text:
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་བོད་ཡུལ་དང་ཉེ་འཁོར་གྱི་ས་ཁུལ་བལ་ཡུལ། འབྲུག་དང་འབྲས་ལྗོངས། ལ་དྭགས་ནས་ལྷོ་མོན་རོང་སོགས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཡིག་དེ། ད་ཆར་ཡོངས་གྲགས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ནང་གསེས་རིགས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་སྟེ། སྟོད་དབུས་གཙང་གི་སྐད་དང་། བར་ཁམས་པའི་སྐད་དང་། སྨད་ཨ་མདོའི་སྐད་རྣམས་སོ། བོད་སྐད་ནི་ཧོར་སོག་ལ་སོགས་པ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པ་ཁག་ཅིག་གིས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་དང་། འབྲས་ལྗོངས། འབྲུག་ཡུལ་། རྒྱ་གར་ཤར་དང་བྱང་རྒྱུད་མངའ་སྡེ་ཁག་གཅིག་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུའང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད།
ནང་དོན།
- ༡ སྤྱི་བཤད།
- ༢ ཐོག་མའི་འབར་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ།
- ༣ འབར་བོད་བར་གྱི་སྐད་ཡིག་གླེང་བ།
- ༤ ལོ་རྒྱུས།
- ༥ ས་ཁམས།
- ༦ སྒྲ་གདངས་གཅིག་གྱུར
- ༧ ཐ་སྙད་གཅིག་གྱུར།
- ༨ བརྡ་སྤྲོད་ཐད།
- ༩ ཡུལ་སྐད་གང་གཞི་འཛིན་ས་བྱ་རྒྱུ།
- ༡༠ བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་དཔྱད་པ།
- ༡༡ བོད་སྤྱི་སྐད་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་ཐབས།
- ༡༢ བོད་སྐད།
- ༡༣ གསལ་བྱེད།
- ༡༤ བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས།
- ༡༥ ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ།
- ༡༦ ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།
- ༡༧ དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག
- ༡༨ ད་དུང་གཟིགས།
- ༡༩ ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།
སྤྱི་བཤད།[རྩོམ་སྒྲིག]
འཛམ་གླིང་འཁོར་མོ་ཡུག་འདི་བདག་བཟུང་བྱེད་བཞིན་པའི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་གི་སྐད་རིགས་དང་ཡི་གེ་ལ་ཡུལ་དེ་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་དཔགས་པའི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ཞིབ་དཔྱད་བྱས་པ་ལས་བྱ་རྒྱུ་མང་བའི་དུས་རབས་འདིར། ཁོ་བོས་ཀྱང་སྟེས་དབང་ཞིག་གིས་རྟོག་འཆར་ཐུང་ངུ་ཞིག་གླེང་ན་འདོད།
ལོ་རྒྱུས་གཏིང་ཟབ་ལ་ཕུ་ཐག་རིང་བ། ཡར་རབ་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་བོད་གངས་ཅན་པའི་ཞིང་འདིར་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ཡར་སྔོན་ནས་གླེགས་བམ་གྱི་བྲག་རི་བརྩིགས་ཡོད་པའི་འབེལ་གཏམ་རྣམས་དེང་དངོས་གཙོ་ཚན་རིག་གི་ལམ་ནས་བདེན་ཁ་ཡང་ཡང་སྟེར་གྱིན་པར་མ་ཚད། དཔེ་མཚོན་ཆུང་ངུ་ཞིག་གླེང་ན་ཡུལ་གཞན་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་བབ་ཆགས་སྟངས་སྐོར་གྱི་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་བཞེད་མ་མྱོང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་སྟེ། མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་གོང་ཙམ་དུ་བོད་ཡུལ་རྣམས་ཆུས་ཁེངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནས་གློ་བུར་ས་འགུལ་རྒྱུག་པ་ལྟར་ཆུ་རྣམས་གང་ཞིག་ཏུ་ཐིམས་རྗེས་བོད་དེ་མཐོ་སྒང་དུ་བུད་སོང་བ་འདྲ་བའི་ང་ཆེ་ང་བཙན་གྱི་གསུང་འབུམ་དང་ཡིག་ཚང་སོགས་སུ་བསྐྱར་གླེང་ཡང་གླེང་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ལོ་ངོ་འདི་དག་གི་རིང་དངོས་ཁམས་ཚན་རྩལ་གྱི་མཐོ་རླབས་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་ཕྱུག་པའི་ཡུལ་ལུང་དེ་དག་ལ་འཕྱུར་རྗེས། ད་གཟོད་རང་རེའི་མེས་པོའི་ཡུལ་གྲུ་འདིར་ལོ་ངོ་ཆིག་ཁྲིའི་གོང་གི་དུད་འགྲོའི་དུས་སྒྲོམ་དང་། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་དྲུག་གོང་གི་མིའི་རྐང་རྗེས་དང་ཤིང་ལོའི་རྗེས་སོགས་དང་། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་བཞིའི་གོང་གི་རྡོ་བརྐོས་ཡིག་རིགས་སོགས་ས་སྟེང་དུ་བུད་དང་འབུད་བཞིན་ཡོད་སྟབས་ཉིན་ཞིག་འགོ་མཇུག་ཆ་ཚང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྒྲོམ་བུ་ཞིག་འཛམ་གླིང་གི་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱན་ལམ་དུ་དོན་མི་སྲིད་པ་མ་རེད། སྐབས་དེར་ང་ཆེ་ང་བཙན་གྱི་གསུངས་རབས་གླེགས་བམ་དེ་དག་གད་སྙིགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རི་ཙམ་འགྱུར་རྒྱུ་ཐེ་མི་ཚོམ། དེ་ནི་ལས་འབྲས་ཀྱིས་མཛུབ་མོ་སྐོར་བཞིན་པས་རེད་ལ། སྔོན་གཤེགས་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་ལུང་ལ་སླུ་བ་མེད། བདེན་པ་ནི་ནམ་ཞིག་བདེན་པར་ལས་གཡོལ་ས་མེད་པས་རེད།
ངན་ལོབ་ཏུ་སོང་བའི་བསྐྱར་གླེང་ཡང་གླེང་དེ་དག་ལས་ཆེས་ཉེས་ཁ་ཆེ་བ་ཞིག་ནི་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་དྲུག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་འདིར་དུས་རབས་བདུན་པ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོ་དམུས་ལོང་ཁྱུ་ཞིག་བསྒྲུབས་ཡོད་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་འགོད་རིན་ཆོག་པའི་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་ནས་བཟུང་དཔའ་མཛངས་བློ་གྲོས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་རབས་སུམ་བཅུའི་གྲངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་གླེན་པ་ཁུ་ཚུར་ཙམ་རེ་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་ནི་བཤགས་ན་དག་དཀའ་བའི་སྡིག་ཉེས་ཚབ་ཆེན་ཞིག་བསགས་པ་རེད་དྲན།
སྤྱིར་རིག་པས་བརྟག་ན་མི་རིགས་ཞིག་གི་སྐད་དང་ཡི་གེའི་བྱུང་རིམ་ནི་ཐོག་མར་ཡི་གེ་བྱུང་རྗེས་དེ་ནས་སྐད་རིགས་བྱུང་བ་ནི་གཏན་ནས་མི་སྲིད་སྟབས། སྐད་རིགས་ལས་རིམ་པར་ཡི་གེའི་འཕེལ་རིམ་དར་དགོས། ཡི་གེ་གསར་གཏོད་པོ་རྣམས་ཇི་ཙམ་ལྐུག་ཀྱང་སོ་སོའི་མི་རིགས་དེའི་བརྡ་དང་ཐ་སྙད་གང་ཞིག་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་འདུག་གཟིགས་རྗེས། དེ་ནས་དེ་དང་འཚམ་པའི་བརྡ་དང་ཡིག་རིགས་ཇི་ཞིག་བཟོས་ཡོད་པས་ལས། ཡུལ་ལུང་གཞན་ཞིག་གི་སྐད་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་བཟོས་པ་དང་ད་དུང་འགོ་མཇུག་ལྷུ་མི་འཐུག་པའི་ལྷ་སྒྲུང་དང་ཀླུ་སྒྲུང་ཡོད་ཚད་སྒྲོག་བསྡད་ན། སོ་སོར་ཡོད་པའི་རིག་གཞུང་རྩ་ཆེན་འདི་དག་མི་རིགས་གཞན་དག་ནས་ཕབས་བཤུ་དང་གཡར་པོ་བྱས་པ་ཙམ་ལས་རང་ཉིད་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྤྲང་པོ་ལག་སྟོང་ཞིག་ཏུ་སྒྲུབ་བཞིན་འདུག་པས་སྐད་གསང་སྒྲོག་པའི་སྤོབས་པ་ལྡན་མེད།
གང་ལྟར་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་དཔྱད་ཞིབ་པ་དག་གིས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་སྐོར་ལ་དཔྱད་བརྗོད་འདྲ་མིན་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་ལ། ང་ཚོས་ཀྱང་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་སོ་སོའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་དཔགས་པའི་དཔྱད་ཞིབ་བྱ་དགོས། ཉེ་བའི་ཆར་བདག་གི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གི་རྒྱུད་འབར་མའི་མཁས་པ་ཞིག་དང་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བས། དེ་དང་བསྟུན་འབར་མའི་ཤེས་རིག་དང་སྐད་ཡིག་གི་སྐོར་ལ་དེབ་འགའ་ཀློག་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་བྱུང་།
ཐོག་མའི་འབར་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ།[རྩོམ་སྒྲིག]
འབར་མ་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ་མི་འབོར་ 60,280,000 དང་། མི་ལོ་ ༡༢༠༠༠ ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་འབར་མ་ཡང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་པར་འགྱུར་ལྡོག་ཕྱིན་རྗེས། ད་ལྟའི་ང་ཚོས་འབོད་བཞིན་པའི་འབར་མ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ས་ནི་མཱོན་ (Mon) ཞེས་པའི་མི་རིགས་ཞིག་དང་། ཡང་ན་པྱུ་ (Pyu) ཞེས་པའི་བོད་མིའི་རིགས་ལས་ཆད་པར་འདོད་མཁན་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད། མཱོན་ཞེས་པའི་མི་རིགས་འདིས་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་ལོ་སྟེ་ ༡༥༠༠ BC ལོར་ཡས་མས་ནས་ཨེ་རཱ་ཝ་ཌི་ (Irrawaddy) ཞེས་པའི་གཙང་པོའི་རྒྱུད་དུ་གཞིས་བཟུང་ནས་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་ནང་དུ་འབར་མའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་སྤྱི་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་འགོ་ཚུག འོན་ཀྱང་དེའི་གོང་གི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་དགུའི་རིང་ལ་ཡུལ་སྤྱི་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་མི་རིགས་ཞིག་གམ་རྒྱལ་རབས་ཤིག་བྱུང་མེད་པ་འདྲ།
དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་བོད་སྐད་སྨྲ་བའི་འབར་མའི་མི་རིགས་པྱུ་ (pyu) ཞེས་པ་དེ་ཚོས་གོང་གི་ཨེ་རཱ་ཝ་ཌིའི་ས་ཁུལ་ཁག་བདག་བཟུང་བྱས་ཏེ་རིམ་པར་གྲོང་ཁྱེར་འགའ་ཞིག་གསར་འཛུག་བྱས། དུས་ཡུན་གང་འཚམས་རིང་ཨེ་རཱ་ཝ་ཌིའི་དབུས་ཁུལ་དུ་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དགུ་པའི་ནང་དུ་ནཱན་ཚཱའོ་ (Nanzhao) ཡིས་དབང་སྒྱུར་མ་བྱས་བར་པྱུ་ཡི་རྒྱལ་རབས་འགའ་ཞིག་བྱུང་ནས་སྟོབས་འབྱོར་དང་དབང་ཐང་ཆེན་པོ་རྒྱས་ཡོད་འདུག གོང་གི་ནཱན་ཚཱའོ་མི་རིགས་ནི་ད་ལྟའི་ང་ཚོས་འབོད་ཀྱིན་པའི་ཁམས་ཡུན་ནན་གྱི་མི་རིགས་རེད་ལ། མི་རིགས་འདིས་ཕྱི་ལོ་ ༨༤༩ ལོར་པཱ་གྷན་རྒྱལ་རབས་(Pagan Kingdom)དབུ་བཙུག་ནས་ད་ལྟའི་འབར་མའི་མངའ་རིས་ཀྱི་གཞི་ཚུགས།
གང་ལྟར་གོང་གི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་འབར་མའི་མཱོན་པ་དབང་བསྒྱུར་མཁན་གྱི་བོད་སྐད་སྨྲ་བའི་པྱུ་ཞེས་པའི་འབར་མ་ནི་བོད་རིགས་ཡིན་པ་སྨྲོས་མེད་རེད་ལ། དེ་རྗེས་པྱུ་མི་རིགས་དབང་བསྒྱུར་བའི་ནཱན་ཚཱའོ་འམ་ཡུན་ནན་མི་རིགས་ནི་བཀྲུས་ན་མ་དག་པའི་བོད་རིགས་གཙང་མ་ཞིག་རེད།
འབར་བོད་བར་གྱི་སྐད་ཡིག་གླེང་བ།[རྩོམ་སྒྲིག]
ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ལ་གཞིགས་ན། དེའི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཤན་ཞུགས་པ་ནི་སྨྲོས་མ་དགོས་པ་རེད།
འབར་མའི་ཡི་གེ་ག་དུས་བྱུང་མིན་དང་དེའི་བྱུང་ཁུངས་སོགས་ཀྱི་ཐད་མཁས་པ་རྣམས་ལ་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པར་ངེས། དཔེར་ན་འབར་མའི་རིག་གཞུང་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཉམས་ཞིབ་ཡུན་རིང་གནང་བའི་མཁས་པ་འགས་འདི་འདྲ་གསུངས་ཡོད། “འབར་མའི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མ་སྐད་དངས་མ་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་དང་འབྲེལ་ཡོད་” (Ethnologue; Languages of the World by Raymond G. Gordon ཞེས་པ་ལས་གསལ།) ཅེས་དང་། ཡང་མཁས་པ་གཞན་དག་འགས། “འབར་མའི་ཡིག་གཟུགས་ནི་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ཡིན། ” ཞེས་དང་། ཡང་གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་ “འབར་མའི་ཡིག་གཟུགས་ནི་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་པཱ་ལིའི་ཡི་གེ་བེད་སྤྱད་མྱོང་བ་ལས་རིམ་པར་བྱུང་བ་” སོགས་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་འདུག
གང་ལྟར་འབར་མའི་ཡིག་གེ་ལ་ཀ་རྨད་ ༣༣ ཡོད་ལ། སྡེ་ཚན་བདུན་གྱི་དང་པོ་ཀ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་ལྔ། གཉིས་པ་ས་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་ལྔ། གསུམ་པ་ཏ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་ལྔ། བཞི་པ་ཏ་སྡེ་གཉིས་པའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་ལྔ། ལྔ་པ་པ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་ལྔ། དྲུག་པ་ཇ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་བཞི། བདུན་པ་ཐ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཡི་གེ་བཞི་དང་བཅས་རེད། དེ་དག་གི་སྒྲ་གདངས་ནི་ཕལ་ཆེར་བོད་ཀྱི་ཀ་རྨད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་དང་གཅིག་མཚུངས་རེད་ལ། ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོས་ཀྱང་བོད་ཡིག་དབུ་མེད་ལས་འཁྱུག་བྲིས་དང་ཤིན་ཏུ་ཐག་ཉེ། དབྱངས་ཟེར་བ་ཞིག་ལོགས་སུ་གྲངས་འདྲེན་ཚུལ་མེད་ཀྱང་ཡི་གེའི་སྦྱོར་བ་སྐབས་སུ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་སྦྱོར་ཚུལ་ཡང་བོད་ཡིག་གི་མགོ་ཅན་སྨད་འདོགས་རྩིགས་བསྒྲགས་ཀྱི་འགྲོས་ལྟར་རྒྱས་པར་འཆད་ཀྱིན་འདུག
ཨང་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ལ་འབར་མའི་ཨང་གྲངས་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ། བདུན་པ་ཕུད་པའི་དེ་མིན་ཨང་གྲངས་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་དང་དབྱིབས་གཟུགས་རྣམས་ནི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཨང་གྲངས་དང་ཤིན་ཏུ་ཐག་ཉེ་བར་མ་ཟད་གཅིག་པའི་ཚུལ་དུའང་མང་ཞིག་སྣང་།
དེ་དང་དེ་འདྲའི་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ཞིག་གིས་འབར་བོད་བར་གྱི་སྐད་ཡིག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱ་དགོས་པའི་གནད་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་གི་འདུག དཔེར་ན་གོང་གི་མཁས་པ་དེ་ཚོས་འབར་མའི་ཡི་གེ་དེ་བོད་སྐད་ལས་བརྡ་དྲངས་ཏེ་བྱུང་བར་འདོད་པར་གཞི་བཅོལ་ཚེ་དཔྱད་པར་བྱ་བ་འདི་ཡོད་དེ། བོད་ནས་ཆད་པའི་པྱུ་(Pyu)ཞེས་པའི་མི་རིགས་དེ་ཚོས་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡས་མས་ནས་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དགུ་པ་བར་ཨེ་རཱ་ཝ་ཌིའི་དབུས་(སྐབས་དེར་འབར་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཟེར་)ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་རབས་བསྐྱོངས་ཡོད་ལ། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དེ་དག་གི་རིང་ཡི་གེ་མེད་པར་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ་པའི་གོ་སྐབས་མེད་པར་སེམས།
རྒྱུ་མཚན་ནི། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་ཞིང་འཛམ་གླིང་འདིར་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་རོམ་མེན་དང་ཨེ་ལྗེབ། གྷི་རིའི་སི་སོགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུའང་ཆེའི་སྔ་མོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་ཞིང་ཕན་ཚུན་བརྡ་སྤྲོད་དགོས་ཚེ་ཡིག་རིགས་དང་གཟུགས་བརྙན་སོགས་ཤིང་ཤུན་དང་པགས་རིགས་སོགས་ལ་བྲིས་ནས་གཏོང་གི་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཐིང་རེད། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་ལ་བེད་སྤྱོད་རྒྱུའི་ཡིག་རིགས་འདྲ་མིན་ཡོད་ཆོག་པ་ཞིག་དང་། ཤར་ཕྱོགས་པའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གླེན་པ་ལུག་འདྲ་བ་རྐྱང་རྐྱང་ཇི་ལྟར་ཡིན།
དེ་ལྟར་གོང་གི་པྱུ་(Pyu)ཞེས་པའི་བོད་མིའི་རིགས་ཀྱིས་འབར་མའི་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་སྐབས་ནས་ཡི་གེ་ཡོད་པར་ངེས་ལ། ཡི་གེ་དེའང་ད་ལྟའི་ང་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བཞིན་པའི་བོད་ཡིག་འདི་རང་ཡིན་པར་སྙམ། གལ་སྲིད་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་བོད་ཡིག་དང་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་འབར་ཡིག་གཉིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་ལས་དཔེ་བླངས་ཏེ་བཟོས་ཡོད་ཚེ། ད་ལྟའི་འབར་བོད་བར་གྱི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀ་ཆེས་འདྲ་བ་དང་ཐ་ན་ཨང་ཀི་ཚུན་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ག་ཐུག དངོས་གནས་བྱས་ན་བུ་ལ་ཕ་ཡི་གདོང་རིས་དང་སྐད་ངོ་ཡོད་དགོས་མོད། འབར་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་གཉིས་ཀས་དཔེ་ལེན་སའི་རྒྱ་གར་སྐད་རིགས་ཀྱིས་ལྷད་ཞུགས་པ་ཕལ་ཆེར་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཀྱང་ཡོད་དགོས།
ཐོན་མི་ཨ་ནུས་བོད་ཡིག་བཟོས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཨང་ཀི་བཟོས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ད་བར་མ་མཇལ། འོན་ཀྱང་འབར་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཨང་ཀི་ནི་ཕལ་ཆེར་གཅིག་མཚུངས་རེད་འདུག་གོ།
འདི་ལྟར་བོད་ཡུལ་ཙམ་དུ་མ་ཚད་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་ཤོས་གཉིས་པ་སྟེ་འབར་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དུའང་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་དུས་རབས་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ་བོད་ཡིག་དང་བོད་སྐད་བེད་སྤྱོད་མཁན་ཡོད་ཚེ། ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོས་བཞག་གནང་བའི་ཕ་ནོར་སྐད་དང་ཡི་གེའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཇི་ཙམ་གཏིང་ཟབ་པ་དང་ཕུགས་བཙན་པ། ང་ཚོས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལས་དཔེ་བཤུ་བྱ་མི་དགོས་པར་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱིས་ང་ཚོའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བེད་སྤྱད་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་བཟོ་འདུག་གོ། །།
རྩོམ་ཐུང་འདི་ཉིད་འབར་མའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་མཁས་དབང་སྐུ་ཞབས་ཐེཨེན་ཛོ་ལགས་དང་བཀའ་མོལ་བྱུང་རྗེས་གཤེན་ཚེ་ཚང་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་འབྲས་ལྡན་གྲོང་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་བྲིས།། །།
ལོ་རྒྱུས།[རྩོམ་སྒྲིག]
དུས་རབས་བདུན་པའི་གོང་ན་ཡར་ཀླུང་ཚོ་པ་རང་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་མེད་ཤས་ཆེ་ཡང་སྤྱིར་བོད་མིས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཡིག་རིགས་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལ་རིགས་པའི་སྒོ་དུ་མ་ཞིག་ནས་གནོད་པ་འབབ་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་དང་འདྲ་བ་ཙམ་ཡང་ཕན་ཚུན་སུ་ཞིག་མ་ཕྱི་བྱས་ནས་བྱུང་བར་ཤོད་དཀའ་བ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ན་སྔ་ཤོས་སུ་འདོད་པའི་ཧིན་དྷུའི་ཡི་གེ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་མ་ཕྱི་བྱས་ནས་བཟོས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་སུས་ཀྱང་ཁ་ཚོན་གཅོད་པར་དཀའ་སྟེ། ཧིན་དྷུ་པས་བོད་ནི་དབང་ཕྱུག་གི་ཞིང་ཁམས་སུ་ཁས་ལེན་ཅིང་བྱེད་པོ་ཉེར་བཞིའི་ནང་ནས་དབང་ཕྱུག་ནི་ཡི་གེའི་བྱེད་པོར་ཁས་ལེན་པས་བོད་ཀྱིས་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་ལ་དབང་ཕྱུག་གིས་བཟོས་པ་ཞེས་བཤད་སྲིད་དེ། རྒྱ་གར་དུ་ཆུ་བོ་གྲགས་ཅན་གངྒཱ་ཟེར་བ་བོད་ནས་བབས་པ་ཡང་དབང་ཕྱུག་གི་རལ་པ་ནས་བབས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། གནའ་བོའི་བོད་ཡིག་དེ་གང་ཡིན་སྙམ་ན།
དེ་ནི་ཆེས་གདོད་མའི་སྐབས་སུ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་དྲན་གྱི་རྟགས་རྡོ་དང་ཤིང་ལ་རི་མོར་བཏབ་པ་ནས་རིམ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་ཡིག་རྒས་རྨར་ཡིག་ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། ཡིག་རྒས་ཞེས་པ་ནི་ཆེས་ཡ་ཐོག་གི་ཡི་གེ་ཡིན་པས་ན་ཡིག་རྒས་དང༌། རྨར་ཡིག་ཅེས་པ་ནི་དམར་ཡིག་སྟེ་ཁ་དོག་གི་ཆ་ནས་ཟངས་ཡིག་གམ་ཟངས་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་ན་ཆོག་སྟེ། དེ་ཡང་ལོ་གྲངས་ཞིབ་པར་བརྗོད་པར་དཀའ་ཡང་གཉའ་ཁྲི་ནས་ཀྱང་རྩིས་པའི་ཆེས་ཡ་ཐོག་གི་དུས་སུ་བོད་འདིར་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས་ལྟར་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བྱུང་ཞིང་རྒྱལ་པོའི་མིང་ལ་གནོད་སྦྱིན་ནག་པོ་དང༌། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་ཟངས་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་ལས་བོད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་མ་བྱུང༌། དེས་ན་ཟངས་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེ་ལ་ཟངས་ཡིག་ཅེས་འབོད་སྲིད་དེ། བོད་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེ་ལ་བོད་ཡིག་ཅེས་འབོད་པ་བཞིན་ནོ།
ཡང་ན་རྨར་ཡིག་ཅེས་པའི་རྨ་འདི་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན། རྨ་ཆུ་ལེབ་མོ། རྨ་ཡུལ་དར་ཐང་ཞེས་བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་ཀུན་ཏུ་གནའ་ནས་ད་བར་གྲགས་ཆེ་བའི་ཡུལ་ལུང་འདིའི་མིང་སྣའི་རྨ་ཞེས་པ་འདི་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཞིག་མེད་དམ་སྙམ། དུས་ཕྱིས་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་དེ་ཉིད་གཙོ་བོར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ནང་ཆོས་དེ་དག་བསྒྱུར་ནུས་ཐབས་ཀྱིས་བཅོས་སྒྲིག་མང་ཙམ་བྱས་ནས་དེ་ཉིད་ལག་ལེན་བསྟར་བ་ནས་བཟུང་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་རྨར་ཡིག་གི་བེད་སྤྱོད་དེ་ཙམ་མེད་པར་གྱུར། འོན་ཀྱང་བོན་གྱི་གསུང་རབ་ཕལ་ཆེ་བ་རྨར་ཡིག་ཏུ་ལུས་ཡོད་ཅིང་དེ་ཉིད་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་ཡུན་རིང་ཙམ་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཡོད་པས་མི་ཚོས་དེ་ལ་ཞང་ཞུང་ཡིག་རྒས་དང༌། ཞང་ཞུང་རྨར་ཡིག་ཅེས་འབོད་པ་ལས། རྨར་ཡིག་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་ཞང་ཞུང་རང་ནས་བྱུང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡང་དག་ཅིག་སུ་ལའང་བཤད་རྒྱུ་མེད་དོ་སྙམ།།
ས་ཁམས།[རྩོམ་སྒྲིག]
བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་རི་ལུང་ཕྲེང་བསྟར་ཞིང་། ཕན་ཚུན་འགྲོ་བཞུད་དཀའ་བ།ཞིང་ཕྱུགས་ལས་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེ་བ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས། ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་སྐད་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་རེ་ཁད་ཀྱིས་བྱུང་ཞིང་། སྐད་ཆ་གཅིག་ཉིད་ཡུལ་ལུང་གི་རྣམ་པ་དུ་མར་གྱེས་པ་ཡིས། ད་ལྟ་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁུལ་དུ་གནས་པའི་བོད་མིའི་སྐད་ལའང་དབུས་གཙང་གི་སྐད་དང་། ཁམས་སྐད། ཨ་མདོའི་སྐད་གསུམ་བྱུང། སྐད་ཆའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཡུལ་རིས་དང་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་སྟེ། མི་རིགས་ཤིག་གི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སྐད་ཆ་ལ་དུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་ས་གཤིས་གནས་བབས་ཀྱི་དབང་གིས། ཡི་གེའི་བཀླག་གདངས་དང་། ཐ་སྙད། སྒྲའི་སྦྱོར་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ལ་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་རེ་བྱུང་བ་དེ་ལ་ཡུལ་སྐད་ཅེས་བྱ་ཕྱིར། འདིར་དེའི་དབང་དུ་བསྟུན་ན། རང་རེའི་བོད་འདིར་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་བྱེད་པ་སོ་སོའི་ཁྱབ་ཡུལ་ནི། ད་ལྟའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཁོངས་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་དབུས་གཙང་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཡུལ་དང་། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་མདོ་དང་། སི་ཁྲོན་གྱི་དཀར་མཛེས། ཡུལ་ནན་གྱི་བདེ་ཆེན། མཚོ་སྔོན་གྱི་ཡུལ་ཤུལ། ཀན་སུའུའི་ཅོ་ནེ། ཐེ་བོ། འབྲུག་ཆུ་བཅས་ཡུལ་ཁོར་རྒྱ་ཆེན་པོ་རུ་ཁམས་སྐད་འཆད་པ་དང་། མཚོ་སྔོན་གྱི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བ་དང་། སི་ཁྲོན་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཅིག་དང་། ཀན་སའུའི་ཀན་ལྷོ་དང་དཔའ་རིས་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་ནི་ཨ་མདོའི་སྐད་ཀྱི་དབང་རིས་སུ་བྱེད་
དེང་དུས་འདིར་རང་རེའི་བོད་མི་རིགས་ལ་སྤྱི་སྐད་ཅིག་གཏན་ལ་ཕབ་རྒྱུ་དེ་ཚང་མའི་མིག་མདུན་དུ་ལྷགས་པའི་དོན་དག་གལ་ཆེན་ཞིག་གམ་མི་རིགས་སྤྱིའི་མདུན་ལམ་ལ་རག་ལས་པའི་ལས་དོན་གཡོལ་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་རང་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་པའི་དཔུང་ཁག་གི་ཁྲོད་དུ་ས་ཕྱོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་གུ་དོགས་པོའི་རྟུལ་ཞུགས་བཟུང་ནས། ལྷ་ས་བས་ལྷ་སའི་སྐད་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་རབས་ཀྱི་སྒྲོག་གཏམ་རི་ལྟར་སྤུངས་པ་དང་། ཨ་མདོ་བས་ཨ་མདོའི་སྐད་དག་རབས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བྲག་ལྟར་བརྩིགས་པ། ཁམས་པས་ཁམས་པའི་སྐད་བདེ་རབས་ཀྱི་བདེན་ལུགས་སྤྲིན་ལྟར་གཡོ་བ་ལས། དོན་ངོ་མར་ས་ཕྱོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དྲི་མས་མ་གོས་ཤིང་མི་རིགས་སྤྱིའི་མདུན་ལམ་ལ་ཕན་པའི་དྭངས་གཙང་གི་ཁ་བཏགས་ལྟ་བུའི་ཟོལ་མེད་པའི་ལྷག་བསམ་དང་དྲང་བདེན་མངའ་བའི་སྐད་ཆ་ཤོད་མཁན་ཉུང་ཉུང་ཡིན་
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། བོད་སྤྱི་སྐད། དབུས་སྐད། ཨམ་སྐད། ཁམས་སྐད། ཨམ་སྐད་དང་ཁམས་སྐད་གཉིས་རོང་སྐད་དང་འབྲོག་སྐད་དུ་དབྱེ་ན་ལེགས་སྙམ
བོད་མི་རིགས་ནི་ཤེས་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། སྐད་དང་ཡི་གེ་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཀྱི་དྭངས་མ་དང་བླ་སྲོག་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ན་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་མི་རིགས་སྤྱི་དང་སྒོས་སུ་བོད་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ལས་གནས་སྟེང་གི་དཔྱོད་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་འགན་འཁྲི་རེད། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གོང་འཕེལ་དང་དཔལ་འབྱོར་དར་རྒྱས་སུ་གཏོང་བར་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ནུས་པ་ཡོད། སྐད་ཡིག་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་སྔར་མེད་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་དག་ཚན་ལྡན་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལམ་ནས་ཁྱབ་གདལ་དུ་གཏོང་དགོས། ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་བོད་མི་ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་སྤྱི་སྐད་ཅིག་གཏན་འབེབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་བོད་མི་རིགས་འདི་ཉིད་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་ཡུན་རིང་དུ་གནས་ཐུབ་མིན་དང་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡུན་རིང་དུ་བསྲིང་ཐུབ་མིན་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དེ་བས་རང་རེའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཆ་གཅིག་གྱུར་ཡོང་དགོས་ཚེ་གཙོ་བོ་སྒྲ་གདངས་གཅིག་གྱུར་དང་ཐ་སྙད་གཅིག་གྱུར། བརྡ་སྤྲོད་གཅིག་གྱུར། སྐད་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་གཅིག་གྱུར། སྤྱི་སྐད་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་ཐབས་བཅས་ལ་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད
སྒྲ་གདངས་གཅིག་གྱུར[རྩོམ་སྒྲིག]
མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྐད་སོ་སོར་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པའི་ནང་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་གཙོ་བོ་ཞིག་སྟེ། དབུས་སྐད་ལ་མིང་གཞིའི་ཡི་གེར་སྔོན་རྗེས་མགོ་འདོགས་ཀྱི་ཡི་གེ་གཞན་སྦྱར་ཚེ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མི་གསལ་ཞིང་། བྱ་དང་ཕྱ་ལྟ་བུ་ཡ་བཏགས་ཅན་གྱི་ཡི་གེ་ཁམས་དང་ཨ་མདོ་གཉིས་ཀྱི་ཀློག་སྒྲོས་དང་མི་འདྲ་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། ཨམ་སྐད་དུ་མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་ཀ་དང་ག་གཉིས། ཏ་དང་ད་གཉིས། འ་དང་ཨ་གཉིས་ལྟ་བུ་ལ་སྔོན་རྗེས་དང་མགོ་འདོགས་མ་ཞུགས་ཚེ་ཀློག་པའི་སྒྲ་གདངས་གཅིག་པ་དང་། གཞན་ཡང་གྲི་ལ་གྱི་དང་འགྲོ་ལ་འགྱོ་། མི་ལ་མྱི་སོགས་ཀྱི་བརྡ་ཪྙིང་གི་ཐ་སྙད་སོར་བཀོལ་ཀྱང་མང་བོ་ཡོད། ཁམས་སྐད་ལ་མིང་གཞིའི་ཡི་གེར་དབྱངས་ཨི་དང་ཨུ་གཉིས་སྦྱར་བའི་སྒྲ་འདྲ་བ་དང་། རྗེས་འཇུག་ང་དང་མ་གཉིས་སྦྱར་བའི་སྒྲ་གཅིག་པ་སོགས་ཡི་གེ་སོ་སོའི་ཀློག་སྒྲ་གཅིག་པ་མང་། དེ་མིན་དབུས་སྐད་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཐད་ནས་དམའ་ལ་འཇམ་པ། ཨམ་སྐད་སྒྲ་གདངས་མཐོ་ལ་རྩུབ་པ། ཁམས་སྐད་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱི་སྒྲ་གདངས་རན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་སོ་སོར་རང་རང་གི་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རེ་འདུག་པས། བོད་སྐད་གཅིག་གྱུར་བྱུང་དགོས་ཚེ་སྒྲ་གདངས་གཅིག་གྱུར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཧ་ཅང་ནས་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།
ཐ་སྙད་གཅིག་གྱུར།[རྩོམ་སྒྲིག]
བོད་སིལ་བུར་ཐོར་ནས་ད་ལྟའི་བར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་དངོས་པོ་གསར་བ་བྱུང་བའི་རིགས་བགྲང་གིས་མི་ལོངས། དེ་དང་བསྟུན་ནས་མིང་ཚིག་གསར་བ་བྱུང་བའང་བགྲང་གིས་མི་ལོངས་མོད། གསར་བྱུང་ཐ་སྙད་དེ་དག་ལ་བཀས་བཅད་ཀྱིས་གཅིག་གྱུར་བྱས་མ་མྱོང་བས། མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དང་བྱེ་བྲག་གིས་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོ་ན་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། དེར་བརྟེན་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཅན་གྱི་མིང་གསར་མང་བོ་བྱུང་བ་ནི་བོད་སྐད་གཅིག་གྱུར་ལ་ཪྙོག་དྲ་བཟོ་བའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པས། ང་ཚོས་ཐོག་མར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་སྲིད་ཇུས་འོག་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང་མཐུན་ཚོགས་འཛུགས་དགོས་ལ། ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དེ་དང་མཐུན་ཚོགས་དེར་རང་རང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་སྐད་ཆའི་རྨང་གཞི་བཟང་བའི་མཁས་པ་མང་བོ་གདན་ཞུ་བྱས་ཏེ་ཐ་སྙད་གསར་བ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་གཅིག་གྱུར་གཏན་འབེབས་དང་ཁྱབ་གདལ་བྱས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་ལ་སྐད་གསར་བཅད་ཐེངས་བཞི་བ་བྱེད་རན་
ཁྱད་པར་དུ་དེང་རབས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། ཚན་རིག་བཅས་ལས་བྱུང་བའི་ཐ་སྙད་གསར་བ་གྲངས་མང་བོ་ཡིག་བསྒྱུར་བྱེད་སྐབས། མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་བཀས་བཅད་ལྟར་བསྒྱུར་ན་བོད་ཀྱི་སྤྱི་སྐད་གཏན་འབེབས་ལ་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་སེམས། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་ལྗོངས་ཚགས་པར་དང་རྒྱང་སྒྲོག་ལ་རང་འདོད་ལྟར་བསྒྱུར་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་དང། མཚོ་སྔོན་ཚགས་པར་དང་རྒྱང་སྒྲོག་ལ་ཡང་རང་འདོད་ལྟར་བསྒྱུར་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཞིག ཀན་ལྷོ་དང་རྔ་བ། དཀར་མཛེས་སོགས་ཀྱི་ཚགས་པར་དང་རྒྱང་སྒྲོག་ལའང་དེ་ལྟ་བུའི་ཐ་སྙད་གསར་བའི་ཚོགས་པ་ཞིག གཞན་པའི་མི་སྐོར་ཁག་ཞིག་གིས་གཞན་གྱིས་བཏགས་པའི་ཐ་སྙད་གསར་བ་བློར་མི་འབབ་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མིང་ཚད་ལྡན་ཞིག་འདོགས་མི་ཐུབ་པ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཐད་ཀར་སྤྱོད་པ་སོགས་ནི་བོད་སྐད་གཅིག་གྱུར་ལ་ཕན་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག མདོ་གཏུགས་ན་བོད་སྐད་ཁ་འཐོར་དགུ་འཐོར་དང་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་བའི་གཏོར་བརླག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་འདིའི་ཕྱོགས་སུ་དོ་སྣང་བྱེད་རྒྱུ་གལ།
བརྡ་སྤྲོད་ཐད།[རྩོམ་སྒྲིག]
སྤྱིར་མི་རིགས་གང་ཞིག་གི་སྐད་རིགས་ཡིན་ཀྱང་བརྡ་སྤྲོད་ནི་སྐད་རིགས་དེའི་ནང་གི་སྲོག་སྙིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་སྐད་རིགས་དེའི་ནང་དུ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་མཐུན་པའི་སྣང་ཚུལ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་ན། སྐད་རིགས་དེ་ས་གནས་རང་བཞིན་ཅན་ནམ་ཡུལ་ཁམས་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གྱེས་པའི་མཚོན་རྟགས་གཙོ་བོའམ་སྐད་རིགས་དེའི་གཞི་རྩའི་སྒྲིག་གཞི་ཐོར་བཞིན་པའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ད་ལྟ་རང་རེའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཆའི་གནས་བབ་ཚད་དེར་སླེབས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཨ་མདོ་བས་“ང་མི་འགྲོ”ཞེས་པ་ལ། ལྷ་སའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་ནང་ནས་“ང་འགྲོ་གི་མིན”ཞེས་པ་དང་། ཨ་མདོ་བས“ངས་མ་མཐོང་”ཞེས་པ་ལ། ལྷ་ས་བས“ངས་མཐོང་མ་སོང་”ཞེས་པ། ཨ་མདོ་བས་“ངས་མ་ཟོས”ཞེས་པ་ལ། ལྷ་སའི་སྐད་དུ་“ངས་ཟ་མ་སོང་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་སྒྲིག་གཞི་ཐོར་ཟིན་པའི་ཉེན་ཁ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། སྤྱིར་འདྲ་མིན་གྱི་མིང་བརྡ་གསར་བ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ཡིས་བོད་སྐད་གཅིག་གྱུར་ལ་འགལ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་བཟོས་ལོས་ཡོད་མོད། ང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་བོད་སྐད་ཡིག་གི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཐོར་བཞིན་པ་ནི་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཆའི་རྩ་བའི་སྒྲིག་གཞི་ཁ་ཁར་གྱེས་པའམ་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་གམ་སྤྱི་སྐད་གཏན་འབེབས་ཐད་ཀྱི་གེགས་རྐྱེན་ཚབས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་འདོད་པས། འདིའི་ཐད་ལ་ང་ཚོ་ཚང་མས་སྔ་སེ་ནས་ཅིས་ཀྱང་བསམ་བློ་གཏོང་རན་རེད། མི་རིགས་གང་དེའི་སྐད་ཆའི་ནང་གི་བརྡ་སྤྲོད་ནི་མི་རིགས་དེའི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དང་སྦྲེལ་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐད་ཆའི་ནང་གི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྩ་བའི་སྒྲིག་གཞི་འཐོར་བཞིན་པ་ནི་མི་རིགས་གང་དེའི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཁ་ཁར་གྱེས་བཞིན་པའི་མཚོན་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས། རང་རེའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་ད་ལྟ་རང་ཉིད་གནས་བབ་གང་འདྲ་ཞིག་དང་འཕྲད་ཡོད་པར་བསམ་གཞིགས་བྱ་རན་རེད།
ཡུལ་སྐད་གང་གཞི་འཛིན་ས་བྱ་རྒྱུ།[རྩོམ་སྒྲིག]
བོད་སྤྱི་སྐད་ཅིག་གཏན་འབེབས་བྱ་བ་ལ་ཡུལ་སྐད་དམ་སྒྲ་གདངས་གང་ཞིག་ཚད་གཞིར་འོས་པ་གཏན་འབེབས་བྱེད་དགོས་པ་རྨང་གཞིའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་མོད། རང་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་པའི་སྡེ་ན་ཡུལ་སྐད་རྒྱུན་གང་སྤྱི་སྐད་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་བྱེད་དགོས་པའི་ཐད་ལ་དབུས་གཙང་བས་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་བཟུང་ནས་ལྷ་སའི་སྐད་གཞི་འཛིན་དགོས་པའི་ཁ་ཕོ་སྣ་ཚོགས་སྒྲོག་པ་དང་། ཨ་མདོ་བས་ཨ་མདོའི་ལ་རྒྱ་བཟུང་ནས་ཨ་མདོའི་སྐད་དག་རབས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བརྒྱ་འཚོལ་སྟོང་འཚོལ་བྱེད་པ། ཁམས་པས་ཁམས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་བཟུང་ནས་ཁམས་སྐད་བདེ་རབས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་དུ་མ་དྲངས་ཏེ་གཅིག་ཐོག་ལ་མི་ཞོག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་བོ་ཞིག་ང་ཚོའི་མིག་མདུན་དུ་ལྷགས་ཡོད་པ་འདི་ནི། རང་རེའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་གནས་སུ་བསྐྱོད་པའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།
དེ་བས་སྤྱིར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ལྷ་ས་ནི་རང་རེའི་བོད་གངས་ཅན་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་སོགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཡིན་ཞིང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཀས་བཅད་རིམ་པ་གསུམ་གྱི་ལྟེ་བའང་ཡིན་ངེས་པས། ཡུལ་སྐད་དཀྱུས་མ་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཁོ་ཐག་ཡིན་ལ། ཕྱི་གླིང་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་དག་གིས་ཀྱང་ལྷ་སའི་སྐད་བརྗོད་བཞིན་ཡོད། ད་ལོའི་ཟླ་བ་དྲུག་པར་ཧྥ་རན་སི་ནས་འཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་དུའང་ང་རང་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་མྱོང་ཚོར་གསར་བ་ཞིག་བྱིན་པ་ནི། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་ཚོས་བོད་སྐད་ཅེས་ན་ལྷ་སའི་སྐད་ལ་གཙིགས་ཆེན་བྱེད་པ་ལས། ཨམ་སྐད་དང་ཁམས་སྐད་ཅེས་ན་དེ་འདྲའི་གཙིགས་ཆེན་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཀྱི་མེད་དེ་། དཔྱད་རྩོམ་སྒྲོག་གླེང་བྱེད་སྐབས་ལྷ་སའི་སྐད་དམ་དབྱིན་སྐད་ཀྱིས་བཤད་པ་ལས། ཨམ་སྐད་དམ་ཁམས་སྐད་ཀྱིས་བཤད་ན་ལོ་ཙཱ་བྱེད་དགོས། དེ་མིན་ལྷ་སའི་སྐད་ནི་ཨམ་སྐད་དང་ཁམས་སྐད་གཉིས་ལས་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསལ་ཞིང་འདེག་འཇོག་འགྱུར་ཁུག་དང་ལྡན་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། བདག་གི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་ལྷ་སའི་སྐད་བོད་སྤྱི་སྐད་ཀྱི་གཞི་འཛིན་སའི་རྨང་གཞིར་ངོས་བཟུང་ན་འགྲིག་སྙམ།
ཡིན་ཡང་། ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱི་ནང་ནའང་འདོར་དགོས་པ་ཡོད་ངེས་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷ་སའི་སྐད་དུ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་འགྲོས་མང་པོ་ཞིག་ཉམས་པའམ་བོད་སྐད་དང་མི་མཐུན་ལ། བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཚགས་མི་དམ་པ། ཐ་སྙད་ཀྱི་ཐད་ནས་དབྱིན་སྐད་དང་སོག་སྐད། རྒྱ་གར་གྱི་མིང་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འདྲ་མིན་མང་བོ་ཡོད་པས། འདི་དག་འདོར་བྱའམ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་རེད།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་དཔྱད་པ།[རྩོམ་སྒྲིག]
ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བགྲོ་གླེང་ཐེངས་དང་པོའི་སྟེང་དུ་སྤེལ་བའི་དཔྱད་གཏམ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་ཞིབ་ནན་དུ་དཔྱད་དགོས་པ། ད་རམ་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་ནས་ཐུགས་འཁུར་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས། ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་ལ་རྩ་འགང་ཆེ་བའི། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་བགྲོ་གླེང་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་འདི་བཞིན་དངོས་སུ་ཚུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དང༌། མ་ཟད་གུས་རང་ལའང༌། བོང་བ་གསེར་གཟིགས་ཀྱི་དཔེ་ལྟར། མཁས་དབང་ལྷན་ཚོགས་འདིར་འོང་དགོས་བཀའ་ཕེབས་ནན་བསྐུལ་བཀའ་དྲིན་ཐོབ་པར་བརྟེན། ཐེངས་འདིའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་འདིར་དངོས་སུ་བཅར་ནས། ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་ཕེབས་གནང་བའི་མཁས་དབང་རྣམ་པ་དང༌། དེར་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་དོ་སྣང་དང་བརྩེ་ཞེན་གནང་མཛད་པའི་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞལ་མཇལ་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་མི་བརྒྱུད་ཚོའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་རྟོགས་མཐའ་དག་གི་རྨང་གཞི་མེད་དུ་མི་རུང་བ། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་སྐོར་རྣམས་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང༌། ཉམས་པ་སོར་ཆུད་འབྱུང་བའི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་བཀའ་མོལ་ཞུ་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པ་ལའང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གང་ལ་ཟེར་ན། ད་ལམ་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་གྲོས་གཞི་འདི་ནི། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་གཞི་རྩ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རང་ལ་ཐུག་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་ལ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཟེར་གྱི་ཡོད་སྟབས། བརྡ་སྤྲོད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་ཁོ་ན་ལ་ངོས་འཛིན་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཁུངས་དེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་ཁོ་ན་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ན་འགྲིག་གི་ཨེ་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ཉིད་ཤར་ཕྱོགས་པའི་ཤེས་རིག་སློབ་གཉེར་བྱེད་ཕྱོགས་དང༌། མ་ཟད་ནང་ཆོས་རིག་པ་དང༌། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཤེས་རིག་མང་བོ་ཞིག་གི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཚུགས་བྱེད་ཕྱོགས་སུ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཅི་འང་མེད་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལའང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་ངེས་པ་ནི་ཞུ་མ་དགོས། འོན་ཀྱང༌།བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞི་རྩ་བོད་ཀྱི་སྐད་ནི། བོད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་སྲིད་པ་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ལ། ཡི་གེའང༌། ང་ཚོར་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་ཐོན་མི་ཨ་ནུས་བོད་དུ་ཡི་གེ་གསར་དུ་འབྲི་བའི་སྲོལ་བཏོད་པར་གྲགས་མོད། ང་ཚོས་གཟིགས་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་རེ་གནང་བ་ཡིན་ན། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡིག་རྒན་ནམ།ཞང་ཞུང་གི་སྨར་ཆེན་ཞེས་པ་ནས་སྨར་ཆུང་གི་ཡིག་ཚུགས་དང༌། དེ་ནས་བོད་ཡིག་བྱུང་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་གསུང་སྲོལ་ཡོད་འདུག གསུང་ཚུལ་དེ་ལ་དཔྱད་ན། བོད་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དུས་ནས་བཟུང་བོད་དུ་ཡི་གེའི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་འདྲ་ཞིག་འདུག བོན་གྱི་ལུགས་སུ་གྲགས་ཆེ་བའི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་སུ་གྲགས་པའི་དཔེ་འདྲ་མིན་འགའ་རེ་ཡོད་འདུགང་རང་གིས་མངོན་སུམ་མིག་མཐོང་བྱུང་བ་ལའང༌། ཁམས་ནས་བྱུང་བ་དང༌། སྟོད་ནས་བྱུང་བ་དང༌།བལ་ཡུལ་ནས་བྱུང་བ་གསུམ་ཙམ་ཡོད་འདུག་པ། དེ་དག་གི་མཛད་བྱང་དུ་གཙོ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་དང༌། གཤེན་པོ་ཁྲི་ན་ཁོད། ཅེས་པའི་མཚན་འདི་གཉིས་ཡོད་འདུག་ལ། གཤེན་བོ་འདི་གཉིས་ནི། བོད་རྒྱལ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འོག་ཙམ་ན་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཚོའི་སྐུ་གཤེན་ཡིན་པའི་ཚུལ།བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་མང་ནས་གསལ་པོར་བཤད་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་ལ་ཐུགས་སྣང་ཅུང་ཟད་རེ་གནང་བ་ཡིན་ན། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱི་གོང་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་རྒྱལ་པོ་ཚོའི་སྐུ་རིང་ལ་ཡི་གེའི་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མཁྱེན་ཐུབ། དེར་མ་ཟད་ལོ་ཆེན་བཻ་རོའི་འདྲ་འབག་ཆེན་མོའི་ནང་དུའང༌། ཐོན་མིས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་བསྒྱུར། ཅེས་གསུངས་པ་ལས་སྔར་མེད་གསར་བཟོ་གནང་ཚུལ་མི་གསལ། བོད་དུ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱི་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་འབྲི་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང༌། ཡི་གེ་ཡོད་པའི་ཁུངས་གསལ་པོ་ཞིག་བསྟན་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་ཁུངས་བསྟན་ཐུབ་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་རང་ཁུངས་ནས་བྱུང་ཡོད་པར་བསྟན་ཐུབ་པའི་དགོས་པ་དང་དགེ་མཚན་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡོད་ངེས་པ་ནི་གུས་རང་ནས་བྲིས་པའི་དེབ་ཆུང་༼ནོར་བུའི་དོ་ཤལ༽དུ་ཞིབ་གསལ་ཡོད་པས་དེར་གཟིགས་ཙམ་གནང་ཐུབ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གུས་རང་ནས་ད་སྔོན་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་རིང་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭར་སློབ་བསྐུལ་དང་འབྲེལ། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གང་ཅིའི་སྐོར་ལ་རྟོག་ཞིབ་གང་ཐུབ་བགྱིས་པའི་ཉམས་མྱོང་དུ། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནོར་བུའི་བང་མཛོད་ལྟ་བུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་གཞི་རྩ་དེ། རྒྱ་དཀར་ནག་དང་ཆ་འདྲ་བ། ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་བོད་རང་ལ་གཏུགས་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་བྱུང་ཐབས་མེད་ཅིག་ཡིན་འདུག་ལ།དེ་བཞིན་གཏུག་རྒྱུའང་ཡོད་ངེས་པ་འདྲ་ཞིག་འདུག གལ་ཏེ་རང་ཁུངས་བཙན་པོ་ཞིག་མེད་ཕྱིན་ཆད་ཤེས་རིག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་གཏིང་ཟབ་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང༌། ཤེས་རིག་རྙིང་པའམ། དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་རྙིང་མའི་གོ་སར་སླེབས་མི་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ཤེས་རིག་དེ་ཚོ་ནི་གོ་སར་ཡོད་པའི་ཤེས་རིག་ཁག་གི་མཛེས་རྒྱན་འདྲ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ནས། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གིས་དམན་ས་མི་འཛིན་ཐབས་མེད་འདྲ་ཞིག་ཡོང་བ་མངོན་གསལ་ལགས། དེ་འདྲ་ཡིན་སྟབས།ང་ཚོ་བོད་མི་རང་ནས་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་གི་ཁུངས་གསལ་པོ་ཞིག་བསྟན་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། མ་འོངས་པར་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཤེས་རིག་ཚང་མའི་གཞི་རྐང་བརྟན་པོ་ཞིག་ཚུགས་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ཐོན་མིས་བོད་སྐད་དེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྣམ་དབྱེའི་ལུགས་སུ་སུམ་རྟགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་མཛད་ཅིང༌། དེ་ཡང༌། དཔེར་ན། ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ། འབྲེལ་སྒྲའི་ཕྲད་མི་འདྲ་བ་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ཡོད་འདུག་པ། དེ་དག་ཐོན་མིས་འབྲེལ་སྒྲ་ལྔར་བསྡུས་གནས་བས་མཚོན་བོད་ཡིག་གི་སྲོལ་དེ་སྟབས་བདེ་ལ། བེད་སྤྱོད་བྱེད་སླ་བའི་སུམ་རྟགས་ཀྱི་ལུགས་འདི་བཞིན་བཀའ་དྲིན་གནང་བ་མིན་ནམ་བསམ་གྱི་འདུག གང་ལྟར་ཡང༌། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཅེས་གསུངས་པའི་ཚེ། དེའི་ཁོངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རྙིང་མ་དེ་ཚོ་ལའང་ཐུགས་དགོངས་ཅུང་ཟད་རེ་བཞེས་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ད་ལམ་གྱི་ཚོགས་འདུ་འདིར། ཡུལ་ཁག་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་ནས་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་ཕེབས་ནས། ལྷན་རྒྱས་ཚང་མས་དེང་དུས་སུ་དགོས་ངེས་ཀྱི་མིང་ཚིག་གསར་བཟོ་དང༌། སྒྲ་བསྒྱུར་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་དགོངས་འཆར་དང་སློབ་སྟོན་གཅིག་ལས་གཅིག་ཟབ་པ་འདྲ་པོ་མང་པོ་ཞིག་གསུངས་སོང་བ་དེ་ཚོ་ལ་དགའ་བསུ་དང་མོས་མཐུན་ཞུ་རྒྱུ་ཙམ་ལས་དམིགས་བསལ་ཞུ་དགོས་མི་འདུག འབྱུང་འགྱུར་ཚོགས་འདུ་འདི་བཞིན་གྲུབ་མཚམས། ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་དང༌། རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་བཅས་ཀྱིས་ཐུགས་འགན་ཆེ་བཞེས་དང་འབྲེལ་མཐུད་ཡོད་པའི་ཐོག་ནས། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བཞུགས་གནང་བའི་མཁས་དབང་རྣམ་པ་ཚོས་ཀྱང༌། ཚོགས་འདུར་བཀའ་མོལ་དང༌། བགྲོ་གླིང་དུ་ཇི་ལྟར་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་རྣམས་ཐུགས་འགན་གང་ཐུབ་ཐུབ་རེ་བཞེས་ཐུབ་པ་དང༌།ཚོགས་འདུ་འདིའང༌། འབྱུང་འགྱུར་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དར་རྒྱས་རྨང་གཞི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བསྐྱར་དུ་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་ཞིག་གང་མྱུར་འབྱུང་ཐུབ་པ་ཞིག་དང༌། དེ་བར་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་རྣམ་པ་ཚོས་ཀྱང་ཉམས་མྱོང་གང་མང་མང་ཞིག་བསྡུ་གསོག་གནང་ཐུབ་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་བཞུགས་པའི་མཁས་དབང་རྣམ་པས་ཀྱང་ཐུགས་འཁུར་ཞལ་བཞེས་གང་གནང་བ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་ཐོག་རེ་མཛད་དུ་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་རེ་བསྐུལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
བོད་སྤྱི་སྐད་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་ཐབས།[རྩོམ་སྒྲིག]
གཅིག་ནས་བོད་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཙུགས་ཏེ་གསར་བྱུང་གི་ཐ་སྙད་ཚང་མ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱས་རྗེས་ད་གཟོད་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བཀྲམ་པ།
གཉིས་སུ་བོད་སྐད་ཡིག་གཅིག་གྱུར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་སུམ་བཅུའི་ཀློག་སྟངས་ལྷ་སའི་ཀློག་སྟངས་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱས་ཏེ། དེའི་ཐད་ཀྱི་དགེ་རྒན་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ནས་གསོ་སྐྱོང་ནས་ཏེ་སློབ་གྲྭ་སོ་སོའི་ནང་ཁྱབ་གདལ་བྱས་ན་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་སྟེང་ནས་མི་འགྱངས་པར་གཅིག་གྱུར་ཡོང་སྲིད་།
གསུམ་ནས་རྒྱང་སྒྲོག་དང་བཪྙན་འཕྲིན། ཚགས་པར་ཁང་སོགས་བཅས་ཆ་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་གཙོ་བོ་དག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་མིང་གསར་རྣམས་གཞི་རིམ་ལ་རྒྱུད་སྒྲོག་བྱ་རྒྱུ།
བཞི་རུ་སློབ་གྲྭ་སོ་སོ་ནས་སྤྱི་སྐད་དམ་ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱིས་སློབ་ཁྲིད་དང་སློབ་གྲྭ་སོ་སོས་ཁ་རྒྱུགས་ལེན་སྐབས་སྤྱི་སྐད་དམ་ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱི་བྱང་ཚད་ལ་གདེངས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ།
ལྔ་ནས་ཞིང་ལྗོངས་ལྔའི་སློབ་དེབ་སྤྱི་སྐད་དམ་ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ནས་སྒྲ་ཕབ་སྟེ་སློབ་གྲྭ་སོ་སོར་བཀྲམ་རྒྱུ།
དྲུག་ནས་གྲོས་ཚོགས་ཆེ་མ་ཆུང་གསུམ་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་སྤྱི་སྐད་དམ་ལྷ་སའི་སྐད་ཤོད་ཅི་ཐུབ་ཀྱི་གོ་སྐབས་བརྩོན་ལེན་བྱ་རྒྱུ།
བདུན་ཏུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་སྤྱི་སྐད་དམ་ལྷ་སའི་སྐད་བྱང་རྩལ་འགྲན་བསྡུར་གྱི་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་རྒྱུ།
བོད་སྐད།[རྩོམ་སྒྲིག]
གསལ་བྱེད།[རྩོམ་སྒྲིག]
བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས།[རྩོམ་སྒྲིག]
བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་བ།
བོད་སྐད་ནི་ཡུལ་ཁག་ལྔའི་ནང་གི་ཡུལ་མིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད། བོད། འབྲུག བལ་པོ། རྒྱ་གར། པ་ཀི་སི་ཐན་བཅས་ཡིན། བོད་སྐད་ནང་ཁུལ་ལ་ཡུལ་སྐད་མི་འདྲ་བ་ཆེ་ཁག་ཁ་ཤས་ཤིག་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད། དེ་ནི་ངའི་བློ་ངོར་ཡོད་ཚད་རགས་བསྡུས་ཀྱིས་བཀོད་པ་ཙམ་ལས་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་བྱས་ཐུབ་མེད། སྣོན་འཕྲི་དང་། མིང་འདོགས་སྟངས། དབྱེ་བ་དགར་སྟངས་སོགས་ལ་བསམ་འཆར་འདོན་རོགས།
བོད།[རྩོམ་སྒྲིག]
• དབུས་སྐད། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཁོང་གཏོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁ་ཤས། • གཙང་སྐད། གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ། • ཀོང་པོའི་སྐད། ཉིང་ཁྲི་ས་ཁུལ། • སྟོད་སྐད། མངའ་རིས་ཁུལ། • ལྷོ་ཁའི་སྐད། ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ། • ཧོར་སྐད། ནག་ཆུ་ཁུལ། • ཁམས་སྐད། ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ། དཀར་མཛེས་ཁུལ། ཡུལ་ཤུལ་ཁུལ། བདེ་ཆེན་ཁུལ། ཁམས་སྐད་བཤད་མཁན་ནི་ད་དུང་ཀན་ལྷོ་ས་ཁུལ་ཅོ་ནེ་དང་མངའ་རིས་ཁུལ་དགེ་རྩེ་རྫོང་སོགས་སུ་ཡང་ཡོད། • ཨ་མདོའི་སྐད། མཚོ་ཤར་ཁུལ། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ། མཚོ་ནུབ་ཁུལ། མཚོ་བྱང་ཁུལ། རྨ་ལྷོ་ཁུལ། མགོ་ལོག་ཁུལ། ཀན་ལྷོ་ཁུལ། རྔ་བ་ཁུལ། ད་དུང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་གསེར་རྟ། ལི་ཐང་། དཔལ་ཡུལ་སོགས་འབྲོག་སྡེ་མང་པོ་ཞིག་ནི་ཨ་མདོའི་སྐད་རྒྱག་མཁན་ཡིན།
འབྲུག་ཡུལ།[རྩོམ་སྒྲིག]
• རྫོང་ཁ། རྫོང་ཁ་ནི་འབྲུག་གི་གཞུང་སྤྱོད་སྐད་ཡིན། རྫོང་ཁག་ཉི་ཤུའི་ནང་གི་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་དེ། ཐིམ་ཕུ། སྤ་གྲོ། པུ་ན་ཁ། དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་། སྒར་ས། ཧའེ། རྡ་གར་ན། ཆུ་ཁ་བཅས་ཀྱིས་ཡུལ་སྐད་ཡིན། • ཁྱོད་ཅ་ང་ཁ། ལྷུན་རྩེ་དང་མོན་སྒར་རྫོང་སོགས། • ལ་ཁ། དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་གི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས། • མེ་རག་ས་སྟེང་འབྲོག་སྐད། བཀྲ་ཤིས་སྒང་གི་འབྲོག་སྡེ་ཁག་གཅིག • དུར་གྱི་འབྲོག་སྐད་དམ་འབྲོག་སྐད། བུམ་ཐང་གི་འབྲོག་པ་ཁག་གཅིག
བལ་ཡུལ།[རྩོམ་སྒྲིག]
• ཤར་པའི་སྐད། ཤར་པའི་སྐད་ནི་རི་བོ་ཇོ་མོ་གླང་མ་དང་གངས་ཅན་མཛོད་ལྔའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁག། དེ་ཡང་ཤར་ཁུམ་བུ། རྡོ་ལ་ཁ། ཏྲ་པོལ་ལྗོངས། སན་ཁུ་ཝ་ས་སྦ། སེན་དྷུ་པལ་ཅོག་སོགས་དང་ད་དུང་བོད་ཀྱི་འགྲམ་ས་ཁུལ་དུ་ཡང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་ཡོད། • དོལ་བོའི་སྐད། དོལ་བོ་རྫོང་། • གློ་བོའི་སྐད། གློ་སྨིན་ཐང་རྫོང་། • གྲོག་པོ་སྒོ་ལའི་སྐད། ཏྲ་པོལ་ལྗོངས་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས་ཤིག
རྒྱ་གར།[རྩོམ་སྒྲིག]
• འབྲས་ལྗོངས་སྐད། འབྲས་ལྗོངས་སམ་སི་ཀིམ་མངའ་སྡེའི་ཁུལ། • ལ་དྭགས་སྐད། འཇམ་མུ་ཀ་ཤི་མིར་མངའ་སྡེའི་ལ་དྭགས་རྫོང་། སྐར་རྒེལ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཟངས་དཀར་སོགས། • པུ་རིག་སྐད། ལ་དྭགས་ཁོངས་ཀྱི་སྡེ་ཚོ་ཁ་ཤས། • སྤི་ཏི་སྐད། ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་ལ་ཧུལ་དང་སྤི་ཏི་སོགས། • གར་ཞྭ་སྐད། ལ་ཧུལ་དང་སྤི་ཏི། • ཉམ་སྐད། ཁུ་ནུ་རྫོང་།
པ་ཀི་སི་ཐན།[རྩོམ་སྒྲིག]
• སྦལ་ཏིའི་སྐད། སྦལ་ཏི་སི་ཐན་དང་རྒན་ཆེ་སོགས་པ་ཀི་ཐན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ས་ཁུལ།
ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ།[རྩོམ་སྒྲིག]
༄༅། གངས་ལྗོངས་ཡི་གེའི་སྣང་བྱེད་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བཞིན་ཐུགས་བསྐྱེད་ཀྱི་གོ་ཆ་གྱོན། སྙིང་སྟོབས་ཀྱིས་རི་བོ་ཕྲག་ཏུ་བླང་། དཀའ་ཀྱོག་གི་འཕྲང་ཆེན་དུ་མ་བརྒལ་ཏེ། དུས་རབས་བདུན་པ་ཕྱི་ལོ། ༦༣༣ ལོར་རྒྱ་གར་ལ་བཞུད་ཏེ། འཕགས་ཡུལ་གྱི་མཁས་པ་བྲམ་ཟེ་ལི་བྱིན་སོགས་ཀྱི་མདུན་ཡིག་རིགས་དུ་མར་སྦྱང་བརྩོན་གནང་བ་མ་ཟད། མཐར་བོད་རང་གི་སྐད་གཤིས་དང་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་འཐུས་སྒོ་ཇེ་ཚང་དུ་བཏང་བའི་མ་ཕྱི་ནི། ཞང་ཞུང་སྨར་ཡིག་དང་། འཕགས་ཡུལ་གྱི་གུབྟ། ལཉྫ། ཝརྟུ་སོགས་བཤད་སྲོལ་མང་དག་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལེགས་བསྡུས་གནང་ཡོད་པ་སྨོས་མེད་སྙམ་མོ༎
ད་དུང་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་དང་བཤད་འོས་པ་ཞིག་ལ། ལོ་ངོ་བཞི་སྟོང་སྔོན་གྱི་སྟག་གཟིག་སྤུངས་སོ་ཆེ་ཆུང་དང་། དེ་རྗེས་སྟོན་པ་གཤིན་རབ་ཀྱིས་ཡིག་རིགས་དྲུག་ཅུ་ནང་ཞིག་གསར་གཏོད་གནང་བའི་གྲས། ཞང་ཞུང་སྨར་ཆེན་དང་། སྨར་ཆུང་། གཟི་ཡིག ལྷ་བབ་ཡི་གེ་སོགས་ད་ཆ་དངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་དག་བོད་ཡིག་ཏུ་ཅི་སྟེ་ངོས་མི་འཇི༹ན༎ ཐོན་མི་ཉིད་ནས་སྲོལ་གཏོད་གནང་བར་དབུ་ཅན་དང་། དབུ་མེད་གཉིས་སུ་ངེས་ལ། ཉིད་ཀྱི་ཕྱག་བཟོའི་དབུ་ཅན་ལ་སྦལ་ནག་ན་ལ་བགྲད་འདྲ་དང་། དེ་རྗེས་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་མཁན། རིན་ཆེན་འབར་ཞེས་པས་སོ་ཕག་གཤིབ་འདྲ། ཆབ་དཀར་བེའུ་ཚེས་བྱ་ཕོ་འཇོལ་འདྲ། དགེ་བསྙེན་དཀོན་མཆོག་དབང་གིས་ནས་སྔོན་སེང་དཀར་ཐོག་བཀྲམ་འདྲ། བྷ་ཤོ་ཁྲམ་མཾ་ཤཱཀྱ་དཀོར་གྱིས་མུ་ཏིག་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་འདྲ། ཚེ་སྤོངས་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་སྦུར་ནག་བགྲད་འདྲ། འདྲེ་བ་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཉ་མོ་ཆུ་ནང་ནས་ཕྱུང་འདྲ། གྲ་རྒོད་རྣམས་གཉིས་ཀྱིས་སེང་གེ་གནམ་དུ་མཆོང་འདྲ། ཡང་ཡིག་མཁན་ཀ་ཆུང་གིས་སོ་ཕག་གཤིབ་འདྲར་དཔེ་བྱས་པའི་གསར་བཏོད་ལ་ལེབ་ནི་གྲུ་བཞི་བདེ་ལེགས་ཞེས་བྱུང་།
དེ་རྗེས་ཁྱུང་པོ་གཡུ་ཁྲིས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་དབུ་ཅན་གྲགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་ཕྱོགས་བསྡུས་གནང་སྟེ། ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཁོག་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ནས་བཟུང་། ད་བར་དབུ་ཅན་འབྲི་སྟངས་འགྱུར་བ་ཆེར་མ་སོང་། འོན་ཀྱང་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་དབུ་ཅན་འབྲི་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་སྣང་སྟེ། དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་དཀར་ཆ་ལས་ནག་ཆ་ཅུང་ཙམ་ཆེ་ལ་ཡིག་འབྲི་ཚོ་བ་ཡོད། ཁམས་བྲིས་སྡེ་དགེའི་ཤིང་དཔར་ལྟར་ན་དཀར་ནག་ཆ་སྙོམས་ཞིང་བརྗིད་ཉམས་ལྡན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མཇུག་ཏུ་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་དང་། རྒན་གྲགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱུན་ལ། ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་དཀར་ཆ་ཆེ་ལ་ནག་ཆ་ཅུང་ཙམ་ཆུང་བ། རྐང་པ་ཤིན་ཏུ་བརྙན་ཞིང་སྦོ་ལྡུམ་པ། དབུ་ཅན་གྱི་མཇེ༹ས་རྩལ་ཡིག་གཟུགས་ལྟར་གྱུར་ཏེ་དེངས་སང་མདོ་ཁམས་གཉིས་སུ་དར་ཁྱབ་ཧ་ཅང་ཆེ།
དེ་བཞིན་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ཚུན་དབུ་མེད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ལ། ལྡན་མ་རྩེ་མང་གི་ཕྱག་རྒྱུན་ལ་ལྡན་ལུགས་དང་། གཞན་ཡང་ལི་ལུགས་གཉིས་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་པར། ཁྱབ་ཆེ་བ་དབུས་བྲིས་དང་། ཁམས་བྲིས་གཉིས། དབུས་བྲིས་སམ་གཞུང་བྲིས་ལ། ཚུགས་རིང་། ཚུགས་ཐུང་། དཔེ་ཚུགས། རྒྱུག་ཡིག་གམ་འཁྱུག འཁྱུག་ཆེན། འབྲུ་ཚ་བཅས་དང་། ཁམས་བྲིས་ཕལ་ཆེ་བ་དཔེ་ཚུགས་ཤས་ཆེ་ལ་ཤིན་ཏུ་འཐད་ལྡན་དུ་མཐོང་། དཔེར་ན་ཁམས་ཁྱུང་པོའི་ཁུལ་དུ་རྒུར་ཚ་དང་། ཁྱུང་བྲིས་རིགས་འགའ་ཤས། ཁམས་ནང་ཆེན་ཉེར་ལྔའི་ཁུལ་དུ་ནང་བྲིས་ནོར་བུ་མ་གཙོས་དཔེ་ཚུགས་རིགས་འདྲ་མིན། ཁམས་སྡེ་དགེའི་བྲིས་ཁྲིག་དང་པད་མ་འཁྱུག མགོ་ལོག་དང་ཨ་མདོའི་ཁུལ་གྱི་དཔེ་ཚུགས་བཅས་ཁྱད་ལྡན་དུ་མ་ཡོད། གཞན་ཡང་མཁས་མཆོག་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་མཇ༹ད་པའི་བློ་ལྡན་ཡིག་གསར་སྣ་ཚོགས་དང་། ལྷ་བབ་ཡི་གེ མཁའ་འགྲོའི་བརྡ་ཡིག གཏེར་ཡིག་འདྲ་མིན་སོགས་ཡིག་གཟུགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་དངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད༎
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།[རྩོམ་སྒྲིག]
དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག[རྩོམ་སྒྲིག]
ད་དུང་གཟིགས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་མཐུད།[རྩོམ་སྒྲིག]
- Sándor Kőrösi Csoma 1834 Essay Towards a Dictionary, Tibetan and English Printed at the Baptist Mission Press [༡][༢]
- Sandor Csoma de Körös 1834 A grammar of the Tibetan language Baptist Mission Press Volume 1[༣]
- H. A. Jäschke 1865 A Short Practical Grammar of the Tibetan Language, with Special Reference to the Spoken Dialects
- H. A. Jäschke 1866 Romanized Tibetan and English Dictionary[༤][༥]
- H. A. Jäschke 1871 Handwörterbuch der Tibetischen Sprache, Part 1 Unitätsbuchhandlung
- Hodgson, B. H. (Brian Houghton) 1874 Essays on the languages, literature, and religion of Nepál and Tibet London, Trübner & co.
- H. A. Jäschke 1881 Tibetan-English Dictionary Taylor & Francis [༦]
- Heinrich August Jäschke 1881 A Tibetan-English dictionary, with special reference to the prevailing dialects: To which is added an English-Tibetan vocabulary Printed by Unger Brothers (T. Grimm)
- Heinrich August Jäschke 1883 Tibetan grammar Trub̈ner & co. [༧]
- Heinrich August Jäschke 1888 Tibetan grammar Trub̈ner & co.
- Sarat Chandra Das 1902 A Tibetan-English dictionary with Sanskrit synonyms, Volume 1 Bengal Secretariat Book Depot Volume 2
- Sarat Chandra Das 1902 A Tibetan English Dictionary With Sanskrit Synonyms Motilal Banarsidass Publ. [༨][༩]
- Śarac Candra Dāsa 1902 A Tibetan-English Dictionary: Compact Edition with Sanskrit Synonyms Asian Educational Services
- Vincent C. Henderson 1903 Tibetan Manual Inspector General of Chinese imperial maritime customs
- Hannah, Herbert Bruce 1912 A grammar of the Tibetan language, literary and colloquial. With copious illustrations, and treating fully of spelling, pronunication, and the construction of the verb, and including appendices of the various forms of the verb Calcutta, Printed at the Baptist mission press
- Bell, Charles Alfred, Sir 1919 Grammar of colloquial Tibetan Calcutta, The Bengal secretariat book depot
- Herbert Bruce Hannah 1996 A Grammar of the Tibetan Language: Literary and Colloquial (with Copious Illustrations and Treating Fully of Spelling, Pronunciation and the Construction of the Verb and Including Appendices of the Various Forms of the Verb) Motilal Banarsidass Publ.
- H. A. Jäschke 2003 Tibetan-English Dictionary Courier Dover Publications
- H. A. Jäschke 2004 Tibetan-English Dictionary Routledge


c: text/html

text:
གཙོ་ངོས།>>
ཞིབ་འཇུག>>སྐད་ཡིག
ཚེ་དབང་ལྷ་མོ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༠༤ཚེས་༢༧ཉིན།
༄༅།། རྫོགས་ཚིག་གི་ཕྲད་འཇུག་ཚུལ་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་འགའ་ཞིག
ཚེ་དབང་ལྷ་མོ།
[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] རྫོགས་ཚིག་གི་ཕྲད་འཇུག་ཚུལ་གྱི་རྩ་བའི་གཞི་འཛིན་ས་ནི་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་གི་རྩ་ཚིག་དེ་ཡིན་ཞིང་། རྫོགས་ཚིག་གི་ཕྲད་ཏོ་ཡིག་འདིར་དངོས་སུ་མ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་གོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྲད་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་འཇུག་ནས་བྱ་བ་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་དཔྱད་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ད་དྲག་ཅན་གྱི་མཐར་ཏོ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྗེས་འཇུག་དེའི་སྒྲ་གདངས་དྲག་ཞན་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་མའི་ཕྲད་དང་། མིང་སོགས་ཡང་དེ་བཞིན་སྒྲ་མཚུངས་པ་དང་། རྟགས་མཚུངས་པ་གང་ཞིག་སྦྱར་དགོས་པ་ལས་མཐར་གཅིག་ཏུ་རྟགས་མཚུངས་སྦྱོར་དགོས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར་ཚིག་སྦྱོར་གང་ཞིག་སྒྲ་གསལ་བ་དང་། བརྗོད་བདེ་བ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་བདེ་འདྲེན་ཆོག་པ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་ཡོད།
[ནང་འགག་མིང་བརྡ།] རྫོགས་ཚིག ཕྲད། འཇུག་ཚུལ། གནད་དོན།
རྫོགས་ཚིག་གི་ཕྲད་འཇུག་ཚུལ་གྱི་རྩ་བའི་གཞི་འཛིན་ས་ནི་ཐུ་མི་སམ་བྷོ་ཊས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་གི་རྩ་ཚིག་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་རྩ་བ་ལས།
རྗེས་འཇུག་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་ནི།།
མིང་གང་གི་ནི་མཐར་སྦྱར་བ།།
དེ་ལ་ཨཱ་ལི་བཞི་པ་སྦྱར།
སླར་བསྔུ་བར་ནི་ཤེས་པར་བྱ།
ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་དོན་མདོར་བསྡུས་ན། རྗེས་འཇུག་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་མིང་གང་ཞིག་མཐར་ཞུགས་པའི་རྗེས་འཇུག་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཡི་གེ་དེ་ཉིད་ལ་སླར་ཡང་ཨཱ་ལི་བཞི་པ་སྟེ་ན་རོ་སྦྱར་ན། སྐབས་བབས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ནམ་ཚིག་དེ་ཉིད་དེ་ཙམ་གྱིས་བསྡུ་བར་སོང་བས་སླར་བསྡུའི་སྒྲ་ཞེས་སམ་རྫོགས་ཚིག་ཅེས་བྱའོ།། ཞེས་འདིར་སླར་བསྡུ་ཞེས་པ་དང་རྫོགས་ཚིག་གཉིས་དོན་གཅིག་ཡིན་པ་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་གྱིས་བཞེད། འདིར་རྫོགས་ཚིག་ཅེས་པ་དེང་རབས་རྒྱ་ཡིག་ནང་གི་རྫོགས་ཚིག་སྟེ་(句号. ) རྟགས་འདི་དང་བྱེད་ལས་གཅིག་ཀྱང་། དེང་དུས་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཁ་སྐད་ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་ཞིག་རེད། ཕྲད་འདི་ནི་རྗེས་འཇུག་ལ་ལྟོས་དགོས་པའི་ཕྲད་ཡིན་སྟབས། སླར་བསྡུའི་ཕྲད་འཇུག་ཡུལ་གྱི་མིང་དེའི་རྗེས་འཇུག་ག་ཡིན་ན་དེའི་རྗེས་སུ་ཕྲད་གོ་སྦྱར་དགོས་པ་སོགས་ཤེས་སླ། སླར་བསྡུའི་ཕྲད་ནི། གོ ངོ་། དོ། ནོ། བོ། མོ། འོ། རོ། ལོ། སོ་བཅས་བཅུ་དང་། ད་དྲག་ཅན་གྱི་མཐར་ཏོ་ཐོབ་པ་བཅས་དོན་དུ་ཕྲད་བཅུ་གཅིག་ཡོད་པ་རེད། ཕྲད་དེ་དག་འཇུག་ཚུལ་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ནི། རྟག་གོ བཟང་ངོ་། ཡོད་དོ། ཡིན་ནོ། སྒྲུབ་བོ། བསམ་མོ། བྱའོ། འགྱུར་རོ། སེལ་ལོ། བྱས་སོ། ཞེས་བཅུ་དང་། ད་དྲག་ཅན་གྱི་མཐར་བསྟནད་ཏོ། གྱུརད་ཏོ། སྩལད་ཏོ། ཕྱིནད་ཏོ། འཛིནད་ཏོ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་སོ།། ད་དྲག་འཇུག་ཚུལ་ཡང་འདི་རྗེས་འཇུག་ན་ར་ལ་གསུམ་གྱི་རྗེས་ལ་ད་དྲག་ཐོབ་ཀྱང་། ད་དྲག་ནི་དུས་འདས་པ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པས་རྗེས་འཇུག་ན་ར་ལ་གསུམ་ཡིན་ན་དེའི་རྗེས་ལ་ད་དྲག་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པས་མ་ཁྱབ་པའི་གནད་དེ་ཡང་ཤེས་དགོས།
སི་ཏུ་འགྲེལ་ཆེན་ཏུ།“འོ་ན་འདིར་ཏོའི་སྒྲ་མ་བསྟན་པ་ཅི་ཞེ་ན། གཞུང་འདི་གའི་གཤམ་དུ། རྗེས་འཇུག་བཅུ་ཡི་དོན་ཤེས་ན། ཞེས་དང་། རྗེས་འཇུག་སྦྱོར་བ་མཁས་པ་ན། ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་འཆད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་གཞུང་འདིས་གཙོ་བོར་རྗེས་འཇུག་གི་བྱ་བ་འཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིང་གཞི་རྐྱང་པའི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྲད་བདག་སྒྲ་ཙམ་ལས་གཞན་འདིར་མ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ”—སི་ཏུའི་གསུང་དུམ་བུ་འདིའི་འགྲེལ་བཤད་ནི། (མི་ཉག་བུ་ཕྲུག་གིས་བརྩམས་པའི་《ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ལས། སྐབས་འདིར་འགྲེལ་ཆེན་ལས། མིང་གཞི་རྐྱང་པའི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྲད་བདག་སྒྲ་ཙམ་ལས་གཞན་འདིར་མ་གསུངས་ཞེས་འབྱུང་བའི་དོན་ནི། མིང་གཞི་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཡི་གེ་ཉི་ཤུ་པོ་གང་རུང་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྲད་ཡིན་པ། མགོ་འདོགས་མེད་པའི་རྐྱང་པ་ཡིན་པ། སྐབས་དེའི་ཕྲད་གཙོ་བོ་ཡིན་པ། དངོས་བསྟན་དུ་གསུངས་པ་བཅས་ཁྱད་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ནི་བདག་སྒྲའི་པ་པོ་ལས་གཞན་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན། ཞེས་གསུང་།)བདག་སྒྲ་པ་པོ་གཉིས་ལ་དེ་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་བཞི་ཚང་ཡོད་དེ། ①བདག་སྒྲའི་སྐབས་ཀྱི་པ་པོ་དེ་མིང་གཞི་ཡི་གེ་ཉི་ཤུ་པོ་ཁོ་ན་ལས་གྲུབ་པའི་ཡི་གེ་ཡིན་པ། ②མགོ་འདོགས་མེད་པའི་རྐྱང་པ་ཡིན་པ། ③བདག་སྒྲའི་སྐབས་དེའི་ཕྲད་ཡིན་པ། ④རྩ་ཚིག་ཏུ་དངོས་བསྟན་དུ་གསུངས་པའི་ཕྲད་ཡིན་པ་བཅས་སོ།།
“རྒྱུ་མཚན་དེས་སྐབས་འདིའི་ཏོའི་སྒྲ་གཅིག་པར་མ་ཟད། ལྷག་བཅས་ཀྱི་ཏེ་དང་། ཨི་ལྡན་གྱི་ཡི། ཡིས། རྒྱན་སྡུད་ཀྱི་ཡང་། འབྱེད་སྔུད་ཀྱི་ཏམ། ལ་དོན་གྱི་ཏུ། རྣམས་ཀྱང་འདིར་མ་བསྟན་པའི་གནད་ཀ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང” —སི་ཏུའི་གསུང་དུམ་བུ་འདིའི་འགྲེལ་བཤད་ནི། (མི་ཉག་བུ་ཕྲུག་གིས་བརྩམས་པའི་《ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》 ལས། སླར་བསྡུའི་ཏོ་སྒྲ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཏེ། ཡི། ཡིས། ཡང་། ཏམ། ཏུ། རྣམས་ཀྱང་མིང་གཞི་རྐྱང་པའི་ཕྲད་ཡིན་ཡང་། སྐབས་དེ་རྣམས་ཀྱི་རག་ལས་པའི་ཕྲད་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པས་དངོས་བསྟན་མ་མཛད་པའི་གནད་དེ་ཤེས་དགོས། འོ་ན་བདག་སྒྲ་སྐབས་དེའི་ཕྲད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཟེར་ན། པུ་ལིངྒའི་སྒྲས་བསྟན་བྱ་གཙོ་བོ་པ་པོ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་ཡོད།)—དེའི་དོན་ནི་ཏེ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་བསྟན་བྱའི་ཕྲད་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྗེས་འཇུག་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྲད་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་དག་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་པའི་དོན་ནོ།།
“ཀྱི་ཀྱིས་ཀྱང་སྟེ་རྣམས་ནི་འཇུག་པའི་ཡི་གེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་གསུངས་པ་ཉིད་དོ།” —སི་ཏུའི་གསུང་དུམ་བུ་འདིའི་འགྲེལ་བཤད། (མི་ཉག་བུ་ཕྲུག་གིས་བརྩམས་པའི་《ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ལས། ཀྱི། ཀྱིས། ཀྱང་། སྟེ། རྣམས་ནི་འཇུག་པའི་ཡི་གེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་གསུངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་དོན་ནི། ①རྗེས་འཇུག་གི་ཕྲད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ། ②མིང་གཞི་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྲད་ཡིན་པ། ③ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་མགོ་འདོགས་ཅན་ཡིན་པ། ④རྗེས་འཇུག་གི་བྱ་བ་འཆད་པའི་སྐབས་འདིར་ཡང་དངོས་བསྟན་དུ་གསུངས་པ་སྟེ་ཁྱད་ཆོས་བཞི་ལྡན་ལ་དགོངས་སོ། —འདིའི་དོན་ནི་ཕྲད་འདི་དག་ནི། མིང་གཞི་ཁོ་ནའི་ཡི་གེ་ཡིན་ཀྱང་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་ས་དང་། ང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། ཀྱི་ལྟ་བུ་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མེད་ཀྱང་། རྐྱང་པ་མ་ཡིན་པ་འདོགས་ཅན་ཡིན་པ་དང་སྐབས་འདིར་དམིགས་གསལ་གྱི་དངོས་བསྟན་དུ་གསུངས་པའོ།།
“དེ་ལྟ་ན་ཁྱེད་རང་གིས་སྔར་འཇུག་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་འཕུལ་རྟེན་གྱི་ཡུལ་སྦྱོར་ཚེ་མིང་གཞི་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་འཕྲད་འདི་རྣམས་ལའང་མཐའ་རྟེན་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་མིང་གཞི་ཉིད་དུཐལ་བས་རྗེས་འཇུག་གི་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ། རྗེས་འཇུག་གི་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་དེ་ལ་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་ཡིན་ཀྱི། ཕྲད་སོགས་སུ་གྲུབ་ཟིན་ནས་མིང་གཞི་དང་རྗེས་འཇུག་གང་ཡིན་དཔྱད་པའི་ཆ་ནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།
ད་དྲག་ཅན་གྱི་མཐར་ཏོ་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པའི་དོན་ནི། རྟགས་འཇུག་ཏུ། དེ་ཉིད་རང་གི་སྒྲ་མཐུན་པའི། ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་འཆད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་སྤྱིར་བཏང་རྗེས་འཇུག་ལ་ལྟོས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་ཕྲད་རྣམས་ལ། སྦྱོར་ཡུལ་མིང་ཚིག་གི་མཐའ་དེ་དང་སྦྱར་བས་བརྗོད་པ་བདེ་ཞིང་སྒྲ་མཐུན་པ་ཡོད་ཀྱང་བརྗོད་མི་བདེ་ན་བརྗོད་བདེ་བ་གང་ཡིན་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་དགོས་པས་རྗེས་འཇུག་གཞན་རྣམས་རང་རང་ལ་རྣ་རུ་སོགས་སྦྱར་བར་རྟགས་མཚུངས་ཡིན་མིན་ཅི་རིགས་ཡོད་ཀྱང་བརྗོད་བདེ་བ་དཔ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འོས་པ་ཡིན་ལ། ད་དྲག་ཅན། བསྟནད། གྱུརད། སྩལད། ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་ཀློག་དག་པའི་དབང་གིས། རྗེས་འཇུག་གཉིས་ལས་ན་ར་ལ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་ཤུགས་ཆེ་ཙམ་དང་། དའི་སྒྲ་འབྱུང་བར་ཆ་བ་ཙམ་ལས་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར། བསྟན་དོ། གྱུར་དོ། སྩལ་དོ། བསྟནད་དམ། སྩལད་དམ། གྱུརད་དམ། ལྟ་བུ་ནི་བརྗོད་བདེ་བའང་མ་ཡིན་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པས་བརྗོད་བདེ་རྟགས་མཚུངས་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་སྒྲ་མཐུན་པ་ནི་ཏོ་དང་། ཏམ་སོགས་ཁོ་ནར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
གོང་གསལ་སི་ཏུས་གསུངས་པའི་རྩོད་སྤོང་གི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཏེ།
གཅིག རྫོགས་ཚིག་གི་ཕྲད་ཏོ་ཡིག་འདིར་དངོས་སུ་མ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གོང་དུ་《ཐུ་མིའི་དགོངས་གནད་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་བཀོད་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཆན་བཏབ་པ་ལྟར་རོ།།
གཉིས། འོ་ན་སི་ཏུ་ཁྱོད་རང་གིས་གོང་དུ་མིང་གཞི་དང་རྗེས་འཇུག་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགྱུར་ཆོག་ཅིང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། རབ། བམ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཀ་མིང་གཞི་བྱེད་ཆོག་པ་བཞིན་དུ། འདིའང་གོ ངོ་། དོ། ལ་སོགས་པའི་ཕྲད་བཅུ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་ཕྲད་མ་ཡིན་པ་མིང་གཞིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཏེ། གོང་དང་། ངོགས། དོག་སོགས་རྗེས་འཇུག་འཇུག་ཡུལ་གྱི་མིང་གཞི་མ་ཡིན་ནམ་ཞེན། སྤྱིར་འདི་དག་ལ་རྗེས་འཇུག་འཇུག་ཡུལ་གྱི་མིང་གཞི་བྱ་རུང་ཡང་། འདིར་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་གོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྲད་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྗེས་འཇུག་གི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་འཇུག་ནས་བྱ་བ་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་དཔྱད་པའི་སྐབས་ཡིན་པ་ལས། འདི་དག་མིང་གཞི་རུང་མིན་དཔྱད་པའི་སྐབས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་སྐྱོན་མེད་དོ།།
གསུམ། ད་དྲག་ཅན་གྱི་མཐར་ཏོ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མཚནནི། རྟགས་འཇུག་ཏུ། དེ་ཉིད་རང་གི་སྒྲ་མཐུན་པའི། ཞེས་པའི་དོན་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་མིང་སྔ་མའི་རྗེས་སུ་ཕྲད་དང་། མིང་རྣམས་རྟགས་མཚུངས་འདྲེན་པའི་གཞུང་ལུགས་ནང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་སྤྱིར་བཏང་རྗེས་འཇུག་ཕོ་མོ་མ་ནིང་སོ་སོར་ལྟར་ཡིན་ཡང་། དམིགས་གསལ་དུ་མིང་སྔ་མའམ་རྗེས་འཇུག་དེའི་སྒྲ་གདངས་དྲག་ཞན་ལ་བརྟེན་ནས་རྗེས་མའི་ཕྲད་དང་། མིང་སོགས་ཡང་དེ་བཞིན་སྒྲ་མཚུངས་པ་དང་། རྟགས་མཚུངས་པ་གང་ཞིག་སྦྱར་དགོས་པ་བརྟགས་ནས་སྦྱོར་དགོས་པ་ལས་མཐར་གཅིག་ཏུ་རྟགས་མཚུངས་སྦྱོར་དགོས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་དེ་ཉིད་རང་གི་སྒྲ་མཐུན་པའི། ཞེས་པའི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས། ཚིག་སྦྱོར་གང་ཞིག་སྒྲ་གསལ་བ་དང་། བརྗོད་བདེ་བ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་བདེ་འདྲེན་པའི་ལུགས་ལ་འཇུག་ཆོག་ཅེས་པའི་དོན་ཡིན། ལུང་འདིས་ནི་སྐད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་ལས། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་སྐད་ལ་ལྕགས་སྒྲོག་གིས་བསྡོམ་མི་རུང་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།
འདིར་སི་ཏུའི་ད་དྲག་ཅན་མཐར་ཏོ་ཐོབ་པའི་རྒྱུམཚན་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཞེ་ན། འདི་ནི་སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་གི་རྣམ་ཐར་ལོ་རྒྱུས་དག་ཏུ་གསལ་བར་ལྟར་ན། ཁོང་དགུ་ལོ་དགུ་ལ་ཟིན་དུས་ནས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་བསྟན་སོགས་དཔེ་རྙིང་མང་པོར་གཟིགས་ཀློག་གནང་ཞིང་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་སྡེ་དགེ་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་གི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་སྤར་ཤིང་བརྐོ་གནང་མཛད་སྐབས། ཚལ་པའི་བཀའ་འགྱུར་སོགས་བཀའ་འགྱུར་གྱི་མ་དཔེ་མང་པོར་ཕན་ཚུན་གོ་བསྔུར་དང་ཞུ་དག་གནང་སྐབས་ད་དྲག་གི་རྗེས་སུ་ཏོ་ཡོད་པ་མཐོང་བ་དང་། དེ་སུམ་རྟགས་ཀྱི་རྩ་གཞུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མིང་མཐར་འདྲེན་ཚུལ་ཞིག་མཐོང་བར་དང་། བརྡ་སྤྲོད་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཞིག་ལ་མཆོན་ན་དེ་ནི་ཧ་ཅང་གི་དོ་སྣང་གི་གནས་སུ་བཟུང་ནས་བརྟག་དཔྱད་གནང་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་པ་དང་། དེའི་ཁུངས་ཀྱང། རྗེས་འཇུག་སྦྱོར་བ་མཁས་པ་ན། ཞེས་པར། རྩ་བའི་གཞུང་དུ་མ་གསལ་བ་རྣམས་རྗེས་དཔག་གི་སྒོ་ནས་བརྟག་དགོས་ཞེས་པའི་དོན་དེ་ལག་ལེན་གནང་ཡོད་པར་མཐོང་ངོ་།
མཐའ་དཔྱད་ནི། སི་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན་ལས། “སྐབས་འདིར་འགྲེལ་བྱེད་སྔ་མ་ཁ་ཅིག་གིས། དེར་ཕྱིན་ཏོ་ལྟ་བུ་སླར་བསྔུ་དངོས་ཡིན་ཞིང་རྫོགས་ཚིག་ཀྱང་ཡིན་པ་དང་། རྟག་གོ་ལྟ་བུ་སླར་བསྔུ་ཙམ་པོ་བ་དང་། བྱའོ་སྙམ་ནས་བྱེད་དོ་ལྟ་བུ་ཙམ་པོ་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཙམ་ལས་དོན་དུ་དེའང་མིན་པར་འདོད་པ་ཞིག་འདུག་པ། དེ་ལ་འདི་འདྲི་བར་བྱ་སྟེ། བྱའོཞེས་པའི་འོ་སྒྲ་བརྗོད་པའི་ཚེ་འོ་སྒྲ་དེས་གང་ཞིག་སྡུད་དགོས་པའི་དོན་དེ་བསྡུས་པར་སོང་ངམ་མ་སོང་། སོང་ན་སླར་བསྡུ་དང་རྫོགས་ཚིག་དངོས་མིན་ཞེས་བསྙད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞིག དེ་ལ་ལྟོས་ཞིང་འབྲེལ་བའི་ཚིག་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བས་སོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་སླར་བསྡུ་ངོས་ཀྱི་མཚན་གཞི་མཐའ་རྟེན་གྱི་རྫོགས་སོ་ལྟ་བུ་ལས་མང་དུ་མི་རྙེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཁྱེད་རང་གིས་རྫོགས་ཚིག་དངོས་སུ་ཁས་བླངས་པའི་དེར་ཕྱིན་ཏོ་ལྟ་བུ་ལའང་ཕྱིན་ནས་ཀྱང་ལྟ་བུའི་ཚིག་གཞན་སྤེལ་བའི་ཚེ་དེ་དངོས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་སོགས་གཞུང་འདིར་བསྟན་གྱི་སླར་བསྔུའི་སྒྲའི་འཇུག་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་སླར་བསྔུ་དངོས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་མ་སོང་ཟེར་ན་འོ་སྒྲ་ལ་ནུས་པ་མེད་པར་ཐལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་དོ།།
ཁོ་བོ་ནི་གཞུང་འདིར་བསྟན་གྱི་སླར་བསྡུ། སྨྲ་སྒོ་ནས་བཤད་པའི་ཟླ་སྡུད། དེང་སང་རྫོགས་ཚིག་ཏུ་གྲགས་པ་རྣམས་དོན་གཅིག་ཅིང་། བྱའོ་སྙམ་ནས་བྱེད་དོ་ལྟ་བུའི་འོ་སྒྲས་ཀྱང་སྙམ་རྒྱུའི་དོན་དེ་བསྔུས་ཤིང་རྫོགས་པར་གོ་ནུས་པས་སླར་བསྡུ་དངོས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བརྡ་སྤྲོད་པའི་གཞུང་དུ། གྲངས་ལས་རྫོགས་པ་ལ་‘ཌ་མ་རུ་’དག་གོ་ཞེས་པའི་རྐྱེན་གྱི་རྗེས་‘བིང་ཤ་ཏི་མཿ’ཞེས་པར་ཚིག་གྲོགས་‘ཨི་ཏི་བཱཙྱཾ་’སྦྱར་བས་རྫོགས་ཚིག་དངོས་མིན་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་དང་། ‘ཀ་རོ་མཱི་ཏི་ཙིནྟེ་ན་ཀྲི་ཡ་ཏེ།’ ཞེས་པར་ཡང་བྱ་ཚིག་སྔ་ཕྱི་དག་ཏིང་མཐའ་དངོས་ཡིན་པར་མཚུངས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཞེས་འཆད་པར་བྱེད་དོ། །
ཡང་ཁ་ཅིག་གིས། རྗེས་འཇུག་བ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་པོ་དང་། ད་ས་དག་གི་རྗེས་སུ་ཏོ་སྦྱར་བར་འདོད་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས། བ་ཡིག་འདས་ཚིག་དངོས་ཡིན་པའི་རྗེས་སུ་བོ་སྦྱར་བར་བཤད་མོད། སྔ་མས་ཞེན་དོན་རྟགས་མཚུངས་སྦྱར་ཁུལ་དུ་འདུག་ཀྱང་གོང་སྨོས་ལྟར་རྟགས་འཇུག་གི་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མ་རྟོགས་པས་རིགས་འགྲེ་ཐལ་ཆེས་པའི་སྐྱོན་དང་། བྱས་ཏོ་ལྟ་བུ་ཤིན་ཏུ་བརྗོད་མི་བདེ་བ་ཚེགས་ཀྱིས་སྦྱར་བ་དོན་མེད་ཅིང་གྲགས་པ་ལས་ཧ་ཅང་བརྒལ་བའི་སྐྱོན་ཡང་ཡོད་དོ། འདོད་པ་ཕྱི་མ་དེའང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བ་ཡིག་གི་མཐའ་འདས་ཚིག་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་ཉིད་དང་སྦྱར་བས་བརྗོད་བདེ་ཞིང་སྒྲ་མཐུན་པ་བ་ཡིག་ཨོ་ལྡན་ཉིད་ཡོད་བཞིན་དུ་གཞན་འཚོལ་བ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འདས་ཚིག་ཡིན་པ་ཤེས་པའི་ཆེད་དུའོ་སྙམ་ནའང་མི་འཐད་དེ། དེ་ལྟ་ན། རྡོ་བཅག་གོ་ལྟ་བུ་ལའང་། བཅག་ཀོ ཞེས་སྦྱར་དགོས་པར་འགྱུར་བས་ཧ་ཅང་ཐལ་ལོ།།
ཡང་འགྲེལ་བྱེད་སྔ་མ་ཕལ་གྱིས། སླར་བསྡུའི་སྒྲ་འདི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་དོན་དུ་བཤད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་འཐད་པར་མ་མཐོང་སྟེ། རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་གཅིག་ཚིག་གིས་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་ལས་གཞན་མི་སྟོན་ལ། འདི་ནི་སྡུད་པའི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ལྡོག་པ་སྟོན་བྱེད་དུ་འགྱུར་བས་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཆེ་ཞིང་། ཁྱོད་ལའོ། འདི་ཡིས་སོ། སློང་མོ་བར་རོ། འབྱུང་ཁུངས་ནས་སོ། བདག་གིའོ། ཤིང་ལའོ། རྟག་ཏུའོ། ལྟ་བུ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཡང་སླར་བསྡུ་སྦྱར་བ་ཡོད་པས། ཁྱེད་ལྟར་ན་དེ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་དོན་ཅན་དུ་འདོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།
རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད། ཚེ་དབང་ལྷ་མོ། (1959- ) སྐྱེས་ཡུལ་བོད་ལྗོངས་རྫ་ཡུལ། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཡིན།
དྲ་ཚིགས་འདིའི་པར་དབང་གངས་ལྗོངས་ཉི་གཞོན་དྲ་བར་དབང་བས་ཕན་ཚུན་ལ་དབང་བཅོལ་མ་བྱས་གོང་རང་དགར་མི་སྤྱོད་པར་མཁྱེན།
དྲ་ཚིགས་དཔང་རྟགས།蜀ICP备14009601号-1

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
༼སྨྱུག་ཐོགས་བོད་མོ།༽ཞེས་པའི་དེབ་གསར་ཞིག
མཐའ་མའི་བསྐྱར་བཅོས། (༣༠༡༩༩༩༠༥༣༠) འབྲི་མཁན། ཁྲོ་གཏུམ། ༢༠༢༠༡༨༡༥༡༩
དེབ་ཀྱི་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོར་ཆེད་ཕེབས་གནང་བའི་དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མིང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཞོན་ཨ་ཅ་རྱ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་ཚོགས་མཆོག་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་གསར་ཁང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་རྩོམ་སྒྲིག་པ་རྒན་ཡེ་ཤེས་ཆོས་བཟང་ལགས། དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཆོས་ཉིད་བཟང་པོ། དེ་མིན་གསར་འགོད་པ་དང་དོ་སྣང་ཅན། ཕྱག་སྦྲེལ་ལས་རོགས་རྣམས་བཅས་ཀྱིས་ཉིན་བཟང་སྐར་བཟང་༧རྒྱལ་བའི་བླ་བཟའ་ལྷག་སྐར་ཉིན་མོ་དང་། ཕྱི་ཟླ་ ༢ པའི་ཚེས་ ༡༤ འཛམ་གླིང་གི་དགའ་རོགས་དུས་ཆེན་ཉིན་མོ། བོད་ཀྱི་གནམ་ལོ་གསར་བའི་དགུ་ཟློགས་དང་དགུ་ཐུག་གི་ཉིན་མོ་སུམ་འཛོམས་ཐོག བཙན་བྱོལ་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་བོད་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་འབྲི་གནང་མཁན་དང་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་སུ་ཁྱབ་མཉམ་འཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་དེབ་གསར་གྱི་མཛད་སྒོ་སྟབས་བདེ་ཞིག་བཞུགས་སྒར་ངྷ་སར་འཚོགས་པ།
> ཞེས་པའི་དེབ་ཀྱི་སྐོར་རག་ཙམ་བརྗོད་ན།
དེབ་ནང་དུ་བོད་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་འབྲི་མཁན་དང་ཀློག་པ་པོ་ ༣༣ ལྷག་ཅིག་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཞིང་། གཞན་ཡང་ལྷག་སོང་བ་དང་སོ་སོའི་ལས་ཀའི་བྲེལ་འཚུབ་འོག་ནས་ལན་འདེབས་གནང་མ་ཐུབ་པ་ཡང་བྱུང་ཡོད། སོ་སོའི་སྒེར་ངོས་ནས་བོད་ཡིག་གི་དེབ་བཏོན་ཡོད་པ་ ༡༥ ཡོད་ཅིང་། དེབ་འདིའི་ནང་གི་དྲིས་ལན་དག་ཕྱོགས་གསུམ་ལ་བགར་ནས་བཤད་ཆོག་པར་བསམ། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རྩོམ་རིག བོད་ཀྱི་དེང་རབ་རྩོམ་རིག བོད་གཞི་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་རིག
ལན་འདེབས་གནང་མཁན་གྱི་བུད་མེད་དག་ནི་རྒྱ་གར་དང་ཨ་རི། ཨོ་སི་ཁྲོ་ལི་ཡ། ཁ་ན་ཊ། སིལ་སི། བྷེལ་འཇམ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ན་ཡོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་དང་མཐོང་ཚུལ། གོ་རྟོགས། ནུས་སྟོབས། ཁོར་ཡུག་མ་འདྲ་བ། ཡུལ་སྲོལ་མ་འདྲ་བ། སྐད་ཡིག་མ་འདྲ་བ། རིག་གཞུང་མ་འདྲ་བ། དད་མོས་མ་འདྲ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རེ་ན་བཞུགས་མཁན་གྱི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་དང་གོ་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་བཏོན་ཞིག་རེད།
རྩོམ་དེབ་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོ་དང་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ལས་རིགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་ནའང་། དགེ་རྒན་གྱི་ལས་རིགས། རྩོམ་རིག་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཕྱག་ལས། གསར་འགོད་པའི་ཕྱག་ལས། བསྒྱུར་རྩོམ་གྱི་ཕྱག་ལས། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་ཕྱག་ལས། གཞུང་འབྲེལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཕྱག་ལས། དེ་མིན་མཐོ་སློབ་འགྲིམས་བཞིན་དུ་སྤྱི་ཚོགས་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་དུ་རྩོམ་འབྲི་བཞིན་པ་དང་གསར་འགྱུར་འབྲི་བཞིན་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་པེན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཡིན་པ། ཚོགས་མི་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་བུད་མེད་མང་པོ་ཞིག་གི་དྲིས་ལན་སྣ་འདུས་ཤིག་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག།
དྲི་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་རྩོམ་རིག་གི་སྐོར་ཡིན་ཀྱང་། རྩོམ་རིག་གི་ནང་གསེས་ནས་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། རྩོམ་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། དེང་རབས་སྙན་ངག་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། སྤྱི་ཚོགས་དཔྱད་བརྗོད་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར། གསར་འགྱུར་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་སོགས་བརྗོད་བྱ་འདྲ་མིན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བའི་དེབ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པར་འདུག
སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་མཆོག་གིས་ ༼སྨྱུག་ཐོགས་བོད་མོ།༽ ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དབུ་འབྱེད་དང་སྦྲགས་གསུང་བཤད་གནང་དོན། བཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཡིག་ཐོག་སྤྱི་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དཔེ་དེབ་དཔར་བསྐྲུན་བྱེད་མཁན་དེ་ཙམ་མེད་པའི་སྐབས་འདིར། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་གསར་ཁང་ནས་དཔེ་དེབ་དེ་འདྲ་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་ཐུབ་པར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་དང་ང་རང་སྒེར་ངོས་ནས་ལེགས་སོའི་བསྔགས་བརྗོད་ཞུ་རྒྱུ་དང་། ང་ཚོས་དཔེ་དེབ་དཔར་བསྐྲུན་བྱེད་ཐུབ་པ་ཙམ་མིན་པར་དཔེ་དེབ་དེ་དག་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་ཡོད་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་། ཤེས་ཡོན་བསྟི་གནས་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་བགོ་བགྲེམས་ཀྱིས་དཔེ་དེབ་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་པའི་དམིགས་ཡུལ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེན་པོ་མཐོང། རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་འབྲེལ་མཐུད་པ་སྐུ་ཞབས་ཤཱན་ཏ་ཀུ་མར་ (Shri Shanta Kumar) མཆོག་གིས་ལྗགས་རྩོམ་མཛད་པའི་ཧི་མཱ་ལ་ཡའི་སྟེང་གི་གྲིབ་གཟུགས་དམར་པོ། (Red Shadow over the Himalayas) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༥ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་དང་པོ་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་ ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོར་སླར་ཡང་དཔེ་དེབ་དེ་དབུ་འབྱེད་ཀྱིས་དཔར་བསྐྲུན་གནང་ཡོད་པ་སོགས་ལུང་འདྲེན་གྱིས་དཔེ་དེབ་གང་འདྲ་ཞིག་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་ཀྱང་དེས་དུས་ཚོད་ག་དུས་ཡིན་ཡང་རན་པོ་ཡོད་པའི་ཐོག་ནས་བསྐྱར་དུ་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་ཐུབ་པ་བྱས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ ལ་ཕན་ཐོགས་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་ཡོད་ཅེས་དང་།
ཕྱོགས་མཚུངས་དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་གིས་ཕྱི་ནང་གི་མཛད་སྒོ་ཆེ་ཁག་དང་། དཔེ་དེབ་དབུ་འབྱེད་སོགས་སུ་བཅར་བའི་ཉམས་མྱོང་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱིའི་དཔེ་དེབ་དབུ་འབྱེད་གནང་སྐབས་མཁས་དབང་དང་། དཔེ་དེབ་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་པ་སོགས་གདན་ཞུས་ཀྱིས་བགྲོ་གླེང་ལྷུགས་པོ་གནང་སྟེ་དཔེ་དེབ་ཀྱི་ནང་དོན་གང་ཙམ་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་སྐབས་རྟོགས་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་ལེགས་ཆ་རྣམས་ང་ཚོས་མ་འོངས་པར་དཔེ་ལེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་གྲུབ་མཚམས་དཔེ་དེབ་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲུབ་གནང་ཡོད།
བཅར་འདྲིའི་དམིགས་ཡུལ་ནི།
༡༽སྒེར་དེབ་ཅན་དང་སྒེར་དེབ་མེད་ཀྱང་རྩོམ་འབྲི་བཞིན་པ།བུད་མེད་ཀློག་པ་པོ་བཅས་ཀྱི་མྱོང་རོལ་ཚུད་ཐབས་བྱས་ཡོད།
༢༽བཙན་བྱོལ་བའི་གནས་བབ་ནས་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་བུད་མེད་བརྩམས་ཆོས་ལ་གུ་ཡངས་པའི་ལྟ་ཚུལ་འདོན་པར་རེ་བ་བརྒྱབ་ཡོད།
༣༽ཀློག་མཁན་ཚོས་རྩོམ་པ་པོ་སོ་སོའི་རྩོམ་གཤིས་ཐད་ཀར་མཇལ་ཐུབ་པ་ཡོང་ཆེད་དྲིས་ལན་དག་ཡི་གེའི་ལམ་ནས་ལན་འདེབས་གནང་དུ་བཅུག་ཡོད།


text:
རྩོམ་པ་པོ། བསྟན་གོ། བོད་སྐད་མིང་བརྡ་རིག་པ་བྱ་བ་ལས་བཏུས།
ས་བཅད་དང་པོ། མིང་མཛོད་རིག་པ་དང་མིང་མཛོད།
མིང་མཛོད་རིག་པ་ (词典学)ནི་སྐད་བརྡ་བཀོལ་སྤྱོད་རིག་པའི་(应用语言学)ཡན་ལག་རིག་གཞུང་ཞིག་ཡིན་ལ། དེས་མིང་མཛོད་སྒྲིག་ཚུལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན། མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དབྱེ་ཐབས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཡིན། མིང་མཛོད་ནི་ཡི་གེའམ་མིང་ངམ་ཕྲད་དམ་མིང་ཚོམ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བརྡ་འབྲུ་(词目)སྐོར་སྒྲིག་བྱས་པ་ལ་། བརྡ་འབྲུ་གང་དེ་དག་གོ་བྱེད་ཀྱི་དོན་འབྲུ་(词条)སོགས་ཚུལ་དང་རིིམ་པ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲིགས་ཡོད་པའི་ཤེས་བྱ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་ཡས་ཀྱི་སྤྱོད་དེབ་ཅིག་ཡིན། དེས་ན་མིང་མཛོད་དང་མིང་མཛོོད་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མིང་མཛོད་ནི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན་ལ། མིང་མཛོད་རིག་པ་ནི་མིང་མཛོད་དེ་ཇི་ལྟར་བཟོ་བ་དང་ཇི་ལྟར་བཀོལ་བའི་ཐབས་ཤེས་ཤིག་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་རིགས་དང་བྱེད་ནུས་མི་འདྲ་བའི་མིང་མཛོད་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་བར་ཁ་གསབ་དང་རོགས་རེས་ཀྱིས་ནུས་པ་མཉམ་འདོན་བྱས་ཏེ། སྐད་བརྡ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་ཇི་སྙེད་པ་ཞིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དག་གིས་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་འབྲལ་དུ་མེད་པའི་མ་ལག་ཅིག་གྲུབ་ཡོད་ལ། མ་ལག་དེ་ཡང་དུས་དང་བར་སྣང་གི་ཁྱོན་གཉིས་ནས་གྲུབ་ཕྱིར་མིང་མཛོད་མ་ལག་གི་ཁོངས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པ་ཡིན་ནོ།།
བོད་ཀྱི་མིང་མཛོད་ལ་སྔ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་(སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཙམ་ན་)ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་ཡིག་གི་མིང་མཛོད་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་མིང་མཛོད་རིགས་ཀྱི་མིང་ལ་དག་ཡིག་གམ་ཚིག་གཏེར་རམ་ཚིག་མཛོད་ཅེས་པ་སོགས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་མང་པོ་བཀོལ་མྱོང་། དཔེར་ན་ས་པཎ་གྱི་མངོན་བརྗོད་ཀྱི་མིང་ཤས་ཆེ་བའི་མིང་མཛོད་དེར་ཚིག་གཏེར་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་སྦྱར་བས་མིང་དང་ཚིག་ཅེས་པ་དོན་གཅིག་པ་ལྟར་དུ་བྱས་པ་དང་། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཞེས་པའི་མིང་མཛོད་དེ་ཡིན་རྒྱུ་ནི་དག་ཡིག་དང་མིང་མཛོད་འདྲེ་མའམ་མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཡང་དག་ཡིག་ཅེས་པའི་མཚན་བྱང་ཅན་དུ་བྱས་པ་དང་། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་ཡིན་རྒྱུ་མིང་གི་སྡེ་ཚན་གཙོ་བསྡུ་བྱས་པའི་མིང་མཛོད་ཡིན་ཀྱང་དེར་ཚིག་མཛོད་ཅེས་པའི་མིང་བརྡ་བཞག་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཡིན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདིར་དེང་རབས་མིང་མཛོད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བརྡ་ཆད་ལ་འཁྲུལ་གཞི་མི་འབྱུང་ཞིང་མིང་དོན་འབྱོར་པོ་ཡོང་རྒྱུར་དམིགས་ཏེ་མིང་གི་རང་བཞིན་དུ་ཤས་ཆེ་བའི་ཐ་སྙད་མཛོད་ཀྱི་མིང་ལ་དག་ཡིག་གམ་ཚིག་སྟེར་རམ་ཚིག་མཛོད་ཅེས་སོགས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་མ་བཞག་པར་མིང་མཛོད་ཅེས་པ་འཐད་པར་འཇོག་པ་ཡིན། དེང་རབས་མིང་མཛོད་རིག་པ་དང་སྐད་རིགས་གཞན་པ་དག་གིས་ཀྱང་མཛོད་ཅེས་པའི་གདགས་གཞི་མིང་གི་ཐོག་ཏུ་བཞག་པ་ལས་ཡི་གེའམ་ཚིག་ལྟ་བུའི་ཐོག་ཏུ་མ་བཞག་པས་དང་། གཞན་ཡང་ཐ་སྙད་མཛོད་ནང་གི་ཐ་སྙད་མང་ཆེ་བའི་ཐད་ཀའི་འགྲུབ་རྒྱུ་གཙོ་བོ་མིང་གི་ཚན་པར་ཆགས་བསྡད་ཡོད་པས་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་རིགས་སྤྱིའི་མིང་ལའང་མིང་མཛོད་ཅེས་བཞག་ན་མི་འགྲིག་པ་ཆེར་མེད་དོ།། དེ་ལྟ་བུའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་འབྲུ་ལ་ཡི་གེ་དང་མིང་དང་། ཕྲད་དང་། མིང་ཚོམ། ཚིག་དུམ། ཚིག་འབྲུ། ཚིག་ཚོགས། བརྗོད་པ་སོགས་སྡེ་ཚན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་། ནམ་རྒྱུན་དུ་བེད་སྤྱོད་ཐོང་ཤོས་དང་བཀོལ་སྤྱོད་གྲངས་མང་ཤོས་ཀྱི་མིང་མཛོད་ནི་མིང་དང་མིང་ཚོམ་གྱི་བརྡ་འབྲུ་ཅན་གྱི་མིང་མཛོད་རིགས་ཡིན་དུས། མིང་མཛོད་ལ་ཡང་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་དང་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ལྟ་བུའི་དབྱེ་བ་འགོད་རུང་བ་ཡིན། དེ་ཡང་བརྡ་འབྲུའི་ཐད་ནས་མིང་ངམ་མིང་ཚོམ་སོགས་ཐ་སྙད་ཐིང་གྲས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཡིན་པ་གང་ཞིག་ལ། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་བརྡ་དག་དང་ཆེད་ཚན་རིག་གནས་ཡིན་པ་དག་ནི་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། བརྡ་འབྲུའི་རྣམ་པ་ཚིག་དང་། ཚིག་ཚོགས་དང་། བརྗོད་པ་དང་། ས་བཅད་དང་། ལེའུ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཅན་དུ་སོང་ཡང་། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། མིང་གི་གདགས་གཞིའམ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་གྱི་ཚད་དུ་མ་ཡིན་པར། དོན་གྱི་རྣམ་པའི་གནས་སྐབས་དང་གནས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟན་བྱ་ཅན་དང་། བརྩམས་ཆོས་ལྟ་བུ་དང་། ཐ་ན་གཞུང་ལུགས་ཤིག་གི་རྣམ་གཞག་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ཕོན་ཆེ་བའི་རིགས་ཅན་དུ་ངེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཛོད་དེ་རིགས་ནི་སྒྲ་ཡང་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཡིན་ནོ།།
མཐའ་དཔྱད།
དབྱིན་སྐད་དུ་Dictionaryཞེས་དང་། རྒྱ་སྐད་དུ་词典བོད་སྐད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་དུ་དོན་གྱི་འབྱོར་ལུགས་བྱས་ན་ཐ་སྙད་མཛོད་ཅེས་སུ་འཇོག་འོས་པ་ལྟར་དུ་ཡོད་ཀྱང་། ཐ་སྙད་མཛོད་ཅེས་སམ་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཛོད་ཅེས་པ་ནི་རྗོད་བྱེད་འབྲུ་མའི་དོ་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ནས་དེ་ཙམ་གྱིས་བརྗོད་བདེ་པོ་མེད་ཁར། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་ལ་ལ་ཞིག་གིས་མིང་མཛོད་ཅེས་སུ་བརྡ་ཆད་བཞག་པས་ལམ་ཁ་གདམ་ང་ཅན་ཞིག་ལ་ཐུག་ཡོད་དུས། གལ་ཏེ་ཚིག་མཛོད་ཅེས་པའི་བརྡ་ཆད་དེ་འཐད་པར་བཞག་ན་ཐ་སྙད་མཛོད་མང་ཆེ་བའམ་ཐ་སྙད་མཛོད་རིགས་སྤྱི་ཡི་རྐང་འཛིན་པའི་གྲུབ་རྒྱུ་ནི་མིང་བརྡའི་ནང་དོན་ཅན་ཡིན་པ་དེ་དང་བརྟུན་པ་མེད་ལ། དེ་བཞིན་ཚིག་མཛོད་ཅེས་པའི་མཛོད་ཀྱི་གདགས་གཞི་ཚིག་གི་ཐོག་ཏུ་བཞག་པ་ཡིས་སྤྱིར་གྱི་མིང་དང་ཚིག་གི་ངོ་བོ་ཁྱད་པར་འཇོག་པ་སོགས་ལའང་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད་པ་སོགས་རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཤས་ལ་བརྟེན་ནས་Dictionaryཞེས་སམ་词典ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་འདིར་མིང་མཛོད་ཅེས་པ་བརྡ་ཆད་འཐད་ལྡན་དུ་བཞག་པ་ཡིན་ཡང་། ཐ་སྙད་རིགས་གང་རུང་ཀུན་གྱི་མཛོད་ལ་ཚིག་མཛོད་ཅེས་སུ་འབོད་པའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཆགས་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་གལ་ཏེ་ཕྱིིིས་སུའང་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱབ་ཆེར་སོང་ན་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འཁོལ་བ་ལས་དམངས་སྤྱིའི་མ་དག་རྒྱུན་འབྱམས་ལ་བཅོས་རྒྱུ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ།། མིང་མཛོད་ཀྱི་ལག་ཆ་དར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་ཐུབ་མིན་ནི་བོད་སྐད་ཡིག་ལག་ལེན་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་དང་ཆུ་ཚད་ལ་རག་ལས་ཡོད། བོད་སྐད་ཡིག་དར་རྒྱས་ཡག་པོ་འགྲོ་དགོས་ན། མིང་དང་ཐ་སྙད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སུ་གཏོང་ལོས་དགོས་ལ། མིང་དང་ཐ་སྙད་དར་འཕེལ་འགྲོ་བའི་འཚོ་བཅུད་ནི་མིང་མཛོད་སྣ་ཚོགས་པའི་གཤིན་ས་ལ་ཟུག་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། མིང་མཛོད་ཀྱི་ཕན་ནུས་དེ་དོན་དངོས་ཀྱི་ཕན་ནུས་སུ་འགྱུར་དགོས་ན་མིང་མཛོད་ཀྱི་སྒྲིག་སྟངས་དང་ནང་དོན་གྱི་སྤུས་ཚད་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་ཡིན་ན། མིང་མཛོད་རིག་པ་སྦྱོང་བ་ནན་ཟབ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མིང་མཛོད་བསྐྲུན་པའི་སྔ་ལོགས་སུ་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན། དེས་ན། དེང་རབས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་སྤྱིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་བོད་ཡིག་མིང་མཛོད་ཀྱི་གནས་བབ་ལ་བལྟས་ན། བོད་སྐད་ཡིག་གི་ལས་དོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མིང་མཛོད་རིགས་པའི་སྦྱོང་བརྡར་དེ་གལ་ཆེན་པོར་མཐོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། མིང་མཛོད་སྒྲིག་བཟོའི་ལས་ཀའི་བེད་ནུས་འདོན་ཐབས་སོགས་མིང་མཛོད་ལ་འབྲེལ་བའི་ལས་འགན་དུ་མ་ཞིག་གཞི་ནས་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་དོ།།
ས་བཅད་གཉིས་པ། མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོག་འབུབ།
མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོག་འབུབ་ཅེས་པ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོ་ལག་སྒྲིག་ཚུལ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ངོས་གཟུང་བ་ལ་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོག་གཞིའི་གྲུབ་ཆ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་རང་ཡིན་ན་དེར་ཡང་་གྲུབ་ཆ་ཡན་ལག་གཤམ་གསལ་ཁག་ཡོད།
གཅིག ཁ་བྱང་།
དེ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མིང་སྟེ། མིང་མཛོད་གང་དེའི་ནང་དོན་ནམ་ངོ་བོ་ཐད་ཀར་མཚོན་བྱེད་སྒོ་བྱང་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། ཁ་བྱང་དེ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་གནད་འཁེལ་རྒྱུ་གལ་ཆེའོ། མིང་མཛོད་འགའ་དག་ལ་མིང་མཛོད་ཀྱི་མིང་དང་་ངོ་བོ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ངོ་མི་འཕྲོད་པའི་གནད་དོན་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་དེས་མིང་མཛོད་བེད་སྤྱོད་མཁན་ལ་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བག་ཆགས་ཡག་པོ་མ་ཞོག་པས་མིང་དོན་ལ་མི་འབྱོར་བ་ཡིས་མིང་མཛོད་ཀྱི་དགེ་མཚན་ལ་གནོད་པ་ཡིན། དེས་ན་ར་མགོ་ལུག་སྦྱར་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་བློ་རྩིང་པོ་དང་། ར་གན་གསེར་བརྫུས་བྱེད་པའི་ཀུན་སློང་མ་དག་པ་སོགས་ཀྱིས་མིང་འདོགས་པའི་སྐྱོན་སྤོང་དགོས་སོ།།
གཉིས། རྩོམ་སྒྲིག་པ།
དེ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མིང་བྱང་གི་འོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པའི་མིང་མཛོད་དེ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་དང་ཚོགས་ཆུང་གི་མིང་ཡིན། རྩོམ་སྒྲིག་པའི་མིང་ལ་བལྟས་ན་མིང་མཛོད་དེའི་སྤུས་ཀ་ཧ་ལམ་ཤེས་ཐུབ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཚོགས་ཆུང་གིས་གྲུབ་པ་ཅན་གྱི་མིང་མཛོད་དེ་སྤྱིར་བཏང་སྤུས་ཚད་མཐོ་ངེས་ཡིན། ཆེད་བཙུགས་ཚོགས་ཆུང་ལ་ཆེད་ལས་མི་སྣ་གང་མང་འདུས་ཡོད་ལ། ཆེད་བཙུགས་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཁུར་དུ་བླངས་པའི་མིང་མཛོད་ནི་མིང་མཛོད་ཆེ་འབྲིང་གི་རིགས་ཡིན་པས་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཡུན་རིང་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད་ངེས་ཡིན་པས་སྤུས་ཚད་ཡག་པོ་འབྱུང་ངེས་པ་ལྟ་བུའོ།།
གསུམ། པར་གཞི།
དེ་ནི་མིང་མཛོད་པར་ལ་བཏབ་པའི་རབས་ཐེངས་ཀྱི་པར་གྱི་གཞི་འཛིན་སའི་མིང་སྟེ། དེ་ཡང་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁ་བྱང་གི་འོག་གམ་དཔེ་བསྐྲུན་ཁང་གི་མིང་བཀོད་ཀྱི་འོག་ཞོལ་སོགས་སུ་འགོད་པ་ཡིན་ནོ།། པར་གཞི་གསར་འགོད་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ་སྟེ། པར་གཞི་ཕྱི་མ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཕལ་ཆེར་པར་གཞི་སྔ་མའི་ཐོག་ལ་ཞུ་དག་ཁ་གསབ་གང་འཐུས་ཐེབས་ཡོད་ངེས་པས་པར་གཞི་གང་གསར་གསར་གྱིས་བཟང་ངོ་།།
བཞི། གླེང་གཞི་དང་མཇུག་བྱང་།
གླེང་གཞི་ནི་མིང་མཛོད་སྒྲིག་སྟངས་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་སྔ་སོར་བཀོད་པའི་མིང་མཛོད་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་དམིགས་ཡུལ་ལམ་པར་གཞི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ལ་འབྲེལ་བའི་གསལ་བཤད་ཅིག་ཡིན། དེ་འབྲི་བ་པོ་ནི་མིང་མཛོད་སྒྲིག་པ་པོ་ཡིན་སྲིད་ལ་མི་གཞན་ཡིན་ཀྱང་སྲིད། གླེང་གཞི་འབྲི་མཁན་མི་གཞན་ཡིན་ཚེ་གླེང་གཞིའི་ནང་དོན་ལ་མིང་མཛོད་དེར་གདེང་འཇོག་བྱས་པའི་གཏམ་ཡང་ཡོད་ངེས་སོ།། མཇུག་བྱང་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་བཀོད་པའི་དོན་ཚན་ཞིག་སྟེ། དེ་ཡང་མིང་མཛོད་དེ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་རབས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན་པས་དེར་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་དང་རམ་འདེགས་དང་དུས་ཚོད་ཕྱིན་ཚུལ། འབྲེལ་ཡོད་གཞུང་སྒེར་ལ་བཀའ་དྲིན་ཞུ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་འདུའོ།།
ལྔ། སྒྲིག་སྟངས།
དེ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞི་དེ་ཇི་ལྟར་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་ཚུལ་གྱི་གསལ་བཤད་ཅིག་སྟེ། མིང་མཛོད་ནང་དུ་གླེང་གཞིའི་ཕྱི་སོའམ་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་སྔ་སོར་བཀོད་པའི་ཚན་པ་ཞིག་ཡིན། དེར་མིང་མཛོད་ནང་གི་ཐ་སྙད་འཚོལ་བསྡུ་བྱས་ཚུལ་དང་དེའི་གོ་རིམ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་དགྲོལ་བའི་རྣམ་གྲངས། ཐ་སྙད་དམ་བརྡ་འབྲི་ལ་འགྲེལ་བ་བསྐྱོན་ཚུལ། འབྲེལ་ཡོད་བརྡ་རྟགས་ཀྱི་མཚོན་དོན། མིང་མཛོད་ལ་བལྟ་འཚོལ་བྱེད་སྟངས་སོགས་ཀྱི་གསལ་བཤད་ཅིག་གོ།
དྲུག།ནང་དོན་དངོས་གཞི།
དེ་ནི་མིང་མཛོད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་སྟེ། མིང་མཛོད་ནང་དུ་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྐོར་མཛོད་ཁོག་སྟེ། མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་མ་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་མཛོད་ཁོག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ཡང་མི་འདྲ་སྟེ། དཔེར་ན་བརྡ་ཆད་མིང་མཛོད་དང་སྐད་ཤན་སྦྱར་གྱི་མིང་མཛོད་འགའ་དག་ལ་ཐ་སྙད་སྐོར་སྒྲིག་བྱས་པ་གཅིག་གོ་མ་གཏོགས་མེད་ལ། རྒྱས་འགྲེལ་ཅན་གྱི་མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་དང་དེའི་འགྲེལ་བ་སྟེ་བརྡ་འབྲི་དོན་འབྲུ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པའོ།།
བདུན། ཆད་གསབ།
ཆད་གསབ་ནི་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་པར་གཞི་པར་བཏབ་ཚར་ཕྱིན་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་སྐོར་ལ་བཅོས་སྣོན་གྱི་ཆ་གང་འཚམས་བྱུང་པ་ཟུར་དུ་བསྒྲིགས་ནས་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་ཕྱི་སོར་བཀོད་པའི་དོན་ཚན་ཞིག་གོ།
བརྒྱད། ཡི་གེའི་བྱ་ར།
ཡི་གེའི་བྱ་ར་ནི་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་སྔ་སོར་ཡོད་པའི་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་ནང་གི་དགྲོལ་བྱའམ་བརྡ་འབྲུའི་ཐ་སྙད་གང་དག་ཤོག་ངོས་གང་དུ་ཡོད་པ་འཚོལ་བྱེད་ཀྱི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡིག་རིགས་མ་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱ་རའི་གྲུབ་སྟངས་མི་འདྲ་སྟེ། སྒྲ་སྦྱོར་ཡི་གེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་སྒྲ་ཚིགས་ཀྱི་བྱ་ར་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དོན་མཚོན་ཡི་གེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་སྒྲ་ཚིགས་ཀྱི་བྱ་ར་མ་ཟད་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་སྨྱུག་འཐེན་(笔画)གྱིས་བྱེ་བའི་བྱ་ར་ཡང་ཡོད། དེ་ཡང་སྒྲ་ཚིགས་སམ་སྨྱུག་འཐེན་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་བསྟར་ལ། དེར་འབྲེལ་བའི་ཐ་སྙད་ཡོད་སའི་ཤོག་ངོས་ཀྱི་ཨང་གྲངས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་བསྟར་བ་ལྟ་བུའོ།། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དག་ཡིག་དང་མིང་མཛོད་སོགས་ལ་ཡི་གེའི་བྱ་ར་མེད་ཀྱང་དེང་རབས་ཀྱི་མིང་མཛོད་ཚད་ལོངས་མ་ལོངས་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཡི་གེའི་བྱ་ར་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་སོ།།
དགུ། ཟུར་བཀོད།
མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞི་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དཔེ་རིས་དང་རེའུ་མིག་སོགས་མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་ཕྱི་སོར་བཀོད་པའི་དོན་ཚན་ཞིག་གོ།
མཐའ་དཔྱད།
ས་བཅད་འདིའི་ནང་དུ་སོང་བའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོག་འབུབ་ལ་ཡན་ལག་དགུ་བོ་ཚང་དགོས་ཚུལ་ནི་དེང་རབས་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་དེ་གཙོ་བོ་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་དང་། རིག་གནས་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་དག་ལ་ཡན་ལག་དེ་དག་ཚང་དགོས་པའི་ངེས་སྲོལ་ཡིན་ཡང་། ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡན་ལག་དེ་དག་ཇི་བཞིན་དུ་ཡོང་བའི་ངེས་པ་མེད་དེ། དཔེར་ན་ > ཞེས་པའི་མིང་མཛོད་དང་། བསམ་གཏན་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ > དང་རྔ་བ་ཁུལ་བོད་ཡིག་རྩོམ་བསྒྱུར་ཅུས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་ >ལྟ་བུ་ལ་ཆད་གསབ་ཀྱི་ཡན་ལག་མེད་ཀྱང་། དེ་དག་ཏུ་ཡང་ན་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཡང་ན་རྩོམ་པ་པོའི་ངལ་བསོས་པའི་ཚིགས་བཅད། ཡང་ན་མཆོད་བརྗོད་ལྟ་བུ་སོགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལྷག་མའང་ཡོད་དོ།། དེང་སང་མིང་མཛོད་ཚད་ལྡན་མའི་རིགས་དག་ལ་ཡན་ལག་དགུ་བོ་ལས་ལྷག་པའི་ཡན་ལག་ཡོད་པ་དཔེར་ན། སྤྱིའི་དཀར་ཆག་ཅེས་པའི་ཡན་ལག་ལྟ་བུ་སོགས་ཡོད་ལ། གཞན་ཡང་ཡིག་རིགས་དང་མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་མ་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡི་གེའི་བྱ་ར་དང་ཟུར་བཀོད་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་ཡང་ཆ་ཤས་བསགས་པ་མང་ཉུང་ཅི་རིགས་པ་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་སོགས་ནི་མིང་མཛོད་སོ་སོའི་དགོས་པ་ལ་བརྟུན་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།། ཁོག་འབུབ་ཡན་ལག་དགུ་བོ་ལས་ཁ་བྱང་མིང་མཛོད་གང་གི་རིགས་ཡིན་ཀྱང་མེད་ཐབས་མེད་ལ། སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་ཡིན་ནཁ་བྱང་གི་ནང་དུ་མིང་མཛོད་ཅེས་པའི་སྨོས་མིང་འདྲེས་ཡོད་ལ། སྒྲ་ཡང་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་ཡིིན་ན་ཁ་བྱང་ནང་དུ་མིང་མཛོད་ཅེས་པའི་སྨོས་མིང་འདྲེ་ཡོད་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། དེར་མིང་སྣ་ཚོགས་ཡོང་བ་ཡོད་པ་ལ་དཔེར་ན་རྒྱ་ནག་ཡི་གེའི་མིང་མཛོད་ལས་དཔེ་མཚོན་འགའ་བཀོད་ན་ > > > >  > > > > >ཞེས་སོགས་ཀྱི་མིང་བྱང་ཅན་བྱུང་བ་ནང་བཞིན་བོད་ཡིག་གི་སྒྲ་ཡང་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དག་ལ་ཡང་ཁ་བྱང་སྣ་ཚོགས་པ་ཡོང་བ་ཡོད་དོ།། པར་གཞི་ནི་མིང་མཛོད་གསར་བ་ལ་མཚོན་ན་དཔེ་བསྐྲུན་བྱས་པའི་དུས་ཚོད་སོགས་དང་མཉམ་སྡེབ་ཏུ་འགོད་པ་ཡིན་ལ། མིང་མཛོད་བསྐྱར་པར་བྱས་པ་དང་དག་བཅོས་བྱས་པའི་མིང་མཛོད་ཡིན་ན་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁ བྱང་གི་འོག་ཏུ་པར་གཞི་འགོད་པ་སོགས་ཡོད། ཆད་གསབ་ཕལ་ཆེར་བཅོས་བརྒྱབ་པ་བསྐྱར་དཔར་མའི་ནང་དུ་ཡོང་བ་སོགས་ཞིབ་ཆའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་དགོས་པ་མང་ངོ་།།
ས་བཅད་གསུམ་པ། མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དབྱེ།
མིང་མཛོད་ནང་དོན་གྱི་རིག་ཚན་དགར་ཕྱོགས་ནས་དབྱེ་ན་བརྡ་དག་ཚིག་མཛོད་ (语言词典)དང་རིག་གནས་མིང་མཛོད་(知识词典)གཉིས་ཡོད་ལ།དེ་དག་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཡིན་ལ་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཡང་ཡིན། རིག་གནས་མིང་མཛོད་ལ་ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་ཅེས་ཀྱང་འཐུས་ཏེ། ཆེད་ཚན་ཤེས་བྱའི་མིང་མཛོད་དུ་མིང་བརྡ་གང་དེའི་མཚོན་བྱ་དངོས་པོའི་དོན་ལ་འགྲེལ་བ་སྐྱོན་པ་ཡིན་ལ། བརྡ་དག་མིང་མཛོད་དུ་མིང་བརྡ་གང་དེ་རང་ཉིད་མཚོན་བྱ་དངོས་པོ་གང་ལ་འཇུག་ཚུལ་དང་མིང་བརྡ་དེའི་མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦྱོར་འཇུག་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་ཡིན་པས། མིང་མཛོད་དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་སམ་ངོ་བོ་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རྟོགས་སླ། དཔེར་ན་རྣ་ཞེས་པའི་མིང་བརྡ་ལ་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་  > སུ་འགྲེལ་སྟངས་ནི། ༡.ཉན་བྱེད་ཀྱི་དབང་བོའི་མིང་། ༢.རི་དྭགས་གནའ་ཡི་འབྲི་ཚུལ་གཞན་ཞེས་དང་། རིག་གནས་མིང་མཛོད་དམ་ཆེད་གཉེར་མིང་མཛོད་ >་རུ་འདི་ལྟར་བཀྲལ་ཡོད་དེ། རྣ་བ་ནི་ཕྱི་རྣ་དང་། བར་རྣ། ནང་རྣ་བཅས་ཁག་གསུམ་ལས་གྲུབ་པ་རེད། ཕྱི་རྣ་གཤོག་དང་རྣ་བའི་བུ་ག་ཡོད་ལ། བར་རྣ་ལ་ཡང་རྔ་པགས་དང་། རྔ་ཁང་། རྣ་གྲེའི་སྦུ་གུ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། ནང་རྣའི་ཆ་ཤས་རྣམས་ནི་སྒྲ་ལེན་དང་ཚོར་ཤེས་སྙོམས་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུར་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅེས་འགྲེལ་ཡོད་པ་་ལྟར། མིང་མཛོད་རིགས་གཉིས་པོའི་བྱེད་ལས་དང་ཐག་གཅོད་བྱ་མི་འདྲ་ཤེས་པར་བྱའོ།།
གཅིག རིག་གནས་མིང་མཛོད།
རིག་གནས་མིང་མཛོད་ལ་རིག་གནས་སྣ་འཛོམས་ཀྱི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་(百科词典)ཆེ་གྲས་རིག་གནས་གཞུང་ཚན་གཅིག་རྐྱང་བསྡུས་པའི་ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་(专科词典) དང་། བརྡ་ཆད་མིང་མཛོད་(术语词典) ཆེད་མིང་མིང་མཛོད་(专名词典)སོགས་ཀྱི་རིགས་དང་རྣམ་པ་ཧ་ཅང་མང་ལ། དེ་དག་མདོར་བསྡུས་ན་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་དང་ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་གཉིས་ལའང་བསྡུ་ཆོག་སྟེ། བརྡ་ཆད་ནི་རིག་ཚན་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་ཆེད་ཚན་གྱི་མིང་བརྡའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ས་མིང་དང་མིའི་མིང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ལྟ་བུའི་ཆེད་མིང་ཡང་གཏོགས་ཕྱོགས་ཡོད་པ་ཅན་ཡིན་པས་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཁོངས་་སུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་སོགས་སོ།།
(གཅིག) གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད།
དེ་ཡང་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཅེས་པའི་གཞུང་བརྒྱའི་བརྒྱ་ནི་མང་བའི་དོན་ཡིན་ཕྱིར་རིག་གཞུང་སྣ་ཚོགས་འདུས་པའི་མིང་མཛོད་ཡིན་པ་གོ་སླ་ལ། དེ་ནི་མིའི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་གྲུབ་ཆར་སོང་བའི་དོན་དག་གཙོ་གྲས་ཡིན་ནོ་ཅོག་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པའི་བརྩམས་ཆོས་སོ།། དེ་ཡང་མིང་མཛོད་དེ་སྤྱིར་བཏང་གི་མིང་མཛོད་དང་བསྡུར་ན་རིག་ཚན་བསྡུ་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་མི་ཚད། མིང་བརྡ་གང་དེའི་དོན་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་སམ་མིང་དོན་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་སྟངས་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་ཧ་ཅང་ཆེ། གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ནང་གི་མིང་བརྡ་དག་གི་དོན་འགྲེལ་ནི་ཕལ་ཆེར་བརྡ་འབྲུ་གང་དེའི་ཤེས་བའི་སྤྱི་བཤད་ལྟ་བུའི་ཚད་ལོངས་མ་རེ་རེ་ཡིན། དེང་རབས་རང་བཞིན་ཡོད་པའི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། དེའི་ནང་དོན་ལ་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀུན་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེང་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་གྲུབ་འབྲས་ཚང་མ་ཡང་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་དམ་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞིག་འགྲུབ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་བའི་བཟོ་སྐྲུན་ཞིག་ཡིན།
(གཉིས) ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད།
ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་ནི་རིག་ཚན་རིགས་སུ་དགར་བའི་ཆེད་གཉེར་ཤེས་བྱ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་མིང་མཛོད་ཡིན་ལ། དེར་ཡང་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་ཡོང་སྲིད་པ་ལས་རྒྱས་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། དེའི་མིང་ལ་ཡང་རིག་ཚན་གྱི་མིང་གི་མཇུག་ཏུ་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་(百科全书 )ཅེས་པ་བསྣན་ཡོད། དཔེར་ན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་རྒྱས་མའི་ནང་གི་མིང་བརྡའི་འགྲེལ་བཤད་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ནང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ཞིབ་པ་ཡོད། དཔེར་ན་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་བརྒྱའི་ནང་གི་འགྲེལ་བཤད་དག་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ནང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཞིབ་རྒྱས་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།
གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ལ་རྒྱས་མ་དང་བསྡུས་མ་ལྟ་བུ་ཡོད་ལ། དཔེར་ན་དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་ཡིག་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་(中国百科全书)གླེགས་བམ་མང་པོ་ཅན་ལྟ་བུ་ནི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་རྒྱས་མ་དང་། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དག་དེང་སང་བོད་རིག་པ་ཞེས་པའི་ངོས་རིམ་དུ་བཞག་ན་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ལྟ་བུ་ནི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཧ་ཅང་བསྡུས་མའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ཙམ་ཡིན། དེ་ཡང་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་སོགས་སུ་གནའ་དེང་གི་རིག་ཚན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ལ་རིག་ཚན་སོ་སོའི་ཆེད་གཉེར་གྱི་གོ་དོན་འགྲེེལ་བ་ཐེབས་པ་ལྟ་བུ་མིན་ཡང་། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་བཅུ་དང་། ལོ་རྒྱུས། དམངས་སྲོལ། སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་སོགས་པའི་རིག་ཚན་དུ་མ་ལ་གཏོགས་པའི་བརྡ་ཆད་གང་མང་ཞིག་བསྡུས་པ་ལ་བསྡུ་བྱའི་དོན་གྱི་ཕྱོགས་ནས་གཞུང་བརྒྱའི་ཕྱོགས་འགྲོ་ཙམ་ཡིན་ཡང་། འགྲེལ་ཚུལ་དང་རིག་ཚན་འཇོག་སྟངས་གཞན་གྱི་ལུགས་སུ་བྱས་ན་མིང་མཛོད་དེ་དག་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མཚན་གཞི་འཐད་ལྡན་མིན་ལ། ཆེད་ཚན་མིང་མོད་རྣལ་མ་ཡང་མིན་ནོ།། ཆེད་ཚན་མིང་མཛོད་ལ་དཔེར་ན་གསོ་རིག་མིང་མཛོད། སྐར་རྩིས་མིང་མཛོད། རྩིས་རིག་མིང་མཛོད། རྫས་འགྱུར་མིང་མཛོད། བཟོ་རིག་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་རང་བྱུང་ཚན་རིག་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་མཛོད། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་མིང་མཛོད། བཅའ་ཁྲིམས་རིག་པའི་མིང་མཛོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་མཛོད། དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་མིང་མཛོད། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་མིང་མཛོད་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་མཛོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཤིན་ཏུ་མང་བ་ཡོད་དོ།། རིག་གནས་མིང་མཛོད་ལ་ད་དུང་བརྩམས་ཆོས་མིང་མཛོད། ས་མིང་མིང་མཛོད། མིའི་མིང་གི་མིང་མཛོད་སོགས་ཀྱང་ཡོད་དེ། བརྩམས་ཆོས་མིང་མཛོད་ནི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཁ་བྱང་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཏེ། ཁ་བྱང་རེ་རེའི་འབྲེལ་ཡོད་ཤེས་བྱ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན་བརྩམས་ཆོས་དེའི་རྩོམ་པ་པོའི་སྐོར་དང་། བརྩམས་ཆོས་དེ་བརྩམས་པའི་དུས་དང་རྒྱབ་ལྗོངས། རྩོམ་དེའི་རྩོམ་ལུས། སྙིང་དོན། ནང་དོན་གནད་བསྡུས་སོགས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།
གཉིས། བརྡ་དག་མིང་མཛོད།
བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཅེས་པ་ནི་ཐ་སྙད་དག་གི་བརྡའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དག་ཆ་འམ་སྐད་བརྡའི་ཕྱོོགས་ཀྱི་ཤེས་བྱར་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་དང་། ཐ་སྙད་གང་ཞིག་དོན་གང་ལ་འཇུག་ཚུལ་ལམ་ཐ་སྙད་གང་ཞིག་ལ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་ངོ་སྤྲོད་པའི་མིང་མཛོད་ཡིན་ནོ།། དཔེར་ན་ >དང་ >ལྟ་བུ་ནི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་མིང་བརྡ་ཤས་ཆེ་བས་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཆེད་ཚན་འབུར་ཐོན་མིན་ལ། འགྲེལ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཙོ་བོ་བརྡའི་དག་ཆ་དང་ཐ་སྙད་གང་དེ་དོན་གང་ལ་འཇུག་ཚུལ་བཤད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་མིང་མཛོད་དེ་དག་ནི་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ལྟ་བུ་ཡིན། བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ནི་བོད་ལ་དུས་སྔ་མོ་(སྤྱི་ལོ་༨༡༥)ནས་དར་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ >དང་ཕྱིས་སུ་རིམ་པར་བྱུང་བའི་དག་ཡིག་དང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་རིགས་དེ་དག་ཡིན་ཏེ། བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ནང་དུ་ཐ་སྙད་གང་དེ་དོན་གང་ན་འཇུག་པའམ་ཐ་སྙད་དེའི་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་གྱི་འགྲེལ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དང་། དག་ཡིག་དག་གཙོ་བོ་ཐ་སྙད་གང་དག་གི་དག་ཆ་བཤད་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཀྱང་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ >(སྤྱི་ལོ་༡༤༧༦)དང >དང་ >སོགས་ལྟ་བུ། མདོར་ན་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཡང་དབྱེ་ལུགས་མང་དུ་ཡོད།
(གཅིག) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་རིགས་བསྡུ་བྱེད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་དབྱེ་བ།
བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་རིགས་བསྡུ་མ་འདྲ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་དེ། ཡུལ་སྐད་མིང་མཛོད། གཡར་མིང་མིང་མཛོད། བརྡ་རྙིང་མིང་མཛོད། བརྡ་གསར་མིང་མཛོད། དོན་མཚུངས་མིང་མཛོད། དཔེ་ཆོས་མིང་མཛོད། རྒྱུན་ཚིག་མིང་མཛོད། རྩོམ་པ་པོས་བརྩམས་མིང་གི་མིང་མཛོད། རྩོམ་ཡིག་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་སོགས་སོ།།
(གཉིས) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཚུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ།
བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་རང་གིས་གཙོ་གནད་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྟངས་མ་འདྲ་བའི་ཕྱོགས་ནས་དབྱེ་བ་ཡོད་དེ། སྐད་གདངས་མིང་མཛོད། བརྡ་སྤྲོད་མིང་མཛོད། བརྡ་དོན་མིང་མཛོད། ཐ་སྙད་ཁུངས་དཔྱད་མིང་མཛོད། སྐོང་ཡིག་ཡིིག་མཛོད། བརྡ་དག་ཚད་ལྡན་མིང་མཛོད། བཀོལ་སྟངས་མིང་མཛོད། དཀའ་གནད་མིང་མཛོད་སོགས་ལྟ་བུའོ།།
(གསུམ) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་སྐད་རིགས་འདུས་ཚད་ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ།
མིང་མཛོད་ལ་སྐད་རིགས་འདུས་ཚད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། སྐད་གཅིག་མིང་མཛོད། སྐད་གཉིས་མིང་མཛོད། སྐད་མང་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་སྟེ། སྐད་རིགས་གསུམ་ཡན་ཆོད་ཡོད་པ་ལ་འདིར་སྐད་མང་མིང་མཛོད་ཅེས་བརྡ་སྦྱར་བ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་ >། >ལྟ་བུ་སྟེ། སྐབས་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་སྐད་རིགས་འདུས་ཚད་ཡིན་པས་འདིར་འགྲེལ་ཚུལ་སོགས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་དོ།།
(བཞི) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་འགྲེལ་སྟངས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་དབྱེ་ན།
ཐ་སྙད་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་ཕྱོགས་ནས་དབྱེ་ན། རྒྱས་འགྲེལ། དཔེ་འགྲེལ། རི་མོས་གསལ་འགྲོས། བསྒྱུར་འགྲེལ་སོགས་སོ།། དཔེར་ན་རྒྱས་བཤད་དང་གསལ་བཤད་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་དགྲོལ་བྱ་གང་དེ་གསལ་བ་བྱས་པ་ལ་ >། >སོགས་ལྟ་བུ། རི་མོའི་གསལ་འགྲོས་དཔེར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ >་ལྟ་བུ་དང་། མིང་མཛོད་འགའ་རེར་རེས་འགྲེལ་ཚིག་འགྲེལ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པའང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་གསོ་རིག་སྐོར་གྱི་མིང་མཛོད་དང་རྩིས་འཁོར་སྐོར་གྱི་མིང་མཛོད་དང་འཕྲུལ་ཆས་སྐོར་གྱི་མིང་མཛོད་སོགས་ལ་འགྲེལ་ཚུལ་འདྲེས་མ་དེ་སྤྱོད་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ།། དཔེ་འགྲེལ་ནི་སྐད་བརྡའི་སྐོར་གྱི་མིང་མཛོད་མང་ཆེ་བར་རྒྱས་འགྲེལ་དང་བསྲེས་རེ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། གཞན་དཔེ་འགྲེལ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་མིང་མཛོད་ཡོད་པ་དཔེར་ན་འཇའ་ཕན་གྱིས་༡༩༧༣ལོར་དཔེ་བསྐྲུན་བྱས་པའི་ >་ལྟ་བུའོ།། བསྒྱུར་འགྲེལ་ནི་སྐད་ཡིག་ཅིག་གི་དགྲོལ་བྱའི་མིང་ལ་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཞིག་གིས་འགྲེལ་རྒྱག་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། དེར་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་མིང་སྒྱུར་བྱས་པའི་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་དང་སྐད་མང་ཤན་སྦྱར་ལྟ་བུ་དང་། འགྲེལ་སྟངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྡ་འབྲུ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་བའི་འགྲེལ་ཚུལ་དང་། བརྡ་འབྲུ་དོན་འབྲུ་གཉིས་ཀ་བསྒྱུར་བ་ཡོད་པའི་འགྲེལ་ཚུལ་ཅན་གྱི་མིང་མཛོད་སོགས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ >ལྟ་བུ་བརྡ་འབྲུ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་བའི་ཚིག་མཛོད་ཡིན་ལ། ཝང་དབྱི་ནོན་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ >དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ >ལྟ་བུ་ནི་བརྡ་འབྲུ་དང་དོན་འབྲུ་གཉིས་ཀ་བསྒྱུར་བ་ཡོད་པའི་འགྲེལ་ཚུལ་ཅན་གྱི་མིང་མཛོད་ཡིན་ལ། དབྱེ་སྒོ་དེ་དག་ལའང་ད་དུང་ཞིབ་ལ་འབེབ་རྒྱུ་ཡོད་དོ།།
(ལྔ) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་བསྡུས་ཚད་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་དབྱེ་བ།
དེ་ལ་མིང་མཛོད་ཟེགས་མ། དོན་གསལ་མིང་མཛོད། མིང་མཛོད་ཚད་འབྲིང་མ། མིང་མཛོད་ཆེ་ལོངས་མ། མིང་མཛོད་(ཐ་སྙད་མཛོད་དེ་ས་པཎ་གྱི་ཚིག་གཏེར་)ལྟ་བུ། ཐ་སྙད་རེའུ་མིག་སོགས་ཡོད།།
(དྲུག) བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་བསྡུས་ཚད་ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ།
མདོར་ན། དབྱེ་སྒོ་དེ་དག་ལས་སྔ་མ་གཉིས་ཕུད་པའི་གཞན་བཞི་ག་ནི་ངོ་བོའི་དབྱེ་སྒོ་མ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོའི་དབྱེ་སྒོ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟེ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་གྱི། མིང་མཛོད་ཀྱི་སྒྲིག་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྟ་བུ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་མི་གཏོགས་པས་སོ།། དབྱེ་སྒོ་དེ་དག་རྒྱུན་མཐོང་གི་དབྱེ་བ་འགའ་ཡིན་གྱི་དབྱེ་ལུགས་ཡོད་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ། སྤྱོད་སྒོ་དང་བསྒྲིགས་ཚུལ་མ་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དབྱེ་ཚུལ་མང་དུ་འབྱུང་ངེས་སོ།། གཞན་དབྱེ་བ་དེ་དག་ཀྱང་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་གཞི་འགལ་འབྲེལ་མེད་དེ་འདྲ་མ་ཡིན་ཏེ། མིང་མཛོད་གང་རུང་གཅིག་དབྱེ་རྣམ་དུ་མ་ལ་གཏོགས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་དབྱེ་ཚུལ་དེ་དག་མིང་མཛོད་དག་གི་ཁྱད་པར་ངོས་ཟིན་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་གྱི་ཕན་ཚུན་འགོག་སྤོང་གི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་ནོ།། དགྲོལ་བྱ་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་ལ་མ་འདྲ་བའི་ཕྱོགས་ནས་མིང་མཛོད་ལ་དབྱེ་ན། སྒྲ་རིམ་མིང་མཛོད། གཟུགས་རིམ་མིང་མཛོད། དོན་རིམ་མིང་མཛོད། རིམ་རྙོག་མིང་མཛོད། ཁོངས་སྐོར་མིང་མཛོད། ལྡོག་བསྟར་མིང་མཛོད་སོགས་ཡོད།
གསུམ། བརྡ་དག་རིག་གནས་འདྲེས་མའི་མིང་མཛོད།
མིང་མཛོད་ལ་ཐ་སྙད་བསྡུས་རིགས་དང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ནས་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་དང་ཆེད་ཚན་རིག་གནས་མིང་མཛོད་འདྲེས་མར་གྲུབ་པ་ཡོད། དེ་ཡང་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཆེ་གྲས་ལ་དེའི་ཁྱད་ཆོས་ཐོན་སླ་བ་ཡིན་ཏེ། བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཆེ་གྲས་ལ་ཐ་སྙད་བསྡུ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བས་དེར་ཆེད་ཚན་ཐ་སྙད་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འདུ་ཡོང་བ་ཡིན་ན་དེར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྐབས་ཆེད་ཚན་ཤེས་བྱའི་འགྲེལ་བཤད་ཞོར་ལ་ཐོན་ཡོང་བ་ཡིན་པས་མཐར་བརྡ་དག་རིག་གནས་འདྲེས་མ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན་ >ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།
བཞི། མིང་མཛོད་དམིགས་བསལ་མ།
དཔེར་ན་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ (符号词典) དང་འཕྲུལ་སྒྱུར་མིང་མཛོད(机器翻译词典)ཐོན་གྲངས་མིང་མཛོད་ (频率词典) ལྟ་བུ་སྟེ། བརྡ་རྟགས་མིང་མཛོད་ནི་ཡི་གེ་དང་སྐད་དང་ཐ་སྙད་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་རྟགས་སྣ་ཚོགས་པའི་གསལ་བཤད་སྐོར་སྒྲིག་དེབ་ལྟ་བུ་དང་། འཕྲུལ་བསྒྱུར་མིང་མཛོད་ནི་གློག་ཀླད་ཀྱིས་སྐད་ཆ་ལོ་ཙཱ་བྱེད་པ་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཐ་སྙད་སྐོར་སྒྲིག་བྱས་པའི་མིང་མཛོད་ཅིག་ཡིན། ཐོན་གྲངས་མིང་མཛོད་ནི་ཐ་སྙད་གང་དག་སྐད་ཆའི་ནང་བེད་སྤྱོད་པའི་ཐེངས་མ་ཐོན་གྲངས་སྡོམ་རྩིས་བྱས་ཏེ། ཐ་སྙད་དེའི་ཐོན་གྲངས་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་སྤྱད་ཅིག་གོ། མིང་མཛོད་འདི་རིགས་བོད་ཡིག་གི་སྤེལ་བྱའི་གནས་སུ་ལུས་ཡོད།།
ཞོར་ལ་ངེས་པ་དགོས་པ་ཞིག་ནི་མིང་མཛོད་ལ་ཡང་དུས་དང་བར་སྣང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་སྟེ། དུས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་དཔེར་ན་རིག་གནས་དར་ཚུལ་གྱི་ཆུ་ཚད་དང་། བར་སྣང་ཕྱོགས་ནས་མི་རིགས་དང་སྐད་རིགས་ཀྱི་རང་གཤིས་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཕྱིར་མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་སྒྲིག་སྟངས་དང་འགྲེལ་སྟངས་ཁ་བྱང་བཅས་པར་ཁྱད་ཆོས་རང་གཤིས་པ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་དེ་དཔེར་ན།  >ནི་བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དང་། ད་དུང་དེ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དཔེར་ན་ >ཡང་བསྐལ་བཟང་སངས་རྒྱས་སྟོང་གི་མཚན་གྱི་མིང་མཛོད་རྒྱས་འགྲེལ་སྐྱོན་སྟངས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་དང་།  >ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་བརྡ་ཆད་དམ་བརྩམས་ཆོས་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཏེ། བོད་ཀྱི་་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་བརྩམས་ཆོོས་དེ་དག་ལ་མིང་མཛོད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་བཀོད་པ་མ་བྱུང་ཡང་དོན་དུ་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིགས་ཁོངས་དང་། དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྟངས་གཙོ་བོའི་ཕྱོགས་ནས་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་མིང་མཛོད་ཀྱི་མིང་ཡང་རང་ལུགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་ཀྱིས་འགོད་པ་ཡོད་དེ། དེ་སྔ་བོད་ཡིག་གི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་སྐོར་ཅིག་བསྒྲིགས་ཡོད་པའི་མིང་དུ་དཀར་ཆག་ཅེས་བཞག་ཀྱང་དེའི་ནང་དོན་དང་སྒྲིག་ཚུལ་ནི་མིང་མཛོད་རིག་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་ཡིན་ནོ།། ཡང་བོད་ཀྱི་བསྟན་འགྱུར་ནི་བོད་སྔ་རབས་ཀྱི་གཞུང་བརྒྱའི་མིང་མཛོད་དམ་ཤེས་བྱ་ཀུན་འདུས་ཀྱི་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་ཤེས་བའི་རྣམ་གྲངས་མང་པོའི་བརྡ་ཆད་ལ་བརྡ་དག་ཤེས་བྱའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་སྐྱོན་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཆེད་གཉེར་སོ་སོའི་ཕྱོགས་ནས་འགྲེལ་བཤད་ངོ་སྤྲོད་ཞིབ་རྒྱས་ཞུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་སོ།། མདོར་ན། གོང་དུ་སོང་བའི་མིང་མཛོད་དབྱེ་སྲོལ་དང་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས་སོགས་ནི་ངོ་སྤྲོད་སྟབས་བདེའི་ཚུལ་དུ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་དབྱེེ་སྒོ་དབྱེ་གྲངས་སོགས་ནི་ཚད་ཀྱི་འཇོག་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན། ཅི་སྟེ་ན། རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ནི་ཉི་ཟླ་བཞིན་དུ་འཕེལ་གྱི་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཆེད་གཉེར་དང་ལས་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ཕྲག་གི་ཚད་དུ་འཕེལ་གྱི་ཡོད་ན། དེ་ལ་བསྟུན་པའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་གྲངས་ཀ་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ཕྲག་བྱས་ནས་འཕེལ་འོངས་པ་ཡིན་ནོ།།
མཐའ་དཔྱད།
ས་བཅད་འདིའི་ནང་དུ་གཙོ་བོ་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བཀོད་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དུ་མིང་མཛོད་ལ་ཡང་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལྟ་བུ་ཡང་དགོད་ཆོག།། སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ནི་གཙོ་བོ་མིང་དང་མིང་ཚོམ་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཤས་ཆེ་བའི་སྡེ་ཡིས་གྲུབ་པའི་མཛོད་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དང་རིག་གནས་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དག་ནི་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་མཚན་གཞི་ལྟ་བུ་ཡིན། ས་བཅད་འདིའི་ནང་ཞོར་དུ་བྱུང་བའི་མིང་མཛོད་ཀྱི་དཔེ་གཞི་སྟེ། ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་ལྟ་བུ་དང་། བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར། གཟུངས་འདུས་ལྟ་བུ་སོགས་ནི་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་གཏོགས་ཡིན་པ་སྟེ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ནི་མིང་ངམ་མིང་ཚོམ་དུ་ཤས་ཆེ་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྡེ་ཡིས་གྲུབ་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། རྗོད་བྱེད་རིང་ཐུང་ཅི་རིགས་དང་། ལྷག་པར་དུ་རྗོད་བྱེད་རིང་བའི་ཐ་སྙད་དེ། དེ་ལ་ཚིག་དང་། ཚིག་ཚོགས་དང་། བརྗོད་པ་དང་། ས་བཅད་དང་། ལེའུ་སོགས་ཀྱི་ལུས་ཅན་དུ་གྲུབ་ཅིང་། བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་ཐད་ནས། མིང་གི་གདགས་གཞིའམ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་གྱི་ཚད་དུ་མ་ཡིན་པར། དོན་གྱི་རྣམ་པའི་གནས་སྐབས་དང་གནས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟན་བྱ་ཅན་དང་། ཐ་ན་གཞུང་ལུགས་ཤིག་གི་རྣམ་གཞག་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ཕོན་ཆེ་བའི་རིགས་ཅན་དུ་ངེས་ཕྱིར་མིང་མཛོད་དེ་རིགས་ལ་མིང་ཐོགས་ཚུལ་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཡོང་བ་ཡིན། དཔེར་ན་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་འགྱུར་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡི་ལེ་ཚན་མང་པོ་ཡོད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་མཛོད་ལ་བཀའ་འགྱུར་ཞེས་མཚན་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། གཟུངས་སྔགས་མང་པོ་ཕྱོགས་སྡེབ་བྱས་པའི་མཛོད་ལ་གཟུངས་བསྡུས་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་དང་། བླ་མ་མང་པོའི་ངོ་སྤྲོད་ཕྱོགས་སྡུད་བྱས་པ་ལ་ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་ཞེས་མཚན་བྱང་བཀོད་ཡོད་པ་བཞིན། བོད་སྐད་ཡིག་གི་མིང་མཛོད་ལ་ནང་དོན་དང་མིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོང་བ་ཡོད་ལ། མིང་སྣ་ཚོགས་ལས་གཏེར་དང་མཛོད་དང་ལག་དེབ་ཅེས་པ་སོགས་འདྲེ་ཡོད་པའི་མིང་ནི་མི་ཉུང་བ་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ནི་གཞན་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་སོགས་ཀྱི་མིང་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་ཀྱང་གོ་རྒྱུ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་  >  > > > >སོགས་ལྟ་བུ་སྟེ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་མིང་མཛོད་ལ་ནང་དོན་དང་མིང་བྱང་སོགས་གང་གི་ཆ་ནས་ཀྱང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ཤེས་སླའོ།། དེ་ཡང་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་ཚུལ་ལ་གཉིས་ཡོད་དེ། གོ་ཚུལ་གཅིག་ནི་སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་ཁྱབ་བྱར་མ་ཚུད་པའི་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་ཁོ་ནའི་ཁྱབ་བྱར་གོ་བ་དེ་ཡིན་ལ་། གོ་ཚུལ་གཅིག་ནི་སྒྲ་དོག་འཇུག་ལ་ལྟོས་པའི་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་ཁྱབ་བྱ་དེར་གོ་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྒྲ་དོག་འཇུག་གི་ཁྱབ་བྱ་དེ་ཡང་དེའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བར་གོ་བ་ལེན་པ་དེ་ཡིན། གོ་བ་གང་ཞིག་ལག་ལེན་བྱེད་མིན་ནི་སྐབས་གཙོ་བོ་འཛིན་སྟངས་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ནོ།། མདོར་ན། མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་དང་རྣམ་པ་ལ་ཞིབ་ཆའི་སྡོམ་ཚིག་འགོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་སྟེ། ཅི་སྟེ་ཞེ་ན། རིག་ཚན་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ཚད་དུ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་ལ། རིག་གནས་དར་སོ་ཆེ་བའི་སྐད་ཡིག་དག་ལ་དེ་བཞིན་མིང་མཛོད་དར་མུས་དང་དར་ཆོག་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ལས་རིགས་སོ་སོའི་ལའང་མིང་མཛོད་དར་གྱི་ཡོད། རིག་ཚན་དང་ལས་རིགས་མ་འདྲ་བ་རེ་རེ་ལ་མིང་མཛོད་རེ་རེ་བྱུང་ན་ཡང་མིང་མཛོད་ནི་ཧ་ཅང་མང་པོར་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་ལ། དོན་དུ་རིགས་ཚན་རེ་རེ་ལའང་ཐག་གཅོད་བྱ་དང་རྒྱས་བསྡུས་སོགས་དགོས་པ་མ་འདྲ་བའི་དབང་གིས་མིང་མཛོད་མང་པོ་ཐོན་གྱི་ཡོད་ན་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་གྲངས་ནི་རྫོགས་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་རེད། གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་ནས་བལྟས་ན། ད་ལྟའི་བོད་སྐད་ཡིག་གི་མིང་མཛོད་ཀྱི་གནས་བབས་ཡང་སྙིང་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་ནི་ཧ་ཅང་གིས་ཧ་གོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད་དོ།།་
ས་བཅད་བཞི་བ། མིང་མཛོད་སྒྲིག་ཚུལ །
མིང་མཛོད་སྒྲིག་ཚུལ་ནི་མིང་མཛོད་ཅིག་ཆགས་པ་ལ་དེའི་ཕྱི་རིམ་གྱི་ལས་ཀ་དང་ནང་རིམ་གྱི་ལས་ཀ་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་སྡེབ་པའི་བྱ་བ་སྟེ། བསྡུས་ན་ལས་བྱ་ཕྱོགས་གསུམ་ཡོད།
གཅིག ཐ་སྙད་འདེམས་སྡུད་བྱེད་པ།
ཐ་སྙད་འདེམས་སྡུད་བྱེད་ཚུལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྒྲིག་པ་པོའི་ཆུ་ཚད་ལ་ལྟོས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཆེད་གཉེར་མིང་མཛོད་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་ཆེད་གཉེར་གང་དེར་འདུ་བའི་ཐ་སྙད་ལས་འབྲེལ་མེད་དོན་གཞན་གྱི་ཐ་སྙད་འདེམས་སྡུད་མི་བྱེད་ལ། དེར་འདུ་དགོས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་ཡང་ལུས་ལྷག་མེད་པའི་ཚད་ཟིན་རྒྱུ་གལ་ཆེ། འགན་དེ་ལྕོགས་པ་ལ་རིག་གནས་མིང་མཛོད་དམ་ཆེད་གཉེར་མིང་མཛོད་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་ནི་དེའི་སྐོར་གྱི་ཆེད་གཉེར་མཁས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་དགོས། གཞན་འདེམས་སྡུད་ཅུང་ཁག་པའི་རིགས་ནི་ཤེས་བྱ་ཀུན་འདུས་ཀྱི་མིང་མཛོད་དམ་སྐད་ཆའི་མིང་མཛོད་(བརྡ་དག་མིང་མཛོད) འབྲིང་ཚད་དང་ཆེ་ལོངས་མ་ལྟ་བུ་ཡིན། དཔེར་ན་སྐད་ཆའི་མིང་མཛོད་ཆེ་འབྲིང་གི་རིགས་སུ་ཐ་སྙད་འདེམས་སྡུད་བྱེད་སྐབས་ངེས་དགོས་པ་གཉིས་ཏེ།
( གཅིག ) ཐ་སྙད་འདེམས་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཚད་མ་འཆོལ་བ་དགོས།
རྒྱ་ཁྱོན་ལ་དུས་དང་བར་སྣང་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡོད། དུས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་དོན་རྐྱེན་དམིགས་བསལ་བའི་གནས་བབ་ཡོད་པའི་དོན་གྱི་ཐ་སྙད་དག་རྒྱས་བསྡུས་གང་འཚམས་ཀྱི་འདེམས་འགོད་བྱ་དགོས། དཔེར་ན་བརྡ་རྙིང་གི་ཐ་སྙད་སྐོར་དང་། དོན་བསྐལ་དོན་དུ་སོང་བའི་ཐ་སྙད། དུས་ཆོས་མཚོན་ཤུགས་ཆེ་བའི་བརྡ་གསར་ལྟ་བུ་སོགས། བར་སྣང་ངམ་འཕྲེད་ངོས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཕྱོགས་ནས་དཔེར་ན་སྤྱིར་ཆེད་གཉེར་ལ་གཏོགས་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་སུ་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་རིག་གནས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཐ་སྙད་རིགས་དང་། ཡུལ་སྐད་ནང་གི་ཐ་སྙད་བེད་ནུས་ཡོད་པའི་རིགས་དང་། རྣམ་པའི་ཆ་ནས་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཆགས་བསྡད་ཡོད་པའི་གཡར་མིང་སོགས་སོ།།
(གཉིས) ཐ་སྙད་གྲུབ་ཚན་གྱི་རིགས་སྡེ་ངོས་ཟིན་དགོས།
དེ་ཡང་མིང་མཛོད་བརྡ་འབྲུའི (词目)རྣམ་གྲངས་སུ་སོང་བའི་ཐ་སྙད་དེ་དཔེར་ན། ཡི་གེ་དང་། མིང་རྒྱུ། མིང་། ཕྲད། མིང་ཚོམ། ཚིག་དུམ། རྒྱུན་ཚིག བརྡ་རྟགས་སོགས་མང་དུ་ཡོད་པ་རེ་རེའི་མཚན་མཚོན་གྱི་ཞིབ་ཆ་ངེས་ནས། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་གང་དེ་ཐ་སྙད་དུ་འགྲུབ་བམ་མི་འགྲུབ། གྲུབ་ན་གྲུབ་སྡེ་གང་དུ་གཏོགས་མིན། གྲུབ་སྡེ་དེ་དག་ཀྱང་མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོར་བསྟུན་པའི་སྒོ་ནས་འདེམས་འགོད་རྒྱས་བསྡུས་བྱེད་ལུགས་སོོགས་ཀྱི་བྱང་ཆ་ཡོད་དགོས་པའོ།།
གཉིས། འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་པ།
དེ་ནི་དགྲོལ་བྱའི་བརྡ་འབྲུ་ལ་འགྲེལ་བྱེད་དོན་འབྲུ་(词条)ཇི་ལྟར་འགོད་པའི་ཚུལ་ཏེ། འབྲེལ་ཡོད་གནད་དོན་འགའ་གསལ་བཤད་བྱས་ན།
(གཅིག) འགྲེལ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གྲངས།
དེ་ཡང་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་རྒྱས་འགྲེལ་ཅན་ལ་གཏོགས་པའི་མིང་མཛོད་ནང་གི་ཐ་སྙད་དེ། དཔེར་ན་ཡི་གེའམ། མིང་ངམ། མིང་ཚོམ་མམ། ཚིག་དུམ་སོགས་དགྲོལ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས་མིང་གི་བརྡ་འབྲུ་ལ་འགྲེལ་བ་རྒྱག་སྟངས་གཙོ་བོ་གསུམ་ཡོད་དེ། (༡)མིང་རྐང་བརྡ་དོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད། (༢)ཚིག་གཞིའི་བརྡ་དོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད།(༣)བཀོལ་བ་དོན་མཐུན་གྱི་ཚིག་གྲུབ་དཔེར་བརྗོད་དང་བཅས་གསུམ་མོ།། དཔེར་ན་འབྲི་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་འགྲེལ་བ་བརྒྱབ་ན། འབྲི་ཞེས་པ་ནི་སྨྱུ་གུའམ་ལག་པ་སོགས་ཡོ་ཆས་ཀྱིས་ཤོག་བུ་སོགས་གཞི་ལེབ་ངོས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་ཡི་གེའམ་རི་མོ་སོགས་ཀྱི་དབྱིབས་རིས་དོད་པས་བྱེད་པའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་སྟེ། བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག་དུས་ད་ལྟ་བའི་སྒྲ་གཟུགས་ཡིན། དཔེར་ན་སློབ་མས་ཡི་གེ་འབྲི་བཞིན་ཡོད་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཚིག་འགྲེལ་དེ་ལས་ཚིག་རྐང་དང་པོ་མིང་རྐང་བརྡ་དོན་གྱི་འགྲེལ་བ་དང་ཚིག་རྐང་གཉིས་པ་ཚིག་བཞིའི་བརྡ་དོན་གྱི་འགྲེལ་བ་དང་། ཚིག་རྐང་གསུམ་པ་ནི་དོན་མཐུན་དཔེར་བརྗོད་ཡིན། སྐད་ཡིག་མ་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲེལ་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་དབྱིན་ཇི་དང་རྒྱ་ནག་སྐད་ཀྱི་མིང་མཛོད་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན་གོང་སོང་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་ཐ་སྙད་ལ་སྒྲ་གདངས་བཀོད་འབྲི་བྱས་ཡོད་ལ་དེ་ཚིག་གཞིའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ལ་གཏོགས། གཞན་ད་དུང་ཞིབ་ཚགས་པའི་ཚུལ་དུ་བཀྲལ་ན། ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་ཚུལ་ལམ་ཚིག་རྒྱན་གྱི་ཉམས་འདོན་ཚུལ་དང་ཐ་སྙད་གྱི་བྱུང་རིམ་དང་སྒྲ་དོན་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཞོར་འགྲེལ་ཡང་ཡོང་བ་ཡོད་དོ།། འགྲེལ་ཚུལ་གཙོ་བོ་གསུམ་ལས་མིང་རྐང་བརྡ་དོན་འགྲེལ་ཚུལ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་ཐབས་གཙོ་བོ་འགའ་ཡོད་པ་ནི།
༡ དངོས་པོའི་གཟུགས་རིས་སྟོན་པ།
འདི་ནི་དངོས་པོ་གཟུགས་ཅན་པའི་འདྲ་རིས་སམ་དཔར་རིས་སོགས་ཐ་སྙད་དེའི་མཚོན་བྱ་སྟོན་བྱེད་དུ་འགོད་པ་ཡིན་པས་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཚོན་བྱ་དེ་དངོས་པོ་རང་མཚན་པ་ཡིན་ན་ཐབས་འདི་འཚམས་པ་ཡིན།
༢་མཚན་ཉིད་འགོད་པ།
མཚན་ཉིད་འཇོག་སའི་ཐ་སྙད་དེ། མཚོན་བྱའི་དོན་དེ་དངོས་པོ་རང་མཚན་པ་དང་སྤྱི་མཚན་པར་གཉིས་ཀར་ངེས་སོ།། དཔེར་ན། རླུང་་་་་་་་ཡང་ཞིང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ། འགལ་བ་་་་ཐ་དད་ཅིང་གཞི་མི་མཐུན་མི་སྲིད་པའི་ཆོས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཉྭ་་་་་་་ཕྱུགས་ཟོག་གི་རྐང་ལག་བཞིའི་ཚིག་དཀྱིལ་མའི་མན་དང་རྨིག་པའི་ཡན་གྱི་ལྷུའི་མིང་། བང་བ་་་་་་དངོས་རྫས་ཉར་ཚགས་བྱེད་སའི་ཁང་བ་དང་ཉེར་སྤྱད་ཀྱི་མིང་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས།
༣་མིང་གིས་མིང་འགྲེལ་བ།
མིང་གང་དེར་དེའི་གོ་དོན་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་མིང་ངམ་གོ་དོན་རྒྱབ་འགལ་གྱི་མིང་གིས་འགྲེལ་བ།
དཔེར་ན། མཁྲེགས་པ་་་་་་སྲ་བ། མཁྲེགས་པ་་་་་སྙི་བའི་ལྡོག་ཟླ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།
༤་རྣམ་པ་བཀོད་འབྲི་བྱེད་པ།
ཐ་སྙད་གང་དེའི་མཚོན་བྱའི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་གླེང་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ལྷུང་ལྷུང་་་་་་ཆུ་ཕྲན་བཞུར་སྒྲ་དང་བཅས་ཏེ་འབབ་པའི་རྣམ་པ། འཇོ་སྒེག་་་་མཛེས་ཉམས་མངོན་པའི་སྟངས་སྟབས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དོན་དུ་འགྲེལ་ཚུལ་འདིའི་རིགས་ནི་མཚན་ཉིད་འགོད་པའི་རིགས་གཏོགས་སོ།།
༥་སྒྲ་བཤད་འདྲེན་པ།
ཐ་སྙད་གང་དེའི་དོན་དེ་མིང་གི་སྒྲ་བཤད་ཀྱི་ལམ་ནས་འགྲེལ་བ་སྟེ། སྒྲ་བཤད་འགྲོ་སའི་ཐ་སྙད་སྤྱིར་བཏང་དུ་རྗེས་གྲུབ་གྱི་མིང་ཡིན་དགོས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། གང་ཟག་་་་་་གང་བའམ་ཟག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དེའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།
༦ སྐད་ཆའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་འགྲེལ་བ།
ཐ་སྙད་གང་དེའི་སྐབས་དོན་ཅི་ཡིན་སྐད་ཆའི་གནས་སྐབས་ལ་ལྟོས་ན་མ་གཏོགས་གོ་མི་ཐུབ་པའི་བརྡ་དོན་འགྲེལ་བྱེད་ལ་སྐབས་དོན་མ་འདྲ་བའི་ཚིག་དཔེ་དྲངས་ཏེ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཕག་པ་ཞེས་པ་སྐབས་རེ་བླུན་ཞིང་གཏི་མུག་པའི་དོན་ལ་གོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་སྐད་ཆའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་འགྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་མཚོན་ན། མི་འདི་ནི་ཕག་པ་ལས་ཀྱང་ཕག་པའོ།། ཞེས་པའི་དཔེ་ཚིག་ནང་གི་ཕྱི་མ་ནི་བླུན་ཞིང་གཏི་མུག་པའི་དོན་ལ་གོ་བའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།།
(གཉིས) འགྲེལ་བའི་གཟབ་བྱ།
འགྲེལ་སྐྱོན་པའི་སྐབས་མིང་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་བསྟུན་པའི་འགྲེལ་རྒྱག་པ་ལས་བསྡུས་དྲགས་པ་དང་རྒྱས་དྲགས་པ་དང་གཙོ་བོ་འཛིན་པ་གནད་ལ་མ་ཞོག་པ་སོགས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྐྱོན་ཡིན།། དཔེར་ན་ཚྭ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་མཚོན་ན། མིང་མཛོད་བསྡུས་འབྲིང་ངམ་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཀྱི་རིགས་སུ་ཟས་ཀྱི་བྲོ་རྫས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་འགྲེལ་སྐྱོན་པས་འཐུས་ལ། རིག་གནས་མིང་མཛོད་དུ་ཚྭའི་བྲོ་རྫས་འགྱུར་གྱི་ངོ་བོ་སོགས་ནས་འགྲེལ་རྒྱག་ལ། ཤེས་བྱ་ཀུན་བསྡུས་མིང་མཛོད་དུ་ཚའི་བྲོ་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་རྫས་འགྱུར་གྱི་ངོ་བོ་སོགས་ཕྱོགས་སྣ་ཚང་བའི་འགྲེལ་རྒྱག་པ་ལྟ་བུའོ།། ཡང་དཔེར་ན། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་མཚོན་ན། ཆབ་སྲིད་ཚིག་མཛོད་དུ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཡི་ཆབ་སྲིད་ངོ་བོ་ངོ་སྤྲོད་པ་ལས་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་གནད་དོན་གླེང་བྱ་མིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་མིང་མཛོད་དུ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཡི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ་གྱི་གླེང་བྱ་ལས་གནད་དོན་གཞན་གླེང་དགོས་མེད་ལ། རིག་གནས་མིང་མཛོད་དུ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཡི་རིག་གནས་རང་བཞིན་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་པ་ལས་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་གླེང་བྱ་འདྲེན་མི་དགོས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེས་ན་འགྲེལ་རྒྱག་སྟངས་གནད་ལ་ཐུག་མིན་གྱིས་མིང་མཛོད་རྩོམ་པ་པོའི་ཆུ་ཚད་ཐད་ཀར་མཚོན་ཐུབ་པས་དེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འཇོན་ཚད་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་སོ།།
གསུམ། རིམ་པར་སྒྲིག་པ།
རིམ་པར་སྒྲིག་པ་ཞེས་པ་ནི་མིང་མཛོད་ནང་གི་ནང་དོན་དངོས་གཞིའི་ཐ་སྙད་དམ་དགྲོལ་བྱའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིམ་པ་སྒྲིག་སྟངས་ཏེ། དེ་ནི་ཡི་གེའི་བྱ་ར་ལས་ཐད་ཀར་མངོན་པ་ཡིན། ཡི་གེའི་བྱ་རའི་རིམ་པ་ཐད་ཀར་སྒྲིག་ཚེ་བསྒྲིག་བྱ་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་སྒྲིག་སྟངས་རིགས་གཙོ་བོ་སྣ་ཁ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་སྟེ། སྒྲའི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ་དང་། དོན་གྱི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ་བཅས་སོ།།
( གཅིག) སྒྲའི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ།
དེ་ནི་གཙོ་བོ་སྒྲ་མཚོན་ཡི་གེ་སྟེ་བོད་ཡིག་ལྟ་བུའི་སྒྲ་སྦྱོར་ཡི་གེ་ལ་སྤྱོད་བདེ་བ་ཞིག་སྟེ། སྒྲའི་སྦྱོར་ཡི་གེའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གོ་རིམ་མམ། དབྱངས་གསལ་གྱི་གོ་རིམ་དང་། དེ་དག་གི་ཞིབ་ཆའང་སྒྲ་རྒྱུ་ཉུང་བ་ནས་མང་བར་སྡེབ་སྟངས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་སྒྲིག་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ >་ཞེས་པ་ལྟ་བུ།
(གཉིས) གཟུགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ་སྒྲིག་པ།
དེ་ནི་ཡིག་རིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕྱེས་བའི་སྒྲིག་ཚུལ་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་རིམ་སྒྲིག་ལའང་ཡི་གེའི་འདོགས་ཡིག་(偏旁部首)གི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ་དང་ཡི་གེའི་སྨྱུག་འཐེན་(笔画)གྱི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱ་ནག་ཡི་གེའི་མིང་མཛོད་རྙིང་བ་འགའ་རེ་ཚུལ་དེ་ལྟར་བསྒྲིགས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་སྔ་མོའི་མིང་མཛོད་ >་ནི་འདོགས་ཡིག་གི་རིམ་པས་བསྒྲིགས་པ་དང་། ཧྲང་ཧེ་དག་ཡིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༡ ལོའི་ཟླ་༩བར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ >ནི་སྨྱུག་འཐེན་གྱི་རིམ་པས་བསྒྲིགས་པ་ལྟ་བུའོ།།
(གསུམ) དོན་གྱི་རིམ་པར་སྒྲིག་པ།
ཐ་སྙད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཕྱོགས་གཏོགས་ཡིན་པའམ་དོན་ལ་འགྲེལ་བ་ཡོད་པ་དག་སྐོར་བྱས་ཞིང་སྐོར་ཚན་དེ་དག་ཀྱང་དོན་གྱི་འགྲེལ་བ་ཆགས་ལུགས་ཤིག་གི་སྒོ་ནས་རིམ་པར་སྒྲིག་ཚུལ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན་ >དང་ >ལྟ་བུ་སོགས་ནི་དེའི་རིགས་གཏོགས་སོ།།
མཐའ་དཔྱད།
མིང་མཛོད་ཀྱི་ནང་དོན་དངོས་གཞི་སྒྲིག་པའི་ཚེ་དེའི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་ལ་ཡིག་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་མ་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་སྐད་ཡིག་སོ་སོར་བསྟུན་པའི་སྒྲིག་སྟངས་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ། འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་པའི་སྐབས་སུའང་རིག་ཚན་གྱི་ངོས་ནས་དམིགས་ཡུལ་མ་འདྲ་བ་དང་རྒྱས་བསྡུས་མ་འདྲ་བའི་འགྲེལ་བཤད་སྣ་ཚོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡོད། ས་བཅད་འདིར་སོང་བའི་འགྲེལ་བ་སྐྱོན་སྟངས་གཙོ་བོའི་ཆ་ནས་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ལྟོས་གཞི་ཡིན་ལ། རིག་གནས་མིང་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་སྐྱོན་སྟངས་ལ་དོན་འབྲུ་གཅིག་རྐྱང་དང་། དོན་འབྲུ་གཅིག་པོ་དེར་ཡང་ཆེད་ཚན་རིག་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐོན་པའི་སྒོ་ནས་དོན་རྫས་བསགས་སྟངས་ཀྱང་ཡང་དག་པ་གཅིག་དང་། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ >ཡང་དག་ཀྱང་གཅིག་མ་གཏོགས་མེད་པ་ནི་ངེས་པར་ངོས་ཟིན་དགོས་པ་ཞིག་གོ། དེ་བཞིན་བརྡ་དག་མིང་མཛོད་དག་ཏུ་ཐོན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྐབས་སུ་འང་། བརྡ་འབྲུ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཇི་ལྟར་ཕོག་ཐུབ་མིན་ནི་བརྡ་འབྲུ་དེར་དོན་འབྲུ་ཅི་ཙམ་ཡོད་མེད་དང་དོན་འབྲུ་རེ་ལ་དོན་རྫས་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་ཧ་གོ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གིས་གལ་ཆེན་པོར་ཆགས་ཡོད། དེ་ཡང་དོན་འབྲས་ཀྱིས་དོན་འབྲུ་འགྲུབ་ཅིང་། དོན་འབྲུ་གཅིག་གམ་དུ་མ་ཡིས་འགྲེལ་བཤད་འགྲུབ་པ་ཡིན། སྤྱིར་ཐ་སྙད་དམ་བརྡ་འབྲུ་་ཞིག་ལ་ཡང་དག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ནི་གཅིག་ལས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ཀྱང་། མིང་མཛོད་སྒྲིག་པ་པོས་དོན་འབྲུ་མང་ཉུང་དང་དོན་འབྲུ་གང་དག་གི་དོན་རྫས་ལ་ངོས་ཟིན་པའི་ཆུ་ཚད་མི་འདྲ་བས་རྐྱེན་གྱིས་བརྡ་འབྲུ་གཅིག་པ་ཞིག་ལ་མིང་མཛོད་མ་འདྲ་བ་དང་དག་གི་ནང་ནས་འགྲེལ་བཤད་མི་འདྲ་བ་ཐོན་གྱི་ཡོད་་པ་དེས་འགྲེལ་བཤད་དག་གི་ཁྲོད་ནས་འགྲེལ་བཤད་ལ་ལ་ནི་གནད་ལ་མ་ཞོག་པའ་གནད་དོན་ཅན་ཡིན་པ་མངོན་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་མིང་མཛོད་ནང་གི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཐོན་སླ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ནི། མིང་མཛོད་གསར་བྱུང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གི་ནང་དུ་མིང་མཛོད་རྙིང་པ་ལས་དྲངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱིས་ས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཟིན་གྱི་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་མིང་མཛོད་ལ་གསར་རྩོམ་གྱི་རིན་ཐང་ཅི་ཙམ་ཡོད་མེད་དང་། གསར་རྩོམ་གྱི་ཆ་ཅི་ཙམ་ཡོད་མེད་དང་། རྙིང་བ་སྐྱར་ཟློོས་གྱིས་གསར་རྩོམ་མིན་ལ། ཐ་ན་བརྐུས་བཤུས་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡང་མིང་མཛོད་རིག་པ་དང་འགྲེལ་ཡོད་ཐག་གཅོད་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན།


text:
ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཉེ་ལམ། གསར་འགོད་པས་བོད་ལྗོངས་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་བྱ་བའི་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་རྒྱུས་ལོན་པ་ལྟར་ན། 2017ལོར་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་དོན་དངོས་བཅུ་དེ་སྔོན་ཆད་ཀྱི་དམངས་ཕན་བྱ་བའི་རྒྱུན་བསྐྱང་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། མཚོ་བོད་ལྕགས་ལམ་གྱི་ལམ་སྲུང་བ་དང་ཁོར་ཡུག་གཙང་སྤྲ་བའི་ཟླ་ཕོགས་ཇེ་མཐོར་གཏོང་བ་སོགས་ཕྱོགས་བཅུ་ནས་ལས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། དམངས་འཚོའི་དོན་དངོས་ལོགས་པོར་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད།
ནག་ཆུ་ས་གནས་ཏང་ཨུའི་ཧྲུའུ་ཅི་བཟང་སྐྱིད་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་གསར་འགོད་པར་བཤད་རྒྱུར། ད་ལོར་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་རོང་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཚན་རྩལ་དང་། སློབ་གསོ། རིག་གནས། འཕྲོད་བསྟེན། སྤྱི་ཚོགས་འགན་སྲུང་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྤྱི་བའི་ཞབས་ཞུ་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་བཏང་སྟེ། ནག་ཆུའི་མི་རིགས་སོ་སོའི་མང་ཚོགས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་རོལ་དུ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར། ཁོང་གིས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱིས་མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི979.8བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། ལྕགས་ལམ་ལམ་སྲུང་བ1633མི་རེར་ཟླ་རེར་འཚོ་བའི་ཁ་གསབ་རོགས་དངུལ་སྒོར500ཇེ་མང་དུ་བཏང་བ་དང་། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི180.72བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གདན་ཞུས་ལས་བྱེད་པ་དང་། གདན་ཞུ་མཚམས་འཇོག་ལས་བྱེད་པ། ཤང་གྲོང་གི་ལས་བྲལ་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་དང་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་ལས་བྲལ་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་ལག་རྩལ་མི་སྣ་བཅས་ལ་མི་རེར་ཟླ་རེར་གླ་ཕོགས་སྒོར200རེ་ཇེ་མང་དུ་བཏང་། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི296.52བཀོད་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། ཁོར་ཡུག་གཙང་སྤྲ་བ་མི་རེར་སྒོར500རེ་གཟེངས་བསྟོད་མ་དངུལ་དང་སྒོར200རེ་ཡི་དམིགས་བསལ་ལས་གནས་ཁ་གསབ་མ་དངུལ་གནང་བ་རེད།
གསར་འགོད་པས་ད་དུང་རྒྱུས་ལོན་པ་ལྟར་ན། ད་ལོར་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱིས་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་སྨི4700ཡན་ཆད་ཀྱི་ཤང་གྲོང64ལ་དྲོད་འདོན་འཁོར་སྐྱོད་རོགས་དངུལ་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་དང་། དེར་བསྡོམས་པས་མ་དངུལ་ཁྲི885བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཡོད། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི1145བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཤང(གྲོང་རྡལ)114ཡི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྣམ་པ་ལེགས་བཅོས་ཆེད་སྤྱོད་མ་དངུལ་དང་ཟ་ཁང་འཁོར་སྐྱོད་གྲོན་དངུལ་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི5361.5བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གློག་ཁུངས་བརྟན་པོ་མེད་པའི་ཤང་གྲོང26དང་སློབ་གྲྭའི་འོད་གློག་ས་ཚིགས་འཛུགས་སྐྲུན་དང་རྒྱ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི4200བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གནོད་འཚེ་ཐེབས་སླ་བའི་གྲོང་ཚོའི་དངོས་རྫས་གསོག་འཇོག་ཁང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ་དང་། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི4000བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་དགོན་སྡེའི་མི་སྡོད་ཁོར་ཡུག་འཛུགས་སྐྲུན་དང་གྲྭ་ཤག་ཉམས་གསོ་ཐད་སྤྱོད་རྒྱུ། མ་དངུལ་སྒོར་ཁྲི2000བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་འཁོར་སྐྱོད་དང་ཞིག་གསོ་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ་རེད། །
རྩོམ་སྒྲིག་པ། མཁའ་མཚོ་སྐྱིད།


text:
སུའི་སི་ཡི་འབུམ་རམས་པ་ལུའུ་ཁི་ ཧྲད་ལིར་གྱིས་ཁོང་གི་ཛུ་རིག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འབུམ་རམས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་སུན་ཕྱུང་བའི་གྲྭ་པ་སྟེ། བོད་ཀྱི་བསམ་གཞིགས་སམ་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་ཞིག་གི་རྩོམ་རིག་དང་། ལོ་རྒྱུས། ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ ཞེས་པའི་ཆེད་དུ་བྱས་པའི་བཅར་འདྲི་ཡིག་ཐོག་ལ་ཕབ་ཅི་ཡོདཀྱི་སྟེང་ལ་བརྙན་ཐག་གི་བཅར་འདྲི་རེ་ཟུང་དང་བཅས་ང་ཚོའི་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ལ་སྤེལ་དུ་བཅུག་པར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ། ཁོང་གིས་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ཁྱིམ་མི་དང་གྲོགས་པོ། ངོ་ཤེས་མཁན་རྣམས་ལ་ཐུག་ནས་གླེང་མོལ་བྱས་ཡོད། དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཞོར་དུ། འབུམ་རམས་པ་ལུའུ་ཁི་ ཧྲད་ལིར་ནས་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་སྐོར་ལ་ སུན་ཕྱུང་བའི་གྲྭ་པ་ ཞེས་པའི་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་དེའི་འཁྲབ་གཞུང་བརྩམས་ཤིང་འཁྲབ་འཁྲིད་ཀྱང་གནང་།
ཁོང་སུའི་སི་ཡི་གྲོང་ཁྱེར་ཛུ་རིག་ན་བཞུགས་ཤིང་། གློག་བརྙན་གྱི་བར་དུ་བགྲོད་པ་ཞེས་པའི་གློག་བརྙན་གྱི་ཚོགས་པ་དེ་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་ཡིན། ཁོང་གི་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་གསར་བ་ནི་ ༢༠༡༣་ལོར་བསྐྲུན་ཡོད་དེ་ཆུ་རིས་ཏེ། རྒྱ་ནག་ནས་ཡོང་བའི་འཕྲིན་ཡིག་གསུམ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། (2013).
གསལ་བཤད། འདིར་བཀོད་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་བཅར་འདྲི་རྣམས་རྐྱེན་གྱི་ཡི་གེ་ལ་ཞུས་དག་ཕྲན་བུ་རེ་བཏང་བ་མགཏོགས་འབུམ་རམས་པ་ལུའུ་ཁི་ཧྲད་ལིར་གྱི་ཁོང་གི་འབུམ་རམས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟར་བཀོད་ཡོད། སྒོ་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་བསམ་ཚུལ་ཐོར་བུ་རེ་ཡོད་པ་དེ་དག་འབུམ་རམས་པ་ལུའུ་ཁི་ཧྲད་ལིར་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་འགྲེལ་བཤད་ཡིན་པ་དགོངས་འཇགས་འཚལ།
བོད་ཡིག་གི་བཅར་འདྲི་འདི་ལ་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། རིགས་དང་པོ་ནི་བཅར་འདྲི་བྱེད་དུས་བོད་སྐད་དུ་བྱས་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་པའི་བཅར་འདྲི་བཅུ་བཞི་ཡོད་པ་དགེ་འདུན་རབ་གསལ་བརྒྱུད་ནས་ང་ཚོར་འབྱོར། དེ་རྣམས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་གྱུར་གསང་རྟགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་སུ་ ཕབ་ཡོད་སྟབས། དགེ་འདུན་རབ་གསལ་ལགས་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཅིག་གྱུར་གསང་རྟགས་ཅན་གྱི་བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་སུ་འབེབས་སྐབས་ཇི་བཞིན་མ་བབས་ཏེ། ཡིག་འབྲུ་སྐོར་ཞིག་ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་བཞིན་ཞུས་དག་བཏང་ནས་ང་ཚོར་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ། བཅར་འདྲི་རིགས་གཉིས་པ་ནི་དབྱིན་སྐད་ཀྱིས་བཅར་འདྲི་བྱས་ཤིང་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མེད་པ་གྲངས་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། དེ་རྣམས་ད་རེས་ཀྱི་གོ་སྐབས་འདི་དང་བསྟུན་ནས་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་དུ་བཅུག་པ་ཡིན།


text:
Friday, July 5, 2013
བྷོ་སི་ཊོན་ནས་ངོས་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་སླེབས་པའི་ཉིན་མོ།
དེ་རིང་ནི་ཨ་རི་མི་རིགས་ངོས་ཀྱི་སློབ་མ་ཆེས་ཐོག་མ་ཨེའི་ཌེ་འམ་ཆོས་མིང་དུ་ཀརྨ་ཤེས་རབ་དང་ཁོང་གི་གྲོགས་མོ་གཉིས་བྷོ་སི་ཊོན་ནས་ཆེད་དུ་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་འཁྲུངས་སྐར་དང་ངོས་ཀྱི་green card ཐུགས་སྤྲོ་ལ་སླེབས་བྱུང་། སང་ཉིན་ནི་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཕྱི་ལུགས་ལྟར་དུ་བྱས་ན་དགུང་གྲངས་༧༨ ལ་སོན་པའི་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་དང་། ངོས་ཀྱི་ཨ་རིའི་མི་སེར་གྱི་ལག་ཁྱེར་ཡིག་ཆ་རགས་པའི་དགའ་སྟོན་བཅས་མཉམ་དུ་ཡིན། ཨེའི་ཌེའི་ནི་ལོ་ལྔ་ཡི་གོང་ནས་ཨ་རི་བ་ངོས་ཀྱི་སློབ་མ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན། ཁོང་ནི་བྷོ་སི་ཊོན་ནས་ཡིན་ཅིང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་བྱེད་མཁན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོར་ངོས་ཀྱི་ས་ནས་སྐྱབས་འགྲོའི་སྡོམ་པ་ཞུས་ཅིང་ད་ལྟ་ཁོང་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་གནང་མཁན་ཡིན། ཁོང་ནི་མི་གཞི་བཟང་ཞིང་སློབ་སྦྱོང་ཡོད་པ་མི་ཡ་རབས་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེ་རིང་ངོས་ཀྱི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་མ་འགའ་ནས་ཁོང་ལ་སྣེ་ལེན་ཟབ་རྒྱས་བྱས་ནས་ང་ཚོ་མཉམ་དུ་བསྡད་དགོང་ཟས་ལ་རོལ་བཞིན་བསྡད་ཡོད། དེ་རིང་གི་ཉིན་ཐོ་དེ་གཏངས་ནས་ཉལ་སར་སོང་ནས་གཉིད་དུ་ཡུར།
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ཞོགས་དུང་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་་{གནམ་ས་གོ་འབྱེད་}ཅེས་པའི་དེབ་དེ་བཀླགས་ཟིན་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་བློས་བཏང་གི་སྙིང་སྟོབས་འདིས་ཤེས་ཡོན་ཅན་གཞན་རྣམས་ལ་བློ་ཁོག་གསར་བ་ཞིག་སྤྲོད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད། དེབ་འདིའི་སྐོར་ལ་མང་པོ་གོ་ཐོས་བྱུང་བ་དང༌། བསམ་པའི་རེ་སྒུག་ནང་བཞིན་ས་བྱི་ཞི་རྒོལ་ཆེན་མོའི་སྐོར་ལ་འདོད་བློ་ཁེངས་པ་ཞིག་མ་བྱུང༌། གང་ལྟར་དེབ་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྩམས་པར་ཁོང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་གི་ཡོད་།
ཁོང་གིས་དེབ་འདིའི་ནང་དུ་ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་ཆེན་མོ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ། ཨ་རིའི་རྩོམ་པ་པོ་ Hennry David Thoreau ཡིས་མཛད་པའི་། “Cilvil disobedience” སྤྱི་འབངས་ཀྱི་མི་རྟོན་པ། “Resistance to civil government” རྒྱལ་འབངས་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བ། ཞེས་པའི་བསམ་བློ་ལྟ་བ་འགྲེལ་བརྗོད་དང༌། དེ་བཞིན་སེམས་དཔའ་ཆེན་མོ་གན་ངྷིའི་ཡི། Mohandas Karamchand Gandhi མཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལྟ་སྤྱོད་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་འདུག་ གཤམ་དུ་དེབ་ཆ་ཚང་བཀོད་ཡོད་པར་གཟིགས་རོགས་ཞུ།
གནམ་ས་གོ་འབྱེད།
ཞོགས་དུང་།
——ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་ལ་བྲིས་པ།
བདེ་སྐྱིད་ནི་རང་དབང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། རང་དབང་ནི་དཔའ་སྤོབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།
——གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་དམངས་གཙོའི་ཆབ་སྲིད་མཁན་ཕེ་རི་ཁི་ལེས།
2008ལོའི་བོད་ཀྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིར་དབང་སྒྱུར་པས“3•14དོན་རྐྱེན”དང་། “ལྷ་སའི་དོན་རྐྱེན” “ལྷ་སའི3•14དོན་རྐྱེན” “3•14ལྷ་སའི་ཟིང་ཆ” “ལྷ་སའི3•14རྡུང་གཅོག་འཕྲོག་སྲེག་དོན་རྐྱེན”སོགས་བཏགས་འདུག་པ་དང་། བོད་ཀྱི་གསར་ལམ་ཁག་དང་རྩོམ་པ་པོའི་ཁྲོད་དུ། “ཞི་རྒོལ་ལས་འགུལ་ཆེན་མོ”དང“ས་བྱི་ཞི་རྒོལ་ཆེན་མོ” “ཞི་བའི་འོས་ལངས” “སྒེར་ལངས” “སྡེབ་ལངས”ཞེས་སོགས་བཏགས་མིང་གང་མང་འདུག་མོད། ཁོ་བོས་མིང་དེ་ལྟར་འདོགས་དོན་ནི། དབང་སྒྱུར་པའི་བཏགས་མིང་རྣམས་ཁྱབ་ཆུང་བ་དང་། ངོས་བཟུང་མེད་པ། ཕྱོགས་རེ་བའི་སྐྱོན་འདུག་ཅིང་། ཕལ་ཆེ་བ་ཕྱོགས་རིས་འཐེན་འཁྱེར་དང་གླེང་ཕྱོགས་ངན་དམོད་ཀྱིས་བཏགས་ཕྱིར། བཏགས་མིང་དོན་ལ་མི་གནས་པས་དབྱུགས། བོད་མིས་བཏགས་པ་ལྟར་ན། ཞི་བའི་གསར་བརྗེ་འདིར“རྩ་འཛུགས་ཡོད་པ་དང་། དམིགས་ཡུལ་ཡོད་པའི”དོན་ཅན་གྱི་ལས་འགུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མེད་པ་དང་། “གཉའ་གནོན་པ་ལ་ངོ་རྒོལ”བྱས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་གྱེན་ལོག་གི་ཁྱད་ཆོས་འདུག་པ་དང་། “ལོག་སྤྱོད་དབང་སྒྱུར་ལ་རྒོལ་ཕྱིར་ཐུན་མོང་གིས་དྲག་པོས་སྦྱོར་བ་བརྩམས”པའི་དོན་ཅན་གྱི་འོས་ལངས་མ་ཡིན་པར་ཞི་བའི་ཁྱད་ཆོས་འདུག་ཕྱིར། བཏགས་མིང་དེ་རྣམས་ཀྱང་དོར། ཁོ་བོས་དུས་ས་བྱི་དང་རྣམ་པ་ཞི་བ། ངོ་བོ་གསར་བརྗེ་སྟེ། “རང་བྱུང་ཁམས་བཅོས་སྒྱུར་དང་སྤྱི་ཚོགས་བཅོས་སྒྱུར་ཁྲོད་གསར་བཅོས་ཆེན་པོ་བྱས་པ”དང་། “སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་རྙིང་པ་གཏོར་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་གསར་པ་གཞི་ཚུགས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་མདུན་སྐྱོད་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བ་ཡིན”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྟར་དང་། བོད་ཀྱི་གདགས་སྟངས་ལྟར་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡོངས་གྲགས་ཁྱབ་སྤྱོད་ཀྱི་བརྗོད་པ་དང་ཡང་བསྟུན་ཏེ“ས་བྱི་ཞི་བའི་གསར་བརྗེ”ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན། རྩོམ་ཡིག་ཆ་ཚང་ལ་གཟིགས་རོགས། »