text:
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ནི་འཕྲུལ་ཆས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱིས་ལག་བཟོའི་ངལ་རྩོལ་གྱི་ཚབ་བྱེད་པ་དང་། བཟོ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ཚང་ལས་ར་དང་ལག་ཤེས་བཟོ་རའི་གོ་ས་ལེན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་སྟེ། སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་སྔ་ན་མ་བྱུང་བའི་མཆོང་སྐྱོད་ཅིག་གོ། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ཐོག་མར་དབྱིན་ཇི་ནས་དར་བ་དང་། དེ་ཡང་དུས་རབས་18པའི་ལོ་རབས་60པ་ནས་དབུ་བརྙེས་ཤིང་དུས་རབས་19པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་མཇུག་ཡོངས་སུ་གྲུབ།
དེ་ལ་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་རྒྱས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གཡོལ་དུ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་སྟེ། འདི་ལྟར་དུས་རབས་17པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་གསར་བརྗེས་བཀས་བཀོད་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་མགོ་རྟིང་སློག་ཅིང་། མ་རྩ་རིང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བུའི་གཏེ་བོའི་འགོག་རྐྱེན་གཙང་སེལ་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་བསྐྱེད་ནུས་ཤུགས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་། འབྱོར་ལྡན་གྲལ་རིམ་གྱི་གསར་བརྗེ་གྲུབ་རྗེས་སྲིད་གཞུང་གིས་བཟོ་ཚོང་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ཕྱི་ནང་གཉི་གར་དམིགས་པའི་སྲིད་ཇུས་སྤེལ། དབྱིན་ཇིས་མཚོ་འགྲུལ་ཁྲིམས་ཡིག་བརྒྱུད་དེ་རང་གི་མཚོ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་དང་ཕྱི་རོལ་ཉོ་ཚོང་གི་འགྲན་ཡ་གཙོ་བོ་ཧོ་ལན་ལ་ཤུགས་དྲག་པོའི་རྒོལ་རྡུང་བྱས། ཐོན་སྐྱེད་སྐུལ་འདེད་དང་ཕྱིར་འཚོང་གི་ཁྲལ་སྡུད་བཀའ་ཁྲིམས་ལ་གྲོས་ཁང་ནས་ཁས་ལེན་ཐོབ་ཅིང་། ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་དང་། བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་ཁ་ཅིག་གི་ཕྱིར་འཚོང་དཔྱ་ཁྲལ་མི་དགོས་པར་བྱས། མ་ཟད་ཚོང་རྫས་འགའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་འཚོང་ལ་གསབ་སྣོན་ཡང་བྱས། དེ་དང་ཆབ་གཅིག་དབྱིན་ཇིའི་ད་དུང་ཚད་མཐོན་པོའི་སྒོ་ཁྲལ་སྡུད་པར་བསྟེན་ནས་ནང་འདྲེན་ལ་བཀག་འགོག་བྱས་ཏེ། རང་རྒྱལ་གྱི་བཟོ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས།
གསར་བརྗེའི་རྗེས་ནས་དབྱིན་ཇིའི་གྲོས་ཁང་གིས་ས་ཞིང་བཅད་བཟུང་གི་བསྟར་བྱུང་ཁྲིམས་གཞི་ལ་མོས་མཐུན་བྱས་ཏེ། ས་ཞིང་བཅད་བཟུང་གི་བྱ་འགུལ་དེ་སྔར་མེད་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཞིག་ཏུ་འཕེལ་དུ་བཅུག བྱ་འགུལ་འདིས་ཞིང་པའི་ས་ཞིང་ཕྲོགས་ཏེ་ཞིང་པ་ཕོན་ཆེན་ཞིག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཁྱམ་འཛུལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཅིང་བཟོ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ངལ་རྩོལ་ནུས་ཤུགས་མཁོ་སྤྲོད་བྱས། དེས་མ་ཟད་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཞིང་ལས་ཆེན་པོའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཀྱང་བཏང་སྟེ་ཞིང་ལས་དེ་བཟོ་ལས་ཆེན་པོའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་མཁོར་འཚམས་པར་བྱས། བྱ་འགུལ་འདིས་རྒྱལ་ནང་གི་ཁྲོམ་ར་ཆེ་རུ་བཏང་ཞིང་། མ་རྩ་རིང་ལུགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་མྱུར་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གལ་ཆེའི་ནུས་པ་འདོན་པར་བྱས།
དབྱིན་ཇིས་ཕྱི་ལ་རྒོལ་བའི་དམག་འཁྲུག་རིམ་པ་དུ་མ་བརྒྱུད་དེ། སྔ་རྗེས་སུ་རང་གི་མཚོ་ཐོག་སྐྱེལ་འདྲེན་དང་། རྒྱ་མཚོའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་དང་། འབངས་སྤེལ་བཙན་འཛུལ་ཐད་ཀྱི་འགྲན་ཡ་གལ་ཆེན་སི་ཕན་དང་ཧོ་ལན། ཧྥ་རན་སི་བཅས་ཕམ་པར་བྱས་ནས། ཁྱོན་ཆེ་བའི་འབངས་སྤེལ་ས་ཆ་ཤེད་ཀྱིས་ཕྲོགས་ཏེ་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད། འབངས་སྤེལ་ས་ཆ་ནས་རྒྱུ་ནོར་འབོར་ཆེན་བཅོམ་འཕྲོག་བྱས་ཤིང་། མ་ཟད་རང་རྒྱལ་བཟོ་ལས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་མ་རྒྱུའི་ཐོན་གནས་དང་ཚོང་རྫས་ཕྱིར་འཚོང་གི་ཁྲོམ་ར་འབྱེད་པར་བྱས།
དུས་རབས་18པའི་དུས་མགོ་ནས་བཟུང་དབྱིན་ཇི་ཆེས་ཆེ་བའི་བྲན་གཡོག་ཉོ་ཚོང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་གྱུར། དབྱིན་ཇིའི་བྲན་ཚོང་པ་དག་གིས་རང་རྒྱལ་གྱི་གོང་ཆུང་གི་འཁེལ་འཐག་ཐོན་རྫས་དང་། དུད་ཆང་། མེ་མདའ། ལྕགས་རིགས་ཐོན་དངོས་སོགས་ཧྥེ་གླིང་དུ་དབོར་ཞིང་གཡོ་སྒྱུ་དང་བཙན་ཤེད་ཀྱི་ཇུས་ངན་བཀོལ་ཏེ། མི་ནག་དུ་མ་བྲན་གཡོག་ཏུ་ཕྲོགས་རྗེས་རྒྱ་གར་ཤར་མའི་གླིང་དང་བྱང་མེ་གླིང་སོགས་སུ་དབོར་ཏེ་དེ་ཚོའི་འདེབས་འཛུགས་ར་བའི་མགོ་པ་དག་ལ་བཙོང་བར་བྱེད། དེ་ནས་བཟོ་ལས་ལ་མཁོ་བའི་ཤིང་བལ་དང་། རྡོ་ཐ། སྦྲང་སོགས་མ་རྒྱུ་རྣམས་དབྱིན་ཇིར་དབོར་བར་བྱེད་དོ།།
དེས་ན་ས་ཞིང་བཅད་བཟུང་དང་། ཁྲལ་སྡུད་ལམ་ལུགས། འབངས་སྤེལ་བཙན་འཛུལ། བྲན་གཡོག་ཉོ་ཚོང་སོགས་ཀྱིས་མ་རྩ་འཚོལ་སྡུད་བྱེད་པ་དང་། ངལ་རྩོལ་དམག་ཆེན་གླས་པ། རྒྱལ་ནང་ཁྲོམ་ར་བསྐྱེད་པ། བཟོ་ལས་མ་རྒྱུ་མཁོ་སྤྲོད་བཅས་ཕྱོགས་དུ་མར་གལ་ཆེའི་ནུས་པ་བཏོན་ཏེ། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེའི་ཆེད་དུ་དགོས་ངེས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་ཆོག དེ་ལྟར། དུས་རབས་18པའི་དུས་དཀྱིལ་ལ་སླེབས་སྐབས། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ལ་ངེས་པར་ཚང་དགོས་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། ལག་རྩལ་བཅས་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཡོངས་སུ་ཚང་བར་གྱུར།
དེ་ཡང་སྲིང་བལ་འཁེལ་འཐག་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་གསར་གཏོད་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ནས་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེའི་མགོ་ཚུགས་པར་བརྩི། འཁེལ་འཐག་འཕྲུལ་ཆས་འདི་ནི་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་སླ་མོ་ཞིག་ཡིན་པས། དགོས་ངེས་ཀྱི་མ་དངུལ་ཡང་བསྡུར་ཚད་ཀྱིས་ཉུང་བ་དང་གསར་གཏོད་དང་བཟོ་སྐྲུན་ཡང་ཅུང་ཟད་སྟབས་བདེ་ཡིན། མ་ཟད་འཁེལ་འཐག་ཐོན་རྫས་དག་ཀྱང་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ལ་མཁོ་བའི་རྒྱུན་སྤྱོད་དངོས་རྫས་ཙམ་མོ།།
སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་གྲངས་ཚད་མཐོ་བས་ལག་བཟོའི་ཐོན་རྫས་ཀྱིས་འདོད་བློ་སྐོང་བར་མ་ནུས་པར་བརྟེན། 1764ལོར་འཁེལ་འཐག་བཟོ་པ་ཧཱ་གྷིར་ཝི་སིས་( 哈格里弗斯Hargreaves)དུས་གཅིག་ལ་སྐུད་པ་8འཁེལ་ནུས་པའི་སྐུད་འཁེལ་འཕྲུལ་ཆས་ལྗེན་ནིས་སྐུད་འཁེལ་འཕྲུལ་ཞེས་པ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང་། འཕྲུལ་ཆས་འདི་རིགས་ལེགས་བཅོས་བྱས་རྗེས་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐུད་པ་བཅུ་ཕྲག་འཁེལ་ནུས་པར་གྱུར་པས་ཧ་ལས་དགོས་པའི་ལས་ཕྱོད་མཐོར་འདེགས་བྱུང་། ཡིན་ཡང་འདི་འདྲའི་སྐུད་འཁེལ་འཕྲུལ་ལ་གནད་ལ་བབས་པའི་སྐྱོན་ཆ་གཉིས་ཤིག་མཆིས་ཏེ། འདིས་འཁེལ་བའི་སྐུད་པ་ཕྲ་ཞིང་ཆད་སླ་ལ། མ་ཟད་མི་ཤུགས་ཀྱིས་སྒུལ་འདེད་བྱེད་དགོས།
1769ལོར། ཨར་ཁེ་ཝལ་ཐེས་(阿克莱特arkwright)ཆུ་ཤུགས་སྐུད་འཁེལ་འཕྲུལ་ཞིག་གསར་གཏོད་བྱས། ཆུ་ཤུགས་ཀྱིས་མི་ཤུགས་ཀྱི་ཚབ་བྱས་ཤིང་འཁེལ་བའི་སྐུད་པ་སྦོམ་ལ་སྲ་བར་གྱུར་པས་ལྗེན་ནིས་འཕྲུལ་གྱི་གཙོ་བོའི་སྐྱོན་ཆ་གཉིས་ལས་རྒྱལ་བར་གྱུར། མི་རིང་བར་ཁེ་རུམ་ཕུ་ཐོན་(克伦普顿 Crampton )གྱིས་ལྗེན་ནིས་འཕྲུལ་དང་ཆུ་ཤུགས་འཕྲུལ་གཉིས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་འཕྲུལ་ཆས་དེ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་མཚན་སྡོམ་པའི་རྣམ་པ་གསར་པའི་སྐུད་འཁེལ་འཕྲུལ་“དྲེའུ་འཕྲུལ”(骡机)གསར་གཏོད་བྱས།
འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་སྤུན་སྐུད་འཁེལ་བར་རྒྱ་ཆེ་བའི་བཟོ་ཁང་དང་མ་དངུལ་འབོར་ཆེན་དགོས་ཕྱིར། དུད་རེ་ཁྱིམ་རེའི་ཐོན་སྐྱེད་ཐབས་ཚུལ་གྱིས་འགྲུབ་ཐབས་མེད་པར་གྱུར་པས་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་སྐུད་འཁེལ་བཟོ་གྲྭ་ཐོན་པར་གྱུར། དེ་ནས་བཟུང་བཟོ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ལག་ཤེས་བཟོ་ར་དང་ཁྱིམ་ཚང་ལས་རའི་ཚབ་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དབུ་བརྙེས་པའོ།།
ཐོན་སྐྱེད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མ་བུ་ལག་ཚང་མ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ནས་ཡོད་པས། ལས་ཁུངས་གཅིག་གི་ལག་རྩལ་ཡར་ཐོན་བྱུང་ན་ངེས་པར་དུ་ལས་ཁུངས་གཞན་གྱི་ལག་རྩལ་ཡང་བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་པར་ནུས་པ་འདོན། དེ་ལྟར་སྐུད་འཁེལ་བརྒྱུད་རིམ་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་དུ་གྱུར་པས་རས་འཐག་ལག་རྩལ་གསར་བཅོས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་ཆགས། 1784ལོར་ཁ་ཐེ་ཝར་ཐེས་(卡特莱特 Cartwright)ཤིང་བཟོ་དང་ལྕགས་བཟོའི་རོགས་དན་འོག རང་འགུལ་རས་འཐག་འཕྲུལ་ཆས་ཤིག་བསྐྲུན་པ་དེས་རས་འཐག་གི་ལས་ཕྱོད་ལྡབ་40འཕར་དུ་བཅུག་གོ།
སྐུད་འཁེལ་དང་རས་འཐག་གི་བརྒྱུད་རིམ་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དང་ཆབ་ཅིག འཁེལ་འཐག་བཟོ་ལས་ཁྲོད་ཀྱི་བལ་འཁྲུད་པ་དང་། བསེད་པ། དཀར་སྒྱུར། བཙོ་བླག་སོགས་བསྟར་བརྒྱུད་ལས་རིམ་ཁྲོད་ཀྱང་ལག་རྩལ་གསར་པ་བཀོལ་བར་གྱུར་ཅིང་། རྩིད་པ་དང་གསོ་མ། སྲིན་སྐུད་སོགས་ཀྱི་འཁེལ་འཐག་ལས་ཁུངས་དག་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་གྱི་ལམ་དུ་བསྐྱོད།
ཐོན་སྐྱེད་བརྒྱུད་རིམ་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བར་སྒུལ་ཤུགས་གནད་དོན་ངེས་པར་དུ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་དགོས། གནད་དོན་འདི་རྗེམ་སི•ཝ་ཐེས་(詹姆斯.瓦特 James Watt)1769ལོར་སྔོན་མི་དག་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་རླངས་སྒུལ་འཕྲུལ་ཆས་གསར་སྐྲུན་བྱས་པས་ཐག་ཆོད་པར་གྱུར། རྗེས་ནས་ཁོང་གིས་ལོ་མང་རིང་གི་འབད་བརྩོན་བརྒྱུད་དེ་རང་གི་འཕྲུལ་ཆས་ལེགས་བཅོས་བྱས་པས། 1782ལོར་སྤྱོད་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྣ་འདུས་རླངས་སྒུལ་འཕྲུལ་ཆས་གསར་གཏོད་བྱས། ཝ་ཐེའི་རླངས་སྒུལ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་གསར་གཏོད་ཀྱིས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུས་རབས་ཀྱི་ལེགས་འགྲུབ་ཅིག་བྲིས། དེས་འཕྲུལ་ཆས་ཟོག་ཤུགས་དང་རླུང་ཤུགས། ཆུ་ཤུགས་བཅས་ལ་བརྟེན་པ་མཇུག་གྲིལ་བར་བྱས་ཏེ། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཁྱབ་ཆེའི་བེད་སྤྱོད་དང་བཟོ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་པར་བྱས།
དུས་རབས་18པའི་དུས་མཇུག་དང་དུས་རབས་19པའི་དུས་མགོར། ཧ་ལམ་ཐོན་སྐྱེད་ལས་ཁུངས་ཚང་མར་གཏིང་ཟབ་པའི་ལག་རྩལ་གསར་བརྗེ་བྱུང་། རྣོ་ལྕགས་བཞུ་བཏུལ་ལ་མཚོན་ན། རྡོ་སོལ་གྱིས་ཤིང་སོལ་གྱི་ཚབ་བྱས་པས་ལྕགས་བཞུའི་ལག་རྩལ་ལ་ཚད་མཐོ་བའི་ཡར་རྒྱས་བྱུང་། འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་ལ་མཚོན་ན། དབྱིན་ཇིས་ཆུ་ལམ་གཤོང་བ་དང་མིས་བཟོས་ཆུ་ལམ་བསྐྲུན་པ་སོགས་ལ་ཚ་རླབས་ཤིག་སློང་བར་བྱས་པས། 1830ལོར་དབྱིན་ཇིའི་མིས་བཟོས་ཆུ་ལམ་སྤྱི་ལེ་4000ལྷག་ལ་སླེབས་ཤིང་། ཆུ་ལམ་གྱི་དྲ་བ་ཞིག་ཆགས་པར་གྱུར། དུས་སྐབས་འདིར། དབྱིན་ཇིས་རྡོ་རྡོག་དང་རྡོ་ཧྲུག་གིས་ལམ་ངོས་སྲ་མོར་བཏང་བའི་ལམ་བཟོའི་ལག་རྩལ་གསར་པ་ཞིག་བསྐྲུན་པས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་གཞུང་ལམ་རྒྱུ་སྤུས་ལེགས་བསྒྱུར་བྱས། མ་ཟད་རླངས་སྒུལ་འཕྲུལ་ཆས་གྲུ་གཟིངས་འདེད་སྒུལ་དང་སྐམ་སའི་དབོར་འདྲེན་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ། 1802ལོར་ཝེ་ལེམ•སེ་མིང་ཐོན་(威廉.赛明顿 William Semington)གྱིས་ཐོག་དང་པོར་རླངས་སྒུལ་གྲུ་གཟིངས་བཟོ་བསྐྲུན་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང། 1804ལོར་ཐེ་རི་ཝེ་ཤིས་ཁེས་(特里维西克 Trevithick)མེ་འཁོར་གྱི་མགོའམ་མ་འཕྲུལ་གསར་གཏོད་བྱས། ལོ་10འི་རྗེས་སུ་སི་ཏིད་ཧྥེན་སོན་(史蒂芬孙 Stephenson)གྱིས་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་མེ་འཁོར་མ་འཕྲུལ་གསར་གཏོད་བྱས། མ་ཟད་ཁོང་གིས་འགན་བླངས་ནས་སི་ཐོ་ཁོ་ཐོན་ནས་ལིན་ཏུན་བར་གྱི་ལྕགས་ལམ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་།1825ལོར་མེ་འཁོར་བགྲོད་ནུས་པ་བྱུང་བས་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ལྕགས་ལམ་དང་པོ་དེར་གྱུར། 1830ལོར་སི་ཏིད་ཧྥེན་སོན་གྱིས་ཡང་བསྐྱར་མན་ཁྱེ་སི་ཐོ་ནས་ལི་ཝི་ཕོར་བར་གྱི་ལྕགས་ལམ་བསྐྲུན། ཁོས་འཆར་འགོད་བྱས་པའི་“སྐྱེལ་མདའ”རྟགས་ཅན་གྱི་མེ་འཁོར་མ་འཕྲུལ་སྤྱི་ལེ་31གི་དུས་འགྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་ལམ་རིམ་ཆ་ཚང་བརྒྱུད་བགྲོད་བྱས། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཐོག་དང་པོར་མེ་འཁོར་མ་འཕྲུལ་སྤྱོད་དེ་རྒྱུད་པའི་ལྕགས་ལམ་དེ་ཡིན། དབྱིན་ཇིར་ལྕགས་ལམ་བསྐྲུན་པའི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་བ་ནས་བཟུང་1850ལོར་སླེབས་སྐབས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་སྤྱི་ལེ་9600ལྷག་གི་ལྕགས་ལམ་ཚུགས་པར་གྱུར། འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱ་བར་འཕེལ་རྒྱས་ཤུགས་ཆེར་ཕྱིན་པས་ཚོང་འགྲུལ་དབོར་འདྲེན་གྱི་མྱུར་ཚད་ལ་ཁ་སྣོན་བྱུང་ཞིང་། དབོར་གླ་ཆུང་པས་དཔལ་འབྱོར་མྱུར་འཕེལ་གྱི་ཆེད་དུ་གལ་ཆེའི་ཆ་རྐྱེན་བསྟབས་པར་བྱས།
བཟོ་ལས་ཁག་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡང་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་རང་ཉིད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་འཕྲུལ་ཆས་ཅན་དུ་འགྱུར་ཐུབ་མིན་ལ་རག་ལས་ནས་ཡོད་པས། དུས་རབས་18པའི་དུས་མཇུག་ནས་ཅུང་ཟད་སྟབས་བདེ་ཅན་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་མ་གཙོ་མངོན་མགོ་ཚུགས། 1825ལོར་ཁེ་ལེ་མན་ཐེས་(克莱门特 Clement)འབུར་ལེན་སྟེགས་བུ་དང་སྐོར་གཞོག་སྟེགས་བུའི་མ་འཕྲུལ་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དང་། རྗེས་ནས་ཡང་གཞན་གྱིས་རླུང་སྒུལ་ཐོ་བ་དང་དཀྲུག་གཞོག་སྟེགས་བུ་སོགས་ཀྱི་མ་འཕྲུལ་ཡང་གསར་གཏོད་བྱས། དུས་རབས་19པའི་ལོ་རབས་30~40ལ་སླེབས་སྐབས། དབྱིན་ཇིར་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་བསྐྲུན་ནི་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་བཟོ་ལས་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། དུས་སྐབས་འདིར་སླེབས་དུས་ལོ་རྒྱུས་དུས་ཡུན་དུས་རབས་གཅིག་ལྷག་གི་དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་དེ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལེགས་པར་གྲུབ་པའོ།།
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེའི་བྱེད་ནུས་ནི་ཚད་མེད་པ་སྟེ། ཨན་གྷེལ་སིས་(恩格斯 Engels) 《དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་པའི་གྲལ་རིམ་གྱི་གནས་ཚུལ་》ཞེས་པ་ལས། “ལས་བགོས་དང་ཆུ་ཤུགས། ལྷག་པར་དུ་རླངས་ཤུགས་ཀྱི་བེད་སྒོ། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་སྤྱོད་སྒོ་བཅས་ནི་དུས་རབས་18པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་བཟོ་ལས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་རྙིང་པ་རྨང་ནས་དཀྲུག་པའི་སྲུབ་ཤིང་ཆེན་པོ་གསུམ་མོ།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ནི་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱུ་ཆ་སྒེར་དབང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་འོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་དེས་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རྨང་གཞི་དང་སྟེང་གི་བཀོད་པ་སྲ་བརྟན་བཏང་བ་དང་དུས་མཉམ་དུ། མི་དམངས་མང་ཚོགས་ལ་དབུལ་ཕོངས་དང་ལས་ཤོར། དུས་འཁོར་རང་བཞིན་གྱི་ཉམས་ཉེན་སློང་བ་བཅས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགལ་བ་གསར་པ་དུ་མ་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱས།
དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེས་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཚད་མཐོ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས། དབྱིན་ཇིའི་སྔོན་ཐོན་གྱི་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་མྱུར་ཚད་ཆེན་པོས་ཡོ་རོབ་སྐམ་ས་དང་བྱང་མེ་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དུ་དར་ཞིང་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེར་ཚད་མེད་པའི་སྐུལ་འདེད་ཐེབས། མ་ཟད། ཐོན་སྐྱེད་ཐབས་ལམ་གསར་པས་ཨོ་སི་ཐྲི་ཡ་དང་ཨུ་རུ་སུ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་སྤྱི་ཚོགས་གསར་བརྗེར་སྐུལ་འདེད་དང་། བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཡོ་རོབ་ཏུ་རྩ་བ་ནས་བརླག་པར་བྱས། ཆེས་སྔོན་མར་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཡོ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་རྒྱལ་ཤུགས་བླ་རུ་འཕགས་པར་གྱུར་པས། ཁོ་ཚོས་ཚོང་རྫས་ཉོ་ཚོང་གི་ཁྲོམ་ར་དང་ཐོན་སྐྱེད་མ་རྒྱུ་འཚོལ་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་བསྐྱེད་དེ། དུས་རབས་18པར་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོ་བགོ་བཤའ་རྒྱག་ཟིན་པར་གྱུར། བཟོ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་འབངས་སྤེལ་བྱ་འགུལ་རབ་ཏུ་དར་བར་གྱུར་བས་འབངས་སྤེལ་ས་ཁུལ་གྱི་མི་རྣམས་ལ་མནར་གཅོད་སྡུག་སྦྱོང་ཚད་མེད་སྟེར་བར་ཡང་བྱས་སོ།།
བསོད་སྟོབས་ཀྱིས་《世界上下五千年》ལས་བཏུས་ཏེ་བསྒྱུར།
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག https://www.tsanpo.com/forum/29668.html


c: text/html

text:
ཨ་རབ་ཀྱི་རིག་གནས།
སྤྱི་ལོ610ལོར། མོ་ཧན་མོ་ཏི་མཆོག་གིས་ཨ་རབ་མི་དམངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་བབ་དང་སྦྲགས་ཐོག ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་དང་ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ལ་དཔེར་བལྟས་ནས་དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་གསར་བཏོད་གནང་། དབྱི་སི་ལན་པས་ནི་ལྷ་ཨན་ལཱ་གཅིག་པུར་བཀུར་བ་དང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་རེད། མོ་ཧན་མོ་ཏི་རང་ཉིད་ནི་ཨན་ལཱའི་ཕོ་ཉ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་དང་། ཨན་ལཱའི་ལུང་སྟོན་མཁན་གྱི་ངོས་ཐད་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་བ་དྲིལ་སྒྲོག་གནང་། དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་ཚོར་མུ་སུ་ལམ་པ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེའི་ནང་དོན་ནི་ཨན་ལཱ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་རེད།
《ཁུ་རན་གསུང་རབ》དང《ལྷའི་བསླབ་བྱ》གཉིས་ནི་དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང་། ནང་དོན་གཙོ་བོར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གཉིས་སུ་འདུ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དངོས་དོན་སྐོར་ལ་བརྩི་བྱའི་དམ་ཚིག་དང་ཆོས་ལུགས་འོས་འགན་གཉིས་མཆིས།
དེ་ཡང་དམ་ཚིག་གི་སྐོར་ལ་གཤམ་གྱི་ཕྱོགས་འགའ་མཆིས་ཏེ། ཨན་ལཱ་ནི་ལྷ་གཅིག་མགོན་གཅིག་ཡིན་པ་དང་དེར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་དགོས་པ་རེད། མོ་ཧན་མོ་ཏི་ནི་ལུང་སྟོན་མཁན་ནམ་ལྷའི་ཕོ་ཉ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་རྙེད་དགོས། 《ཁུ་རན་གསུང་རབ》ལ་ཡིད་ཆེས་བྱ་དགོས་ཏེ། དེ་ནི་ཨན་ལཱས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕོ་ཉ་བརྒྱུད་ནས་མི་ཡུལ་དུ་བསྟན་པའི་གནས་ལུགས་གཅིག་པུ་རེད། འཆི་བ་ནས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་། བསྐལ་པའི་ཆོས་ཁྲིམས་གཅོད་པའི་དུས་ཤར་བར་ཡིད་ཆེས་རྙེད་དགོས། ད་ལྟའི་ལུས་དང་ལས་དབང་ཐམས་ཅད་ཨན་ལཱས་སྔར་ནས་ཐག་བཅད་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱ་དགོས་པ་སོགས་སོ།།
ཆོས་ལུགས་འོས་འགན་གྱི་སྐོར་ལ། ཀློག་འདོན་བྱེད་པ་དང་ཕྱག་བྱ་བ་དང་སྨྱུང་གནས་སྲུང་བ་དང་མཇལ་སྐོར་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ནང་དོན་མཆིས། གཞན་ཡང་། དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་འགྲོ་འདུག་སྤྱོད་གསུམ་དང་བཅས་པར་སྒྲིག་ལམ་དང་བླང་བྱ་ནན་མོ་བཏོན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། དུ་ཆང་སྤང་བ་སོགས་སོ།།
དབྱི་སི་ལན་གསར་བཏོད་དང་དར་སྤེལ་གྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་དང་ཆོས་ཁྲིམས་དང་དགོངས་པ་སོགས་མང་དུ་སྡུད་ལེན་བྱས་པ་རེད་ལ། ཕྱིས་སུ་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཆེ་ཁག་གཉིས་སུ་གྱེས་པ་ནི། ཞིན་ཉི་པ་དང་ཧྲི་ཡེ་པ་གཉིས་སུ་གྲགས།
དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ནི་ཨ་རབ་རིག་གནས་དར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པའི་གནས་སྐབས་དང་། སྐབས་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་རྨད་དུ་བྱུང་བར་མངོན།
ཨ་རབ་པ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་ཉམས་མྱོང་གཞིར་བཞག་གིས་གནམ་དཔྱད་རིག་པ་དང་ལི་ཐོ་གསར་བཟོ་གནང་ཞིང་། སའི་གོ་ལ་ཟླུམ་པོ་ཡིན་པརབསྒྲུབས་པ་དང་། ཉི་མར་བསྐོར་བའི་གཞུང་ལུགས་བརྩམས་། དེར་མ་ཟད། ལྷོ་བྱང་དཀྱིལ་ཐིག་གི་རིང་ཚད་དང་སའི་གོ་ལའི་བོངས་ཚད་ཀྱང་བརྩིས་པ་རེད། གཞན་ཡང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་བྱེད་སྒོ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྤྱོད་པའི་ལུགས་རྙིང་གི་ལི་ཐོ་དང་ཞིང་ལས་འདེབས་འཛུགས་སོགས་སུ་སྤྱོད་པའི་ལུགས་གསར་གྱི་ལི་ཐོའང་གསར་དུ་བཟོས་པའོ།།
ཨ་རབ་མི་དམངས་ཀྱི་རྩིས་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་ནི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་རེད། ཁོང་པ་ཚོས་སྔ་དུས་སུ་ཨ་རབ་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཉེར་བརྒྱད་ཀྱིས་ཨང་ཀི་མཚོན་པར་བྱས་ནའང་དེ་ནི་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་མ་རེད། ཨ་པོ་སི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ། རྒྱ་གར་གྱི་ཨང་རྟགས་ཨ་རབ་ལུང་བར་དར་བ་དང་། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཧྭ་ཆི་ཙི་མོ་ཞུ་བ་པོའི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས་ཨ་རབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་སོ་སོར་ཁྱབ་ཅིང་བེད་སྤྱོད་དུ་བཏང་། ཕྱིས་སུ་ཨང་ཀི་དེ་དག་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་དར་བ་དང་། མི་ཚོས་ཨ་རབ་ཀྱི་ཨང་ཀི་ཞེས་སུ་འབོད་པ་རེད། མཁས་པ་ཁོང་གིས་བརྩམས་ཆོས་མང་དུ་བརྩམས་གནང་མཛད་ཅིང་། ཁོང་ནས་བཟུང་སྟེ། ཚབ་རྩིས་ཞེས་པ་དེ་རྩིས་རིག་ལས་ལོགས་སུ་བུད་དེ་རིག་ཚན་རང་རྐྱ་པ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཅིང་། ཀུན་གྱིས་ཚབ་རྩིས་ཀྱི་མེས་པོར་བསྔགས་པ་རེད།
ཨ་རབ་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་གཞན་ལ་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པའི་ཚད་དུ་བསླེབས་ཡོད། སྐབས་དེར། ཁོང་པ་ཚོས་ཆང་བཅུད་ལ་བརྟེན་ནས་རྨ་ཁ་བཀྲུ་བ་དང་། སྦྲིད་སྨན་བཏང་ནས་ཕྱི་ནད་གཤགས་བཅོས་བྱེད་པར་མཁས་པ། དེར་མ་ཟད། སྐྱུག་བཤལ་དང་རྒྱུ་ཚད་དང་འབྲུམ་ནད་གསོ་བའི་ལག་རྩལ་ཡར་དར། ཨ་རབ་ཀྱི་གསོ་རིག་མཁན་པོ་དབྱི་སི་ཧ་ཀི་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མིག་ནད་ཀྱི་སྐོར》ཞེས་པ་དང་། 《འབྲུམ་པ་དང་སིབ་བེ》ཞེས་པ་སོགས་ནི་འཛམ་གླིང་དུ་མིང་གྲགས་ཆེ་བར་མ་ཟད། དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་དུ། ཡོ་རོབ་གླིང་གི་སློབ་ཆེན་གྱི་ཁྲིད་གཞིར་བདམས་མྱོང་།
ཨ་རབ་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གིས་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གོ་གནས་འགངས་ཆེན་ཟིན་ཡོད། ཨ་པོ་སི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྙན་ངག་གསར་རྩོམ་ནི་ཤིན་ཏུ་དར་རྒྱས་ཆེ་སྟེ། སྙན་ངག་མཁན་པོ་ནོ་ཝ་སི་དང་མེ་ཨ་ལི། མོ་ཧི་ནེ་པི་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་བརྩམས་ཆོས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དག་ཀློག་མཁན་ཀུན་གྱི་མིག་གི་དགའ་སྟོན་དང་བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་བཀྲམ་ཡོད། ཨ་རབ་རྩོམ་རིག་གི་ཏོག་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་དམངས་ཁྲོད་གཏམ་རྒྱུད་དེ། དཔེར་མཚོན་ལ། 《ཞག་མ་སྟོང་རྩ་གཅིག》ཅེས་པ་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་དེའི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་པར་ཟིག་གི་གཏམ་རྒྱུད་སྟོང་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དུ། ཀེ་རེ་སི་དང་རྒྱ་གར་ལ་སོགས་པའི་དམངས་ཁྲོད་གཏམ་རྒྱུད་སྡུད་ལེན་བྱས་ཏེ་གྲུབ་པ་རེད། གཏམ་རྒྱུད་དེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་དུ་གྱུར་པ་དང་། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག་གི་ཁ་སྣོན་དང་བཟོ་བཅོས་ཡང་ཡང་བརྒྱབ་མཐར། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་། བརྩམས་ཆོས་དེས་ཨ་རབ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་མངོན་པར་བསྟབས་ཤིང་། ཨ་རབ་མི་དམངས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟོག་འཆར་དང་བློ་གྲོས་མཚོན་འདུག་པར་མ་ཟད། དེ་ནི་ཨ་རབ་མི་དམངས་ཀྱིས་འཛམ་པོ་གླིང་ལ་ཕུལ་པའི་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལེགས་སྐྱེས་གྱ་ནོམ་པ་ཞིག་ཀྱང་ངོ་།།
དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་གོང་རོལ་དུ། ཨ་རབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་ཆེ་བ་ངག་ཐོག་ནས་བརྒྱུད་པ་གཙོ་ཆེ་ཞིང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་རྗེས་སུ། དབྱི་སི་ལན་ཆོས་ལུགས་དང་ཨ་རབ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བྱུང་འཕེལ་དང་བསྟུན་ནས། ཡི་གེར་ཕབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་ཆོས་མང་དུ་བྱུང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་གྲགས་ཆེན་ལ། 《ཐེ་པོ་ལི》ཞུ་བ་སྟེ། ཁོང་ནི་ཨ་རབ་ཀྱི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་པའི་མེས་པོ་ལྟ་བུ་དང་། འཐུབ་ཚབ་བརྩམས་ཆོས་ལ། 《སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དང་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱུང་རྒྱས་པ》ཞེས་པ་དང་། 《གསེར་གྱི་རྩྭ་ཐང》ཞེས་པ་གཉིས་བཞུགས།
ཨ་རབ་བཙན་རྒྱལ་གྱི་རྒྱ་ཆེ་བའི་མངའ་ཁོངས་དང་ཚོང་ལས་ལ་མོས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དེས། ཁོང་པ་ཚོར་ས་རྒྱུས་ཤེས་བྱ་ངེས་པར་མཁོ་དགོས་བྱུང་བ་དང་། ས་རྒྱུས་རིག་པའང་དེ་བསྟུན་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་། གོང་སྨྲས་ཀྱི་མཁས་པ་ཧྭ་ཚི་ཚི་མོ་ཞུ་བ་པོས《ས་རྒྱུས》ཞེས་པའི་གཞུང་བརྩམས་པ་དེ་ཨ་རབ་ཀྱི་ས་རྒྱུས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་བཏིངས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་ས་རྒྱུས་མཁས་པ་སུ་ལི་མན་དང་དབྱི་ཏི་ལེ་སི་གཉིས་ནས་བརྩམས་པའི་དཔེ་གཞུང་སྟེ། 《ཤར་ཕྱོགས་ཡུལ་དུ་བསྐོར་བའི་ཟིན་བྲིས》ཞེས་པ་དང《འཛམ་གླིང་གི་ས་བབ་རྒྱས་བཤད》ཅེས་པ་གཉིས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གྲགས་ཆེ་བའོ།།
དེ་མིན་ཨ་རབ་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་ནི་འཛམ་པོ་གླིང་གི་གླུ་དབྱངས་མ་ལག་ཆེ་གསུམ་གྱི་གྲས་སུ་བགྲང་བ་ཡོད་ཅིང་། 《དབྱངས་ཀྱི་འདེགས་འཇོག་སྨྲ་བ》ཞེས་པ་སོགས་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་མང་། ཁོང་པ་ཚོའི་ཁང་བའི་བཟོ་བཀོད་དེ་དཔེར་ན་དབྱི་སི་ལན་གྱི་ཕྱག་ཁང་བཞེངས་ལུགས་ལ་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་བཅས་ཞིབ་ཏུ་ཨ་རབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེད་རྩོམ་དག་ཏུ་གཟིགས་པར་འཚལ།
ཀློག་གྲངས། : 0
རྩོམ་སྒྲིག་ཁ་གྲངས།:2 སྔ་མའི་པར་གཞི།
ཉེ་ཆར་དག་བཅོས།:2015-08-19
གསར་སྤེལ་མཁན། :གཡང་སྒྲོལ་མ།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཚེས18ཉིན། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་གཞོན་པ་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་ཆེ་དགྲ་ལྷས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་འདུ་གཙོ་སྐྱོང་གནང་ནས་ཀྲུང་དབྱང་གི་ནག་སེལ་གཤེད་བཅོམ་ལྟ་སྐུལ་མཛུབ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་གི་ལྟ་སྐུལ་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཚུར་ལན་གནད་དོན་དང་། རེས་སྐོར་དང་པོའི་ཀྲུང་དབྱང་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་གི་ལྟ་བཤེར་གྱི་ཚུར་ལན་གནད་དོན་དག་ཐེར་དོན་འཁྱོལ་བྱས་ཚུལ། རྩིས་བཤེར་ལས་དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་གསན་ནས་གོམ་སྟབས་རྗེས་མའི་ལས་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་བཀོད་སྒྲིག་གནང་བ་རེད།
ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་དང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཀྲུང་དབྱང་གི་ནག་སེལ་གཤེད་བཅོམ་ལྟ་སྐུལ་མཛུབ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་གི་ལྟ་སྐུལ་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཚུར་ལན་གནད་དོན་དག་ཐེར་དོན་འཁྱོལ་ལ་ཚད་མཐོའི་མཐོང་ཆེན་བྱས་ནས་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་གོང་འོག་ཚང་མས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་དག་ཐེར་དང་། དག་ཐེར་མཐར་ཕྱིན། དག་ཐེར་ནན་པོ་དང་ཏན་ཏིག་བཅས་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་ཀྱིས “གཅིག་རེ་བཞིའི”དག་ཐེར་ལས་དོན་ལམ་སྲོལ་དོན་འཁྱོལ་ནན་ཏན་བྱས་ཏེ་ཁ་ཕྲལ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་འཐབ་རྩོད་དང་། ཁུངས་སྣེ་ཞིབ་དཔྱད། གྱོད་གཞི་མྱུལ་ཞིབ། རྒྱབ་རྩ་མེད་པ་བཟོ་བ། གཞི་རིམ་ཏང་རྩ་འཛུགས་འཛུགས་སྐྱོང་། ལས་རིགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་སྣང་ཚུལ་བཅོས་སྒྲིག་སོགས་ཀྱི་ཐད་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ཕན་འབྲས་ཐོན་སྟེ་ཟིལ་རླབས་དགུང་འཕྱུར་གྱི་ནག་སེལ་གཤེད་བཅོམ་གྱི་མི་དམངས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་ཅིག་བརྒྱབ་ཡོད་ཅེས་བསྟན་གནང་ཡོད།
ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ནག་སེལ་གཤེད་བཅོམ་གྱི་ཆེད་དོན་འཐབ་རྩོད་ནི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་བརྟན་ལྷིང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། བློ་ཁ་ཕྱོགས་མིན་དང་གཞི་རིམ་གྱི་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་ཡོང་མིན་དང་འབྲེལ་བའང་ཡོད། བསམ་བློའི་ངོས་འཛིན་གཏིང་ཟབ་ཏུ་བཏང་སྟེ། ཚད་གཞི་དང་ཡང་ཡང་སྡུར་བ་དང། གཙོ་གནད་མངོན་གསལ་དོད་པ། འགན་འཁྲི་ཏག་ཏིག་འཁུར་བ། ཕྱོགས་བསྡུས་བཅོས་སྐྱོང་བྱེད་སེམས་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། བཅའ་ཁྲིམས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། དག་ཐེར་དམ་འཛིན་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱིས། བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་ངང་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་དང་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཐབས་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་གལ་ཆེན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཁ་ཕྲལ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་འགག་རྩ་མངོན་གསལ་དོད་དུ་བཏང་ནས“རྒྱབ་རྩ”དང“རྒྱབ་རྟེན་འབྲེལ་བ” དེ་བཞིན་བཟོ་སྐྲུན་ཁྱབ་ཁོངས་དང་། རོལ་རྩེད་བྱ་ཡུལ། ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་སོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་རྣམ་པ་བཅས་ལ་དམིགས་ནས་སྔོག་འདོན་དང་ཞིབ་བཤེར་གཏིང་ཟབ་བྱེད་པ་དང་། དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ། བྱ་ཐབས་དངོས་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆེད་དོན་འཐབ་རྩོད་སྤེལ་བར་སྐུལ་འདེད་བཏང་སྟེ། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཚུར་སྣང་ལན་ཆ་ཆེ་བའི་མངོན་གསལ་དོད་པའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཡག་པོ་བྱས་ནས། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཐོབ་ཚོར་དང་། བདེ་སྐྱིད་ཚོར་སེམས། བདེ་འཇགས་ཚོར་སེམས་བཅས་ཟབ་ཏུ་བཏང་སྟེ། ཏང་གིས་བོད་དུ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་རྨང་གཞི་བརྟན་དུ་གཏོང་དགོས་པའི་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
ཚོགས་འདུའི་ཐོག ལྗོངས་ཏང་ཨུད་དང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཀྲུང་དབྱང་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ལྟ་བཤེར་གྱི་ཚུར་ལན་གནད་དོན་གྱི་དག་ཐེར་ལས་དོན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དོན་འཁྱོལ་བྱས་ནས། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་གི་བཅོས་སྒྲིག་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ཡོད་ཅེས་བསྟན་གནང་བ་རེད། མིག་སྔའི་བར་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་དག་ཐེར་ལས་འགན45དང་བྱེད་ཐབས་ཞིབ་ཕྲ་ཁག179གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་དག་ཐེར་གྱི་དམིགས་ཚད་ལོན་པ་དང་། 2019ལོའི་རྗེས་སུ་ལེགས་གྲུབ་བྱ་དགོས་པའི་དག་ཐེར་ལས་འགན་དང་བྱེད་ཐབས་ཞིབ་ཕྲ་གོ་རིམ་བཞིན་ཧུར་ཐག་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
ཉིན་ཤས་གོང་། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ལྷན་གྱིས《2018ལོ་འཁོར་གྱི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་རིམ་པ་དེ་གའི་སྔོན་རྩིས་ལག་བསྟར་དང་ནོར་སྲིད་གཏོང་ཡོང་གཞན་དག་གི་རྩིས་བཤེར་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྙན་ཞུ》ལ་གྲོས་ཞིབ་བྱས་ནས་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ། ནོར་དཔལ་ལས་དོན་དང་རྩིས་བཤེར་ལས་དོན་ལ་ཁས་ལེན་གང་ལེགས་གནང་བ་མ་ཟད། ལས་དོན་ལ་གྲོས་འགོ་ཡང་བཏོན་གནང་བ་རེད། །
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཀླུ་འབུམ་ཚེ་རིང་།


text:
དགེ་འདུན་བསྟན་འཛིན། 2019-01-28
དེ་ཡང་ལི་ཐང་དགོན་ཆེན་ནམ་ཐུབ་བསྟན་བྱམས་ཆེན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་ཞེས་གྲགས་པ་འདི་ནི། ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་གྱི་རྒྱལ་དབང་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་གྱི་སྐབས་ལས། “བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ལྕགས་ལུག་གི་ལོ(སྤྱི་ལོ༡༥༧༡)སོག་པོའི་ཨལ་ཐན་རྒྱལ་པོས་རྗེ་འདིའི་སྙན་པ་གསན་པས་དད་པ་ཐོབ་སྟེ། ཤར་ཕྱོགས་སོག་ཡུལ་དུ་འབྱོན་དགོས་པར་གསོལ་བ་བཏབ། རྗེ་འདིས་ཀྱང་རང་གི་གདུལ་སྐལ་དུ་གཟིགས་ནས་འབྱོན་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས། སླར་མཚོ་ཁར་མཆོད་ཡོན་ཞལ་འཛོམ་རྩིས་ཀྱི་ཞལ་བཀོད་གནང་སྟེ་རེ་ཞིག་བླ་མཆོད་དུ་འདུལ་བ་བླ་མ་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ་རྫོང་ཏ་མཛད་པ་ལས་སྐུ་ཉིད་དངོས་སུ་མ་ཕེབས། དེ་ནས་ས་སྟག་ལོ(སྤྱི་ལོ༡༥༧༨)དེ་སྔར་ཨལ་ཐན་ཏ་རྒྱལ་པོའི་བླ་མཆོད་དུ་མངགས་པའི་ཆོས་རྗེ་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་གཽ་ཤཱི་གཉིས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་རྟ་པ་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་རྒྱལ་པོའི་གམ་ནས་བསུ་བ་ལ་འབྱོར། རིམ་གྱིས་ཕེབས་ཏེ་ཧོར་ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་ཉིན་ལ་ཨན་ཐན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་བསུ་མ་རྒྱ་ཆེན་འོག་སོག་ཡུལ་དུ་དངོས་སུ་འབྱོར། ཤ་ཁྲག་ཁོ་ན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་མུན་ནག་ཁྲག་མཚོའི་གླིང་ལྟ་བུ་འདི་ལ། མཆོད་ཡོན་ཉི་ཟླ་ཟུང་གཅིག་གི་བཀའ་དྲིན་ལས་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ལམ་བཏོད། ཁྲག་མཚོ་འོ་མར་བསྒྱུར་བ་འདི་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བ། མི་དགེ་བཅུ་སྤངས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིམས་ལེགས་པར་གཏན་ལ་འབེབས། དམ་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩི་མང་པོ་བསྩལ།”ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་མ་ཟད་ཁྱད་པར་དུ་“འཇམ་མགོན་བླ་མའི་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལི་ཐང་ཐུབ་ཆེན་བྱམས་པ་གླིང་དང་། འཇམ་མགོན་བླ་མ་གང་དུ་འཁྲུངས་པའི་སྐུ་འབུམ་སོགས་སུ་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མང་དུ་བཙུགས།”①ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་དགའ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་བཻཌཱུརྱ་སེར་པོ་ལས།“སྤོ་འབོར་གྱི་སའི་ཆ་ལི་ཐང་ཆོས་སྡེ་དགའ་ལྡན་ཐུབ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་ནི། སྲིད་གསུམ་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཕྱག་ན་པདྨོ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་སྡེའམ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཉིད་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་གྲུར་གསེར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ལེགས་བྱས་ཀྱི་མགྲོན་དུ་གདན་དྲངས་པའི་ཚེ། ཕྱོགས་དེའི་བསྟན་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་མཛད་ཟིན་ཏེ་སྒར་ཆེན་མདོ་ཁམས་བརྒྱུད་དེ་བོད་ཡུལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་རིམ་པས་འབྱོན་པར་བཞེད་ནས་ཡུལ་འདིར་ཕེབས། རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་འཇམ་མགོན་བཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་བླ་ནས་བླར་འགྱུར་བའི་ཆེད། ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོ་ལ་གཙུག་ལག་ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་བཅས་རྨང་བཏིང་། སའི་ཆོག་ཡང་དག་པར་མཛད། ཐུབ་ཆེན་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བ་སོགས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཞེངས། མཚན་དགའ་ལྡན་ཐུབ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་ཞེས་བསྩལ།”②ཞེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག་པས། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་། ཉམས་པ་སླར་གསོའི་ཆེད་དང་། སྒོས་ཞྭ་སེར་གྱི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་སླད་དུ། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་རྣམ་གནོན་ཏེ་ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོར(སྤྱི་ལོ༡༥༨༠)རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ(༡༥༤༣ནས༡༥༨༨)དགུང་ལོ་སོ་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ཉིན་ལ་མགོ་བརྩམས་ཏེ་གསར་དུ་བཞེངས་བ་ཡིན་ནོ།། ལི་ཐང་བྱམས་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་ནི་ཧོར་དགོན་ཆེན་བཅུ་གསུམ་ལས་ད་དུང་ལོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་ཙམ་གྱིས་སྔ་བ་དང་། དགེ་འདུན་པ་ཆེས་མང་བའི་སྐབས་སུ་གྲྭ་སུམ་སྟོང་བདུན་རྒྱ་ཙམ་ཟིན། གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་འཛུགས་བསྐྲུན་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་བཞེངས། དགེ་འདུན་པའི་གྲངས་ཚད་སོགས་གང་གིས་ཐད་ནས་ཀྱང་ཁམས་ལྷོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་ཆེ་ཤོས་སུ་ཆགས་འདུག
སྐབས་བབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འབག་འཆམ་གྱི་རིག་གནས་སྐོར་ཡིན་ཏེ། སྤྱིར་འཆམ་ཞེས་དམིགས་བསལ་དགོན་སྡེའི་ནང་དུ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པ་འདི་ནི་སྔར་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་སྐབས་སུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ནང་དོན་དང་མཐུན་པའི་སྐུའི་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྟན་པ་རྣམས་སྐུ་བརྙན་དུ་བྱས་པ་དང་རི་མོར་བྲིས་པ། ཞལ་འབག་ཏུ་བཞེངས་པ་རྣམས་རིས་མེད་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སྒྲུབ་མཆོད་དུ་ཕྱག་བཞེས་མཛད་དེ་སྒྲུབ་མཆོད་དག་གི་སྐབས་དང་། ཡང་ན་སྒྲུབ་མཆོད་དེ་དག་མཇུག་བསྒྲིལ་བའི་མཚམས་སུ་ཞི་ཁྲོའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཆས་སུ་ཞུགས་ནས་སྦྱིན་བསྲེགས་བླུགས་པ་དང་། ལྕགས་མཁར་བསྲེགས་པ། གཏོར་ཟོར་འཕེན་པ་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་འཆམ་པ་ཡིན་གཤིས་དེ་ཡང་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོ་གའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་པའི་རྔ་བརྡུང་སྦུབ་དཀྲོལ། དུང་རྒྱ་གླིང་སོགས་རོལ་མོ་དཀྲོལ་ཐོག་འདོན་པའི་ཚིག་དང་རྟ་དབྱངས་འགལ་མེད་ཀྱི་ཐོག་ནས་འཆམ་པ་ཞིག་ཡིན། འཆམ་པོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་རླབས་བསྩལ་བའི་དམིགས་པ་འཆང་བ་དང་། འཆམ་མཇལ་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དང་འདྲ་བར་བྱིན་རླབས་ཞུ་པའི་དམིགས་པ་བཟུང་གིན་ཡོད། ལི་ཐང་དགོན་ཆེན་འདིས་ཀྱང་རང་གི་སྒྲུབ་མཆོད་དང་བསྟུན་ནས་ལོ་རེར་འཁྲབ་སྟོན་ཐེངས་རེ་བྱས་པ་ལས་གང་འབྱུང་མང་བྱུང་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པའི་སྲོལ་མེད། སྤྱིར་འཆམ་ནི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་ནང་གི་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་དང་བླ་མེད་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི་རྡོ་རྗེ་གར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་བོད་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་མཁན་པོ་བོ་དྷི་ས་ཏྭ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བོད་དུ་ཐོག་མར་དར་བའི་སྲོལ་ཕྱེས། ཁོང་གཉིས་པོ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རབ་གནས་མཛད་སྒོའི་སྐབས་སུ་རྒྱུད་དང་མཐུན་པའི་རྡོ་རྗེའི་གར་མཛད་པ་དང་། དེ་རྗེས་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་སུ་མངའ་རིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ལྷ་བླ་མ་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་མཐོ་ལྡེང་གཙུག་ལག་ཁང་ བཞེངས་ཤིང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་མང་པོ་རྒྱ་གར་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་རྗེས་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་རྒྱུད་སྡེའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པའི་རྡོ་རྗེའི་གར་གྱི་རིགས་རྣམས་དར་སྤེལ་མཛད། དེ་བཞིན་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་དང་ཇོ་ནང་སོགས་ལ་རང་རང་གི་ཕྱག་བཞེས་སུ་ཡོད་པའི་གར་འཆམ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱང་རྒྱུད་སྡེའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པར་མཛད་པ་ཡིན་པས་དེ་ལ་རང་རང་གི་ཁུངས་རེ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་སོ།། སྤྱིར་ལག་སྟབས་གཙོ་བོ་བྱེད་པ་ལ་གར་དང་། རྐང་སྟབས་གཙོ་བོ་བྱེད་པ་ལ་འཆམ། རྐང་ལག་གཉིས་ཀ་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་ལ་གར་འཆམ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་། བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་གསང་བ་ཤིན་ཏུ་དམ་པར་མཛད་དེ། སོ་སོའི་སྒྲུབ་ཁང་ནང་དུ་ཕྱག་ལེན་བསྟར་བ་ལས་གཞན་དུ་མི་མངོན་པར་གྲགས། རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ན་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་བ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་སྤྱི་ལོ༡༧༠༧ལོར་ཙམ་ལ་འཆམ་གཟིགས་བཙུགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་པོ་ཏཱ་ལའི་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དུ་འཆམ་གཟིགས་བཙུགས། དེ་ནས་སོག་ཡུལ། ཁམས་ཁུལ། དབུས་གཙང་རི་ཁྲོད་ཁག་དང་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་ཡིན་ནོ།།
ལི་ཐང་བྱམས་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་དུ་འཆམ་གྱི་སྲོལ་ཐོག་མ་བཙུགས་པ་ནི། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ས་བྱ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༧༢༩ལོར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ལི་ཐང་ཐུབ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་དུ་ཕེབས་པའི་སྐབས་སུ་ཡིན། ལི་ཐང་དུ་འབག་འཆམ་མཁན་ལ་འཆམ་པོ་བ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་སྤྱིར་ཕྱི་སྐུ་ལུས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དང་། སྒོས་ནང་ཐུགས་ཡོན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་དག་འཛོམས་དགོས་ཤིང་། དེའང་སྐུ་ལུས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ། ལང་ཚོ་དར་ལ། ལུས་སྟོབས་རྒྱས་པ། དབང་པོ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་བཅས་དང་། ཐུགས་ཡོན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ལམ་ཐུན་མོང་བའི་རྒྱུད་སྔོན་དུ་སོང་བའི་སྒོ་ནས་བླ་མེད་རྒྱུད་སྡེ་གང་རུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དབང་བསྐུར་ཐོབ་ཅིང་། དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྲུང་རྒྱུ་སྨོས་མེད་ཐོག་བསྙེན་སྒྲུབ་ཚད་དུ་འཁྱོལ་བ་བྱུང་ན་རབ་ཡིན། དེ་མ་ཐུབ་རུང་མ་མཐའ་ཡང་ལས་རུང་གི་བསྙེན་པ་རེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་དགོས་པ་བཅས་ཡིན། འཆམ་རྒྱག་པའི་སྐབས་ཀྱི་སྐུའི་སྟངས་སྟབས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཡས་བརྐྱང་གཡོན་བསྐུམ་དང་། ས་ག ཟླུམ་པོ། རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ། དགའ་འཁྱིལ་སོགས་ཕྱག་ཞབས་དང་སྐུའི་ཉམས་འགྱུར་སོགས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཚོན་བྱེད་སྣ་ཚོགས་ཡོད།
གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་འཆམ་གོས་ནི་སྔོན་ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེས་བཙན་པོ་གླང་དར་བཀྲོངས་བའི་སྐབས་ཀྱི་ཆས་སུ་བཀླུབས་ན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་གསུངས། ཕོད་ཀ་ཞེས་པ་ཕུ་ཐུང་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་མདའ་གཞུ་བཅུགས་ཡོད་པ་དང་། ཞྭ་ནག་ཞེས་པ་དེ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསུངས་ལས།“མིག་སྨན་མདངས་འཛིན་བདུད་ཕོད་ལྷབ་ལྷུབ་གཡོ།། བན་ཕུར་ཐོགས་ཤིང་སྲིད་པའི་སྤྱི་ཞྭ་གྱོན།།”ཞེས་གྲགས་པ་ལྟར་རོ།། འཆམ་གོས་གྱོན་སྐབས་གཡས་ནས་བླངས་དེ་གར་སྟབས་པད་སྐོར་གྱི་གོན་དགོས་པ་ལས། རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་གོས་གྱོན་པ་ལྟ་བུར་མི་རུང་བར་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དོ་རར་ཕེབས་སྐབས་ཀྱང་ཐ་མལ་པའི་གོམ་སྟབས་མིན་པར། རྡོ་རྗེའི་འགྲོས་ཀྱི་ལིང་ལིང་དུ་ཕེབས་དགོས་པ་ཡིན།
ལི་ཐང་དགོན་པའི་འཆམ་གྱི་རོལ་མོའི་ཆིངས་ནི་འབུད་པའི་རོལ་མོ་དུང་དང་། རྒྱ་གླིང་། རྐང་གླིང་བཅས་དང་། དཀྲོལ་པའི་རོལ་མོ་ཅང་ཏེའུ་དང་། དྲིལ་བུ། སིལ་སྙན། བརྡུང་བའི་རོལ་མོ་རྔ་དང་སྦུབ་ཆལ་བཅས་སོ་སོར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆིངས་དང་། བརྡ་མཚོན་རེ་ཡོད་ཅིང་། དཔེར་ན། རྔ་བརྡུང་བའི་སྐབས་སུ། ཟུར་གསུམ་སྤྱོད་ལ་ལྷོད་གསུམ་བརྡུང་།། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་མ་དཀྲུགས།། རི་བོ་ཆེན་པོའི་མཐའ་མ་བཅོག།
ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་འདིར་ཟུར་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་རིམ་བཞིན་རྔའི་ཟུར་དང་། རང་གི་སྤུས་མོའི་ཟུར། ཐོད་པའི་ཟུར་བཅས་གསུམ་ལ་གོ་བ་དང་། ལྷོད་གསུམ་སྟེ་ནང་གི་སེམས། ལག་པ། རྔ་དབྱུག་བཅས་གསུམ་ལྷོད་དགོས་ཤིང་། རྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་གཉིས་ཕུང་པའི་གསུམ་གཅིག་མཚམས་སུ་རྔ་གཡོག་བརྡུང་དགོས་པ་དང་། རོལ་མོའི་དཀྲོལ་ལུགས་ལའང་ཉའི་ཁ་དང་། རྒོད་ཀྱི་གཤོག་པ། ཡང་ན་གླང་པོའི་རྣ་ལྟར་བརྡུང་ཞེས་ཀུན་མཁྱེན་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།། དེའང་དུང་ཆེན་སྐད་ཚ་བ་རང་ཤུགས་སུ་ཡོད་ལ་སྙན་པ་གཙོ་བོར་དགོས་པ་དང་། རྒྱ་གླིང་ནི་སྙན་པ་རང་ཤུགས་སུ་ཡོད་ལ་སྐད་གསང་བ་གཙོ་བོར་གསུངས་པ་དང་། རྐང་གླིང་ནི་སྐད་ཚ་ངར་ལྡན་དགོས་ལུགས་སོགས་ཀྱང་གར་འཆམ་དང་ཕན་ཚུན་གཞོགས་འདེགས་ཀྱིས་གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་སུ་ཐོན་དགོས་པ་ཡིན། འཆམ་འགོ་ཚུགས་པ་དང་མཇུག་སྒྲིལ་སྐབས་དུང་རྒྱ་གླིང་གཙོ་བོ་བྱེད་ལ། གཞུང་དངོས་ཀྱི་སྐབས་རྔ་སྦུབ་གཙོ་བོ་བྱེད་དོ།།
ལི་ཐང་གི་འཆམ་ལ་འཆམ་དཔོན་བཞི་ཡོད་དེ། གཉིས་ལ་སོག་རྒན་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་སོག་པོའི་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་དང་། ཚྭ་ཁ་ཨ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ལི་ཐང་དགོན་ཆེན་བཞེངས་པའི་སྐབས་སུ་སྐུ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྦྱིན་བདག་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནས་ཆོས་རྒྱལ་འཆམ་དཔོན་དང་། ཞྭ་སྟབས་འཆམ་དཔོན་བཅས་བཞི་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། དེ་ནས་རྒྱ་ནག་ཧ་ཤང་དང་དེའི་དགེ་ཕྲུག་བཞི་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་སྦྱིན་དྲུག་ཟེར་ཞིང་། དེས་རྒྱ་ནག་ཧྭ་ཤང་དེ་ཉིད་སྟོབས་འབྱོར་ཆེ་ཞིང་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་ཅིང་གཏོང་ཕོད་ཆེ་བས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ཨ་ཙ་ར་དཀར་ནག་གཉིས། ཐོད་སྐམ་ཕོ་མོ་གཉིས། ཀེང་རུས་བཞི། ཡུམ་ཙ་མིན་ཊི། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད། གཤིན་རྗེ་དཀར་དམར་དང་ལས་མཁན་གཉིས་བཅས་བཞི། སྟོད་སྨད་སྐུ་ཚབ་གཉིས། ཤྭ་དང་ཤྭ་ཁྱི། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ། ཆུ་སྲིན་གདོང་ཅན། སེང་གེ་གདོང་ཅན། དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་བཅས་རྒྱལ་མོ་བཞི། རྒྱལ་ཆེན་རྣམ་ཐོས་སྲས། ཨ་ཕྱི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོལ་མ། བསེ་ཁྲབ་ཅན། གནས་ཆུང་འཕྲིན་ལས་རྒྱལ་པོ་བཅས་དང་། ཞྭ་སྟབས་འཆམ་དཔོན་གཙོས་སྔགས་པའི་ཆ་ལུགས་ཀྱི་ཞྭ་ནག་ཅན་ཉི་ཤུ་བཅས་བསྡོམས་པས་འཆམ་པོ་བ་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པས་འཆམ་དགོས་པའི་སྲོལ་ཆགས་ཡོད་དོ།།
མདོར་ན་ལི་ཐང་ཐུབ་བསྟན་བྱམས་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་གི་འདོན་རྟ་དབྱངས་དང་རྔ་སྦུབ་ཆལ། འཆམ་གྱི་སྲོལ་དང་དེའི་འཆམ་ཚུགས་བཅས་ནི་རྒྱལ་དབང་གཉིས་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་མེ་ཏོག་ཐང་གི་ཕྱག་ལེན་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ།།
དོ་སྣང་ཆེ་བའི་རྩོམ།
རྩོམ་གསར། 10


text:
རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཡུ་རོབ་ལ་ཚོང་སྒོ་སྔར་ལས་ཆེན་པོ་ཕྱེ་རྒྱུ་མིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་ལྟར་འཇར་མན་དང་ཧྥན་རན་སི་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་ལ་ཚོང་སྒོ་སྔར་ལྷག་ཕྱེ་རྒྱུ་མིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་འདུགདེ་རིང་སྦེལ་ཇམ་གྱི་རྒྱལ་ས་བྷིར་ཛིལ་ནང་། རྒྱ་ནག་དང་ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ཚོགས་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ལི་ཁེ་ཆང་དང་ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་འཁྲིད་རྣམས་འཛོམས་ཏེ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་འཕེལ་རྒྱས་དང་དྲ་བའི་བདེ་འཇགས་ཐོག་གླེང་སློང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། ས་གནས་བོད་མི་དང་ཡུ་གུར་བ། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་པ་སོགས་ཀྱི་མི་གྲངས་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་འདུ་འཛོམས་བྱས་ཏེ། ལྷན་ཚོགས་ཐོག་བོད་ནང་དང་ཡུ་གུར་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་གླེང་སློང་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཡོད་འདུག
ཐེངས་འདིའི་ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་དང་རྒྱ་ནག་གི་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བཟོ་ཚོང་གཉེར་མཁན་ལ་དབྱེ་འབྱེད་མེད་པར་དྲང་བདེན་གྱིས་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་ཁོར་ཡུག་གི་གནད་དོན་དང་ཤུགས་ཚད་ ༥ པའི་དྲ་ལམ་ (5G networks) ཚུད་པའི་དྲ་བའི་བདེ་འཇགས། དེ་བཞིན་ཕྱིའི་བདེ་སྲུང་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་གནད་དོན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གླེང་སློང་བྱས་ཏེ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་གྲོས་མགོ་འདོན་གྱི་ཡོད་འདུག་ལ། ད་ལན་གྱི་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲོམས་རའི་སྒོ་ཆེན་ཡུ་རོབ་ལ་སྔར་ལས་ཆེ་བ་ཕྱེ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་སྤེལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་འདུག་ཀྱང་། དེར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་སྤེལ་རྒྱུ་མིན་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པས། འཇར་མན་དང་ཧྥ་རན་སི་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་འགས་ཀྱང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་ཚོང་སྒོ་སྔར་ལྷག་འབྱེད་རྒྱུ་མིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་འདུག
ཉེ་སྔོན་ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༢ ཉིན། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་ (Donald Tusk) ཡིས། ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་འདི་དང་འབྲེལ་ནས་གཏམ་བཤད་ཞིག་བྱས་པའི་ནང་། ང་ཚོས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཁྲོམས་རར་འདྲ་མཉམ་གྱི་འགྲན་ཞུགས་དང་འཛུལ་ཐུབ་པའི་དོ་མཉམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་ལ་དམིགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གནད་དོན་དེའི་འོག་ནས་བཟོ་ལས་ཁང་ལ་ཆག་ཡང་གཏོང་བ་ནི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་ཚོང་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པའི་དགོས་དམིགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐད་སྐུལ་སློང་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།
དེ་བཞིན་ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན་དཔལ་འབྱོར་དུས་བབ་ཀྱི་བཅར་འདྲི་ཞིག་གི་སྐབས། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོང་དོན་འགན་འཛིན་ (Cecilia Malmstrom)ལགས་ཀྱིས། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་ཨ་རིས་རྒྱ་ནག་ལ་རྒྱལ་ཁྲལ་སྤར་ཏེ་གྲོལ་མོལ་བྱེད་བཞིན་པའི་ལམ་ཁ་དེར་མི་འགྲོ་བ་དང་། གལ་སྲིད་འཛམ་གླིང་གི་ཚོང་འབྲེལ་འགྲོ་ལུགས་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་དགོས་ཚེ། ཚོང་དམག་གི་བྱེད་ཐབས་འདི་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ནང་འོས་འཚམ་མིན་པ་མ་ཟད། དེ་ནི་བློ་འཚབ་སྐྱེས་བ་ཞིག་དང་། ཨ་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་ཚོང་དོན་གྲོས་མོལ་བྱུང་ཚེ་རྒྱ་ནག་གི་ཚོང་རོགས་གཞན་ལའང་ཁེ་ཕན་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།ཟླ་སྔོན་མའི་ནང་། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ ༡༠ དང་། ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ ༥ ཡི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་བཅས་ཁྱོན་འཐུས་མི་ ༢༥ ཡིས། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་དང་རྒྱ་ནག་བར་ཚོང་འབྲེལ་ཁོ་ན་ཙམ་མིན་པར། བོད་ནང་འགྲོ་འོང་འདྲ་མཉམ་དགོས་པ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱར་ཞིབ་དགོས་པའི་དགོངས་ཚུལ་བཏོན་ཡོད་པ་དང་། གལ་སྲིད་ཡུ་རོབ་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བྱེད་མ་ཐུབ་ཚེ། བོད་མི་ཚོར་དྲང་བདེན་འཐོབ་པར་བཀག་འགོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མུ་མཐུད་བྱུས་ངན་འཐེན་པའི་ལམ་ཁ་ཕྱེས་པ་དང་། དེ་ཡིས་ཡུ་རོབ་མི་མང་གི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ལའང་བཀག་སྡོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་སོགས་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།
དེ་བཞིན་ཕྱི་ཚེས་ ༡༣ ཉིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ ༡༣ གྱིས། ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་འདུ་དང་བསྟུན་ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཐད་ནས་གླེང་སློང་དགོས་པའི་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་ཡོད་པ་དང་། ཞུ་ཡིག་དེའི་ནང་དགོས་འདུན་དོན་ཚན་ ༦ བཏོན་ཡོད་པ་ལས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་པ་བཀྲ་ཤིས་དབང་ཕྱུག་སོགས་ཀློད་གྲོལ་གཏོང་དགོས་པ་དང་། འདི་ལོར་རྒྱ་ནག་གི་དྲུག་བཞིའི་དོན་རྐྱེན་ཁྲོད་དྲག་སྤྱོད་སྤེལ་ནས་མི་ལོ་ ༣༠ ཧྲིལ་པོ་དང་། སྐུ་ཞབས་ལིའུ་ཞའོ་པའོ་ལགས་འདས་གྲོངས་ཕྱིན་པའི་ཉིན་ལ་དུས་དྲན་སྲུང་གཙི་དགོས་སྐོར་སོགས་བཀོད་ཡོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། ཀླུ་མགོན་ཐར།


text:
སེམས་ནང་གི་བརྟན་བཞུགས་དེ་དགོས།
མཐའ་མའི་བསྐྱར་བཅོས། (༣༠༡༩༩༩༠༥༣༠) ༢༨༢༠༡༠༡༨༠༥དེང་སང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ནས། ཕྱི་ཚུལ་དང་འགྲན་སྡུར་གྱི་ལམ་ནས། ༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ནས་ཚུར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་མ་ཐག ཞབས་ཀྱི་དངུལ་ཆུ་ཡང་སྐམ་མ་བཅུག་པར་བརྟན་བཞུགས་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་འབུལ་བ་ནི། སྤྱིའི་ཆར་དགའ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དོན་དངོས་ཐོག་དེ་ཙམ་གྱི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མ་མཐོང་། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་ན། གང་ཉིད་ལ་ཕྱིའི་རྒྱུ་དཔལ་འབྱོར་དགོས་ཀྱི་མེད་པ། ཕྱི་ཚུལ་རྣམ་པ་ཡང་དེ་ལས་ཀྱང་ག་ལ་དགོས། གང་ཉིད་བརྟན་དུ་བཞུགས་པར་བྱེད་པར་ལྐོག་གྱུར་བཅོས་མིན་གྱི་ལྷག་བསམ་རྣམ་པ་དག་པ་དེ་འབུལ་བ་ཡིན་ན། ད་གཟོད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བའི་བརྟན་བཞུགས་ཤིག་ཡིན་པ་འདོད།


text:
མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།
- 1 ངོ་སྤྲོད།
- 2 སྲིད་འཛིན་ཁོངས་དབྱེ།
- 3 རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས།
-
3.1 ས་ཞིང་ཐོན་ཁུངས།
3.2 རི་ཆུ་ནགས་གསུམ་གྱི་ཐོན་ཁུངས།
3.3 སྐྱེ་དངོས་ཐོན་ཁུངས།
- 4 ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག
-
4.1 ས་གནས།
4.2 ས་བབ།
4.3 གནམ་གཤིས།
- 5 མི་གྲངས་དང་མི་རིགས།
-
5.1 མི་གྲངས།
5.2 མི་རིགས།
- 6 འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན།
- 7 དཔལ་འབྱོར།
- 8 སྤྱི་ཚོགས།
-
8.1 རིག་གནས།
8.2 སྨན་བཅོས།
8.3 སློབ་གསོ།
8.4 སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་།
- 9 མཛེས་ལྗོངས་གྲགས་ཅན།
-
9.1 ཉི་ཟླ་ཉག་ག
9.2 མཚོ་སྔོན་པོ།
9.3 ཚལ་རྔ་འགག
- 10 ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
-
10.1 ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
10.2 གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
10.3 མང་རྫོང་གི་ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
10.4 བྲག་དཀར་རྫོང་གི་ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
10.5 འབའ་རྫོང་གི་ཆོས་སྡེ་གྲགས་ཅན།
སྤྱི་ལོ1949ལོའི་ཟླ9བར། མཚོ་ལྷོ་ས་ཁུལ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་རྗེས། གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རྫོང་། འབའ་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞིའི་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས།
སྤྱི་ལོ1953ལོའི་ཟླ7པར། ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་འབའ་རྫོང་གི་ཡུལ་ཁོངས་ཁག་ཅིག་བཅད་ནས་མང་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས།
སྤྱི་ལོ1953ལོའི་ཟླ9བའི་ཚེས30ཉིན། སྲིད་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གིས་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཟུག་པའི་ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཡིས། ཟླ12པའི་ཚེས6ཉིན། མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བཙུགས་ཤིང་། དེའི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རྫོང་། མང་རྫོང་། འབའ་རྫོང་བཅས་རྫོང་ཁག་ལྔ་ཡོད་པ་ཡིན།
སྤྱི་ལོ1955ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས5ཉིན། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དེ་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་བསྒྱུར།
དེ་ཡང་མཚོ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ད་ལྟའང་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་པའི་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་མིའུ་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་རྒྱུད་དམ། བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་མདོ་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་མངགས་གཏོང་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་དང་ཚོ་བ་ཁག་གི་མི་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པའི་རོང་འབྲོག་ཚོ་སྡེ་གཙོ་བོའི་རིགས་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་མངའ་འོག་སྒོ་མེ་བ་ཝོ་མ(མོག་ཝོས་སྡེ་བའང་ཐེ་བ་ཡིན།)དང་སྒོ་མེ་འཁྱིལ་ཁུག་མ། སྒོ་མེ་བར་དབོན་མ་བཅས་དང་། མཚོ་སྔོན་པོའི་མཐའ་འཁོར་ཚོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་བདུད་ཤུལ་དང་འཁྱམ་རུ་སྤྱི་ཉིན་ལུང་གཉིས། བ་ཡན་དང་བ་ཡན་ཀ་མདོ་སོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་མཆེད་པའི་རྒྱལ་ར་སྐེ་ར་དང་ས་གྲུ་བཞི་ཁ་སྒང་། ཁྲ་ཚང་བཅས། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་མངའ་འོག་སྒོ་མེ་བར་མ་དང་སྒོ་མེ་ཞོལ་མ། སྐེ་བ། སྨད་པ། གཤོངས་པ། སྟོང་ཆེ། ཆོས་ཚ། ལྷ་སྡེ། རུ་སྔུན་བཅས། མང་རྫོང་གི་མངའ་འོག་ཀླུ་ཚང་དང་མང་རའི་རུ་སྔུན། མང་རའི་ཐར་ཤུལ་གསུམ། བ་ཡན་དང་ཡ་རྫི། རེབ་གོང་། གཅན་ཚ་བཅས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་མཆེད་པའི་རོང་སྡེ་སྟེ་མང་འབའ་བྱ་གསུམ་ནང་ཚན་གྱི་མང་ར་དང་བྱ་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རོང་སྡེ། འབའ་རྫོང་གི་མངའ་འོག་འབའ་ཤ་སྦྲང(འབའ་ཤ་སྦྲང་ནི་ཤ་སྦྲང་ཚོ་དྲུག་གི་ཁག་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། ཤ་སྦྲང་ཚོ་དྲུག་ནི་མཚོ་སྔོན་པོའི་མཐའ་འཁོར་ཚོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་ཡིན།)དང་དགོན་གོང་མ། མཐའ་འདུག་ཚོ་བཞི། མགར་རྩེ་གོང་ཞོལ། རྟ་བོ་དམེ་ཚང(ད་ལྟ་མགོ་ལོག་ཁུལ་དུ་གཏོགས།)བཅས། བ་ཡན་སོགས་ནས་མཆེད་པའི་འབའ་ཁ་སྒང་གོང་ཞོལ་དང་བྲག་དཀར་རྫོང་གི་མངའ་འོག་ཨ་ཚོགས་ལྷ་སྡེ།(མཚོ་སྔོན་པོའི་མཐའ་འཁོར་ཚོ་བརྒྱད་གྱི་གྲས་ཡིན།) སྒོ་མེ་ཆུ་སྔོན་མ། རོང་བོ་བློན་ཆོས། བོང་སྟག་གོང་མ། ཧང་ངའི་ཤ་སྦྲང་།(རྨ་བྱང་ཤ་སྦྲང་ཡང་ཟེར། ཤ་སྦྲང་ཚོ་དྲུག་གི་ཁག་ཅིག་ཡིན།) སྒོ་མེ་ཆོས་རྗེ་མ་བཅས་ཡོད།
མཚོ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་འདིར་སྔོན་གྱི་དུས་སུ། ཨོ་རྒྱན་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་བ་ཅན། པྲ་སྒོམ་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ། ས་སྐྱ་པཎ་ཆེན། གྲུབ་ཆེན་གླང་དཀར་བ། རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་མོ། རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་བ་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན། ཨ་རིག་དགེ་བཤེས་བྱམས་པ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ། རྗེ་གསེར་ཁང་བ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ། ཏིང་ཀྱཱ་ཀུན་བཟང་སྙན་གྲགས་རྒྱ་མཚོ། ཐར་ཤུལ་དགེ་འདུན་ཆོས་སྐྱོང་རྒྱ་མཚོ། སྔགས་སའི་དགེ་བཤེས་འཇམ་དབྱངས་དོན་ཡོད། རེབ་གོང་སྐུ་ཕྱོགས་བློ་བཟང་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་སོགས་བསྟན་པ་འཛིན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དུ་མས་སྔ་ཕྱིར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཕྱོགས་ན། མཚོ་སྙིང་མ་ཧཱ་དེ་བ་དང་མགོན་པོ་གདོང་། གནས་མཆོག་བྱེ་མ་ལ་བདུན། ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩའི་གནས་སྒོ། གེ་སར་ཀླུ་རྒྱལ་བླ་མཚོ། ཏིང་ཀྱཱ་རི་ཁྲོད། འདམ་བུ་བྲག་དཀར། ཏིང་ཀྱཱ་དགོན་པ། འཁྱམ་རུ་དགོན་པ། དགོན་གསར། རྒྱ་ཡེ་བྱམས་ཆེན་མཚོ་གཟིགས་མ། པཎ་ཆེན་བདེ་སྐྱིད་དགོན་པ། བདེ་སྐྱིད་ཐང་མཆོད་རྟེན་བཅས་ཡོད། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་ཕྱོགས་ན། མི་ཉག་མཆོད་རྟེན་དང་ཇོ་ཇོ་ལྷ་ཁང་། གདོང་སྣའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ། ལྷ་དཀར་པོ། རཱ་ག་ཨ་སྱས་རིན་པོ་ཆེའི་རིང་བསྲེལ་མཆོད་རྟེན། ཡུལ་ལྷའི་ལྷ་ཁང་། མི་ཉག་དགུ་ཐོག སམ་བྷའི་གྲུབ་གནས། མེ་ལོང་བྲག་དཀར། དགོན་རོང་བྲག་སྐྱ་རྡོ་རྗེ་རྫོང་བཅས་ཡོད། མང་རྫོང་གི་ཕྱོགས་ན། ཀླུ་ཚང་དགོན་པ་དང་ཐར་ཤུལ་དགོན་པ། ཀྱལ་ཕུག་པདྨོ་རྫོང་བཅས་ཡོད། འབའ་རྫོང་གི་ཕྱོགས་ན། གཙང་དགོན་པ་དང་གསེར་ལག་དགོན་པ། སེང་ཁྲི་དགོན་པ་བཅས་ཡོད། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་ཕྱོགས་ན། མདོ་སྨད་རྫོང་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ལམ་ཙ་རི་དང་བྱིན་རླབས་མཉམ་པར་གྲགས་པའི་གནས་ཆེན་བྲག་དཀར་སྤྲེལ་རྫོང་དང་སྔགས་སའི་མཚམས་ཐོག་གོང་མ། བྲག་དཀར་གཡུ་ལུང་དགོན་པ། དུང་དཀར་ཉི་མའི་རྫོང་བཅས་ཡོད། ཡུལ་སྐོར་ཁམས་གསེང་གི་གནས་གྲགས་ཅན་ལ། མཚོ་ཆེན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་དང་མཚོ་རྔའི་མཚེར་བ་རི། རྡོ་ཉི་ཟླའམ་ཉི་ཟླ་ཉག་ཁ། ཚལ་རྔ་འགག་ཆུ་གློག་ས་ཚིགས་བཅས་ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནི་གསེར་ཆེན་རྫོང་མཁར་བྱང་ཁུལ་གསར་དུ་གནས་པ་ཡིན་ལ། མངའ་ཁོངས་སུ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་། བྲག་དཀར་རྫོང་། མང་རྫོང་། འབའ་རྫོང་བཅས་རྫོང་ཁག་ལྔ་ཡོད་ཅིང་། ཁྱོན་སྡོམ་ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ41ཡོད་པ་ཡིན།
གསལ་བཤད། གོང་གི་རེའུ་མིག་ལས་རྫོང་སོ་སོའི་མིང་ནི་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་སྐད་ཡིག་གཞུང་ལས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པའི《མཚོ་ལྷོའི་ས་མིང་རིག་གནས་བརྡ་འགྲེལ།》ཞེས་པ་ཚད་གཞིར་བཟུང་ནས་བཀོད་པ་ཡིན་ལ། ཡུལ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་མི་གྲངས་ནི་སྤྱི་ལོ2010ལོའི་ཟླ11པའི་ཚེས1ཉིན་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་གྲངས་ཞིབ་བཤེར་ཐེངས་དྲུག་པའི་རྩིས་གྲངས་ཡིན།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ44546.21ཡོད་ལ། དེའི་ཁྲོད་ས་ཞིང་རིགས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོའི་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་གྲངས་ཚད་ནི་གཤམ་གསལ་ལྟར།
ཕྱུགས་སྤྱོད་ས་ཞིང་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ35045.20ཡོད་པ་དང78.67%ཟིན་ཡོད་པ་དང་ཞིང་སྤྱོད་ས་ཞིང་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ975.87ཡོད་པ་དང2.19%ཟིན་ཡོད། ནགས་སྤྱོད་ས་ཞིང་ལ1842.79ཡོད་པ་དང་4.14%ཟིན་ཡོད། ཡང་ཆུ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ2981.55ཡོད་པ་དང་6.69%ཟིན་ཡོད། གཞན་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་སྡོད་དམངས་ཀྱི་སྡོད་གནས་དང་གཞུང་ལམ་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ235.93ཡོད་པ་དང0.53%ཟིན་ཡོད། དེ་མིན་བེད་སྤྱོད་དཀའ་བའི་ས་ཞིང་ལ་སྟོང་སྨི་གྲུ་བཞི་མ3464.88ཡོད་པ་དང7.7%ཟིན་ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་དང་ས་མཚམས་སུ་གནས་པའི་རི་བོ་གྲགས་ཅན་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་བྱང་ངོས་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་འགྲམ་གྱི་བློན་པོ་གསེར་ཆེན་དང་གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་སྒོ་མེ་རྡོ་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཨ་མ་ཟོ་དགུ། གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་སྟོང་སྐོར་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་འགྱིང་ལ།(ཙོང་ལའི་རྫ་རྒྱུད་དུ་གཏོགས།) ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་སྟོང་སྐོར་རྫོང་། སྐུ་འབུམ་རྫོང་བཅས་རྫོང་གསུམ་པོའི་ས་མཚམས་ཀྱི་དགོ་མང་ལ་དང་ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་སྐུ་འབུམ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཨ་མྱེས་རྒོད་རྩེ། ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་གཅན་ཚ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་བྲ་མ་ལ། ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་གཅན་ཚ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་སྲིན་པོ་ཁྱུང་རྫ་སྨུག་པོ། ཁྲི་ཀ་རྫོང་དང་མང་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཨ་མྱེས་བྲག་དཀར། འབའ་རྫོང་གི་མཛོ་མོ་ནུ་རྩེ། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་ཟོ་རའི་ཟིས་དཀར་དང་སྨན་འབྲོང་ཁྱུང་རྫ་སོགས་ཡོད།
ཐང་གཞོངས་གྲགས་ཅན་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་བྲག་དཀར་རྫོང་གཉི་གའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ཅིག་ཕན་ཚུན་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་བཏུལ་ཐང་གོང་ཞོལ་བར་གསུམ་དང་གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་དབོ་ཡེ་གཞོངས། མཚོ་ཕྱུག་ཐང་། རིག་སྨོན་གཞོངས། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་གཡུ་བཟང་ཐང་། མང་རྫོང་གི་མུ་གེ་ཐང་། དབལ་ཤུལ་ཐང་། མང་གཞོངས། འབའ་ལག་ཀ་ཐང་། མང་སྟོད་ཐང་། འབའ་རྫོང་གི་འབའ་ཐང་། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་རྔ་ཐང་། རྩི་གོར་ཐང་། ཧང་ངའི་གསེར་གཞོངས། དཔལ་ཁ་གསེར་གཞོངས་རིང་མོ། ཐང་དཀར་ལྡང་སོགས་ཡོད།
ནགས་ཀློང་གྲགས་ཅན་ལ། མང་རྫོང་དང་འབའ་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཇིད་པར་ནགས་དང་མང་རྫོང་གི་མོ་ཆུ་ནགས། འབའ་རྫོང་གི་འཇང་ཆེན་དང་འཇང་ཆུང་ནགས། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་འབྲོང་མཐིལ་ནགས་བཅས་ཡོད།
ཆུ་ཚན་གྲགས་ཅན་ལ། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་བདེ་སྐྱིད་ཆུ་ཁོལ་དང་ཆུ་ནག་ཆུ་ཁོལ། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་ཆུ་རིང་ཆུ་ཁོལ(ཨ་རིག་ཆུ་ཚན)བཅས་ཡོད།
རྨ་ཆུ་ནི་རྨ་ལྷོ་དང་མགོ་ལོག་ཁུལ་གཉིས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་བརྒྱུད་ནས་འབའ་རྫོང་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་རྨ་བྱང་ཡུལ་ཚོའི་རྡོ་རྒན་ཆུའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ3གྱི་མཚམས་ནས་མཚོ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་འབབ་ཀྱིན་ཡོད་དེ། འབའ་རྫོང་གི་རྨ་བྱང་དང་ཞོལ་མ། དགོན་གོང་མ། འབའ་ལུང་། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་འབྲོང་མཐིལ། ཆུ་སྔོན། ཐང་ནག སྒ་ལེན་འགག དཔལ་ཁ། དཀར་མོ་གཡས་འཁྱིལ། མདུང་ཤིང་རབ་ཁ། རབ་རྒན་འགག ཝ་ལྡིང་འགག མང་རྫོང་གི་ཐར་ཤུལ་དང་མང་ཆུ། མང་ར། བྱ་མདོ། མགོ་མང་གཞོངས་བཅས་དང་གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཐེ་གེ་དང་ཚལ་རྔ་འགག་གཉིས། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་དོང་ལུང་རབ་ཁ་དང་ལ་ཟེ་བ། ཆུ་ནུབ། རྨ་སྲིབ། ཆུ་ཤར། ཀ་རིང་བཅས་ཡུལ་ཚོ11དང་གྲོང་རྡལ8དང་རྫོང་ཁག5བཅས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་འབྲེལ་མཚམས་བརྒྱུད་ནས། མཐར་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་ཀ་རིང་ཡུལ་ཚོའི་སམ་བྷ་འགག་མདོ་ནས་ཕྱིར་འབབ་པ་རེད། ཡང་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་བརྒྱུད་ནས་འབབ་པའི་རྨ་ཆུའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ411.3ཡོད་ཅིང་། འབབ་ཡུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ34203.4ཡོད་ལ། ཁུལ་འདིའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་འབབ་ཆུ་ལས་རྨ་ཆུར་འབབ་པའི་ཆུ་རྒྱུན101ཡོད། དེ་དག་ལས་གཙོ་བོ་ནི་འབའ་རྫོང་གི་རྡོ་རྒན་ཆུ་དང་གོ་སྲིབ་ཆུ། གསེར་ཆེན་ཆུ། སྟག་བསོད་ཆུ། འཇང་ཆེན་ཆུ། འབའ་ཆུ། ཇིད་པར་ཆུ་བཅས་དང་། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་རོག་མཐིལ་ཆུ། འབྲོང་མཐིལ་ཆུ། རྡོ་རྫོང་ཆུ། ཆུ་སྔོན། ཧང་ཆུ། ཀླུ་མཆོད་ཆུ། རྒྱ་ར་ཆུ་བཅས། མང་རྫོང་གི་མང་ཆུ་དང་བྱ་ཆུ་གཉིས། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་མོ་ཆུ། གོ་ར་ཆུ། གཡུ་ཚ་ཆུ། རྡོ་ར་ཆུ། མཛོ་སྣ་ཆུ། གླང་མ་ཆུ། ཀ་རིང་ཆུ་བཅས་ཡིན། གཞན་མཚོ་སྔོན་པོར་འབབ་པའི་ཆུ་རྒྱུན་ཆེ་ཆུང40ལྷག་ཡོད་པ་ལས་མང་ཤས་ནི་དུས་ཚིགས་རང་བཞིན་གྱི་འབབ་ཆུ་ཡིན་ཞིང་། མཚོ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་བརྒྱུད་ནས་མཚོ་སྔོན་པོར་འབབ་པའི་ཆུ་རྒྱུན་གཙོ་བོ་ནི། འབྲོང་ཆུ་དང་རྟ་ནག་མ་ཆུ། རིག་སྨོན་ཆུ་བཅས་ཡིན།
མཚོ་དང་མཚེའུ་གྲགས་ཅན་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་མཚོ་ཆེན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་དང་ཀུན་དགའ་མཚོ་གཉིས། ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་གོ་རའི་མཚོ་དམར། མང་རྫོང་གི་བྲག་དཀར་གཡུ་མཚོ། འགོ་བའི་གཡུ་མཚོ་གཉིས། བྲག་དཀར་རྫོང་གི་བེ་རུ་དུག་མཚོ་སོགས་ཡོད།
རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལ་རྐྱང་དང་འབྲོང་། གཙོད། གསའ་གཟིག གཡི་དཀར། དྲེད་མོང་། གླ་བ། རྫ་ཁའི་གོའུ་ཡག ཤ་སྐྱ། གནའ། དགོ་བ། ཤ་སེར་ལ་སོགས་པའི་རི་དྭགས་དང་གཅན་གཟན་སོགས་ཡོད།
སྔོ་སྨན་གྱི་རིགས་ལ་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་དང་མེ་ཏོག་གངས་ལྷ། ཤིང་མངར། ལྕུམ་རྩ། མཚེ་ལྡུམ། ཀྱི་ལྕེ། སྤྲུ་ནག་སོགས་ཡོད།
གཏེར་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་གསེར་དང་དངུལ། ཟངས། དངུལ་ཆུ། ཞ་ཉེ། ཏི་ཚ། ཟངས། རྡོ་ཐལ། རྡོ་ཀ་མ་རུ། རྡོ་དཀར་སོགས་ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི། མཚོ་ཆེན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཡོད་པས་མཚོ་ལྷོ་ཞེས་ཐོགས་པ་ཡིན་ལ། ཁུལ་འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་རྒྱུད་དེ། སའི་གོ་ལའི་བྱང་གི་འཕྲེད་ཐིག34°38'ནས37°10'ཡི་མཚམས་དང་ཤར་གྱི་གཞུང་ཐིག98°55'ནས101°50'ཡི་མཚམས་ན་ཡོད་ཅིང་། ཁུལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནི་གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཆབ་ཆ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ནས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་སྲིད་གཞུང་གི་གནས་ཡུལ་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བར་དུ་བར་ཐག་སྤྱི་ལེ142ཡོད། འདིའི་ཤར་ཕྱོགས་ནི་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྟོང་སྐོར་རྫོང་དང་སྐུ་འབུམ་ཚོ་དྲུག མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ(ཙོང་ཁ་ཆེ་བའི་ཕྱོགས)གྱི་བ་ཡན་རྫོང་། རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་གཅན་ཚ་རྫོང་དང་རྩེ་ཁོག་རྫོང་བཅས་དང་འདབས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་ཅིང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ནི་མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྨ་སྟོད་རྫོང་དང་རྨ་ཆེན་རྫོང་། ནུབ་ཕྱོགས་ནི་མཚོ་ནུབ་སོག་རིགས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་དུར་ལམ་རྫོང་དང་ཐེམ་ཆེན་རྫོང་། བྱང་ཕྱོགས་ནི་མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྐང་ཚ་རྫོང་དང་མདའ་བཞི་རྫོང་བཅས་དང་འབྲེལ་ཡོད། གཞན་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ44546ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་མཐོ་ཞིང་ཤར་ཕྱོགས་དམའ་ལ། ཆེས་མཐོ་ས་ནི་བྲག་དཀར་རྫོང་གི་ཟོ་རའི་ཟིས་དཀར་ཡིན་ཞིང་། དེའི་མཐོ་ཚད་ལ་མཚོ་ངོས་ལས་སྨི5305ཡོད། ཆེས་དམའ་ས་ནི་ཁྲི་ཀ་རྫོང་གི་ཤར་མཐའི་སམ་བྷ་འགག་ཁ་ཡིན། དེའི་མཐོ་ཚད་ལ་མཚོ་ངོས་ལས་སྨི2168ཡོད། ས་བབ་ཧྲིལ་བོའི་ཆ་སྙོམ་གྱི་མཐོ་ཚད་ལ་མཚོ་ངོས་ལས་སྨི3200ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་དྲོ་གྲང་གི་ཚད་ནི4℃ནས7℃གྱི་མཚམས་ཡིན་ལ། ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བའི་ལོ་རེའི་ཆར་ཆུའི་འབབ་ཚད་ནི་ཧོ་སྨི250ནས450ཡི་མཚམས་ཡིན།
སྤྱི་ལོ2011ལོའི་ཟླ་མཇུག་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ཡོངས་སུ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ44.60ཡོད་ལ། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲོད་སྐྱེས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ22.54ཡོད་པ་དང་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཀྱི50.5%ཟིན་ཡོད། སྐྱེས་མའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ22.06ཡོད་པ་དང་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཀྱི49.5%ཟིན་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ29.66ཡོད་པ་དང་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཀྱི66.5%ཟིན་ཡོད། མི་རིགས་གཞན་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ14.94ཡོད་པ་དང་རྒྱུན་སྡོད་མི་གྲངས་ཀྱི33.5%ཟིན་ཡོད།
མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ནི་བོད་རིགས་གཙོ་བྱས་པའི་མི་རིགས་མང་བོ་འདུས་སྡོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྤྱི་ལོ1953ལོར་མཚོ་ལྷོ་ལ་མི་རིགས7ཡོད་ལ། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི68.53%ཟིན་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་རིགས་མི་གྲངས་ཀྱིས25.07%ཟིན་ཡོད། ཁ་ཆེའི་རིགས་ཀྱིས5.18%ཟིན་ཡོད། སོག་རིགས་དང་ས་ལར་རིགས། ཧོར་རིགས། ཧ་སག་རིགས་བཅས་ཀྱིས1.22%ཟིན་ཡོད། ཡང་སྤྱི་ལོ2009ལོར་མཚོ་ལྷོ་ལ་མི་རིགས21ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས282815ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི62.95%ཟིན་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་རིགས་མི་གྲངས124196ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི27.65%ཟིན་ཡོད། ཁ་ཆེའི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས32211ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི7.2%ཟིན་ཡོད། ཧོར་རིགས་མི་གྲངས4930ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི1.1%ཟིན་ཡོད། ས་ལར་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས1193ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི0.3%ཟིན་ཡོད། སོག་རིགས་མི་གྲངས3362ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི0.7%ཟིན་ཡོད། མན་ཇུའི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས237ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི0.05%ཟིན་ཡོད། གཞན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པའི་མི་གྲངས296ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི0.07%ཟིན།
མདོ་དབུས་གཞུང་ལམ(རྒྱལ་རིམ་གཞུང་ལམ109)དང་མདོ་ཁམས་གཞུང་ལམ།(རྒྱལ་རིམ་གཞུང་ལམ214) ཟི་ལིང་ནས་མགོ་ལོག་ཁུལ་གཅིག་སྒྲིལ་རྫོང་བར་གྱི་གཞུང་ལམ་བཅས་མཚོ་ལྷོའི་མངའ་ཁོངས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཅིང་། ཁུལ་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་རྫོང5དང་། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ40རུ་བསྐྱོད་པའི་གཞུང་ལམ་ཕལ་ཆེར་གྲུབ་ཡོད་པ་རེད།
སྤྱི་ལོ2009ལོའི་ལོ་མཇུག་བར། རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་ཐུབ་པའི་ལམ་ཐག་སྟོང་སྨི7089ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་རྒྱལ་རིམ་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི411དང་ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི1074ཡོད་པ་ཡིན། རྫོང་རིམ་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི700ཡོད། ཡུལ་ཚོ་རིམ་པའི་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི981ཡོད། སྡེ་བ་རིམ་པའི་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི3825ཡོད། ཆེད་སྤྱོད་གཞུང་ལམ་སྟོང་སྨི98བཅས་ཡོད།
སྤྱི་ལོ2013ལོར་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྡོམ་གྲངས་སྒོར་དུང་ཕྱུར117.12ཡིན་པ་དང་། ལོ་སྔོན་མ་ལས9.0%འཕར་ཡོད། ཐོན་ལས་ལྟར་བརྩིས་ན། ཐོན་ལས་དང་པོའི་འཕར་ཚད་སྒོར་དུང་ཕྱུར29.35དང5.4%འཕར་ཡོད་པ་དང་། ཐོན་ལས་གཉིས་པའི་འཕར་ཚད་སྒོར་དུང་ཕྱུར57.32དང10.2%འཕར་ཡོད། ཐོན་ལས་གསུམ་པའི་འཕར་ཚད་སྒོར་དུང་ཕྱུར30.45དང9.8%འཕར་ཡོད།
སྤྱི་ལོ2013ལོའི་ལོ་མཇུག་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ཡོངས་སུ་སྒྱུ་རྩལ་ཆེད་ལས་འཁྲབ་སྟོན་ལས་ཁུངས1དང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ལས་དོན་ལས་ཁུངས6ཡོད། རིག་དངོས་ལས་དོན་ལས་ཁུངས6ཡོད། མང་ཚོགས་རིག་གནས་ལས་དོན་ལས་ཁུངས6བཅས་ཡོད།
སྤྱི་ལོ2013ལོའི་ལོ་མཇུག་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ཡོངས་སུ་ཡུལ་ཚོ་རིམ་པ་ཡན་གྱི་གཞུང་འཛུགས་སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས63ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཁྲོད་ཕྱོགས་བསྡུས་སྨན་ཁང6དང་ཀྲུང་བོད་སྨན་ཁང4ཡོད། ལྟེ་གནས་ཀྱི་ཁྲག་རྒྱུན་སྤྲོད་ལེན་ས་ཚིགས1ཡོད། འཕྲོད་བསྟེན་ལྟ་སྐུལ་ཁང6ཡོད། ནད་ཡམས་སྔོན་འགོག་ཚོད་འཛིན་ལྟེ་གནས6ཡོད། འཕྲོད་བསྟེན་ཁང40ཡོད། སྡེ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང428བཅས་ཡོད།
སྤྱི་ལོ2013ལོའི་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་རིགས་སོ་སོའི་སློབ་གྲྭ339(བཅའ་སྡོད་སློབ་ཆུང་དང་སློབ་འབྲིང65)ཡོད་པ་དང་། སློབ་གྲྭའི་སློབ་མའི་མི་གྲངས93142ཡོད། དེའི་ཁྲོད་སློབ་ཆུང53ཡོད་པ་དང་སློབ་གྲྭའི་སློབ་མའི་མི་གྲངས43093ཡོད། སློབ་འབྲིང20ཡོད་པ་དང་སློབ་གྲྭའི་སློབ་མའི་མི་གྲངས26699ཡོད། བྱིས་སྐྱོང་ཁང262ཡོད་པ་དང་བྱིས་པའི་མི་གྲངས17951ཡོད། དམིགས་གསལ་སློབ་གསོའི་སློབ་གྲྭ2ཡོད་པ་དང་སློབ་གྲྭའི་སློབ་མའི་མི་གྲངས21ཡོད། འབྲིང་རིམ་ལས་རིགས་སློབ་གྲྭ2ཡོད་པ་དང་སློབ་གྲྭའི་སློབ་མའི་མི་གྲངས4378ཡོད། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་དགེ་བཟོ་པ་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ནི5948ཡིན་པ་དང་ཆེད་བསྐོས་དགེ་རྒན5120ཡོད།
སྤྱི་ལོ2013ལོའི་ལོ་མཇུག་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལས་བཟོ་པའི་གཞི་རྩའི་རྒན་གསོ་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ1.93ལ་བསླེབས་པ་དང་། ཞིང་སྡེའི་སྤྱི་ཚོགས་རྒན་གསོ་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་གསར་བའི་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ18.25ཡིན། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྡོད་དམངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རྒན་གསོ་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས8948ཡིན། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལས་བཟོ་པའི་གཞི་རྩའི་སྨན་བཅོས་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ2.98ཡིན། གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྡོད་དམངས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་སྨན་བཅོས་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ5.85ཡིན། ཡང་ལས་ཤོར་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ1.63ལ་བསླེབས། ལས་རྨས་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ1.53ལ་བསླེབས། གཞན་གྲོང་ཁྱེར་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལས་བཟོ་པའི་ཕྲུག་སྐྱེས་ཉེན་འགོག་འགན་སྲུང་ཁྲོད་ཞུགས་པའི་མི་གྲངས་ཁྲི་ཚོ1.92ལ་བསླེབས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མ་མཐའི་འཚོ་བའི་འགན་སྲུང་ཡོད་པའི་སྡོད་དམངས་མི32092དང་། སྡེ་བའི་མ་མཐའི་འཚོ་བའི་འགན་སྲུང་ཡོད་པའི་རོང་འབྲོག་པ36083བཅས་ཡོད།
ཉི་ཟླ་ཉག་ག(日月山)ནི་རིག་སྨོན་གྲོང་རྡལ་སྲིད་གཞུང་གི་བྱང་ཤར་གྱི་མཚམས་ཏེ། གསེར་ཆེན་རྫོང་དང་སྟོང་སྐོར་རྫོང་གཉི་གའི་ས་མཚམས་ན་ཡོད། འདིའི་ས་བབ་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ལ་མཚོ་ངོས་ལས་སྨི3520ཡོད། འདིའི་མིང་གི་ཐོགས་ཚུལ་ནི་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ། རྒྱ་བོད་བར་སྔ་ཕྱིར་མཇལ་དུམ་ཐེངས་འགར་མཛད་པའི་གནས་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཤིག་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་ཡོད་དེ། དེའི་ཐད་ནས《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》ལས། ཁམས་ཀྱི་གཡེར་མོ་ཐང་དུ་རྡོ་ལ་ཉི་ཟླའི་གཟུགས་བྲིས་ནས་ཐང་གཙིགས་མཛད། ཅེས་བསྟན་པའི་གཡེར་མོ་ཐང་ཟེར་བ་དེ་ནི། ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ནུབ་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཐང་གཞོངས་རིང་མོ་དེའི་ཐང་སྟོད་དུ་གཏོགས་པའི་རིག་སྨོན་གཞོངས་ཀྱི་ཕྱོགས་འདི་ཡིན་ལ། སྐབས་དེར་རྡོ་ལ་ཉི་ཟླའི་གཟུགས་རིས་འབྲི་སའང་དེང་སང་གི་ཉི་ཟླ་ཉག་ག་འདི་ཡིན་པས་མིང་ཡང་དེ་སྐད་དུ་ཐོགས་པར་བཤད། འདི་ལ་རྡོ་ཉི་ཟླའང་ཟེར། ངག་རྒྱུན་ལ་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོ་བོད་ལ་ཆས་ཁར། ཡབ་ཡུམ་གཉི་གས་ཆེད་དུ་ཉི་ཟླ་ཟུང་གིས་ཕ་མའི་བརྩེ་སེམས་མཚོན་བྱེད་དུ་གསེར་བཟང་ལས་བྱས་པའི་མེ་ལོང་རེ་ཁོ་མོར་དྲན་རྟེན་དུ་གནང་། དེར་བློན་པོ་མགར་གྱི་སེམས་ལ་བློ་ཐབས་ཤིག་གིས་ཀོང་ཇོ་ཁོ་མོའི་ཕ་མར་ཡིད་ཆད་དུ་མ་བཅུག་ན་བོད་ལ་བསུ་དཀའོ་སྙམ་ནས། ཁོས་ལྐོག་ཏུ་རྡོའི་ཉི་ཟླའི་མེ་ལོང་རྫུན་མ་གཉིས་བཟོ་རུ་བཅུག་སྟེ། དེ་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་ཚོས་བརྒྱབ་ནས་ཀོ་རློན་གྱིས་བཏུམས་ཏེ་ངོ་མའི་ཚབ་ཏུ་བཞག་པར། ཀོང་ཇོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དེང་སང་གི་ཉི་ཟླ་ཉག་གའི་ཁར་འབུད་སྐབས། ཀོང་ཇོས་ཕ་མ་གཉིས་དྲན་དྲགས་ནས་ཕ་མས་གནང་བའི་མེ་ལོང་ལ་བལྟ་བསམས་ཏེ་བླངས་ནས་གཅིག་ལྟ་དུས། དེ་ནི་རྡོ་ལེབ་གོར་མོ་གཉིས་སུ་འདུག་པ་མཐོང་བས་ན། ཁོ་མོ་ཞལ་སྐྱེངས་ཤིང་ཐུགས་ཁྲོས་ནས་དེ་གཉི་ག་ཉི་ཟླ་ཉག་གའི་གཞོགས་གཉིས་སུ་འདྲིལ་བ་དང་། ཀོང་ཇོས་དེར་གཟིགས་ནས་ཉི་ཟླ་གཉི་ག་ལྷན་དུ་མ་འཛོམས་བར་དུ་ང་རང་ཕ་ཡུལ་དུ་མི་ལོག་ཅེས་པའི་ཞལ་མནའ་བོར་བར་གྲགས་པས། མིང་ཡང་ཉི་ཟླ་ཉག་ག་རུ་ཐོགས་པར་བཤད་དོ།།
མཚོ་སྔོན་པོ་ནི(青海湖)མཚོ་འདིའི་ཁ་དོག་གི་སྒོ་ནས་མིང་ཡང་དེ་སྐད་དུ་ཐོགས་པ་ཡིན་ཞིང་། མཚོ་འདི་ལ་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་ཞེས་པའི་མཚོའི་སྨན་མོ་ཞིག་གནས་སྟབས་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོར་འབོད་པ་ཡིན། དེ་ཡང་གནའ་དུས་གནས་འདིར་ཆུ་མིག་ཅིག་གློ་བུར་དུ་བརྡོལ་ནས་མཚོ་ཆེན་པོར་གྱུར་བ་དང་། མི་ཁྱིམ་ཁྲི་ཕྲག་མཚོ་ལ་ནུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། མཚོ་འདིའི་མིང་ལ་མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་ཞེས་ཐོགས་པའི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་མཆིས། མཚོ་འདི་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་སྐམ་སའི་སྟེང་གི་ཚྭ་མཚོ་ཆེས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ལ། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་བྱང་རྒྱུད་དུ་གནས་པ་ཡིན། སའི་གོ་ལའི་བྱང་གི་འཕྲེད་ཐིག36°32'ནས37°15'ཡི་མཚམས་དང་ཤར་གྱི་གཞུང་ཐིག99°36'ནས100°47'གྱི་མཚམས་ན་ཡོད། འདིའི་སྲིད་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ106ཡོད་པ་དང་། ཞེང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ63ཡོད། མཐའ་འཁོར་གྱི་རིང་ཚད་ལ་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལེ360ཡོད། མཚོ་ངོས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ4573ཡོད། མཐོ་ཚད་ལ་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་སྨི3196ཡོད། ཆ་སྙོམ་གྱི་ཟབ་ཚད་ལ་སྨི19.15བཅས་ཡོད། མཚོ་སྙིང་ནས་བྱང་དུ་སྤྱི་ལེ12ཀྱིས་ཆོད་པའི་མཚམས་ནི་མཚོ་སྔོན་པོའི་ཆེས་ཟབ་ས་ཡིན་ཞིང་དེའི་ཟབ་ཚད་ལ་སྨི28.7ཡོད།
སྤྱིར་མཚོ་སྔོན་པོ་ནི་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས། ཁྲི་ཤོར་མཚོ་ལ་ཀླུ་བློན་བྱང་ཆུབ་སེམས། །ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཀུན་ལ་ཕན་པར་མཛད། ། ཅེས་བསྔགས་བརྗོད་གནང་མྱོང་བའི་མཚོ་ཆེན་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་དཔལ་ཨུ་རྒྱན་རིན་པོ་ཆེའི་གསོལ་འདེབས《ལེའུ་བདུན་མ》ལས། གྲགས་པའི་མཚོ་ཆེན་བཞི་ལ་ཕྱག་རྗེས་བཞག །ཅེས་གསུངས་པའི་རི་ཁ་བ་ཅན་གྱི་གྲགས་པའི་མཚོ་ཆེན་བཞིའི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། ལོ་ངོ་བརྒྱ་སྟོང་ལྷག་གི་རིང་ལ་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་མཚོ་ཆེན་འདི་ཉིད་གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་བླ་མཚོ་ཡིན་པའི་མོས་པ་བཟུང་སྟེ། མི་རབས་ནས་མི་རབས་སུ་མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོར་ལྷ་བསང་བཏང་ནས་འདོད་གསོལ་འཕྲིན་བཅོལ་བྱེད་པ་ནི་དཔེ་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། བོད་རྩིས་ཀྱི་ཆུ་མོ་ལུག་ལོའི༼མཚོ་སྔོན་པོའི་གནས་འདུས་ཆུང་བ༽འི་སྐབས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ལོ་རྒན་དྲུག་ཅུ་སྐོར་གཅིག་འཁོར་བའི་མཚམས་ཀྱི་ཆུ་མོ་ལུག་ལོའི༼མཚོ་སྔོན་པོའི་གནས་འདུས་ཆེན་མོ༽ འི་སྐབས་སུ། ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ཀྱི་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་རྣམས་མཚོ་སྔོན་པོའི་ཁར་འོངས་ཏེ། ལྷ་བསང་བཏང་ནས་མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོར་གསོལ་མཆོད་བྱ་བ་དང་མཚོ་གཏེར་དབུལ་བ། ཀླུ་གཏོར་བསྔོ་བ། མཚོ་ཁའི་གནས་སྒོ་རྣམས་ལ་མཇལ་ཕྱག་ཞུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་བཞིན་མཚོ་སྔོན་པོར་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟང་བོ་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ༼རྨ་ཆེན་གངས་སྐོར༽དང༼སྤྲེལ་རྫོང་སྤྲེའུ་སྐོར༽༼ཙ་རིའི་རོང་སྐོར༽བཞིན་མ་ཉམས་པར་ཡོད་དོ།།
མཚོ་སྔོན་པོའི་སྐོར་ལམ་གྱི་གནས་ཁམས་ཆེན་ལ། མཚོ་མགོའི(མཚོ་ཉིན་དུ་གཏོགས།)ཕྱོགས་ན། གནས་མཆོག་བྱེ་མ་ལ་བདུན་དང་ཆུ་མིག་བརྒྱ་རྩའི་གནས་སྒོ། པཎ་ཆེན་ཁྲི་ཁང་། གེ་སར་སྒྲུབ་ཕུག གཡོན་རུ་དགོན་པ། རིན་པོ་ཆེའི་ལབ་ཙེ། ཞྭ་དམར་གཟིམ་ཆུང་། མཚོ་མགོའི་གློ་བ་རི་བཅས་ཡོད། མཚོ་སྲིབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ན། རྒྱ་ཡེ་དགོན་པ་དང་རྒྱ་ཡེ་བྱམས་ཆེན་མཚོ་གཟིགས་མ། མཚོ་རྔའི(མཚོ་སྲིབ་ཏུ་གཏོགས།)ཕྱོགས་ན། ལྷ་མོ་དྲེལ་དགོན་པ་དང་མགོན་པོ་གདོང་། དཀར་ལ་དགོན་པ། ས་ཐོ་དགོན་པ། སྒྲོལ་ལུང་སྒྲོལ་མ་རང་བྱོན། རྡོ་བརྐོས་བཀའ་འགྱུར་བཅས་ཡོད། མཚོ་ཉིན་གྱི་ཕྱོགས་ན། རྟ་ཕྱུག་ལབ་ཙེ་དང་ཏཱ་ལའི་ཆུ་མགོ། ཁྲོམ་མགོ་ལབ་ཙེ། ལ་མོ་སྒར་ཐོག བྱེ་མ་རྔ་རྡུང་བཅས་ཡོད།
ཚལ་རྔ་འགག(龙羊峡)ནི་གསེར་ཆེན་རྫོང་སྲིད་གཞུང་གི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། སའི་གོ་ལའི་བྱང་གི་འཕྲེད་ཐིག36°04'ནས36°19'ཡི་མཚམས་དང་ཤར་གྱི་གཞུང་ཐིག100°10'ནས101°02'ཀྱི་མཚམས་ན་ཡོད། དེ་ཡང་ཚལ་རྔ་འགག་ཅེས་པའི་མིང་གི་ཐོགས་ཚུལ་ལ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཚལ་རྔ་འགག་གྲོང་རྡལ་གྱི་མངའ་འོག་བར་དབོན་ལུང་མཚེ་དང་སྔར་གྱི་སྒོ་མེ་འཁྱིལ་ཁུག་ས་ཆའི་རྒན་རབས་པའི་ངག་སྒྲོས་སུ་འདི་ལྟར་གྲགས། ཚལ་རྔ་འགག་ཆུ་མཛོད་མ་བསྐྱིལ་བའི་གོང་རོལ་དུ། ད་ལྟའི་ཚལ་རྔ་འགག་གི་སྟོད་ཕྱོགས་ཏེ། གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྔར་གྱི་འཁྱིལ་ཁུག་ཡུལ་ཚོའི་ཀྱལ་རྟ་སྡེ་བའི(སྡེ་བ་འདི་ཆགས་ཤུལ་ནི་སྤྱི་ལོ1984ལོར་ཚལ་རྔ་འགག་ཆུ་མཛོད་བསྐྱིལ་རྗེས་རྨ་ཆུར་ནུབ་ཟིན།)ཕྱོགས་ཀྱི་རྨ་ཆུའི་ཆུ་གཞུང་ལས་གྱེས་པའི་གཙང་ལག་སོ་སོའི་བར་གྱི་སྐམ་སའི་སྟེང་དུ་ཀྱལ་རྟ་དང་ལྕང་མ། གླ་ཁིས། ཚེར་ནག་ལ་སོགས་པའི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོ་ཞིག་དེའི་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་རྨ་ཆུའི་འགག་ཁ་བར་དུ་འཐིབས་ཡོད་པར་བཤད་དེ། ད་ལྟའི་ཚལ་རྔ་འགག་གི་ཡར་སྣེའམ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་བའི་རྨ་ཆུའི་འགག་ཁ་དེ་ནི། ཏན་ཏན་རྨ་ཆུའི་ཚལ་བར་གྱི་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོ་དེའི་མར་སྣེའམ་རྔ་མ་ན་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། ཚལ་རྔ་འགག་ཅེས་པའི་མིང་ཡང་དེ་སྐད་དུ་ཐོགས་པར་བཤད། རྒྱ་ཡིག་གི《གསེར་ཆེན་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་། སྤྱི་ལོ1964ལོའི་ཟླ10བར། འཁྱིལ་ཁུག་ཚལ་རྔའི་གློག་བརྟེན་ཆུ་འདྲེན་ས་ཚིགས་བསྐྲུན་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ། ཅེས་དང་། ཚལ་རྔ་འགག་ཆུ་མཛོད་ཀྱི་ཆུས་བསྣུབས་ཡུལ་དུ་གཏོགས་པའི་འཁྱིལ་ཁུག་ཀུང་ཧྲེའི་ཀྱལ་རྟ་རུ་ཆེན་དང་མཁར་སྔུན་རུ་ཆེན། ཚལ་རྔ་རུ་ཆེན་ཞེས་གསལ་ལོ།།
དེས་ན་ཚལ་རྔ་འགག་ལ་སྲིད་གཞུང་གིས་ལུང་གཡང་འགག་འདོགས་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚལ་རྔ་འགག་གི་མན་ཆད་ཀྱི་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལེ་བཅུ་ལྷག་གི་མཚམས་ན་ལ་ཟེ་བ་ཟེར་བའི་རི་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེའི་མན་ཆད་ཀྱི་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལེ་ལྔ་དྲུག་གི་མཚམས་ན་འགག་ཅིག་ཡོད་པ་ལ༼ལུང་ཡངས་འགག༽ཟེར། འགག་དེའི་གཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྨ་ཆུའི་བྱང་འགྲམ་ན་ལ་ཟེ་བ་གྲོང་རྡལ་གྱི་མངའ་འོག་གི་མཛོ་སྣ་སྡེ་བ་ཡོད་ལ། མཛོ་སྣ་སྡེ་བའི་ཕར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་ངོས་སུ་ཁ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་བའི་ལུང་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ལུང་བ་དེའི་མདོ་ཁ་ཧ་ཅང་ཡངས་པས་དེ་ལ༼ལུང་བ་ཁ་ཡངས༽ཟེར་བ་དང་། བསྡུས་མིང་ལ༼ལུང་ཡངས༽ཟེར། ལུང་བ་ཁ་ཡངས་སམ་ལུང་ཡངས་ཀྱི་མན་ཆད་ནས་ལ་ཟེ་བའི་བར་གྱི་རྨ་འགག་གི་མུ་རྒྱུད་དེ་ལ༼ལུང་ཡངས་འགག༽ཟེར། ཕྱིས་སུ་ལུང་ཡངས་འགག་འགྲམ་གཉིས་ཀྱི་བྲག་གཡང་ཧ་ཅང་གཟར་བར་བལྟས་ནས་ལུང་བ་ཁ་ཡངས་ཞེས་པའི་ཡངས་དེ་ཧ་ཅང་གཟར་བའི་བྲག་གཡང་གི་དོན་དུ་བསྒྱུར་ནས༼ལུང་གཡང༽ཞེས་པའི་མིང་གསར་བ་ཞིག་བཏགས། ད་ལྟའི་ཚལ་རྔ་འགག་ཡོད་ས་དེ་ཆུ་གློག་ས་ཚིགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་སར་གཏན་ཁེལ་བྱས་རྗེས། ས་གཤིས་རུ་ཁག་བཅུ་བས༼སྨད་ཀྱི་ལུང་གཡང༽ཞེས་པའི་ས་མིང་དེས་སྟོད་ཀྱི༼ཚལ་རྔ༽ཞེས་པ་དེའི་ཚབ་བྱས་ཏེ་ཀྲུང་དབྱང་ལ་ཞུས་ཤིང་གོང་རིམ་གྱི་ཆོག་མཆན་བརྒྱུད་ནས༼ལུང་གཡང་འགག༽ཅེས་པའི་མིང་དེ་བཏགས་པར་བཤད།
མི་ཉག་དགོན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་འཕེལ་གླིང་དང་ཇོ་ཇོ་ལྷ་ཁང་། མི་ཉག་མཆོད་རྟེན། ལྷ་དཀར་པོའི་ལྷ་ཁང་། ཡུལ་ལྷའི་ལྷ་ཁང་། གདོང་སྣའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ། མེར་རྒན་དགོན་བཀྲ་ཤིས་འཕེལ་རྒྱས་གླིང་། རྭ་ཟ་དགོན་བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་། རོང་ཞིས་དགོན་ཨ་དར་ཆོས་འཕེལ་གླིང་། དམེ་ཀྱཱའི་སྔགས་ཁང་ཨོ་རྒྱན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་། རྐང་ཚ་ཞོལ་མའི་དགོན་དགའ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་གླིང་། རྐང་ཚ་གོང་མའི་དགོན་དར་རྒྱས་ཆོས་འཕེལ་གླིང་། བ་ཀྱཱ་གྲྭ་ཚང་ཕུན་ཚོགས་དར་རྒྱས་གླིང་། ཧོར་ཀྱཱའི་གྲྭ་ཚང་བསམ་གཏན་དགའ་ལྡན་གླིང་། ཧོར་ཀྱཱའི་སྔགས་ཁང་། རྡོར་དགོན་ཐོས་བསམ་འཕེལ་རྒྱས་གླིང་། མཛོ་སྣའི་སྔགས་ཁང་། དགའ་ལྡན་ཐོས་བསམ་དར་རྒྱས་གླིང་། སྟོང་ཆེ་ཁྱུང་མོ་དགོན་གཡུང་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་གླིང་སོགས་ཡོད།
བདེ་སྐྱིད་ཐང་གི་པཎ་ཆེན་རྗེས་དྲན་མཆོད་རྟེན་དང་ཆབ་ཆའི་དགོན་གསར་བཀྲ་ཤིས་ཐེག་མཆོག་གླིང་། འཁྱམས་རུ་དགོན་བཀྲ་ཤིས་དགེ་འཕེལ་གླིང་། ཏིང་ཀྱཱ་དགོན་གསང་སྔགས་ཆོས་འཁོར་གླིང་། གཡོན་རུའི་དགོན་དགའ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་རབ་རྒྱས་གླིང་། ཐར་ཤུལ་དགོན་བཤད་སྒྲུབ་རབ་བརྟན་གླིང་། ཧོ་སོ་ཟི་སོག་པོ་དགོན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་། ལྷ་མོ་དྲེལ་དགོན་ཚུལ་ཁྲིམས་དར་རྒྱས་གླིང་། བ་ཝོ་གསང་སྔགས་ཆོས་འཁོར་བཀྲ་ཤིས་གླིང་། ཆོས་ཚ་དགོན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོང་གླིང་། སྐ་གསར་བོན་དགོན། ཐེ་གེ་དགོན་གསང་སྔགས་དར་རྒྱས་གླིང་སོགས་ཡོད།
རྙེ་དགོན་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་དགེ་འཕེལ་གླིང་དང་ཐར་ཤུལ་དགོན་རྣམ་དག་ཁྲིམས་ལྡན་གླིང་། ཨ་ཐིས་དགོན་བསམ་གཏན་གླིང་། རུ་སྔུན་གྲྭ་ཚང་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་གླིང་། ཚ་རྔ་དགོན་དགའ་ལྡན་དར་རྒྱས་གླིང་། བན་ཤུལ་དགོན་བཤད་སྒྲུབ་རིན་ཆེན་གླིང་། ཐོ་ལེ་དགོན་རྣམ་རྒྱལ་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་རྫོང་གླིང་། ཀོ་རུ་མདོ་མཚམས་ཁང་དགའ་ལྡན་དབེན་གནས་ཆོས་འཛིན་གླིང་། སྨར་ཁམས་དགོན་ཚོགས་གཉིས་འཕེལ་རྒྱས་གླིང་། ཐུལ་རོལ་སྔགས་ཁང་གསང་སྔགས་བདེ་ཆེན་གླིང་། བོན་བརྒྱ་ཁྱུང་སྨན་དགོན་མདོ་སྔགས་བཤད་སྒྲུབ་སྨིན་གྲོལ་ལྷུན་གྲུབ་གླིང་སོགས་ཡོད།
བྲག་དཀར་སྤྲེལ་རྫོང་ཐོས་བསམ་ཡོན་ཏན་དར་རྒྱས་གླིང་དང་ཨ་ཚོགས་དགོན་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་། ངྷི་ཚ་དགོན་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་། ས་སྣ་དགོན་དགའ་ལྡན་བསྟན་འཕེལ་གླིང་། བཀྲ་ཤིས་ཆོས་སྒང་དགོན། ཐར་སྟོང་བྲག་དཀར་བཤད་སྒྲུབ་ནོར་བུའི་གླིང་། གཡུ་ལུང་བྲག་དཀར་ཨོ་རྒྱན་བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་། པདྨ་མདོ་སྔགས་གླིང་། དུས་འཁོར་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་། རྟོགས་ལྡན་དགོན་ཐུབ་བསྟན་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་གླིང་། དགེ་ལྡན་བཤད་སྒྲུབ་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་། རྒྱལ་བོ་ཁྲི་སྟེང་པད་དཀར་ཆོས་གླིང་། དབེན་གནས་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་རྫོང་དགེ་འཕེལ་བྱང་ཆུབ་གླིང་སོགས་ཡོད།
གཙང་དགོན་དོན་གྲུབ་རབ་བརྟན་གླིང་དང་གསེར་ལག་དགོན་དགའ་ལྡན་ཕུན་ཚོགས་བསྟན་རྒྱས་གླིང་། སེང་ཁྲི་དགོན་ཐུབ་བསྟན་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་ཆོས་འཁོར་གླིང་། དེའུ་རྒན་ཨོ་རྒྱན་གསང་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་། བདེ་ཆེན་དགོན་བཤད་སྒྲུབ་དར་རྒྱས་ཕུན་ཚོགས་གླིང་། ཐང་གཞིས་དགོན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་། ཁོ་ནག་མཚམས་ཁང་ཨོ་རྒྱན་ངེས་དོན་གླིང་། ཁྱུང་དམར་མཚམས་ཁང་ངམ་བྲག་དམར་ཆོས་རྫོང་། ལྷ་ལྕམ་དགོན་རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་སྐལ་བཟང་གླིང་། མགར་རྩེ་མཆོད་རྟེན་དཀར་རིལ། གཏེར་སྟོན་ཨོ་རྒྱན་འགྲོ་འདུལ་ངེས་དོན་གླིང་། ཤ་བྲང་དགོན་དགེ་ལྡན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་། གསེར་ཁང་དགོན་དམ་ཆོས་བྱིན་རླབས་དགའ་འཁྱིལ་གླིང་། དཀར་མོ་གསང་ཆེན་སྒྲུབ་ཕུག་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་འཁོར་གླིང་། མཁན་ལྷས་མཚམས་ཁང་སོགས་སོ།།
- 1 ཚེ་ལོས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི 《མཚོ་ལྷོའི་ས་མིང་རིག་གནས་བརྡ་འགྲེལ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ12པར་དཔར་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་གྲངས1-6ན་གསལ།
- 2 མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་དང་ཀྲུང་གོའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་མཐོ་རིམ་སློབ་གླིང་ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི 《མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྙིང་བསྡུས》 མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1999ལོའི་དཔར་ཐེངས་དང་པོ།
- 3 པའེ་ཏུའུ་རིག་མཛོད། 2015-9-10
བརྡ་འགྲེལ་གདོང་འཛར།
ཀློག་གྲངས། : 0
རྩོམ་སྒྲིག་ཁ་གྲངས།:14 སྔ་མའི་པར་གཞི།
ཉེ་ཆར་དག་བཅོས།:2020-06-30


text:
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ ཉིན། འདི་ག་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོའི་ཨ་རི་བོད་མིའི་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་ (Tibetan Scholarship Program) ཁོངས་སུ་མི་འགྲོའི་འདེམས་རྒྱུགས་འགོ་འཛུགས་གནང་།
དེ་ཡང་གོང་ཚེས་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༩།༣༠ ཐོག་ཕྱི་དྲིལ་ཀམ་པུ་ཊར་ཚན་པའི་ཚོགས་ཁང་དུ་ཨ་རི་གཞུང་ཚབ་ནས་སྐུ་ཞབས་ཇེ་བི་དས་ JP Das ལགས་དང་། ལྕམ་སྐུ་ Brice Isham ལགས། བོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩ་ཁང་གི་འབྲེལ་མཐུད་པ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་འཕེལ་ལགས། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཀརྨ་སེངྒེ་ལགས། དྲུང་ཆེ་ཟུར་པ་སྣང་ས་ཆོས་སྒྲོན་ལགས། དེ་བཞིན་ཨ་རི་བོད་མིའི་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་ཁོངས་སུ་མཉམ་ཞུགས་གནང་མཁན་མི་གྲངས་ ༣༡ བཅས་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ངག་རྒྱུགས་ལེན་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་བཅར་འདྲི་ཡག་པོ་ཡོང་བའི་འཚམས་འདྲི་དང་སྦྲགས་ལས་གཞིར་ས་མིག་ ༦ ཡོད་སྐོར་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོའི་ཨ་རི་བོད་མིའི་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་ནང་འདེམས་ཐོན་མ་བྱུང་ཚེ་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར་སླར་ཡང་འབད་བརྩོན་གནང་རོགས། ཞེས་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གྲུབ་མཚམས་ངག་རྒྱུགས་ཀྱི་ལས་རིམ་འགོ་འཛུགས་གནང་།
འདི་ལོ་ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༦ ཉིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་དང་སྦེང་ལོར་དུ་སྔོན་འགྲོའི་འདེམས་སྒྲུག་ཟིན་ཏེ་སློབ་མ་ ༩༠ ཁོངས་ནས་ ༣༡ བདམས་ཐོན་བྱུང་ཡོད། ཐེངས་འདིའི་ངག་རྒྱུགས་ལེན་མཁན་ཨ་རི་གཞུང་ཚབ་ནས་སྐུ་ཞབས་ཇེ་བི་དས་ (JP Das )ལགས་དང་། ལྕམ་སྐུ་ Brice Isham ལགས། ཤེས་རིག་དྲུང་ཆེ་ཀརྨ་སེངྒེ་ལགས། གཞུང་ཞབས་ཟུར་པ་སྣང་ས་ཆོས་སྒྲོན་ལགས་བཅས་ཡིན་འདུག
སྤྱིར་ཨ་རི་བོད་མིའི་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་ནི། བཙན་བྱོལ་བོད་མིར་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་ཡོད་ཁོངས་ནས་ལས་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ཨ་རི་བོད་མིའི་སློབ་ཡོན་ལས་གཞི་འདི་བཞིན་ཨ་རི་གཞུང་གི་དཔལ་འབྱོར་མཐུན་འགྱུར་འོག་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་དང་ཨ་རི་བོད་ཀྱི་ཐེབས་རྩ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག་འཛིན་སྐྱོང་འགན་ཁུར་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཨ་རིའི་མཐོ་སློབ་སློབ་ཡོན་ལས་འཆར་འདི་ཉིད་ཨ་རི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ནང་གསེས་ཤེས་ཡོན་དང་རིག་གཞུང་སྡེ་ཚན་གྱི་རོགས་སྐྱོར་འོག་ཆ་རྐྱེན་ཚང་བའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཨ་རི་ནང་གི་མཐོ་སློབ་ཆེ་ཁག་ཏུ་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པའི་སློབ་སྦྱོང་སླད་སློབ་ཡོན་གནང་མུས་ཡིན་པ་བཅས། །


text:
—མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དཔེ་གཞིར་བཟུང་བ།
[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ནི་དུས་རབས་གསར་པའི་སྒྲིག་གཞི་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་བྱེད་པའི་སྲིད་ལུགས་ཆེན་མོའི་ནང་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དམངས་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་རྩར་ཐུག་པའི་ལས་དོན་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་དམངས་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་སེལ་བ་དང་། ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་བ། འཚོ་ཚིས་ལས་གཉེར་ལ་འགན་སྲུང་ཡོང་བ། དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་བཅས་སུ་དགེ་མཚན་སྔ་ན་མེད་པ་ལོན་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་བོད་ཁུལ་གྱི་ས་ཁམས་ཁོར་ཡུག་དང་། མི་ཆོས་རིག་གནས། མི་འབོར་གྱི་ཁྱབ་རྒྱ། སྤྱི་ཚོགས་འཚར་སྐྱེའི་ཚད་དང་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ནང་ལོགས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་དང་གྲོང་ཁྱེར་དང་བསྡུར་ན་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱ་བར་རྗེས་ལུས་དང་འཐུས་ཚང་མ་ཡིན་པའི་གནད་དོན་གང་མང་མཆིས། འདིར་བོད་ཁུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ཏེ། གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ཁྲིམས་སྲོལ་སྲིད་ཇུས་གཏན་འབེབས་ཀྱི་ནང་དོན་གཞིར་བཟུང་སྟེ་བོད་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་སྐོར་བརྫོད་ཡོད།
[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས། བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ། བོད་ཁུལ།
[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] C924.3
[ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།] A
[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1002-9060-2019-04-0029-l1
དང་པོ། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་སྲིད་ལུགས་མདོར་བསྟན་པ།
1.སྲིད་ཇུས་ཀྱི་གཞི་ལུང་། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་སྐོར་གྱི་བྱེད་ཐབས་དང་གཏན་འབེབས་རེ་གཉིས་སྔ་རྗེས་སུ་ནང་ལོགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཞིང་ཆེན་ཁག་ནས་སྤེལ་ཏེ། སོ་སོའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ས་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་གནས་བབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། སྤྱི་ཚོགས་མི་འབོར་དོ་དམ། སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་ལས་དོན་ལ་འཚམ་པོར་བཟོས་པ་བཅས་པའི་འབྲས་བཟང་དང་ཉམས་མྱོང་མང་དུ་བསགས། ཡིན་ནའང་ཉེ་དུས་རྒྱལ་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བའི་སྲིད་ཇུས་སྤེལ་བ་ནི། ཏང་གི་སྐབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམ་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པའི་ཐོག་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བའི་《ཁྱོན་ཡོངས་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་འགའི་སྐོར་གྱི་ཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཆོད་དོན་》ཞེས་པ་རུ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བའི་སྤྱི་ཁོག་གི་མཛུབ་སྟོན་དགོངས་གཞི་བསྟན་པ་དང་། “2014ལོའི་ཟླ་7པའི་ཚེས་24ཉིན་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་ནས་《སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་བསམ་འཆར་》ཞེས་པ་འགྲེམ་སྤེལ་བས་”②པ་ནས་བཟུང་། རྒྱལ་ཁབ་ཧྲིལ་པོའི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱ་གཞག་གཅིག་གྱུར་འཆར་འགོད་འོག་དུས་མཉམ་དུ་སྤེལ་རྒྱུའི་དཀོངས་འཆར་བཏོན་པ་དང་། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཏན་ལ་ཕབ། དེ་བཞིན་དུ་ཞིང་ཆེན་དང་གྲོང་ཁྱེར་སོ་སོས་སྲིད་ཇུས་འདིའི་དགོངས་དོན་གཞིར་བཟུང་སྟེ་རང་ས་གནས་ཀྱི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱེད་འགོ་བརྩམས།
2.ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ནང་དོན། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་ནི་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་སུ་སྤྱོད་པའི་མི་འབོར་དོ་དམ་ལམ་ལུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། དེང་གི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་ནི་1958ལོར་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་འགོད་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སྲོལ་ཡིག་》ཅེས་པ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་སྤེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེ་ལ་འཆར་འགོད་དཔལ་འབྱོར་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་རང་བཞིན་མངོན་པར་དོད། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཚོང་རའི་དཔལ་འབྱོར་ཁྱབ་ཆེར་དར་བ་དང་བསྟུན་ནས། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་སྲིད་ལུགས་འདིར་གནས་བབ་གསར་པའི་འོག་ཏུ་སྤྱི་ཚོགས་མི་འབོར་དོ་དམ་དང་འགན་སྲུང་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་པ་ལ་འོས་འཚམ་མ་ཡིན་པའི་ཆ་མང་དུ་བྱུང་སྟེ་དུས་བབས་དང་མཐུན་པའི་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་ཏུ་གྱུར། བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ནང་དོན་ལ་ཐེམ་ཐོ་འགོད་ཐབས་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་བ་སྟེ། ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་རང་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ཏེ་དམ་ལྷོད་རིམ་ཅན་དུ་དགར་བ་དང་། ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལས་རིམ་སྟབས་བདེར་གཏོང་བ། ཞིང་པའི་ཐེམ་དང་ཞིང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཐེམ་ཞེས་འདི་ལ་རིགས་གཉིས་སུ་དགར་བ་གཅིག་གྱུར་གྱིས་ཡུལ་མིའི་ཐེམ་དུ་ཐོ་འགོད་བྱས་ཏེ་ཐེམ་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་པར་བཟོ་བ། སྐབས་སྡོད་ཐེམ་ཐོ་མེད་པར་བཟོས་ཏེ་གཞི་སྡོད་དཔང་ཡིག་སྤྲོད་པ། འདུས་སྡོད་མི་འབོར་ལ་ཡུལ་དེ་གའི་གཞི་ཆགས་མི་འབོར་གྱི་ཁེ་དབང་ཁ་ཤས་འཐོབ་པར་བྱ་བ། ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ་གྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལམ་ལུགས་གཅིག་གྱུར་སྒོས་མི་འབོར་འདུ་རྒྱུག་ལ་གོ་རིམ་ཅན་དང་ལུགས་མཐུན་ཅན་དུ་གཏོང་བ། ཞིང་གྲོང་གི་མི་འབོར་གྲོང་རྡལ་དུ་སྤོར་བའམ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་རིགས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་འབྲིང་ལ་བྱེས་སྤོ་བྱ་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་བཅས་པ་ན། འདིས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགལ་རྩོད་དང་མི་སེར་གྱི་དཀའ་སྡུག་སེལ་ཏེ་རྒྱལ་ཡོངས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ཐུབ་པའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་ཏེ་དམངས་ཀྱི་འཚོ་གཞིས་ཁེ་དབང་ལ་འགན་སྲུང་གང་ལེགས་བྱ་རྒྱུ་དེའོ། །
3.ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བའི་དགོས་པ། འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཕལ་ཆེ་བར་རང་རྒྱལ་ཁོངས་ཀྱི་མི་འཔོར་བྱེས་སྤོ་བྱེད་པ་ལ་རང་མོས་ཀྱི་རྩ་དོན་ལག་བསྟར་བྱེད་ཅིང་། མི་སེར་གྱི་གཞིས་བྱེས་ཁེ་དབང་ལ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་གའི་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་སུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་རང་རེའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་མི་འབོར་ཐེམ་ལ་འཇུག་པ་དང་ཐེམ་སྡེ་ཚན་དུ་བཟུང་སྟེ་གཞི་སྡོད་ཡུལ་དུ་ཐོ་འགོད་ཀྱིས་ཐེམ་ཐོའི་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱ་བ་སྟེ་“ཐེམ་ཐོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཐེམ་སྲིད་དོ་དམ་ཚན་པས་ཁྲིམས་ལྟར་ཐོ་འགོད་དང་ངེས་གཏན་བྱས་པའི་མི་འབོར་གྱི་རྩ་བའི་ཆ་འཕྲིན་ལ་ཟེར་”③ཞིང་། ‘་སྤྱི་དམངས་སྔོན་མའི་ཐེམ་ཐོའི་དོ་དམ་བདག་ཁོངས་ནས་བུད་དེ་རྒྱུན་སྡོད་ཐེམ་ཁོངས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཚེ་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་”④བྱ་དགོས། དཔེར་ན་“སྤྱི་དམངས་གྲོང་གསེབ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སྤོ་བའི་རིགས་ངེས་པར་དུ་གྲོང་ཁྱེར་ངལ་རྩོལ་ཚན་པ་ནས་སྡུད་ལེན་བྱས་པའི་དཔང་ཡིག་དང་སློབ་བསྡུའི་དཔང་ཡིག ཡང་ན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་འགོད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་སྤོ་འཇུག་ཆོག་པའི་དཔང་ཡིག་བཅས་ཁྱེར་ནས་རྒྱུན་སྡོད་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་འགོད་ལས་ཁུངས་ནང་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གྱི་འགྲོ་ལུགས་སྒྲུབ་པའི་སྙན་སེང་ཞུ་དགོས།”⑤ མི་འབོར་བྱེས་སྤོ་བྱ་བ་ལ་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གྱིས་སྙོམ་སྒྲིག་དང་རྒྱལ་ཁབ་སྲིད་འཛིན་གྱིས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་འདི་རང་རྒྱལ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྲིད་ལུགས་ཤིག་ཡིན། བསྒྱུར་བཅོས་སྒོ་འབྱེད་བྱས་པ་ནས་བཟུང་གཞིས་པ་ཕྱིར་བགྲོད་དང་ཞིང་གྲོང་གི་མི་གྲངས་འབོར་ཆེན་འབྱོར་ཕྱུག་ལྡན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ས་ཁུལ་དུ་ལས་ཞུགས་དང་ཚོང་གཉེར་ལ་བུད་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་པེ་ཅིན་དང་ཧྲང་ཧེ། ཀོང་ཀྲོའུ་དང་ཧྲེན་ཀྲེན་ལྟ་བུའི་དཀྱིལ་སྙིང་གྲོང་ཁྱེར་དང་མཚོ་འགྲམ་ས་ཁུལ་དུ་འདུས་ཤིང་འཚང་བར་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་སྟོབས་ལྡན་གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་ནས་ཐེམ་གཟུག་མ་ཐུབ་པར་དེ་དག་ཏུ་སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་དང་། སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན། སྡོད་ཁང་ཉོ་སྒྲུབ། སློབ་བསྡུ་ལས་ཞུགས་སོགས་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁེ་དབང་མངོན་འགྱུར་བྱ་ཐབས་བྲལ་ལ། ཐ་ན་གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་གི་འཐུང་ཆུ་དང་འགྲིམ་འགྲུལ་ལྟ་བུའི་འཚོ་བའི་གཞི་རྩའི་མཁོ་བསྟུན་ལའང་དཀའ་ཁག་ཆེན་པོ་བྱུང་། “2012ལོར་མཚོན་ན་རང་རྒྱལ་དུ་མི་ཐེམ་ཁ་ཕྲལ་བྱུང་བ་མི་འབོ་ར་དུང་ཕྱུར་2.36ལ་སོན།”⑥འདི་ལས་རང་རྒྱལ་དུ་མི་ལྔའི་ནང་གི་མི་གཅིག་མི་ཐེམ་ཁ་ཕྲལ་བྱུང་ཡོད་པ་བསྟན། དེར་མི་ཐེམ་ཁ་ཕྲལ་བྱུང་བའི་གནས་བབ་ལེགས་བཅོས་བྱས་ཏེ་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་འབོར་དོ་དམ་དང་དེང་རབས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་ཤུགས་འདུ་རྒྱུག་གི་དགོས་མཁོ་དང་འཚམ་པོ་ཡོང་བ་དང་། མི་འབོར་འཚང་ཁ་ཆེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤོང་འདེགས་དཀའ་བའི་ཁུར་འཁྲི་ཡང་དུ་གཏོང་བ། རྒྱལ་ཁབ་ཁྱོན་ནས་དཔལ་འབྱོར་དར་སྤེལ་གཏོང་བ་དང་ས་ཁུལ་དབར་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་དོ་མཉམ་ཡོང་བ། སྒྲིག་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་དོ་དམ་ལ་ཞབས་འདེགས་གང་ལེགས་ཞུ་བ་དང་། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཁེ་དབང་ལ་འགན་སྲུང་དང་དམངས་འཚོ་ལེགས་བཅོས་སྒོས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་བར་རྨང་གཞི་འདིང་དགོས་པ་བཅས་པའི་ཆ་ནས་མིག་སྔའི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མཛད་པ་རེད།
4.ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་དམིགས་འབེན། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ཚུན་ལ་རྒྱལ་ནང་དུ་རྒྱུན་སྡོད་མི་འབོར་དོ་དམ་དང་འདུས་སྡོད་མི་འབོར་དོ་དམ་གྱི་འགན་ནུས་སོར་ཆུད་པའི་གནས་ཚུལ་ཆེས་ཆེར་བྱུང་། ལྷག་པར་དུ་2003ལོ་ནས་བཟུང་སློབ་མ་དང་ལས་བཟོ་པའི་ཐེམ་ཐོ་མི་གར་སོང་གི་རྗེས་སུ་སྤོ་སྒྱུར་གཏོང་མི་དགོས་པར་སྔར་གནས་སུ་བཞག་ཆོག་པར་བཟོས་ཏེ་མི་འབོར་འདུ་རྒྱུག་གི་སྲིད་ཇུས་ལྷོད་ཡང་དུ་བཏང་། སྲིད་ལུགས་དེས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་ཐད་དུ་བྱེད་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད་ལ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་མི་ཐེམ་ཁ་ཕྲལ་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་ཞབས་ཞུ་དོ་མཉམ་པ་མི་ཡོང་བ་དང་། ཐེམ་དང་མི་འབོར་དོ་དམ་སོར་ཆུད་ཀྱི་སྒྲིག་ལུགས་ཚུལ་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་གནད་དོན་གང་མང་གི་འབྱུང་རྩར་གྱུར། དེར་མི་ཐེམ་མཉམ་སྤོ་ཐོ་འགོད་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་མི་འབོར་དོ་དམ་གང་ལེགས་བྱ་བ་ནི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་དམིགས་འབེན་ཡིན་ཞིང་། མ་འོངས་པར་པེ་ཅིན་དང་ཧྲང་ཧེ། ཐེན་ཅིན། ཁྲུང་ཆིང་། ཧྲན་ཀྲེན་ལྟ་བུའི་སྟོབས་ལྡན་གྲོང་ཁྱེར་ཕུད། བརྒྱ་ཆའི་གོ་དགུ་ཡན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཐེམ་གཟུག་པའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཚད་བཀག་མེད་པར་གཏོང་བ་དང་། སྟོབས་ལྡན་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཁྱད་ཆེན་གྲོང་ཁྱེར། ཞིང་ཆེན་ཕྱི་ལ་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གཏོང་རིགས་ལ་ཞིབ་མཆན་གཏོང་བ་ཕུད། ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གཏོང་རིགས་གཞན་དག་ལ་ཞིབ་མཆན་གཏོང་མི་དགོས་པར་རང་མོས་སྤོ་སྒྱུར་བྱ་ཆོག་པ་དང་། སྤྱི་དམངས་རྣམས་དོན་ངོ་མའི་གཞི་སྡོད་བྱ་ཡུལ་དུ་ཐེམ་ཐོ་འགོད་ཐུབ་པའི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་གསར་འཛུགས་བྱས་ཏེ། ཕྱོགས་ཡོང་མི་སྣ་ལ་ཁྱད་གསོད་མེད་པར་ཡུལ་དེ་གའི་རྒྱུན་སྡོད་མི་འབོར་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཁེ་དབང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་པ། ཡུལ་མི་བྱེས་སྤོ་བྱ་བར་སྲིད་འཛིན་གྱི་ཞིབ་མཆན་དགོད་མི་དགོས་པའི་སྒྲིག་ལུགས་འཐུས་ཚང་ཅན་དང་སྔོན་ཐོན་ཅན་དུ་གཏོང་བ་ནི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་བྱའོ། །
གཉིས་པ། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་ནས་བླངས་པའི་འབྲས་བཟང་།
1.ཐེམ་མེད་སྐྱེ་བོར་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་བཀོད་བྱས་པ། 2016ལོའི་ཟླ་6པའི་ཚེས་10ནས་བཟུང་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་དུ་“《ཐེམ་ཐོ་མེད་པའི་མི་སྣར་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་བསམ་འཆར་》”⑦ཞེས་པའི་དམངས་ཕན་གྱི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱས། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་རྫོང་སོ་སོའི་སྤྱི་བདེ་ཅུས་ནས་ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཉེན་རྟོག་པ་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཐེམ་མེད་ཁོངས་མེད་ཀྱི་མི་སྣར་ཁྱིམ་བཅར་རྟོག་ཞིབ་དང་། ཁྱིམ་མཚེས་རུ་སྐོར་དང་གྲོང་ལྷན་ལས་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལེན་པ། ཕྱི་ཡོང་མི་སྣའི་སྔར་གྱི་སྡོད་གནས་སུ་གནས་ཚུལ་འདྲི་ཞིབ་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་དེ་མངའ་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་མེད་མི་སྣ་ཡོངས་ལ་མཐིལ་གྲངས་ངེས་པ་དང་ཆད་ལྷག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རྟོག་ཞིབ་གནང་། དེའི་ནང་ཐེམ་མེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལུགས་མཐུན་ཅན་དང་། གཞི་གྲངས་གསལ་པོ་ཅན། གནས་ཚུལ་དོན་དངོས་ཅན་སྐོར་ཞིག་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་དགོངས་དོན་གཞིར་བཟུང་སྟེ་ཐེམ་ཐོ་བཀོད་ཆོག་རིགས་ལ་གོང་རིམ་གྱི་མཛུབ་སྟོན་བཞིན་གསར་དུ་ཐེམ་ཐོ་བཀོད་དེ་ཁྲིམས་ལྟར་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ངེས་གཏན་བྱས། “2017ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་ཐེམ་མེད་རྒྱུན་སྡོད་མི་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆའི་99ལ་རྒྱུན་སྡོད་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་བཀོད་”⑧དེ་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དངོས་སུ་ཐོབ་པར་བྱས།
2.ཐེམ་ཐོ་འགོད་ཚད་ལྡན་དུ་སོང་བ། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་ཀའི་ནང་མང་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་ཞབས་ཞུའི་ལས་སྒོ་ལ་ཕྲུ་གུ་གསར་སྐྱེའི་ཐོ་འགོད་དང་ཚེ་འདས་ཐོ་འགོད། ཐེམ་ཐོའི་སྤོ་སྒྱུར་ཐོ་འགོད། ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལེན་སྒྲུབ་བྱ་བ་བཅས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད། འདི་བཞི་པོས་གཞི་རིམ་ཐེམ་སྲིད་ལས་སྒོའི་ཕྱེད་ཡན་ཟིན། སྔོན་ཆད་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཕྲུ་གུ་རང་ཁྱིམ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་ཚད་བརྒལ་དུ་སྐྱེ་བ། འདས་པོ་རང་ཁྱིམ་ནས་འདས་པ། གཉེན་སྒྲིག་དཔང་ཡིག་ལེན་སྒྲུབ་མི་བྱ་བ། ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གྱི་འགྲོ་ལུགས་མི་སྒྲུབ་པ། ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྤྱོད་སྒོ་མི་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་དག་ལ་མཁོ་བའི་ཡིག་རིགས་རྒྱུ་ཆ་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དུས་ཐོག་ཏུ་ཐེམ་ཐོ་མི་འགོད་མཁན་གང་མང་བྱུང་ཡོད། དེང་སྐབས་ཕྲུ་གུ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་སྨན་ཁང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་དེར་གསོ་རིག་གི་དཔང་ཡིག་འདོན་སྤྲོད་བྱ་བ་དང་གཉེན་སྒྲིག་པ་ལ་དུས་ཐོག་ཏུ་ཐོ་འགོད་བྱས་ནས་དཔང་ཡིག་ལེན་པ། ཚེ་འདས་ཐོ་འགོད་ལ་“གྲོང་རྡལ་དུ་དུར་འཇུག་གི་སྔོན་དང་གྲོང་གསེབ་ཏུ་ཟླ་གཅིག་གི་ནང་ཚུན་དུ་ཐོ་འགོད་བྱེད་པའི་”⑨གཏན་འབེབས་ལག་བསྟར་བྱ་བ་མངོན་གསལ་གྱིས་ཡར་ཐོན་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། གཞི་རྩའི་རྒན་གསོ་དང་མཉམ་ལས་སྨན་བཅོས་སོགས་ཀྱི་ཐོ་ཁོངས་ཐེམ་དང་སྦྲེལ་མཐུད་གང་ལེགས་བྱས་ཡོད་པས། འདས་པོ་གྲོངས་ནས་ལོ་ཟླ་ཁ་ཤས་འགོར་ཀྱང་ཐེམ་ཐོ་གསུབ་མི་རྒྱག་པར་མི་འབོར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ལ་སྐབས་བསྟུན་གྱི་འགྱུར་བ་མི་གཏོང་བའི་སྣང་ཚུལ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ཡོད། ཕྲུ་གུ་གསར་སྐྱེའི་ཐོ་འགོད་དུས་ཐོག་ཏུ་བྱས་ནས་ཕྲུ་གུའི་སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན་འགན་སྲུང་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕན་ཆེའི་སྲིད་ལུགས་སྔ་ས་ནས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། 2015ལོར་ཁུལ་ཡོངས་ནས་ཐེམ་སྲིད་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་བརྒྱབ་སྟེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཀོད་འདོམས་འོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེམ་ཉིས་འགོད་དང་སྤོ་སྒྱུར་འགྲོ་ལུགས་མ་བསྒྲུབས་རིགས་ལ་ཆེད་དོན་གཙང་སེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཏེ། གཞི་གྲངས་ཡང་དག་པ་དང་། མཐིལ་གྲངས་གསལ་བ། ལས་སྒོའི་ཁམས་གཙང་བ་བཅས་ལས་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་དོན་སྔར་བས་ཚད་ལྡན་ཅན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།
3.ཐེམ་ཐོའི་ཡིག་ཚགས་དོ་དམ་ཚགས་དམ་པ། གཞུང་སྒྲུབ་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཇེ་ལེགས་སུ་གྱུར་པ་དང་། མ་ལག་དྲ་སྦྲེལ་ཅན་དུ་གྱུར་པ། ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཉེན་རྟོག་པའི་ལས་ཀའི་བྱང་ཚད་ཆེད་ལས་ཅན་དང་ཆེད་གཉེར་ཅན་དུ་གྱུར་བ། ལས་བགོས་ཁག་གསལ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་བཅས་དང་བསྟུན་ནས། གཞི་རིམ་མངགས་གཏོང་ཁང་སོ་སོའི་ཐེམ་ཐོའི་ཡིག་ཚགས་དོ་དམ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་ཚགས་དམ་པོར་གྱུར་ཡོད། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་རྩ་དོན་ལྟར་དུད་ཚང་རེ་ལ་ས་རིས་རེ་དང་ཐེམ་ཐོ་རེ་ལ་ཐེམ་རྟགས་རེ། མི་རེ་ལ་རེའུ་མིག་རེ་ཞེས་པ་ལྟར་ཐེམ་ཐོའི་ཡིག་ཚགས་བཟོས་ནས་མི་ཞིག་སྐྱེས་པ་ནས་ཚེ་ལས་འདའ་བར་དུ་གོ་རིམ་ལྟར་འབྲེལ་ཡོད་ཆ་འཕྲིན་ཐོ་འགོད་བྱས་ཡོད་ལ། བར་སྐབས་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་ཆ་འཕྲིན་འགྱུར་བཅོས་ཐོ་འགོད་ཀྱི་དཔང་འཛིན་ཡིག་རིགས། གཉེན་སྒྲིག་དཔང་ཡིག་གི་པར་ཡིག་སོགས་ཡིག་རིགས་ཆ་ཚང་གཅིག་བསྡུས་ཀྱིས་དོ་དམ་ཚགས་རྒྱག་ནན་མོ་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྩིས་འཁོར་དུའང་གློག་རྡུལ་ཡིག་ཆའི་རྣམ་པའི་ཡིག་ཚགས་ཆ་ཚང་ཞིག་བཟོས་ནས་ཤོག་རྒྱུའི་ཡིག་རིགས་དང་གློག་རྡུལ་ཡིག་རིགས་ཉིས་འཛོམ་གྱིས་འབྲི་བཟོ་དང་ཉར་ཚགས་བྱས་ཏེ། རྙིང་རལ་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་ཆུས་མི་གནོད་པ་སོགས་དགེ་མཚན་དུ་མས་ཕྱུག་པའི་སྒོ་ནས་ཚགས་རྒྱག་གང་བཟང་བྱེད་བཞིན་པ་རེད།
4.ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་གྲོན་དངུལ་མར་ཆག་པ། དེང་གི་ཆར་ཐེམ་དེབ་འབྲི་བཟོ་བྱ་བར་མ་གནས་གྲོན་དངུལ་མི་བསྡུ་བར་མངའ་སྡེའི་མང་ཚོགས་ལ་སྤྲོད་བཞིན་ཡོད། འདི་ཡང་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ལས་དམངས་ཕན་གྱི་སྲིད་ཇུས་ཤིག་རེད། སྔོན་ཆད་ཐེམ་དེབ་དང་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་བོར་བརླག་བྱུང་ཚེ་ངེས་པར་དུ་ཚགས་པར་སོགས་སུ་བོར་ཡིག་བཀོད་པ་དང་བརྒྱུད་ད་གཟོད་གསབ་ལེན་རེ་ཞུ་བཏོན་ཆོག ད་ཆ་འགྲོ་ལུགས་དེ་དག་མེད་པར་བཟོས་ནས་སྟབས་བདེར་བསྒྱུར་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཐེམ་དེབ་ལ་དེབ་རིན་སྤྲོད་མི་དགོས་པར་ལས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་མིན་སྤྱི་དམངས་ཀྱིས་ཐེངས་དང་པོར་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལེན་རེ་ཞུ་བ་ལའང་མ་གནས་གྲོན་དངུལ་མི་བསྡུ་བར་ལས་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་སྤྲོད་ལ། ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལ་གོ་ཆོད་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཐིམ་ནས་བརྗེ་ལེན་བྱ་བ་དང་། ལག་ཁྱེར་སྟེང་གི་ཆ་འཕྲིན་རལ་སྐྱོན་གྱིས་ངོས་མི་ཟིན་པ་ལྟ་བུ་བརྗེ་ལེན་བྱ་བ་ལ་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་མ་གནས་གྲོན་དངུལ་སྒོར་ཉི་ཤུ་དང་། བོར་བརླག་བྱུང་སྟེ་གསབ་ལེན་བྱ་བ་ལ་མ་གནས་གྲོན་དངུལ་སྒོར་བཞི་བཅུ་བཅས་མ་གནས་གྲོན་དངུལ་འོས་འཚམ་ཞིག་བསྡུ་བ་རེད། འདི་དག་ཀྱང་དམངས་ལ་ཕན་ཁེ་ཆེ་བའི་གཟིགས་སྐྱོང་དང་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་འབྲས་བཟང་ཞིག་གོ།
5.སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་ཁྲིམས་ལྟར་འཚོལ་སྡུད་གསོག་ཉར་དང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ། རང་རྒྱལ་དུ་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་མི་ལུས་ཁེ་དབང་ལ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དེ། 2017ལོར་《དམངས་ཁྲིམས་སྤྱིའི་རྩ་དོན་》དུ། རང་བྱུང་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ལ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་དགོས་ཞེས་བྱེ་བྲག་གི་མི་ལུས་ཁེ་དབང་གི་ཆ་ནས་ནང་དོན་གསར་པ་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ། ཐེམ་སྲིད་དོ་དམ་གྱི་ལས་འདི་ནི་མ་གཞི་ཁྲིམས་ལྟར་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་སྡུད་དང་། ཐོ་འགོད། གསོག་ཉར། དོ་དམ་བཅས་བྱེད་པའི་ལས་ཤིག་ཡིན། བཅའ་ཁྲིམས་སུ་“རང་བྱུང་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ལ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། རྩ་འཛུགས་དང་མི་སྒེར་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་མི་གཞན་གྱི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཤེས་དགོས་ན། ཁྲིམས་ལྟར་འགྲོ་དགོས་པར་མ་ཟད། ཆ་འཕྲིན་གྱི་བདེ་འཇགས་ལ་ཁག་ཐེག་བྱེད་དགོས་པ་ལས། མི་གཞན་གྱི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཁྲིམས་འགལ་སྒོས་འཚོལ་སྡུད་དང་བཀོལ་སྤྱོད། ལས་སྣོན། རྐུ་ལེན་བཅས་བྱེད་མི་ཆོག་ལ། མི་གཞན་གྱི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཁྲིམས་འགལ་སྒོས་ཉོ་འཚོང་དང་འདོན་སྤྲོད། ཡང་ན་སྤྱི་བསྒྲགས་བཅས་བྱེད་མི་ཆོག་”⑩ཅེས་གསལ་པོར་འཁོད་འདུག བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་གསར་པ་འདི་ལས་རང་རྒྱལ་གྱིས་སྔར་བས་ལེགས་པའི་སྒོ་ནས་དམངས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་མཚོན་ཞིང་། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་བྱ་སྤྱོད་དེ་སྔར་བས་ཁྲིམས་ལུགས་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དང་ཁྲིམས་ལྟར་ལེགས་སྒྲིག་ཚད་ལྡན་དུ་འགྱུར་དགོས་པའི་ལས་འགན་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་པའི་འགན་འཁྲི་དང་། འབྲེལ་ཡོད་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་སྡུད་དང་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་ཅན་ཚོར་བྱེད་ཐབས་དང་འགན་འཁྲི་གསལ་པོར་སྟོན་ཡོད། དེ་བས་བཅའ་ཁྲིམས་གསར་པ་ལག་བསྟར་བྱས་པ་དང་བསྟུན་ནས། གཞི་རིམ་གྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་ཀ་གཙོར་བྱས་སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་དང་། མཉམ་ལས་སྨན་བཅོས། དངུལ་ཁང་དང་གློག་འཕྲིན་གྱི་ཐོ་ཁོངས་འཛུགས་པ། རྩྭ་ས་དང་ཞིང་སའི་ཁ་གསབ་སྦྱིན་པ། དབུལ་སྐྱོར་གནད་འཁེལ་དང་དབུལ་ཁྱིམ་ཐོ་འགོད་སོགས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་ཐོ་འགོད་དང་འཚོལ་སྡུད་ཀྱི་ལས་ཀུན་ཚད་ལྡན་ཅན་དུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་ལ། མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཐོ་འགོད་བར་ལ་སྦྲེལ་མཐུད་གང་ལེགས་བྱས་ནས་ཆ་ཚང་ཅན་དང་གཞི་གྲངས་ཅན་དུ་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད།
6.ཐེམ་ཡིག་ར་སྤྲོད་དཔང་འདོན་བྱ་མི་དགོས་པ། སྔོན་ཆད་མི་དོན་ལས་ཞུགས་དང་། སློབ་བསྡུ། དམག་བསྡུ། སྨན་བཅོས་འགན་སྲུང་བཅས་པ་ལྟ་བུའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་གནད་ཆེན་དག་ལ་ཞུགས་དུས། ངེས་པར་དུ་ཐེམ་ཁོངས་ཡོད་སའི་མངགས་གཏོང་ཁང་ནས་ཐེམ་ཡིག་ར་སྤྲོད་ཡི་གེ་འདོན་རེ་ཞུས་ཏེ་འབྲེལ་ཡོད་ཐོབ་ཐང་ར་སྤྲོད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་བསྒྲུབ་དགོས། ཕྱིས་སུ་སྤྱི་བདེ་པུའུ་ནས་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐེམ་དེབ་དང་གོ་ཆོད་དུས་ནུས་ནང་ཚུན་གྱི་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟོན་མཁན་ལ་ཐེམ་ཡིག་དཔང་འཛིན་ཡི་གེ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་བྱེད་ནུས་ཡོད། ར་སྤྲོད་ཡི་གེ་འདོན་སྦྲོད་བྱ་རྒྱུ་མིན་ཞེས་བསྒྱུར་བཅོས་གནང་བ་ནས་བཟུང་འབྲེལ་ཡོད་བྱེད་སྒོ་ཡོངས་སུ་གཅིག་གྱུར་དུ་ར་སྤྲོད་འགྲོ་ལུགས་བསྒྲུབ་མི་དགོས་པར་གྱུར། བྱེད་ཐབས་འདིས་ཀྱང་བདག་གཞན་གཉིས་ཀར་འགྲོ་ལུགས་སྒྲུབ་རིམ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་སྟབས་བདེར་བསྒྱུར་བ་དང་། ལས་ཀའི་ནུས་ཁུངས་དང་དུས་ཚོད་གྲོན་ཆུང་། ལས་ཆོད་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་བཅས་པར་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ལྡན་པར་བྱས་ཡོད།
7.ས་ཆ་གཞན་ནས་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་གསབ་ལེན་དང་བརྫེ་ལེན་བྱ་ཐུབ་པ། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་གཞི་རིམ་མངགས་གཏོང་ཁང་སོ་སོ་ནས་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་མ་ལག་དྲ་སྦྲེལ་དང་དྲ་ཐོག་ལས་སྒྲུབ་ཞབས་ཞུ་གསར་སྤེལ་བྱས་པས། གཞི་རིམ་གྱི་མངགས་གཏོང་ཁང་ནས་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལེན་ཐུབ་པ་དང་། ས་ཕྱོགས་གཞན་ནས་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་གསབ་ལེན་དང་བརྗེ་ལེན་བྱེད་ཐུབ། བསྒྱུར་བཅོས་འདི་ལྟ་བུའང་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་བྱས་པ་ལས་མངོན་འགྱུར་བྱུང་བའི་དགེ་ཕན་ཅན་གྱི་བྱེད་ཐབས་ཤིག་རེད། མངའ་ཁུལ་མི་སྡེ་དང་འདུ་རྒྱུག་མི་འབོར་སུ་ཡིན་ལ་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་གལ་དོན་ལ་ཕྲད་ཚེ་ཆེས་ཐག་ཉེ་བའི་སྤྱི་བདེ་མངགས་གཏོང་ཁང་ནས་དུས་ཐུང་ངུའི་ནང་ལས་སྒྲུབ་བྱ་ཐུབ་པར་བྱས་ཡོད།
8.ཐེམ་ཁོངས་སྤོ་སྒྱུར་བྱེད་བདེར་བསྒྱུར་ཡོད་པ། ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ལ་ཞིང་ཆེན་ནང་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་ཐོའི་སྤོ་སྒྱུར་དང་ཞིང་ཆེན་ཕྱི་ནང་གི་སྤོ་སྒྱུར་རིགས་གཉིས་སུ་བཀར་ནས་བགྱིད་བཞིན་ཡོད། དེ་ལས་བལྟོས་བཅས་སུ་ཞིང་ཆེན་ཕྱི་ནང་བར་སྤོ་སྒྱུར་གཏོང་བ་ཅུང་ཉུང་བས་འགྲོ་ལུགས་སྒྲུབ་སྟངས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བཟོས་མེད་པར་སྔར་ལུགས་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་ཡོད། ཞིང་ཆེན་ནང་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་བྱེད་པ་ལ་དྲ་ཐོག་སྤོ་སྒྱུར་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་དེ་བདག་གཞན་གཉིས་ཀར་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེར་བཏང་ཡོད། སྔོན་ཆད་ཡིག་ཐོག་གི་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་ཆོག་མཆན་གཏོང་བའི་འགྲོ་ལུགས་ཐེངས་གསུམ་བརྒྱུད་དགོས་ཏེ། དང་པོ་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་འཇུག་ཡུལ་གྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་ཁུངས་ལ་ཐེམ་ནང་འཇུག་རྒྱུའི་སྙན་སེང་ཞུ་བ་དང་། དེ་གར་ཆོག་མཆན་ཐོབ་རྗེས་ད་ཡོད་ཀྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་ཁུངས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་ཐེམ་སྤོ་སྒྱུར་གྱི་དཔང་ཡིག་ལེན་དགོས། དེ་ནས་དཔང་ཡིག་དེ་ཁྱེར་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་ཐེམ་སྤོ་འཇུག་དང་ལེན་བྱ་བའི་ལས་ཁུངས་སུ་ཕྱིན་ཏེ་ཐེམ་ཐོ་འགོད་བྱ་དགོས། འགྲོ་ལུགས་ཆ་ཚང་གྲུབ་པ་ལ་ས་གནས་ཕན་ཚུན་ཟུང་དུ་སྔ་ཕྱིར་ཐེངས་གསུམ་བརྒྱུད་དགོས། ད་ཆ་འགྲོ་ལུགས་དེ་དག་མེད་པར་བཟོས་ནས་སྒྲུབ་ཐེངས་གཅིག་གིས་འཐུས་ཤིང་། གཉེན་སྒྲིག་ཐེམ་སྤོ་ལྟ་བུ་ལ་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་ཡི་གེ་བསྟན་པ་ཙམ་གྱིས་ཐེམ་གཞི་གཅིག་ཏུ་ཐོ་འགོད་བྱེད་ཐུབ་པར་བསྒྱུར་ཡོད་པས་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་བཟོས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་དེང་གི་ཆར་དབུལ་སྐྱོར་གནད་འཁེལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་བཟང་པོ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བ་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་དང་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ཏེ་“དབུལ་ཕོངས་ཁྱིམ་ཚང་དང་མི་འབོར་ལོགས་སུ་ཐོ་འགོད་” ⑪ལེགས་པར་བྱས་ནས་ཆེད་དུ་དབུལ་ཐར་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཅི་རིགས་ལག་བསྟར་གྱིས་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ཕན་ཁེ་མངོན་འགྱུར་ཅི་ཐུབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ། །
གསུམ་པ། མིག་སྔའི་གནད་དོན་དང་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་བྱེད་ཐབས་བཤད་པ།
1.བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པ། རང་རྒྱལ་གྱི་ཡུལ་མིའི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་བྱ་བ་ལ་“མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་དུ་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའམ་ཡང་ན་ས་གནས་དེ་གར་སྤྱི་སྤྱོད་ཀྱི་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་བདམས་ཏེ་ཐོ་འགོད་བྱེད་ཆོག་” ⑫ཅེས་འཁོད་ཡོད། དངོས་ཡོད་ཀྱི་ལག་ལེན་ཁྲོད་དུ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཐེམ་དེབ་ལ་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་སུ་འབྲི་བཟོ་བྱས་འདུག་པ་ལས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་གཞན་དུ་རྒྱ་ཡིག་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་བཀོད་མེད། འདིས་མང་ཚོགས་རྒྱ་ཡིག་མི་ཤེས་མཁན་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་ཐེམ་ཐོ་ཞེས་པ་ཅི་ཡིན་ཧ་མི་གོ་ལ། ད་དུང་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་འགྲོ་ལུགས་སྒྲུབ་རིམ་དང་། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ཕན་ཡོན། ཐེམ་སྲིད་ཀྱི་གོ་དོན་སོགས་ལ་གོ་བ་ཟབ་མོ་ལེན་པར་དཀའ་ཁག་བྱུང་འདུག བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཕུད་པའི་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་གཞན་དུའང་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་ཐེམ་ཡིག་བྲིས་ཚེ། གཅིག་ནས་ཐེམ་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་བྱ་བ་ཁྲིམས་ལུགས་ཅན་དང་། འཐུས་ཚང་ཅན། གཅིག་གྱུར་ཅན་བཅས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཁྲིམས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ཆེན་མོ་གཞི་རིམ་ལས་རིགས་སོ་སོ་ནས་ལག་ལེན་མཐར་ཕྱིན་བྱེད་པ་མཚོན་ལ། གཉིས་ནས་བོད་རིགས་མི་དམངས་ཀྱིས་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ནང་དོན་ལ་གོ་བ་ཟབ་མོ་ལོན་ཏེ་ལས་འདིར་འཇུག་སྒོ་ཡངས་པོར་ཕྱེ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དོ་དམ་གྱི་ལས་སྒོར་ཞུགས་ཐུབ་པ་དང་། རང་གི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་ལ་རང་རྟོགས་སྒོས་དུས་ཐོག་ཏུ་སྲུང་སྐྱོབ་གང་ལེགས་བྱ་ཐུབ་ཅིང་། དམངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ངོས་ལེན་གྱི་བརྩེ་སེམས་ཤུགས་ཆེར་གཏོང་ཐུབ་པས་འདི་ལ་ཕན་པ་ལས་གནོད་པ་གང་ཡང་མེད་སྙམ།
2.ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟེང་གི་བོད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་དང་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ཀློག་ནུས་ལྡན་པར་བཟོ་བ། དེང་སྐབས་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན་ནས་རབས་གཉིས་པའི་“ཡུལ་མིའི་ཐོང་ཐང་ལག་ཁྱེར་གྱི་ནང་སྙིང་དུ་གྲངས་ཀའི་ཟེར་ལེབ་ཅིག་ཤན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་ཆ་འཕྲིན་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་བཤེར་ཀློག་ཐུབ་པ་དང་རྫུན་འགོག་གི་ནུས་པ་ལྡན།” ⑬དེས་གཅིག་ནས་ལག་ཁྱེར་རྫུན་བཟོ་བྱ་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱས་བཏབ་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དུས་རིག་ནུས་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་བྲད་བརྡར་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟེང་གི་ཆ་འཕྲིན་རྣམས་འཕྲུལ་ཆས་ངོས་སུ་འཆར་ཐུབ། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཚད་ལྡན་བཟོས་མེད་པའི་ལག་ཁྱེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་འཕྲུལ་ཆས་སྟེང་ཀློག་མི་ཐུབ། བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བ་ནས་ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟེང་དུ་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་ཆ་འཕྲིན་བཀོད་ཡོད། འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པ་དང་། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་དུ་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་གི་སྤྱོད་སྒོ་ཁྱབ་ཆེར་སྤེལ་བའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་རེད། ཡིན་ནའང་མིག་སྔའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟེང་གི་བོད་ཡིག་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་བཤེར་ཀློག་མི་ཐུབ་པ་དང་། བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ནང་འཇུག་གི་མཉེན་ཆས་གཅིག་མཚུངས་མིན་པའི་གནད་དོན་ཡོད། དེར་དེང་སྐབས་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ཨང་སྒྲིག་ལྟར་བཟོས་པའི་མཉེན་ཆས་ཧི་གཟུགས་ཀྱིས་ནང་འཇུག་བྱས་ན་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལ་བཤེར་ཆས་སྟེང་ནས་འཆར་རྒྱུ་ལས་སླ་པོ་ཡིན། དེ་ལྟར་ན་ཕྱིན་ཆད་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་སྟེང་གི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ནང་འཇུག་ལས་ཀ་ཁྲིམས་མཐུན་ཚད་ལྡན་དུ་གཏོང་བ་དང་། བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཚང་མའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་གཅིག་གྱུར་སྒོས་དོ་དམ་ལ་འཇུག་བདེ་བ་དང་། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་གཞི་གྲངས་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་བ་བཅས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་དོ། །
3.ཐེམ་མེད་སྐྱེ་བོ་ལྷག་ལུས་མེད་པར་ཐེམ་གཟུག་པ་དང་ཚང་མར་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དུ་འཇུག་པ། ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་བཟང་པོ་བོད་ཁུལ་གྱི་རི་ལུང་ཐང་གསུམ་ལ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་ཏུ་བཏང་ནས་ཐེམ་ཐོ་མེད་པའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཐེམ་ཐོར་འགོད་པའི་བྱ་བར་བརྩོན་དགོས། ཐེམ་ཐོ་འགོད་པ་ནི་སྤྱི་དམངས་ཤིག་གིས་ཐེམ་ཐོ་ལས་ཁུངས་སུ་ཐོ་ཁོངས་ཚུགས་ཏེ་མི་འབོར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཐོ་འགོད་བྱེད་པ་སྟེ། ཐེམ་ཐོ་བཀོད་རྗེས་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ངེས་གཏན་བྱས་པ་ཡིན། སྤྱི་དམངས་ཐེམ་གང་གི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་དང་སྡོད་གནས་ངེས་གཏན་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཐེམ་དེའི་ཁོངས་མི་བར་གྱི་གཉེན་ཚན་གྱི་འབྲེལ་བ་ངེས་གཏན་བྱེད་ཐུབ། དེ་ནས་རིམ་པར་དེར་འབྲེལ་གྱི་ཁེ་དབང་ལ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་འཐོབ་ལ། ཐེམ་ཐོ་མ་བཀོད་ཚེ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཐོབ་ཐང་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐབས་བྲལ་བ་རེད། འདེམས་བསྐོ་དང་སློབ་གྲྭར་འགྲིམ་པ། ལས་ཞུགས་ཚོང་གཉེར། སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་ཉོ་བ། ཤུལ་བཞག་རྒྱུ་དངོས་ཤུལ་འཛིན། སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན། ལག་རྩལ་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་བྱེད་སྒོ་དག་ལ་ཞུགས་ཐབས་མེད་ལ། དེ་བས་ཀྱང་དེང་སྐབས་འགྲུལ་འཁོར་དང་གནམ་གྲུ། མེ་འཁོར་བཅས་ཀྱི་འཛིན་བྱང་ཉོ་བར་རང་གི་མིང་སྟེང་ནས་ཉོ་དགོས་པའི་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། ཁྲིམས་བཀོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་འཛིན་ཡིག་ཅིག་མེད་ཚེ་ཁེ་དབང་གཞན་ནི་ལྟ་ཞོག ཐ་ན་ལམ་གྱི་འགྲུལ་བཞུད་ལའང་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་ཡོད། དེ་བས་ཐེམ་མེད་སྐྱེ་བོར་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ལྷོད་དུ་གཏན་ལ་གཏོང་བ་དང་། ཁྲིམས་ལྟར་ལས་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་མངའ་ཁུལ་མང་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཐེམ་ཐོ་འ་གོད་དུ་འཇུག་དགོས་ལ། སྔ་ས་ནས་ཁྲིམས་མཐུན་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དང་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་འགན་སྲུང་བྱ་དགོས།
4.དགོན་གྲྭའི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་སྟངས་གཅིག་གྱུར་དང་ཐོབ་ཐང་ངེས་གཏན་གསལ་པོར་བྱ་བ། དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ནི་བོད་ཡུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་མི་སྡེ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ཁོངས་སུ་དོན་གཉེར་དང་འཚོ་གཞེས་གནང་མཁན་གྱི་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད། བོད་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་དང་དམངས་འཚོ་ལེགས་སྒྱུར་གྱི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་པ་ལ་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་ལས་ཀ་དོན་འཁྱོལ་བྱ་བ་ཡིས་གོ་བབ་ངེས་ཅན་ཟིན་ཡོད། དེ་བས་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་བཟང་པོས་བོད་ཁུལ་གྱི་དགོན་གྲྭ་ཐམས་ཅད་ལ་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པར་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཕན་ཆེའི་གཟིགས་སྐྱོང་གང་ལེགས་གནང་བཞིན་ཡོད། འདིར་རང་རེའི་ཞིང་ཆེན་གྱི་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་དུས་དགོན་གྲྭའི་ཁྲིམས་གཏན་སྡོད་གནས་ལ་“དགོན་གྲྭ་དེ་ཡོད་སའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་མིང་བཏགས་ནས་ཁྱུ་ཚོའི་ཐེམ་དུ་ཐོ་འགོད་བྱས་འདུག་པའམ་ཡང་ན་གྲྭ་བཙུན་དེའི་སྐྱེས་ཡུལ་གྱི་མིང་བཀོད་འདུག་པ་ལས། དགོན་པ་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་ཁྱུ་ཚོའི་ཐེམ་ཞེས་གཅིག་གྱུར་བཟོས་མི་འདུག” ⑭འདི་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ཐོ་འགོད་བྱས་པ་ཡིན་མོད། དགོན་གྲྭའི་ཐེམ་ལ་ཐོ་འགོད་མ་བྱས་ཚེ་གྲྭ་བཙུན་ཚོའི་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར་དང་ཆ་འཕྲིན་འགྱུར་བཅོས་ཐོ་འགོད། ཤུལ་བཞག་རྒྱུ་ནོར་ཤུལ་འཛིན། དབུལ་སྐྱོབ་གནད་འཁེལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་རམ་རོགས་སྐྱོར་རྣམ་གྲངས་འཛུགས་པ་བཅས་གང་ཡང་གཞི་སྡོད་བྱ་ཡུལ་གཞིར་བཟུང་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན་ལ། སྡོད་གནས་ངེས་གཏན་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་མི་ལུས་ཁེ་དབང་དང་རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཁེ་དབང་གང་མང་ཞིག་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དུས་དཀའ་རྙོག་མང་པོར་འཕྲད་སྲིད། དེས་ན་དགོན་གྲྭ་སྤྱི་ཚོགས་ཅན་དང་དམངས་གཙོ་ཅན། ཁྲིམས་ལུགས་ཅན་དུ་དོ་དམ་བྱ་བ་ལ་ཐེམ་གྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་ལྟར་དུ་ཐོ་འགོད་བྱས་ན་ཁེ་དབང་གང་མང་ཞིག་ཐད་ཀར་མངོན་འགྱུར་འབྱུང་ཐུབ་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེའོ། །
5.ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་དགེ་མཚན་མངོན་འགྱུར་ཅི་ཐུབ་བྱ་བ། “ཨན་ཧུའེ་ཞིང་ཆེན་དུ་2014ལོ་ནས་བཟུང་དབུལ་ཁྱིམ་ཐོ་འགོད་བྱེད་འགོ་བརྩམས་ཏེ་དབུལ་སྐྱོར་དབུལ་ཐར་གྱི་ལས་གཞི་བསྒྲུབས།”⑮མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ལ་མཚོན་ན་2017ལོ་ནས་ད་གཟོད་དབུལ་ཕོངས་ཁྱིམ་ཚང་དང་མི་སྒེར་ལ་ཡིག་ཚགས་ཐེམ་ཡིག་བཟོ་འགོ་བརྩམས་ཏེ་ཆེད་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལག་བསྟར་བྱེད་འགོ་ཚུགས། ས་ཁུལ་གཉིས་དབར་དུས་སྔ་ཕྱིའི་ཆ་ནས་ལོ་གསུམ་ཙམ་ཤོར་འདུག སྒོས་སུ་བོད་ཁུལ་དུ་ཐོན་ལས་སྣ་མང་མེད་པ་དང་། དཔལ་འབྱོར་རྨང་གཞི་ཞན་པ། འཕེལ་རྒྱས་དལ་བ་སོགས་ཀྱིས་སྒྲིག་གཞི་བསྒྱུར་བཅོས་སྐོར་གྱི་སྲིད་ལུགས་གང་ཞིག་ལ་འབྲས་བཟང་མངོན་འགྱུར་འབྱུང་རྒྱུ་ནི་ནང་ལོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་དང་བསྡུར་ན་མ་མཐར་ཡང་ལོ་འགའ་ཡིས་འཕྱི་བ་གདོན་མི་ཟ། དེ་བས་འབྲེལ་ཡོད་འགན་བདག་ཚན་པ་ནས་ཀྲུང་དབང་གི་སྲིད་ཇུས་བཟང་པོའི་དགོངས་དོན་ལག་ལེན་མཐར་ཕྱིན་བྱེད་སྐབས། བོད་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་དལ་བ་དང་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་རྗེས་ལུས་ཡིན་པའི་དམིགས་བསལ་གནས་བབས་ལ་གཞིགས་ཏེ། རང་གི་གནས་ཚུལ་དང་འཚམ་པའི་བསྒྱུར་བཅོས་གང་མགྱོགས་སུ་སྤེལ་དགོས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་ལས་གཞི་གང་དེར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ས་གནས་གཞན་དང་གོམ་སྟབས་མཉམ་པོ་མ་བྱུང་ཡང་ཧེ་བག་ཆེན་པོ་མི་འབྱུང་སྙམ།
6.ཐེམ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཀྱི་མི་འབོར་དོ་དམ་འགན་ནུས་ལེགས་པར་སྐྱོང་བ། ཐེམ་སྲིད་དོ་དམ་གྱི་གཞུང་ལུགས་སུ་བསྟན་པའི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་སྟེ། བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་ནང་དོན་གསར་པ་ལས་རིགས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ལག་ལེན་དང་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་སྐབས་སྤང་བླང་འཛོལ་མེད་ཚུལ་བཞིན་བགྱི་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དེང་གི་རྒྱུན་སྡོད་མི་འབོར་དང་འདུས་སྡོད་མི་འབོར། མི་འབོར་གཙོ་གནད། ཕྱི་ཡོང་ལས་བྱེད་མི་སྣ་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་ཞིབ་བཏང་སྟེ། རིམ་དགར་རིགས་བསྒྲེས་མི་འབོར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ལས་དོན་དངོས་འཚོ་བའི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོར་སྟོན་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས་ཤིང་། དམིགས་ས་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ལས་དོན་ལེགས་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་མི་འབོར་དོ་དམ་དང་ཞབས་ཞུ་མཁོ་སྤྲོད་སོར་ཆུད་པར་བྱ་དགོས། མི་འབོར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཐོ་འགོད་ལས་མི་ཐེམ་ཁ་ཕྲལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་། འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད། དབུལ་ཕྱུག་གི་གནས་ཚུལ། བདེ་ཐང་། སློབ་གསོ ལས་ཞུགས་སོགས་ཀྱི་དོན་དངོས་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་སྟོན་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས་ལ། སྒོས་སུ་འགྱུར་ལྡོག་གི་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན་ཐུབ་པ་བྱས་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་དོ་དམ་གྱི་ལས་རིགས་སོ་སོའི་རང་འཁྲིའི་འགན་ནུས་ཆག་མེད་འཕྲི་མེད་ཀྱིས་དོ་དམ་བྱེད་པ་ལ་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་དགོས། སྤྱི་པའི་སྒྲིག་ལུགས་འཁོར་སྐྱོད་གང་ལེགས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། མི་འབོར་དོ་དམ་ལས་རིགས་ཡོངས་ཆ་འཕྲིན་དྲ་སྦྲེལ་འབྱུང་བ། སྲིད་འཛིན་གྱི་གཞི་ལུང་སྟོན་པ། ཁྲིམས་འཛིན་བྱེད་སྒོ་ལ་རམ་འདེགས་བྱ་བ། མི་ཤུགས་འཁོར་རྒྱུག་ལ་སྙོམ་སྒྲིག་བཅས་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་བོད་ཁུལ་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ནུས་པ་བླ་ལྷག་འདོན་དགོས།
7.ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་སྲིད་ཇུས་ཁྱབ་སྒྲོག་ལ་ཤུགས་རྒྱག་པ། བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་དུ་རིམ་པ་སོ་སོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་རླུང་བརྙན་འཕྲིན་དང་གསར་ལམ་ཁག་ནས་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དང་དམངས་ཕན་གྱི་བྱེད་ཐབས་གསར་པ་གང་ཞིག་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དུས་ཐོག་དང་ཁྱོན་ཆེ་བར་སྒྲོག་སྦྱང་བྱེད་པར་ཤུགས་རྒྱག་དགོས། གྲོང་ཚོ་རིམ་པའི་ཚོགས་འདུ་དང་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཡིག་ཆའི་དགོངས་དོན་སྒྲོག་སྦྱོང་ལྟ་བུའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་མང་ཚོགས་ལ་འབྲེལ་ཡོད་དམངས་ཕན་གྱི་སྲིད་ཇུས་སྒྲོག་སྦྱང་བྱས་ཏེ་གོ་བ་ཟབ་མོས་ཡར་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ། གཞི་རིམ་གྱི་མང་ཚོགས་ཕལ་ཆེ་བ་ལྟ་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་ཆུང་བ་དང་། སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ཕྲ་བ། ཆ་འཕྲིན་གོ་འཕྱི་བ་བཅས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་སྤྱི་ཚོགས་བྱེད་སྒོ་ལ་ཟབ་ཞུགས་ཀྱི་ཚད་དམའ་བ་དང་བག་འཁུམས་སུ་ལུས་ཡོད། དེར་བརྟེན་དམངས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་དཀའ་ཁག་གཞིར་བྱས་ཏེ་ཐབས་བཀོད་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་གནད་དུ་ཐིངས་པ། ཡར་སྐུལ་སློབ་གསོའི་ནུས་པ་ལྡན་ཞིང་འགྲོ་ལུགས་འདུག་སྟངས་གསལ་པོར་སྟོན་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་སྲིད་དོན་གྱི་གོ་དོན་སྒྲོག་འགྲེལ་སློབ་གསོ་རྒྱག་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེའོ། །
8.འགྲོ་ལུགས་ལས་སྒྲུབ་ཆ་འཕྲིན་ཅན་དང་དྲྭ་སྦྲེལ་ཅན་དུ་གཏོང་བ། སྤྱི་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཐེམ་སྲིད་ལས་སྒྲུབ་ཞབས་ཞུ་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་དང་། ཞབས་ཞུ་སྤུས་ལེགས་ཅན་འདོན་སྤྲོད། མང་ཚོགས་ཟབ་ཞུགས་ཀྱི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་ཕྱེ་བ་གཅས་པའི་ཆེད་དུ་“ཡུལ་ཤུལ་རྫ་སྟོད་རྫོང་གིས་ད་ལོའི་ཟླ་གཉིས་པར་ལག་སྣེའི་ཐེམ་སྲིད་ཅེས་བོད་རྒྱ་སྐད་གཉིས་ཀྱི་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པའི་ཞབས་ཞུའི་སྐད་འཕྲིན་སྤྱི་སྟེགས་ཤིག་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས” ⑯ཏེ་མང་ཚོགས་ལ་ཐེམ་ཐོ་འགོད་པ་དང་ཐེམ་ཐོ་སྤོ་སྒྱུར། ཡུལ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ལས་སྒྲུབ་སོགས་དྲུ་ཐོག་ནས་རེ་ཞུ་དང་བདག་སྤྲོད། ལས་སྒྲུབ་བཅས་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་བཟོས་ཡོད་ཅིང་། ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་མཁོ་ཅན་ཚོས་སོ་སོའི་ལག་སྣེའི་ཁ་པར་བརྒྱུད་དེ་དྲྭ་ཐོག་ནས་རེ་འདུན་ཞུས་ཆོག དེང་རབས་དྲྭ་བའི་ལག་རྩལ་གྱི་ཐོན་རྫས་འདི་ལྟ་བུ་རང་ས་ཁུལ་ནས་གསར་སྤེལ་དང་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་མདུན་ལྗོངས་ཁྱོན་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད། གཞན་གྱི་སྔོན་ཐོན་གྱི་བྱེད་ཐབས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཉམས་མྱོང་རྗེས་རེས་ཀྱིས་རང་ས་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་སྲིད་དོ་དམ་གྱི་བྱེད་ཐབས་སུ་ཚུར་ལེན་བྱེད་འོས་ཤིང་། གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀ་འབྲེལ་སྟབས་བདེ་བ་དང་། རང་གཞན་གཉིས་ལ་སྟབས་བདེ་ཡིན་པ། བྱས་པའི་ལས་ལ་གཞི་འཛིན་ས་ཡོད་པ། གྲོན་ཆུང་གོ་བབ་ཆེ་བ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དུས་རབས་རང་བཞིན་དང་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་བཏོད་དེ་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་གཏོང་རིན་ཆེན་པོ་ཡོད་སྙམ་མོ། །
མཇུག་བསྡུའི་གཏམ།
ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་ཟབ་སྤེལ་བྱས་ཏེ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་འཚམ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དོ་དམ་དང་སྤྱི་པའི་ཞབས་ཞུའི་སྒྲིག་ལུགས་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་དུས་རབས་གསར་པའི་འགན་འཁྲི་བླ་མེད་ཅིག་རེད། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ནས་དེ་བས་ཀྱང་སྲིད་ལུགས་འདིའི་གཟིགས་སྐྱོང་གི་གཟི་འོད་ཡུན་དུ་འཕྲོས་ཏེ། བསྒྱུར་བཅོས་ལས་སྨིན་པའི་འབྲས་བཟང་དང་རྔོ་ཐོགས་པའི་ཉམས་ལེན་ཟུང་འབྲེལ་སྒོས། མུ་མཐུད་དུ་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་དེ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པ་དང་། འཕེལ་རྒྱས་དང་འཚམ་པ། ཕན་ཐོགས་ཁྱབ་ཆེ་ཞིང་ཡུན་གནས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་བསྒྲུབས་ཏེ། གཞིས་པ་གནས་བདེ་དང་བྱེས་པ་འགྲོ་བདེའི་ངང་དོན་བྱ་དག་བཞིན་དུ་སྤྱོད་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་རུ་འགྱུར་རྒྱུ་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་ཐེམ་ཡིག་ལམ་ལུགས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བའི་སྙིང་པོ་ཡིན་ལ། ཁོ་བོས་ཆེད་རྩོམ་འདི་འབྲི་བའི་ཀུན་སློང་ཡང་ཡིན་ནོ། །
མཆན་འགྲེལ།
①ཐེམ་ཡིག་ནི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་“户籍”ཟེར་བ་དེར་གོ་ཞིང་། 《ཚིག་གཏེར་》ལས་“户籍”ལ་ཡུལ་མིའི་ཐེམ་ཐོ་ཐོ་འགོད་ཀྱི་དེབ་ཡིག་གི་དོན་ཞེས་འཁོད། ཐེམ་ཐོ་དང་མིང་སོ་སོར་འབྱེད་ཆེད་ཐེམ་ཡིག་ཅེས་བཏགས་པ་ཡིན། (辞海) [Z], 上海辞书出版社, 1978年,第3603页.
② 张蕾, 伍先江主编: (公安人口管理) [M] ,北京: 中国人民公安大学出版社, 20l4年, 第46页.
③ 刘元著:《户政与人口管理理论与实践》[M] , 北京: 中国人民公安大学出版社, 2015年,第4页.
④⑤ 张蕾,伍先江主编: 《公安人口管理》 [M] , 北京: 中国人民公安大学出版社,2014年,第4页;第47页.
⑥ 《户口登记条例》第十条,1958年颁布.
⑦“青海公安”微信公众号, 2Ol6年5月20日发布.
⑧ ཁོ་བོས་མཚོལྷོ་ཁུལ་སྤྱི་བདེ་ཅུས་ནང་རྟོག་ཞིབ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིན།
⑨ 刘元著: 《户政与人口管理理论与实践》[M],北京: 中国人民公安大学出版社,2O15年, 第63页.
⑩ 杨立新编者: 《民法》[M](第七版),北京: 中国人民公安大学出版社,2O17年, 第94页.
⑪“建档立卡”ལ་གོ་བ་ཡིན། མཚོ་ལྷོའི་དབུལ་སྐྱོར་ཅུས་དང་ཐེམ་ཐོ་འགོད་མཁན་ལས་ཁུངས་ནས་དབུལ་ཁྱིམ་ཐོ་འགོད་ཅེས་བཀོད་ཡོད་པས་དེ་ལྟར་བཀོད་པ་ཡིན།
⑫ 张蕾, 伍先江主编: (公安人口管理) [M] ,北京: 中国人民公安大学出版社, 20l4年, 第29页.
⑬ 李香梅著:《户口与居民身份证管理工作规范化指南》[M] , 北京: 中国人民公安大学出版社, 2012年,第107页.
⑭ཡུལ་དངོས་ལ་རྟོག་ཞིབ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིན།
⑮ 国新办举行“坚持改革创新,勇于闯出新路—全面建设现代化五大发转美好安徽”发布会,《学习强国》2019年8月14日发布.
⑯“青海公安”微信公众号, 2Ol8年8月17日发布.


text:
ཤིན་ཧྭ་གསར་འགྱུར་ཁང་ལྷ་ས་ནས་ཟླ་1ཚེས་8ཉིན་གློག་འཕྲིན་འབྱོར་གསལ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གནམ་གཤིས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཚེས་7ཉིན་འདི་ལོའི《དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་གི་གནམ་གཤིས་ཞབས་ཞུའི་ཆེད་དོན་སྔོན་བརྡ》ཐོག་མ་ཡོངས་བསྒྲགས་བྱས་ནས། 2020ལོའི་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་གི་གནམ་གཤིས་ཞབས་ཞུ་འགན་ལེན་གྱི་ལས་དོན་དངོས་སུ་སྤེལ་འགོ་བཙུགས་པ་རེད། སྔོན་དཔག་ལྟར་ན། དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་འགྲུལ་པ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་ཚད་མི་ཐེངས་ཁྲི་145.8ཟིན་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ལོ་གོང་མའི་དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་ལས་5.4%འཕར་སྲིད། གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། འདི་ལོའི་དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་ཏུ་དྲོད་ཚད་མངོན་གསལ་དོད་པོས་ཆག་པ་དང་། ནག་ཆུ་དང་། ཆབ་མདོ། ཉིང་ཁྲི་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་ཁ་བ་འབབ་སྲིད་པས་དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་གི་གནམ་གཤིས་ཞབས་ཞུ་འགན་ལེན་ཐད་འགྲན་སློང་ཆེ་ཙམ་འཕྲད་སྲིད། འགྲུལ་པས་གནམ་གཤིས་སྔོན་བརྡར་གཞིགས་ནས་ཕྱོགས་ཐོན་ལ་སྟབས་བདེ་བསྐྲུན་ཆེད། བོད་ལྗོངས་གནམ་གཤིས་སྡེ་ཚན་གྱིས་བརྙན་འཕྲིན་དང་། རླུང་འཕྲིན། འཕྲིན་ཐུང་། སྨྱན་སྦྱོར་གསར་པ། གློག་རྡུལ་བརྙན་ཤེལ་སོགས་བྱེད་ཐབས་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་གནམ་གཤིས་སྔོན་བརྡའི་ཆ་འཕྲིན་དང་། གནམ་གཤིས་དངོས་ཡོད་ཆ་འཕྲིན། དེ་བཞིན་འཚོ་བའི་གནམ་གཤིས་སྟོན་གྲངས་བཅས་དུས་ཐོག་ཏུ་ཡོངས་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུ་རེད། གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེ་བའི་གནམ་གཤིས་སྟོན་སྐབས་ད་དུང་བོད་རྒྱ་སྐད་གཉིས་ཀྱི་བརྡ་གཏོང་མ་ལག་བརྒྱུད་ཞིང་འབྲོག་པ་མང་ཚོགས་ལ་བོད་སྐད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ཀྱི་སྔོན་བརྡ་དང་ཉེན་བརྡའི་ཆ་འཕྲིན་བཏང་ནས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་སྔོན་བརྡ་དང་ཉེན་བརྡ་གཏོང་སྐབས་ཁུག་ཆ་མི་ལུས་པའི་འགན་ལེན་བྱ་རྒྱུ་རེད།
ངོ་སྤྲོད་བྱས་པར་གཞིགས་ན། ཟླ་1ཚེས་7ཉིན་ནས་བཟུང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གནམ་གཤིས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཉིན་ལྟར《དཔྱིད་གསར་སྐྱེལ་འདྲེན་རིང་གི་གནམ་གཤིས་ཞབས་ཞུའི་ཆེད་དོན་སྔོན་བརྡ》སྒྲིག་བཟོ་བྱས་ནས་ཐེངས་གཅིག་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེའི་ནང་ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་ཆུ་ཚོད་48རིང་གི་གནམ་གཤིས་སྔོན་བརྡ་དང་། ལྗོངས་ཡོངས་ཀྱི་གཞུང་ལམ་འགྲིམ་འགྲུལ་སྔོན་བརྡ། མཚོ་བོད་ལྕགས་ལམ་བོད་ལྗོངས་ལམ་དུམ་རྒྱུད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་སྔོན་བརྡ་སོགས་ཚུད་ཡོད་པ་རེད།


text:
རང་རེའི་དྲ་བའི་འཕྲིན་ལྟར་ན། “ཐོག་མའི་སེམས་འདུན་མི་བརྗེད་པར། འགན་འཁྲི་ཡིད་ལ་བརྟན་པོར་འཆང་བའི”བརྗོད་དོན་སློབ་གསོ་དེ་གཏིང་ཟབ་དུ་སྤེལ་བ་བརྒྱུད། མཚོ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཐད་གཏོགས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་དོན་ཐག་གཅོད་བདག་དོམ་ཅུའུ་ཡིས་བརྗོད་དོན་སློབ་གསོ་དང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་དོན་བདག་དོམ་བྱ་བར་སྐུལ་འདེད་བྱས་ཏེ། ཞབས་ཞུའི་ཕན་ནུས་མཐོར་འདེགས་སུ་གཏོང་བ་ལ་ཟུང་འབྲེལ་སྒོས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རང་རྟོག་འདུ་ཤེས་དང་གཟབ་ནན་གྱི་སློབ་སྦྱོང་རྣམ་འགྱུར། ལས་དོན་དངོས་ཀྱི་བྱ་བའི་སྤྱོད་ལམ་སོགས་མཐོར་འདེགས་སྒོས་བརྗོད་དོན་སློབ་གསོ་དེ་མུ་མཐུད་དུ་གཏིང་ཟབ་ཅན་ལ་བཏང་པ་རེད།
ཁུལ་ཐད་གཏོགས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་དོན་བདག་དོམ་ཅུའུ་ཏང་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་ཚད་གཞི་མཐོན་པོའི་སྒོ་འབྱེད་དང་སྤུས་ཚད་མཐོན་པོའི་ངང“ཐོག་མའི་སེམས་འདུན་མི་བརྗེད་པ་དང་འགན་འཁྲི་ཡིད་ལ་བརྟན་པོར་བཅངས་པའི”བརྗོད་དོན་སློབ་གསོར་སྐུལ་འདེད་བཏང་། ཐོག་མའི་དུས་ཚོད་ནང་དུ་ཁུལ་ཏང་ཨུའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དྲིལ་སྒྲོག་དང་། བྱ་བའི་འགན་ནུས་ལས་བགོས་གཏན་ཁེལ་གསལ་བོ། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་སློབ་གསོའི་བཀོད་སྒྲིག་རྗེས་ཀྱི་སྒོ་འབྱེད་མྱུར་ཚད་བཅས་ལ་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཏེ། གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ངང་ནས་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཡོད། དུས་ཡུན་ཉིན7གྱི་དཔེ་ཀློག་འཛིན་གྲྭ་སྤེལ་བ་བརྒྱུད་ཧྲུའུ་ཅིའི་སྣེ་ཁྲིད་དེ་ཏང་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་སློབ་ཁྲིད་འཚོག་པ་དང་དེར་འབྲེལ་བརྗོད་དོན་གྱི་གློག་བརྙན་ལ་ལྟ་བ། མེས་རྒྱལ་ལ་སྙན་གསེང་ཞུ་བ་ཞེས་པའི་ཏང་བཙུགས་ཉིན་མོའི་བྱ་འགུལ་སྤེལ། ཆེད་དོན་བརྗོད་བྱའི་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་གླེང་དང་རྩད་གཅོད་ཞིབ་འཇུག ཞིབ་བཤེར་དོན་དངོས་གནད་དོན་སོགས་སྣ་མང་བྱེད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས། བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་སློབ་སྦྱོང་ཐད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་སད་རྟོག་བྱུང་དུ་བཅུག་སྟེ། ཏང་ཡོན་ལས་བྱེད་པ་དག་གི་བསམ་བློའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོར་བཏིངས་པ་དང་བསམ་བློའི་དགོངས་དོན་ཐད་ལ་ཁ་གསབ་རོགས་སྒྲུབ་བསྣན་ནས། བསམ་བློའི་འཁོར་གྲུ་སྲ་བརྟན་ཅན་ཏུ་བཏང་ཡོད། འདུ་ཤེས་བཞི་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་ཡིད་ཆེས་བཞི་བརྟན་སྲུང་སྒོས་འགེབས་སྲུང་གཉིས་ལེགས་པོར་སྒྲུབ། ཏང་གི་གསར་གཏོད་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མཛུབ་སྟོན་དོན་དངོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་མཐོར་འདེགས་སུ་བཏང་ནས་བྱ་བའི་ནུས་ཤུགས་ལ་སྐུལ་འདེད་བྱས་པ་རེད།
དེ་དང་ཆབས་ཅིག དཀའ་ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཡོད་ཚད་དོན་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་གཅོད་བྱས་ཤིང་། མང་ཚོགས་ལ་ཞབས་ཞུ་བྱེད་པའི་འགྱུར་བ་དེ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཕན་ནུས་གསོན་ཉམས་ཅན་གྱི་དོན་དངོས་ཐད་ལ་བསྒྱུར་ཅིང་། སྤོབས་པ་ཆེན་པོའི“ཉིན་བརྒྱའི་ལས་སྒྲུབ་ཆེན་པོས། སྡེ་བའི་རྣམ་པ་གསར་སྒྱུར”གྱི་བྱ་འགུལ་སྤེལ། སྡེ་བའི་གཞུང་ལམ་གཙོ་བོའི་ལམ་རྒྱུད་དང་སྡེ་བའི་ཉེ་འཁོར། སྡེ་བའི་ནང་ཁུལ་གྱི་སྲང་ལམ། ཁང་བའི་སྔ་གཞུག གཙང་ཆུའི་ཡུར་ལམ་སོགས་ཀྱི་གད་སྙིགས་ལ་གཙང་སེལ་ལེགས་པོ་བྱས། ཏང་ཡོན་ལས་བྱེད་པ་དང་མང་ཚོགས་ཀྱིས་མཐུན་སྒྲིལ་དཔུང་བ་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ཡོད། རང་སྟེང་གི་གསར་བརྗེའི་སྙིང་སྟོབས་དེ་དར་སྤེལ་དུ་བཏང་ནས་ལྟ་སྐུལ་ཞིབ་བཤེར་གནད་དོན་དེ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་མཐའ་འཁྱོལ་བྱས་ཏེ། ཞིབ་བཤེར་ལས་ཐོན་པའི་གནད་དོན་ལས་དག་ཐེར་ཡོ་བསྲང་བྱེད་པའི་རྩིས་ཐོ་ལ་ཡོ་བསྲང་བྱས་ཡོད། གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་ཁ་གཏད་རང་བཞིན་མཐོར་འདེགས་སྒོས་བརྗོད་དོན་སློབ་གསོ་དེ་མུ་མཐུད་དུ་དོན་དངོས་ལ་ཕྱོགས་པ་ནས་སེམས་སུ་ཉར་ཐུབ་པ། གཏིང་ཟབ་ཅན་ཏུ་སྤེལ་བ་བཅས་བྱས་ཡོད།
ཅུའུ་ཡོངས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་དང་ལས་བཟོ་པ་དག་གིས་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་དར་སྤེལ་གང་ལེགས་བཏང་ནས། ཐོག་མའི་སེམས་འདུན་སྲུང་བ་དང་འགན་འཁྲི་ཕྲག་ལ་ལེན་པའི་ཚོད་ལྟ་རང་བཞིན་གྱི་ངལ་རྩོལ་ནུས་ཤུགས་དེས་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་བྱ་བ་བདེ་བླག་ངང་ལག་བསྟར་བྱེད་པར་འགན་སྲུང་བྱས་ཡོད། རླངས་འཁོར་གཅིག་གིས་འཇོག་པ་དང་གཅིག་གྱུར་སྒོས་བདག་དོམ་བྱེད་པའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱས་ཏེ། ནོར་སྲིད་མ་དངུལ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པ། གནས་སྐབས་ཀྱི་གཞུང་སྒྲུབ་རླངས་འཁོར་གཅིག་གྱུར་གྱིས་རླངས་འཁོར་འཇོག་ས་རུ་འཇོག་པ་དང་རླངས་འཁོར་གྱི་བཅོས་སྒྱུར་བྱ་བའི་ཐད་ལ་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་ཞིག་བཏིང་པ་རེད།
ལྷ་དཔལ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར།