text:
ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་དུ་ཡོད་པའི་བྲག་རིས་སྐོར་གྱི་ཐོག་མའི་བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ།
སོག་རུ་ཀརྨ་ཀུན་ཁྱབ།
ནང་དོན་གནད་བསྡུས། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་ནག་ཆུའི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་གནས་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གནས་འདི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཤེལ་ཚྭ་ནས་ཉ་དེའུ་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་རྗེས་ཤུལ་སོགས་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་ཀྱི་རྡོ་ཆས་དང་། གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པའི་དུར་ཤུལ་དང་། མཁར་ཤུལ། བྲག་རིས་སོགས་གནའ་ཤུལ་མང་པོ་རྙེད་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བྲག་རིས་ཡོད་ས་ཁག་སུམ་ཅུ་སོ་བཞི་དང་། བྲག་རིས་མི་འདྲ་བ་ཁག་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་རྙེད་པས། བྲག་རིས་ཀྱི་ཕ་ས་ཞེས་ཐོགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་གལ་ཆེའི་གནས་བབ་ལྡན་པར་སྙམ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ལོ་མང་རིང་ས་གནས་དངོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བཟུང་ཐོག་ད་ཡོད་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་བྲག་རིས་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རིགས། ས་ཆ་དེ་གའི་འབྲོག་པའི་ངག་རྒྱུན་བཅས་ཟུང་འབྲེལ་བཅས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་། ས་ཆའི་གནས་བབ་སོགས་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས་བྱས་པ་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁོངས་ནས་རྙེད་པའི་བྲག་རིས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་དང་། ཁྱབ་ཁོངས། བྲག་རིས་ཀྱིས་གྲངས་འབོར། ད་ལྟའི་རྣམ་པ། བྲག་རིས་ཡོད་སའི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་སོགས་ངོ་སྤྲོད་ཞིབ་ཙམ་བྱས་ཡོད་ལ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་རིགས་ཁོངས་དང་། བྲག་རིས་འབྲི་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ། དུས་རིམ། ནང་དོན་སོགས་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་དང་། གཙོ་བོའི་ནང་དོན་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་ས་ཆ་དེ་གའི་འབྲོག་པ་རྣམས་དང་། བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པས་བྲག་རིས་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་་འཇུག་རིན་ཐང་དང་། སླད་ཕྱིན་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་དང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པར་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་། ངོ་བོ་བཅས་ཀྱི་གསང་བ་མཐིལ་རྟོགས་བྱེད་ཚུལ་དང་། ཚན་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ་གསལ་བོར་རྟོགས་དགོས་པ། བྲག་རིས་ཀྱི་ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གསང་བ་ཡོངས་སུ་དཀྲོལ་རྒྱུའི་ཐད་ལ་རང་ངོས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་སོགས་གླེང་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། བྲག་རིས། བརྐོས་རིས། བྲིས་རིས།
བྲག་རིས་ནི་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་བྱེད་སྒོའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེར་གདོད་མའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་དང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་། ས་ཆ་སོ་སོར་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད་གླིང་ཆེན་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ནུབ་རྒྱུད་དང་། ལྷོ་རྒྱུད་ཁུལ་དུ་གདོད་མའི་བྲག་རིས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། ཨེ་ཤེ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་བོད་ལྗོངས་ལ་མཚོན་ན་བྲག་རིས་རིགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་ལ་བྲག་རིས་གསར་རྙེད་ཀྱི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། གསར་རྙེད་བྲག་རིས་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་བྱང་ཐང་ཁུལ་ལ་ཡིན་པ་རེད། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་བོད་བྱང་ཐང་གི་ལྟེ་བའི་ཁུལ་དུ་གནས་པ་དང་། རྫོང་དེའི་ཁོངས་སུ་བྲག་རིས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་འགའ་ཞིག་དེ་སྔོན་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་ཆེད་མཁས་པས་བཙལ་རྙེད་བྱུང་བ་ཕུད། མང་ཆེ་བ་ཉེ་བའི་ལོའི་ནང་ང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་སྡུད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཞོར་ལ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན།
དང་པོ། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ།
ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་དཀྱིལ་རྒྱུད་ཁུལ་དང་། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་གནས་ཡོད་ཅིང་། གངས་ཏི་སེ་དང་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་བར་གྱི་རི་རྒྱུད་དང་བྱང་ཐང་གི་མཚོ་ཆེན་སེར་ལིང་བསྡུ་མཚོའི་བར་དུ་གནས་ཡོད། ས་ཁམས་ཆགས་གནས་ཤར་ཐིག་87°33′དང་། བྱང་ཐིག་30°10′~32°10′བར་དུ་ཡིན་ཞིང་། ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི2.525ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་མཚོ་དང་མཚེའུ་ཡི་ས་ཆ་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ23%ཟིན་ཡོད་ལ། རྩྭ་ཐང་གི་རྒྱ་ཁྱོན་མུའུ་ཁྲི2400ཟིན་པས་ས་ཆ་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ་40%ཙམ་ཟིན་གྱི་ཡོད་པ་དང་། བྲག་རི་དང་བྱེ་ཐང་གིས་ས་ཆ་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ་37%ཙམ་ཟིན་གྱི་ཡོད། ཆ་སྙོམ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་རྨིས་4700ཟིན་པ་དང་། ལྷོ་ངོས་ས་བབ་མཐོ་ཞིང་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་རྨིས་5900ཙམ་ཟིན་པའི་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ནས་བྱང་ངོས་ཅུང་ཟད་དམའ་བས་སེར་ལིང་བསྡུ་མཚོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་རྨིས་4530ཙམ་ཟིན་པའི་བར་རིམ་བཞིན་ལྷོ་ནས་བྱང་དུ་དམའ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་ལ། ས་ཆ་ཧྲིལ་པོ་རི་མ་ཐང་དང་། ཐང་ཆེན། རི་ཚོགས། མཚོ་དང་མཚེའུ་བཅས་ལས་གྲུབ་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནག་ཚང་སྡེ་བ་ཟེར་ཞིང་། བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་གཞུང་སྡེའི་གྲས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1959ལོར་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་ནག་ཚང་སྡེ་བའི་སྟེང་དུ་གཞིས་རྩེ་རྟ་ནག་རིན་རྩེ་གཞིས་ཁོངས་གཡག་པ་བྱང་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་དང་། མཐོང་སྨོན་དགེ་འཕེལ་གཞིས་ཁོངས་རྡོལ་བ་ཤར་མའི་ཆ་ཤས་འགའ་ཞིག་མཉམ་དུ་བསྡུས་ནས་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང་། སྐབས་དེར་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་19.8ཟིན་གྱི་ཡོད། རྫོང་ཡོངས་སུ་མི་འབོར་ཁྲི་2ཙམ་ཡོད་པ་དང་། འབྲོག་ལས་རྐྱང་པ་གཉེར་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན།
ལྷོ་ངོས་གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བཞད་མཐོང་སྨོན་རྫོང་དང་རྣམ་གླིང་རྫོང་དང་འདབས་འབྲེལ་ཡིན་ལ། ནུབ་ངོས་ནག་ཆུའི་ཉི་མ་རྫོང་དང་འབྲེལ་ཞིང་བྱང་ངོས་ནག་ཆུའི་མཚོ་གཉིས་རྫོང་། ཤར་ངོས་ནག་ཆུའི་དཔལ་མགོན་རྫོང་དང་འདབས་འབྲེལ་ཡིན།
སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ལོར་བྱང་ས་རྒྱབ་སྟོང་ཁུལ་གསར་སྤེལ་བྱེད་སྐབས་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་ཉི་མ་ཆུས་ཁོངས་ཀྱི་ཤང་ལྔ་དང་། ཤེལ་ཚྭ་ཆུས་ཀྱི་དཀར་ཚོ་ཤང་། དཔལ་མགོན་རྫོང་གི་སེ་བ་ཆུས་བཅས་གཅིག་བསྡུས་བྱས་ནས་མཚེའུ་གཉིས་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་བཙུགས་པར་རྗེས་སུ་མཚེའུ་གཉིས་རྫོང་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ལོར་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་འོམ་བུ་དང་། རྒྱ་རྒོད། དཔོན་སྟོད། སྐྱེར་བ། གྲོ་བ་ཆུས་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་འོམ་བུ་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཉི་མ་རྫོང་ཡིན།
ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ནས་མིའི་རིགས་གནས་བཅས་པའི་དཔང་རྟགས་སུ་གྱུར་བའི་རྡོ་ཆས་གསར་རྙིང་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་ཡི་ཡོ་ཆས་མང་པོ་རྙེད་མྱོང་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ནང་གསལ་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཀྱི་ཡོད་ལ། ཞང་ཞུང་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་ཤུལ་མི་ཉུང་བ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། ས་སྐྱ་བའི་དུས་རབས་ནས་བཟུང་ལ་སྟོད་བྱང་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། དགའ་ལྡན་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་རྗེས་སོག་པོ་དགའ་ལྡན་ཚེ་དབང་དང་། ཕོ་ལྷ་བས་སྒེར་སྐྱོང་བྱ་མྱོང་བ། གོར་ཁས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་གཞུང་ཁོངས་ཁྲལ་པ་མི་སེར་དུ་གྱུར་པ་བཅས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་མྱོང་ཡོད།
གཉིས་པ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནས་ཚུལ།
གཅིག བྲག་རིས་ཀྱི་ས་ཆའི་ཁྱབ་ཁོངས།
ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་ང་ཚོས་ས་གནས་དངོས་ལ་འཚོལ་ཞིབ་དང་ཐོ་འགོད་ཐེངས་མང་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁོངས་ནས་བྲག་རིས་ཧ་ཅང་མང་པོ་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་ཅིང་། དེ་དག་ལས་བྲག་སྒམ་བྲག་སྣའི་བྲག་རིས་ཕུད་གཞན་དག་ཚང་མ་བྲིས་རིས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཡོད། བྲག་རིས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཤེལ་ཚྭའི་ཤར་རྒྱུད་དང་བྱང་ངོས་ཀྱི་མ་ཡོ་ཤང་དང་། གཞུང་སྨད་གྲོང་རྡལ། སྨད་པ་ཤང་བཅས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མང་བ་ཡོད་ཅིང་། ཤང་དེ་དག་གི་ཁོངས་སུ་ཧ་ལམ་རྫོང་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ་95ཡན་ཟིན་གྱི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་མ་ཡོ་ཤང་གི་ཤར་རྒྱུད་དང་གཞུང་སྨད་གྲོང་རྡལ་གྱི་བྱང་ནུབ་ཁུལ་ཏེ་མཚོ་སྔོན་མོ་དང་མཚོ་སྔོན་མོའི་འདབས་འབྲེལ་གྱི་མཚོ་མོ་དག་གི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བྲག་རི་དག་ནི་རྫོང་དེའི་བྲག་རིས་ཡོད་པའི་ས་ཆའི་ལྟེ་བར་གྱུར་ཡོད།
དེ་ཡང་མདོར་བསྡུས་ནས་བཤད་ན་ད་བར་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་རྣམས་ཁྱབ་ཁོངས་ཁག་ཆེ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ནི་གཞུང་སྨད་དང་མ་ཡོ་ཤང་གཉིས་ལྟེ་བར་བྱས་ཤིང་། དེ་ཡང་མཚོ་སྔོན་མོའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་བྲག་རི་རྣམས་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་སྨད་པ་ཤང་ལྟེ་བར་བྱས་ཤིང་དམུ་ཁྱུ་མཚོའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་བྲག་རི་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཡོད།
གཤམ་ལ་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་དེ་དག་ཞིབ་ཕྲ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རེར་དམིགས་ནས་ད་བར་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁུལ་དུ་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་རྣམས་རེའུ་མིག་གི་ལམ་ནས་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུར།
ད་བར་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་ཀྱི་རེའུ་མིག
དེ་ལྟར་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ནི་བྱང་ཐང་ཁུལ་གྱི་རྫོང་ཁག་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེས་ཆུང་བའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་མོད། ད་བར་བཙལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་ནི་བྱང་ཐང་ཡོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་40%ཙམ་ཟིན་གྱི་ཡོད།
འབྲོག་མི་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་ཆ་ལྟར་ན། མཚོ་སྔོན་མོའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་མཁོ་དོ་འགུག་སོགས་ལ་བྲག་རིས་མེད་པའི་བྲག་ཕུག་ཧ་ལམ་མེད་ཚུལ་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་ལ། གསེར་དོ་འགངས་ཆེན་དང་། བྱ་རྒོད་མཚོའི་དཀྱིལ་གླིང་སོགས་ལ་དེ་སྔོན་རྫོང་འབྲོག་ལས་ཅུད་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་སྐབས་བྲག་རིས་མང་པོ་ཡོད་ཚུལ་ཤོད་རྒྱུ་འདུག་ཀྱང་མཚོ་དཀྱིལ་གྱི་གླིང་ཕྲན་ཡིན་སྟབས། ད་དུང་ཞིབ་ཕྲའི་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པར་འགྲོ་ཐུབ་མེད།
གཉིས། བྲག་རིས་གནས་ཡུལ་གྱི་ས་ཆའི་ཁྱད་ཆོས།
བྲག་རིས་ཡོད་ས་རྣམས་ཕལ་མོ་ཆེ་ལུང་པའི་ཉིན་ངོས་དང་རིའི་ཉིན་ལྡེབས་ཀྱི་རི་མ་མགུལ་མཚམས་ཀྱི་བྲག་ཕུག་དང་། བྲག་སྣ། བྲག་གི་སྣ་ལུང་། རྡོ་བ་སོགས་ཀྱི་ལྡེབས་སུ་ཡོད་ཅིང་། སྲིབ་རི་དང་། ལུང་པའི་སྲིབ། རི་རྩེ་སོགས་ཀྱི་བྲག་རི་དང་བྲག་ཕུག་གི་ནང་ལ་རི་མོ་བྱས་པ་སྤྱིར་ན་མཐོང་རྒྱུ་མེད། བྲག་རིས་ཡོད་སའི་མདུན་ངོས་སུ་རྒྱུག་ཆུ་ཆེ་ཆུང་ཅི་རིགས་སམ། མཚོ་དང་མཚེའུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། ཆུ་གཞུང་གི་གཡས་གཡོན་ལ་ན་ག་དང་ནེའུ་གསིང་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་བྱས་པ་མང་། བྲག་ཕུག་ནང་གི་བྲག་རིས་ཕལ་མོ་ཆེ་བྲག་ཕུག་གི་སྒོ་འཛུལ་མ་ཐག་དང་། ཡང་ན་བྲག་ཕུག་གི་རྐེད་པ་ཙམ་ལ་ཡོད་པ་ལས། བྲག་ཕུག་གི་སྦུག་དང་། བྲག་ཕུག་གི་ཕྱི་ངོས་ལ་བྲག་རིས་བྲིས་པ་ཅུང་ཉུང་ཞིང་། བྲག་རིས་མང་ཆེ་བ་མིའི་གཟུགས་ཚད་ཀྱིས་ལས་སླ་བོར་སྙོབ་པའི་བྲག་ལྡེབས་ཏེ། སྤྱིར་ན་ས་ངོས་ནས་རྨིས་གཅིག་གི་གཡས་གཡོན་སར་བྲིས་པ་མང་། བྲག་རིས་ཡོད་པའི་བྲག་ཕུག་མང་ཆེ་བ་སྒོ་ལ་རྩིག་པ་བརྒྱབ་པའི་ཤུལ་རྗེས་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། བྲག་ཕུག་གཅིག་ལ་བྲག་རིས་ཡོད་ཚེ་བྲག་ཕུག་དེའི་རི་རྒྱུད་དང་། ཉེ་འཁོར་གྱི་བྲག་ཕུག་དག་ལ་ཡང་བྲག་རིས་མང་ཉུང་ཅི་རིགས་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད།
བྲག་རིས་ཡོད་སའི་བྲག་ཕུག་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་ཕུག་ཡིན་པའི་ཤོད་སྲོལ་དང་། བྲག་ཕུག་ཡོད་སའི་རི་དེར་གནས་རི་ཡིན་པའི་ཤོད་སྲོལ་ཡོད་པའམ། བྲག་ཕུག་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་སར་སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གནའ་ཤུལ་དང་། དགོན་པ་ཡོད་པ་ཅུང་མང་བ་དཔེར་ན། སྟག་ལུང་བྲག་ཕུག་ནི་བོན་གྱི་གྲུབ་ཐོབ་ཁྲོ་ཚང་འབྲུག་ལྷའི་སྒྲུབ་གནས་ཡིན་པ་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་ལས་གསལ་བོར་འཁོད་ཡོད་པ་དང་། སྨད་པའི་གནས་སྣ་བྲག་ཕུག་ནི་ཤོད་སྲོལ་ལ་གནས་རི་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་རབས་དང་། རང་བྱོན་སྣ་ཚོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཤོད་རྒྱུན་ལྡན་པ། ལྕགས་སྒོ་བྲག་ལུང་སོགས་ནི་ད་ལྟའི་གཟིམ་ཕུག་དགོན་གྱི་ཐག་མི་རིང་བའི་སར་ཡོད་ཅིང་། བྲག་རིས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་རྩིག་ཤུལ་དང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་ཤུལ་སོགས་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་མང་དུ་ཡོད་པ། དམར་ཐེག་བྲག་ཕུག་སོགས་ནི་དོམ་ར་དགོན་པའི་ཐག་ཉེར་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ལགས།
གསུམ་པ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས།
གཅིག བྲག་རིས་ཀྱི་རིགས་ཁོངས་འདུས་ཆེ་བ།
སྤྱིར་བྲག་རིས་ཀྱི་རིགས་དབྱེ་སྟངས་ཐད། བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་བཞེད་ཚུལ་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་དཔེར་ན། "བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་བཟོ་ཐབས་མི་འདྲ་བ་ཁག་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཆོག་པ་ལས་དང་པོ་རྡུང་གཙབས་ཀྱི་ཐབས་དང་། གཉིས་པ་བརྐོས་དཀོལ་གྱི་ཐབས། གསུམ་པ་བྱུག་བྲིས་ཀྱི་ཐབས་བཅས་གསུམ་ཡིན" [③ཞེས་དང་། བྲག་རིས་ལ་Aརིགས་དང་། Bརིགས། C རིགས། D རིགས་བཅས་རིགས་བཞི་[④]རུ་ཕྱེ་ཡོད་པ་ལས། Aརིགས་དང་། Bརིགས། C རིགས་བཅས་ཁག་གསུམ་ནི་བརྐོས་རིས(凿刻)ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། D རིགས་ནི་བྲིས་རིས(涂绘)ཡིན་ལུགས་བསྟན་པ་སོགས་ཡོད་མོད། དེ་ཡང་གོང་གི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟངས་མདོར་བསྡུས་ན་བརྐོས་རིས(凿刻)་དང་བྲིས་རིས(涂绘)ཞེས་དབྱེ་བ་ཆེ་བ་ཁག་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། བརྐོས་རིས་ལ་ཡང་རྡོ་སོགས་ཀྱིས་རྡུང་གཙབས་བྱས་ནས་བྲིས་པའི་རྣམ་པ་དང་། འབུར་མའི་རྣམ་པ། འ་མ་སྟེ་ཤུར་བྲིས་རྐྱང་པའི་རྣམ་པ་བཅས་ཡིན་ལ། བྲིས་རིས་ལ་བྱུག་རིས་དང་སྐྱ་རིས་ཞེས་ཁག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་བྱུག་པའི་རྣམ་པ་སྟེ་གཟུགས་བརྙན་གང་དེ་ཡོངས་སུ་མངོན་པ་དང་། སྐྱ་རིས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟེ་འབྲི་བྱའི་གཟུགས་བརྙན་གང་དེ་སྨྱུག་རིས་ཁོ་ནས་མངོན་པར་བྱས་པ་གཉིས་ཡོད། མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་བརྐོས་རིས་དང་བྲིས་རིས་གཉིས་ཀ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་མོད། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ད་བར་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་བྲག་སྒམ་བྲག་སྣའི་བྲག་རིས་ཕུད། གཞན་དག་ཚང་མ་བྲིས་རིས་ཡིན་པ་དང་། བྲིས་རིས་ཁྲོད་དུ་བྱུག་པའི་རྣམ་པ་དང་སྐྱ་རིས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་མོད། བྱུག་རིས་ལ་སྦར་ཟེ་བྲག་ཕུག་གོང་འོག་ནང་དང་། རྡོ་རང་བྱང་མ། བྲག་ལུང་དཀར་མོ་བཅས་ཀྱི་འབྲོང་དང་། ཤོག་དཀར་བྲག་ཕུག་གི་ཤ་བ་གཅིག སྒོ་གྲུ་བཞིའི་བྲག་ཕུག་གི་མིའི་གཟུགས་བཅས་བྱུག་པའི་རྣམ་པའི་བྲིས་རིས་ཡིན་པ་ཕུད། དེ་མིན་གྱི་བྲག་རིས་ཕལ་མོ་ཆེ་བྲིས་པའི་རྣམ་པའི་སྐྱ་རིས་ཡིན་པ་རེད།
བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བྲིས་རིས་ནི་བྱང་ཐང་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཆེས་མཐོང་མང་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པས"བྱང་ཐང་ཁུལ་ནས་ད་བར་བྲག་རིས་ཁག་བཅུ་དྲུག་རྙེད་པ་ལས། བྲག་རིས་གསུམ་ཕུད་པའི་ཚང་མ་Dརིགས"[⑤] ཏེ་བྲིས་རིས་ཡིན་པ་རེད། བྲིས་རིས་ཡོད་སའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་མཚོ་དང་མཚེའུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། "བྲིས་རིས་ཡོད་སའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནའ་བོའི་བོན་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་རྗེས་ཤུལ་ལམ། རྡོ་སྤུངས། རྩིག་ཤུལ། རྡོ་རིང་བཅས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་ཡོད" [⑥]པ་རེད།
གཉིས། བྲག་རིས་འབྲི་བྱེད་ཀྱི་ཚོན་རྒྱུ་སྣེ་རིགས་མང་བ།
ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་དེ་དག་འབྲི་བྱེད་ཀྱི་ཚོན་རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་ཆ་དམར་པོ་ཞིག་གཙོ་བོར་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། རྒྱུ་ཆ་སེར་པོ་དང་། ནག་པོ། དཀར་པོ་བཅས་ཀྱིས་བྲིས་པ་ཉུང་ཤས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་ཆ་དམར་པོ་དེ་ལ་ཡང་ཚོས་མདོག་དམར་སྐྱ་དང་། དམར་སྨུག ལི་ཁྲི། དམར་ཆེན་སོགས་ཚོས་གཞི་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང་། མང་ཆེ་བ་ཚོས་མདོག་དམར་ཆེན་ཡིན་པ་རེད། རྒྱུ་ཆ་དེ་རིགས་ལ་བྲག་རིས་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མང་པོས་ཐད་ཀར་མཚལ་གྱིས་བྲིས་པ་དང་། བཙག་གིས་བྲིས་པ་ཞེས་གཏེར་དངོས་རིགས་ཀྱི་མཚལ་དང་། བཙག་ཡིན་པར་འདོད་མཁན་མང་ཙམ་ཡོད་མོད། དངོས་སུ་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་དབྱེ་འབྱེད་ཞིབ་ཕྲ་བྱེད་མྱོང་མེད་སྟབས། རྒྱུ་ཆ་གང་ཡིན་ད་དུང་ལྐོགས་གྱུར་དུ་ལུས་ཡོད་ལ། བྲག་ཕུག་གི་ནང་ངོས་སུ་བྲིས་པའི་རི་མོ་དེ་དག་བརླན་ཕོག་རྗེས་ལག་པས་ཕྱིས་ཀྱང་དག་རྒྱུ་ཡོད་འདུག་ཅིང་། དེ་དག་ནི་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་ལག་པས་བྲིས་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་སྣང་འབྱིན་ལ། བྲག་ཕུག་ཕྱི་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་བྲག་རིས་དེ་དག་ཅུང་ཟད་རབ་རིབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པ་ལ་ཉི་ལྷགས་ཆར་གསུམ་གྱིས་མི་དག་ཅིང་། ཐ་ན་འགའ་རེ་བྲག་སྟེང་གི་ཆུ་ཐུར་དུ་བཤལ་བའི་བྲག་ལྡེབས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཆུ་དྲེག་དང་རི་མོ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་ཅིང་། བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་བྲག་ལས་རང་གྲུབ་དུ་དོད་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་སྣང་འབྱིན་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་བྲག་ཕུག་གི་ཕྱི་ངོས་དང་། བྲག་ལྡེབས་སོགས་ལ་བྲིས་ཤིང་། ཉི་ལྷགས་ཆར་གསུམ་གྱིས་མི་དག་པའི་བྲག་རིས་དེ་དག་ནི་ཚོས་གཞི་དམར་པོ་ཁོ་ན་ལས་ཚོས་མདོག་གཞན་གྱིས་བྲིས་པ་ད་བར་འཚོལ་རྙེད་ཐུབ་པའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་རེད།
གསུམ། བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡིན་པ་སྟེ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྡན་པའི་གཡུང་དྲུང་དང་། རྡོ་རྗེ། ཐོ་བརྩེགས། སྔགས་ཡིག་སོགས་ཡོད་པ་དང་། གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དད་མོས། གོམས་སྲོལ་སོགས་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་དབུ་ཞྭ་དང་། ནོར་བུ་མེ་འབར། པ་ཏྲ། ཉི་ཟླ་སོགས་ཡོད་པ། སྲོག་ཆགས་རིགས་མི་དང་། ནོར་གནག ཤ་བ། གཙོད། དགོ་བ། ཁྱི་སོགས་མང་དུ་ཡོད། དེ་མིན་ཡི་གེའི་རིགས་དང་། ཚེགས་ཐིག་སོགས་ཡོད་ལ། མཚོན་དོན་གང་ཡིན་མི་ཤེས་པའི་རི་མོའི་རིགས་མང་དུ་ཡོད། དེའི་ནང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་ཞྭ་མོའི་མཚོན་དོན་རི་མོ་དང་། ནོར་བུ་མེ་འབར་སོགས་ནི་བྲག་རིས་གཞན་གྱི་ཁྲོད་དུ་མཐོང་དཀོན་པའམ། ཐ་ན་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་མ་གཏོགས་མེད་པའི་རི་མོ་ཡིན། མིའི་གཟུགས་རིས་དེ་དག་ཀྱང་གཟུགས་རིས་ཆེ་ཞིང་། ལུས་ཀྱི་རྒྱན་གོས་དང་། ལག་གི་ཕྱག་ཆ། བཞིན་གྱི་ཉམས་འགྱུར་སོགས་ཅུང་གསལ་པོར་བྲིས་པ་ནི་བྲག་རིས་གཞན་དུ་མཐོང་རྒྱུ་དཀོན་པ་ཞིག་རེད།
བཞི། བྲག་རིས་ཀྱི་དུས་རབས།
སྤྱིར་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོའི་སྟེང་གི་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ་ལ། རྡོ་ཆས་དུས་དཀྱིལ་(中石器时代)དུས་སྐབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྟེ། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་བཞི་སྟོང་གོང་ངམ། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བརྐོས་རིས་དེ་དག་ལི་ཆས་དུས་སྐབས(青铜器时代)ཏེ་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༡༨༠༠ནས་ལོ་༥༠༠བར་(约公元前1800-前500年)ཙམ་ལ་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། བྲག་རིས་ཡོད་ས་དང་། གནའ་བོའི་རྒྱ་མཚོའི་མཚོ་ཁའི་མཐོ་དམན་གྱི་མཚམས་ཐིག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གཙོ་བོར་འཛིན་དགོས་པར་བསྟན་ཡོད་ལ། "བོད་ཀྱི་ནུབ་རྒྱུད་བྲག་རིས་ཁྲོད་གནའ་བོའི་བོན་ཆོས་དད་མོས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པའི་རི་མོ་ཡོད་པ་ལས། ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་བོན་ཆོས་ནུབ་རྒྱུད་ས་མཐོར་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༢༠༠༠ནས་༡༠༠༠བར་ཙམ་ལ་བྱུང་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། བོད་ཀྱི་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་བྲག་རིས་རྣམས་ཀྱང་དུས་སྐབས་དེར་བྱུང་བར་ངེས" [⑦]ལ། "བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་ལ་གནའ་རྫས་དུས་རིམ་ནི་སྔ་བར་ད་ལྟའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་༣༠༠༠གཡས་གཡོན་དང་། ཕྱི་བར་ད་ལྟའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་༡༠༠༠གི་བར་ཙམ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟའི་གོང་གི་ལོ་༣༠༠༠ནས་ལོ་ངོ་༡༠༠༠བར་གྱི་ལོ་༢༠༠༠ནི་བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་གསར་འབྲི་བྱེད་པའི་རྒྱུན་མཐུད་ངང་གནས་ཡོད་ཅིང་། དུས་སྐབས་དེ་ནི་བོད་ལྗོངས་ས་མཐོའི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ལི་ཆས་དུས་རབས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ནས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྗེས་ཀྱི་དུས་སྐབས་བར་ཡིན" [⑧]པ་རེད་ལ། "ས་མཐོའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བྲིས་རིས(涂绘)ནི་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་ཅུད་ཟད་ཕྱིས་པ་ཡིན་པས། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པའི་སྐབས་ཡིན་ལ། ཝིན་སིན་ཐའེ་པའེ་ལའེ་སཱ((温森特·贝莱萨)ཡི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། ཆེས་ཕྱིས་པ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་སྐབས་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད།" [⑨]གོང་གསལ་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཞིབ་འཇུག་འདོད་ཚུལ་དང་། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་ལས། མཚལ་གྱི་གཡུང་དྲུང་བྲིས་པ་གསལ་བས་སྤྱི་ལོ་༨༠༠ནང་སྟེ། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་གི་མིས་བྲག་ལ་རི་མོ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་གསལ་བས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་དེ་དག་ཞིབ་འཇུག་པས་དགོངས་ཚུལ་བསྡུར་བ་བྱས་ཚེ་སྤྱིར་ན་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པམངོན།
དེ་ལྟར་བྱང་ཐང་གི་བྲག་རིས་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་ལ། དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་དང་། བྲག་རིས་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་བར་བསྡུར་བ་དང་། དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཚེ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་དེ་དག་ལ་དུས་རིམ་ཁག་གསུམ་ཙམ་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ།
གཅིག་ནི་གདོད་མའི་དུས་ཏེ་ཡི་གེ་མེད་པའི་དུས་རིམ་ནང་ཡི་གེའི་དོད་དུ་བྲིས་པའི་བརྡ་རྟགས་རང་བཞིན་གྱི་གདོད་མའི་སྒྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་ཡིན་ཞིང་། དཔེར་ན། སྨད་པའི་བྲག་སྒམ་བྲག་རིས་དང་། མ་ཡོའི་རྡོ་རང་ཕུག་པའི་བྲག་རིས་སོགས་ཡིན་པར་འདོད་ལ། གཉིས་ནི་གདོད་མའི་དུས་རིམ་ནས་ཤེས་རིག་ཐོད་བརྒལ་གྱི་དུས་སུ་སྟེ་དཔེར་ན་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་མཚོན་དོན་ལྡན་པའི་རི་མོའི་རིགས་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་དབུ་ཅན་གྱིས་བྲིས་པའི་བོན་གྱི་སྔགས་ཡིག་སོགས་ཡི་གེའི་རིགས་དེ་དག་ཡིན་པར་འདོད། བཞི་པ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་ཚུན་ལ་བྱང་ཐང་ཁུལ་དུ་བན་བོན་མཉམ་འདྲེས་དང་། འགལ་བ་འཐབ་རྩོད་སོགས་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་ནང་དུ་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། དཔེར་ན། སྨད་པ་ཤང་གི་གནས་སྣའི་ཤེལ་དཀར་བྲག་ཕུག་གི་དབུ་མེད་ཡི་གེ་དང་། མ་ཡོའི་ནག་དོང་བྲག་ཕུག་ནང་གི་བན་བོན་གཉིས་ཀའི་གཟུངས་སྔགས་ཡིག་འབྲུ་ལྟ་བུ་ལགས། དེ་བཞིན་བྲག་རིས་ཡོད་ས་གཅིག་ལ་ནང་དོན་མི་འདྲ་བའི་བྲག་རིས་ཁག་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་དུས་རབས་གཅིག་ལ་ཡོངས་རྫོགས་བྲིས་པ་ཞིག་མིན་པར་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་ནང་དུས་རབས་སོ་སོའི་དུས་ཀྱི་མི་རྣམས་ནས་ཁ་སྐོང་ཟམ་མི་ཆད་པ་བྱས་པར་མངོན།
འོན་ཀྱང་། བྲག་རིས་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་ལ་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་བ་རྣམས་ནས་ཀྱང་གཏན་འཁེལ་བའི་དུས་རིམ་དབྱེ་ཐུབ་མེད་པས། ཁོ་བོའི་འདོད་ཚུལ་དེ་དག་ནི་རང་གི་རིག་པས་དཔྱད་པ་ཙམ་ལས་ཚན་རིག་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་བརྟག་པ་ཞིག་མིན་སྟབསདེ་བས་དཔྱད་གཞི་ཁོ་ན་ཙམ་ཡིན།
བཞི་པ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་དབྱེ་ཞིབ།
གཅིག ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས།
ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ནང་གསལ་བ་ལྟར། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་ཆོས་ཐོག་མར་དར་ཁྱབ་བྱུང་བའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བྱང་ཐང་ཁུལ་ནི་གནའ་དུས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་ཞིང་། ས་ཆ་དེར་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པ་ཙམ་ནས་བཟུང་རིམ་བཞིན་བོན་ཆོས་དང་བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་མཉམ་འདྲེས་བྱུང་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་ལ་སླེབས་སྐབས་ས་ཆ་རེ་ཟུང་ཕུད་པའི་མང་ཆེ་བར་བོན་ཆོས་ལ་དད་མོས་བྱེད་སྲོལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཡོད། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ས་ཆ་དེ་དག་གི་བརྒྱུད་དུ་བོན་ཆོས་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་ད་ལྟའི་དུས་སུའང་བོན་ཆོས་ཀྱི་དགོན་པ་དང་རི་ཁྲོད་གསས་མཁར་སོགས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ། བྱང་ཐང་གི་དཀྱིལ་སྙིང་ལྟ་བུར་གནས་པའི་ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས། དེར་བརྟེན་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྡན་པའི་རི་མོ་གཡུང་དྲུང་གཡས་འཁོར་དང་། གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁོར། ཐོ་བརྩེགས། རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ། ཨ་ཡིག་སོགས་ཧ་ཅང་མང་བས། ཕལ་ཆེར་བྲག་རིས་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ་70%ཙམ་ཟིན་གྱི་ཡོད།
༡ གཡུང་དྲུང་།
གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ནི་རྒྱ་ཆེ་ས་བཤད་ན་ཁྱབ་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཀྱི་བརྡ་རྟགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། བརྡ་རྟགས་དེ་ཉིད་དེང་གི་གྷི་རིག་དང་། རྒྱ་གར། རོ་མ་ནི་ཡ། དབྱིན་ཀེ་ལཱན། ཏེན་མག སུ་སི་ལཱན། ནོར་ཝེ། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཀ། ཨའེ་ལན་ཏི། ལི་པི་ཡ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་ཁྲོད་དུ་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་རིག་གནས་ཁྲོད་གཡུང་དྲུང་ནི་ཡི་གེ་ཀྫཾ་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། རྒྱ་གར་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྡ་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་པ་བཅས་གཡུང་དྲུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ད་བར་གཅིག་མཐུན་གྱི་སྡོམ་ཚིག་བཞག་ཐུབ་མེད། "རྫ་ཆས་དང་བྲག་རིས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་སུ་ལོ་ངོ་༧༠༠༠གི་གོང་དུ་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ཡོད་པར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་ཡི་གེ་དབན(万)གྱི་བརྡ་རྟགས་ཀྲུང་གོའི་ས་ཆ་གཞན་དག་རྣམས་སུ་བྱུང་བ་ཀུན་ལས་སྔ་བ་ཡིན" [⑩]ཞིང་། མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཆེས་མང་ཤོས་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ཡིན་པས། གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ནི་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་་ས་ཆའི་བྲག་རིས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་་ཀྱི་དཀྱིལ་རྒྱུད་དུ་གྱུར་བའི་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་བྲག་རིས་ཡོད་ས་ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་མེད་པ་སྤྱིར་ན་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པས། གཡུང་དྲུང་རི་མོ་ནི་དམིགས་བསལ་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁུལ་གྱི་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་རྣམས་མང་ཆེ་བ་བྲིས་རིས(涂绘)ཤ་སྟག་ཡིན་པ་དང་། འབྲི་བྱེད་ཀྱི་ཚོས་གཞི་དམར་པོ་དང་། སེར་པོ། དཀར་པོ་བཅས་རིགས་གསུམ་ཡིན་པ་ལས་དམར་པོས་བྲིས་པ་ཆེས་མང་ཤོས་སུ་གྱུར་ཡོད་ལ། བྲག་རིས་དེ་དག་སྡོམ་རྩིས་རོབ་ཙམ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཁྱོན་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་གྲངས་149ཙམ་(འགའ་རེར་གཡུང་དྲུང་ཡིན་མིན་དེ་ཙམ་གསལ་པོར་མི་མངོན་པ་རྣམས་བརྩིས་མེད)ཡོད་པ་ལས་གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁོར་གྲངས་129ཙམ་དང་། གཡུང་དྲུང་གཡས་འཁོར་18གཡུང་དྲུང་ལག་འཁྱུད་གྲངས་1བཅས་ཡོད། གཡུང་དྲུང་རི་མོ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་མང་ཆེ་བ་སྨྱུག་རིས་(འ་མ)ཆིག་ཀྱང་ཅན་ཡིན་མོད། གཟིམ་ཕུག་གི་ཆོས་ལུང་བྲག་ཕུག་ཏུ་སྨྱུག་རིས་(འབུར་མ)ཉིས་སྐོར་ཅན་གྱི་གཡུང་དྲུང་རི་མོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ། བྲག་རིས་ཕལ་མོ་ཆེར་མི་དང་སྲོག་ཆགས་སོགས་བྲག་རིས་གཞན་དག་གི་ཁྲོད་དུ་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོ་རྣམས་ཐོར་རེ་བ་བྲིས་པ་མང་རུང་། ཁྲ་འོང་གཡུ་ལུང་བྲག་ཕུག་ཏུ་གཡུང་དྲུང་རྐྱང་པ་གཅིག་ལ་གཅིག་མཐུད་དུ་བྲིས་ཡོད་པ་རེད།
ཞིབ་འཇུག་པ་ཀྲང་ཅན་ལིང་(张建林《日土岩画的初步研究》)གི་དགོངས་ཚུལ་ལྟར་ན། "གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁོར་གྱི་རིགས་ནི་གཡུང་དྲུང་གཡས་འཁོར་ལས་དུས་རབས་སྔ་བར་བྱུང་བར་འདོད"[11]ཀྱི་ཡོད།
གོང་དུ་གླེང་བ་ལྟར་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས། གཡུང་དྲུང་ནི་བོན་ཆོས་གཅིག་པུར་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་དང་། གནའ་བོའི་ཏ་ཟིག་ཡུལ་གྱི་ཤན་ཅོ(祆教)ཆོས་ལུགས་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་དང་། མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་མང་པོར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཁྱབ་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རི་མོ་དེའི་མཚོན་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་འདོན་མི་གཅིག་པ་དཔེར་ན། "ལ་ལས་སྐྱེ་འཕེལ་མ་ལག་གི་མཚོན་བྱེད་རི་མོ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། ལ་ལས་བུ་མོའི་མཚན་མའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་པར་འདོད་པ། ལ་ལས་མངལ་སྦྲུམ་པའི་མཚོན་རྟགས་སུ་འདོད་པ། ལ་ལས་གནའ་བོའི་ཚོང་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་པ། ལ་ལས་མེ་འོད་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་པར་འདོད་པ། ལ་ལས་གློག་འོད་ཡིན་པར་འདོད་པ"[12]སོགས་འདོད་ཚུལ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་བཞིན་ཡོད།
བོད་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་དུ་གཡུང་དྲུང་ནི་བརྟན་ཞིང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བཀྲ་ཤིས་མཚོན་རྟགས་སུ་བརྩི་ཞིང་། དེ་ཡང་གཡུང་དྲུང་གཡོན་འཁོར་ནི་བོན་ཆོས་རིག་གནས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་གྱུར་ཡོད་ལ། གཡུང་དྲུང་གཡས་འཁོར་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བརྡ་མཚོན་དུ་བརྩི་ཞིང་། བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་པའི་ཉེར་མཁོའི་ཡོ་བྱད་དང་། བླ་མའི་བཞུགས་ཁྲིའི་གཤམ་སོགས་ལ་འབྲི་སྲོལ་མང་ལ། བོད་རང་གི་དམིགས་བསལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་མཚོན་པའི་རི་མོ་ཞིག་ལ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་བོན་པོའི་ད་ཡོད་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་གཡུང་དྲུང་གི་སྐོར་མང་དུ་གསལ་གྱི་ཡོད་མོད། བྲག་དང་རྡོ་བའི་སྟེང་ལ་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོ་བྲིས་པའི་སྐོར་ནི་བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔའི་ནང་དུ། ལྷ་སྲས་མུ་ཏིག་བཙན་པོ་དེ་ཉིད་ཕོ་བྲང་གི་སྒོ་སྲུང་བུ་འུ་རིངས་ཞེས་པ་བཀྲོངས་པའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱང་ཁམས་སུ་ལོ་གསུམ་སྤྱུགས་པ་དང་། དེའི་རིང་ལྷ་སྲས་ནས་"ལྷ་ས་སྒོ་ཕུའི་བྱང་རིའི་ལོགས་ཀྱི་གོང་མ་ནང་ཞེས་བྱའི་ལུང་པ་ན། སྲིན་ཡུལ་དགེ་མོའི་ནང་"[13] ཞེས་པར་གཏེར་སྦས་ཤིང་། "ལུང་པ་དེའི་བྲག་རི་ཐམས་ཅད་ལ་མཚལ་གྱི་གཡུང་དྲུང་རིས་བྲིས་པ་ཡོད། གཡུང་དྲུང་རིས་ཀུན་ལ་མཐོ་རེའི་ཚད་དུ་བྱས། བྲག་མཐའི་རི་ལོགས་ཀྱི་ཟུར་ཅིག་ལ། གཡུང་དྲུང་རིས་ཁྲུ་གང་བྲིས་པ་ཅིག་ཡོད།"[14] ཞེས་བསྟན་ཡོད་ཅིང་། ད་ཡོད་བྱང་ཐང་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི་གོང་གི་ལུང་ཚིག་དེ་དང་ཕན་ཚུན་འདྲ་བའི་ཆ་མང་དུ་མཆིས།
གཡུང་དྲུང་རི་མོའི་འབྱུང་ཡུལ་གཙོ་བོ་གངས་རི་ཏི་སེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་རིག་གནས་སྤྱི་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ན་གཡུང་དྲུང་ནི་གནའ་བོའི་ཡུལ་དེ་ལས་བྱུང་པའི་རིག་གནས་ཀུན་གྱི་གཞི་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་འབྱུང་བ་བཞི་ཡི་མཚོན་དོན་ཡིན་ནམ་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི་གཡུང་དྲུང་ལ་ཡང་ཕྱོགས་བཞིར་རི་མོའི་ཟུར་སྣེ་བཞི་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་འབྱུང་བ་བཞི་ཡི་ཡང་སྙིང་ཚ་གྲང་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་གདགས་སྲིབ་གཉིས་སུ་མཚོན་པའི་ནོར་བུ་དགའ་འཁྱིལ་གྱི་བར་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད་པས་ཤེས་ནུས།
༢ ཐོ་བརྩེགས་རིགས།
ཐོ་བརྩེགས་ཀྱི་རི་མོ་དེ་དག་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་མཆོད་རྟེན་གྱི་རི་མོ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག་མོད། བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ནང་མཆོད་རྟེན་དང་ཐོ་བརྩེགས་བར་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཆེན་པོ་ཡོད་འདུག་ཅིང་། ཐོ་བརྩེགས་ནི་དཔེར་ན། སྨན་རིའི་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གི་གསུང་འབུམ་པོད་གསུམ་པ་ལས།"ཐོ་ཡི་དཔེ་རིས་འདི་འདྲ་ཞང་ཞུང་ཡུལ་གྲུ་སྟོད་སྨད་དང་། ཁྱད་པར་དུ་གནམ་མཚོ་དང་། དྭང་རའི་ཉེ་སྐོར། བྱང་ཐང་རྣམས་སུ་ཐོ་ཡི་བཀོད་པ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་ཤུལ་ད་དུང་ཡང་མཐོང་ཡུལ་དུ་ཡོད་པ་འདི་རྣམས་ཆེས་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་ཡིན་འདུག" [15]ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། བོན་གྱི་ཐོ་བརྩེགས་དཔེ་རྙིང་ནང་གསལ་བའི་ཐོ་བརྩེགས་དང་། ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་དང་འདྲ་བའི་རི་མོ་དེ་དག་ནི་ཕལ་མོ་ཆེ་མཆོད་རྟེན་མིན་པར་ཐོ་བརྩེགས་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ་ཐོ་བརྩེགས་ཀྱི་པར་རིས་དང་། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་ཐོ་བརྩེགས་གཉིས་འདྲ་པར་ནང་དུ་བསྡུར་བ་བྱས་ན་ཤེས་ངེས་རེད། འོན་ཀྱང་བྲག་རིས་དེ་དག་འགའ་རེ་མཆོད་རྟེན་གྱི་དབྱིབས་དང་མཚུངས་པའང་འདུག་པས་ཐོ་བརྩེགས་ལས་མཆོད་རྟེན་ལ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་སྲིད་སྙམ། དེར་བརྟེན་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་རྣམ་པའི་རི་མོ་དེ་དག་ནི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཐོ་བརྩེགས་རི་མོ་དང་། བོད་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གྱི་རི་མོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། འཕེལ་འགྱུར་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་སྨན་པའི་གནའ་བོའི་དུས་ནས་ཡོད་པའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་གསོན་པོ་ཞིག་རེད།
༣དེ་མིན་གྱི་རིགས།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གཞན་ཡང་བོན་གྱི་སྙིང་པོ་རྣམ་གསུམ་དང་། རྡོ་རྗེ་སོགས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཅན་གྱི་རི་མོ་མང་ཙམ་ཡོད་ལ། མིའི་གཟུགས་རིས་དེ་དག་གི་ལག་ཏུ་བཟུང་བའི་ཕྱག་མཚན་དག་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་ནས་བསྟན་པའི་ཡོ་བྱད་ཤ་སྟག་ཡིན།
ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་མཚོན་པའི་རི་མོ་དེ་དག་བོན་ཆོས་དང་བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ས་ཆ་དེ་དག་ཆོས་ལུགས་གང་དེ་དར་བའི་དཔང་རྟགས་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་དང་། ཆོས་ལུགས་གང་དེའི་འཕེལ་འགྱུར་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དངོས་དཔང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྙམ།
གཉིས། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས།
༡ ནོར་གནག
སྤྱིར་ནོར་གནག་ནི་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དུ་གྱུར་བའི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་ཡིན་པས། ཡུལ་གྲུ་གཞན་གྱིས་ཡ་མཚན་དང་ངོ་མཚར་དུ་བརྩི་བའི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་དགེ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་སོགས་སུ་གསལ་བ་དང་། བོད་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ནང་འབྲོང་བཤོར་བ་དང་འབྲོང་གཡག་གསོན་བཟུང་བྱས་ཚུལ་གསལ་ཞིང་། འབྲོང་གཡག་འདུལ་སྦྱོང་གིས་སྒོ་ཕྱུགས་སུ་བཀོལ་བའམ། འབྲོང་གཡག་གསོན་བཟུང་ནུས་པ་ནི་དཔའ་བོའི་ཡང་རྩེར་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་ཚུལ་ཟུར་ཙམ་གསལ་བ་བཅས་ནོར་གནག་གི་ཡབ་མེས་སུ་གྱུར་བའི་འབྲོང་དང་། སྒོ་ཕྱུགས་སུ་གྱུར་བའི་ནོར་གནག་ནི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཚོན་རྟགས་ལྟ་བུར་ཡོད། དེར་བརྟེན"མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་བརྒྱ་ཆ90%ཙམ་སྲོག་ཆགས་གཟུགས་རིས་ཡིན་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ཁྲོད་མང་ཤོས་ནི་ནོར་གནག་ཡིན་ཞིང་། དེ་མིན་ཤ་བ་དང་། ལུག རྟ། བྱ་རྒོད། ཁྱི་བཅས་ཡིན་པ་དང་། ནོར་གནག་གི་གཟུགས་རིས་ནི་བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་ཀྱི་ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན"[16]ལ། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་ཁྲོད་ནས་ཆེས་མང་ཤོས་ནི་ནོར་གནག་གི་གཟུགས་རིས་ཡིན་པ་རེད། མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ནོར་གནག་གི་གཟུགས་རིས་མང་དུ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ནོར་གནག་དང་བོད་རིགས་ཡབ་མེས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་རེད། འོན་ཀྱང་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་ནོར་གནག་གི་གཟུགས་རིས་དེ་དག་མིའི་གཟུགས་རིས་ལྟར(ཤེལ་ཚྭའི་ཁུལ་གྱི་མིའི་གཟུགས་རིས་འགའ་ཤས་སྐྲ་དང་། བཞིན་རས། རྒྱན་གོས། ལག་གི་ཕྱག་བརྙན་སོགས་ཧ་ཅང་ཞིབ་པར་བྲིས་ཡོད་པས་གཤམ་དུ་གླེང་རྒྱུ་ཡིན)དེ་ཙམ་ཞིབ་བྲིས་བྱས་པ་མེད་ཅིང་། མང་ཆེ་བ་རི་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་ཕལ་བའི་རྣམ་པར་བཞག་ཡོད་ལ། འབྲོང་གཡག་གཅིག་ཁོ་ནར་བྲིས་པ་དང་། ཡང་ན་འབྲོང་གཡག་མཉམ་དུ་ལངས་ནས་བསྡད་པ། ཁ་སྤྲོད་དུ་འགྱིང་པ་སོགས་ཡོད་ལ། སྨད་པ་ཤང་གི་ལྷ་རིས་བྲག་ཕུག་ཏུ་རི་མོ་མང་པོའི་གཤམ་དུ་འབྲོག་གཡག་གཅིག་སྲོག་ཆགས་གཞན་དང་མཉམ་དུ་མཆོད་པའི་ཚུལ་དུ་སྒྲིག་ནས་བཞག་པར་བྲིས་ཡོད།
གཅན་བཀྲ་བྷོ་ལགས་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་ལྟར་ན། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་ནོར་གནག་གི་གཟུགས་རིས་ལ་འབྲོང་གཡག་རྔོན་པའི་རི་མོ་དང་། འབྲོང་གཡག་སྒོ་ཕྱུགས་སུ་འདུལ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་རི་མོ། འབྲོང་གཡག་བླ་རུ་བཀུར་བའི་རི་མོ། འབྲོང་གཡག་དམར་མཆོད་ཀྱི་རི་མོ་བཅས་སུ་ཡོད་པའི་འདོད་ཚུལ་འདོན་མྱོང་ལ། ཞིབ་འཇུག་པ་ཀྲང་ཡཱ་ཧྲ((张亚莎)་ཡིས། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་ནོར་གནག་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་ཉི་ཟླ་དང་། གཡུང་དྲུང་གི་མཉམ་དུ་བྲིས་པ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལུགས་བསྟན་ཡོད།
༢ ཤ་བ།
ཤ་བ་ཡང་བོད་ལ་གནའ་ནས་བཟུང་ཤ་བའི་སྐོར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བརྗོད་བྱར་བྱས་པ་དང་། ཡུལ་ལྷའི་ཆིབས་རྟ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཤ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་མང་དུ་ཡོད་ལ། རུས་ཆེན་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ལྡོང་གི་རུས་པའི་བླ་ནི་ཤ་བ་ཡིན་པར་གྲགས་པ་སོགས་ཤ་བ་ནི་བོད་ལ་གནའ་ནས་བཟུང་རི་དྭགས་ཀུན་གྱི་ཁྲོད་ནས་ཤོད་སྲོལ་དང་། གླེང་སྲོལ་མང་བའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཡང་ཤ་བའི་རི་མོ་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཤོག་དཀར་བྲག་ཕུག་ཏུ་མངོན་གསལ་རང་བཞིན་ཆེ་བའི་ཤ་བའི་རི་མོ་འགའ་ཞིག་ཡོད།
༣ དེ་མིན་སྲོག་ཆགས་འགའ།
གཞན་ཡང་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་གཙོད་དང་། ཁྱི། འདབ་ཆགས། དགོ་བ་སོགས་ཡོད་ལ། སྲོག་ཆགས་གང་ཡིན་ངོས་ཟིན་དཀའ་བའང་མང་དུ་ཡོད། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་མཆོད་པ་དང་སྤྱན་གཟིགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྲིས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་སྟེ། ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསངས་དང་བསྐང་བ་སོགས་ཀྱི་གཏོར་མ་བཅའ་བའི་སྐབས་སུ་ཤིང་གི་ལྡེབས་ལ་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་མང་དུ་བརྐོས་པ་དེ་ཉིད་གཟན་གྱིས་པར་བརྒྱབ་ནས་གཏོར་མའི་གཡས་གཡོན་དུ་སྒྲིག་དགོས་ཚུལ་བསངས་གཞུང་དང་བསྐང་བ་ཁག་གི་མཆོད་གཏོར་བཅའ་ཐབས་ཁྲོད་དུ་གསལ་བ་ཡིན་ལ། གྲོང་སྔགས་པ་རྣམས་ནས་ཆོ་ག་དེ་དག་ཉམས་སུ་ལེན་སྐབས་ཀྱང་བསངས་གཞུང་དེ་དག་གི་དགོངས་པ་ལྟར་བཅའ་སྲོལ་ད་ལྟའི་བར་དུ་གནས་ཡོད། བསངས་གཏོར་གྱི་ཟུར་རྣམས་སུ་འཇོག་པའི་སྲོག་ཆགས་གཟུགས་རིས་ཀྱི་གཟན་པར་དེ་དག་དང་། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་གཟུགས་རིས་དེ་དག་བར་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད་པ་ནི་རིག་གནས་དེ་གཉིས་ཀར་གོམས་འདྲིས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་གཅིག་མཐོང་ན་གཅིག་ཤོས་འཕྲལ་དུ་བློ་ངོས་འཆར་ངེས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ལས་གནའ་བོའི་བྲག་རིས་དང་། ད་ལྟའི་བསངས་གཏོར་བར་ལ་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་ཞིག་མངོན་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་འདུག་ཅིང་། དེ་ལས་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ཀྱང་གནའ་བོའི་དུས་སུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རང་གི་དད་མོས་བྱ་ཡུལ་ལ་མཆོད་པ་དང་སྤྱན་གཟིགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས་རེད་སྙམ།
གསུམ། ཡིག་རིགས།
༡ སྔགས་ཡིག་རིགས།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཨོཾ་དང་། ཧཱུྃ། ཨཱ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་སྔགས་ཀྱི་ས་བོན་ཡི་གེ་དང་། དེ་བཞིན་བན་དེའི་མ་ཎི་དང་། བོན་གྱི་སྙིང་པོ་རྣམ་གསུམ་སོགས་གཟུངས་སྔགས་རིགས་བྲིས་པ་ཅུང་མང་པོ་ཡོད། སྔགས་ཡིག་དེ་དག་མང་ཆེ་བ་ཚོན་རྒྱུ་དམར་པོ་བེད་སྤྱད་ཡོད་མོད། འགའ་རེ་ཚོན་རྒྱུ་དཀར་པོ་དང་། སེར་པོས་བྲིས་པའང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། རྡོ་ལ་སྔགས་ཡིག་འབྲི་བའི་ལུགས་སྲོལ་ནི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་ཙམ་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། མང་ཆེ་བ་ཟོང་གིས་བརྐོས་ནས་འབྲི་བ་ལས་ཚོན་རྒྱུ་སྤྱད་ནས་བྲག་ལྡེབས་སུ་བྲིས་པ་མཐོང་རྒྱུ་མེད། འོན་ཀྱང་རྡོ་དང་བྲག་ལ་མ་ནི་བརྐོ་སྐབས་སྔོན་ལ་རྡོ་དང་བྲག་དེར་བཙག་བྱུག་ནས་དམར་པོ་བཟོས་རྗེས་གཞི་ནས་ཟོང་གིས་བརྐོ་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ལས་གཟུངས་སྔགས་རྣམས་ཐོག་མར་བཙག་སོགས་ཚོན་རྒྱུ་བེད་སྤྱད་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་ལ། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་སྔགས་ཡིག་དེ་དག་མང་ཆེ་བ་བན་བོན་གཉིས་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས་འདྲེས་མར་བྲིས་འདུག་པ་དེ་ལས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པ་ཙམ་སྟེ་བན་བོན་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བྲིས་པ་མཚོན་ཐུབ་འདུག་སྙམ།
༢ ཡིག་རིགས་གཞན་དག
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཡི་གེའི་རིགས་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ལྕགས་སྒོ་བྲག་ལུང་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཚོན་རྒྱུ་དམར་པོ་ཞིག་གིས་ཞང་བཙུན་……ཞེས་མཇུག་གི་ཡི་གེ་གསལ་པོར་ཀློག་མི་ཐུབ་པའི་ཡིག་ཕྲེང་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། སྨད་པའི་གནས་སྣ་བྲག་ཕུག་གོང་མར་ཚོན་རྒྱུ་ནག་པོ་ཞིག་གིས་རྩང་སྒོམ་བྲག་དཀར་ཤེལ་ཕུག་ཅེས་བྲིས་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཡང་བྲག་ཕུག་འགའ་རེའི་ནང་བོད་ཡིག་ཀ་མད་སུམ་ཅུའི་གྲས་རེ་གཉིས་ཐོར་བུར་བྲིས་པ་ཡོད་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་ཆུ་རོ་བྲག་ཕུག་ཏུ་དེ་ཙམ་གསལ་བོར་མི་མངོན་པའི་ཀ་མད་སུམ་ཅུའི་ནང་གི་སྡེ་བ་འགའ་རེ་ཐོར་བུར་བྲིས་ཡོད། བྲག་ངོས་ཡིག་རིས་བྲིས་པ་དང་བརྐོས་པའི་སྐོར་ལ། ད་ཡོད་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་ལས། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔའི་ནང་དུ། "ཕ་བོང་དེའི་ལྷོ་ནུབ་ངོས་ན་རྒྱ་ཡིག་དཀར་པོ་བདུན་ཡོད།"[17]ཅེས་དང་།"མཚལ་གྱི་རྒྱ་ཡིག་དམར་པོ་བདུན་ཡོད།"ཅེས་སློབ་དཔོན་པད་མ་སོགས་ཀྱིས་གཏེར་ཁ་སྦས་པའི་སྐབས་སུ་ས་དམིགས་མི་འཕྱུག་པའི་ཆེད་དང་། ལས་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་མ་འཕྲད་པར་གཏེར་གྱི་རྒྱ་གདབ་པའི་དུ་གཏེར་ཁ་སྦས་སར་གཏེར་གྱི་རྒྱ་གདབ་པའི་ཡི་གེ་བདུན་རེ་ཙམ་བྲིས་ཡོད་ལུགས་གསལ་བ་དང་། "བྲག་མེ་ལོང་གང་ཙམ་པ་གཡའ་མའི་མདོག་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ཨོཾ་བརྐོས་མ་ཅིག་ཡོད་དོ། །"[18]ཅེས་སྔགས་ཀྱི་ས་བོན་ཨོཾ་ཡིག་རྡོ་ལ་བརྐོས་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་གསལ་བ་ཡིན།
བཞི། མིའི་གཟུགས་རིས།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་མིའི་གཟུགས་རིས་བྲིས་པ་ཧ་ཅང་མང་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་མིའི་གཟུགས་རིས་ཆེ་ཞིང་། བཞིན་རས་ཀྱི་རྣམ་པ། སྐྲའི་བཅིངས་ཚུལ། ལག་གི་ཕྱག་མཚན། ལུས་ཀྱི་རྒྱན་གོས། རྐང་པའི་སྟངས་སྟབས་རྣམ་པ་སོགས་ཅུང་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བར་བྲིས་པ་དེ་འདྲ་བྲག་རིས་གཞན་ལ་མཐོང་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པ་ཞིག་ཡིན། དཔེར་ན། མ་ཡོའི་མགར་མཛོད་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཞི་དྲག་རྣམ་པའི་མི་གཉིས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། མི་དེ་གཉིས་ཀྱི་གཟུགས་དང་ཆ་ལུགས། རྣམ་འགྱུར། ཕྱག་མཚན་དང་བཅས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བྲག་རིས་གཞན་གྱི་ཁྲོད་དུ་མཐོང་དཀའ་བ་ཞིག་རེད་ལ། རི་མོའི་ནང་མི་དེའི་མགོ་ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚད་དང་། རྣམ་པ་སོགས་ཚད་དང་མཐུན་པར་བྲིས་འདུག་པ་དེ་ལས་སྐབས་དེར་རི་མོའི་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་ལེགས་ཙམ་ཡོད་པའང་མཚོན་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེ་མིན་སྒོ་གྲུ་བཞིའི་བྲག་ཕུག་གི་སྒོ་ཁར་མི་ཆེན་པོ་ཞིག་བྲིས་པ་དེ་ཉིད་ཉི་ལྷགས་ཆར་གསུམ་ཕོག་ཀྱང་ཉམས་ཆག་ཅུང་ཙམ་ཡང་བྱུང་མེད་ཅིང་། བྲག་དང་ངོ་བོ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་ལ། ཞིབ་ཏུ་བལྟས་ན་ལག་གི་ཕྱག་གི་ཕྱག་མཚན་དང་། རྐང་ལག་གི་འདུག་སྟངས། སྐྲ་བཅིངས་ཚུལ་སོགས་ཅུང་གསལ་བོར་མཐོང་ཞིང་། མི་དེའི་གཟུགས་རིས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིས་གསུམ་དང་སྐར་ཉི་ཤུ་ཙམ་ཡོད་ལ། ཞེང་ཚད་ལ་སྐར་བདུན་ཅུ་ཙམ་ཡོད་པས། རི་མོ་དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་གི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་གཟུགས་ནང་ཆེས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་པར་ངེས། དེ་བཞིན་སྒར་མཛོད་བྲག་ཕུག་དང་། སྒོ་གྲུ་བཞི། བྲག་ལུང་དཀར་མོའི་བྲག་ཕུག་བཅས་ཀྱི་ནང་གི་མིའི་གཟུགས་རིས་དེ་དག་གི་རྐང་གི་ཕྱག་རྒྱ་བཅའ་སྟངས་ནི་བྲོ་གར་འཁྲབ་པའི་རྣམ་པའམ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གར་འཆམ་འཁྲབ་པའི་རྣམ་པ་ལྟར་དུ་ཡོད།
ལྔ། རི་མོའི་རིགས་གཞན་དག
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ད་དུང་ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ། ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད། ནོར་བུ་མེ་འབར། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་དབུ་ཞྭའི་རི་མོ། པ་ཏྲ། རྩི་ཤིང་གི་རིགས་སོགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་དང་པོ་ཉི་ཟླ་ནི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཉི་ཟླ་གཉིས་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་མི་རིགས་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དེར་མ་ཟད་གནའ་བོའི་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀུན་གྱི་གཞི་མ་འབྱུང་ལྔའི་རིག་པ་དེ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་ན་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་འདུས་པ་དང་། ཉི་ཟླ་གཉིས་ནི་ཚ་གྲང་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་རི་མོ་གཉིས་ཡིན་པ་སྟེ། ཉི་མ་ཡིས་ཚ་བ་དྲོད་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཚོན་པ་དང་། ཟླ་བ་ཡིས་བསིལ་བ་ཆུ་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཚོན་ནུས། ཡང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ནི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་འབྲེལ་ཐབས་དམིགས་བསལ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཐབས་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་སྣོད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་གནམ་ས་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་ཕོ་མོའི་ཁམས་དང་རང་བཞིན་སོགས་ཀྱང་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བར་གླེང་ནུས་པ་ཡིན། ཐབས་ཤེས་གཉིས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རིགས་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་ཉི་ཟླ་གཉིས་ནི་དེའི་ཁྲོད་ནས་གལ་ཆེའི་གནས་བབས་བཟུང་བའི་ཐབས་ཤེས་གཉིས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་ཀྱི་རི་མོ་ནི་ཐབས་ཤེས་ཟུང་འཇུག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་ཀྱི་རི་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གྱི་རྩེ་མོ་དང་། མཆོད་གཏོར་རྩེ་མོ་སོགས་ལ་བརྒྱན་པ་མ་ཟད། ཁྱིམ་ཚང་གི་སྒོ་ཡི་ཡང་སྟེང་སོགས་ལ་ཡང་བརྒྱན་སྲོལ་ཡོད།
གཉིས་པ་ནོར་བུ་མེ་འབར་ནི་བོད་རང་གི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་དང་རྫས་བརྒྱད་སོགས་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་མོད། ནོར་བུ་མེ་འབར་རི་མོའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ཞིག་ཆོས་གཞུང་ཁག་ནང་མཐོང་རྒྱུ་མེད། འོན་ཀྱང་བོད་རང་གི་ཉིན་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ནོར་བུ་མེ་འབར་གྱི་རི་མོ་བཀོད་པ་མང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། གུར་གྱི་སྒོའི་ཡང་ཐོད་དང་། ཁང་པའི་ཀ་གདུང་གི་གཞུང་ཆུང་སྟེང་སོགས་ལ་བཀོད་པ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་པ་འདི་རེད། ཡིན་ནའང་ནོར་བུ་མེ་འབར་གྱི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བ་མཐོང་དུ་མེད་པ་དེ་ནི་རི་མོ་དེ་ཉིད་བོད་རང་གི་དམའ་རིམ་དམངས་ཁྲོད་ནས་དར་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། རི་མོ་དེ་ལ་མཁས་པ་ཚོས་དོ་སྣང་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་མེད་ངེས་རེད། ནོར་བུ་མེ་འབར་གྱི་མཚོན་དོན་ལ་མནོ་བསམ་བཏང་ན་ནོར་བུ་གསུམ་སྒྲོམ་གྱི་ཟུར་རྣམས་མེ་རིས་བརྒྱན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ལས་དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་མེ་དང་། ནོར་བུ་མཚོན་ཡོད་ཅིང་། ཆེས་གདོད་མའི་དུས་སུ་མིའི་རིགས་རྣམས་མཚན་མོའི་ངམ་ནག་གི་ཀློང་དུ་དཀར་ངོགས་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཇི་སྙེད་བྱུང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དེ་ལས་གྲོལ་བའི་ཐབས་ཤེས་སྣ་ཚོགས་བཙལ་འཚོལ་བྱས་མཐར་མེ་གཏོང་ཤེས་ནས་མེ་ལྕེའི་འོད་སྣང་གིས་སྨག་རུམ་གྱི་མུན་པ་དང་། གཅན་གཟན་གྱི་འཇིགས་པ་ཕ་མཐར་བསྐྲད་པ་བཅས་མི་ལ་ནོར་བུ་ལྟ་བུའི་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད། དེ་ནས་མེ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ལ་གྱུར་པ་དང་། མེ་སྤུངས་ཀྱི་མཐའ་རུ་བྲོ་གར་འཁྲབ་ཅིང་། དཔལ་འབར་བསྒྲེངས་ཏེ་མཆོད་བསྟོད་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར།《བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་སྒྱུ་རྩལ》ལས། གནམ་ཡང་བྲག་ཕུག་ནང་དུ་རྒྱ་ཡིག་山ཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུ་དང་དབྱིབས་འདྲ་བའི་རི་མོ་ཞིག་འདུག་པ་དེ་ནི་མེ་ལྕེའི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ཚོད་འདུག་ཅེས་བསྟན་པའང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པར་མཐོང་། དེ་ན་ནོར་བུ་མེ་འབར་གྱི་རི་མོ་དེ་ཡང་མེ་ནི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་བརྩི་བའི་བསམ་པའི་མཚོན་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད།
གསུམ་པ་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་དབུ་ཞྭའི་རི་མོ་ནི་སྒར་མཛོད་བྲག་ཕུག་ཁོ་ནར་གཅིག་རང་ཡོད་ཅིང་། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་དབུ་ཞྭའི་རི་མོ་མཚོན་པའི་བྲག་རིས་དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་པ་མཁས་དབང་དོན་གྲུབ་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་ "དེ་ནི་དབུ་ཞྭའི་དབྱིབས་ཏེ་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོར་རླུང་ལྟར་གྲགས་པའི་དབུ་ཞྭ་བྱ་རུ་ཅན་དེ་ཉིད་དོ། བྱ་རུ་ནི་ཞང་ཞུང་རིག་གཞུང་ཁྲོད་དུ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གནད་ཅིག་ཡོད་པ་སྟེ་བྱ་ནི་ཁྱུང་དང་རུ་ནི་རྭ་ལ་གོ་བ་སྟེ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། ཞང་ཞུང་པས་ཁྱུང་ནི་མགོ་ལ་རྭ་ཡོད་པའི་རྔམ་བརྗིད་ཅན་གྱི་བྱ་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་དེ་ནི་བྱ་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་རྣམས་སོ་སོའི་དབང་ཐང་དང་གཟི་བརྗིད་མངོན་པར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་དབུ་ཞྭའི་སྟེང་དུ་ཁྱུང་གི་རྭ་ཅོ་མཚོན་པའི་རྟགས་བཀོད་ཀྱི་ཡོད་པས་རྗེས་སུ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁྲོད་དུ་རྒྱལ་པོ་དེ་རིགས་ལ་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་ཟེར་སྲོལ་དར་ཡོད"[19]ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་དབུ་ཞྭའི་རི་མོ་ཡིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོར་གུས་བཀུར་མཆོད་བསྟོད་ཀྱི་ཆེད་དུའམ། དེའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ལྟ་བུར་བྲིས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ།
དེ་མིན་གུས་པས་དེ་སྔོན་《ནག་ཚང་ཤེལ་ཚྭའི་ལོ་རྒྱུས》འབྲི་སྐབས། གནས་སྣ་བྲག་ཕུག་གི་ནང་དུ་རི་མོ་རྩེ་གསུམ་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་དབུ་ཞྭའི་རི་མོ་ཡིན་པར་བཀོད་ཡོད་མོད། ཞིབ་པར་དཔྱད་ན་ནོར་བུ་མེ་འབར་གྱི་རི་མོ་ཡིན་པར་མངོན་ཞིང་། དེ་དང་སྒར་མཛོད་བྲག་ཕུག་ནང་གི་དབུ་ཞྭའི་རི་མོའི་བར་ལ་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཅུང་མང་།
བཞི་པ་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་པ་ཏྲའི་རི་མོ་དག་ནི་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཁྲོད་ཀྱི་དཔལ་བེའུ་ལྟར་ཟུར་དྲུག་ཅན་དང་། དེ་མིན་ཟུར་བཞི་དང་། པ་ཏྲ་གཅིག་ལ་གཅིག་མཐུད་དུ་བྲིས་པ་སོགས་ཡོད་མོད། པ་ཏྲའི་རི་མོ་ནི་ཤེས་རིག་དང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་བཀྲ་བའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པ་ལྟར་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་པ་ཏྲ་དེ་དག་ཀྱང་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་རང་གི་སེམས་རྒྱུད་སྔར་ལས་གསལ་ཞིང་རྣམ་དཔྱོད་ཇེ་བཀྲར་འགྲོ་བའི་སྨོན་འདུན་གྱིས་མཚོན་བྱེད་དམ། དད་མོས་བྱ་ཡུལ་ལ་བསྟོད་ཅིང་མཆོད་པ་བཤམས་པའི་ཚུལ་དུ་བྲིས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ།
ལྔ་པ་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རྩི་ཤིང་གི་རི་མོ་ནི་བྱང་ཐང་ཁྱོན་དུ་རྩི་ཤིང་གི་རིགས་གང་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་རུང་། གདོད་མའི་དུས་སུ་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་ལ་དད་མོས་དང་། དད་མོས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་། ཡིད་སྨོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། དམངས་ཁྲོད་སྒྲུང་གཏམ་ཁག་གི་ནང་དུ་ཡང་སྐྱེས་བུ་གང་རུང་ཞིག་ལ་བླ་ཤིང་བླ་མཚོ་ཡོད་ལུགས་བཀོད་ཅིང་། དེ་ཡང་འབྱུང་བཞིའི་རིག་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རྩི་ཤིང་དེ་དག་ཀྱང་རྩི་ཤིང་ལྷ་རུ་བཀུར་བའི་མཚོན་ཚུལ་ལམ། རྩི་ཤིང་གི་མཆོད་པར་དམིགས་ནས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འབྱུང་བཞི་དོ་སྙོམ་ཡོང་བར་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།
དྲུག་པ་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་གཞུང་སྨད་གྲོང་རྡལ་ཁོངས་ཀྱི་ལྷ་འདྲེའི་ཚོགས་ཁང་ཞེས་པའི་བྲག་ཕུག་ནང་དང་། ལྕགས་སྒོ་བྲག་ལུང་གི་ནང་དུ་ཚེགས་ཐིག་ནར་མོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རི་མོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། རི་མོ་དེ་ནི་བྱང་ཐང་གི་བྲག་རིས་གཞན་ལ་མཐོང་དཀོན་པ་ཞིག་ཡིན། ཚོས་རྒྱུ་དམར་པོ་ཞིག་ཚེགས་ཐིག་ནར་མོ་དེ་འདྲ་བསྟར་པ་བྱས་ནས་བྲིས་པ་ཡོད་པ་དང་། མང་ཆེ་བ་བསྟར་པ་རེ་ལ་གྲངས་བཅུ་རེ་ཡོད་ཅིང་། འགའ་རེ་ལ་གྲངས་དགུ་དང་། བཅུ་ཡན་བྱས་པའང་ཡོད། རི་མོའི་དེའི་གྲངས་ཀ་དང་། འབྲི་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན་གྲངས་ཀ་བརྩི་བྱེད་དམ། གྲངས་ཀ་མཚོན་པའི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་ཤིང་། ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། དེ་སྔོན་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཡིན་པའི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཞིག་གིས་ཀྱང་གྲངས་ཀ་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ལུགས་ལབ་མྱོང་ཡོད་འདུག
བདུན་པ་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་རྡོ་རྗེའི་རིགས་བྲིས་པའང་འགའ་ཙམ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་མགར་མཛོད་བྲག་ཕུག་ཏུ་རྡོ་རྗེའི་རི་མོ་གསལ་ཙམ་ཞིག་ཡོད། དེ་ཡང་"དེའི་སྟེང་བྲག་དམར་པོ་ཞིག་གི་ལྡེབས་ལ། །མཚལ་གྱིས་བྲིས་པའི་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་ཡོད། །"[20] ཞེས་བྲག་ལ་གཏེར་གྱི་རྒྱ་གདབ་པའི་སྐབས་སུ་རྡོ་རྗེའི་རི་མོ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ལུགས་གསལ་བ་ལས་གནའ་བོའི་དུས་རྡོ་རྗེའི་རི་མོ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་ཤེས་ནུས།
དྲུག མཐའ་དཔྱོད།
ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་དེ་དག་ལས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་རི་མོ་རྣམས་ནི་སྟེང་ངམ་གོང་དུ་བྲིས་པ་མང་ཞིང་། གཡུང་དྲུང་དང་། ཐོ་བརྩེགས་ཕུད་པའི་ད་དུང་སྔགས་ཀྱི་ས་བོན་ཡི་གེ་དང་བོན་གྱི་སྙིང་པོ་རྣམ་གསུམ་སོགས་ཡིན་པས། དེ་ལས་གནའ་བོའི་ས་ཆ་དེ་ཁུལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་བར་སྙམ་ལ། དེ་མིན་ནོར་བུ་མེ་འབར་དང་། སྲོག་ཆགས་རིགས། ཞྭ་མོའི་རི་མོ། ཡི་གེའི་རིགས་བཅས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་ས་ཆ་དེ་ཁུལ་གྱི་ཤེས་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་། འཕེལ་རིམ། བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་ཚུལ། མཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་སྲོལ་གཤིས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ནང་དོན་མང་པོ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པས། བྲག་རིས་དེ་དག་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་བོད་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྐར་ཁུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།
ལྔ་པ། མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲག་རིས་ལ་དཔྱོད་པའི་བསམ་བློའི་ལྟ་ཚུལ།
གཅིག ས་ཆ་དེ་གའི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ།
ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་གི་བྲག་རིས་ཡོད་སའི་འབྲོག་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་བྱ་སྦྱོང་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་མྱོང་ཡོད་པ་ཧ་ལམ་མེད་ལ། ཤེས་བྱ་རིག་གནས་ལ་དང་འདོད་དང་། དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་ཀྱང་ཧ་ལམ་མེད། འོན་ཀྱང་བྲག་རིས་ནི་ཆུང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་མཐོང་ཞིང་། བྲག་རིས་ཀྱི་ཡ་མཚན་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་དང་། ཕ་མེས་ཡང་མེས་ནས་བཤད་པའི་བྲག་རིས་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་ཐོས་མྱོང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་རུ་བ་གནས་སྡོད་བྱེད་ཡུལ་དང་ཐག་མི་རིང་ཞིང་། ཐ་ན་བྲག་རིས་ཡོད་སའི་བྲག་ཕུག་འགའ་རེ་ཕྱུགས་ལྷས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པས། ཉིན་ལྟར་མིག་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་གྱུར་གྱི་ཡོད་སྟབས། བྲག་རིས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ལ་རང་ཤུགས་སུ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པར་གྱུར་ཡོད།
དེར་བརྟེན་འབྲོག་པ་དེ་དག་ལ་མཚོན་ན་ཤེས་བྱ་རིག་གནས་ཀྱིས་དཔྱོད་པའི་བློ་མིག་ཞན་རུང་། བྲག་རིས་ལ་འདྲིས་འབྲེལ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་ནི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་སུ་གང་གིས་དོ་ཟླར་འཕེར་བ་ཞིག་མིན་ལ། བྲག་རིས་ལ་ཡང་སྙིང་འགྱུར་བ་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ཐད་ཁོ་ཚོ་ལས་རྒྱུས་མངའ་ཞིབ་པ་ཞིག་བཙལ་ནས་རྙེད་དུ་མེད་པ་ཞིག་རེད། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་དག་ནི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ངེས་ཅན་ལྡན་པ་ཤོད་ཅི་ལ་དགོས།
འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། བྲག་རིས་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲིས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་མངོན་མེད་ལྷ་འདྲེས་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་གྱི་འདུག་ཅིང་། དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱང་ཁོ་ཚོའི་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་མྱོང་བ་དངོས་ལ་གཞིགས་ནས་མང་པོ་འཆད་རྒྱུ་ཡོད།
དཔེར་ན། གཅིག་ནས་བྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་སྐབས་རེ་གསལ་ཞིང་སྐབས་རེ་མི་གསལ་བ་དང་། དེ་རིང་ཡོད་ཀྱང་སང་ཉིན་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ། ཡང་དེ་རིང་མེད་ཀྱང་སང་ཉིན་སླར་ཡང་མངོན་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་ཚུལ་བདེན་ཅོག་ཅོག་ངང་འཆད་ཀྱི་འདུག གཉིས་ནས་ཚེས་བཟང་དུས་བཟང་ངམ། ལོ་གསར་རྙིང་བརྗེ་བའི་སྐབས་སུ་རི་མོ་གསལ་དུ་འགྲོ་བ་དང་། རི་མོའི་མཐའ་འཁོར་ལ་རི་བོང་མར(བྲག་རིས་འགའ་རེ་ཡི་ཟུར་ལ་མར་འདྲ་བའི་སྣུམ་དཀར་པོ་ཞིག་ཐོར་རེ་སྦྱར་བ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད)གྱི་བརྟེན་ནོ་རྒྱག་པ་ཡིན་ཟེར། གོང་གསལ་དེ་དག་ནི་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱིས་བྲག་རིས་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་རེད། དེ་ཙམ་མ་ཟད་བྲག་རིས་རེ་གཉིས་དམིགས་སུ་ཀར་ནས་དཔང་རྟགས་བཙན་ཙམ་གླེང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་པོ་ནི། ཁྲ་འོང་གཡུ་ལུང་བྲག་ཕུག་གི་བྲག་རིས་སྐོར་ལ་ཡུལ་མི་ཚེ་དཔག ་[21]གིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། སྨད་པ་ཤང་ཁྲ་འོང་གཡུ་ལུང་བྲག་ཕུག་གི་བྲག་རིས་མངོན་གསལ་དོད་ཤོས་ནི། བྲག་ལྡེབས་ལ་འདམ་ཞལ་བརྒྱབ་པའི་སྟེང་དུ་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་རེད། རིག་གསར་དུས་ལ་སྟེ། ཚེ་དཔག་བྱིས་པ་ལོ་གཞོན་གྱི་སྐབས་ཕྲུ་གུ་མང་པོ་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེས་ནས་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་དེ་ལ་རྡོ་བ་མང་དུ་བཞུས་ཏེ་ཤུལ་མེད་བཏང་པ་ཡིན་མོད། ཉིན་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དེའི་ཕར་ཕྱོགས་ཀྱི་བྲག་ལྡེབས་སུ་སྔར་ལས་གསལ་ཙམ་ཞིག་བྲིས་འདུག་ཟེར་ཞིང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་རི་མོ་དེ་སྔོན་ལ་བྲག་ལྡེབས་འདིར་ཡོད་པ་དང་ཁོ་ཚོས་གཏོར་བའི་ཤུལ་འདི་རེད་ཅེས་བྲག་ལ་རྡོ་བ་བཞུས་པའི་རྗེས་ཤུལ་ད་ལྟའང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་འདུག གཉིས་པ་ནི་མ་ཡོ་ཤང་གི་བྲག་སྔོ་ཀྲིག་བྲག་རིས་ནི་བྲག་གི་བྱ་སྐྱིབས་ཕྱུགས་ལྷས་བཟོས་པ་ཞིག་གི་ཡར་སྦུག་ཏུ་ཉི་ཟླ་ཞིག་ལས་རི་མོ་གཞན་དག་གང་ཡང་མེད་མོད། བྲག་ཕུག་དེ་ནི་ཕྱུགས་ལྷས་ཡིན་སྟབས། འབྲོག་པ་ཚོས་སྔ་དགོང་ཉིན་གུང་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་མཐོང་ལམ་ནས་འབྲལ་བ་མེད་པའི་རི་མོ་ཞིག་རེད། རང་ཉིད་ཆུང་དུས་ཀྱང་རི་མོ་དེ་དང་འདྲིས་གཤིབ་ཅུང་ཆེ་བས་དྲན་ཤེས་སུ་ངེས་གསལ་ལ། བྲག་ཕུག་དེའི་རི་མོ་ནི་ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་གཅིག་ལས་མེད་ཀྱང་ཉི་ཆར་ལྷགས་གསུམ་ཚང་མས་མི་དག་པ་ཞིག་དང་། དུས་ཚོད་ལན་རེ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་། མཚམས་རེ་དེ་ཙམ་མི་གསལ་བ་ཞིག་རེད་ལ། རི་མོ་གསལ་ཆེ་བའི་དུས་ལ་རི་མོའི་ཟུར་གྱི་མར་དཀར་ལྟ་བུའི་རྟེན་ནོ་དེ་དག་ཀྱང་ད་ལྟ་འཕྲལ་དུ་སྦྱར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད།
གཉིས། བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ།
ད་ལྟའི་བྲག་རིས་སྐོར་གླེང་སྐབས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་"སྤྱི་ལོ་༡༦༢༧ལོར་མིང་ལ་བི་ཏེ་ཨར་ཧྥུ་ཤུན་(彼得·阿尔弗逊)ཟེར་བའི་ནོར་ཝེ་(挪威)ཡི་དགེ་རྒན་ཞིག་གིས་སུ་ཙེར(瑞士)གྱི་ཕོའོ་ཧན་སི་ལང་(波罕斯浪)[22]"ནས་བྲག་རིས་ཤིག་ཐོག་མར་མཐོང་བ་ནས་བཟུང་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བྲག་རིས་གསར་རྙེད་ཀྱི་འགོ་ཚུགས་པར་འདོད་པ་དང་། དུས་སྐབས་དེ་ཙམ་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་བར་མིའི་རིགས་ཀྱི་གནའ་རྫས་རིག་པ་དང་། མི་རིགས་རིག་པ་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བྲག་རིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་ཅིང་། "སྤྱི་ལོ་2004ལོར་འཛམ་གླིང་ཚན་སློབ་རིག་གནས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་གདོད་མའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྒྱ་ཆ་99%ཚང་མ་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་འདུས་ཤིང་། བྲག་རིས་ནི་གདོད་མའི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱབ་ཁོངས་ཁྲོད་བགྲངས་འབོར་མང་ཤོས་དང་། ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་ཤིག་རེད་ལ། འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ཡོད།"[23]གཞན་ཡང་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་མཁས་པས། "བྲག་རིས་ཀྱི་རི་མོ་རིག་པའི་རིག་གཞུང་གིས་ནན་བཤད་བྱས་དོན། བྲག་རིས་ཀྱི་རི་མོའི་རིགས་དེ་དག་རི་མོས་གསལ་སྟོན་བྱེད་པའི་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་སྟེ། སྐད་ཆའི་མཚོན་རྟགས་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་པས། ཆེས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནུས་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་རང་བཞིན་གྱི་མྱུ་གུ་འབུས་པའི་རིག་གནས་ཤུལ་རྫས(གནའ་རྫས་རིག་པ་བས་སྤྱིར་བཏང་བྱས་ན་དངོས་པོའི་རིག་གནས་ཤུལ་རྫས་ལ་ངོས་འཛིན)ཤིག་དང་། ད་དུང་ཡི་གེ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་བརྒྱུད་བསྒྲགས་དང་། དགའ་བརྩེ་མངོན་བྱེད། སྐད་ཆ་ཤོད་རེས། མཐོང་ཚོར་སློབ་གསོ་བཅས་བྱེད་པའི་རི་མོའི་མཚོན་རྟགས་(བྲག་རིས་ནི་གནའ་བོའི་དུས་སམ། "ཡི་གེ་མེད་པའི་དུས་"སུ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རི་མོའི་མཚོན་རྟགས་ཀྱི་སྐད་ཆའི་མ་ལག་ཞིག་དང་། སྤྱི་ཁོག་རང་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་དུས་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི"མཚོན་བྱེད་རིང་ལུགས"ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་འཆད་པའི་རྩ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་རེད)ཤིག་ཡིན་ལ། དེང་གི་མིས་གནའ་བོའི་བྲག་རིས་གསར་བཟོ་བྱེད་པའི་མི་རྒྱུད་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་། བརྩེ་དུང་། སེམས་ཁམས་སོགས་བསམ་བློའི་འཇིག་རྟེན་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་རྒྱུད་ལམ་ཞིག་དང་ཟམ་པ་ཞིག་ཡིན" [24]པར་འདོད་པ་བཅས་བྲག་རིས་ནི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཡི་གེའི་ཚབ་བྱས་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་པའི་འདོད་ཚུལ་རི་མོས་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད།
དྲུག་པ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རིན་ཐང་།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་དེ་དག་ལ་རང་གི་རིག་པས་ནུས་ཚོད་ཀྱིས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་འདི་དག་ལྡན་པར་སྙམ་སྟེ།
གཅིག བོན་དང་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་།
ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ནང་འཁོད་པའང་ཐོར་རེ་བ་ལས་ཞིབ་ཅིང་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་གཏན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད། དེར་བརྟེན་ད་ཆའི་དུས་ལ་ཞང་ཞུང་ལོ་རྒྱུས་ནི་རབ་རིབ་ཁོ་ནར་ལུས་ནས་ཡོད་ལ། གཡུང་དྲུང་བོན་ཆོས་དེ་ཡང་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལོ་ཚིགས་ལ་བོན་ཆོས་རང་གི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ད་ལྟའི་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལོའི་བར་མི་ལོ་༡༨༠༣༣་ཕྱིན་པར་འདོད་པ་དང་། ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་ལོ་ངོ་(སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦)ད་བར་ལོ་ངོ་༣༩༣༤ཕྱིན་པར་འདོད་པ་སོགས་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་ཁ་ཤས་ཆགས་ཡོད། དེར་མ་ཟད་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་། བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ལ་ཧེ་བག་དེ་ཙམ་མེད་པ་དང་། ཐ་ན་དགོངས་པའི་བཞེད་ཚུལ་ཕལ་མོ་ཆེ་གཅིག་ཏུ་བབས་ཀྱི་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་གསང་སྔགས་ཆོས་གཞུང་ཁག་ནི་དབྱེར་མེད་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད། བྱུང་བའི་དུས་རིམ་མི་འདྲ་ཞིང་བྱུང་སའི་ཡུལ་ལུང་མི་འདྲ་བ། སྲོལ་གཏོད་ཀྱི་མཁན་པོ་མི་གཅིག་པའི་རིག་གཞུང་གཉིས་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་བབས་པ་དེ་ལ་ལྐོག་གྱུར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་རེད། འབྲེལ་བ་དེ་ཉིད་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་ཚུན་ལ་བོད་དུ་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བན་དེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དཔེ་བྱས་པར་འདོད་པ་ནི་སྔར་དུས་བན་དེའི་ཆོས་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་མོད། བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་མང་པོ་རིམ་བཞིན་ཐོན་ཡོང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། མང་པོ་ཞིག་ཆེས་གནའ་དུས་ནས་ཡོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། གལ་ཏེ་དུས་ཕྱིས་ཕར་བཤུས་ཚུར་བཤུས་བྱས་པ་ཡིན་ན་སྔ་རབས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་བུའི་དོགས་གཞི་མང་དུ་ཡོད་ལ་དོགས་གཞི་དེ་དག་གྲུབ་མཐའི་ཞེན་ཁོག་གི་གྲུབ་བྱེད་སྣ་ཚོགས་འཇོག་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་རིག་པ་ཞིག་རྙེད་ཐུབ་མེད། རྒྱ་གར་གྱི་ཨརྱ་མི་རིགས་ཀྱང་སིནྔྷུའི་ཆུ་རྒྱུད་ནས་རིམ་བཞིན་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་ཚུལ་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གླེང་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་དག་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་ཨརྱ་མི་རིགས་ཀྱིས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ནི་དངོས་ཡོད་དྲང་པོར་ཞུས་ན་སྟོན་པ་ཤཀྱ་ཐུབ་པས་རྒྱ་གར་གྱི་སྔར་ཡོད་ཆོས་ལུགས་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་ཆའི་སྟེང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་གསར་པ་ཁ་གསབ་བྱས་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ཞིག་རེད། ཆོས་ལུགས་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་གཅིག་ཏུ་བབས་པ་དེའི་དོགས་གཞི་སེལ་དགོས་ན་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འབྱུང་གཞིར་བསམ་གཞིགས་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།
ཤེལ་ཚྭ་ནི་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་གླེང་མེད་ཅིག་ཡིན་ལ། གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་བྱ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་དཔང་རྟགས་ཀྱང་གསལ་པོ་ཡོད། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ནོར་བུ་མེ་འབར་དང་། བྱ་རུ་ཅན་གྱི་ཞྭ་མོ་སོགས་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པ་མང་པོ་ཡོད་ལ་བོན་གྱི་གཟུངས་སྔགས་དང་། ཐོ་བརྩེགས། འཁོར་ལོ་རྩེ་བརྒྱད། གཡུང་དྲུང་སོགས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་དོན་རི་མོ་མང་དུ་ཡོད་པས། བྲག་རིས་དེ་དག་ནི་ལོ་རྒྱུས་དཔང་པོ་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བས་དེང་རབས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཡོ་བྱད་དང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་འདེད་ཤེས་བྱ་བེད་སྤྱད་ནས་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་བྱ་ནུས་ཚེ་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཐིལ་ཕྱིན་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་རྒྱུར་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཁུངས་སྣེ་ཞིག་ཡིན།
གཉིས། བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་དཔང་པོའི་རིན་ཐང་།
བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཡང་རྙོག་འཛིང་ཅན་ཞིག་ཡིན། ཡི་གེ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་དང་། སུས་གསར་གཏོད་བྱས་པ། གང་ལ་དཔེ་གཞི་བྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཐད་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚང་མས་རང་རང་གི་འདོད་པ་སྣ་ཚོགས་གླེང་བ་ལས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འདོད་པ་གྲུབ་མེད་ཅིང་། འདོད་ཚུལ་ཚང་མར་རྩོད་མེད་ཀྱི་དཔང་རྟགས་ཤིག་སྟོན་རྒྱུ་ཆེར་མེད། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ཡིག་རིས་འགའ་ཤས་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་ལ་དབུ་མེད་དང་། ལ་ལ་དབུ་ཅན་ཡིན་པ་རེད། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། "རང་རེའི་སྲིད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། གཞན་ཡང་སྲུང་བའི་བྱང་བུ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཐོ་བརྩེགས་སུ་ཡོད་པའི་གཟུགས་བྲིས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་འདི་དག་ཀྱང་གནའ་དུས་ཀྱི་ཡི་གེའམ་སྔགས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་སྟེ། དཔེར་ན། དེར་གཟའ་བྲིས་པ་རྣམས་ཉི་མ་ལ་ཉི་མའི་གཟུགས་སྒོར་མོ་འདི་དང་། ཟླ་བ་ལ་ཟླ་ཚེས་འདི་དང་། མིག་དམར་ལ་མིག་གི་གཟུགས་འདི་ལ་སོགས་པ་བྲིས་པ་བཞིན་ནོ" [25]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བྲག་རིས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སོགས་ཀྱི་རི་མོའང་མང་དུ་ཡོད། བྲག་རིས་ནི་མཐར་གཏུགས་ནས་བཤད་ན་ཡི་གེ་མེད་པའི་དུས་ལ་ཡི་གེ་ལྟར་ཡི་གེའི་ཚབ་བྱས་ནས་སྐབས་དེའི་མིའི་འཚོ་བའི་སྤྱོད་ཚུལ་རྣམས་རི་མོར་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་རི་མོ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕན་ཚུན་བརྡ་སྦྱོར་བྱེད་པའི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན། མཁན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་ཀྱང་"ཡི་གེའི་རྣམ་པར་དངོས་སུ་མ་གྲུབ་ཀྱང་མཚོན་དོན་གྱི་བརྗོད་བྱ་ཡོད་ཅིང་། གཟུགས་རིས་དང་ཡི་གེ་གཉིས་སོ་སོར་གྱེས་པའི་འགོ་རྩོམ་པའི་གནས་སྐབས་ཙམ་ཞིག་ཡིན" [26]པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད།
བྲག་རིས་དེ་དག་ནི་གོང་དུ་གླེང་བ་ལྟར་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚོད་དཔག་ལྟར་ན་ད་ལྟའི་གོང་གི་མི་ལོ་3000ནས་1000བར་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་ཐད་ཀྱི་དཔང་པོ་མང་པོ་མཁོ་འདོན་ཐུབ་ངེས་ཡིན།
གསུམ། དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་འཚོལ་དཔྱོད་ཐད་ཀྱི་རིན་ཐང་།
ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་། གཏོར་མ་སོགས་མཆོད་པར་བཤམས་པའི་ཚུལ། ཕྱུགས་རིགས་འཚོ་སྐྱོང་གི་ཚུལ་སོགས་འཚོ་བ་དངོས་ཀྱི་རི་མོ་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི་དུས་སྐབས་དེའི་མིས་བྲིས་པའི་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་ས་ཆ་དེའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་གང་ཡོད་དངོས་ཡོད་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། བྲག་རིས་ཀྱི་འབྲི་སྲོལ་ཁ་ཤས་ད་ལྟའང་བོད་རིགས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་དཔེར་ན། ལོ་གསར་སྐབས། ཁང་པ་དང་སྦྲ་གུར་གྱི་ནང་དུ་ཉི་ཟླ་དང་། གཡུང་དྲུང་། ནོར་བུ་མེ་འབར། དཔལ་བེའུ། སྡིག་པ་ར་ཙ་སོགས་གྲོ་ཞིབ་ཀྱིས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རི་མོ་དེ་དག་དང་། ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་རི་མོ་དེ་དག་ནང་དོན་ཕལ་ཆེ་བ་གཅིག་པ་ཡིན་པ་མ་ཟད། འབྲི་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་བཤད་ན་དེང་གི་གོམས་སྲོལ་རིག་གནས་དང་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རི་མོའི་ནང་དོན་བར་བསྡུར་བ་བྱས་ཚེ་བྲག་རིས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཐད་ལ་དཔྱད་པར་བཟོད་པའི་དྲིས་ལན་ཁ་གསལ་འདེབས་ཐུབ་ངེས་རེད།
བཞི། བྱང་ཐང་འབྲོག་མིའི་ཤེས་རིག་ཐད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རིན་ཐང་།
སྤྱིར་འཛམ་གླིང་གི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་ཐོག་མར་འབྲོག་ལས་བྱུང་བ་དང་། རིམ་བཞིན་ཞིང་ལས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། འབྲོག་ལས་ཤེས་རིག་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་ཐོག་མར་གྱུར་ཡོད་མོད། སྤྱི་ཚོགས་རིམ་བཞིན་ཡར་རྒྱས་སོང་པའི་ནང་ཐོན་སྐྱེད་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ནས་འབྲོག་ལས་མི་རིགས་ནི་ཁ་འཐོར་ཡ་བྲལ་དུ་གནས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཤེས་རིག་འཕེལ་རྒྱས་དེ་ཙམ་མ་བྱུང་ཞིང་། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་དང་འབྲེལ་ལམ་ཉུང་བ་སོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་རིག་གནས་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པ་དང་། ཞིང་ལས་མི་རིགས་ནི་གཅིག་སྡུད་རང་བཞིན་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་པའི་བཟང་ཆ་ལས་ཤེས་རིག་སྤེལ་རེས་དང་། ཤེས་རིག་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་བཟང་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ཞིང་ལས་བྱ་མཁན་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འཁོད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་བསྔོག་སྤེལ་ཐུབ་ཚད་ཆེ་ཆེར་ལེགས་པ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྗེས་ཤུལ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོ་རྒྱུས་བཙལ་ཚེ་འབྲོག་ཁུལ་དུ་ལོ་རྒྱུས་རྗེས་ཤུལ་ཀྱི་དངོས་པོ་ཤིན་ཏུ་མང་བ་མ་ཟད། དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཞིང་ལས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་ལས་རིང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་རེད། ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་ནི་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་གནས་ཤིང་། གནའ་བོའི་དུས་ནས་འབྲོག་མི་གནས་སྡོད་བྱེད་པའི་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་རྣམས་ནི་མཐར་གཏུགས་ནས་བཤད་ན་འབྲོག་མིས་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་ཤེས་རིག་གི་མཚོན་རྟགས་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ། བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་མང་པོ་ཞིག་འབྲོག་ལས་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། དེར་བརྟེན་བྲག་རིས་དེ་དག་ལས་འབྲོག་མིའི་ཤེས་རིག་འཕེལ་རིམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད།
ལྔ། རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིན་ཐང་།
ད་ཡོད་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་མོ་ཆེ་རྒྱ་གར་སོགས་ལ་གཏུགས་ནས་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་རྗེས་གཞི་ནས་རི་མོ་འབྲི་སྲོལ་བྱུང་བར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་མོད། བྲག་རིས་དག་ནི་རི་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཆེས་གནའ་བོའི་དུས་སུ་མིའི་རིགས་རྣམས་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་"རང་གཟུགས་དྭངས་གསལ་ཆུ་རུ་འཆར་བ་དང་། རི་དང་རྩི་ཤིང་གི་གྲིབ་གཟུགས་ས་ལ་སྣང་བ། རྐང་ལག་གི་རྗེས་ཤུལ་ཐང་ལ་ཕབ་པའི་ཚུལ་ལན་མང་མཐོང་བས། བརྗོད་དོན་མངོན་གྱུར་གྱི་དངོས་པོ་ངོ་མ་མིན་ཡང་དེའི་གཟུགས་དབྱིབས་དང་རྣམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་རང་མཚོན་པར་བྱེད་ཐུབ་པ་ཤེས་ཏེ། རིམ་གྱིས་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་ཙམ་རི་མོར་འགོད་པའི་བརྡ་ཐབས་གསར་པ་ཞིག་ངང་གིས་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་རིམ་གྱིས་ཇེ་རྒྱས་སུ་གྱུར་པ་ལས་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་སོགས་བྱུང་" [27]བ་ཡིན་པས། བྲག་རིས་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་རི་མོ་ཡིན་པ་མ་ཟད། མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་རིམོའི་ཐོག་མའི་གྲས་ཀྱང་ཡིན་ངེས་ཤིང་། རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་གདོད་མའི་རི་མོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ངེས་རེད། དེར་བརྟེན་བྲག་རིས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་བྱུང་བ་དང་། འཕེལ་འགྱུར་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་ལྡན་ཡོད།
ལྷག་པར་དུ་ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་མིའི་གཟུགས་རིས་ནི་མགོ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཚད་ལུགས་དང་མཐུན་ཞིང་། བཞིན་གྱི་ཉམས་འགྱུར་དང་། ལག་གི་ཕྱག་རྒྱ་བཅའ་ཚུལ། རྐང་པ་དོར་ཐབས་སུ་བཞེངས་ཚུལ་སོགས་གསོན་ཉམས་དོད་ཙམ་བྲིས་ཡོད་པ་དེ་ལས་སྐབས་དེ་དུས་སྐྱ་རིས་ཙམ་གྱི་རི་མོ་འབྲི་སྲོལ་དེ་ཆུ་ཚད་ངེས་ཅན་ཐོག་སླེབས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། དེ་ལས་བོད་དུ་གདོད་མའི་དུས་ནས་རི་མོའི་ལག་རྩལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཆུ་ཚད་ཀྱང་ཅུང་ལེགས་ཙམ་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ་བྲག་རིས་དེ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་མཚོན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨན་པའི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན།
བདུན་པ། ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བས་སྒྲུབ་དགོས་པའི་གནད་དོན་འགའ་ཞིག
ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་འཚོལ་ཞིབ་དང་། ཐོ་འགོད་པར་ལེན་སོགས་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐོག་མའི་ལས་ཀ་འབོར་ཆེན་བསྒྲུབས་ཡོད་ལ། གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་ཅུང་བཟང་ཙམ་ཐོབ་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་དགོས་ངེས་ཀྱི་བྱ་བ་མང་པོ་ཞིག་ལེགས་གྲུབ་ཐུབ་མེད། སླད་ཕྱིན་ཤེལ་ཚྭའི་བྲག་རིས་ལ་དེ་བས་གཏིང་ཟབ་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་། བྲག་རིས་ཀྱི་གསང་བ་མཐའ་དག་མཐིལ་རྟོལ་དགོས་ཚེ་གཤམ་གསལ་གྱི་བྱ་བ་རྣམས་སྒྲུབ་དགོས་པར་འདོད་དེ།
གཅིག གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་མཉམ་འབྲེལ་བྱ་དགོས་པ།
བྲག་རིས་ཀྱི་དུས་རབས་དང་ལོ་རིམ་གསལ་པོར་ཤེས་དགོས་ན་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་བས་གནའ་དཔྱད་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་པོའི་ལོ་རིམ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་དགོས་ཤིང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་བས་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་བྱར་བརྟེན་ནས་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་བས་གཏན་འཁེལ་བྱས་པའི་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རབས་དེའི་སྐབས་ཀྱི་ས་ཆ་དེ་དང་། ཡུལ་ལུང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་གང་ཞིག་འཁེལ་ཡོད་མེད་དང་། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་བྲག་རིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གང་ཞིག་ལྡན་ཡོད་མེད་སོགས་ཞིབ་དཔྱད་བྱེད་དགོས། གལ་ཏེ་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ་དང་ལོ་རིམ་དེའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་གསལ་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཚེ་བྲག་རིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་འགག་སྒོ་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་དེ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་། མཚོན་ཚུལ་སོགས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་ཆུ་དྭངས་ནང་གི་རྡེའུ་ལྟར་ལྟར་རིམ་བཞིན་གསལ་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་མེད། དེར་བརྟེན་བྲག་རིས་དེ་དག་རང་དགར་མ་སྐྱུར་བར་ཆེད་ལས་མཁས་པ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ནས་རྟོག་ཞིབ་མཐར་ཕྱིན་པ་བྱ་རྒྱུ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ། གལ་ཏེ་ཤེལ་ཚྭ་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་དེ་དག་ཞིབ་འཇུག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཐུབ་ཚེ་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་སྤྱི་དང་། ཡང་སྒོས་མདོ་དབུས་མཐོ་གཞོངས་མི་རིགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་རྒྱུ་མ་ཟད། ཐ་ན་གླིང་ཆེན་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཧྲིལ་པོའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཤེས་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུར་ཕན་ནུས་བརྗོད་ལས་འདས་པ་ཐོན་རྒྱུ་རེད།
གཉིས། ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་གསང་བ་མཐིལ་རྟོལ་དགོས་པ།
མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་སོང་ཡོད་མོད། བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ(岩画的年代)ནི་ད་དུང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཚོད་དཔག་གི་ཁྲོད་དུ་ལུས་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ་ཁ་གསལ་ཞིག་དང་། ཆེས་གཏན་འཁེལ་གྱི་དུས་ཚོད་ཅིག་ད་དུང་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་མེད། ལྷག་པར་དུ་བོད་ལྗོངས་ནི་ལྷ་འདྲེ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་བསམ་བློའི་ལྟ་བ་ཤུགས་ཆེ་བའི་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལྷ་ཡོད་འདྲེ་ཡོད་ཀྱི་སེམས་གཙོ་སྨྲ་བའི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཡོད་སའི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན་བྲག་རིས་དེ་དག་གནའ་བོའི་དུས་སུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་ཤུལ་རྗེས་ཤིག་ཡིན་ལུགས་གླེང་ཚེ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་དཀོན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ལྷ་འདྲེ་ཡོད་པའི་བསམ་བློའི་ལྟ་བ་ཡིན་པ་ཕུད། ད་དུང་ང་ཚོས་ཚན་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་བྱུང་རིམ་ལ་དྲིས་ལན་ཡང་དག་པ་ཞིག་དང་། དངོས་ཡོད་ཀྱི་དཔང་པོ་ཤིན་ཏུ་ཁ་གསལ་བ་ཞིག་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། དེར་བརྟེན་གཅིག་ནས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བྲག་རིས་ཀྱི་ལོ་རིམ་མཐིལ་གསལ་པོར་རྟོགས་དགོས་པ་མ་ཟད། བྲག་རིས་རྣམས་སྐབས་རེ་གསལ་པོར་འགྱུར་བ་དང་། སྐབས་རེ་དེ་ཙམ་མི་གསལ་བར་འགྱུར་བ་བཅས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པར་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་དགོས། གཉིས་ནས་བྲག་རིས་ཁག་གི་གཡས་གཡོན་དུ་སྦྱར་བའི་རི་བོང་མར་གྱི་བརྟེན་ནོ་ཞེས་པ་དངོས་པོ་གང་ཡིན་དང་། དུས་མཚམས་རང་བཞིན་མ་གཏོགས་ནམ་རྒྱུན་དེ་ཙམ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་དགོས། གསུམ་ནས་བྲག་རིས་མང་པོ་ཞིག་ཉི་ལྷགས་ཆར་གསུམ་གྱིས་རྩ་བ་ནས་མི་འཇིགས་པར་གནས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསལ་པོར་རྟོགས་དགོས།
གོང་གསལ་དེ་དག་ནི་བྲག་རིས་ཀྱི་གསང་བ་གལ་ཆེ་བ་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། གལ་ཏེ་གསང་བ་དེ་དག་མཐར་ཕྱིན་པ་རྟོགས་ཚེ་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཞི་ནས་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་དངོས་ཐོབ་པ་ཡིན། དེ་མིན་ད་བར་མིའི་རིགས་ཀྱི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་ནི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཙམ་དང་། རིགས་འདེད་ཙམ། གྲངས་གཞི་ཙམ། རིགས་དབྱེ་ཙམ། ཐོ་འགོད་ཙམ་ལས་བྲག་རིས་ཀྱི་མཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གསང་བ་ལྐོགས་གྱུར་རྣམས་རྩད་གཅོད་ཐུབ་མེད་ལ། ཞིབ་འཇུག་པ་ཕུད་པའི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བྲག་རིས་ལ་འཛིན་པའི་དོགས་གཞི་ཚང་མ་ད་དུང་གྲོལ་ཐུབ་མེད་པ་རེད།
གསུམ། བྲག་རིས་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཞིབ་འཇུག་མཐར་ཕྱིན་བྱ་དགོས་པ།
བྲག་རིས་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་གོང་གསལ་གནད་དོན་དེ་དག་ཕུད། ད་དུང་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་མང་པོ་དགོས་པ་སྟེ།
གཅིག་ནས་དམངས་སྲོལ་རིག་པ་བས་བྲག་རིས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་གོམས་སྲོལ་བར་ལ་འབྲེལ་བ་བྱས་ནས་གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་གོམས་སྲོལ་ཐད་ཀྱི་འགྱུར་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་ལ། གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་བོད་མིའི་དམངས་ཁྲོད་གོམས་སྲོལ་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ཤེས་རྟོགས་བྱ་དགོས་པ་དང་། བྲག་རིས་ཁྲོད་དུ་ད་ལྟའི་དུས་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་གོམས་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས།
གཉིས་ནས་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བྲིས་རིས་དེ་དག་གི་འབྲི་བྱེད་ཚོན་རྒྱུ་དམར་པོ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཚོན་རྒྱུ་དཀར་དམར་སེར་གསུམ་དང་ནག་པོ་སོགས་བེད་སྤྱད་ཡོད་ཅིང་། ཚོན་རྒྱུ་དེ་དག་ལ་ཡང་ད་བར་འོལ་ཚོད་ཙམ་ལས་ཚན་རིག་གི་གཞི་འཛིན་ས་ལྡན་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་མཐོང་རྒྱུ་མེད། དེར་བརྟེན་ཚོན་རྒྱུ་དེ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པ་མ་ཟད། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་གི་ཉི་ལྷགས་ཆར་གསུམ་གྱིས་མི་འཇིགས་པའི་ཚོན་སྦྱོར་ལག་རྩལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་བྱས་ནས་འོལ་སྤྱི་ཙམ་དང་། ཚོད་དཔག་ཙམ། རིགས་འདེད་ཙམ། ཕྱོགས་རེ་ཙམ་མིན་པའི་དྲིས་ལན་ཡང་དག་རྙེད་དགོས།
གསུམ་ནས་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བརྐོས་རིས་དེ་དག་ལས་མང་པོ་ཞིག་རྡོ་བ་མཁྲེགས་པོ་ཞིག་གིས་གཙབས་ནས་བརྐོས་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་མོད། འགའ་རེ་ནི་ཟོང་གིས་བརྐོས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཆའང་ལྡན་ཡོད་པས། དེ་དག་བྱུང་བའི་དུས་རིམ་ལ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་དམ་མེད་པའམ། བྲག་རིས་དེ་དག་བརྐོས་པའི་སྐབས་སུ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཡོ་བྱད་ཆུ་ཚད་ཅི་ཙམ་ལ་སླེབས་ཡོད་མིན་ཐད་ལ་ཚན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་གནད་དུ་འཁེལ་བ་བྱ་དགོས།
བཞི་ནས་བྲག་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་རི་མོའི་ནང་དོན་དེ་དག་དུས་རབས་གང་དང་ལོ་རབས་གང་གི་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་གང་ཞིག་མཚོན་པའམ། མཚོན་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ། དམིགས་ཡུལ་གང་ཞིག་ཡིན་པ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་བྲིས་པ། འཛམ་གླིང་རྒྱ་ཁྱབ་རང་བཞིན་ཆེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསལ་པོར་བཙལ་ནས་ཚོད་དཔག་ཙམ་དང་། རིགས་འདེད་རྐྱང་པ་མ་ཡིན་པར་ཚན་རིག་གིས་དྲིས་ལན་གསལ་པོ་འདེབས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས།
མཇུག་གི་གཏམ།
དེ་ལྟར་རང་ཉིད་གནའ་དཔྱད་ཆེད་ལས་མཁས་པ་མིན་ཡང་རང་ཡུལ་དུ་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་བྲག་རིས་ཁག་ཆུང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་འདྲིས་གཤིབ་ཆེ་བ་དང་། ཉེ་བའི་ལོའི་ནང་བྲག་རིས་ཁག་པར་ལེན་དང་ཐོ་འགོད། ཞིབ་བསྡུར་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་མང་དུ་བྱ་མྱོང་བ། དེ་བཞིན་བྲག་རིས་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཡིག་ཆ་འགའ་ཡང་བལྟ་ཀློག་ཡང་ཡང་བྱས་པ་བརྒྱུད། བྲག་རིས་ལ་འཛིན་པའི་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་འགའ་ཡང་རིམ་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། བྲག་རིས་ལ་ཡུན་རིང་གཤིབ་པའི་འབྲོག་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་འདོད་ཚུལ་འགའ་ཡང་མང་དུ་ཐོས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་ཁུལ་གྱི་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་ཐད་ཀྱི་ཐོག་མའི་གླེང་སློང་ཙམ་གྱི་དོད་དུ་དཔྱད་རྩོམ་རྣམ་པའི་རྩོམ་ཐུང་འདི་འདྲ་ཞིག་འབྲི་ཁུལ་བྱས་པ་ཡིན་མོད། བྲག་རིས་ནི་ད་དུང་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རྟོགས་མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཐུབ་པའི་གསང་བ་ཞིག་ཏུ་ལུས་ཡོད་པ་དང་། རང་ཉིད་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་ཤིན་ཏུ་དམན་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ནོར་འཁྲུལ་མང་དུ་ཡོད་ངེས་ཡིན་པས་ཆེད་ལས་མཁས་པ་ཚོས་དག་སེལ་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་སྙིང་ནས་ཞུ། ཞོར་དུ་གསལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། རྩོམ་ཐུང་དེ་ཉིད་འབྲི་སྐབས། བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་མཁས་དབང་དོན་གྲུབ་ལྷ་རྒྱལ་དང་། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་རྩོམ་སྒྱུར་ཅུད་ཀྱི་རིན་སྤུངས་ཉི་མ་དོན་གྲུབ་རྣམས་གཉིས་ནས་མ་ཟིན་ལ་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་དགོངས་འཆར་ལྷུག་རྩོལ་གནང་བ་དང་། ཤེལ་ཚྭ་རྫོང་བྲག་རིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཀྱི་འགན་འཁུར་ནས་ལོ་མང་རིང་བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་པར་རིས་དང་། བྲག་རིས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་སོགས་ཐོ་འགོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ལྷུག་སྩོལ་གནང་བ་དེས་རྩོམ་ཐུབ་དེ་ཉིད་ལེགས་གྲུབ་ཡོང་རྒྱུར་ཕན་པ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་ཁོང་ལ་སྙིང་དབུས་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
[①]རྒྱ་ཡིག་གི་(岩画)ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ལ་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ཞེས་བསྒྱུར་བ ་མང་མོད་ཀྱང་(岩画)ཁྲོད་ཀྱདུ་བརྐོས་རིས་(凿刻)ཙམ ་མ་ཟད། བྲིས་རིས(涂绘)ཀྱང་ཡོད་སྟབས། བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ཞེས་བསྒྱུར་ན་བྲིས་རིས་མ་ཚུད་པའི་སྐྱོན་དུ་གྱུར་ཡོད། དེར་བ རྟེན་བྲག་རིས་ཞེས་བསྒྱུར་ན་ངག་ཏུ་བརྗོད་བདེ་ཞིང་། དོན་ལ་འབྱོར་བ་མཐོང་སྟེ། རིས་ནི་བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་ཡི་གེའི་སྲོལ་དུ་གྱང་ལྡེབས་ཀྱི་རི་མོ་ལ་ལྡེབས་རིས་དང་། ལྷ་ཁ ང་གི་རི་མོ་ལ་ལྷ་ཁང་ལོགས་རིས་ཕེས་རི་མོའི་ཚིག་སྣ་དཀྱུས་ནས་རིས་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་བེད་སྤྱོད་མང་དུ་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། འདིར་བྲག་གི་ལྡེབས་སུ་བྲིས་པའི་རི་མོར་བྲག་རིས་ཞེས་བཏགས་ན་འཚམ་པར ་མཐོང་།
[②]བྱང་ཐང་ནི་ལྷོ་ངོས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་དང་། བྱང་ངོས་ཁུ་ནུ་རི་རྒྱུད་བར་སྟེ། བོད་ལྗོངས་ནག་ཆུའི་བྱང་ཕྱོགས་དང་། མངའ་རིས་ཀྱི་བྱང་ཤར་ཁུལ་གྱི་རྩྭ་ཐང་གི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཞིང་། ཤར་ནུབ་བར་ཐག་སྤྱི་ལེ2400ཙམ་ཡོད་པ་དང་། ལྷོ་བྱང་གི་ཞེང་ཚད་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལེ700ཙམ་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་2/3ཟིན་པ་དང་། ཆ་སྙོམ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིས་4500ཡན་ཟིན་གྱི་ཡོད།
[③] འོན་པ་ཚེ། 《མངའ་རིས་རྩ་རང་ཡུལ་གྱི་ཆེས་རྙིང་མའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་གླེང་བ།》(བོད་ལྗོངས་སྒྱུ་རྩལ་ཞིབ་འཇུག)སྤྱི་ལོ་༢༠༡༦ལོའི་འདོན་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་གྲངས་༤༢ལ་གསལ།
[③] བྲག་རིས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཀྲང་ཡཱ་ཧྲ(张亚莎)ཡི་བཞེད་ཚུལ་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་བྲག་རིས་ལ་ Aརིགས་དང་། Bརིགས། C རིགས། D རིགས་བཅས་རིགས་བཞི་རུ་ཕྱེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལོ་རྒྱུས་དུས་རིམ་རྨང་གཞིར་བཟུང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་ལས་ཕྱེ་བ་ཞིག་ཀྱང་མིན། དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་《བོད་ཀྱི་བྲག་རིས》ཞེས་པར་གསལ།
[⑤]张亚莎 《西藏的岩画》 青海人民出版社2006年9月出版.第207页.
[⑥]张亚莎 《西藏的岩画》 青海人民出版社2006年9月出版.第207页.
[⑦]张亚莎 《西藏的岩画》第54页.青海人民出版社2006年9月出版.
[⑧] 张亚莎 《西藏的岩画》第55页.青海人民出版社2006年9月出版.
[⑨]张亚莎 《西藏的岩画》第210页.青海人民出版社2006年9月出版.
[⑩]才让太 顿珠拉杰 《苯教史刚要》中国藏学出版社2012年10月. 第48页.
[11]张亚莎 《西藏的岩画》 青海人民出版社2006年9月出版.第103页.
[12] 张云 《上古西藏与波斯文明》第154页.中国藏学出版社2005年出版.
[13]ཨོ་རྒྱན་གླིང་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ཤོག་གྲངས་༡༩༣ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་པར་ཐེངས་བཞི་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།
[14] ཨོ་རྒྱན་གླིང་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ཤོག་གྲངས་༡༩༣ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་པར་ཐེངས་བཞི་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།
[15] བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《སྨན་རིའི་ཡོངས་འཛིན་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་འབུམ》(པོད་གསུམ་པ)ཤོག་གྲངས་༡༧༨ལ་གསལ། བལ་ཡུལ་ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེའི་ནང་ཁུལ་དཔྱད་ཡིག
[16] 张亚莎 《西藏的岩画》 青海人民出版社2006年9月出版.第63页.
[17] ཨོ་རྒྱན་གླིང་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ཤོག་གྲངས་༡༩༥ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་པར་ཐེངས་བཞི་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།
[17] ཨོ་རྒྱན་གླིང་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ཤོག་གྲངས་༡༩༡ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་པར་ཐེངས་བཞི་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།
[19]དོན་གྲུབ་ལྷ་རྒྱལ། 《ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དང་དེང་དུས་གནའ་རྫས་རིག་དངོས་ཞིབ་འཇུག་གཉིས་གོ་བསྡུར་གྱིས་ཞང་ཞུང་དང་དེའི་རིག་གཞུང་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ》བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག སྤྱི་ལོ་༢༠༠༤ལོའི་དེབ་གསུམ་པ། ཤོག་གྲངས་༩༧ལ་གསལ།
[20] ཨོ་རྒྱན་གླིང་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ》ཤོག་གྲངས་༡༥༣ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་པར་ཐེངས་བཞི་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།
[21] ཚེ་དཔག སྨད་པ་ཤང་གྲོང་ཚོ་ལྔ་པའི་ཡུལ་མི། ད་ལྟ་སྨད་པ་ཤང་གི་གདན་ཞུས་ལས་བྱེད་པ།
[22]张亚莎 《西藏的岩画》 第4页. 青海人民出版社2006年9月出版.
[23] 张亚莎 《西藏的岩画》 第4页. 青海人民出版社2006年9月出版.
[24] 张亚莎 《西藏的岩画》 青海人民出版社2006年9月出版.第4页.
[25] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་དང་པོ། ཤོག་གྲངས་༢༤༩ལ་གསལ། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ལོར་བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་དུ་བསྐྲུན།
[26] ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས། 《འཛམ་གླིང་སྐད་ཡིག་གི་སྐྱེ་འཆིའི་ལོ་རྒྱུས》ཤོག་གྲངས་༧་གསལ། ནང་ཁུལ་དཔྱད་ཡིག
[27]གཅན་བཀྲ་བྷོ། 《བོད་གནའ་བོའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རི་མོ་འགའི་རིག་གནས་བསྟན་དོན་ལ་དཔྱད་པ།》《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》 སྤྱི་ལོ་༢༠༡༤དེབ་གསུམ་པ། ཤོག་གྲངས་༡༦༦ལ་གསལ།
འཕྲིན་སྟེགས། weikangba


c: text/html

text:
རྒྱ་གར་ཉེན་རྟོག་པས་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་འགད་རྫས་བཞག་པའི་དོགས་ཡོད་ཉེས་ཅན་ ༥ འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་བྷང་ལ་ཌི་ཤི་ནས་ཡིན་པའི་ཁ་ཆེ་བ་གཉིས་ཀྱིས་ནག་ཉེས་ངོས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།
ཁ་སང་རྒྱ་གར་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གིས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་ནུབ་བྷང་གྷལ་ནས་དོགས་ཡོད་ཉེས་ཅན་ ༢ འཛིན་བཟུང་བྱས་ཏེ་འདྲི་གཅོད་བྱས་སྐབས། ཁོ་གཉིས་བྷང་ལེང་ཌི་ཤིའི་(JMB)ཞེས་པའི་ཁ་ཆེའི་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་སྤྱོད་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་ཡིན་པ་དང་། ད་ལན་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་འགད་རྫས་འཇོག་དགོས་དོན་ནི། འབར་མའི་རོ་ཧིན་གྷ་ཡའི་ཁ་ཆེ་བ་ཚོར་དྲག་གནོན་བྱས་པ་དེར་འཁོན་ལན་སློག་ཆེད་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་འགད་རྫས་ ༨ འཇོག་པའི་འཆར་གཞི་བསྒྲིགས་ཡོད་སྐོར་སོགས་བརྗོད་འདུག
ས་གནས་ཉེན་རྟོག་ཁང་གི་མགོ་འཁྲིད་གཞོན་པ་མོར་ལེ་དྷར་ཤར་མྰ་(Murlidhar Sharma)ལགས་ཀྱིས། འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་མི་དེ་གཉིས་ཀྱི་ལག་ནས་ལྗིད་ཚད་ལ་སྤྱི་རྒྱ་ ༥༠ ཡོད་པའི་འགད་རིགས་རྫས་འགྱུར་ (Ammonium Nitrate)ཞེས་པ་དང་གློག་ཀླད་གཅིག དེ་བཞིན། འགད་གཏོར་དང་འབྲེལ་བའི་ཡོ་བྱད་གཞན་ཁག་ཅིག་ཡང་ལག་སོན་བྱུང་ཡོད། ཅེས་བརྗོད་འདུག
འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་ཉེས་ཅན་གཅིག་གི་མིང་ལ་པེ་གྷམ་བྷར་ཤ་ཡེ་ཁན་(Paigamber Sheikh)ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་དང་རང་ལོ་ ༢༤ དང་། གཞན་དེ་ལོ་ ༣༡ དང་མིང་ལ་ཇྰ་མེ་རྰོལ་ཤ་ཡེ་ཁན་(Jamirul Sheikh)ཟེར་གྱི་ཡོད་འདུག
ཟླ་སྔོན་མའི་ཕྱི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་འགད་རྫས་བཞག་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་རྗེས། རྒྱ་གར་དབུས་ཉེན་རྟོག་ཁང་དང་ས་གནས་ཉེན་རྟོག་ཁང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་པ་དང་། སྔ་གཞུག་ཏུ་གནད་དོན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དོགས་གཞིའི་འོག་མི་གྲངས་ ༥ འཛིན་བཟུང་འདྲི་གཅོད་བྱས་ཡོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། སྐལ་བཟང་སྦྱིན་པ།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
—རང་ཉིད་རྒྱ་རུ་གྱུར་སོང་སྙམ་པའི་ནུ་བོ་ནུ་མོ་རྣམས་ལ་ཕུལ།
འདི་འདྲའི་སྙིང་ཉེ་བའི་རིགས་མཐུན་སྤུན་ཟླ་མང་བོ་ཞིག་ངོ་ཤེས་སུ་གྱུར་བ་ནི་བདག་གི་ཆེས་བླ་མེད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡིན། ཁྱོད་ཅག་གིས་ང་ལ་གནང་བའི་བརྩེ་བ་དང་སྐུལ་འདེད་ནི་བདག་གི་ཆེས་ཆེ་བའི་རྙེད་པ་ཡིན། དེ་རིང་སྔོན་གྱི་ཉིན་ཐོ་ཞིག་སྔར་བཀླགས་མ་མྱོང་བའི་ནུ་བོ་ནུ་མོ་རྣམས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་འབུལ་བར་བྱེད། ང་ཁྱོད་ཅག་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་ནས་དགའ།
ཧ་སི། ངས་འུ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ངོ་ཤེས་མིན་མི་ཤེས། ངས་དེ་ལྟར་ཟེར་དོན་ནི། ལོ་ངོ་མང་བོའི་སྔ་རོལ་ཞིག་ལ། ངས་མིང་ལ་ཧ་སི་འབོད་པའི་སོག་པོའི་བུ་མོ་ཞིག་ངོ་ཤེས་པ་ཡིན། ངེད་ཁྱིམ་ཁ་གཉིས་ཀྱི་ཕ་མ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་གྲོགས་པོ་བཟང་བོ་ཡིན། ཁོ་མོ་གཟུགས་རིང་ཞིང་འགྲོགས་བདེ་ལ་ནམ་རྒྱུན་གདོང་ལ་འཛུམ་གྱིས་ཁེངས་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ང་ཚོའི་བར་དུ་འགྲུལ་རྒྱུན་ཆད་ནས་རིང་ཞིག་འདས་ཟིན། ངས་ཤེས་པ་ནི་ཁོ་མོ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སློབ་གཉེར་ལ་ཆས་སོང་ཞིང་། ཕྱིས་སུ་དེར་གཞིས་ཆགས་ཏེ་གཉེན་བསྒྲིགས་ཤིང་ཕྲུ་གུའང་སྐྱེས་འདུག་ཅེས་པ་ཙམ་ཡིན། ཁྱོད་ངས་བཤད་པའི་ཧ་སི་དེ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་དེ་ལས་འཚབ་གཤིས་སྐྱེན་ལ། དེ་ལས་ལོ་ན་ཕྲ་ཞིང་། མིང་ལ་ཧ་སི་འབོད་པའི་སོག་པོའི་བུ་མོ་གཞན་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ངས་ཁྱོད་རང་ངོ་ཤེས་མིན་གང་ལྟར་ཡང་། ངས་བསམ་ན། ངས་ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་པ་ངོ་ཤེས་ཀྱིན་འདུག དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སོམ་ཉི་དང་དཀའ་སྡུག་དེ་དག་བདག་གིས་ཀྱང་མྱངས་ཡོད་པས་ཡིན། ཧ་སི། དེ་ནི་འུ་བུ་ཅག་ཐམས་ཅད་པོ་དེ་ལྟར་ནར་སོན་པས་ཡིན།
ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་ང་ལ་ན་ཟུག་བསླངས་བྱུང་། ཁྱོད་ཀྱིས། འདི་ནི་རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་རྟེན་དང་སྒྲིག་སྲོལ་ཡོད་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་མིན། འདི་ནི་ང་རང་ནར་སོན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་གདོང་ཐུག་པའི་སེམས་ཚོར་ཙམ་ཡིན། རེ་བ་ནི་རྩོམ་ཡིག་འདིར་གླེང་བའི་སོམ་ཉི་དང་དཀའ་སྡུག་གིས། འདི་འདྲའི་རིགས་མཐུན་གྱི་སེམས་ཚོར་ལྡན་པའི་ཡུལ་གཅིག་སྤུན་ཟླ་དག་ལ་ང་ཚོ་ཁེར་རྐྱང་མིན་པའི་ཚོར་བ་ཙམ་བསྐྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཟེར།
རེད་ཡ། ང་རང་ལོ་ན་གཞོན་དུས་རྒྱུན་པར་ཁེར་རྐྱང་གི་ཚོར་བས་གདུང་མྱོང་། ཐེངས་དང་བོར་དེ་འདྲའི་ཁེར་སྡུག་གིས་མནར་དུས་ནི་དམའ་འབྲིང་གི་ལོ་རིམ་གཉིས་པའི་ས་རྒྱུས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་སྐབས་ཡིན། དེ་དུས་ང་རང་ཧོང་ཀོང་ནས་ཐེེ་ཝན་ལ་སླེབས་རུང་ཡིན་ལ། བུ་མོའི་སློབ་གྲྭའི་དམའ་འབྲིང་གི་ཐད་ཞུགས་སློབ་མར་རྒྱུགས་འཕྲོད་པ་རེད། ས་རྒྱུས་དགེ་རྒན་ནི་ང་ཚོའི་མཛུབ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་ཡིན་ལ། ཞི་དུལ་གཞུང་དྲང་ཞིག་གོ། དེར་མ་ཟད་གཟབ་ནན་གྱིས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པས་ང་རང་ཁོ་མོར་ཤིན་ཏུ་དགའ་བོ་ཡོད།
འོན་ཀྱང་། ཉིན་དེར་“ནང་སོག་ས་ཁུལ”ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་དེ་ཁྲིད་དུས། ཁོ་མོ་རྩ་བ་ནས་འགྱུར་སོང་ལ། དེ་ནས་བཟུང་ངའི་སེམས་ཀྱི་དགའ་ཞིང་གུས་པའི་མཛུབ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་དེ་ཡང་མ་རེད་དོ། །ཁོ་མོས་ཧམ་པ་ཚ་བའི་ཐ་སྙད་བཀོལ་ཏེ་རྒྱང་རིང་གི་ཡུལ་གྲུ་དེ་མཚོན་པར་བྱས་ཤིང་། ས་ཕྱོགས་དེ་ན་འཚོ་བའི་སོག་པོའི་མི་རིགས་ལ་མཚམས་མེད་པར་ངོ་མཚང་བྲུས་བྱུང་། ཁོ་ཚོའི་སྐད་ཆ་དང་དད་པ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་ཟུར་ཟ་དང་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་སོང་། ཁོ་མོས་དྲངས་པའི་དཔེར་བརྗོད་འགའ་རེ་ནི་དངོས་གནས་བདེན་པ་ཡིན་ནའང་། ལ་ལ་ནི་ཁུངས་མེད་ཀྱི་བཤད་ཡམས་འབའ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་། མོ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་དཀར་འདོན་གྱི་བསམ་པ་ཕྲན་བུ་ཙམ་ཡང་མེད་ཅིང་། ངོ་མདངས་ཙམ་ཡང་མི་འགྱུར་བར་ཆུ་བཞུར་བཞུར་གྱིས་བཤད་བྱུང་བས། བརྗོད་པ་ཛ་དྲག་གི་སྐབས་སུ་སློབ་གྲོགས་ཚོ་ཧ་ལས་ཧང་སངས་ཤིང་། ཡང་དགོད་སྒྲས་སློབ་ཁང་འགེངས་པར་བྱེད།
ཡུལ་ན་ཡོད་དུས། ཆུང་ངུའི་སྐབས་ནས་རྨོ་བོའམ་ཕ་མ་ཟུང་གིས། ང་ལ་རྒྱུན་པར་རང་ཉིད་སོག་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗེད་མི་རུང་བའི་སློབ་གསོ་ཡང་ཡང་གཏོང་། འོན་ཀྱང་ཤེས་མེད་ཚོར་མེད་ཀྱི་ངང་ནས་ངས་རང་ཉིད་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་མི་འདོད། འོན་ཀྱང་ཉིན་མོ་དེར། སློབ་གྲོགས་ཡོངས་ཀྱི་ཧབ་དགོད་དང་ངེས་མེད་དུ་བསྟན་ཡོང་བའི་མིག་མདངས་དེ་དག་ལས། ངས་ད་གཟོད་རང་ཉིད་“མི་རིགས་གཞན་”ཞིག་ཡིན་པ་ཚོར་བྱུང་། ཐེངས་དང་བོར་རིགས་བཀར་ཞིང་མཐར་དེད་པའི་ཁེར་སྡུག་དང་ན་ཟུག་ཚོར་བྱུང་། ད་གཟོད་སྙིང་ཁོང་རུས་པའི་གཏིང་ནས་རང་ཉིད་རུས་རྒྱུད་དང་ཁ་བྲལ་བའི་སོག་རིགས་ཤིག་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་རྙེད་བྱུང་།
ཧ་སི། ཁྱོད་རང་ནར་སོན་གྱི་མྱོང་བའང་ཕལ་ཆེར་ངའི་འདི་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་ཨེ་རེད།
ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ལ། ལོ་ན་གཞོན་པའི་ང་ལ་མཚོན་ན། ཐེངས་དེའི་ས་རྒྱུས་ཀྱི་སློབ་ཐུན་དེ་ནི་ཚེ་སྲོག་འདིའི་ཆེས་ཐོག་མ་དང་ཆེས་ཟབ་པའི་རྨ་ཤུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་། སྐབས་དེར་ཡུལ་དངོས་དེར་ཡོད་པའི་མི་གཞན་པ་དག་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། ཤིན་ཏུ་ཉན་སྤྲོ་བའི་ས་རྒྱུས་ཀྱི་སློབ་ཐུན་ཞིག་ལས་ཅི་ཡང་ཡིན་མི་སྲིད། སློབ་ཐུན་གྲོལ་རྗེས། སློབ་གྲོགས་དག་གིས་སྔར་བཞིན་བདག་ལ་འགྲོགས་བདེའི་རྣམ་འགྱུར་འཛིན་པར་བྱེད་ལ། དགེ་རྒན་གྱིས་ཀྱང་གཤིས་འཇམ་དང་བློ་དཀར་གྱི་ཞལ་མདངས་བསྐྱར་ཏུ་གསོས་བྱུང་། སུས་ཀྱང་ངའི་སེམས་ཀྱི་རྨ་ཁ་ཚོར་གྱིན་མི་འདུག ཁོ་ཚོར་མཚོན་ན་དོན་དག་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་བ་དང་འདྲ།
རྗེས་སུ། དེ་ལྟ་བུའི་རྐྱེན་ངན་ལ་རྟག་པར་འཕྲད་ཅིང་། བདག་གི་སེམས་སུ་རྨ་ཁ་ཡང་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་གྱུར། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་ཉིད་ཇེ་སྲབ་ནས་ཇེ་སྲབ་ཏུ་ཡང་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནི་ནར་སོན་གྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད། ངས་རང་གི་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱ་མི་ཕལ་མོ་ཆེས་ང་ལ་བསམ་གཟས་ནས་གནོད་སེམས་བཅངས་པ་མེད་ལ། དེ་ལྟར་བྱས་པས་ང་ལ་གནོད་པ་བྱས་འགྲོ་བར་ཡང་ཤེས་ཀྱིན་མེད་པ་ཡུན་གྱིས་ཧ་གོ་བས་ཡིན། དེ་ནི་མི་གྲངས་མང་ཞིང་ལོ་རྒྱུས་རིང་ལ། རིག་གནས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བོར་རང་གི་མི་རིགས་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་བཟུང་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་ཐག་གཅོད་པར་གོམས་ཡོད་པས་ཡིན།
འདི་ལྟ་བུའི་གོམས་སྲོལ་དེ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མངོན་པ་ཙམ་ཡིན་ན། དེ
ལ་མི་འགྲིག་པ་ལྷག་པོ་ཅང་མེད་དེ། མི་རིགས་རེ་རེས་རང་ཉིད་འཛམ་བུ་གླིང་གི་དཀྱིལ་སྙིང་ཡིན་སྙམ་གྱི་རྟོག་བཟོ་བྱ་ཆོག་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁྲོད་དུའང་དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཁམས་བཟུང་བ་ཡིན་ན། གནོད་འཚེ་ནི་བཟློག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་གོ །
ཧ་སི། འདིས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་དངངས་འཚབ་སྟེར་གྱིན་པ་ངས་ཧ་གོ་ཡི་འདུག དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས། ང་ཚོས་གདོང་གཏོད་པའི་ཉེན་ཁ་ཆེས་ཆེ་བ་ནི། ཁོར་ཡུག་ཆེན་པོ་འདིས་རིས་སུ་མི་འབོར་བའི་ཆེད་དུ། ང་ཚོས་ཅིས་ཀྱང་ཁོར་ཡུག་ཆེན་པོ་འདིའི་རིག་གནས་དང་དུ་ལེན་དགོས་ལ། ཡང་མི་གྲངས་ཉུང་དྲགས་པས་ང་ཚོས་དང་ལེན་བྱེད་པས་མི་ཚད་དང་དུ་ལེན་རྒྱུ་ཚད་ལས་བརྒལ་ཏེ། རང་གི་རྩ་བའམ་སྲོག་ཉིད་ཡོངས་སུ་བརྗེད་པར་འགྱུར་བ་ཧ་གོ་ཡོང་བ་དེ་རེད། ཅེས་ཟེར།
ཧ་སི། མ་སྐྲག་དང་། ངས་ཁྱོད་ལ་ཡུན་གྱིས་བཤད།
ཐེངས་འདིར་ང་རང་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་དུས། ས་གནས་དེ་གའི་གྲོགས་མོ་ཞིག་གིས་ང་ལ་འདི་སྐད་བརྗོད། མོ་རང་ལོ་ན་གཞོན་པའི་སྐབས་ཤིག ནང་སོག་གི་རྟ་རྩལ་རུ་ཁག་ཅིག་ལ་འགྲོགས་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ལ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པར་སོང་བ་ཡིན། སི་ཁྲོན་གྱི་གྲོང་གསེབ་ཅིག་ཏུ། སྤྲོ་སེམས་རབ་ཏུ་འཁོལ་བའི་མི་ཚོགས་ཤིག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་ཅིང་། རྒན་གཞོན་ཤིན་ཏུ་མང་བོས་ཁོ་ཚོར་སྐེ་འཇུ་དང་ལག་འཇུ་གཏོང་ལ། གདོང་ལ་མཆི་མས་ཁེངས་ཏེ་ངག་ནས། “ང་ཚོ་ནི་སོག་རིགས་ཡིན། ང་ཚོའི་གནའ་བོའི་མེས་པོ་དག་ནི་སོག་རིགས་ཡིན། ”ཞེས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཟློ་བར་བྱེད།
དེ་དག་ནི་མི་རབས་ཅི་ཙམ་བརྒྱུད་པ་མི་ཤེས་པའི་ཚ་རྒྱུད་དག་དག་རེད་ལ། ཁོ་ཚོས་སྨྲས་པའི་སྐད་ཆ་ནི་སི་ཁྲོན་གྱི་ལུང་སྐད་འབའ་ཞིག་རེད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་མང་བོ་ཞིག་ནི་སྔར་ཉིན་ནས་ལེ་བར་བཅུ་ཕྲག་ལྷག་གི་ས་ནས་ཡོང་བ་རེད་ལ། ཁོ་ཚོ་ལམ་ཐག་དེ་འདྲའི་རིང་བོ་ཞིག་ནས་རྒྱང་རིང་གི་སྤུན་ཟླ་དག་ལ་བལྟ་འདོད་ཀྱིས་ཡོང་ཞིང་། དེ་དག་ལ། “ང་ཚོ་ཡང་སོག་རིགས་ཡིན། ང་ཚོས་གནའ་ནས་ད་བར་རང་གི་རྩ་བ་དེ་བརྗེད་མེད། ” ཅེས་པའི་གོ་བརྡ་སྤྲོད་དུ་འོངས་པ་རེད།
ཧ་སི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་རྒྱུ་ཞིག་ལ། “ཁྲག་རྒྱུད་”ནི་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་མཚར་གྱི་ཆོས་ཤིག་རེད་དེ། དེ་ནི་ཁྱོད་རང་སྐྱེས་པའི་སྔ་རོལ་ནས་ཆེས་གདོད་མའི་ཚེ་སྲོག་གི་ས་བོན་དུ་བསྐུངས་པའི་འབོད་པ་ཞིག་རེད། ཁྱོད་ཉིད་རང་གི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོ་བ་དེར་འཚོ་ཞིང་། རང་གི་མཐའ་འཁོར་གྱི་ཟླ་གྲོགས་དང་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མེད་པའི་དུས་དང་། ཁྱོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་དེའི་འཚོ་གནས་ལ་མངོན་གསལ་གྱི་འཇིགས་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐབས་སུ། དེ་ཉིད་ལྷིང་ཞིང་འཇགས་པའི་ངང་དུ་བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་དུ་གནས་པས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཚེ་གང་བོ་ཁུ་སིམ་གྱིས་བསྐྱལ་ཆོག་ཅིང་། དེ་ཡི་རང་བཞིན་ཚོར་མི་ཐུབ་ལ་དེ་ཡི་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་ལས་ཀྱང་མྱོང་མི་དགོས་སོ། །
དེ་ཡི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་རུས་ཚོ་དང་གྱེས་པའམ། རུས་ཚོ་ཧྲིལ་བོའི་འཚོ་གནས་དེ་ཉེན་ཁ་ལ་ཐུག་པའི་སྐབས་སུ་ད་གཟོད་མངོན་ཡོང་བ་ཞིག་རེད། དུས་དེར། དེ་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་བླ་སྲོག་ལས་ཕྱིར་བུད་དེ་ཁྱོད་ལ་འབོད་པ་གཏོང་ངོ་། །
ཧ་སི། འདི་ལྟའི་འབོད་པ་དྲག་པོའི་དབང་གིས། ད་གདོད་ང་ཡིས་མགྱོགས་པོར་ལམ་དེ་འདྲའི་མང་བོ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་གཙང་བོ་དེའི་འགོ་ཁུངས་བཙལ་བ་ཡིན། ཞི་ལ་མུའུ་ལོན་གཙང་བོ་ནི་བདག་གི་སེམས་སུ་ཡུན་རིང་བོར་བཞུར་ཅིང་། མཚན་མོའི་རྨི་ལམ་ལས་ངས་རྟག་པར་གཙང་བོ་གང་དེ་ཆལ་ཆིལ་གྱིས་འབྲོག་ཐང་དུ་འབབ་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཐོས་ཡོང་།
འབྲོག་ཐང་ལ་མུ་དང་མཐའ་བྲལ། ཉིན་དེར། ང་དང་གྲོགས་པོ་དག་ཅེ་ཕུ་རྟགས་ཅན་གྱི་མོ་ཊ་གཉིས་ལ་བསྡད་དེ། རྩྭ་ཐང་དུ་ཉིན་གང་བོར་བཙལ་ནའང་གཙང་བོ་འབབ་སའི་གཡང་རོང་རྙེད་ཐབས་བྲལ། གྲོགས་པོ་ལམ་པ་དེ་སྔོན་མར་ཐེངས་འགར་སོང་མྱོང་ནའང་། རྩྭ་ཐང་ནི་དངོས་གནས་ཆེ་དྲགས་ཤིང་། ལམ་སྟོན་གྱི་རི་བོ་རེ་རེ་ཡང་ཕན་ཚུན་ལ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་བ་ཞིག་གོ །ང་ཚོ་སྐབས་རེར་སོང་ཞིང་སྐབས་རེར་བསྡད་པ་ཡིན་ལ། ཡང་མངོན་པར་འཕགས་པའི་རི་དང་དེའུ་རེར་འགོས་ནས་རྒྱང་རིང་ལ་བལྟས་པ་ན། གཙང་བོ་རྒྱང་རིང་གི་ཕྱོགས་སུ་འབབ་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཐོས་ཡོང་། ཧ་སི། སྒྲ་དེ་ནི་ངའི་སེམས་སུ་བབས་པ་དང་འདྲའོ། །
མི་མེད་འབྲོག་སྟོང་གི་རྩྭ་ཐང་དུ་ད་གདོད་སྐྱ་མི་གཞོན་ནུ་ཞིག་དང་ཕྲད་བྱུང་། ཁོ་རང་གསེག་འཕྲོས་ཀྱི་ཉི་འོད་ཀློང་ནས་ང་ཚོར་ཕྱོགས་ཏེ་དལ་དལ་གྱིས་སླེབས་བྱུང་། ང་ཚོའི་དཀའ་ཁག་ཤེས་འཕྲལ། གཞོན་ནུ་དེས་ལག་པ་བཏེགས་ཏེ་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་མདུན་ཐད་སྟོན་ཙམ་བྱས་པར། གཙང་བོ་འབབ་སའི་ལུང་འགག་མིག་མདུན་དུ་ཤར་བྱུང་། ང་ཚོ་ནགས་ཚལ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བརྒྱུད་ཅིང་། བདེ་མོ་མིན་ལ་བགྲོད་དཀའ་བའི་རྡོ་ལམ་རིང་བོ་ཞིག་དེད་ནས་སོང་སྟེ། གཞི་ནས་གཙང་བོའི་འགག་འཕྲང་གི་མཐིལ་ལ་སླེབས་དུས། ས་རུབ་ལ་ཉེ་བྱུང་།
འདི་ནི་ཕྱོགས་གསུམ་རི་བོས་བསྐོར་ཞིང་། མཐིལ་གཏིང་དུ་ལྷུང་བའི་རི་འགག་ཅིག་རེད། རི་རྩའི་རྡོ་གསེག་ནི་ཆུས་སྦངས་ཏེ་འདམ་དུ་གྱུར་འདུག ཞིབ་ཏུ་བལྟས་ཚེ་དེ་ལས་ཆད་མེད་ཀྱི་ཆུ་འབུད་བཞིན་འདུག་ལ། དེ་ཡིས་རྡོ་གསེག་གི་ས་གཞི་ཡོངས་སུ་བརླན་འདུག ཕྱིར་བུད་པའི་ཆུ་དག་འདོམ་པ་འགའི་མཚམས་སུ་གཅིག་ཏུ་འཁྱིལ་ཞིང་དེ་ནས་ཀྱང་ཕྱི་ཕྱིར་ལྷུང་ལྷུང་གིས་འབབ་ལ། དེ་ཉིད་ཆུ་ཕྲན་དུ་གྱུར་བའི་འགྲམ་ངོགས་སུ་ལྕུག་ཕྲན་དང་མེ་ཏོག་གིས་ཁེངས། ཆུ་ཕྲན་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཆེ་ཞིང་སྒྲའང་ཇེ་དྲག་ནས་ཇེ་དྲག་ཏུ་སོང་སྟེ། ཅུང་ཐག་རིང་བའི་ནགས་ཚལ་གྱི་མཚམས་སུ་གཙང་བོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས། རྒྱང་རིང་ནས་རྒྱང་རིང་གི་ཕྱོགས་སུ་འབབ།
ང་རང་རྐང་རྗེན་དུ་ཆུ་ཕྲན་སྲབ་བུ་དེར་ཞུགས་པ་ཡིན། སྟོན་ཟླ་དགུ་བ་ཚེས་རུང་གི་གནམ་གཤིས་དྲན་པོ་ཡིན་ནའང་ཆུ་ཕྲན་དེ་འཁྱགས་པ་ལ་ཚད་ཅིག་མི་འདུག ང་རང་འཁྱགས་རོམ་གྱི་སྟེང་དུ་འགྲེང་བ་བཞིན་ཅང་མ་འགོར་བར་གྲང་ནས་གཟེར་བར་བྱེད། འོན་ཀྱང་། ཧ་སི། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་སེམས་ཁོང་གི་དྲག་ཏུ་གདུ་བའི་ཁྲག་དྲོན་དེ་ཚོད་དཔག་ཐུབ་ངེས།
ཧ་སི། ངས་རང་གི་ཁྲག་རྒྱུད་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཅི་ཙམ་གྱི་ང་རྒྱལ་འཛིན་བཞིན་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་སམ། ཕ་མའི་ཡུལ་སྡེ་ལ་མིས་བྱས་པའི་གནོད་འཚེ་ཤིན་ཏུ་མང་བོ་ཕོག་ནའང་། ས་གཞི་འདི་ཇི་སྲིད་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ། ཚེ་སྲོག་གི་རེ་འདུན་ཡོད་ཚད་དུས་གཅིག་ལ་འཕག་འཚག་དང་འཚང་ཁ་ཤིག་ཤིག་གིས་ཕྱིར་བརྟོལ་བར་བྱེད། ཞི་ལ་མུའུ་ལོན་གཙང་བོའི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་དུས། འགོག་ཐབས་མེད་པའི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དྲག་པོ་ཞིག་གིས་ང་རང་དམ་པོར་བཅངས་པའི་ཚོར་བ་སྟེར། དེ་ལྟ་བུའི་བདེ་སྣང་ཆེན་པོ་དེས་ང་ཚོའི་ངོ་གདོང་མཆི་མས་དཀྲིགས་པའང་མི་ཚོར་ལ། དེ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་དྲག་པོ་ཞིག་ལས་རྙེད་པ་ལོས་ཡིན་སྙམ་པ་བྱེད།
ལོ་ངོ་མང་བོར་ང་ཡི་ཁྲག་རྩའི་སྦུབས་སུ་ང་ལ་འབོད་པ་གཏོང་བའི་སྒྲ་སྐད། རྒྱུན་པར་རྒྱང་རིང་བའི་རི་སྒང་ནས་ང་རང་འབོད་པའི་སྒྲ་སྐད། སྐབས་འདིར་དེ་དག་ལྷུང་ལྷུང་གི་ཆུ་སྒྲའི་ཁྲོད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་བས། ངས་ད་གཟོད་མ་ཡུམ་གྱི་ས་གཞི་རུ་ཆ་ཚང་བའི་རང་ཉིད་རྙེད་བྱུང་།
སྐྱེས་ནས་ད་ལ་ཐུག་པས་ད་ནི་བློ་འགྱོད་གང་ཡང་མེད། ང་རང་ཁ་སྦུབ་ཏུ་ལོག་སྟེ་ཆུ་འགོའི་ཆུ་གཙང་འཐུང་། གནམ་རྒན་མའི་ཕོན་ཆེ་བའི་གནང་སྐྱེས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། འོན་ཀྱང་། ཧ་སི། ངས་ཁྱོད་ལ་སེམས་གཏིང་ནས་མཉན་དུ་གཞུག་འདོད་པ་ནི་དེའི་རྗེས་ཀྱི་བདག་གི་སེམས་ཁམས་ཡིན།
དེའི་རྗེས་སུ། ང་རང་ཕྱིར་ཁི་སི་ཁི་ཐིན་ཚོ་བར་ཡོང་བ་ཡིན། ས་གནས་དེའི་སྣེ་ལེན་དགོངས་ཚོགས་སུ་ཁོ་ཚོས་ང་ལ་དཀར་གཙང་གི་ཁ་བཏགས་ཤིག་ཕུལ་སོང་། ལོ་ན་བགྲེས་པའི་རྒན་པོ་འགས་ང་ལ་སྔོན་ཆད་བདག་གི་སྤོ་བོ་དང་རྨོ་བོས་གནས་འདིར་ཇི་འདྲའི་སེམས་ཤུགས་བཏོན་པ་ཡིན་ཚུལ་སྨྲས་བྱུང་། ཡང་མི་འགའ་རེ་ཡོང་ནས་ཁོ་ཚོས་བདག་གི་ཨ་མ་ལགས་བརྗེད་མེད་ཚུལ་བཤད་བྱུང་།
དཀར་གཙང་གི་ཁ་བཏགས་ཕྲག་པར་གཡོགས་པས་མ་ཡུམ་གྱིས་བརྩེ་བའི་བྱིལ་བྱིལ་གནང་བ་འདྲ། ཕོར་བ་བཏེགས་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཞུ་དུས། ངས་གློ་བུར་དུ་ང་དང་མིག་མདུན་གྱི་གྲོགས་པོ་འདི་དག་གི་སྐྱེ་གཟུགས་ཇི་འདྲའི་མཚུངས་པ་ཚོར་སོང་། ང་རང་གཞི་ནས་རང་གི་རིགས་མཐུན་དག་གི་ནང་ལ་ལོག་ཐུབ་སོང་། ཧ་སི། ངའི་མདུན་གྱི་མི་འདི་དག་གི་སྐྱེ་གཟུགས་ང་དང་ཇི་འདྲའི་མཚུངས་པ་ལ་ཨང་། ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་མེ་ལོང་དུ་ཤར་བའི་རྒྱུས་ཡོད་ཀྱི་གདོང་དབྱིབས་དང་འདྲ་བོ་འདུག མི་ཚོགས་ཁྲོད། ངས་ཐ་ན་སྤོ་བོ་དང་རྨོ་བོ་ལོ་ན་གཞོན་དུས་ཀྱི་ཞལ་མདངས་ཀྱང་མཐོང་འོང་བ་འདྲ།
སྐབས་འདིར། ཁྲག་རྒྱུད་ནི་ཐིག་རིས་དང་ཁ་དོག་ལྡན་པའི་གཟུགས་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། ང་ཡི་མིག་མདུན་ལ་མངོན་གསལ་དུ་བཅར་ནས། གནས་འདི་ནི་ང་ཡི་དོན་དམ་གྱི་གནས་མལ་དང་ང་ཡི་ཚེ་སྲོག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་འགོ་ཁུངས་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད། མི་ཚེ་ཕྱེད་ཀའི་དངངས་འཚབ་ཀྱི་རྗེས་ཏེ། དུས་འདི་ཙམ་ནི་ཇི་འདྲའི་མི་སེམས་ལ་ལྷོད་བག་དང་སྤྲོ་སྣང་སྟེར་བའི་མཇལ་འཛོམས་ཤིག་རེད་ཨང་། ལྟོགས་སྐོམ་གྱིས་མནར་བའི་མི་ཞིག་གིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྟོན་མོའི་སྟེང་རང་གི་སྡོད་ས་སྟོན་པའི་མིང་ཡིག་མཐོང་སོང་བ་ཇི་བཞིན། ངས། གཞི་ནས་དགའ་བ་ཚད་མེད་ཀྱིས་རང་གི་སྡོད་གནས་རྙེད་སོང་།
ཧ་སི། ཁྱོད་རང་ད་དུང་སྐྲག་དོན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ།
ཧ་སི། ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་ཡིད་ཆེས་གནང་རོགས། ནམ་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱིས་ནང་སོག་གི་ལོ་རྒྱུས་བརྗེད་པའམ། སོག་པའི་སྐད་རིགས་བརྗེད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། འོན་ཀྱང་། ཧ་སི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཅིས་ཀྱང་རང་གི་སྐྱེ་ཁུངས་བརྗེད་མི་སྲིད། “ཁྲག་རྒྱུད་”ནི་གང་འདོད་ཀྱིས་གཡུག་པ་དང་བརྗེད་རུང་བའི་ཆོས་ཤིག་མ་རེད་ལ། སུས་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནས་དེ་ཉིད་ལེན་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད།
དེ་ནི་ས་བོན་དང་མེ་ཏོག་ཡིན་ལ། ཤིང་འབྲས་ཀྱང་ཡིན། དེ་ནི་དྲོད་ཁོལ་དང་འོད་ཟེར་ཡིན་ལ། མདུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆད་པ་མེད་པའི་འབོད་པའང་ཡིན། ནམ་ཉི་མ་ཞིག་ལ། ཁྱོད་རང་དེ་ཉིད་དང་ཐད་སོར་འཕྲད་པའི་དུས་སུ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ནི་དྭངས་ཤིང་གསལ་ལ། ཆུ་ཟླ་ལྟ་བུའི་མེ་ལོང་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བར་འགྱུར།
ཧ་སི། ང་ཡི་ན་གཞོན་གྱི་སྤུན་ཟླ། ཁྱོད་ལ་ད་དུང་བློ་སེམས་མི་བདེ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ།
འཆིང་གྲོལ་གྱིས་བསྒྱུར།


text:
ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ།
最后更新于:2018-08-26 15:27:21
གནའ་སྔ་མོ་སྔ་མོ་ཞིག་ལ། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་ཞིག་ཡོད། ཁོ་ལྡོམ་ལྡོམ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ལ་ཐོན། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་རྒྱལ་བོ་ཚང་གི་ལུག་རྫི་ལ་ནད་བྱུང་བྱུང་བས་ལུག་རྫི་བྱེད་མ་ཐུབ། རྒྱལ་བོ་ཚང་གི་གཉེར་བ་ལུག་རྫི་བཙའ་བར་ཡོང་བ་ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་དང་ཐུག་ནས་ལུག་རྫི་བྱེད་མིན་བྲིས་པ་ན། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་ལུག་རྫི་བྱེད་པར་འཐད་པ་བྱུང་། དེ་ནས་ཁོ་ལུག་རྫི་བྱས་ནས་ཟླ་གསུམ་ལ་ཨ་ཁུ་རྒྱལ་བོ་ཚང་ནས་བསྡད། ཟླ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཨ་ཁུ་རྒྱལ་བོ་ཚང་གི་ལུག་རྫིའི་ནད་སོས་ནས་ཕྱིར་ཐོན། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོས་སེམས་ལ་ལུག་རྫི་ལོ་ཡང་ཅུང་ཆེ་བས་ད་ལྟ་ཁོ་ལུག་རྫི་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་ན་ལྡོམ་དགོས། ལྡོམ་རྒྱུ་དེ་ལོ་ལོན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་ཧ་ཅང་དཀའ་མོ་ཞིག་རེད་བསམ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོས་ཨ་ཁུ་རྒྱལ་བོ་ལ་ཡར་ཞུ་བྱས་ནས་ཁོ་ལུག་རྫི་མི་བྱེད་ཅེས་ཞུ། རྒྱལ་བོས་ཁོ་ལ་ལུག་གསུམ་བྱིན་ནས་བཏང་། ཁོས་ལུག་གསུམ་པོ་དེད་ནས་སོང་སོང་རྒྱ་མཚོ་ཁ་ཞིག་ལ་ཐོན། མཚོ་ཁ་དེ་ན་རྒྱ་ནག་འགའ་ཉྭ་བཟུང་ནས་རི་འདྲ་ཞིག་བརྩིགས་ཡོད། ཁོས་དེར་བལྟས་ནས་ཡུན་རིང་ཞིག་འགོར་བ་ན། ཉྭ་མགོ་གསེར་ཡིན་པ། ཉྭ་རྐེད་དུང་ཡིན་པ། ཉྭ་རྔ་དངུལ་ཡིན་པ་ཞིག་བཟུང་། ཉྭ་མོ་དེས་ང་ཚེ་ཐར་ལ་གཏོང་ཞེས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཞུ་བ་བྱས་རུང་རྒྱ་ཁ་ནག་དེ་ཚོས་མ་བཏང་། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོས་སེམས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པར་ཉྭ་དེ་གཏོང་རོགས་གནོངས་ཞེས་བཤད། རྒྱ་ནག་དེ་ཚོས་ཁྱོད་ལ་དེ་འདྲིའི་སྙིང་རྗེ་ཆེ་ན་ཁྱེད་ཀྱི་ལུག་གསུམ་པོ་བྱིན་དང་ཉྭ་འདི་ཁྱོད་ལ་སྟེར་ཞེས་བཤད། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་ལུག་གསུམ་པོ་རྒྱ་ནག་དེ་ཚོར་བྱིན། ཉྭ་དེ་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ལ་ཕྱིར་བཏང་། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་སོང་ཡང་འགྲོ་ས་ཡང་མེད་པས་ཁོ་མཚོ་ཁ་དེ་ནས་ཡུན་རིང་ལ་བསྡད། ཉི་མ་ནུབ་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་མཚོའི་སྟེང་རྦ་རླབས་ཡར་འཕྱུར་ནས་དར་གྱི་གཟུགས་སུ་ཆགས། དེ་ནས་ཡང་རྦ་རླབས་གཅིག་ཐོན་ནས་དར་ཆགས། ཐེངས་གསུམ་པར་ཆགས་པའི་ཆབ་རོམ་དགུང་ལ་ཟུག་པ་དེའི་སྟེང་ན་བུ་མོ་བཞིན་མཛེས་པ། གོམ་པ་རྒྱན་ཆས་བཀང་བ། སྐུ་གཟུགས་ཙ་རི་སྨྱུག་མ་འདྲ་བ་ཞིག་ཐོན། བུ་མོ་དེས་ཁྱེད་ཀྱི་མིང་ལ་ཅི་ཟེར་ཞེས་དྲིས། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་ང་ས་མཐའ་འཁྱམས་ཞིང་ལྡོམ་ནས་བསྡད་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན། མིང་ཡང་མེད་པས་ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་ཟེར་ཞེས་བཤད། དེ་ནས་བུ་མོས་ངའི་མིང་ལ་གངས་དཀར་སྒྲོལ་མ་ཟེར་ཞེས་བཤད་པ་དང་། ཁོས་སྲོག་སྐྱོབ་པའི་གནས་ཚུལ་བཤད་རྗེས་ཁོ་འཁྲིད་ནས་ཀླུའི་ཕོ་བྲང་དུ་ཁྱེར་སོང་ནས་བཟའ་ཚང་བྱས་ནས་ཕོ་བྲང་ནང་ཡུན་རིང་ཞིག་ལ་བསྡད། ཉིན་ཞིག་གངས་དཀར་སྒྲོལ་མས་ཞབས་ཏོག་སྒྲུབ་མཁན་དེ་སེམས་ལ་ཨ་ཡ་མཚན། ནམ་རྒྱུན་སྲས་མོས་ཟ་མ་ཉུང་ཙམ་རེ་ལས་མི་ཟ་ལ། ཉི་མ་འདི་ཚོའི་རིང་ལ་མི་གཉིས་ཀྱི་བསྐལ་ཟ་བ་རེད་བསམ་ནས་རྒྱལ་མོ་ལ་དེ་ལྟར་ཞུ། རྒྱལ་མོས་མོ་ཞིག་བཏབ་ནས་གནས་ཚུལ་ཚང་མ་མཁྱེན། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་བསོད་རྩིས་བྱས་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་སྲས་མོས་ཡང་ཤེས། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོ་འཁྲིད་ནས་བྲོས་ནས་སོང་།
ཁོ་གཉིས་སོང་སོང་ནས་ཡངས་ཤིང་ཆེ་བའི་རྩ་ཐང་ཞིག་ལ་ཐོན་པ་དང་། དགུང་མོ་དེར་ཁོ་གཉིས་སྦྲ་ཞིག་གཡར་ནས་བསྡད། ཕྱི་ཉིན་བུ་མོས་ལུས་ལ་ཁ་ཏའི་ཕྱི་ལྤགས་ཞིག་གྱོན། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པོས་དེའི་རྒྱུ་མཚན་བྲིས་པ་ན། གངས་དཀར་སྒྲོལ་མས་བཤད་རྒྱུར། ང་ནི་ཀླུའི་བུ་མོ་ཡིན་པས་ཁ་ཏའི་ཕྱི་ལྤགས་འདི་གོན་ན་ད་གཟོད་ཀླུའི་བཟུང་དམག་གིས་མི་ཤེས་ཅེས་བཤད། དེ་ནས་ཁོ་གཉིས་སོང་སོང་ནས་མེ་ཏོག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་རྩྭ་ཐང་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་ཐོན། དེ་ན་ལུག་རྫི་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་ཁྱོད་སུ་ཚང་གི་ལུག་རྫི་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ན། ལུག་རྫི་དེས་ང་ནི་རྒྱལ་བོ་བུ་ལྡོམ་ཚང་གི་ལུག་རྫི་ཡིན་ཞེས་བཤད། དེ་ནས་ཡང་ཁོ་སོང་སོང་ནས་ནོར་རྫི་ཞིག་ལ་ཐུག ། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་ཁྱོད་སུ་ཚང་གི་ནོར་རྫི་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ན། ནོར་རྫི་དེས་ང་ནི་རྒྱལ་བོ་བུ་ལྡོམ་ཚང་གི་ལུག་རྫི་ཡིན་ཞེས་བཤད། ཡང་མང་ཙམ་ཞིག་ལ་སོང་བ་ན་རྟ་རྫི་ཞིག་ལ་ཐུག ། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་ཁྱོད་སུ་ཚང་གི་རྟ་རྫི་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ན། རྟ་རྫི་དེས་ང་ནི་རྒྱལ་བོ་བུ་ལྡོམ་ཚང་གི་རྟ་རྫི་ཡིན་ཞེས་བཤད། ཞི་ལུ་ལྡོམ་པས་སེམས་ལ་ཡ་མཚན་སྐྱེས་ནས་མུ་མཐུད་དུ་སོང་། གློ་བུར་དུ་གངས་དཀར་སྒྲོལ་མས་བཤད་རྒྱུར། ད་ཡུལ་ལ་ཐོན་ཐ་ཞེས་བཤད། ཞི་ལུ་ལྡོམ་བལྟས་པ་ན། སྦྲ་ཆེན་པོ་རྭ་སྐོར་ལ་འགྲན་པ་ཞིག་ཡོད། དེའི་སྒོ་ཁར་རྟ་ནོར་ལུག་གསུམ་གྱིབཀང་ལ་ནང་ན་འོ་མར་རྩམ་གསུམ་གྱི་བཀང་། ཁོས་འདི་སུ་ཚང་གི་སྦྲ་རེད་ཅེས་དྲིས་པ་ན། གངས་དཀར་སྒྲོལ་མས་དགོར་ཞོར་ལ་འདི་ནི་འུ་ཚང་རེད་ཅེས་བཤད། ཁོ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ནས་འཚོ་བ་རོལ་ནས་བསྡད།
ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་ཁོ་གཉིས་ལ་བུ་ཞིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཀླུའི་ཕོ་བྲང་གིས་དམག་ཡོང་ནས་བུ་ཆུང་ཁྱེར། ཁོ་གཉིས་བཙལ་བར་སོང་ནས་ལོ་མང་འགོར་ཡང་མ་རྙེད། ལོ་བཅུའི་རྗེས་སུ་ཀླུའི་རྒྱལ་མོས་གངས་དཀར་སྒྲོལ་མ་ལ་རྨི་ལྟས་གནང་ནས་ཀླུ་རྒྱལ་བོ་བྱང་ཕྱོགས་དགའ་ལྡན་ཡུལ་ལ་གཤེགས་པ་དང་། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བུ་ཀླུ་ཡུལ་ན་ཀླུའི་རྒྱལ་བོར་བསྡད་པ་ཤེས།
ཡང་ལོ་བཅུའི་རྗེས་སུ་ཀླུའི་རྒྱལ་བོ་ནར་སོན་ནས་ཕ་མ་གཉིས་ལ་ལྟ་རུ་ཡོང་བ་དང་ནོར་ཡང་མང་པོ་བྱིན། དེ་ནས་ཁོ་ཚོ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་རོལ་ནས་བསྡད་པ་རེད།


text:
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་སློབ་ཆུང་སློབ་མའི་བོད་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་སྤུས་ཚད་ཡག་ཐོག་ཡག་བརྩེགས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཤ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན། བོད་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་ནུས་པ་མཐོ་རུ་གཏོང་ཐུབ་ན་སློབ་མའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་ཤེས་རིག རིན་ཐང་ལྟ་བ། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ཡར་ཐོན་གྱི་ནུས་པ་ལེགས་པོ་ཞིག་ཐོན་ཐུབ་ངེས་ལ། རྩིས་རིག་དང་རྒྱ་ཡིག བསམ་བློ་ཆབ་སྲིད། ལོ་རྒྱུས། དབྱིན་ཇི་སོགས་ཀྱི་རིག་ཚན་རྣམས་སྦྱོང་བར་ཡང་གཞོགས་འདེགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཞིག་ཐོན་ངེས་པ་ནི་སྨོས་མེད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཤིག་རེད། འདིར་ཁོ་མོས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་རིང་ཞིང་འབྲོག་ཁུལ་དུ་སློབ་ཆུང་བོད་སྐད་ཡིག་བསླབ་ཚན་གྱི་སློབ་གསོ་དང་སློབ་ཁྲིད་བྱས་པའི་མྱོང་བ་རྣམས་ལྷུག་པོར་གླེང་བར་འདོད།
དང་པོ། སློབ་མར་བོད་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་འདོད་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཞིག་སྐྲུན་དགོས།
1,རིག་ཚན་ཅི་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་སྦྱང་འདོད་ཀྱི་བསམ་བློ་ཞིག་གི་སྔོན་འགྲོ་མ་བྱས་ན་ཟ་མ་ཞིག་ཟ་འདོད་མེད་པར་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་ཟ་རུ་བཅུག་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅི་ལ་ཡོད། དེར་བརྟེན་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་ཁག་གི་སློབ་མའི་ལོ་ན་དང་སེམས་ཁམས། བོད་ཡིག་གི་རྨང་གཞིར་གཞིགས་ཏེ་རྔ་ལ་བལྟས་པའི་འཆམ་ཞེས་པ་ལྟར་གང་ལ་དེ་འཚམས་ཀྱིས་སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བགྱི་བ་དོན་དུ་བླངས་དགོས། སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེ་དང་ལེགས་བཤད། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཐུང་གྲས་དང་།འཛམ་གླིང་གི་གྲགས་ཅན་བྱིས་སྒྲུང་དག་བསླབ་གཞིའི་ནང་དོན་དུ་བྱས་ཏེ་ཞར་ཞོར་དུ་སློབ་མ་ཚོའི་བོད་སྐད་ཡིག་ལ་དགའ་ཞེན་གྱི་བསམ་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་དགོས། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད》ལས་རིག་པ་གཞོན་པའི་དུས་ན་སློབ། བ་ནི་དགུན་གྱི་དུས་སུ་གསོ། ཞིང་ནི་དྲོད་གཤེར་ལྡན་ཚེ་རྨོ། དེ་གསུམ་འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བ་དང་སློབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ཏེ། སློབ་མ་མི་རེ་ངོ་རེར་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཤེས་བྱ་རིག་གནས་དང་ངལ་རྩོལ་ལ་དང་ཞེན་བྱེད་དགོས་པའི་སློབ་གསོ་བཏང་ཐུབ་ཚེ། ཁོ་ཚོས་མ་སྒུལ་དང་བླངས་ངང་བོད་སྐད་ཡིག་དང་བཅས་པའི་རིག་ཚནགཞན་རྣམས་ལ་སྐོམ་པ་ཆུ་འདོད་བཞིན་འཇུག་པའི་བློ་ཞིག་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེ་ཐུབ།
2,ཡི་གེ་དག་སྙོམས་མཛེས་གསུམ་ལས། མ་དག་སྐྱེས་བུ་སྙིང་མེད་འདྲ། མི་སྙོམས་རྐང་ལག་འཁྱོར་བ་འདྲ། མི་མཛེས་གོས་ངན་གྱོན་པ་འདྲ་ཞེས་པ་ལྟར་ཡི་གེའི་དག་ཆ་དང་ཡིག་གཟུགས་ཆ་སྙོམས་མིན། གཟུགས་ལེགས་མིན་ནི་སློབ་ཆུང་མའི་ཆེས་རྩ་བའི་ཤེས་བྱ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དང་པོའི་སྐབས་ཆ་རྐྱེན་ཡོད་ཚེ་སྦྱང་ཤིང་ཐོག་ཡི་གེ་བྲི་རུ་འཇུག་དགོས། གལ་ཏེ་གོང་གི་ཆ་རྐྱེན་དེ་ལྟ་བུ་མེད་ཚེ་དགེ་རྒན་གྱིས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་སློབ་མར་སྨྱུག་རིམ་དང་མཐིབ་རིལ་གཏོང་སྟངས། སྨྱུ་གུ་འཛིན་སྟངས། ཡི་གེ་འབྲི་སྐབས་ལུས་ཀྱི་འདུག་སྟངས་བཅས་གོ་རིམ་བཞིན་ལེགས་པར་བསླབ་དགོས། དེ་བཞིན་དགེ་རྒན་གྱིས་ནག་པང་ཐོག་ཏུ་དུས་རྒྱུན་ནོར་མང་བའི་མིང་ཚིག་གི་དག་ཆ་དག་ཕན་ཚུན་བསྡུར་བའི་ཚུལ་དུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཡིག་གཟུགས་ལེགས་པོས་བྲི་དགོས། དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་ཆ་འཕྲིན་དར་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་དེང་གི་དུས་སུ་ང་ན་ཚ་མེད། གཡག་རྔ་དཀར་ཤི་ཞེས་པར་ང་ན། ཚྭ་མེད། གཡག་ལྔ་དཀར་ཤི་ཞེས་པའི་དག་ཆའི་ནད་གཞི་དེ་ཚབས་ཆེན་ཆགས་སྲིད། ད་དུང་རྒན་ལགས་ཚོས་ཞར་ཞོར་དུ་བོད་ཡིག་གི་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་སྦྱོར་ཚུལ་དང་ཡི་གེའི་ཆེ་ཆུང་སོགས་ལ་མཛུབ་སྟོན་གང་མང་བྱ་དགོས།
གཉིས་པ། སློབ་མར་སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་ཐབས་ཤེས་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡོད་དགོས།
སློབ་ཁྲིད་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དགེ་རྒན་གྱིས་སློབ་མར་བརྩི་བཀུར་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཟད། ད་དུང་སློབ་མ་རེ་རེའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་དགའ་སྣང་དག་ལ་བསྔགས་བརྗོད་བྱེད་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས།དུས་མཚུངས་སུ་ཁོ་ཚོས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག ཡིག་གཟུགས། ལན་འདེབས་པའི་སྣང་ཚུལ། ཀློག་འདོན་ཐད་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་སྣང་ཚུལ་དག་ལ་གང་འཚམས་ཀྱི་བསྔགས་བརྗོད་གནང་དགོས་པ་ལས་ཁོ་ཚོར་མཐོང་ཆུང་དང་སྣང་མེད་དུ་གཏན་ནས་འཇོག་མི་རུང་། སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་ཁྲོད་དགེ་རྒན་རང་ཉིད་སྦྲང་ནོར་བུ་བཞིན་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་སྣ་བརྒྱའི་ཁྲོད་ནས་ཟེའུ་འབྲུ་འཐུ་བཞིན། རང་གི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་སྦྲང་རྩི་གསོག་དགོས་ལ་དུས་མཚུངས་སློབ་མ་ཚོར་དངོས་དངོས་རྗེན་རྗེན་གྱི་ཤེས་བྱའི་བདུད་རྩི་འཐུང་དུ་འཇུག་དགོས།
དགེ་རྒན་གྱིས་སློབ་མར་བརྩེ་བ་མེད་ན་དོན་ངོ་མའི་སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་ནི་ཆར་ཆུ་མེད་པའི་འབྲུག་སྐད་ཀྱི་ཟླ་བོར་གྱུར་ངེས་ལ་དགེ་རྒན་དེ་རིགས་ནི་གཙང་མཁས་གཞན་ལ་ཕན་པར་འདོད་ཅེས་པའི་མཚན་སྙན་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་སྲིད་ལ་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཁྱིམ་ཚང་། སློབ་མ་བཅས་ཚང་མས་དགའ་བསུ་མི་ཐོབ་པའི་དགེ་རྒན་ཙམ་པོ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ངེས།
དེར་བརྟེན་སློབ་མ་རྣམས་རང་གི་བུ་ཕྲུག་ལྟ་བུར་བརྩིས་ཏེ་ཁོ་ཚོར་བྱམས་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ནི་དགེ་རྒན་གྱི་དགོས་ངེས་ཀྱི་འོས་འགན་དང་དགེ་རྒན་གྱི་དྭངས་གཙང་ལྷད་མེད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཅིག་དང་།སློབ་གསོ་སློབ་ཁྲིད་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བའི་དགོས་པ་ཡང་ཡིན་ཞེས་པ་ལྟར་དེ་ཡང་སྨན་པས་ནད་པར་ནད་བཅོས་པ་ལྟ་བུའི་ངང་རྒྱུད་རིང་པོས་སློབ་མ་མི་རེ་ངོ་རེའི་དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ཏེ་རྣག་ཐོག་བཙག་འཁེལ་གྱིས་མཛུབ་སྟོན་དང་ཐུགས་ཁུར། བྱམས་སྐྱོང་བྱས་ན། ད་གཟོད་སློབ་མ་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེད་ཐོབ་པ་དང་དགེ་རྒན་དང་སློབ་མའི་དབར་ནམ་ཡང་དོར་མི་ཐུབ་པའི་དྭངས་གཙང་ལྷད་མེད་ཀྱི་དགེ་སློབ་དབར་གྱི་བརྩེ་དུང་ཞིག་གྲུབ་ངེས།
གཞན་ཡང་ང་ཚོ་དགེ་རྒན་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དུས་རྒྱུན་དུ་རང་འཛིན་གྲྭའི་ནང་གི་སྦྱངས་འབྲས་དང་ཀུན་སྤྱོད་ལེགས་པའི་སློབ་མར་ཐུགས་ཁུར་དང་སྔགས་བརྗོད་བྱེད་དགོས་ལ། སློབ་ཁྲིད་ཁྲོད་ཁོ་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གཏོང་དགོས་ལ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་ཀུན་སྤྱོད་མི་ལེགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་ཞན་པའི་སློབ་མར་ཡང་ཐུགས་ཁུར་ཟབ་བཞེས་གང་ལེགས་གནང་དགོས། སློབ་མ་དེ་རིགས་ཀྱིས་སློབ་ཁྲིད་ཁྲོད་སྐད་ཅོར་རྒྱག་པ་དང་། སློབ་ཚན་མ་ཉན་པར་གཉིད་ལོག་པ། ཐ་ན་དགེ་རྒན་ལ་མི་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་སྐབས། ངེས་པར་དུ་སློབ་མའི་སྤྱོད་ཚུལ་མི་ལེགས་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་མ་ཐོན་པའི་ཐབས་ཤེས་ཅིག་སྟོན་ཐུབ་པ་བྱས་ཏེ། གཙོ་བོར་དགེ་རྒན་རང་ངོས་ཀྱི་སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་བཟོད་སྒོམ་གྱིས་སློབ་མར་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱི་སློབ་གསོ་གཏོང་དགོས།
གསུམ་པ། སློབ་ཞོར་དུ་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་དང་འབྲེལ་བའི་བྱེད་སྒོ་མང་ཙམ་སྤེལ་དགོས།
སྐད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་རྩོམ་འབྲིའི་སློབ་ཁྲིད་ནི་སློབ་མའི་སྐད་ཡིག་ཆུ་ཚད་སྦྱོང་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་བྱ་ཐབས་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།དེ་ནི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་གལ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ལྷུ་ཚིགས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་དགེ་རྒན་གྱིས་རྒྱུན་དུ་སློབ་མར་ཚིག་གྲུབ་བཟོ་རྒྱུ་དང་རྩོམ་ཐུང་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་མང་ཙམ་འབྲི་རྒྱུ་དང་།གཞན་གྱི་ལེགས་རྩོམ་དག་མང་ཙམ་རོལ་མྱོང་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས། དེ་ནི་བསླབ་གཞི་སློབ་ཐབས་གསར་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱ་ཐབས་དང་མཐུན་ཞིང་སློབ་མ་ཚོ་ལག་པ་འགུལ་བ། སྒེར་ཚུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུར་ཕན་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐོབ་སྲིད། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་སློབ་མ་ཚོ་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣར་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པར་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་འདིང་ཐུབ། དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལ་དེང་སྐབས་བོད་ལྗོངས་ཁུལ་གྱི་སློབ་ཆུང་སློབ་ཕྲུག་གི་རྩོམ་འབྲི་བྱས་པའི་ལེགས་རྩོམ་དུ་མ་ཐོན་གྱི་ཡོད་པས་སློབ་ཆུང་སློབ་མ་མང་པོས་དྲ་ཐོག་ནས་ཁོ་ཚོར་མཁོ་བའི་རྩོམ་མྱོང་རོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
བཞི་པ། དུས་རྒྱུན་དུ་སློབ་མའི་འཚོ་བ་དང་སློབ་སྦྱོང་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་མངའ་དང་ལྟ་རྟོག་མང་ཙམ་བྱ་དགོས།
རྒྱུགས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ནི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་སྤུས་ཚད་ཇི་ལྟར་སླེབས་མིན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཚད་གཞི་འཛིན་ས་ཞིག་ཡིན། རྒྱུགས་ལེན་ལ་དབྱེ་ན། གཙོ་བོར་བློ་རྒྱུགས་དང་ཡིག་རྒྱུགས་གཉིས་ཡོད། དགེ་རྒན་ཁག་གཅིག་གིས་རྒྱུན་དུ་ཡིག་རྒྱུགས་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་ལས་བློ་རྒྱུགས་ལ་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱེད་ཀྱི་མེད། དེ་ནི་སྐད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ཁྲོད་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་ཚབས་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ངས་བལྟས་ན་དེ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་དང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཐོག་ནས་སློབ་མའི་ཆུ་ཚད་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེ་བར་སྣང་། དུས་མཚུངས་སུ་དགེ་རྒན་གྱིས་ནན་ཏན་ངང་སློབ་མའི་གནས་ཚད་རབ་འབྲིང་ཐ་གསུམ་ལ་གཞིགས་ཏེ་རྒྱུགས་གཞི་འདོན་རྒྱུ་དང་ཡིག་རྒྱུགས་སྐབས་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས་པ་ལས་ཁྲལ་སེལ་སླ་བཅོས་དང་ཉི་མ་གང་འཁྱོལ་གྱིས་སློབ་གསོ་རྒྱབ་མི་ཉན།
མདོར་ན། མེ་ཏོག་འདྲ་བའི་སློབ་ཆུང་སློབ་མ་ནི་མེས་རྒྱལ་གྱི་བདག་པོ་དང་མ་འོངས་པའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས། ཐོག་མར་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་ནས་སྐུལ་མ་མཛད་དེ་ཕྱོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ལ་མི་རྨོངས་པའི་ལམ་དུ་འཁྲིད་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བར་སེམས། །
འཕྲིན་སྟེགས། weikangba


text:
རྩོམ་པ་པོ། གཟེར་མིག རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།
- ནང་དོན་གནད་བསྡུས།
གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་དགོན་ནི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་བོད་རིགས་ཆང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཆུ་ཆེན་རྫོང་ཨན་ཉིང་ཤང་མོ་འབྲུ་གྲོང་ཚོའི་ནང་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དེ་ནི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཆོད་གནས་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་མ་ཟད། རྒྱལ་རོང་ས་ཁུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་ཆེས་ཆེ་བ་དེའང་ཡིན། གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་ནི་དགོན་འདིའི་བོན་ལུགས་ཀྱི་མིང་ཡིན་ཞིང་། དགེ་ལུགས་པར་བསྒྱུར་རྗེས་བསྟན་འཕེལ་གླིང་ཞེས་ཟེར། དེས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་གང་མང་ཞིག་བརྒྱུད་མྱོང་བར་མ་ཟད། རྒྱལ་རོང་རིག་གནས་སྤྱིའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གོ་གནས་འགངས་ཆེན་ཟིན་ཡོད་པས་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ཞིང་། འདིར་ལོ་རྒྱུས་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་རིག་པ། མི་རིགས་རིག་པའི་ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ་དང་ནང་ཞུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བེད་སྤྱད་དེ་རྒྱལ་རོང་སྤྱིའི་རིག་གནས་དང་སྒོས་སུ་རྒྱལ་རོང་ས་ཆའི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་། ཆོས་ལུགས། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་སོགས་པར་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཏེ་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་ནས་བསྟན་འཕེལ་གླིང་དང་། བསྟན་འཕེལ་གླིང་ནས་གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་དུ་བསྒྱུར་བའི་དགོན་པའི་བན་བོན་གྱི་གྲུབ་མཐའི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་དགོན་པའི་ཆགས་འཇིག་དང་འཕོ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་བར་མ་ཟད། དགོན་འདི་དང་གོང་མ་ཆན་ལུང་དུས་སྐབས་ཀྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་དང་འབྲེལ་ནས་དམག་འཁྲུག་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་དགོན་པའི་བྱེད་ནུས་དང་། ཤུགས་རྐྱེན། དགོན་པའི་ད་ལྟའི་གནས་བབ་སོགས་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་དགོན་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ལྡན་པའི་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་པོའི་བྱུང་རྐྱེན་དང་། བརྒྱུད་རིམ། ཤུགས་རྐྱེན། དགོན་དེའི་རྡོ་རིང་དང་འབྲེལ་ནས་རྒྱལ་རོང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་དག་ལ་དཔྱད་པ་ཞིབ་མོ་བཏང་ཡོད་དོ། །
- རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད།
ལྕགས་མོ་མཚོ། ཕ་ཡུལ་མདོ་སྨད་རེབ་གོང་ནས་ཡིན་ཞིང་། ༢༠༡༡ལོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ལས་ཀ་གཉེར། ༢༠༡༧ལོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱི་འབུམ་རམས་པའི་མཚན་གནས་བླངས་ཏེ་མཐར་ཕྱིན། ད་ལྟ་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་ཚན་ཁག་གི་འབུམ་རམས་པ་ཕྱི་ཚར་གྱི་ལས་ཀ་གཉེར་གྱིན་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བོན་གྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡིག་རྙིང་། རྒྱལ་རོང་ལོ་རྒྱུས་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁོངས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན། ༢༠༡༦ལོར《དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེ་ནས་རྙེད་པའི་བོན་གྱི་གནའ་དཔེའི་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་ཆེད་དེབ་པར་སྐྲུན་བྱས།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། རེབ་སྐྱིད་ཡར་འཕེལ།