡུལ་ངེས་ཅན་ཞིག་མཁོ་བ་རེད། ཀྲུང་གོའི་ནང་ཁོ་ཚོའི་ཡུལ་(ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཡུལ་)ནི་རྒྱ་རིགས་རེད། དེ་བས་རྒྱ་ཞེས་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡོད་སྟབས། ད་གཟོད་ཡུ་གུར་(维吾尔)ཡོད་པ་རེད། གནས་ལུགས་འདིའི་སྟེང་ནས་གླེང་ན། ད་སྔ་གླེང་བཞིན་པའི་ “སུ་ཡང་སུ་ལ་འབྲལ་མི་རུང” ཞེས་པའི་སྲིད་ཇུས་དེའི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་རྒྱ་རིགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་ལ། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྒྱ་དང་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སོ་སོ་ཡང་ཕན་ཚུན་ལ་ཁ་འབྲལ་མི་རུང་། འདིས་ཏག་ཏག་མི་སྡེ་བར་གྱི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་གླེང་ཡོད་པ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་བྲོས་ཀྱང་མི་ཕོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ཁྱེད་ཀྱི་འཚོ་སྡོད་ནི་བདག་གི་ལག་ཏུ་ཡོད་པ་རེད། རང་བདག་རང་བཙན་ནི་དེ་བས་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། སུས་ཀྱང་སུ་ལ་དབྲལ་མི་རུང་བའི་སྲིད་ཇུས་ནང་རང་སྐྱོང་གི་རྩ་བ་སྔ་ས་ནས་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་ཡང་མེད་པ་རེད།
ཡིན་ན་ཡང་། མི་སྡེ་ཞེས་པ་ནི་དམངས་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་རེད། མི་རིགས་དང་རང་སྐྱོང་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོ་དོན་རེད། དེང་སྐབས་དམངས་ཁྲོད་རིག་གནས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་གནོད་ཡོང་དུས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ལ་ངེས་བར་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་འོས། མི་རིགས་གནད་དོན་དེ་ཆབ་སྲིད་གནད་དོན་ལ་བསྒྱུར་ན་ཆབ་སྲིད་བཅོས་བསྒྱུར་བྱ་དགོས་སམ། ཆབ་སྲིད་བཅོས་བསྒྱུར་ནི་ལས་སླ་བོ་མ་རེད། ཡིན་ཡང་མི་རིགས་གནད་དོན་ཆབ་སྲིད་ཅན་ལ་གྱུར་ཚེ། དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་མི་རབས་རྗེས་མར་མི་རིགས་གནད་དོན་ནི་ཆབ་སྲིད་གནད་དོན་གྱིས་འབག་བཙོག་ཐེབས་པ་རེད་ཟེར་ངེས། མི་རིགས་གནད་དོན་ལ་མི་རིགས་རང་གི་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་རེད།
ང་ཚོས་བཅོས་བསྒྱུར་སྒོ་འབྱེད་ཇི་ལྟར་ཕྱིན་པར་ལྟ་དགོས་ལ། འབག་བཙོག་དེ་གང་དུ་ཡོད་པ་མཐོང་དགོས། དོན་དངོས་ཐོག་འབག་བཙོག་དེ་དམིགས་བསལ་ས་ཁུལ་དང་དཔལ་འབྱོར་ས་ཁུལ་དག་ན་ཡོད་པ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་ས་ཁུལ་ཞིག་འདེབས་པ་དང་བཅོས་བསྒྱུར་སྒོ་འབྱེད་བྱས་པ་དང་དེ་ནས་ཚོད་ལྟ་ཡང་བྱས། ཚོད་ལྟ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ཚར་བའི་རྗེས་སུ་ཚོད་ལྟ་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་གདལ་དུ་བཏང་། དམིགས་བསལ་ས་ཁུལ་འདི་ནི་དམིགས་ཡུལ་ས་ཁུལ་ཞིག་རེད་ལ། ས་ཁུལ་འདིའི་ནང་ན་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྲིམས་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོས་ཀྲུང་གོ་ལ་རྒྱལ་དོན་དོན་དངོས་ལས་བརྒལ་བ་གླེང་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་རེད། བཀག་སྡོམ་བྱས་ས་མང་པོ་ཡོད། མི་རིགས་གནད་དོན་ཚ་བོ་གླེང་བཞིན་ཡོད་ལ། ཡིན་ན་ཡང་ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཉམ་དུ་གླེང་བཞིན་པ་ལ་དོན་སྙིང་ཞིག་ཡོད་སྲིད་དམ། དེ་ནི་གྲུབ་འབྲས་མེད་པའི་བརྗོད་གཞི་ཞིག་ཀྱང་རེད། གླེང་ཡང་གླེང་མ་ཐུབ་པར་གྲུབ་འབྲས་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཡིན་ཡང་ཉེ་ཆར་མི་རིགས་གནད་དོན་ལ་རྩོད་གླེང་མེ་ལྟར་འབར་བ་ཅིའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ། རྒྱུ་མཚན་དེ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་སྒྲོམ་གཞི་ཆ་ཚང་བ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ཆ་ཚང་བ་དང་མཉམ་དུ་གླེང་བའི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་གནད་དོན་དེ་རང་དགར་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་གནད་དོན་གཙོ་གནད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། མི་རིགས་གནད་དོན་དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་མ་ཡིན། ཏང་གི་སྲིད་ཇུས་དེ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་དགོས་སམ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་དབང་ལ་ཇི་ལྟར་འདྲེས་དགོས་སམ། ཀྲུང་གོའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁ་ལོ་ཇི་ལྟར་འཁོར་བཞིན་འདུག་གམ། སྔོན་ཆད་དཔལ་འབྱོར་ལྟེ་བ་དེ་མཚོ་ཁུལ་ཡིན་ལ། དེང་སང་ནང་ཁུལ་དང་མཐའ་མཚམས་ཆགས་ཡོད། ཀྲུང་གོའི་ཐོན་ཁུངས་གང་དུ་ཡོད་དམ། ཚང་མ་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དག་ན་ཡོད་པ་རེད། ཐོན་ཁུངས་འདི་དག་མེད་ཚེ་ཧྲང་ཧེ་ལ་ག་ཚོད་ཡོད་དམ། དེ་བས་མི་རིགས་གནད་དོན་གླེང་བ་དེ་རྗེས་ལུས་ཀྱི་གདན་དོན་ཞིག་མ་ཡིན་ལ་དེ་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་ཤ་ཚ་བའི་ཀྱང་མ་ཡིན། འདི་དག་ལས་ཟློག་སྟེ་ཀྲུང་གོའི་ལས་དབང་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།
གཤམ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟུར་ནས་ལྟོས་ཀྱང་། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་འགྱུར་བ་བཏང་ཚར་བ་རེད། ང་ཚོ་ཤེས་ཡོན་པ་འགའ་ཞིག་གིས་འདིའི་དོན་གསལ་བོ་རྟོགས་ཀྱི་མི་འདུག ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ནི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་སྔོན་ལ་ “མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ” ཞེས་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་རེད། དེ་ནི་དེའི་སྐབས་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་རྒྱ་རིགས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རང་སྐྱོང་བྱས་པ་ལས་མི་རིགས་རང་བཙན་གྱི་རང་སྐྱོང་ཞིག་མ་རེད། ཤེས་ཡོན་པ་འགའ་ཞིག་གི་བསམ་པ་ལ་ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་ཇུས་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཡར་ལངས་བྱེད་ཀྱི་མལ་ས་གྲོན་པོ་ལྟ་བུར་བརྩི་ལ། ཁོ་ཚོས་ཤོག་བུའི་སྟེང་ན་དམག་རྒྱག་པ་ལས་མི་རིགས་གནད་དོན་ལ་ཡར་སྐྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་མངོན་འགྱུར་གྱི་བརྟག་ཞིབ་བྱེད་མེད་པར་སྙམ།
ལྔ།
ཐོག་མ་དེ་ལ་བདག་གིས་སོག་པོའི་འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རང་བཞིན་གླེང་ཡོད། འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་སོག་པོའི་བཙན་རྒྱལ་ལ་སུས་ཀྱང་དཔྱད་པ་བྱས་མེད། སོག་པོའི་མིས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་དྲན་བྱས་ན་སེམས་ཚོར་ཁྲི་མ་འབུམ་ཡོད། མཚམས་རེར་ཨ་Q(༢༦) ལྟ་བུའི་སྟོང་བསམ་ཡང་ཕྱིར་མངོན་མི་ཐུབ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཧེ་བག་དེ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་བས་ཕྱི་མིས་དེ་མྱོང་མི་ཐུབ། དེང་སང་ང་རང་ཆེས་སེམས་ཁྲལ་ཆེ་བ་ནི་དེང་དུས་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་སོག་པོའི་གནད་དོན་དེ་ཡིན།
ཐེངས་གཉིས་ཉལ་ཐའི་དམག་འཁྲུག་གི་ཁྲོད་དུ། ༡༨༥༩ ནས་ ༡༨༦༠ ལོར་ཆིན་དམག་དང་དབྱིན་ཇི་དང་ཧྥ་རན་སུའི་དམག་མི་རྣམས་ཐེན་ཅིན་ཏ་གུ་ཁུག་(༢༧)་ནས་འཛིང་བའི་སྐབས་སུ། ཆིན་དམག་གི་དམག་དཔོན་ནི་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རིན་ཆེན་(༢༨) 僧格林沁 ཡིན། ཁྱེད་རང་ཚོས་ཡཱིན་མཱིན་ཡཱོན་མེར་བསྲེགས་བཏང་བའི་གློག་བརྙན་དེ་དྲན་གྱི་ཡོད་ངེས། དེའི་ནང་དུ་གླེན་རྟགས་ཆེ་བའི་སོག་པོའི་སྐུ་དྲག་ཞིག་གིས་དབྱིན་དམག་ཆུ་ལ་བསྐུར་ཡོད། དེས་སེང་གེ་རིན་ཆེན་(རྒྱལ་འབངས་)ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་བསྟན། དེའི་སྐབས་སུ་ཆིན་སྲིད་གཞུང་ནང་ཁུལ་ན་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ལ་ཆིན་གྱི་སྐར་བརྒྱད་(༢༩)་དམག་དཔུང་ཡང་ཉམས་ཐག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེ་བས་ཆིན་གྱིས་སོག་པོ་ནས་རོགས་རམ་ཞུ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། སེང་གེ་རིན་ཆེན་གྱིས་རང་སྲོག་ལ་མ་འཛེམས་པར་ ༡༨༥༣ ལོར་སོག་དམག་འཁྲིད་ནས་ཞི་བདེའི་དམག་མིའི་ངོ་ལོག་ཚར་བཅད་དེ་ཆིན་བསྐྱབས་པ་དང་། རྟ་དང་རྔུལ་ཁྲག་མང་པོ་བཏང་ཡོད་པ་རེད། ཆིན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་དབང་ཁོང་གི་ལག་ཏུ་ཡོད། ཁོང་གིས་དབྱིན་ཇི་དང་ཧྤ་རན་སི་དམག་ཕམ་པར་བརྒྱབ་པ་དང་། ཉན་ཅེན་(༣༠) དམག་དཔུང་དེ་ནས་ཁ་འཐོར། ཞི་བདེ་དམག་ལ་འཛིང་དགོས་པ་སོགས་ཕྱོགས་གསུམ་ནས་དམག་རྒྱག་བཞིན་ཡོད་པ་རེད་ལ་ཚང་མ་སོག་པོ་ཡིན། ༡༨༥༩ ལོར་སོག་དམག་གིས་ཏ་གུ་ཁུག་ནས་དབྱིན་ཇི་དང་ཧྥ་རན་སི་ལ་དམག་རྒྱབ་སྟེ་ཁོ་ཚོའི་མི་ ༤༠༠ ལྷག་བསད། ལོ་གཉིས་པ་དེར་དབྱིན་ཧྥ་གཉིས་ནས་དམག་མི་ཁྲི་ ༢ བཏང་བ་དང་། ཏ་གུ་ཁུག་ནས་སླར་ཡང་དམག་རྒྱག་དགོས་བྱུང་། དེའི་སྐབས་སེང་གེ་རིན་ཆེན་དམག་ཤོར་བ་རེད། དབྱིན་ཧྥ་གཉིས་ཀྱིས་བཙན་ཐབས་ཀྱིས་ཡཱིན་མཱིན་ཡཱོན་མེར་བསྲེགས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་ཏེ་པེ་ཅིན་བཟུང་། གོང་མ་ཤན་ཧྥིན་ཁྲིན་ཏན་ལ་བྲོས་བྱོལ་ཏུ་ཕེབས་པ་དང་དེ་ནས་སྐུ་གྲོངས། ཕྱིས་སུ་ཉན་ཅེན་དམག་མི་སླར་ལངས་པའི་སྐབས་སུ་ཆིན་གོང་མས་ཡང་བསྐྱར་སོག་པོ་སེང་གེ་རིན་ཆེན་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཏེ་གཉའ་གནོན་དུ་བཅུག་ཡོད། ༡༨༦༥ ལོར་ཧྲན་ཏུང་ཚའོ་ཀྲུག་(曹州)སྟེ་དེང་སང་གི་ཧུ་ཙེ་(菏泽)རྩ་མེད་དུ་བཏང་། དེའི་རྗེས་སུ་ཆིན་དམག་གི་བཀོད་འདོམས་རྒྱ་མིའི་ལག་ཏུ་ཤོར།
བདག་གིས་གླེང་འདོད་པ་ནི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་དང་དེང་རབས་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཀྱོགས་མཚམས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱིས་བཙན་གནོན་ཁྲོད་དང་གནད་འགག་ཁྲོད་སོག་པོ་ཡར་ལངས་ཏེ་གདོང་གཏད་མཁན་གཙོ་བོ་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ་མཐའ་མའང་ཡིན། སོག་དམག་ཤི་བ་དང་ལྷན་དུ་ཆིན་སྲིད་གཞུང་གི་སོག་དམག་གོ་གནས་ཀྱང་མར་ལྷུང་། སྲིད་གཞུང་ནང་གི་རྒྱ་མིའི་དབང་ཤུགས་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་སོག་པོ་ཤར་སྐྱོད་བྱེད་མགོ་བརྩམས། འདི་ནི་ཀྲུང་གོ་ཡོངས་དང་མན་ཇུ་མི་རིགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་མགོ་བརྩམས་པ་རེད་ལ། སྲིད་གཞུང་ལྟེ་བ་གནས་སྤོ་བ་དང་དབང་ཆ་ཡང་མན་ཇུ་དང་སོག་པོ་ནས་རྒྱ་ལག་ཏུ་ཤོར། དེའི་རྗེས་སུ། སོག་པོ་དེ་ལས་ཟློག་སྟེ་ཁ་གཏད་གཅོག་ཡུལ་དུ་གྱུར། སྲིད་ཇུས་གསར་པ་སོག་པོའི་ས་ཁུལ་ཏུ་བསླེབས་པ་དང་མི་སེར་སྤོ་ཡུལ་དུ་གྱུར། འདིས་སོག་པོའི་མིའི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་སྟབས། “ཀྲུང་དབྱང” ནས་ག་ས་གང་དུ་བྲོས་མགོ་བརྩམས་པ་དང་། བདག་གིས་འདིར་ “སོག་པོའི་བྲོས་བྱོལ་ཆེན་པོ” ཟེར་པ་ཡིན། བྲོས་བྱོལ་འདི་ནི་འགུལ་སྐྱོད་ཅིག་ཡིན་ལ་བསམ་བློའི་བྲོས་བྱོལ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
དེ་རིང་ད་དུང་ཡང་རྩྭ་ཐང་བྱེ་ཐང་ལ་འགྱུར་བ་དང་། རྩྭ་ས་དང་རྡོ་སྣུམ་བསྔོགས་ཏེ་སོག་པོ་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། ཁོ་ཚོ་རང་གི་ས་ཁུལ་ལ་འགྲོ་ཐབས་མེད་པའི་སྐབས་སུ་སོག་པོའི་བསམ་བློའི་ནང་གི་བྲོས་བྱོལ་ལ་ཁ་སྣོན་བྱེད་མི་སྲིད་དམ། སོག་པོ་རྣམས་ “འཛམ་གླིང་དབང་བསྒྱུར” ལས་ “གདོད་མའི་མི་རིགས” ལ་ལྷུང་བ་དང་། ཆང་དང་གླུ་གར་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་ཁོ་ཚོ་ག་ཚོད་ཅིག་ལ་བྲོས་བྱོལ་གྱི་བསམ་པ་ཡོད་པ་ཤེས་ཚོར་དཀའ། གཅིག་བྱས་ན་འདི་ནི་ “ཁྱོད” ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་མ་ཡིན་རུང་། འདི་ནི་ “བདག” གི་མི་རིགས་རེད།
བསྒྱུར་པ་པོའི་མཆན།
(༡) བྷོ་རེ་ཡ་ཐུ། རྒྱ་ཡིག་ནང་步里亚特དང་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་Buryats ཞེས་འབྲི། ཀྲུང་གོའི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་ནང་ཏུ་ཁྱབ་ཡོད།
(༢) ཁལ་ཁ།赤塔 ནི་སོག་པོའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེང་གི་ནང་སོག་དང་མཚོ་སྔོ་བྱང་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད།
(༣) ཐུ་བ། 图瓦ནི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ལ་ཨུ་རུ་སུ་ལས་རང་སྐྱོང་ཐོབ།
(༤) ཨ་འར་ཐད།阿尔泰 ནི་གཙོ་བོ་སོག་རིགས་དང་སོག་སྐད་བཤད་བཞིན་པའི་སོག་པོའི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན། ཉི་ཧོང་གི་སྐད་ཡང་སྨྲ་བཞིན་ཡོད།
(༥) ཁལ་མིག卡尔梅克ནི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ལ་ཆོས་ལུགས་ནི་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་གཙོ་བོ་རེད། མི་རིགས་ནི་གསོ་རིགས་གཙོ་བོ་ཡིན།
(༦) མ་ཁུ་ཕོ་ལོ་ནི་ཡིས་ཏ་ལིའི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་ཚོང་པ་དང་ཡུལ་སྐོར་བ་ཞིག་ཡིན། ༡༢༧༥དར་གོས་ཚོང་ལམ་བརྒྱུད་ནས་པེ་ཅིང་ལ་སླེབས་མྱོང་། ཀྲུང་གོའི་ནང་ལོ་བཅུ་བདུན་བསྡད་པ་དང་ཡོན་སྲིད་དབང་འཛིན་སྐྱོང་གི་ནང་དུ་ཞུགས་མྱོང་། ཁོངགི་གྲགས་ཆེ་བའི་བརྩམས་ཆོས་ནི་མ་ཁུ་པོ་ལོའི་རྒྱལ་ཁབ་སྐོར་བའི་ཟིན་ཐོ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན།
(༧) ཀ་བ་གླིང་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཧིན་རྡུ་ཉིནཤི་ཡའི་སྐད་དུ་ལྗ་ཝ་དང་དབྱིན་སྐད་ལྗ་བ་ཞེས་བྲིས་འདུག
(༨) ར་ཤུ་དེ་འལ་ཏིན་ Rashid al-Din ནི་པར་ཤི་ཡའི་མིང་དང་ཁོང་ནི་༡༢༤༧ནས་༡༣༡༨ལོའི་མི་རེད། ཁོ་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དང་དངོས་གཟུགས་སྨྲ་བ་ཞིག་རེད།
(༩) Jack Weatherord ནི་ཨ་རིའི་ཁ་ལི་ཧྤོར་ཉི་ཡར་སྐྱེས་པ་དང་མེ་ནེའི་སོ་ཊའི་སློབ་གླིང་གི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་རེད། ཁོང་ལ་བརྩམས་ཆོས་དངུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་མང་པོ་ཡོད་ལ་དེ་དག་ལས་སྐད་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ནི་༢༠༠༤ ལོར་བརྩམས་གྲུབ་པའི་ཇིང་གར་རྒྱལ་པོ་དང་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྐྲུན་པ་ཞེས་པ་སོགས་ཡོད། Genghis Khan and the Making of the Modern World
(༡༠) རྒྱ་མོ་ཚི་ཤུ་ཐའེ་ནི་1835 ནས་༡༩༠༨ བར་བཞུགས། གོང་མ་སྐུ་ཀྲོངས་པ་དང་སྲིད་དབང་རྒྱལ་མོས་བཟུང་།
(༡༡) ཅིན་རྒྱལ金朝 ནི་ནུས་གྲིན་མི་རིགས་ཀྱི་བསྐྲུན་པའི་རྒྱལ་རབས་ཤིག་ཡིན་ལ། ༡༡༡༥ ནས་༡༢༣༤ ལོར་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཀུས་ཏ་ཡིས་སྲིད་བཟུང་།
(༡༢) འུ་འར་དོ་སིའི་ 鄂尔多斯འཚོ་བའི་མིང་ནི་འུ་འར་དོ་མཐོ་སྒང་ནས་ཆད་པའི་མིང་ཞིག་རེད་སྙམ། ནང་སོག་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་ནང་དུ་བསྐྲུན་པ་རེད། དེང་སང་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་དར་བའི་ས་ཁུལ་ཅིག་རེད།
(༡༣) ཇུན་གར་准格尔མིན་གྱི་དུས་མཇུག་དང་གོང་ས་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་དུས་མཉམ་ཡིན།
(༡༤) ཁ་འར་ཆུ་ནི་སོག་པོའི་རིག་གནས་དར་སའི་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩྭ་ཐང་ཞིག་ཡིན། དོན་ནི་མདའ་རྩེ་མཁན་གྱི་ཡུལ་ཞེས་པ་དང་རྒྱ་སྐད་དུ་科尔沁ཞེས་བྲིས་འདུག
(༡༥) ཐུའུ་འར་ཧིག་ཐུས་འཚོ་བ་ནི་བེ་ལ་ཐུའི་སོག་པོའི་འཚོ་བ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་སྐད་དུ་土尔扈特བྲིས་འདུག་པ་བཞིན་བྲིས་བ་ཡིན།
(༡༦) ཧུག་འུ་ཧོག་ཐུ་འར་ཁུ་ནི་སྐྱེས་ལོ་མ་ངེས་ལ། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་ནང་གི་སོག་པོའི་འགོ་འཁྲིད་པ་ཅིག་རེད། ༡༦༤༣ལོ་ལ་ཨུ་རུ་སུའི་བཙན་འཛུལ་དམག་དང་འཐབ་བའི་ཁྲོད་ནས་སྐུ་འདས།
(༡༧) ཧ་རྫ་ཁུའི་དོན་ནི་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པ་དང་། དེང་སང་ཧ་རྫ་ཁུ་མི་རིགས་ནི་ཀྲུང་གོ་དང་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཐོའི་འར་ཅུ་ལ་སོགས་པའི་ས་ཁུལ་མང་པོར་ཁྱབ་ཡོད། མིང་འདི་ཧ་རྫ་ཁུ་རང་གི་སྐད་ཡིན་པ་རེད།
(༡༨) ཅུ་འར་ཅུ་སི་ནི་ 吉尔吉斯 སྟེ་དབྱིན་ཡིག་ནང་ ཁུར་གེ་ས་ཐན་ Kyrgyzstan ཟེར་བ་དེ་ཡིན།
(༡༩) ཡོན་ཧྤེ་ནི་ ༡༡༠༣ ནས་༡༡༤༢ བར་གྱི་མི་རེད། ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དམག་དོན་པ། ཇུས་འགོད་པ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དཔའ་བོ་ཡིན། སོང་ལྷོ་མའི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།
(༢༠) བིན་ཐན་ཤང་文天祥ནི་༡༢༣༦ནས་༡༢༨༣བར་གྱི་མི་ཡིན། ནན་སོན་དུས་མཇུག་གི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དང་མི་རིགས་དཔའ་བོ་དང་སྙན་ངག་པ་ཡིན།
(༢༡) རི་བོ་ཅིན་ཀང་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཅང་ཤི་ན་ཡོད་པའི་རི་བོ་ཞིག རི་བོ་ཅིན་ཀང་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་གཉིས་བར་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་རེད།
(༢༢) ཅིན་ཧྲ་གཙང་བོ་དང་བོད་སྐད་དུ་ཆུ་བོ་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་སྟེ་མཚོ་སྔོན་དང་སུ་ཁྲོན་ནས་ཡུན་ནན་བཅས་བརྒྱུད་ལྷོ་ཕྱོགས་འབབ་ཀྱིན་ཡོད།
(༢༣) ཞི་བདེའི་གནམ་སའི་ལས་འགུལ་ནི་༡༨༥༡ ནས་༡༨༦༤ དུས་སུ་བྱུང་བའི་ཆིན་གོང་མ་ཤན་ཧྤིན་དང་ཐོན་ཀྲུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་བྱུང་བ་དང་། ལས་འགུལ་འདི་ནི་ཧོང་ཤིག་ཆན་དང་མ་ཡོན་ཧྲན་གྱིས་སྣེ་ཁྲིད་འོག་བྱུང་བའི་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་འོས་ལངས་ཆེ་ཤས་དེ་ཡིན།
(༢༤) ཧྲི་ཏ་ཁད་ནི་༡༨༣༡ ནས་༡༨༦༣ བར་གྱི་མི་རེད། གང་ཤི་ནས་སྐྱེས་པ་དང་ཀྲུང་གོའི་དེང་རབས་ཀྱི་དམག་དོན་པ། ཆབ་སྲིད་པ་དང་དྲག་རྩལ་པ་ཞིག་རེད།
(༢༥) ཧོང་ཤིག་ཆན་ནི་༡༨༢༣ ནས་༡༨༥༦ ལོའི་བར་གྱི་མི་དང་། ཞིང་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དབུལ་བོ་ཞིག་ལ་སྐྱེས།
(༢༦) ཨ་Q ཅེས་པ་ནི་ལོའུ་ཤིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲིང་བའི་རིགས་ཤིག་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་འོག་གི་སྟོང་བསམ་བཅངས་མཁན་ཞིག་མཚོབ་དོན་བྱས་ཡོད།
(༢༧) ཐེན་ཅེན་ཏ་གུ་ཁུ་大沽口དམག་འཁྲུག་ཅེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དང་སྔ་གཞུག་ཏུ་འདི་ནས་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་གསུམ་ལ་བྱུང་།
(༢༨) ཚིན་ཀུ་ལེན་ཆིན་僧格林沁ནི་༡༨༡༡ ལོར་སྐྱེས་ཟེར་ཡང་ཁ་གསལ་མེད་ལ་༡༨༦༥ ལོའི་ཟླ་བ་༥ པའི་ཚེས་༡༨ ཉིན་སྐུ་ཀྲོངས། བོད་སྐད་དུ་མིང་ལ་སེང་གེ་རིན་ཆེན་ཟེར། ཇིང་གར་རྒྱལ་པོའི་ནུ་་བོའི་ཚ་རྒྱུད་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པ་ཡིན་ལ་ཆིན་གྱི་སྐབས་ཀྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བློན་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
(༢༩) སྐར་བརྒྱད་ནི་ཆིན་གྱི་སྐབས་སུ་མཚོན་ཁྲ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་ལས་གྲུབ་པའི་དམག་དཔུང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ༡༦༠༡ ལོར་བཙུགས་འདུག དང་པོ་དེར་སྐར་བཞི་དང་༡༦༡༤ སྐར་བརྒྱད་ལ་མིང་བསྒྱུར་ཞིང་དམག་མི་གཙོ་བོ་མིན་ཇུ། སོག་པོ་དང་རྒྱ་རིགས་བཅས་ཡིན།
(༣༠) ཉེན་ཅིན་དམག་དཔུང་捻军ནི་༡༨༥༣ ལོ་ནས་༡༨༦༨ ལོའི་བར་ཆིན་ལ་ངོ་ལོག་པའི་ཞིང་པའི་འོས་ལངས་ཤིག་རེད། ཉེན་ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་བྱང་ཤར་གྱི་སྐད་ཡིན་ལ་འོས་ལངས་ཀྱི་གསང་ཚིག་རེད།
མ་རྩོམ་འབྲེལ་ཐག https://site.douban.com/125457/widget/notes/10742746/note/604719500/


c: text/html

text:
ཨ་རིའི་དོན་གཅོད་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་དོན་ཨེ། ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ཨེ།
བསྟན་འཛིན་ཆོས་གྲགས།
ཟླ་བ་འདིའི་ཚེས་བདུན་ཉིན་བཀའ་ཤག་གིས་དོན་གཅོད་གསར་པ་བསྐོ་བཞག་བྱས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་དང་། ཚེས་དགུ་ཉིན་སྲིད་ཚབ་ཀྱིས་གསར་འགོད་པ་ཚོའི་མདུན་ལ་ཐོན་ནས་དེའི་སྐོར་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཞོགས་པ་དེའི་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཙམ་རིང་སྲིད་ཚབ་གནང་མཁན་གཡུ་ཐོག་ཀརྨ་དགེ་ལེགས་ནི་ནམ་རྒྱུན་དང་རྦད་དེ་ཁ་ཁ་རེད། དབུཊ་ཧལ། དབུགས་བརྩེགས། སྐད་ལ་འདར་སྐད་ཞུགས། མཚམས་རེར་གྲོས་ཚོགས་ནང་གི་གྲྭ་པ་རེ་འགའ་ཁོང་ཁྲོའི་དབང་དུ་འགྲོ་འཇོག་པ་ནང་བཞིན་ཁོང་ཁྲོའི་གཏམ་གང་བྱུང་དུ་སྨྲ་བཞིན་གསལ་ཁ་གང་ཡང་མེད་པའི་གསལ་བཤད་དེ་བྱས་སོང་།
འདུ་འཛོམས་དེའི་སྐབས། ཐོག་མར་གསར་འགོད་པ་བློ་བཟང་དབང་རྒྱལ་གྱིས་དྲི་བ་གཉིས་ཡོད་ཅེས་ཞུས་པར། མི་གཅིག་གིས་དྲི་བ་གཅིག་ལས་བཏང་མི་ཆོག་ཅེས་བཤད་སོང་བས། བློ་བཟང་དབང་རྒྱལ་གྱིས་དྲི་བ་གཅིག་ཀྱང་མ་བཏང་བར་ཚོགས་ར་ནས་ཐོན་ཕྱིན་པ་བྱུང་ཡོད། ཉིན་དེར། སྲིད་སྐྱོང་འདར་སོང་། སྲིད་ཚབ་འདར་སོང་། བཀའ་ཤག་ཀྱང་འདར་སོང་བསམ་བསམ་ཞིག་བྱུང་། དེར་བལྟས་ན། ད་རེས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་འདིར། སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་གིས་བཤད་མི་བདེ་བ་ཞིག་དང་གླེང་མི་བདེ་བ་ཞིག་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། དེ་བཞིན་ཞུ་ལོག་ཕུལ་བའང་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པ་རེད།
ད་ཆར། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ཟང་ཟིང་ལང་ལོང་ཞིག་གི་ཀློང་ན་འགུལ་གྱིན་འདུག འུར་འུར་ཟང་ཟིང་ཞིག་གི་ཁུག་ལ་ལྷེམ་གྱིན་འདུག ཁ་སང་དེ་རིང་གི་འགུལ་སྟངས་ལ་ཉན་ན། “དཀར་པོ་གྱེན་འདེད་”དང་”ནག་པོ་ཐུར་འདེད”་ཅིག་བྱེད་པར་སྟ་གོན་བྱེད་ཅིང་གདའ། “སྐམ་པོ་རྡོས་རྡུང་” དང་ “རློན་པ་གྲིས་གཅོད་”ཀྱི་ཕུ་ཐུང་མང་པོ་ཞིག་བརྫེས་བཞིན་གདའ།
ང་རང་ལ་མཚོན་ན། སྲིད་སྐྱོང་འོས་བསྡུའི་སྐབས་ལ། བློ་བཟང་སེང་གེར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན། ངས་ཁོ་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་དེ་ནི་ཁོས་ཁྲིམས་ལུགས་སྦྱངས་མྱོང་བ་དེ་ཙམ་ཡིན། གཞན་ངས་ཁོང་གི་མི་གཤིས་སོགས་གང་ཡང་མི་ཤེས། ད་ཆ་ངས་ཁོང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོང་གི་སྐྱོན་ཆ་ཐེར་འདོན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་མགོ་བཙུགས་ཡོད། བོད་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིན་གཉིས་ཀའི་ནང་ལ་འབྲི་མགོ་བཙུགས་ཡོད།
ང་རང་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་ཞིག་ནས་ངོ་རྒོལ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དོན་ནི། “སྐུད་པ་མདུད་པ་ཅན་ཁབ་མིག་ཏུ་མི་འགྲོ”བའི་དཔེ་བཞིན། བློ་བཟང་སེང་གེའི་ལས་དོན་བྱེད་ཕྱོགས་དང་། བཀའ་ཤག་གི་འགུལ་སྟངས་ཀྱིས་བཟོ་ལྟ་གཞན་ཞིག་མང་ཚོགས་ལ་མཐོང་བཅུག་པ་ལས་ཆགས་སོང་། རྒྱུ་མཚན་ཁ་གསལ་གང་ཡང་མེད་པར་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་གློ་བུར་ལས་མཚམས་འཇོག་བཅུག་པ་འདིས། སྤྱི་ཚོགས་ནང་འུར་ཟིང་བསླངས་ཤིང་། བརྡབ་གསིག་ཐེབས་བཅུག་གི་འདུག འདི་དག་གི་མཇུག་འབྲས་ཅི་ཞིག་ཆགས་ནའང་སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་ཁོ་ནར་རག་ལས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ད་ཆ་ངས་སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་གཉིས་ཀར་དོགས་པ་ཡ་མཚན་ཞིག་ཟ་བཞིན་ཡོད། ཚད་ཐིག་སྐོར་ལོག་ཅིག་འདེབས་བཞིན་ཡོད། ཡིད་ཆེས་ཟེར་བ་དེ་ཧ་ལམ་མེད་པ་ཆགས་འགྲོ་གི་འདུག ཡིད་ཆེས་བརླག་འགྲོ་གི་འདུག འོ་དགོངས་དག ཡང་ཚོར་བའི་ཀློང་དུ་འགྲོ་གྲབས་བྱེད་ཀྱིན་འདུག
ང་ཚོས་ཕྱིར་ལྟོས་ཀྱིས་བཤད་ན། དོན་གཅོད་གནས་དབྱུང་གི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ། སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གིས་དྲ་ལམ་ལ་སྐད་ཆ་གང་ཞིག་བཤད་ཡོད་པ་དེར་བལྟས་པ་ཡིན་ན། ཁོང་གིས། “དྲང་དྲགས། ཁ་རུ་ཁ་ཐུག་ཚ་དྲགས་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་ཡོད་ན་མ་གཏོགས། གཞན་སོ་སོ་སོ་སོའི་ལས་ཀ་བྱས་ནས་བསྡད་ཡོད་པ་རེད” གལ་སྲིད་སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་གིས་ནོར་འཁྲུལ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པར་གཟིགས་ཡོད་ན། དེ་ནི་དྲང་དྲགས་པ་དང་ཁ་རུ་ཁ་ཐུག་ཚ་དྲག་པ་དེ་ནོར་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ནོར་མེད་ཅེས་ནན་བརྗོད་བྱས་ཡོད། ད་དུང་ཁོང་གིས། “ཕྱི་ཟླ་༧ དེབ་ཅིག་ལ་ཉེན་བརྡ་ཞིག་བཏང་གནང་བཞག ཉེན་བརྡ་དེ་དང་པོ་གཉིས་པ་དེ་འདྲ་ནི་ང་ལ་སླེབས་མ་མྱོང་། ཉེན་བརྡ་མཐའ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་བཞག ནམ་རྒྱུན་ཉེན་བརྡ་ཡིན་ན་གསལ་བཤད་བྱེད་ཡག་གི་གོ་སྐབས་ཡོད་རེད། དེ་འདྲ་གང་ཡང་མི་འདུག དེའི་ནང་ལ་ག་རེ་གསུང་ཞག་ཟེར་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལ་བརྩི་ཡི་མི་འདུག བླང་དོར་སྒྲིག་གཞི་དང་འགལ་གྱི་འདུག ཟེར་ཡག་དེ་འདྲ་འདྲ་པོ་ཞིག་རེད་ཤག གཙོ་བོ་དེ་འདྲ་འདྲ་པོ་རེད་ཞག” ཅེས་དང་། “དེའི་སྐབས་དེར་ངས་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ཕུལ་ཡིན། ངས་སྲིད་སྐྱོང་གི་བཀའ་མ་བརྩིས་པ་གང་ཡང་བྱས་མེད། ཡུལ་ཁྲིམས་དང་རྩིས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྩིས་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ལ་ཞུ་དགོས་པ་དེ་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་རྩིས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐོག་ནས་མ་འོངས་པར་དཀའ་ངལ་མ་འཕྲད་ཡག་གི་ཆེད་དུ་ཞུས་པ་རེད་མ་གཏོགས། སྲིད་སྐྱོང་གིས་གསུངས་བཞག་པ་དེ་མ་རེད་ཟེར་ནས་ངས་ཞུས་མེད། བླང་དོར་སྒྲིག་གཞི་ནི་དོན་ཚན་ག་རེ་ལ་འགལ་ཡོད་མེད་གང་ཡང་གསུངས་མི་འདུག བླང་དོར་སྒྲིག་གཞི་དང་འགལ་མེད་ཟེར་ནས་ཞུས་པ་ཡིན། དེ་ནས་ཡིག་ཆ་དེ་འདྲ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན། བཀའ་ཤག་གི་ཐག་གཅོད་བཀའ་བློན་གཞན་པ་དེ་ཚོས་གཟིགས་ཡོད་ན་མེད་ན་བསམ་ནས། ཡིག་ཆ་དེ་འདྲ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ནི་ངས་ཕུལ་ཆོག་ཟེར་ནས་ཞུས་པ་ཡིན། དེའི་རྗེས་ལ་བཀའ་ལན་ཐོག་མ་དེར་ད་རེས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་འབྱོར་བ་རེད།” ཅེས་བཤད་ཡོད། འདི་ཡང་། སྐུ་ཚབ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གིས་དོན་གཅོད་ལས་ཀར་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་རྗེས་དེར་རླུང་འཔྲིན་བཅར་འདྲིར་ལན་འདེབས་བྱས་སྐབས་ཀྱི་སྐད་ཆ་རེད།
གོང་གི་ཚིག་དུམ་ལ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། དེའི་ནང་དུ། བཀའ་ཤག་གིས། “སྲིད་སྐྱོང་ལ་གུས་ཞབས་བྱེད་ཀྱི་མི་འདུག”་པ་དང་”ལས་བྱེད་ཀྱི་བླང་དོར་སྒྲིག་གཞི་དང་འགལ་གྱི་འདུག”་ཅེས་ཉེན་བརྡ་བཏང་སྟེ། མཐའ་མ་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ལ་ལས་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཞིག་གསལ་ཡོད་ནའང་། དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གིས། རྩིས་ཀྱི་སྐོར་དེ་ཞུས་པ་འགྲིག་མེད་ན་མ་གཏོགས། གཞན་སྲིད་སྐྱོང་ལ་མ་བརྩིས་པ་དང་སྒྲིག་གཞིར་འགལ་བ་གང་ཡང་བྱས་མེད་ཀྱིས་ནན་བརྗོད་བྱས་འདུག
ཡང་མཚམས་འདི་ནས་བརྒྱུད་རིམ་གཞན་ཞིག་ལ་ཞུགས་ན། ནམ་རྒྱུན་ནས་ཐག་གཅོད་གང་ཞིག་ལ་གླེང་གཞི་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དེར་སྲིད་སྐྱོང་གིས་གཡོལ་ཐབས་གང་དྲགས་བྱེད་བཞིན་པ་ལྟར། ད་རེས་ཀྱང་གཡོལ་ཐབས་དང་བཅས་སྲིད་ཚབ་ཆོས་དོན་བཀའ་བློན་གཡུ་ཐོག་ཀརྨ་དགེ་ལེགས་ལ་གསལ་བཤད་བྱེད་བཅུག་ཡོད།
སྲིད་ཚབ་ཀྱིས་སྐད་ཆ་གསལ་པོ་གཅིག་བཤད་ཡོད། དེ་ནི། “བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་དང་། དེའི་ལག་བསྟར་བརྒྱུད་རིམ་གོང་འོག་ནས། ཐོག་མར་ཡར་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཀྱི་ལས་འགན་ནས་འཕོ་འགྱུར་གཏོང་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་ཀྱང་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་དང་ལག་བསྟར་བརྒྱུད་རིམ་དེ་དག་རང་གི་འོག་ནས་བྱས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་པ་འདི་རེད། འདིས། ཡར་བསྐོ་དུས་སྐུ་མདུན་ལ་སྙན་སེང་ཞུས་ནས་བསྐོས་ཡོད་པ་ནང་བཞིན། ད་རེས་ལས་ཀ་མཚམས་འཇོག་དེ་ཡང་བརྒྱུད་རིམ་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་བཤད་ཡོད། འདི་ཁོ་ན་བདེན་པ་ཡིན་ངེས་སུ་མཐོང་། ཡིན་ནའང་། ད་ཆ་མང་ཚོགས་ནང་འདི་ཚོས་སྐུ་མདུན་ལའང་ཞུ་ལོག་ཕུལ་ཡོད་སྲིད་པའི་དོགས་པ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
གཞན་སྲིད་ཚབ་གཡུ་ཐོག་པས། “ཡི་གེ་བཏང་བའི་དོན་ཚན་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་ནས་མ་འགྲིག་པ་རེད་དམ། དེ་ཚོ་བསྡོམས་པས་མ་འགྲིག་པ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་ཡོད་མ་རེད། དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་ག་རེ་བསྟན་གྱི་ཡོད་རེད་ཟེར་ན། ཕྱག་ལས་གནང་ཕྱོགས་དེ་བྱ་སྤུ་གནོན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ནང་བཞིན་ཡོང་གི་མེད་པ་དང་། ཕ་གིར་འཐུས་ཤོར་འགྲོ་རྒྱུ་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ། འགན་བཞེས་མཁན་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཟེར་དུས་བཀའ་ཤག་དང་སྐུ་ངོ་སྲིད་སྐྱོང་ཙམ་མ་རེད། ༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་མཚན་འབྱར་ཡོད་རེད། དེ་ཚོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་མར་ཡིད་ཆེས་བློ་འགེལ་གང་ཙམ་བྱས་པ་དེ་འདྲའི་གནས་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་གི་མཚོན་རྟགས་མང་པོ་ཞིག་ཐོན་ཡོང་གི་ཡོད་དུས། དེ་འདྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་གཅོད་འདི་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་རེད་མ་གཏོགས། འཛིན་སྐྱོང་གི་གནས་ཚུལ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་རེ་རེ་མ་འགྲིག་པའི་ཐོག་ནས་བཀའ་ཆད་བཏང་བཞག་པ་དེ་འདྲ་རྩ་བ་ནས་མ་རེད་ཞུ་ཡ་ཡིན་”ཞེས་བཤད་ཡོད། འདིས་། ད་རེས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་འདི་ལས་བྱེད་ཀྱི་བླང་དོར་སྒྲིག་གཞིའི་དོན་ཚན་འདི་དང་དེར་འགལ་འདུག་ཅེས་མཛུབ་མོ་འཛུགས་ས་མེད་པ་དང་། འཛིན་སྐྱོང་གི་གནས་ཚུལ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་རེ་རེ་མ་འགྲིག་པའི་ཐོག་ནས་བཀའ་ཆད་བཏང་བཞག་པ་དེ་འདྲ་རྩ་བ་ནས་མིན་ཟེར་བ་དེ་རེད།
མཚམས་འདི་ནས་ང་ཚོས་དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གི་སྐད་ཆའི་ནང་གི་གནད་འགག་གཅིག་ཟུར་འདོན་ཞུས་ནས་བསྐྱར་བལྟ་ཞིག་བྱེད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། “་་་་་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་རྩིས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྩིས་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ལ་ཞུ་དགོས་པ་དེ་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་རྩིས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐོག་ནས་མ་འོངས་པར་དཀའ་ངལ་མ་འཕྲད་ཡག་གི་ཆེད་དུ་ཞུས་པ་རེད་མ་གཏོགས། སྲིད་སྐྱོང་གིས་གསུངས་བཞག་པ་དེ་མ་རེད་ཟེར་ནས་ངས་ཞུས་མེད།་་་་་་”སྐད་ཆ་འདིས། དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ལ་མཚོན་ན། ད་རེས་ལས་མཚམས་འཇོག་བཅུག་པའི་རྐྱེན་རྩ་ནི་དོན་གཅོད་ཀྱི་ངོས་ནས་་དོན་གཅོད་སྔ་མའི་སྐབས་ཀྱི་དངུལ་རྩིས་གནད་དོན་ཅིག་གླེང་སློང་བྱས་པ་དེ་ཆགས་འདུག་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག དངུལ་རྩིས་ཀྱི་རྙོག་དྲ་འདིའི་ཐད་གངས་སྐྱིད་ནའང་སྐད་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འགྲོ་བཞིན་འདུག དཔེར་ན། རྩིས་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རྩིས་ཞིབ་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་བཀོད་པ་སོགས་ལ་སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་གིས་ཧ་ཅང་མ་བདེ་བ་ཆེན་པོས། དེ་ཚོ་གླེང་སྐོང་མ་དགོས་པར་ཨུ་ཚུགས་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དང་། ཨུ་ཚུགས་དེ་ཡང་དབང་ཤེད་དང་བཅས་པའི་སྐད་ཆ་དང་རྣམ་འགྱུར་འདྲེས་མས་བཙན་གནོན་འདྲ་པོ་བྱས་འདུག གཅིག་ཐང་ན། རྩིས་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཀྱང་མངོན་གསལ་དོད་པོས་བཀའ་ཤག་ལ་བརྡ་འདེད་ཅིག་གནང་སྲིད་པ་རེད། གལ་སྲིད་གནངས་པ་ཡིན། དེ་ཡང་རྙོག་གླེང་རིང་པོ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་རེད། དངུལ་རྩིས་སྐོར་དེ་ག་རེ་བྱས་ནས་གླེང་ཆོག་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་གླེང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་གཅོད་ལས་མཚམས་འཇོག་བཅུག་དོན་ག་རེ་ཟེར་ནས་འདྲི་མཁན་ཇེ་མང་ལ་འགྲོ་གི་རེད།
དངུལ་རྩིས་ཀྱི་རྙོག་དྲ་དེ་ནི་འདི་འདྲ་རེད། བྱང་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་སྔོན་མའི་སྐབས་ལ། དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཁང་པ་གསར་ཉོ་བྱས་ཡོད། དོན་གཅོད་ཀྱི་ཁང་པའི་སྐོར་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཞུས་ནས་སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གིས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་འབུམ་གསུམ་གནངས་ཡོད་པ་དང་། གཞན་དོན་གཅོད་ཀྱི་ཁང་པ་ཉོ་བར་་བོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩའི་ས་ནས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་བུ་ལོན་དུ་གཡར་བ་བྱུང་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ད་ཆ་བོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩ་ནས་གཡར་བའི་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྐོར་དེ་དོན་གཅོད་ཀྱི་རྩིས་ཁྲའི་ནང་གསལ་གྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གིས་དངུལ་རྩིས་ཀྱི་གནད་དོན་འདི་རིགས་གཙང་བཟོ་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། མ་འོངས་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་སོགས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་གཟིགས་སྟངས་དང་འབྲེལ་ནས་གླེང་སློང་བྱས་པ་དེ། སྲིད་སྐྱོང་གི་ཐུགས་ལ་མ་བབས་པ་དང་། བཀའ་ཤག་གི་བྱ་སྤུ་གནོན་ལ་གནོད་བྱེད་ཆགས་པ་རེད། སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ལ་ལས་མཚམས་འཇོག་བཅུག་པའི་རྐྱེན་རྩ་དེ་འདི་རེད། རྐྱེན་རྩ་འདི་ཡིན་པ་མང་ཚོགས་ལ་གབ་སྦས་བྱེད་ཆེད། སྲིད་ཚབ་ཀྱིས། “ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཕྱི་ལ་བཤད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ཚོ་བཤད་རྒྱུ་མིན།” ཅེས་དང་། སྲིད་སྐྱོང་གིས། “ད་རེས་བཀའ་ཤག་གིས་མིང་ཆད་འཁུར་དགོས་ནའང་འཁུར་གྱི་ཡིན། བཤད་རྒྱུ་མིན།” ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད།
གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ཆགས་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ། དོན་གཅོད་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ཁོ་ན་རྩ་དོན་གྱི་ཕྱོགས་ནས་ལངས་སོང་། འགན་ཁུར་གྱི་ཕྱོགས་ནས་ལངས་སོང་། ཁོང་གིས། “གཙོ་བོ་ད་ལྟའི་གནས་ཚུལ་དེའི་རྐྱེན་པས་ང་ལ་ཁ་པར་མང་པོ་འབྱོར་ཡོང་གི། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཕྱོགས་རིས་འདྲ་པོ་ཞིག་བྱས་བྱས་གནས་ཚུལ་འདི་ཆེན་པོ་འདྲ་པོ་ཞིག་ཆགས་མི་ཡོང་ངམ་བསམ་པའི་ཉེན་ཁ་ཞིག་མཐོང་བསྡད་ཀི་འདུག ཕྱོགས་ཚང་མ་ལོགས་ནས་གཟབ་གཟབ་གནང་རོགས་གྱིས། ང་སྒེར་ཅིག་ལ་ཁྱད་པར་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ང་ཚོའི་རྩ་དོན་དེ་གལ་ཆེ་བ་རེད། དེ་ཡིན་ཙང་། ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་སུ་ཡིན་པ་ཡིན་ནའང་། སྐད་ཆ་ག་རེ་བཀྲམ་གྱི་ཡོད་ཡོད་པ་ནའང་། གཟབ་གཟབ་གནང་རོགས་གྱིས། སྤྱི་ཚོགས་དུམ་བུར་མ་འགྲོ་ཡག་ལ་དགོངས་པ་བཞེས་གནང་རོགས་གནང་།” ཞེས་རེ་སྐུལ་གནངས་ཡོད།
བོད་ཀྱི་ཐེབས་རྕ་ནས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་གཡར་བ་དེ། དོན་གཅོད་ཀྱི་རྩིས་ཁྲར་གསལ་གྱི་ཡོད་པ་མ་རེད་ལབ་ན། སྐད་ཆ་འདུམ་བདེ་པོ་ཞིག་རེད་དེ། འདི་དོན་དག་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མ་རེད། ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ལབ་ན། ཧིན་སྒོར་འབུམ་དགུ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུ་རེད།
མང་ཚོགས་ལ་འདི་གར་སོང་གར་ཡོད་རྩད་གཅོད་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་རེད་ལ། གནས་སྟངས་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་དབང་ཚད་ཡོད་པ་རེད། སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་གིས་ཨུ་ཚུགས་རྒྱག་གི་ཡོད་པ་ནང་བཞིན། ང་ཚོ་མང་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་དེ་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཡོང་བར་རྒྱུ་མ་ཕུ་འདེད་བྱ་ངེས་ཡིན། ང་ཚོས་སྤྱི་ཟས་ལ་སྒེར་ཚྭ་རྒྱག་འཇུག་གི་མིན། སྤྱི་རྒྱུ་ལ་སྒེར་སྤྱོད་བྱེད་འཇུག་གི་མིན། སྤྱི་ཞིང་ལ་སྒེར་རྨོས་བྱེད་འཇུག་གི་མིན།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
༄༅། །དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་རྒྱ་དམར་གྱི་ངན་སྤྱོད་ལ་རྒོལ་བའི་མི་མང་སྒེར་ལངས་ཆེན་མོའི་དུས་ཚིགས་ཤིག་དང་། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་དཔའ་མོའི་རྗེས་དྲན་གྱི་ཉིན་མོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་སྟབས། ངས་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་བོད་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་བློས་བཏང་གནང་བའི་རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་རྣམས་ཀྱི་མཛད་རྗེས་ལ་དྲན་གསོ་དང་། ད་དུང་ཡང་རྒྱ་གཞུང་གི་མནར་གཅོད་གདུག་རྩུབ་འོག་དཀའ་སྡུག་མྱོང་བཞིན་པའི་གཞིས་བཞུགས་བོད་མི་ཡོངས་ལ་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་མྱོང་དང་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
དེ་ཡང་དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲས་སུ་བརྩི་བཞིན་པའི་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅེས་པ་འདི་ཐོག་མར་འགོ་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་རང་རེ་བོད་གངས་ཅན་པས་གཙོས་ཁྱིམ་མཚེས་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་དྲག་གནོན་དང་ཐུབ་ཚོད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་ཁོ་ན་ཡིན་པ་མ་ཟད། རང་དབང་དང་། འདྲ་མཉམ། མང་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ནམ་ཡང་མི་ཐུབ་པ་ལྟར། ཐོག་མར་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ནས་དྲག་དམག་གིས་བཙན་གནོན་བྱ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་མཐར་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་ཡོངས་རྫོགས་དབང་བསྒྱུར་བྱ་ལ་ཉེ་བ་དང་། བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་ཕྱྭ་ལ་ཡང་དོ་བསྡོ་བའི་ཛ་དྲག་གི་དུས་སྐབས་སུ་ ༡༩༥༩ ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཡོད་པའི་ཆོལ་གསུམ་བོད་མི་རྣམས་མ་བགྲོས་བསམ་པ་གཅིག་མཐུན་གྱིས་རྒྱ་དམར་ལ་རྒོལ་བའི་མི་མང་སྒེར་ལངས་ཆེན་མོ་ཞེས་འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་འདིར་ནམ་ཡང་ནུབ་མི་སྲིད་པའི་རྒྱ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་འདི་ཡང་ང་ཚོ་བོད་གངས་ཅན་པའི་མི་རབས་རྗེས་མ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐལ་པ་ཇི་སྲིད་བར་བརྗེད་མི་རུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དུས་ཚིགས་གལ་ཆེ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
དེ་རྗེས་རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་ཡོངས་ལ་རིམ་བཞིན་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་། རང་སྐྱོང་ཁུལ། རང་སྐྱོང་རྫོང་ཟེར་བ་སོགས་སུ་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་བྱས་ཏེ་བོད་རིགས་གཅིག་གྱུར་ལ་ཁ་བྲལ་བཏང་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ཁ་འཐོར་ཡ་འཐོར་དུ་བཏང་བས་མ་ཚད། བོད་མིའི་དགོས་འདུན་ལ་བསམ་ཤེས་མེད་པར་གདུག་རྩུབ་དང་དྲག་གནོན་ཅན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་ད་དུང་ཡང་འགྱུར་བ་བཏང་མེད། བོད་གངས་ཅན་པའི་བུ་རབས་ཚ་བརྒྱུད་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས་ལ་ངོ་རྒོལ་མཚམས་མ་ཆད་པ་བྱ་དགོས་དོན་གྱི་རྐྱེན་རྩ་ཡང་རྒྱ་གཞུང་གིས་བྱེད་སྟངས་ལས་སྟངས་ལ་ཐུག་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་རིང་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་ལ་རྡོག་རོལ་དང་། ཆོས་དད་རང་དབང་བཙན་འཕྲོག སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་བརྩི་མེད། རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གཏོར་སྐྱོན། མི་སེར་སྤེལ་ཐབས་ཀྱི་བྱུས་ངན་སོགས་བཤམས་ནས་བོད་ཡུལ་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་ཉེན་དང་། བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་གཏོར་གཏོང་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་སྤེལ་བར་རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ལ་བདག་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་དྲག་གནོན་དང་མནར་གཅོད་འོག་བོད་མི་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་ལྷག་གི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་བ་དང་།
ལྷག་པར་ ༢༠༠༩ ལོ་ནས་བཟུང་ཉེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་བོད་དཀར་མཛེས་ཁུལ་ཉག་རོང་རྫོང་མཚོ་ཁ་ཨརྱ་གླིང་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པ་སྐལ་བཟང་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱིས་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གནང་སྟེ་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་ཡོད་པའི་བར་བོད་མི་ ༡༤༣ གྱིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གི་ཞི་རྒོལ་གནང་དགོས་ཆགས་པ་སོགས་ལ་བསམ་ཤེས་མེད་པར། བོད་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོའི་དེབ་ཟེར་བ་དང་། བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཟེར་བ་སོགས་ཐེངས་གྲངས་ཇི་ཙམ་མང་ཡང་མིང་རྫིག་དོན་སྟོང་ཤ་སྟག་ཅན་འདི་ཚོས་བོད་མི་རིགས་འདི་ཉིད་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་དང་རྒྱང་རིང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་ལས་ཐག་ཉེ་རུ་ཆགས་རེ་མེད་པ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་ཉི་ཤར་སྦར་མོས་འགེབས་ཐབས་མེད་པ་ལྟར་རེད། རྒྱ་ནག་གིས་ཡར་ལངས་ཞིང་བྲན་ཁྲི་ཚོ་བརྒྱ་ལ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་མེས་རྒྱལ་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་མོའི་ནང་རང་རང་གི་གང་འདོད་དགའ་སྐྱིད་ལ་རོལ་བཞིན་ཡོད་གནས་སོགས་མི་ལོ་ ༥༠ ལྷག་གི་གོང་ནས་བཟུང་བཤད་དང་ཤོད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་དད་འདུན་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཞུ་ཡུལ་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་པར་ཙམ་ཡང་སྒྲིག་གཤོམ་མི་ཆོག་པ་དང་། དགོན་སྡེ་དང་གྲོང་ཚོ་ཁག་ལ་བཅའ་སྡོད་ལས་དོན་རུ་ཁག་ཟེར་བ་གཏན་འཇོག་གིས་ཆོས་ཕྱོགས་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བཞག་ཡོད་དོ་ཅོག་ལ་ཚོད་འཛིན་དང་བལྟ་རྟོག་དོ་ནན་བྱས་ཏེ་གཞིས་བཞུགས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཟ་ཉལ་འགྲོ་འདུག་ཚུན་ཆད་ལ་བཀག་སྡོམ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པར་བལྟས་ན་ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་གཡུལ་ས་ཞིག་གམ། ཉེས་ཅན་བཀག་ཉར་བྱེད་སའི་བཙོན་ར་ལྟ་བུ་ཞིག་ལས་རང་རང་ཅི་འདོད་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ནམ་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་བཟོས་ཡོད།
བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་གཞུང་གི་བོད་ཐོག་དྲག་གནོན་མཁྲེགས་འཛིན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་རྣམ་མང་རྒྱུན་མཐུད་དང་། ལྷག་པར་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཞི་རྒོལ་གནང་མཁན་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་མ་སུ་རི་བུ་ཁྱིམ་གྱི་འཛིན་རིམ་བཅུ་པའི་སློབ་མ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་བོད་མིའི་རྩ་དོན་ཆེད་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གནང་བ་དང་། ཕྱི་ ༣ ཚེས་ ༣ ཉིན་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་ཡོད་པ་འདི་དག་གིས་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་མངོན་འདོད་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་ཇི་སྲིད་བོད་དོན་བདེན་མཐའ་མ་གསལ་བར་ནམ་ཡང་འདོར་མི་སྲིད་པའི་རྣམ་པ་གསལ་པོར་མངོན་དང་མངོན་བཞིན་པ་ཡིན།
འདས་ལོའི་ནང་རྒྱ་ནག་ནང་གི་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བོད་ནང་གི་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་གནས་སྟངས་ལ་ཡར་རྒྱས་རྩ་བ་ནས་ཕྱིན་མེད་པའི་སྐོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་མང་པོའི་སྙན་ཐོའི་ནང་གསལ་བཀོད་གནང་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་སྐུ་ཚབ་དང་། འཇར་མན་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་བཅས་བོད་ནང་ཆེད་ཕེབས་གནང་རྗེས་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ཁག་ལས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང་། དམིགས་བསལ་རྒྱ་ཡི་བཙོན་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་པཎ་ཆེན་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་པའི་བོད་མི་ཆབ་སྲིད་བཙོན་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་གནས་སྟངས་ཁ་གསལ་མེད་པ་བཟོས་པ་དང་། བཙོན་འཇུག་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་སྦྱོང་མནར་གཅོད་ཚད་ལས་འདས་པ་བཏང་དང་གཏོང་བཞིན་པའི་ཁོངས་བོད་ཀྱི་གྲགས་ཅན་བཙོན་པ་ལི་ཐང་སྤྲུལ་སྐུ་བསྟན་འཛིན་བདེ་ལེགས་རིན་པོ་ཆེ་གློ་བུར་དུ་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་གནས་སྟངས་ཆགས་པ་དེ་ནི་དཔེ་མཚོན་གསལ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ད་སྐབས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་གང་ས་ནས་ཉིན་རེ་བཞིན་བོད་མིར་དམ་དྲག་ཅི་ཆེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཆེས་ཉེན་ཚབས་ཆེ་གྲས་ཤིག་ལ་ཁམས་འབྲི་རུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བའི་བཀའ་རྒྱ་ཟེར་བ་འདྲ་མིན་མང་པོ་བཟོས་ཏེ་ཧ་ཅང་དམ་དྲག་ཆེ་བའི་ས་གནས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་འདི་ལ་བོད་པ་དང་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་ཀུན་གྱིས་ཐུགས་སྣང་ཤུགས་ཆེའི་ཐོག་དཀའ་ཚེགས་འདི་ལས་གྲོལ་ཆེད་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་འབད་བརྩོན་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་གསང་གསུམ་གྱི་མཛད་འཕྲིན་མཐའ་དག་ལ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གང་ས་ནས་བསྔགས་བརྗོད་དང་། གུས་བཀུར་ཚད་ལས་འདས་པ་ཞུ་བཞིན་པ་དང་། ལྷག་པར་སྐུ་ཡི་གྱ་སྟོན་བརྩི་སྲུང་སོགས་གནང་སྟེ་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་དཔལ་ལ་རོལ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་དམིགས་བསལ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བའི་ནང་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་མཚན་སྨད་སྐུར་འདེབས་དང་། སྐུ་པར་སྒྲིག་གཤོམ་མི་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་སྤེལ་བཞིན་པ་མ་ཟད། ད་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནང་ནོར་འཁྲུལ་ཆེ་ཤོས་སུ་ངོས་འཛིན་བཞིན་པའི་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་མཉམ་དུ་ཏཱ་ལ་སྐྱེ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་མཁན་ཡོད་མེད་ཀྱང་བརྩད་གཅོད་དགོས་སྐོར་སོགས་དང་། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྤྲུལ་སྐུ་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་ཟེར་བའི་དྲ་རྒྱ་ཆེད་བཟོས་བྱས་པ་སོགས་ལ་ངོས་ལེན་ནམ་ཡང་མེད་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཆོས་མེད་དམར་པོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་མེད་རེད། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞི་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་བཅས་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཐེངས་བཅུ་གཅིག་པའི་སྐབས་ཁ་གསལ་བཟོས་གནང་ཟིན་པ་ཞིག་ཡིན། གཞན་ཡང་ཉེ་ཆར་རྒྱ་ནག་གི་གློག་བརྙན་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཞིག་སྤྲུལ་སྐུའི་གོ་སར་བཞག་སྟེ་སྤྲུལ་རྫུན་གྱི་རང་མདོག་མངོན་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཀྲུའུ་ཝེན་ཆོན་དང་། ཡེ་ཞའོ་ཝན་སོགས་ཀྱིས་བྱེད་ཕྱོགས་དང་བཤད་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་པེ་ཅིང་གི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་དང་། བོད་བཞུགས་བླ་སྤྲུལ་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་གིས་དོན་དངོས་ར་སྤྲོད་གནང་བ་རྣམས་གསལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་ཀྲུའུ་ཝེན་ཆོན་གཙོས་པའི་དཔོན་རིགས་ཁག་ཅིག་གི་བྱེད་ཕྱོགས་འདི་རྣམས་ནི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་བཀག་རྡོ་རུ་འགྱུར་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པས་རྒྱ་གཞུང་ནས་ཀྱང་ངོས་ཟིན་དགོས་པའི་དྲན་བརྡ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།
གཞིས་བཞུགས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ད་བར་བོད་དོན་ལས་འགུལ་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་པ་འཛམ་གླིང་ཀུན་གསལ་ལྟར་དང་། ལྷག་པར་དུ་འདས་པའི་ལོ་གཅིག་ལྷག་རིང་ནང་དམིགས་བསལ་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་མང་པོ་ཞིག་ཁེར་རྒྱུག་གིས་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་ཐོན་ནས་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་པར་འཕྱར་ཏེ་སྐད་འབོད་གནང་མཁན་བྱུང་ཡོད་པ་རྣམས་རྒྱ་གཞུང་གིས་འཛིན་བཟུང་ཁྲིམས་གཅོད་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་གྱིས་དོ་སྣང་དང་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་རེ་འབོད་དང་དགོས་འདུན་རྣམས་ལ་བདག་སྐྱོང་། ཁོང་རྣམས་ཀྱང་རྒྱའི་བཙོན་འོག་ནས་མྱུར་དུ་ཐར་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་ཕྲག་ཏུ་བབ་པའི་ལས་འགན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཞིས་བཞུགས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ལྷག་བསམ་དང་སྙིང་སྟོབས་ལ་གུས་བརྩི་དང་། བོད་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་ཡི་ལར་ཞེན་སྙིང་བཅངས་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་བཙན་དང་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ལངས་ཕྱོགས་མཐུན་མིན་ལ་མགོ་འཁོར་ནས་མ་བསྡད་པར་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་མཉམ་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་དགྲ་གཉེན་གྱི་ངོ་བོ་མ་ནོར་བ་བྱ་དགོས་རྒྱུ་ནི་གནད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཆགས་ཡོད། དེ་བཞིན་ད་སྐབས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྲིད་སྤྱིའི་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་ལས་རིམ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། སྲིད་སྤྱིའི་འོས་མི་རྣམས་ནི་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་འགོ་ཁྲིད་ལ་གདམ་རྒྱུའི་ས་བོན་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་བརྟེན་ཕ་རོལ་པོའི་ལག་ཆར་འགྱུར་ཉེན་གྱི་ཁུངས་མེད་འཆལ་གཏམ་རིགས་སོགས་སྤེལ་མ་བསྡད་པར་ཡང་དག་པའི་མང་གཙོ་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་གདམ་བྱ་འདེམས་བྱེད་ཀྱི་ཁེ་དབང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དགོས་རྒྱུ་ནི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པ་དྲན་སྐུལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།
ང་ཚོ་ནི་སྲིད་དོན་གྱི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཞིག་དང་། ལས་འགན་གཙོ་བོ་བོད་དོན་བདེན་མཐའ་གསལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་ལྟར། འཁྱུར་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་ ༡༥ པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་གྲོས་ཚོགས་རིམ་པའི་ནང་བོད་ནང་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་ལ་བསྟུན་པའི་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་དང་མྱ་ངན་གུས་འདུད་ཀྱི་གྲོས་ཆོད། གཞུང་མང་གི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་ཆེན་མོ། བདེན་པའི་མེ་ལྕེ་སྐོར་བསྐྱོད་ཀྱི་ལས་འགུལ། རྒྱ་གར་དབུས་སའི་གྲོས་ཚོགས་ལ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་གི་ལས་འགུལ། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་གྲོས་ཚོགས་དང་སྲིད་གཞུང་སོགས་ལ་བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་གི་ལས་འགུལ། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་གནས་ཡུལ་ས་གནས་ཁག་ཏུ་ཆབ་སྲིད་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བོད་དོན་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཞུས་ཡོད་ཅིང་། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་རྒྱ་གར་དབུས་སའི་གཞུང་དང་གྲོས་ཚོགས། བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་ཁག དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་དང་གྲོས་ཚོགས། གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་བཅས་ཀྱིས་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་ཚད་མཐོའི་གུས་བཀུར་དང་། བོད་དོན་སྐོར་བགྲོ་གླེང་། བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར། བོད་མིར་དགོས་མཁོའི་མཐུན་རྐྱེན་སོགས་གནང་དང་གནང་བཞིན་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་ཞུ་བ་དང་།
ལྷག་པར་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་དང་། མང་གཙོ་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད། བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་གྲགས་ཅན་ལྕམ་སྐུ་ནན་སི་པེ་ལོ་སི་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་པའི་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་བོད་ནང་ཆེད་བསྐྱོད་གནང་ནས་བོད་ནང་གི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་རྣམས་རྟོག་ཞིབ་དང་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཐུབ་པ་ནི་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་མཐོ་གྲས་ཤིག་བོད་ནང་ཕེབས་ཏེ་བོད་དོན་རྟོག་ཞིབ་གནང་ཐུབ་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཁོང་དང་ཁོང་གི་ཕྱག་རོགས་རྣམ་པ་བཅས་ལ་གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ཏེ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་བོད་དོན་དཀའ་རྙོག་ད་དུང་སེལ་མེད་ལ། བོད་ནང་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་མུ་མཐུད་གནས་བཞིན་ཡོད་པས། ཞི་བདེ་དང་དྲང་བདེན་ལ་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་མང་བཅས་ནས་སྔར་ལྷག་རྒྱབ་སྐྱོར་མུ་མཐུད་དགོས་གལ་ཅན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་ཐུགས་དབུས་སུ་འཇོག་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་གཉིས་སྨན་དབུ་མའི་ལམ་བརྒྱུད་བོད་དོན་ཞི་འགྲིག་ཡོང་ཐབས་ལ་མུ་མཐུད་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། རྒྱ་ནག་གི་འགོ་འཁྲིད་ཚོས་ཀྱང་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱིས་བོད་ལ་ཕན་བདེའི་ལས་དོན་ཞིག་སྒྲུབ་འཆར་ཡོད་ཚེ་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་བོད་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྐྱོང་ཞིག་སྤྲོད་དགོས་རྒྱུ་ནི་སྐབས་དང་འཚམས་ཤིང་དུས་ལ་བབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས་པའི་གསལ་འདེབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
མཐའ་དོན། བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེ་བསྐལ་བརྒྱའི་བར་དུ་༸ཞབས་པད་མི་འགྱུར་གཡུང་དྲུང་གི་ཁྲི་ལ་རྟག་ཏུ་བརྟན་ཞིང་། བོད་དོན་བདེན་མཐའ་མྱུར་དུ་གསལ་བའི་སྨོན་འདུན་གྲངས་མེད་དང་བཅས། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ལ།། །།


text:
གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་མཆོད་རྟེན་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ཞིག་གི་ཡལ་ག་ཆག་འདུག་ཀྱང་ནང་པ་ཡོངས་ཀྱིས་ཧ་ཅང་རྩ་ཆེན་དུ་རྩི་བའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་དེ་རེད་མི་འདུག
ཉིན་འདི་ཚོར་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོའི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་ཞིག་ས་ལ་འགྱེལ་ཡོད་པའི་པར་རིས་འགའ་སྤྱི་ཚོགས་དྲ་ལམ་ཏུ་ཐོན་པ་དང་བསྟུན། ཤིང་སྡོང་དེ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སྐབས་སྐུ་རྒྱབ་རྟེན་སའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་དེ་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་མཁན་བྱུང་སྟབས། དེ་རིང་འདི་གའི་གསར་འགོད་པས་རྡོར་གདན་དུ་ཡོད་པའི་སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་འགན་འཛིན་བསྟན་འཛིན་དཀོན་མཆོག་ལགས་སུ་དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་ཁོང་གིས། བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ངོ་མ་དེ་མ་རེད། མཆོད་རྟེན་གཡས་གཡོན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་ནང་ཡར་འཛུལ་སའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ཡལ་ག་སྤོམ་པོ་གཅིག་ཁོག་སྟོང་ཆག་སྟེ། ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༦ ཉིན་གྱི་དགོང་མོའི་ཆུ་ཚོད་ ༨ ཡས་མས་ཤིག་ལ་ཆག་ཡོད་པ་དང་། ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་མཆོད་རྟེན་ཆུང་ཆུང་གཉིས་ལའང་གཏོར་སྐྱོན་ཅུང་ཙམ་ཐེབས་འདུག སྐབས་དེར་རླུང་ཤུགས་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་བརྒྱབ་མེད་ཀྱང་ཉིན་ཤས་སྔོན་ནས་བཟུང་ཆར་དུས་མགོ་བཙུགས་ཡོད་སྐོར་གསུངས་བྱུང་།
ཡང་ཁོང་གིས། ད་ལན་ཡལ་ག་ཆག་པའི་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་དེ་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ངོ་མ་དེ་དང་དུས་མཉམ་དུ་བཏབ་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟའི་བར་ལོ་ ༡༤༠ མ་ཟིན་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་གོ་ཐོས་བྱུང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ངོ་མ་དེ་ལ་མཆོད་རྟེན་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་(Mahabodhi Temple Management Committee)ནས་དུས་ནས་དུས་སུ་ཞིབ་འཇུག་དང་སྨན་བཅོས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྐོར་གསུངས་བྱུང་།
འཛམ་གླིང་གི་ནང་པ་ཚོས་ཧ་ཅང་རྩ་ཆེན་དུ་རྩི་བའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོར་(Mahabodhi Tree)་འབྱུང་བའི་གནོད་སྐྱོན་ཐེངས་དུ་མར་ཐེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་། འདི་ལོའི་ལོ་མགོར་བྱང་ཆུབ་སྡོང་པོའི་ཁ་དོག་འགྱུར་ཞིང་རྒྱུན་ལྡན་མིན་པའི་ལོ་མ་མང་པོ་སར་ཟེགས་པར་བརྟེན། ནང་པའི་གནས་མཇལ་བ་ཚོར་སྡོང་པོ་སྐམ་ཉེན་ཡོད་པའི་སེམས་ཁྲལ་བསླངས་ཡོད་ཀྱང་། འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༤ པའི་ནང་ལྡེ་ར་རྡུན་གྱི་ནགས་ཚལ་ཞིབ་འཇུག་བསྟི་གནས་ཁང་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནམ་ཟླའི་འགྱུར་ལྡོག་གི་ཁྱད་པར་ཙམ་མ་གཏོགས་སྡོང་པོའི་གནས་སྟངས་སྔར་བཞིན་ལེགས་པོ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།
ཧིན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དག་ན་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ ༦ པའི་ནང་། རྒྱ་གར་སེར་སྐྱའི་གྲོང་གི་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མ་(Suddhodana)དང་བཙུན་མོ་སྒྱུ་མ་ལྷ་མཛེས་(Maya Devi)གཉིས་ཀྱི་སྲས་གོ་ཏ་མ་གཞོན་ནུ་དོན་འགྲུབ་(Gautama Buddha)ཀྱིས། བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་དེར་སྐུ་རྒྱབ་བརྟེན་ནས་སྒོམ་ཉམས་ལེན་གནང་མཐར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་མཆོད་རྟེན་ཤར་ངོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་དེ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༦ ལོར་རླུང་འཚུབ་ཆེན་པོ་ཞིག་གིས་སྐུ་རྒྱབ་རྟེན་སའི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་སྡོང་དེ་ས་རུ་འགྱེལ་རྗེས། ནང་པའི་དད་ལྡན་ཚོས་སྡོང་པོ་དེའི་ཡལ་ག་ཞིག་གནས་དེ་རང་ལ་བཙུགས་ནས་སླར་ཡང་སྐྱེས་པའི་སྡོང་པོ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།
གསར་འགོད་པ། པདྨ་མཚོ།


text:
Talk:གཙོ་ངོས།
རྣམ་རབ་མཐོང་སྨོན་དྭགས་པོ་གྲྭ་ཚང་།
ཐོག་མར་མཐོང་སྨོན་གྲྭ་ཚང་ཞེས་པ་ནི། དཔལ་གསང་ཕུ་ནིའུ་ཐོག་ཏུ་བཀའ་བར་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་མཐོང་སྨོན་དང་། དེ་ཉིད་བཞུགས་པའི་གཙུག་ལག་བཅས་ལ་བླ་དྭགས་སུ་དཔལ་ལྡན་མཐོང་སྨོན་གྲྭ་ཚང་ཞེས་བྱུང་། ཆོས་གྲྭ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བསྟན་པའི་མངའ་བདག། བཤེས་གཉེན་དཀོན་མཆོག་བཟང་པོ་(1398-1475 ཇོ་ནང་པའི་མཁས་པ་ཁོང་ཡིན་མིན་མི་ཤེས།)དང་། སྨྲ་བའི་དབང་ཕྱུག་རྗེ་ཤེས་རབ་སེང་གེ(1383-1445)། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་(1391-1474)སོགས་ལུང་རིགས་སྨྲ་བ་དུ་མའི་བསྟིི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་རྗེས་ཅུང་ཉམ་ཆག་འོག་དྭགས་པོ་པན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་(1398-1458)གྱིས་རྔོག་གི་བཞེད་སྲོལ་དྲི་མ་མེད་པའི་སྟེང་། རྗེ་བཙུན་གོང་མ་རྣ་ལྔའི་བཞེད་གཞུང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་འཆད་ཉན་གྱིས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། དགོན་པ་གསར་འདེབས་དང་གྲྭ་རྒྱུན་བསྡུ་རུབ་སོགས་མཛད་པས། མཐོང་སྨོན་དྭགས་པོ་གྲྭ་ཚང་ཞེས་མཚན་གྱིས་གྲགས། དེ་ལྟར་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་བར། དཔལ་ལྡན་གསང་ཕུར་རྗེ་གོང་མ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་དྭགས་སྟོན་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ཐུགས་འགན་གཙོ་བོར་བཞེས་ཏེ། བཤད་སྒྲུབ་གྱི་བསྟན་པའི་རྒྱུན་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་མའི་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་རིམ་གྱིས་གྲྭ་ཚང་འདིའི་འཆད་ཉན་པར་བསྐོ་བཞག་མཛད་དེ། མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་མཁན་རབས་རིམ་པར་བྱོན། དེ་ནས་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དུས་སྨད་བར། མཁན་ཐོག་རིམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཙམ་བྱོན་པའི་རྗེས། ད་ལྟའི་གནས་ཡུལ། ལྷོ་ཁ་གོང་དཀར་རྫོང་། གཡོར་པོ་གཞུང་༡ངམ་རྣམ་རབ་ཏུ་གནས་སྤོས་ཏེ། རྔོག་གི་གདན་ས་གཞུང་རི་བོ་དང་ཧ་ཅང་ས་ཁད་ཉེ་བ། རྣམ་རབ་ཞོལ་གྱི་གྲོང་ཚོའི་དབུས་སུ་ཆགས། དེ་བཞིན་གསང་ཕུ་བླ་བཅུའི་གྲྭ་ཚང་མང་པོ་ཕྱོགས་ཁག་ཏུ་གནས་སྤོས་མཛད་འདུག། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཞིག་གིས་ཐོག་ནས་གནས་སྤོས་མིན་ད་བར་གསལ་ཁ་མི་ཤེས། ཐོག་མར་ཕྱག་བཏབ་ནས་ད་ལྟ་བར་ཁྱོན་ལོ་ངོ་དྲུག་བརྒྱ་ཙམ་རིང་། རྒྱལ་བསྟན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ས་རྔོག་འདྲེས་མའི་ཆོས་རྒྱུན་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཏེ། མདོ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྩ་ལག་དམ་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་བཞིན་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད། དགོན་འདིར་གཙུག་ལག་ཁང་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ཅན་ཏེ། སྟེང་དུ་གནས་བཅུ་ལྷ་ཁང་། བར་དུ་རབ་གསལ་ལྷ་ཁང་དང་མཁན་པོའི་གཟིམས་ཆུང་། ལམ་འབྲས་ལྷ་ཁང་དང་ནུབ་ཏུ་པར་ཁང་ཆེན་མོ། འདུ་ཁང་གི་སྦུག་ཏུ་གཙང་ཁང་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་། གཡས་ཕྱོགས་སུ་བཀའ་འགྱུར་ལྷ་ཁང་། གཡོན་ངོས་སུ་གསང་བའི་མགོན་ཁང་། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ནུབ་ཏུ་ལྕོག་གསར་པ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་བྱང་དུ་རྣམ་རྒྱལ་ལྕོག་ཐོག་བརྩེགས་ཉིས་ཅན། དགོན་པའི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ལ་ཆོས་རྭ་ཁང་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ཅན་དང་པར་ཁང་། ལྷོ་ངོས་སུ་རྒྱ་རི་གཞིས་ཀ་ཐོག་བརྩེགས་བཞི་ཅན། སྟེང་ཐོག་ཏུ་རྒྱལ་ཁང་། ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་པར་ཨེ་ལྷ་རྒྱ་རིའི་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི། སྐུ་ཚེ་ཚེ་སྒྲུབ་གནང་སའི་འདུ་ཁང་ཀ་བ་བཅུ་ཅན་སོགས་དང་། ཁང་ཚན་བཞི་སྟེ། རོང་པོ་ཁང་ཚན། མི་ཉག་ཁང་ཚན། ཀླད་ཁང་ཁང་ཚན། རྒོད་པོ་ཁང་ཚན་བཅས་སོ། དགོན་པའི་རྟེན་གྱི་གཙོ་བོ་སྐུ་རྒྱུ་ཁྱད་འཕགས་ལས་བཞེངས་པའི་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་དང་། སྟོན་པོ་གཙོ་འཁོར་གསུམ་ཐོག་བརྩེགས་མ། སྒྲོལ་ལ་ཉེར་གཅིག་གི་སྐུ་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པ། མཉམ་མེད་དྭགས་པོ་ལྷ་རྗེའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་བྱིན་ཅན་སོགས་དང་། དེ་མིན་དགོན་འདིར་གསེར་ལས་བཞེངས་པའི་ས་པན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་སོགས། ལྡེབས་རིས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དེ་འདྲ་བཞུགས་སུ་གསོལ། སྲུང་མ་བསེ་ཁྲབ་དང་ཙིའུ་དམར་པོ་ཡིན།
དགོན་འདིའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་དགོན་པ་ཡང་། དགོན་པ་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་སར་གྲོང་རྙིང་གི་རི་འདེབས་སུ། ལོ་ཆེན་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོས་ཕྱག་བཏབ་པའི་བཙུན་མའི་དགོན་བསམ་གཏན་སྒྲུབ་སྡེ། ཐར་པ་གླིང་ཞོལ་དང་ཁད་ཉེ་བའི་རི་འདེབས་སུ། རྟ་དཀར་གད་ཕུག་གམ་ཇོ་བོ་རྗེའི་བྲག་ཕུག། ཇོ་བོ་རྗེ་ཕུག་ཏུ་འབོད་པ་ཇོ་བོ་རྗེའི་ཕུག་པ་དང་དགོན། རི་འདབས་སུ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་ཡོད། ཡར་འབྲོག་སྟོང་རར་མཚོ་དབུས་སུ་རི་རྡོ་དགོན། ལྷ་ས་ཁུལ་མལ་གྲོ་གུང་དཀར་རྫོང་ཟི་ཕུག་ཏུ། རྟོག་ལྡན་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་བཞུགས་གནས་སྤང་ས་དགོན། དགོན་དེ་དག་ལ་དྭགས་པོ་གྲྭ་ཚང་ནས་མཁན་པོ་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་ལ། ལོ་རེའི་ཆོས་ལུགས་བྱེད་སྒོ་ཆེ་ཁག་ལ་མཉམ་བཞུགས་གནང་དགོས་ཤིང་། ཆོས་སྤྱོད་དང་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཡང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་གཙོ་བོ་ཁག་ནི། ལོ་གཅིག་རིང་གསང་ཕུ་དབྱར་ཆོས་ཐེ་བའི་ཆོས་ཐོག་དགུ་ལ། གཞུང་ཆེན་གྱི་རྩོད་སྒྲ། དམིགས་བསལ་བོད་ཟླ་དགུ་པ་དང་བཅུ་གཅིག་ནང་ཐ་ར་དང་། ཐོ་ཆོས་ཞེས་པའི་ཆོས་རྩོད་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ཉིན་བདུན་རེ་གནང་སྲོལ་ཡོད། དེ་བཞིན་རྣམ་རབ་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ། མ་ཎི་བུམ་སྒྲུབ། སྒྲོལ་མ་འབུམ་ཐེར། ད་དུང་སྔགས་ལུགས་རྒྱུད་སྡེ་གོང་འོག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་སྒྲུབ་མཆོད་སོགས། སྒྲུབ་མཆོད་ཁག་རྣམས་ཡོད། བསླབས་པ་སློབ་གཉེར་གྱི་རིམ་པ་ནི། སྤྱི་ཡོངས་ནས་ལོ་བསྟོད་དང་ཇོ་བསྟོད། ཕར་ཚད་བརྒྱུད་པའི་གསོལ་འདེབས་སོགས་ནས། ཆོས་སྤྱོད་དང་ཆོ་ག། གཞུང་ཆེན་ཁག་གི་རྩ་བ་ངེས་པར་དུ་འདུས་ཚོགས་སུ་རྒྱུགས་སྤྲོད་བྱེད་དགོས། དེ་ནས་རྒྱུན་གྲྭ་རྣམས་ཀྱིས་གཏོར་བཟོ་དཀར་རྒྱན་དང་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན། འདོན་རྟ་དབྱངས་དང་ཐིག་རྡུལ་ཚོན། འབུད་བརྡུང་དཀྲོལ་གསུམ་སོགས་ཐེག་པ་རིམ་འཛེགས་ཀྱིས་སྦྱོང་དགོས་ལ། བཤད་སྒྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་དོག་དཀར་དམར་ནས་གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་སྦྱང་སྟེ། རིམ་གྱིས་བསྡུས་ཆེན་སོགས་ནས་མཁན་པོས་བརྟགས་ཏེ་གཞུང་རྒྱུག་ཏུ་བསྐྱུར་བཅུག་པའི་གླིང་བསྲེ། བཀའ་བཅུ་པའི་མིང་བཏགས་དང་བཀའ་རམས་པ། དགེ་བཤེས་མཁན་པོ་བཅས་འོག་རིམ་ལྟར་ཕེབས་དགོས། ཡིག་ཆ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་རོང་སྟོན་དང་། དྭགས་སྟོན་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བཟུང་ཐོག། གཞུང་ཀ་པོད་ཁག་ལ་འཆད་ཉན་དང་། གཞུང་པ་དང་བསྡུས་རྭ་བས་བགྲོ་གླེང་གི་བརྒལ་བརྟག་སོགས་མང་པོ་གནང་དགོས། སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ ནས་ལོ་བཅུའི་རིག་གསར་གོད་ཆགས་སྐབས། ཆོས་ར་ཁང་དང་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། གྲྭ་ཤག་ཕྱེད་ཙམ་གཏོར་བཤིག་ཕྱིན་ནས། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ ལོ་ནས་རིམ་པས་ཉམས་གསོ་བྱུང་སྟེ། ད་ལྟ་བར་ཆོས་ར་ཁང་དང་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། གྲྭ་ཤག་རྣམས་ལེགས་པར་ཉམས་གསོ་བསྒྲུབས་ཡོད། དགོན་འདིར་མཁན་རབས་རིམ་པར་བྱོན་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ནི། དྭགས་པོ་པན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ། གླིང་སྟོད་ཆོས་རྗེ་ཀུན་དགའ་གྲགས་འཛིན། མཁན་ཆེན་ལུང་རིགས་དཔལ་འབར། རབ་འབྱམས་པ་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོ། སློབ་དཔོན་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། མཁན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པ། ཁང་གསར་བླ་མ། དེའི་སྐུ་སྐྱེ་ཞབས་དྲུང་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། དེའི་ཡང་སྲིད་དྭགས་པོ་ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་སྐལ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ། གླིང་སྟོད་ཆོས་རྗེ་དང་མཁན་ཆེན་ལུང་རིགས་དཔལ་འབར་མཆོག་གིས། ས་སྐྱ་པའི་བསྡུས་གྲྭ་རྩ་འགྲེལ་གསར་རྩོམ་མཛད་ཅིང་། དབུས་ཀྱི་ས་སྐྱའི་ཆོས་གྲྭ་ཁག་དང་མདོ་སྨད་དྷཱི་ཕུ་དགོན་སོགས་ལ་འཆད་ཉན་མ་ཉམས་པར་གནས། དྭགས་པོ་ཞབས་དྲུང་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་ནི། སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ ལོར་ཡབ་སྲས་ཐོག་རྟ་འགྲིན་རྡོ་རྗེ་དང་ཡུམ་ཆོས་ཁང་ཨོའོ་ལགས་ཀྱི་སྲས་མོར་སྐུ་འཁྲུངས། སྤྱི་ལོ་༡༩༢༠ ལོ་གསང་ཕུའི་མཐོང་སྨོན་དྭགས་པོ་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་པོར་ལོ་ངོ་བཅུ་བཞུགས། དེ་ནས་མི་རིང་བར་གསང་ཕུ་གླིང་སྟོད་གྲྭ་ཚང་གི་དྲུང་ཆེན་གྱི་ཁྲིར་ལོ་ལྔ་བྱོན། དེ་རྗེས་ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་གསང་ཕུ་བླ་ཁག་བཅུའི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་མཁན་པོ་སྟེ། གསང་ཕུའི་ཞབས་དྲུང་གི་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་བསྟན་འགྲོའི་ཆེད་མཛད་འཕྲིན་རླབས་པོ་ཆེ་བསྐྱངས། མཐར་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༨ ལོར་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས། ཞབས་དྲུང་ངག་དབང་སྐལ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ལྷུན་གྲུབ་མཆོག་ནི། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༨ ཟླ་བ་༡༠ ཚེས་༢༤ གཟའ་སྐར་དགེ་བའི་ཉིན། ཡབ་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་དང་། ཡུམ་སྲིད་ཐར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འབྲས་མོ་ལྗོངས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ༸དཔལ་ས་སྐྱ་གོང་མ་བདག་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས། གོང་མའི་སྐུ་སྐྱེར་ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་དཔྱད་ཀྱིས་ཐུགས་དམ་གནང་བ་དང་། དེ་རྗེས་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་མཆོག་ནས་ཀྱང་ཕྱག་དམ་བསྩལ། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པའི་དབང་ལུང་མན་ངག་རྣམས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་བསན། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ ལོར་ས་སྐྱ་མཐོ་སློབ་ཏུ་འཛུལ་བཞུགས་གནང་སྟེ། གསན་བསམ་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མཛད་ནས། ད་ལྟ་བར་དེ་གར་གཞུང་ཆེན་ཁག་སློབ་ཁྲིད་གནང་སྟེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད།


text:
ཚན་རིག་གི་རྣམ་གཞག
༈ གཉིས་པ་ཚན་རིག་གི་རྣམ་གཞག་བརྗོད་པ་ནི། ད་ནི་ཕྱིས་སུ་དར་བའི་རིག་གནས་གསར་བ་ཚན་རིག་གི་རྣམ་གཞག་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ན་མགོ་ཚུགས་པ་ནི། སྤྱིར་ཚན་རིག་གི་ནང་ཚན་དུ་གྱུར་པའི་རིགས་པ་དང་ལག་རྩལ་ཅི་རིགས་པ་སྔར་ནས་ཀྱང་ཡོད་པར་འདོད་མོད།
གཙོ་བོ་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བཅུ་དྲུག་པའི་བར་དུ་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་བསམ་བློའི་རིག་གནས་འགུལ་སྐྱོད་བྱུང་ནས་གནམ་རིག་དང༌། རྩིས་རིག་དང༌། གསོ་རིག་དང༌། དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང༌། ས་ཁམས་རིག་པ་སོགས་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་གསར་བ་བསྐྲུན་པར་བྱས་ནས་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་མགོར་ཉེ་རབས་ཚན་རིག་གི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལ་ཞིང་ས་དུལ་བ་ལྟ་བུ་བསྐྲུན་ཟིན་ནས། དུས་རབས་དེའི་སྨད་ནས་དར་བར་འདོད་དེ། ཚན་རིག་པ་དབྱང་ཀྲིན་ཉིན་(杨振宁)གྱིས། ཉེ་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འགུལ་བསྐྱོད་གསར་བ། སྙིང་སྟོབས་གསར་བ། བྱེད་ཐབས་གསར་བ་ཞིག་རེད། འགའ་རེས་ཆོས་ལུགས་གསར་པ་ཞེས་ཀྱང་འདོད། གལ་ཏེ་འདིའི་མགོ་ཚུགས་པ་ལ་དུས་ཚོད་ངེས་པ་ཅན་ཞིག་གཏན་ཁེལ་བྱ་དགོས་ན།ངེད་ཀྱིས་༡༦༨༧ལོ་ལ་ངོས་གཟུང་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟར་རོ།།
ལོ་དེར་ཨེ་ཟེ་ཁེ་ཉུས་ཏུན་(Isaac Newton, 牛顿)གྱིས་ལོ་ཉི་ཤུའི་རིང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་སུ། རང་བྱུང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩིས་རིག་གི་གོ་དོན་ཞེས་པའི་གཞུང་བརྩམས་ཏེ།ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཟའ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ཚུལ་དང་དངོས་པོ་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་མང་པོ་གཏན་ལ་ཕབ་པས་མི་རྣམས་ལ་ཕྱི་དངོས་པོའི་རྣམ་གཞག་ལ་ལྟ་བ་གསར་བ་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ནོ།།


text:
“སྒྲུང་རྩོམ་དབྱར་གྱི་མེ་ཏོག”
ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན།
དེ་རིང་གནས་མཆོག་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡུལ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོའི་དྲུང་ལ་བསྡད་ནས་སྒྲུང་ཞིག་འབྲི་བར་འདོད། དེ་ཡང་སྔོན་ནུབ་ཕྱོགས་པདྨའི་ཚལ་ཞེས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡོད། རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་རྒྱལ་པོ་མཚན་ལ་ཆོས་བཟང་ཟེར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་ལོ་ཆུང་སྐབས་ནས་གཤིས་རྒྱུད་བཟང་ཞིང་། རང་ནུས་གང་ཡོད་ཀྱི་མི་སེར་ཉམ་ཐག་ལ་རོགས་སྐྱོབ་གང་ཐོབ་གནང་གི་ཡོད་པས། ལུང་པའི་འབངས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་སོ་སོའི་ཕ་མ་ལྟ་བུའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་ཞིང་། ཧ་ཅང་གུས་བཀུར་དང་། ཆ་འཇོག་གནང་གི་ཡོད།
དེར་བརྟེན་མི་སེར་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་ལྷ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེདཅིང་། རྒྱལ་པོ་དེས་གང་གསུང་རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་པ་ནང་བཞིན་ཉན་འཇོག་བྱེད། རྒྱལ་འབངས་དམ་ཚིག་འོ་ཆུ་གཅིག་འདྲིས་གནས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནས་རིམ་པས་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་ཆོས་བཟང་ལ་བཙུན་མོ་ཞིག་བསུས་ཏེ་མིང་ལ་ཉི་སྒྲོལ་ཟེར་བ་དང་། ཉི་སྒྲོལ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་གཤིས་རྒྱུད་འཇམ་ལ། མི་གཞན་གྱི་དཀའ་ངལ་མཐོང་ཚེ་བཟོད་ཐབས་མེད་པའི་སེམས་ནང་སྡུག་བསྔལ་ཡོང་གི་ཡོད། བཙུན་མོ་བསུས་ནས་ལོ་གྲངས་དུ་མར་ཕྱིན་ནའང་ཕྲུག་གུ་མ་བྱུང་བས། ཡབ་ཡུམ་གཙོས་པའི་འབངས་མི་སེར་རྣམས་སེམས་ཁྲལ་གྱིསགནས་སུ་ལྷུང་སྟེ་ཡར་དཀོན་མཆོག་ལ་མཆོད་པ་དང་། མར་ངན་སློང་ལ་སྦྱིན་བ་བཏང་། ཡིན་ནའང་རིགས་སྲས་ཁྱོན་ནས་མ་བྱུང་བའི་ཀུན་གྱིས་ད་ནི་པདྨའི་ལུང་པའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཆད་སོང་སྙམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ་བཙུན་མོར་རྒྱལ་སྲས་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་འཁྲུངས། པདྨའི་ལུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་མཁན་བྱུང་སོང་ཞེས་འབངས་མི་སེར་རྣམས་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོས་དགའ་སྟོན་རྒྱ་ཆེར་རོལ།
དེ་འདྲའི་དགའ་བདེའི་ཚོར་བ་རོལ་བཞིན་པའི་སྐབས་གློ་བུར་སྟོན་གཞུང་ལ་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ལ་ཆུ་འཛིན་མཁྲེགས་ཤིང་དབྱར་རྔའི་སྒྲ་དབྱགས་འཐེན་ཞིང་གློག་དམར་འཁྱུག ། གཉེན་སྐྱེས་ཚོགས་ཀྱང་ཤིང་སྡོང་འོག་ལ་བྲོས་གང་ཐུབ་བྱས། ལུང་པའི་ཕུ་ནས་ཆུ་ལོག་ཤུགས་ཆེན་པོ་འུར་སྒྲ་དང་བཅས་རྒྱུག་འོང་བ་དང་། ཟམ་པ་དང་ལམ་ཁ་ཆུས་གཏོར་བཤིག་བཏང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མདའི་ཞིང་ཁའི་སྟོན་ཏོག་ཚང་མ་སེར་བས་བརྡུང་། ཞིང་པ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མིག་ཆུ་རང་དབང་མེད་པ་ཤོར་བཞིན་”ང་ཚོས་ག་རེ་ཟ་དགོས་རེད་དམ་”ཞེས་སྡུག་སྐད་ཤོར་བཞིན་གནས། ཉིན་གཅིག་རྒྱལ་སྲས་དོན་འགྲུབ་ཆོས་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་ལངས་ཏེ་རྒྱལ་ཁང་གི་ཐོག་ཁར་ཕེབས་ཏེ་ལུང་པའི་སྟོད་སྨད་ལ་བྱ་ར་མཛད། ལུང་པ་སྟོད་སྨད་སྐྱོ་ལྷང་ངེར་གྱི་རྣམ་པ་མངོན་ཏེ་རྒྱལ་སྲས་བསམ་ཞིག་གི་གནས་སུ་ལྷུང་།
དེ་ནས་མ་བྱན་སླེབས་ནས་གུས་ཞབས་ཀྱིས་”རྒྱལ་སྲས་ལགས་ཞོགས་ཇ་ཞལ་བཞེས་བར་ཕེབས་”ཞེས་ཞུས་པ་དང་། རྒྱས་སྲས་ཁ་སྐོར་ནས་རྒྱལ་ཁང་ལ་ཕེབས་ཏེ་ཞལ་ལག་བཞེས། དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་བློན་པོ་སྐད་བཏང་སྟེ་”ངེད་གཉིས་དེ་རིང་ཕྱི་རོལ་ལ་འཆམ་འཆམ་འགྲོ་དགོས་ཡོད་པས། ཁྱོད་ཀྱི་རྟ་ལ་སྒ་རྒྱོགས་ཤོག་”ཅེས་བཀའ་བཏང་བ་དང་། བློན་པོ་ཉི་ལྡན་གྱིས་གུས་ཞབས་ཀྱིས་ཁ་སྐོར་ཏེ་ཆིབས་ར་ལ་ཕྱིན་ཏེ་འདོ་བ་རྐྱང་དཀར་ལ་སྒ་སྟན་བསྟད་དེ་བཞོན་ཆོག་བཟོས། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་རྒྱལ་སྲས་དེ་ལས་མེད་པའི་གང་འདོད་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་བྱེད་བཅུག་གི་ཡོད།
རྒྱལ་སྲས་ལུས་ལ་གཟབ་མཆོར་ལེགས་པར་སྤྲས་ཏེ་བློན་པོ་ཉི་ལྡན་དང་མཉམ་དུ་ཕྱི་རོལ་ལ་ཕྱིན། གཞུང་ལམ་གཡས་གཡོན་ཉམ་ཐག་དུ་མ་ཞིག་ལག་ཏུ་ཕོར་པ་ཟིན་ནས་ལྟོ་སློང་བཞིན་པ་མཐོང་མ་ཐག་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ལུས་ལ་གྲི་བཙུགས་པ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁེངས་ཤིང་། རྒྱལ་སྲས་རྟ་ཐོག་ནས་འབབ་སྟེ་སྤང་སྟེང་ལ་བསྡད། བློན་པོ་ཉི་ལྡན་ཡང་ལམ་སང་རྟ་ཐོག་ནས་འབབ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་ཞབས་སྟེགས་གཏིང་བ་དང་། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ཉམ་དམའ་པོའི་ཐོག་ནས་”བློན་པོ་ལ་ང་ཚོའི་འབངས་མི་རྣམས་འདི་འདྲ་སྐྱོ་པོ་འགྱུར་དོན་གང་རེད་དམ་”ཞེས་དྲིས།
བློན་པོས་དབུགས་རིང་ཞིག་བཏང་སྟེ་”ང་ཚོའི་ལུང་པ་འདིར་སྟོན་ཉེས་རིམ་བསྟུད་བྱུང་སྟེ་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་དེ་བྱུང་བ་རེད་”ཅེས་ཞུས་རྗེས། རྒྱལ་སྲས་བཞུགས་གནས་ནས་ཡིད་སྐྱོ་པོ་ཐོག་ནས་བཞེངས་ཏེ་”འབངས་མི་ཉམ་ཆུང་ལ་དཀའ་སྡུག་དེ་དག་སེལ་ཐབས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་གང་ཡོད་དམ་”ཞེས་དྲིས།
བློན་པོ་ཉི་ལྡན་སྤུས་མོ་སར་བཙུགས་ཏེ་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྙིང་ཁར་སྦྱར་ཏེ་ཞུ་དོན། “རྒྱལ་པོ་ཐུགས་སྤྲོ་པོ་ཡོང་གི་མ་རེད་སྙམ་སྟེ་གསང་བ་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཚུལ་”ཞུས་པས། རྒྱལ་སྲས་དབུགས་རིང་ཞིག་བཏང་སྟེ་བློན་རྒན་ཉི་ལྡན་ལ་ཡར་ལངས་དགོས་པའི་བརྡ་བསྟན། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་”ཁྱོད་ལ་ཁག་མེད། ད་ངེད་གཉིས་ནང་ལ་འགྲོ་”ཞེས་བརྗོད་དེ་རྒྱལ་ཁང་ལ་ཕེབས་ཏེ་ལམ་སང་འདུ་ར་ཚོགས་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ་པས། ཡབ་ཆེན་གྱིས་བསམ་པ་དེ་རིང་དུས་རྒྱུན་ལྟར་མ་ཡིན་པ་རྒྱལ་སྲས་ལ་དོན་རྐྱེན་གང་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ་བསམ་སྟེ་རྒྱལ་སྲས་ལ་སྐད་ཆ་དྲིས་པས། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་”དེ་རིང་ལམ་ལ་སྤྲོ་སེང་འགྲོ་དུས་ཉམ་ཐག་སྐྱོ་པོ་ཧ་ལས་པ་དུ་མ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་འདུག །དེ་དག་མཐོང་དུས་ངའི་སྙིང་ལ་གྲི་བཙུགས་པ་ནང་བཞིན་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་ཀྱི་མི་འདུག་ཡབ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ལགས། བང་མཛོད་ལ་འབྲུ་རིགས་གང་ཡོད་འབངས་མི་སེར་ཉམ་ཐག་ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་དགོས་དྲན་གྱི་འདུག་ན་འདུ་ར་ཚོགས་ནས་བློན་ཆེ་ཆུང་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་གྲོས་བསྡུ་བྱེད་རོགས་གནང་”ཞེས་ཞུ་མ་ཐག་ཏུ་ཡབ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཅུང་ཙམ་ཁྲོ་བའི་རྣམ་འགྱུར་དང་འབྲེལ། “དེ་འདྲ་གཏན་ནས་ཡོང་གི་མ་རེད། རྒྱལ་བརྒྱུད་དུ་མ་ཞིག་གིས་བསག་གནང་བ་རེད་ལ། རྒྱལ་ཁམས་ཕན་ཚུན་གཡུལ་འགྱེད་བྱུང་ན་དམག་ཕོག་སུ་གཏང་གི་རེད་དམ་དགོངས་པ་ཡག་པོ་བཞེས་དགོས་ཁྱོད་རང་ད་ལྟ་ལོ་ཆུང་རེད་ལ་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཤེས་ཀྱི་མ་རེད་”ཅེས་བརྗོད་པ་དང་།
རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལ་གུས་འདུད་དང་བཅས། “ཡབ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ལགས། ཡབ་ཆེན་མཆོག་གི་གསུང་པ་དེར་རྒྱུ་མཚན་འདུག་ཡིནའང་འབངས་མི་སེར་ལྟོ་ཤི་ཐེབས་ན་སྡེ་འབངས་མེད་པའི་རྒྱལ་པོ་གང་འདྲ་ཡོང་གི་རེད་དམ། འབངས་མི་ཇི་སྲིད་འཚོ་བ་དང་། དེ་སྲིད་རྒྱལ་པོ་འཚོ་ཐོབ་ཀྱི་རེད་”སོགས་ཡུན་རིང་བཤད་ཀྱང་ཡབ་རྒྱལ་པོའི་བློ་ལ་དེ་ཙམ་མ་འབབ་ཀྱང་རྒྱལ་སྲས་ངོ་མ་ཟློག་ཙམ་བང་མཛོད་ནས་ཟ་འབྲུ་གསུམ་ཆ་གཅིག་སྦྱིན་པ་གཏོང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་ཐོབ། རྒྱལ་སྲས་དགའ་ཐག་ཆོད་ནས་བློན་ཆེན་ཉི་ལྡན་ལ་”འབངས་མི་ཐག་རྣམས་སང་ཉིན་རྒྱལ་པོ་ཚང་གིས་སྦྱིན་གཏོང་གནང་གི་ཡོད་ན་མ་གོ་མ་ཐོས་མེད་པར་ཕེབས་དགོས་པའི་བརྡ་སྦྱར་ཤོག་”ཅེས་མངགས་བྱ་ལྟར་ཉི་ལྡན་གྱིས་བང་ཆེན་ས་གནས་ས་ཐོག་སོ་སོར་མངགས་ཏེ་བརྡ་སྤྲད། ལུང་པ་སྟོད་སྨད་ནས་ཉམ་ཐག་དུ་མ་རྒྱལ་ཁང་གི་སྒོར་ཞོགས་པ་སྔར་པོ་འདུ་འཛོམས་བྱུང་།
རྒྱལ་སྲས་ཞོགས་པ་སྔར་པོ་བཞེངས་ཏེ་ཞོགས་བཟས་བཞེས་ཏེ་བློན་པོ་ཉི་ལྡན་དང་གཡོག་འཁོར་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་བང་མཛོད་ནས་འབྲུ་རིགས་བཏོན་ཏེ་ཉམ་ཐག་རྣམས་ལ་ཆོས་སྦྱིན་མཛད་པའི་ཉམ་ཐག་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲས་ལ་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྙིང་ཁར་སྦྱར་ཏེ་”ཁྱེད་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་ང་ཚོ་ལྟོག་ཤི་ཐེབས་གྲབ་སྐབས་ཚེ་སྲོག་ལས་སྐྱོབ་སོང་”ཞེས་མིག་ཆུ་འཁོར་བཞིན་རྒྱལ་སྲས་ལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཡབ་རྒྱལ་པོས་བང་མཛོད་ནས་འབྲུ་རིགས་གསུམ་ཆ་གཅིག་ལས་སྦྱིན་གཏོང་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་བཀའ་མ་ཐོག །གསུམ་ཆ་གཅིག་སྦྱིན་གཏོང་ཟིན་ཡང་ད་དུང་ཉམ་ཐག་མ་རྫོགས་པས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་ད་ནི་ཡབ་རྒྱལ་པོས་བཀའ་བཀྱོན་ག་ཚད་གནང་ན་གནང་སྙམ་སྟེ་བང་མཛོད་ཀྱི་འབྲུ་རིགས་ཚང་མ་སྦྱིན་གཏོང་མཛད། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་སྦྱིན་གཏོང་མཛད་ནས་བང་མཛོད་སྟོངས་པ་བཟོས་སོང་ཞེས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཞུ་མཁན་བྱུང་བ་དང་། ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཁོང་ཁྲོ་ཚད་མེད་བཞེས་ཏེ་བཞུགས་ནས་བཞེངས་ཏེ་འབྲུ་མཛོད་གཟིགས་ཞིབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕེབས། བང་མཛོད་སྟོངས་པ་གྱུར་བ་གཟིགས་རྗེས་རྒྱལ་པོས་སྲས་ལ་”ད་ནི་པདྨའི་ལུང་པར་རྒྱུ་ནོར་མེདཔའི་སྤྲང་ལ་གྱུར་ཟིན་ན། རྒྱལ་སྲས་ཁྱོད་”མིག་གི་མཐོང་སར་མེད་པ་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་ན་ཕྱིན་ད་ནས་བཟུང་སྟེ་ངའི་མིག་གི་མཐོང་སར་་མེད་པར་རྒྱུག་”ཅེས་བརྗོད་དེ་རྒྱལ་ཁང་ལོག་ཕེབས། དེ་ནས་ཡུམ་དང་བློན་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོར་རྒྱལ་སྲས་དོན་འགྲུབ་ཕྱི་རོལ་ཕེབས་མི་དགོས་པའི་ཞུ་བ་ནན་ཏན་ཕུལ་ཡང་རྒྱལ་པོས་སྨྲ་བ་ལན་གཅིག་ཅེས་བརྗོད་དེ་གསན་འཇོག་མ་གནང་བ་རེད།
རྒྱལ་སྲས་དོན་འགྲུབ་ཡུམ་གྱི་མདུན་དུ་ཕྱིན་ནས་དྲིན་ཅན་”ཨ་མ་ལགས་ངས་ཁྱེད་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་དྲིན་ལས་མཇལ་ཐོབ་མ་སོང་བའི་དགོངས་འགལ་མེད་པར་མཛོད་”ཅེས་བརྗོད་དེ་ཡུམ་ལ་དབུ་ཐོད་གཏུགས་ཙམ་བྱས་ཏེ་ཤར་གྱི་ཐོག་ལ་ཐོན་ཕྱིན། བློན་པོ་ཉི་ལྡན་མཉམ་དུ་འགྲོ་གྲབས་སྐབས་རྒྱས་སྲས་ཀྱིས་”བློན་པོ་ཉི་མ་ལགས། ཁྱོད་ང་མཉམ་དུ་ཡོང་མི་དགོས། དེ་ལས་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་རོགས་ཕན་གང་ཐུབ་གནང་རོགས་བྱོས་”ཞེས་ནན་བརྗོད་་ཀྱི་རེ་སྐུལ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་སྲས་གཅིག་པུ་རི་བོ་དུ་མ་བརྒལ་ཏེ་ཕྱིན། མཐར་ལུང་པ་བཀོད་ལེགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་ལ་འབྱོར། དེར་རྒྱལ་པོ་དྷ་རམ་ཟེར་བའི་ཆོས་དད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡོད།
དེར་སྲས་མོ་ལས་བུ་མེད་ཅིང་། རྒྱལ་པོས་ཕྱོགས་བཞི་གཟིགས་ཏེ་བྱ་ར་བྱེདབཞིན་པའི་སྐབས་ཕར་གེ་རི་ཁུག་ནས་མི་ཞིག་དལ་གྱིས་འོང་བ་མཐོང་སྟེ་བློན་པོ་ལ་མི་དེ་སུ་རེད་འདུག་ལྟོས་ཤོག་ཅེས་བཀའ་བཏང་། བློན་པོ་རིག་མགར་ལམ་སང་གུས་ཞབས་འགའ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁང་ཐོད་ནས་འབབ་སྟེ་སྒོ་ཕྱེས་ཏེ་ཕར་ཙམ་ཕྱིན། གཞོན་ནུ་དེ་ཐང་ཆད་ནས་ས་ཁུག་ལ་ཉལ་མ་གཙུག་ཏུ་བསྡད།གཞོན་ནུ་ཉེ་འགྲམ་ལ་བློན་པོ་ཕྱིན་ནས་ཁྱོད་ག་ནས་འོང་བ་ཡིན་ནམ། ས་ཆ་ག་ལ་འགྲོ་རྩིས་ཡོད་དམ་སོགས་འདྲི་རྩད་གནང་བས། གཞོན་ནུ་དེས་རྔུལ་ནག་ཕྱི་ཙམ་བྱས་ཏེ་ང་ནི་ས་མཐའི་སྤྲང་འཁྱམ་ཞིག་ཡིན་པས། རྒྱབ་ལ་གོན་རྒྱུ་དང་། ཁ་ལ་ཟ་རྒྱུ་བཟས་ག་ནས་རག་ན་དེར་ང་ཡི་ལུང་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད།
དོན་འགྲུབ་ནི་ཉིན་གྲངས་འགའ་ཤས་ལ་ལུང་བརྒལ་ཏེ་རྐང་ཐང་ལ་འོང་བས་ངོ་གདོང་སེར་ཁ་དང་ནག་པོ་ཆགས་ཤིང་། གྱོན་ཆས་ལ་ཁའི་དར་ལྕོག་ལྟར་གྱུར་ཡོད་པས། བློན་པོ་དེ་རང་བཞིན་མེད་པའི་གཞོན་ནུ་དེར་སྙིང་རྗེ་ཚད་མེད་སྐྱེས་ནས་རྒྱལ་ཁང་ལ་ཁྲིད་ནས་ཁ་ལག་སོགས་སྤྲད། དེནས་བློན་པོ་རིག་མགར་གྱིས་ལམ་སང་གཞོན་ནུ་ཁྲིད་ནས་རྒྱལ་པོ་དྷ་རམ་གྱི་མདུན་དུ་བཅར། རྒྱལ་པོ་དྷ་རམ་གྱིས་གཞོན་ནུ་ཞིབ་བར་གཟིགས་ཏེ་ཁྱེད་ལུང་པ་ག་ནས་ཡིན་ནམ། ཕ་མའི་མཚན་ལ་གང་ཟེར་བ་སོགས་དྲིས། གཞོན་ནུས་ངའི་ཕ་མ་སུ་ཡིན་མི་ཤེས། ང་ལ་བྱམས་པོ་སུས་གནང་བ་དང་། བཟས་གོས་སུས་གནང་བ་ཡིན་ན་དེར་ཕ་མ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་པས། མི་ཚོས་ང་ལ་གཞོན་ནུ་དོན་འགྲུབ་ཅེས་བཤད། རྒྱལ་པོས་བུ་ཆུང་འདི་ཧ་ཅང་རིག་པ་གྲུང་ཞིང་། བློ་གྲོས་ལྡན་པ་ཞིག་རེད་འདུག་དགོངས་ཏེ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་ང་ཚོ་ལུང་པར་སྡོད་ཅེས་ལབ།
གཞོན་ནུ་དོན་འགྲུབ་ཀྱིས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་གནང་ཞེས་ཞུས་ཞིང་། དུས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལུང་པ་དེར་བསྡད་དེ་རྒྱལ་བློན་གྱི་བཀའ་གང་གནང་བ་རྣམས་རྡོར་རི་མོ་བྲིས་པ་ལྟར་ལས་དོན་གནང་གི་ཡོད་པས། རྒྱལ་འབངས་ཀུན་གྱིས་གཞོན་ནུ་དོན་འགྲུབ་ལ་བློ་སེམས་མགུལ་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིད་སྨོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་གཟའ་སྐར་འཕྲོད་སྦྱོར་བཟང་བའི་ཉིན་གཅིག་ལ་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ལྷ་མཛེས་དང་གཞོན་ནུ་དོན་འགྲུབ་གཉིས་གཉེན་སྟོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཀུན་ལབསྒྲགས་ཏེ་གཉེན་སྟོན་གྲ་རྒྱས་པ་ཞིག་བཏང་བ་རེད། (སྒྲུང་རྫོགས་མེད།)
ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན་ནམ་ཆབ་ངོམས་ཨ་ཚོགས་ཀྱིས། 2016/2/13


text:
ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་པེ་ཅིང་ནས་ཟླ་12ཚེས་10ཉིན་གློག་འཕྲིན་འབྱོར་གསལ། ཞིང་ཆེན་དང་པུའུ་རིམ་པའི་ལས་བྱེད་པས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་དུས་ཐེངས་དང་པོའི་བགྲོ་གླེང་འཛིན་གྲྭ་ཚེས་10ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོ་ཀྲུང་དབྱང་ཏང་གི་སློབ་གྲྭར་སློབ་མཇུག་འགྲིལ་བ་རེད།
ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཆོག་མཆན་གནང་བ་བརྒྱུད། 2017ལོའི་ཟླ་12པའི་ཟླ་སྟོད་ནས་2018ལོའི་ཟླ་4པའི་ཟླ་མཇུག་བར་ཀྲུང་དབྱང་ཏང་གི་སློབ་གྲྭར་ཞིང་ཆེན་དང་པུའུ་རིམ་པའི་ལས་བྱེད་པས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་བགྲོ་གླེང་འཛིན་གྲྭ་དུས་ཐེངས་7གཉེར་རྒྱུ་དང་དུས་ཐེངས་རེར་སློབ་ཚན་ཉིན་5འཚོག་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད། དུས་ཐེངས་དང་པོའི་བགྲོ་གླེང་འཛིན་གྲྭ་སློབ་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་། ཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་ཆབ་སྲིད་ཅུས་ཀྱི་ཨུ་ཡོན་ལིའུ་ཧེ་དང་། དབྱང་ཞའོ་ཏུའུ། ཁྲེང་ཤིས། ཧོང་ཁུན་མིང་བཅས་ཀྱིས《ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་བསྐྲུན་པའི་རྒྱལ་ཁ་ཕུ་ཐག་གཅོད་དེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱང་སྐྱོད་ཀྱི་ལམ་བུ་གསར་པ་འགོ་འཛུགས་དགོས》དང་། 《བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་ངང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཏང་ནན་པོས་སྐྱོང་སྟེ་རུལ་རྒོལ་འཐབ་རྩོད་ལ་རྣམ་གནོན་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱལ་ཁ་ལེན་དགོས》 《དུས་རབས་གསར་པའི་ཏང་འཛུགས་སྐྱོང་དང་རྩ་འཛུགས་ལས་ཀའི་སྐོར་གྱི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་བཀོད་སྒྲིག་གསར་པ་དང་བླང་བྱ་གསར་པ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་དགོས》 《ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པས་ཏང་ཡོངས་ལ་དྲག་ཆས་སྤྲོས་དགོས》ཞེས་པའི་ཆེད་དོན་ཟུར་ཁྲིད་སྙན་སྒྲོན་གནང་བ་རེད།
བགྲོ་གླེང་འཛིན་གྲྭར་ཞུགས་མཁན་སློབ་མ་ཡོངས་ཀྱིས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་ནན་ཏན་བྱས་པ་དང་ཀྲུང་དབྱང་འགོ་ཁྲིད་བློ་མཐུན་གྱི་སྙན་སྒྲོན་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་ས་ཁུལ་དེ་ག་དང་། སྡེ་ཚན་དེ་ག ཚན་པ་དེ་དག་བཅས་ཀྱི་ལས་ཀའི་དོན་དངོས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་བགྲོ་གླེང་གཏིང་ཟབ་དང་གང་བསམ་ལྷུག་པོར་གླེང་བས། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་གནས་བབ་དང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོར་གོ་བ་སྔར་ལས་གཏིང་ཟབ་ལེན་པ་དང་དེ་བས་ཕྱོགས་ཡོངས་དང་ཡང་དག་ངང་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་ཤེས་རྟོགས་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་ཐུབ་ཡོད། སློབ་མཇུག་འགྲིལ་བའི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཚོགས་ཆུང་16གི་སློབ་མའི་འཐུས་མིས་ཁག་སོ་སོར་གཏམ་བཤད་སྤེལ་ནས་སློབ་སྦྱོང་གི་ཕན་འབྲས་སྙན་སེང་དང་སྤེལ་རེས་བྱས་པ་རེད།
ཞིང་ཆེན་དང་། རང་སྐྱོང་ལྗོངས། གྲོང་ཁྱེར་བཅས་ཁག་དང་། ཀྲུང་དབྱང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་པུའུ་ཨུད་ཁག མི་དམངས་ཚོགས་པ་ཁག ཀྲུང་དབྱང་གིས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་དངུལ་རྩའི་ཁེ་ལས་དང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་ཁེ་ལས། ཀྲུང་དབྱང་གིས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་མཐོ་སློབ་བཅས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ལས་བྱེད་པ་320དུས་ཐེངས་དང་པོའི་བགྲོ་གླེང་འཛིན་གྲྭར་ཞུགས་ཡོད་པ་རེད།


text:
མིག་སྔར་བོད་ལྗོངས་བརྗོད་གཞིར་བྱས་པའི་དངོས་མཚོན་གློག་བརྙན་ཉིན་བཞིན་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཟེངས་བསྟོད་ཀྱང་ཡང་ཡང་ཐོབ་པ་རེད། བསྡོམས་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་ན། 2015ལོའི་ཟླ་བ་12པའི་བར་དུ་བོད་ལྗོངས་བརྗོད་གཞིར་བྱས་པའི་དངོས་མཚོན་གློག་བརྙན་ཕལ་ཆེར་《འཛམ་གླིང་ཡང་རྩེ་》ཞེས་པ་མི་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་རིགས་དང་། 《བོད་ལྗོངས་》ཞེས་པ་བསྒྱུར་བཅོས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རིགས། 《ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ་》ཞེས་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིགས། 《བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བོད་ལྗོངས་》ཞེས་པ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རིགས་བཅས་རིགས་བཞི་རུ་ཕྱེ་ཡོད་པ་རེད།
བོད་ལྗོངས་བརྗོད་གཞིར་བྱས་པའི་དངོས་མཚོན་གློག་བརྙན་ཆེ་གྲས་ཀྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་ནས་མི་རྣམས་ལ་སྔར་ལས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བོད་ལྗོངས་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་བར་བྱ་ཆེད། མཐོ་སྒང་གནམ་གཤིས་རིག་པ་དང་། ས་གཤིས་ཆགས་ཚུལ་རིག་པ། ཀྲུང་གོའི་དམངས་སྲོལ་འཕེལ་རྒྱས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་ལྟ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དམངས་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་ལ་ལྟ་ཞིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁམས་དང་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཚན་རིག་སློབ་གསོའི་གློག་བརྙན་བརྙན་འཕྲིན་རྒྱུ་ཆ་འདུས་པའི་ཀྲུང་གོའི་དམངས་སྲོལ་དངོས་མཚོན་གློག་བརྙན་ཆེ་གྲས་ཐོག་མ་《བོད་རྩིས་》ཞེས་པ་ད་ལོའི་ཟླ་བ་དགུ་པ་ནས་དངོས་སུ་ཕབ་སྐྲུན་བྱེད་འགོ་རྩོམ་རྒྱུ་རེད།
དངོས་མཚོན་གློག་བརྙན་ཆེ་གྲས་《བོད་རྩིས་》ཞེས་པ་འདི་ལ་ཁྱོན་ལེའུ་9ཡོད་པ་དང་། ལེའུ་རེའི་རིང་ཚད་ལ་སྐར་མ་50ཡོད། གློག་བརྙན་གྱི་གྲུབ་ལུགས་ལ་4+Nཡི་དཔེ་རྣམ་ལྟར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕབ་སྐྲུན་གྱི་ནང་དོན་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་དེང་རབས་ཀྱི་དཔྱིད་འདེབས་དཔྱིད་རྨོད་དང་། གྲོང་གསེབ་གསར་པའི་བཟོ་བཀོད། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་རང་བྱུང་སྣང་ཚུལ། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བ་སོགས་ཡོད་པ་རེད།