text:
སྨིན་དབུས་པོ། 2019-02-19
འདིར་མདོ་ཁམས་ཚ་བ་རོང་དུ་བཞུགས་པའི་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྐལ། ཁྲོ་སྐྱབས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་གྱི་ངོ་སྤྲོད་གོ་ཐོས་ལྟར་ཉུང་ངུར་ཞུ་ན། དེ་ཡང་བོད་བསིལ་ལྡན་གྱི་ལྗོངས་འདི་ནི་སྤྱིར་ན་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིག་ཀྱི་སྤྲུལ་བ་ཕ་སྤྲེལ་སྒོམ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཕགས་མ་ཁྲོ་གཉེར་ཅན་གྱི་སྤྲུལ་བ་བྲག་གི་སྲིན་མོ་ཟུང་ལས་ཆད་ཅེས་བོད་མི་རིགས་བྱུང་འཕེལ་གྱི་རྩ་བར་ངོས་འཛིན་པ་དང་། རྗེ་རྒྱལ་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་ཡང་འཕགས་མཆོག་གི་སྤྲུལ་བ་དང་། བྱིན་གྱིས་རླབས་པའི་ཐུགས་སྲས་ཁོ་ནར་ངོས་འཛིན་པ་སོགས། མདོར་ན་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཆེན་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་པོ་འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་གདུལ་ཞིང་ཡིན་པའི་འདུན་པ་བསྒྱུར་དུ་མེད་པ་མི་རིགས་རང་གི་ཤ་གསེང་རུས་གསེང་དུ་ཏིལ་ལ་སྣུམ་གྱིས་ཟིན་པ་ལྟར་ཁྱབ་ཡོད་པའི་དབང་གིས། བོད་ཀྱི་བྱིས་པར་བསླབས་མི་དགོས་པར་ཨ་མ་འབོད་ཤེས་པ་དང་མ་ཎི་མཉམ་དུ་འདོན་ཤེས་པ་ནི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བདེན་མཐུ་ཡིན་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཡོད་པ་ནང་བཞིན། སྐབས་དང་སྐབས་སུ་འཕགས་མཆོག་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྤྲུལ་བས་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱིས་ལྗོངས་ཆེན་པོ་འདིའི་གདུལ་བྱ་སྤྱིའི་འདི་དང་ཕྱི་མའི་བདེ་སྡུག་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བ་ཡིན་ལ།
དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཆེན་པོའི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་གངས་རྫ་བྲག་གསུམ། ཆུ་དང་ཤིང་སོགས་ལ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་རླབས་པ་དང་། འཕགས་མཆོག་གི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་གྱི་དེ་ཉིད་མཚོན་པའི་དད་རྟེན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བཞུགས་ཤིང་། དེ་དག་ལ་གུས་ཕྱག་མཆོད་འབུལ་དང་གསོལ་འདེབས་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་རྒྱུ་མི་རིགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་ལ། གང་ལ་མོས་པ་གཙོར་བྱས་པ། ། དེ་ཡི་མདུན་ན་ཐུབ་པ་བཞུགས། །ཞེས་རྒྱལ་གསུང་དྲི་མ་མེད་པའི་བདེན་ཚིག་ལྟར་འཕགས་པའི་གནས་ཆེན་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་ལ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་བདེ་དྲོད་འབར་ཞིང་། གང་ཟག་རང་རང་གི་དབང་པོའི་སྐལ་བ་དང་འཚམ་པའི་རྟགས་མཚན་མངོན་གསུམ་དུ་སྣང་བའི་རང་བྱོན་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་རྟེན་སྐལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བཞུགས་པའི་ནང་ཚན། བོད་མདོ་ཁམས་རྒྱལ་རོང་ཁྲོ་སྐྱབས་དགུ་གདོང་གནས་ཀྱི་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པདྨོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་གྱི་རྟེན་མཆོག་ནི། བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་རྟེན་མཆོག་གཞན་དག་ལས་བྱིན་རླབས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། གནའ་མིའི་ངག་རྒྱུན་དུ། ཁྲོ་སྐྱབས་ཐུགས་ཆེན་མ་མཇལ་ན། ། ལྷ་སའི་ཇོ་བོར་མཇལ་ཅི་ཕན། ། ཟེར་བའི་ཚད་དུ་འཇོག་པའི་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་བཞི་བའི་སྐུ་གཟུགས་རང་བྱོན་དེ་ཉིད།
དང་པོ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ངག་རྒྱུན་རྣམ་ཐར་ལ་བཤད་ཚུལ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། བོད་ཁམས་སྤྱི་ལ་ངག་རྒྱུན་རྒྱུག་ཆེ་བ་ནི། བོད་ཀྱི་ལྷ་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་མཆོག་རྒྱུ་བྱེ་མ་ཨ་ཀྲོང་བྱ་བས་གྲུབ་པའི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཕྱག་བཞི་བའི་སྐུ་བརྙན་འདི་ཉིད་ལ། བཙན་པོ་རྒྱལ་བློན་གྱིས་རབ་གནས་དང་། ཕྱག་མཆོད་བྱིན་འབེབས་གསོལ་འདེབས་མང་དུ་མཛད་པའི་སྐབས་ཤིག་ན། བོད་ཀྱི་ལྷ་བཙན་པོའི་ཐུགས་བསྐྱེད་དང་འཕགས་པའི་བྱིན་རླབས་མཐུ་བཙན་པོས། འཕགས་མཆོག་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ལྔའི་བྱིན་རླབས་གཅིག་ཏུ་རྫོགས་པའི་མཐོང་གྲོལ་ལྔ་ལྡན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ལས་འོད་ཟེར་མུ་མཐའ་མེད་པ་ཕྱོགས་སོ་སོར་འཕྲོས་ཏེ། འགྲོ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དོན་མཛད་པ་དང་འོད་ཟེར་ཚུར་འདུས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་རྣམས་ལ་ཐོས་གྲོལ་གྱི་གསུང་གིས་གནས་སྐབས་སུ་སྤྲུལ་བའི་འགྲོ་དོན་ཀླུ་ཡུལ་དུ་ཡོད་པ་དང་། མ་འོངས་པར་སླར་ཡང་སྤྲེལ་ཚ་བོད་ཀྱི་གསོས་སུ་འབྱོན་པར་དངོས་སུ་ལུང་བསྟན་ནས་(བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི་སྐུའི་ཞལ་ནས། ང་ནི་རིགས་དྲུག་འདུལ་བའི་དཔའ་བོ་ཆེ། །བོད་ཁམས་སྲིན་པོ་འདྲ་བའི་ཡང་མཐའ་ན། །ཡི་དྭགས་པྲེ་ཏ་འདྲ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་དབུས། །དུས་ལ་བབས་ཚེ་ང་ཉིད་འགྲོ་ཞེས་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར་བ་དང་གཞན་ཡང་། གྲུ་འཛིན་གཉིས་པ་འཕགས་པའི་ཞིང་ཁམས་སུ། །ཕྱི་རབས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་གཏེར་འདི་སྦས། །ཞེས་བློན་པོ་མགར་དམ་པས་ཕྱི་རབས་བོད་ཀྱི་དོན་དུ་གཏེར་དུ་སྦས་པ་རེད་ཅེས་པའི་བཤད་སྲོལ་སོགས་མང)མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏེ་འོག་ཕྱོགས་ཀླུ་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་ཡུན་རིང་བོར་མཛད་མཐར། སླར་ཡང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་དོན་དུ་རང་བྱོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ཚ་བ་རོང་གི་གནས་འདིར་འཁྲུངས་པ་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ངག་རྒྱུན་མངའ།
གཉིས་པ་འཕགས་མཆོག་གི་གདུལ་བྱའི་ཞིང་གི་སྙིང་པོར་གྱུར་བ། ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་ལོ་ཆེན་བེེ་རོ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་དངོས་སུ་ལན་དུ་མར་ཞབས་བཅག་བྱིན་གྱིས་རླབས་པ་དང་། རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཨོ་རྒྱན་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་སོགས་རྒྱ་བོད་གྲུབ་པའི་རིག་འཛིན་དུ་མ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ལན་དུ་མར་ཕེབས་མྱོང་བའི་གནས་རི། ཁོར་ཡུག་རི་ཆེན་དྲུག་གི་གཙོ་བོ། རིག་གསུམ་རྒྱལ་བའི་གནས་ཆེན་རྩེ་མོར་རིགས་ལྔའི་ཕོ་བྲང་དང་། སྐེད་པར་འཕགས་མཆོག་རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། རྩ་བ་གཤིན་རྗེ་ཕོ་མོའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཚུལ་དུ་ཆགས་པའི་མདོ་ཁམས་ཚ་བ་རོང་གི་དགུ་གདོང་གནས་འདིར་ཚུལ་ཇི་ལྟར་རང་བྱོན་དུ་འཁྲུངས་པའི་ངག་རྒྱུན་ནི། དེ་ཡང་སྔ་མོའི་དུས་ཤིག་ན་སྤྲུལ་བའི་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྐུས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་རྒྱལ་རོང་བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་བ་ཞིག སྔ་འགྱུར་བསྟན་པའི་གདན་ས་ཐུབ་བསྟན་རྡོ་རྗེ་བྲག་ཏུ་སློབ་གཉེར་དུ་ཕེབས་ཚུལ་གནང་ཞིང་ ། བླ་མ་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ་ཞུ་བ་ཞིག་དགེ་བའི་གཤེས་གཉེན་དུ་བསྟེན་ནས་ཡུན་རིང་ལ་བཞུགས་མཐར། བླ་མའི་གསང་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཐུགས་ལ་ཡོངས་སུ་འཕོས་ཏེ་རྟོགས་པའི་ས་མཐོར་གཤེགས། མཐར་བླ་མས་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ལ། ད་ནི་ཁྱེད་རང་གི་འགྲོ་དོན་ཕ་ཡུལ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱས་རན་ཚུལ་མང་དུ་གསུངས་ནས། སྤྲུལ་བའི་གླང་གཅིག་ལ་རྒྱལ་གསུང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་གྱི་ཆོས་སྐལ་ཞིག་བཀལ་བ་གནང་སྟེ། ཁྱེད་ཉིད་ཕ་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་(བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི། བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཞུ་བ་དེ་དང་པོ་ཚ་རོང་མིན་མོད། བླ་མས་ལུང་བསྟན་ནས་མདོ་ཁམས་སུ་མངག་པས། རྗེས་སུ་ཚ་རོང་བླ་མ་ཐོག་པ་ཡིན་ཟེར་སྲོལ་ཡང་འདུག གང་ལྟར་བླ་མ་དེ་དུས་རབས་ནམ་ཙམ་ཞིག་ལ་བྱོན་པ་ཡིན་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་རྒྱས་ཤིག་ནི་སུ་ལ་ཡང་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པར་མ་ཐོས་སོ། །)བོ་དྲུག་འདུས་ཤིང་། ཀླུའི་མིང་ལ་འཕགས་མའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་འཁྲུངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་དང་། གླང་འདི་གང་དུ་ཉལ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡི་དམ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་ཞིག་འབྱུང་སྟེ་འགྲོ་བ་དྲུག་ལ་ཕན་པའི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་ནས་མངག་པ་བཞིན། བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་མདོ་ཁམས་རྒྱལ་རོང་གི་ད་ལྟའི་དགུ་གདོང་དགོན་པའི་སར་ཕེབས་སྐབས། གླང་བུ་དེར་ཉལ་ནས་འགྲོ་ཁ་མ་ཉན་པས་ཉིན་བདུན་ལ་བསྡད་ཀྱང་གླང་བུ་ཡར་ཡེ་ལང་ཁ་མ་ཉན་སྐབས། བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རང་གི་རྩ་བའི་བླ་མའི་ལུང་བསྟན་དུས་སུ་བབས་པ་ཤེས་ཏེ་རབ་ཏུ་སྤྲོ་ནས་བཞུགས་སྐབས། གནས་ཀྱི་སྟེང་ཕྱོགས་སུ་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་ཟེར་བའི་མི་ཁྱིམ་ཕྱུག་པོ་ཞིག་འདུག་པས་བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཡར་གདན་དྲངས། གླང་བུ་ཡང་ཡར་ལངས་པ་དང་། ཉིན་འགའི་རྗེས་སུ་གླང་བུ་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་གི་ས་ཞིང་ནང་དུ་གཤེགས་པའི་ཚུལ་མཛད། ཕྱིས་སུ་སྤྲུལ་བའི་གླང་བུ་གཤེགས་ཚུལ་མཛད་ས་དེ་ནས་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་གི་བུ་ཐ་ཆུང་གིས་ཞིང་ས་སློག་སྐབས། ཐོང་གཤོལ་སོ་ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབུ་ལ་ཐོགས་པའི་ཚུལ་གྱི་བྱུང་བར་མ་ཟད། ཨ་ཙ་མ་ཞེས་གསུངས་འབྱོན་པ་ན། བུ་དེ་ཤིན་ཏུ་སྐྲག་པ་དང་ངོ་མཚར་ཟུང་དུ་སྐྱེས་ནས་བལྟས་ཚེ། ཇོ་བོའི་སྐུ་སྟོད་ཡོངས་སུ་མཇལ་བས་བུ་ཁྱིམ་ཏུ་རྒྱུགས་ཏེ་རྒྱུ་མཚན་བཤད་པ་ན། བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་ཏེ་མྱུར་ཕེབས་ཀྱིས་མཇལ་ཕྱག་དང་བཅས་ཇོ་བོའི་སྐུ་ཡོངས་ས་འོག་ཡར་ལེན་ཐབས་བྱས་ཀྱང་གཞི་ནས་ལེན་མ་ཐུབ། དེར་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་གི་བུ་མོ་ལོ་ན་བཅུ་གསུམ་ལོན་པ་ལན་བུ་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ། དེ་ལ་ཐབས་ཡོད་དམ་དྲིས་པས་བུ་མོ་མགོ་བོ་ལྡེམ་ལྡེམ་བྱས་ཤིང་མོས་ཇོ་བོའི་སྐུ་ལ་ཁྲུས་གསོལ་དང་མེ་ཏོག་གཏོར། གསོལ་བ་འདེབས་པའི་ཚུལ་བྱས་ཚེ། ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ལས་འོད་ཟེར་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འཕྲོས་ཤིང་ནམ་མཁའ་ནས་འཇའ་གུར་དང་མེ་ཏོག་གི་ཆར་བབས། རང་བྱུང་གིས་ཡི་གེ་དྲུག་མའི་ཆོས་སྒྲ་དང་ལྷའི་རོལ་དབྱངས་དུ་མ་འུ་རུ་རུ་གྲགས་པས་གནས་དེའི་མིང་ལ་ཡང་འུར་འུར་ཞེས་གྲགས་ཟེར། སྔོན་རྡོ་རྗེ་བྲག་ནས་ལུང་བསྟན་པའི་རི་བོ་དྲུག་གི་གནས་དང་། ཀླུའི་མིང་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་དང་། འཕགས་མའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ནི་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་གི་བུ་མོ་ལོ་བཅུ་གསུམ་དེ་སོགས་རེ་རེ་བཞིན་འཁྲུལ་མེད་དུ་ཐུག་སྐད། དེར་བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོར་གསོལ་འདེབས་རབ་གནས་རྟེན་བཞུགས་བཅས། ཡར་ཁྲི་སྟེགས་སུ་བཀོད་དེ་གདུགས་ཕུབ་པ་དང་མཆོད་པ་ཕུལ། དེ་ནས་བཟུང་ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱོན་ལྔ་ལྡན་འདི་ཉིད་བོད་ཆེན་པོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྟེན་སྐལ་དུ་དངོས་སུ་བཞུགས་པ་དང་། ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བློན་རིམ་བྱུང་གིས་ཇོ་ཁང་བཞེངས་པ་སོགས་ཞབས་ཏོག་ཞུས་ཤིང་། ཚ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་གཙོའི་བོད་མདོ་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྟེན་མཆོག་ཡི་དམ་གཅིག་ཆོག་ཏུ་བསྐུར། འཕགས་མཆོག་མཐོང་གྲོལ་གྱི་སྐུ་ཡིས་འགྲོ་ཁམས་སྤྱི་དང་ཁ་བ་ཅན་དུ་འགྲོ་དོན་མཐའ་ཡས་པ་ད་ལྟའི་བར་རྒྱས་ཤིང་། ཡུལ་གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་ཆར་ཆུ་དུས་འབབ་དང་། ལོ་ཕྱུག་རྟག་ལེགས་སོགས་འདི་དང་ཕྱི་མའི་དཔལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐའ་དག་གི་དཔྱིད་དུ་ལྷམ་མེར་བཞུགས། བླ་མ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དགུ་གདུང་དགོན་པ་བཏབ་ཏེ་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་སྤྱིའི་མཆོད་གནས་སུ་གྱུར་བ་སོགས་འཕགས་པའི་བཞུགས་གནས་ཕྱོགས་སུ་དད་པས་ཐལ་མོ་ཙམ་སྦྱར་ན་ཡང་དོན་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་དུ་བྱས། དེ་ནས་བཟུང་ཀླུ་འཁྱིལ་ཚང་གི་བླ་རབས་རིམ་བྱོན་དང་སྤྲུལ་བའི་སྐྱེས་ཆེན་བརྗོད་ལས་འདས་པས་ཇོ་བོ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ལ་ཁྲུས་གསོལ་དང་རབ་གནས་སོགས་གསོལ་བ་བཏབ་ཏེ། གང་ཟག་དད་པ་ཅན་གྱིས་ཇོ་ཞལ་ལན་གཅིག་མཇལ་ཞིང་ཕྱི་སྐོར་དང་ནང་སྐོར་སོགས་མཛད་ན། ཚེ་རབས་དུ་མའི་སྡིག་པ་བྱང་ཞིང་ཕྱི་མར་ཐར་བའི་ས་བོན་རྒྱུད་ལ་ཐེབ་པར་ཐེ་ཚོམ་མི་དགོས་པའི་བདེན་བརྗོད་མང་དུ་གནང་། ཕྱིས་སུ་སློབ་དཔོན་བེེ་རོའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ཇོ་ཁང་ལ་མི་འགྱུར་བདེ་ཆེན་གླིང་ཞེས་མཚན་གསོལ་བ་དང་། མདོ་མཁྱེན་རྩེ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་གནས་མཇལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཇོ་བོ་ཆེན་པོའི་ཞལ་འཛུམ་པ་དང་། གནས་རི་སྐུ་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཞིང་བཀོད་དུ་གནས་སྣང་འགྱུར་བའི་སྣང་ཚུལ་ནི་ཁོར་ཡུག་གི་སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་དུ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག་པ་དང་། ཁྲི་ཆེན་གུང་ཐང་ཚང་དང་། དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེ་མཁན་པོ། དཔལ་ཡུལ་མཆོག་སྤྲུལ་འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་རིས་བྲལ་དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཕེབས་སྐབས་ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་བབས་པ་སོགས་བྱིན་རླབས་ངོ་མཚར་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྣམ་ཐར་མངའ། གཞན་ཡང་གནས་འདི་ལ་ཕྱི་སྐོར་ལ་གཡས་སྐོར་གྱིས་ཕྱིན་ན། སློབ་དཔོན་བེེ་རོ་དང་གཡུ་སྒྲ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་གྲུབ་རྟགས་བསྟན་པའི་ཕྱག་རྗེས་ཞབས་རྗེས་དང་། ཡ་མཚན་པའི་གཤིན་རྗེ་ཐར་ཁུང་དང་། སྒྲུབ་ཕུག་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས། གྲུབ་ཆུ་དང་སྨན་ཆུ། གྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་སྐྱེས་བུ་དག་གིས་ཕྱག་མཛུབ་ཀྱིས་རྡོ་དང་བྲག་ལ་བྲིས་པའི་ཡིག་འབྲུ་སྣ་ཚོགས། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་བློན་གྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གནང་ཤུལ་ཡིན་ཟེར་བ་སོགས་གང་ཟག་རང་ག་མས་མཐོང་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཐུབ་པ་དུ་མ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ལས་སྒྲིབ་སྲབ་ཅིང་དག་པའི་སྣང་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དག་གི་སྣང་ངོར་གནས་འདིའི་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་ན་རྒྱ་གར་བྱ་རྒོད་སྤུང་རི་དང་། རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་གནས་བཀོད་སོགས་ཚང་ཞིང་། སྟེང་ཕྱོགས་འོག་མིན་མེ་རུ་འབར་བའི་བཀོད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིའི་འཇའ་འོད་ཀྱི་ཀློང་དུ། སྐུ་ཡིག་འབྲུ། གསུང་ཕྱག་མཚན་གྱིས་མཚོན། རྩ་གསུམ་ཞི་ཁྲོ་རབ་འབྱམས་ཀྱི་སྐུ་དང་། རིག་འཛིན་གྲུབ་ཐོབ་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་བརྙན་སོགས་མཐའ་ཡས་པ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ཚུལ། མཁྱེན་རྩེ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་ཨེ་ཡིན་སྙམ་དུ་གྲགས་པའི་གནས་ཡིག་རྙིང་བ་ >ཅེས་གཏེར་ཚེག་ཅན་ནས་བཤད་པ་ལྟར་མཐའ་ཡས་པ་ནི་བསམ་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་སོ། ། སྤྱིར་རིག་གསར་སྐབས་ཡས་མས་ནས་བཟུང་གནས་ཀྱི་གསང་གསུམ་ཉམ་དམས་ཅུང་སོང་ཡོད་པར་གྲགས་ཀྱང་། སླར་ཡང་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་བཅུ་བ་བློ་བཟང་ལྷུན་གྲུབ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་དམ་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དག་གིས་གནས་ཁྲུས་དང་བྱིན་འབེབ་རབ་གནས་སོགས་མཛད་པའི་མཐུར་རྟེན། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་ཕལ་མོ་ཆེ་བཞུགས་པའི་གནས་གཞན་དང་བསྡུར་ན། གནས་འདིར་གང་ཟག་ཐ་མལ་བ་ཞིག་སོན་ན་ཡང་། སྡིག་པའི་སྐྱེ་བོའི་རྒྱུ་འགྲུལ་ཉུང་བ་དང་། དབེན་ཞིང་ཉམས་དགའ་བའི་གནས་སུ་མཆིས་པ་སོགས་ཀྱིས། ཁམས་དྭངས་ཤིང་དབང་པོ་གསལ་བ་སོགས་ནི་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་དུ་མཆིས་ན། དད་པ་དང་དག་སྣང་ཅན་གྱིས་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་གྱིས་རྩིས་ཟིན་པའི་སྒོ་ནས་མཇལ་ཕྱག་སྨོན་ལམ་བཏབ་ན་དེ་དེ་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པ་ནི་བསླུ་མེད་རྟེན་འབྱུང་གི་བདེན་མཐུར་ཐེ་ཚོམ་མི་དགོས་པའི་གནས། དེ་ཡང་གནས་ཡིག་ལས་གཏེར་ཚེག་ཅན་མ་ལས། ནང་སྐོར་ཉེར་ལྔ་མ་ཎི་དུང་ཕྱུར་འགྱུརཿ བཅོ་ལྔ་གནམ་གང་ཉ་སྟོང་དུས་དྲུག་ལཿ དེ་ལས་སུམ་འགྱུར་ཆེ་བས་སྙིང་རུས་གྱིསཿ རིན་ཆེན་གླིང་ནས་སྟོང་ལོག་རྒྱལ་བས་ཁྲེལཿ ཕྱི་སྐོར་བདུན་ལ་མ་ཎི་སིདྡྷི་དངཿ རང་རང་འདོད་པའི་གཟུངས་སྔགས་དུང་ཕྱུར་འགྱུརཿ ཞེས་གནས་མཇལ་ཕྱག་སྐོར་གྱི་ཕན་ཡོན་བརྗོད་ལས་འདས་པ་ཐུགས་ལ་བཏགས་ནས་དད་ལྡན་ཚོས་དམ་པ་གསུམ་གྱི་ངང་མ་ཤོར་བར་གནས་མཇལ་ལ་དང་། གངས་རིའི་སྤུན་ཟླ་ཚོའི་བདེ་སྡུག་ལ་སྐྱབས་འཇུག་བསྔོ་སྨོན་ཡང་དག་པ་རེར་བརྩོན་རྒྱུ་གལ་ཆེའོ། ། ཞེས་བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་ཆུ་འབྲུག་ལོའི་ཟླ་ལྔ་བར་སྤུན་ཟླ་ཉེ་འདས་ཚོའི་དོན་དུ་ཇོ་བོ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོར་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་རུ་འགྲོ་སྐབས་གནས་མདུན་ནས་ཕྱོགས་མེད་ཀྱི་གནས་མཇལ་བ་ཀུན་བཟང་སྣང་བ་རང་གྲོལ་ཟེར་བ་ཞིག་གིས་གནས་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ངུ་ཞིག་འབྲི་རོགས་ཞེས་ནན་གྱིས་དེད་པ་མ་ལྡོག་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་ཐོས་མྱོང་བའི་གནས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ངག་རྒྱུན་དག་ལ་གཞི་བྱས་། ཐུགས་ཆེན་དགོན་པའི་མཁན་པོ་སྙན་གྲགས་ཚང་གི་གསུང་རྒྱུན་འགའ་བསྣན་ཏེ་སྨིན་དབུས་སྤྲང་པོས་མདོར་བསྡུས་སུ་ཕུལ།
དོ་སྣང་ཆེ་བའི་རྩོམ།
རྩོམ་གསར། 10


c: text/html

text:
དུས་ཡུན་རིང་བོའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་དུ་བཀོལ་བ་ནི་བོད་མིའི་ཁ་སྐད་ཡིན་ལ། དེའི་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་རྨང་གཞི་དང་མིང་བརྡའི་གྲུབ་ཚུལ། བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གོམས་ལུགས་བཅས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་སྒྲ་མཚོན་གྱི་ཡི་གེ་བྱུང་བ་ནི་སྐད་ཡིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་རེད་དེ། ཡི་གེ་ནི་མིང་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་པའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ཡིན་པ་ཇི་བཞིན་བོད་མིས་སྐད་ཆ་སྤྱོད་ཞོར་དུ་སྐད་ཆ་དེ་རང་གོ་སླ་ཆེད་དང་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཆེད་དུ་སྐད་ཆའི་བཀོལ་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་ཏེ་སྐད་ཆའི་དོད་ཚབ་ཏུ་རི་མོའམ་ཡི་གེ་འབྲི་བའི་སྲོལ་ཐོག་མར་བྱུང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་ཡང་ཐོག་མར་བརྩམས་བཟོ་མཛད་དུས་བོད་མི་མང་པོས་ཐུན་མོང་དུ་གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཐུབ་པའི་བོད་པའི་སྐད་ཆའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་བཅོས་བསྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ན། ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཡུལ་གྱིས་བསྐལ་བའི་རྒྱང་ཐག་རིང་བོར་གོ་བརྡ་སྤྲོད་བདེ་བ་དང་། དུས་ཀྱིས་བསྐལ་བའི་ལོ་ཟླ་རིང་མོར་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། ཡི་གེ་བྱུང་བ་དེས་བོད་མིས་སྐད་ཆ་བཀོལ་བ་ལ་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་མིའི་བསམ་གཞིག་གི་ནུས་པ་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་མཚོན་ཞིང་དེ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པར་ཡང་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་པས། བོད་ཡིག་ལ"གངས་ཅན་སྐྱེ་འགྲོའི་རྨོངས་མུན་སེལ་བའི་ཉི་མ། ཤེས་བྱའི་མཛོད་བརྒྱ་ཕྱེ་བའི་ལྡེ་མིག མཁས་པའི་བ་གམ་འཇུག་པའི་ཐེམ་སྐས། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་དང་རྩ་བར་གྱུར་པའི་བོད་ཡིག་འདི་ཉིད"①ཅེས་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་ངེས་པ་དོན་གྱིས་ཀྱང་སྐབས་དེའི་བོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གོང་འཕེལ་དང་། དམངས་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཚད་མཐོན་པོར་སླེབས་པར་མཚོན་པ་ནི་ཨེན་ཁི་སིས་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་ནས་ཤེས་རིག་ལྡན་པའི་དུས་རབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་སླེབས་པ་ན་ད་གཟོད་ཡི་གེ་བྱུང་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས་སོ། །དེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་བྱུང་རྗེས་ནས་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་འདིར་སྐད་དང་ཡི་གེ་ལ་འགྱུར་བ་ཆེར་བྱུང་མེད་དེ། ད་ལྟ་ཡང་བཙན་པོ་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྡོ་རིང་དང་གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་སོགས་ལ་བལྟས་ཚེ་ཀློག་ཐུབ་པ་དང་དོན་རགས་རིམ་ཙམ་རེའང་གོ་ཐུབ་ཅེས་པ་ལས་རྟོགས་ནུས་ཤིང་། གཞན་ཡང་དེང་རབས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་སོ་སོའི་ཁྲོད་གནས་པའི་དཔེ་དོན་ཁྱད་པར་བ་མང་ཤོས་གནའ་རབས་བོད་སྐད་ལས་བྱུང་བར་སྒྲུབ་ཐུབ་པས་གནའ་དེང་གི་བོད་སྐད་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཟླའི་འབྲེལ་བ་མངོན་གསལ་ཆགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྱེས་འགྱེད་དང་དུས་ཡུན་གྱི་འགོར་འགྱངས་ལས་སྐད་བརྡ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་འགྱུར་ལྡོག་མང་དུ་བྱུང་མཐར་ཡུལ་སྐད་དང་ལུང་སྐད་ཁག་མང་པོར་གྱེས་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བ་ཇི་བཞིན། བོད་ཀྱི་སྐད་བརྡ་དེའང་སྐད་བརྡ་སྤྱིའི་འཕེལ་ཕྱོགས་ལྟར་ནང་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་དགར་ཚུལ་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཚོས་དབྱེ་བ་གཉིས་དང་། གསུམ། བཞི། ལྔ། དྲུག་སོགས་སུ་བཀར་ཏེ་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་ལྟར་རེད། དེ་བས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་གྱེས་འགྱེད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཐད་ལ་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཚོས་འཕྲད་གཞུང་གཉིས་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་ཡུལ་སྐད་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་པ་མང་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ཡུལ་སྐད་སོ་སོའི་སྤྱིའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་བོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཡུལ་སྐད་དགར་སྟངས་དང་། ཡུལ་སྐད་ནང་ཁུལ་གྱི་ལུང་སྐད་བྱེ་བྲག་པ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཉུང་རྐྱེན། འདིར་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་སོགས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ལྟར་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་ཁས་འཆེས་ཤིང་། དེ་ལའང་ཐོག་མར་ཡུལ་སྐད་བྱུང་ཚུལ་དང་། དེ་ནས་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་ཐད་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་བ་དག་གོང་བསྒྲིགས་བྱས་ཏེ་དོན་དངོས་སུ་གཞན་པའི་ཡུལ་སྐད་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ནི་འདི་དག་ལས་འཕྲོས་པའི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཡན་ལག་གམ་འགྱུར་གཟུགས་དང་། ཡང་ན་གཉེན་ཚན་གྱི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པར་བརྗོད་འདོད་དེ།
དང་པོ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་བྱུང་ཚུལ་བརྗོད་པ།
སྤྱིར་ཡུལ་སྐད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་སོ་སོར་གོ་བ་ལེན་ཚུལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་སྤྱི་ལྡོག་ནས་གོ་བ་སླ་མོར་བླངས་ན། ཡུལ་སྐད་ཅེས་པ་ནི་སྐད་བརྡ་ཞིག་གི་ཡན་ལག་གྱེས་སྟངས་མི་འདྲ་བ་དང་གཟུགས་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ལ་གོ དེས་ན་མི་རིགས་ཤིག་གི་སྐད་བརྡའི་ཡན་ལག་གམ་གཟུགས་འགྱུར་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་སྐད་ཁག་སོ་སོར་གཉེན་ཚན་ཡུལ་སྐད་ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་ཆོག་སྟེ། དེ་ལ་ཐུན་མོང་གི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་བ་དང་། ཐུན་མོང་གི་མིང་བརྡ་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་བཅས་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་གྲུབ་ཡོད་པས་ཡིན། ཡུལ་སྐད་ནི་སྐད་བརྡ་དང་བལྟོས་བཅོས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་ལྟར་མངོན་ཡོད་དེ། སྐད་བརྡ་སྤྱི་དང་ཡུལ་སྐད་བྱེ་བྲག་ཏུ་ངོས་འཛིན་དགོས་པའི་ཕྱིར། ཡང་སྐད་བརྡ་དང་སྐད་ཆའི་འབྲེལ་བའང་སྤྱི་བྱེ་བྲག་ལྟར་ཡོད་པས་ང་ཚོས་ཡུལ་སྐད་དེ་སྐད་ཆའམ་ཁ་སྐད་དུ་གོ་བ་བླངས་ཀྱང་འགྲིག་སྙམ། དེ་བས་ཡུལ་སྐད་གང་རུང་ཞིག་དང་། ཐ་ན་བཀོལ་མཁན་གྱི་མི་གྲངས་ཆེས་ཉུང་བའི་ས་ཕྱོགས་ཡུལ་སྐད(རྨྱེ》》ཀྛཽ)ཅིག་ལའང་ནང་ཁུལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ཆ་ཚང་ཡོད་ལ། སྐད་བརྡའི་གྲུབ་ཆ་འཛོམས་པོ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་ནུས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡོད་ཚད་ཀྱང་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འཛོམས་ཡོད།
ཡུལ་སྐད་རིག་པ་ནི་ཡུལ་སྐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཞིག་ལ་གོ་ཞིང་། འདི་ལའང་བྱེ་བྲག་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་དང་། ཟུར་ཚད་མི་འདྲ་བ་དང་། བརྟག་ཐབས་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ནས་ནང་གསེས་སུ་ཡུལ་སྐད་ཞིབ་འབྲི་རིག་པ(དྲཱཾཀྪི》ཀྛཽཀྤོ)དང་། ཡུལ་སྐད་ལོ་རྒྱུས་རིག་པ(ཀྵྱཡྭེ》ཀྛཽཀྤོ)། ཡུལ་སྐད་ས་ཁམས་རིག་པ(རྨྱེྈྐ》ཀྛཽཀྤོ)བཅས་སུ་དགར་ཆོག་ལ། སྐད་བརྡའི་ཚོགས་གསུམ་གའི་ངེས་སྲོལ་ཇི་ལྟ་བ་རྣམས་ཇི་བཞིན་ཞིབ་འབྲི་བགྱི་བ་ནི་ཡུལ་སྐད་ས་ཁམས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་དང་། སྐད་བརྡའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསེད་བཀྲོལ་བགྱི་བའང་ཡུལ་སྐད་ས་རྒྱུས་རིག་པའི་དམིགས་ཡུལ་དུ་མངོན་པས་ཡུལ་སྐད་རིག་པ་དེ་གཙོ་བོ་ཡུལ་སྐད་ས་ཁམས་རིག་པ་ངོས་འཛིན་བཞིན་ཡོད། དེ་བས་ཡུལ་སྐད་རིག་པ་ལྟར་ན་ཡུལ་སྐད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་དང་། རང་བྱུང་ས་བབ་སོགས་ཀྱི་ཕྱི་རྐྱེན་དང་། སྐད་བརྡ་ནང་ཁུལ་གྱི་འགལ་འདུ་སོགས་ནང་རྐྱེན་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པར་འདོད་ཕྱིར་ཡུལ་སྐད་ལའང་ས་བབ་ཀྱི་ཡུལ་སྐད(རྨྱེཧྣི》ཀྛཽ)དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོགས་སྐད(ཌྭཤཱཾ》ཀྛཽ)ཅེས་རིགས་ཆེ་ཁག་གཉིས་སུ་དགར་ཡོད་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོགས་སྐད་དེ་ལའང་མི་སྒེར་གྱི་ལོགས་སྐད(བཾལེཾ》ཀྛཽ)དང་། གནས་བབས་ཡག་པའི་ལོགས་སྐད(གྺུཝྭོ》ཀྛཽ)། ཐོད་བརྒལ་རང་བཞིན་གྱི་ལོགས་སྐད(ཊྭཊཀྣུ》ཀྛཽ)བཅས་རིགས་དབྱེ་མང་དུ་དགར་ཡོད། དེས་ན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་བྱུང་ཚུལ་དེའང་སྐད་བརྡ་སྤྱིའི་ཡུལ་སྐད་གྱེས་ཚུལ་ལྟར་ཕྱི་ནང་གི་རྐྱེན་དབང་དེ་དག་ཡིན་པ་གདོན་མི་ཟ་སྟེ། གདོད་མའི་དུས་སུ་ཕ་སྤྲེའུ་དང་མ་བྲག་སྲིན་ནས་བརྒྱུད་པའི་སེ་རྨུ་ལྡོང་སྟོང་གི་རིགས་རུས་ཆེ་ཁག་བཞི་བྱུང་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་དབྲ་འབྲུ་བསྣན་པས་རུས་ཚད་དྲུག་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བའི་གྱེས་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡིན། ཡང་དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པ་ཙམ་ལ་སླེབས་དུས་བོད་ཡུལ་ན་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་སམ་བཞི་བཅུ་ཡོད་པར་གྲགས་ཤིང་། དེ་ཚོ་ཕན་ཚུན་འཐབ་ཅིང་འཁྲུག་པ་ལས་མཐར་འོ་ལྡེ་སྤུ་རྒྱལ་ལམ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག་པ་དང་། དེ་ནས་རྒྱལ་རབས་སོ་གཅིག་ལྷག་འདས་པའི་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཆེན་པོ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་བློན་ཆེན་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་གི་སྲོལ་བཏོད་པ་སོགས་ལས་བོད་པའི་སྐད་བརྡ་ལའང་འགྱེད་འདུམ་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་མང་དུ་བྱུང་ཞིང་། ཡང་སྲོང་བཙན་ཡབ་སྲས་ནས་བརྒྱུད་པའི་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་དམག་དཔུང་གི་ཟིལ་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཆེས་ཆེར་བསྐྱེད་པས། དམག་སྡེ་མང་པོ་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་ཏུ་གཏན་སྡོད་བྱེད་དགོས་བྱུང་རྐྱེན་འགྲོ་འོང་གི་འབྲེལ་འདྲིས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཇེ་ལྷོད་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། དུས་ཡུན་རིང་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་གནས་སྟངས་མི་འདྲ་བ། འཚོ་སྡོད་ཀྱི་ས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་འགྲིམ་འགྲུལ་སྟབས་མི་བདེ་བ་སོགས་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་པའི་དབང་གིས་རང་རེའི་ཐུན་མོང་གི་སྐད་བརྡ་འདི་ལའང་ཡུལ་སྐད་དུ་མའི་གྱེས་སྟངས་བྱུང་བ་གོར་མ་ཆག དེ་མཚུངས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་གྱེས་ཚུལ་དང་ཡུལ་སྐད་འཕེལ་རིམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས་རང་རེའི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐད་དང་ཡི་གེའི་འཕེལ་རིམ་དང་བསྟུན་པའི་བཀས་བཅད་དང་། སྐད་གསར་བཅད་དུ་མར་མཛད་པ་མ་ཟད། ཡུལ་སྐད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་དོ་སྣང་དང་མཐོང་ཆེན་མཛད་མྱོང་སྟེ། 《དག་ཡིག་ལི་ཤའི་གུར་ཁང་》དུ"མྱེད། མྱིན་སོགས་ཡ་བཏགས་པ་དང་། རལ་གྱི་སོགས་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁ་ཅིག་གིས་ཡུལ་སྐད་ཤོར་བར་གྲགས་པ་ཡིན"②ཞེས་པ་དང་། རྗེ་ས་པན་གྱིས《དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་གསུང་རབས》ཞེས་པར"ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དབུས་པ་རྣམས་སྐད་གདངས་ལིར་(ལྡིར)ཞིང་འགྱུར་བ་ངང་བ་དང་བུང་བུའི་སྐད་འདྲ་བ་ཤས་ཆེ་ལ།གཙང་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐད་གདངས་གསལ་ཞིང་འཚེར་བ་ཁྱིམ་བྱའམ་རྟ་སྐད་འདྲ་བ་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་བཙིར་ཞིང་འདུར་(བདུད་པ)བསྟོད་མངའ་རིས་པ་དང་། ཁམས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦོམ་ཞིང་མི་ཁུགས་པས་བརྗིད་ཅིང་གྱོང་བ་བོང་བུའི་སྐད་འདྲ་བ་འབྱུང་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐད་དེ་དག་རྣམས་ལ་ཡང་། སོ་སོར་ཕྱེས་ན། གཙང་ལ་སྟོད་ལ་སྨད་སོགས་དང་། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ། ཁམས་པ་ལ་མདོ་སྟོད་ཀྱི་སྐད་སོགས་མང་།"③ཞེས་པ་དང་། གཞན་ཡང་སི་ཏུ་པཎཆེན་གྱིས《སུ་ཏུའི་འགྲེལ་ཆེན》དུ་"ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨ་མདོ་དང་རྒྱལ་མོ་རོང་སོགས་བྱང་ཤར་གྱི་ཆ་རྣམས་སུ་འཁོད་པའི་སྐྱེ་བོ་དག་ལའང་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་བྱུང་བའི་ཀློག་ཚུལ་མ་ཉམས་པ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་ཡི་གེ་ཀློག་ཚུལ་དང་། དེ་དག་གི་ཡུལ་སྐད་བཅས་ལའང་གྱོང་ཉམས་ཆེ་ཙམ་ལས་འཕུལ་རྟེན་སོགས་ཀྱི་ཟུར་དག་པར་འདོན་པ་འབྱུང་བར་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་མཚོན་ནུས།"④ཞེས་པ་སོགས་ལས་གནའ་དུས་སུའང་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྱེས་སྟངས་ལས་བྱུང་བའི་ཐོན་དངོས་ཏེ་ཡུལ་སྐད་ལ་དང་དོད་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་སླའོ། །དེ་ལྟར་ཡུལ་དུས་ཀྱི་རྐྱེན་དབང་སྣ་ཚོགས་ལས་བོད་པའི་ཐུན་མོང་གི་སྐད་བརྡ་འདི་ཡང་ཡུལ་སྐད་དུ་མར་གྱེས་མོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ལ་རིགས་དབྱེ་ཇི་འདྲའི་མང་པོར་བཀར་ཡང་དེ་དག་གནའ་བོའི་བོད་སྐད་ནས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བའི་འབྲས་རྟགས་སུ་མངོན་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་ཐུན་མོང་གི་བརྡ་ཡོད་ལ། ཐུན་མོང་གི་མིང་བརྡ་སྤྲོད་སྒྲིག་གཞིའམ་ཚིག་གི་སྦྱོར་ལུགས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་དག་གི་སྒྲ་གདངས་མ་ལག་ལའང་ཐུན་མོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་ལྡན་ཞིང་། ཕན་ཚུན་བར་ལྟོས་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དང་ངེས་སྲོལ་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་གཉེན་ཚན་གྱི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པའང་ཀུན་གྱིས་ཁས་འཆེས་པ་ལྟར་རོ། །
གཉིས་པ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་བརྗོད་པ།
རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཚོས་ལག་སོན་གྱི་རྒྱུ་ཆའི་མང་ཉུང་མི་འདྲ་བ་དང་། ཡུལ་སྐད་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཤེས་ཚད་མི་འདྲ་བ། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་བརྡའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་ཚུལ་ཐད་ལའང་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་བྱུང་མྱོང་སྟེ། "དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས30པར་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་རོ་རིས་ཆུས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཁག་ལྔ་ལ་བཀར་ཡོད་དེ། ༡ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(སྦལ་ཏིའི་སྐད། ཕུ་རིག ལ་དྭགས་སྐད།) ༢དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད། (དབུས་ཁུལ་གྱི་སྐད།) ༣ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ཐོ་མོ་དང་ཚམ་པེ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡུལ་སྐད་ཁག) ༤ཤར་ཁུལ་དང་ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ཁམས་སྐད་དང་ཆབ་མདོ་སྐད། སྡེ་དགེ་སྐད། ཨ་མདོ་སྐད། རྫ་རོང་སྐད། འབའ་ཐང་སྐད། ལི་ཐང་སྐད།) ༥གནའ་བོའི་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་(ཨ་མདོའི་སྐད། ཉག་རོང་སྐད། མགོ་ལོག་སྐད། ཧོར་སྐད།)བཅས་སོ། །
ཡང་ལོ་རབས50བར་ཝུ་རེས༡ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད། (སྦལ་ཏིའི་སྐད། ཕུ་རིག མུས།) ༢དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ལེགས་རོང་། ཁ་ཀ་ཐི། ཤར་པའི་སྐད། དབུས་གཙང་གི་སྐད།) ༣ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(རྟ་རོང་ཁ། ལོག་གེ) ༤ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(ཙོ་ཀུའུ། ཏ་ཅེན་ལུའུ། ཨན་ཧྲོན་ཀྭན།)བཅས་ཡུལ་སྐད་ཁག་བཞི་ལ་བགོས་ཤིང་། ལོ་རབས60པར་སླར་ཡང་ཁོང་གིས་ཡུལ་སྐད་ཁག་ལྔ་རུ་བགོས་ཡོད་དེ། ༡གནའ་བོའི་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད། ༢བར་བརྒལ་ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ལ་དྭགས་སྐད། མུས།) ༣དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ལ་ཧོའུ་ཨར། ཀ་ཡ་ཐུ། དབུས་གཙང་སྐད། ཏན་ཡུན་ཁ། ལོག་གེ) ༤ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད། (ཙོ་ཀུའུ། ཏ་ཅེན་ལུའུ། སྡེ་དགེའི་སྐད།) ༥ བྱང་ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(ཨན་ཧྲོན་ཀྭན། ཁམས། རེབ་གོང་། མཚོ་སྔོན་སྐད།)བཅས་སུ་འདོད། དེ་ནས་ལོ་རབས60-80བར་ཤ་ཧྥེར་གྱིས་ཡུལ་སྐད་ཁག་བཞི་རུ་བགོས་ཡོད་དེ། ༡ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(སྦལ་ཏིའི་སྐད། ཕུ་རིག ལ་དྭགས་སྐད། ལ་ཧོའུ་ཨར།)༢དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད། (ལྷོ་ཁ། ཤར་པའི་སྐད། ཁ་ཀ་ཐི། དཀར་དཔལ། སི་པེ་ཐེ། ཉེ་ཡམ། འབྲང་སྟོད། དགེ་བཟང་། དབུས་ཏེ་ལྷ་སའི་སྐད། འབྲས་ལྗོངས། འབའ་ཐང་། ཅོ་ནེ། རྩེ་ཁོག ཏ་ཅེན་ལུའུ། ཨན་ཧྲོན་ཀྭན། སོ་ཐར་ཚེ་སྤོ། ཕོ་རོང་། སྡེ་ལུང་། བྲག་ནག་ཁ། བྲག་ནག་གད་སེར། ཉག་རོང་། ཨ་མདོ། ཁམས།) ༣ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(གྲོ་མོ། འབྲས་ལྗོངས། རྟ་རོང་ཁ།) ༤ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་(སྟག་ཕུ་སྐད)དོ། །
ཡང་ལོ་རབས60པར་སྨི་ལེར་གྱིས་ཡུལ་སྐད་ཁག་གཉིས་སུ་བགོས་ཡོད་དེ་དབུས་ཁུལ་དང་ནུབ་ཁུལ་ཡུལ་སྐད་དོ། ། དེ་ནས་ལོ་རབས་70བར་ཉི་ཞི་རྡ་ཐ་ཚུ་ཨོ(Nishta Tatsuo)ཡིས་ཡུལ་སྐད་ཁག་ལྔ་རུ་བགོས་ཡོད་དེ། ༡དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(དབུས་དང་། ལྷ་ས། གཙང་། གཞིས་ཀ་རྩེའི་སྐད།) ༢ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ཕུ་རིག ལ་ཧོའུ་ཨར། ལ་དྭགས་ཀྱི་སྐད།) ༣ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(སི་པེ་ཐེ། ཁ་ཀ་ཐི། ཤར་པའི་སྐད། ཉེ་ཡམ། གྲོ་མོ། ལོག་གེ) ༤ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(ཆབ་མདོ། སྡེ་དགེ། འབའ་ཐང་། ཚལ་རོང་། ནག་ཆུ་ཁ། མི་ཉག ལི་ཐང་། རྟའུ། ཅོ་ནེ། བདེ་ཆེན། ཡུལ་ཤུལ་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད།) ༥བྱང་ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(བླ་བྲང་དང་། མགོ་ལོག རེབ་གོང་། ཨ་རིག ཟི་ལིང་། སྐུ་འབུམ་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད)དུ་འདོད།
དེ་ནས་ལོ་རབས80བར་ཨ་རི་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་《པུ་རེ་ཏེན་ཀུན་འདུས་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ནང་དུའང་ཡུལ་སྐད་ཁག་བཞི་རུ་དགར་ཡོད་དེ། ༡དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ལྷ་སའི་སྐད། ཁམས་སྐད། ཁ་ཀ་ཐི། ཉེ་ཡམ།) ༢ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(སི་པེ་ཐི། ཤར་པའི་སྐད། འབྲས་ལྗོངས། ལོག་གེ) ༣བྱང་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ཨ་མདོའི་སྐད། ཅོ་ནེའི་སྐད།) ༤ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད(སྦལ་ཏིའི་སྐད། ཕུ་རིག ལ་དྭགས་སྐད། སྡེ་དགེའི་སྐད། ཀུའུ་རོང་། རྒྱལ་རོང་སྐད།)བཅས་སོ། ཡང་ལོ་རབས་དེའི་ནང་ལིས་ཧྥང་ཀོས(ྈྑ》ཥྀ)ཀྱིས་༡.ནུབ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(སྦལ་ཏིའི་སྐད།) ༢དབུས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད།(ལྷ་སའི་སྐད) ༣ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་(ཁམས་སྐད)བཅས་ཡུལ་སྐད་ཁག་གསུམ་དུ་དགར⑤བ་སོགས་དབྱེ་བ་མང་པོ་བྱུང་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་ཆ་ཁ་ཐོར་ཡིན་པ་དང་འབྲེལ་ཡོད་གསུང་རྩོམ་དག་ལས་འཚོལ་བསྡུ་བྱས་ཡོང་བ། ལ་ཤས་ད་དུང་མ་ལག་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་མེད་པ་དང་། འགའ་ཞིག་ཐ་ན་ས་མིང་ཡང་ནོར་སྐྱོན་བྱུང་བ་སོགས་འགལ་ཟླའི་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད།
དེ་བས་ལོ་རབས70བར་ཀྲུང་གོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གླིང་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྐད་བརྡ་ཞིབ་འཇུག་ཁང་བོད་སྐད་ཚོ་ཆུང་གིས་བོད་སྐད་དེ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ལྟར་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་བགོས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་རྗེས་ལོ་རབས90བར་ཆུ་ཨེ་ཐང(བྔྷཾཔྣོཤྲཱུ)སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་ཀྱི་ལྟ་བ་དེའི་སྟེང་ལུང་སྐད་དག་གི་དབྱེ་ཚུལ་མང་དུ་བཏོན་ཡོད་པ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཡུལ་སྐད་དགར་སྟངས་དང་མཐུན་པ་རེད། དེ་བས་གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་དེང་རབས་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་ཆོལ་གསུམ་བོད་མིའི་སྐད་བརྡ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་མང་དུ་མཛད་ལ། སྒོས་སུ་རྒྱལ་ནང་གི་སྐད་བརྡ་མཁས་ཅན་སྐུ་ཞབས་ཆུ་ཨེ་ཐང་དང་། ཏའེ་ཆིན་ཞ(སྨངིཾཕྲཻ)དང་། བོའུ་ཨན་ཆི(ཁྱཾཚཛྲཱྀཾ)། ཧུ་ཐན(ཊཱིཐྲཱུ)། སྐལ་བཟང་འགྱུར་མེད། ཅང་ཏི(ཊྲྀལླཻ)སོགས་ཀྱིས་རིམ་པར་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་ལ་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་བ་མང་དུ་བཏོན་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཞིབ་འཇུག་ལ་མཁོ་བའི་རྒྱུ་ཆ་འགངས་ཆེན་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། དེ་བས་ཁོ་བོས་ཀྱང་འདིར་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དབྱེ་སྟངས་སོགས་ལ་གཞི་རྐང་བཙུགས་ཏེ། རྒྱལ་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དེ་བལྟོས་བཅོས་ཀྱིས་བོད་ལྗོངས་ལྷ་ས་དབུས་ཁུལ་དུ་བཟུང་སྟེ་བརྗོད་ན་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དེ་དབུས་གཙང་སྐད་དང་། ལྷོ་ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་དེ་ཁམས་སྐད། བྱང་ཤར་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་སྐད་དེ་ཨ་མདོའི་སྐད་ཅེས་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་དགར་ཆོག་པར་འདོད་དེ།(རིས་དབྱིབས་ཀྱིས་མཚོན་ན་དཔེ་རིས1-1ལྟར་མཚོན་ཆོག)
ད་ལྟ་རྒྱལ་ནང་དུ་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ཀྱི་སྤྱིའི་མི་གྲངས་དང་ཡུལ་སྐད་དེ་དག་སྤྱོད་པའི་མི་གྲངས་ཀྱི་བསྡུར་ཚད་ལ་བལྟས་ན་ཁམས་སྐད་སྤྱོད་མཁན་གྱི་མི་གྲངས་ཆེས་མང་བ་ཡིན་ཏེ"བོད་རིགས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི380(1986ལོ)ཡོད་ལ། ཁྲི340ཡས་མས་ཀྱིས་བོད་སྐད་སྤྱོད་ཅིང་། དེ་དག་གཙོ་བོ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དུ་ཕལ་ཆེར་ཁྲི170དང་། དེའི་འཕྲོར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་དང་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་སོ་སོར་ཁྲི70རེ། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་དུ་ཕལ་ཆེར་ཁྲི25དང་། ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་དུ་ཕལ་ཆེར་ཁྲི1བཅས་སུ་ཁྱབ་ཡོད། དེའི་ནང་ཁམས་སྐད་སྤྱོད་མཁན་ཆེས་མང་པོ་ཡོད་དེ་ཧ་ལམ་ཁྲི150ཡོད། དེའི་འཕྲོར་དབུས་གཙང་སྐད་མི་ཁྲི100ཙམ་གྱིས་སྤྱོད། ཐ་མ་ཨ་མདོའི་སྐད་མི་ཁྲི80ཙམ་གྱིས་སྤྱོད"⑥པ་ལྟར་རོ། ། དེས་ན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་དབྱེ་མཚམས་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཞེ་ན། དེ་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར་ཕན་ཚུན་གཉེན་ཚན་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པས་སྐད་བརྡའི་ཚོགས་གསུམ་གའི་སྟེང་ཐུན་མོང་གི་མཚུངས་ཆོས་མང་པོ་ཡོད་དེ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་དང་མིང་བརྡའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཕལ་ཆེར་འདྲ་པོ་ཡོད་(ཡིག་སྐད་ལྟར་ཐུན་མོང་གི་མཚུངས་ཆོས་ཡོད)ལ། བར་ཁྱད་ཀྱི་དབྱེ་བའང་ཅུང་ཙམ་ཡོད་དེ་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ལྟོས་གྲུབ་འབྲེལ་བ་དང་བར་ཁྱད་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟེ་གཙོ་བོ་ཡུལ་སྐད་ཕན་ཚུན་བར་ལ་སྒྲ་ལྡན་གསལ་བྱེད་དང་གསལ་བྱེད་བརྩེགས་མའི་མིང་གཞི་ཡོད་མེད་དང་། དབྱངས་རྐྱང་བའི་དབྱངས་འཇུག་དང་གསལ་བྱེད་མཐའ་ཅན་གྱི་དབྱངས་མཇུག སྒྲའི་ང་རོའི་དབྱེ་བ་ཡོད་མེད་སོགས་ཀྱི་བར་ཁྱད་ཡོད(ཁ་སྐད་ལྟར་བར་ཁྱད་ཀྱི་དབྱེ་མཚམས་ཡོད)པས་ཡིན། སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཐད་འདི་ནས་ཡུལ་སྐད་ཕན་ཚུན་བར་ལ་དབྱེ་མཚམས་གསལ་བོ་ཡོད་པའང་གཙོ་བོ་བརྩེགས་འདོགས་འཕུལ་རྟེན་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་མིན་གྱི་ཐད(སྒྲ་ལྡན་གསལ་བྱེད་དང་གསལ་བྱེད་འདུས་མའི་མིང་གཞི་ཡོད་མེད། དབྱངས་རྐྱང་བའི་དབྱངས་འཇུག་དང་གསལ་བྱེད་མཐའ་ཅན་གྱི་དབྱངས་མཇུག་ཡོད་མེད)ནས་སྒྲའི་ང་རོའི་དབྱེ་བ་བྱུང་ཡོད་དེ། དབུས་གཙང་སྐད་དང་ཁམས་སྐད་ལྟ་བུ་ལ་དེ་དག་གི་སྒྲ་ཟུར་ཡང་བར་བྱས་པས་སྒྲའི་ང་རོ་འཕར་སྣོན་བྱུང་བ་མ་ཟད། སྒྲའི་ང་རོས་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཐུབ་པའི་ནུས་པའང་ལྡན་པར་གྱུར་ཡོད། ཡང་ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ལྟ་བུ་ལ་དེ་དག་གི་སྒྲ་ཟུར་སྔར་བཞིན་སྲུང་འཛིན་བྱས་ཡོད་རྐྱེན་སྒྲའི་ང་རོ་འཕར་སྣོན་བྱུང་ཐུབ་མེད་ལ། དོན་གྱི་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱང་བརྩེགས་འདོགས་འཕུལ་རྟེན་སྒྲ་ཟུར་གྱིས་ཕྱེས་དགོས་སོ། ། དེ་བས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་སོ་སོར་བར་ཁྱད་ཅུང་ཙམ་ཡོད་ཅིང་བརྡ་འཕྲོད་ཚད་མི་འདྲ་ནའང་དེ་དག་ནི་གནའ་བོའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ཡན་ལག་སོ་སོ་ཡིན་པ་ཡུལ་སྐད་སོ་སོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མིང་ཁུངས་གཅིག་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བསྡུར་ཚད་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ་སྟེ"ཡུལ་སྐད་གསུམ་པོའི་མིང་བརྡའི་བར་ཁྱད་བསྡོམས་ཏེ་བཤད་ན། དབུས་གཙང་དང་། ཁམས། ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་བཅས་ཀྱི་མིང་བརྡའི་ནང་མིང་ཁུངས་མི་གཅིག་པ་ཧ་ལམ་30%ཡས་མས་ཡོད་ལ་དབུས་གཙང་དང་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་བར་མིང་ཁུངས་མི་གཅིག་པ་ཧ་ལམ20%ཡོད།"⑦ཅེས་པར་གཞིགས་ན། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་པོའི་མིང་བརྡའི་བར་མིང་ཁུངས་གཅིག་པ70%ཡན་ཟིན་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། དེའང་སྐུ་ཞབས་སུང་ཧོང་ཁད(ཕྲཱནཱིམྦ)ཀྱིས"རྒྱུན་སྤྱོད་ཐ་སྙད1000ནས1500བསྡུར་བ་ལས་མིང་ཁུངས་གཅིག་པ50%ཡན་ཟིན་ན་སྐད་བརྡ་གཅིག་ལ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་སྐད་ཡིན"⑧ཞེས་པའི་ལྟ་བའི་བརྟེན་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སླའོ། །
མདོར་ན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐད་ལ་སྐད་བརྡ་སྨྲ་བ་ཚོས་ཡུལ་སྐད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་འདྲ་མིན་ཟུང་འབྲེལ་སྒོས་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་དབྱེ་སྟངས་ལ་རིགས་དབྱེ་གཉིས་དང་། གསུམ། བཞི། ལྔ། དྲུག་སོགས་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་ཚུལ་གང་མང་བཏོན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གླིང་གི་ཡུལ་སྐད་དབྱེ་སྟངས་སོགས་ལ་གཞི་བཅོལ་བྱས་ཏེ་ཁོ་བོས་ཀྱང་འདིར་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ལྟར་ཡུལ་སྐད་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་ཁས་འཆེས་པ་ལའང་ནོངས་ཆ་ཆེར་མ་མཆིས་པར་སྙམ་ལ། གཞན་པའི་ཡུལ་སྐད་རྣམས་ནི་འདི་དག་ལས་འཕྲོས་པའི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཡན་ལག་གམ་འགྱུར་གཟུགས་དང་། ཡང་ན་གཉེན་ཚན་གྱི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པར་འདོད་དོ།། གཞན་ཡང་སྐད་རྒྱུད་ལ་སྐད་ཚོགས་དང་། སྐད་ཚོགས་ལ་སྐད་སྡེ། སྐད་སྡེ་ལའང་སྐད་བརྡ་ཞེས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་མང་དུ་དགར་ཆོག་པ་བཞིན་རང་རེའི་བོད་སྐད་ནི་དེང་རབས་ཡུལ་སྐད་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་བོད་འབར་སྐད་ཚོགས་ཀྱི་བོད་སྐད་སྡེར་གཏོགས་པར་འདོད་ལ། ཁྱབ་ཡུལ་ལྟར་ན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་ཁྱབ་ཡོད་དེ་ད་ལྟའི་རྒྱལ་ནང་གི་ཞིང་ལྗོངས་ལྔ་ལ་ཁེབས་པའི་ཆོལ་གསུམ་བོད་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཡོངས་དང་། གཞན་འབྲུག་ཡུལ་དང་། འབྲས་ལྗོངས། བལ་བོ། རྒྱ་གར། ཕ་ཀི་སི་ཐན། འབར་མ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་མང་པོར་ཁྱབ་ཡོད་པར་འདོད་པ་སོགས་ནི་རྒྱལ་ནང་གི་ཡུལ་སྐད་ཁྱབ་ཕྱོགས་ལས་བརྒལ་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་གྱེས་གཟུགས་ཡིན་པའང་ཤེས་དགོས་པའི་གནད་དམ་པ་ཡིན་ནོ། །

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཚེས11ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོར། གསར་འགོད་པས《བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་སྲོལ་ཡིག》ལ་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བའི་གསར་འགྱུར་ཡོངས་བསྒྲགས་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱས་པར། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པའི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་ལྔ་པའི་ཐོག 《བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་སྲོལ་ཡིག》(གཤམ་དུ《སྲོལ་ཡིག》ཅེས་བསྡུ་རྒྱུ)མོས་ཤོག་ཆ་ཚང་ཐོབ་ནས་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བས་2020ལོའི་ཟླ་5ཚེས་1ཉིན་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་དེ་ཐོག་ནས་རང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་ལས་དོན་ཚད་ལྡན་ཅན་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཅན་གྱི་འཁོར་ལམ་ཐོག་བསྐྱོད་པ་མཚོན་ཐུབ།
《སྲོལ་ཡིག》ནང་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱས་པ་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་བྱ་གཞག་སྐོར་གྱི་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐབས་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་དང་བླང་བྱ་གལ་ཆེན་ལ་བརྩི་སྲུང་ཞུས་ནས། རང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་ལས་དོན་གྱི་ཉམས་མྱོང་དང་གྲུབ་འབྲས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་ཁབ་ལས་ཁུངས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རྩ་འཛུགས། སྤྱི་དམངས་མི་སྒེར་བཅས་ཀྱིས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་ཐད་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་འགན་འཁྲི་དང་འོས་འགན་ཚད་ལྡན་བཟོས་ཡོད། ཁྲིམས་སྲོལ་ལས་རང་ལྗོངས་ཀྱི་ཞི་མཐུན་བརྟན་ལྷིང་གི་དུས་རབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གྱི་ཡོད་ལ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཁག་གི་བྱ་སྤྱོད་ལ་རྒྱུན་མཐུད་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་ནས་རང་ལྗོངས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྔོན་ཐོན་གྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་དུ་འཛུགས་གཏོད་བྱེད་པར་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འགན་ལེན་ཐུབ་པ་ཡང་མཚོན་གྱི་ཡོད།
ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། 《སྲོལ་ཡིག》ལ་ཁྱོན་ས་བཅད་8ཀྱི་དོན་ཚན་48ཡོད་པའི་ནང་སྤྱིའི་རྩ་དོན་དང་། ལས་ཀའི་འགན་འཁྲི། སྤྱི་ཚོགས་མཉམ་སྒྲུབ། དྲིལ་བསྒྲགས་སློབ་གསོ། གཟེངས་བསྟོད་གཏོད་པ། རྩ་འཛུགས་ཀྱི་འགན་ལེན། ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འགན་འཁྲི། ཞར་བྱུང་བཅས་ཚུད་པ་དེས་རང་ལྗོངས་སུ་ལག་ལེན་བསྟར་ནུས་ཆེ་བའི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་སློབ་གསོའི་ལག་ལེན་གྲུབ་འབྲས་དེ་ཁྲིམས་སྲོལ་གྱི་དོན་ཚན་དུ་ཕབ་པ་སྟེ། 《སྲོལ་ཡིག》ནང་རང་ལྗོངས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་སློབ་གསོའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་དང་། དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན། དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་སྟངས། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་སློབ་གསོའི་རྒྱུན་རྣམ་ཅན་གྱི་ལམ་ལུགས་སོགས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་བྱེད་སྒོའི་ལག་ལེན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་སྔར་བས་ཟབ་ཏུ་བཏང་སྟེ་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་བྱེད་སྒོ་ལས་ཁུངས་དང་། ཁེ་ལས། སྡེ་ཁུལ། ཤང་དང་གྲོང་རྡལ། གྲོང་ལྷན། སློབ་གྲྭ དམག་སྒར། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ས་སོགས་སུ་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་བར་སྐུལ་འདེད་དང་དཔེ་བཟང་ས་ཁུལ(གྲོང་ཁྱེར)དང་། དཔེ་བཟང་རྫོང(ཆུས) དཔེ་བཟང་ཤང་དང་གྲོང་རྡལ(ཁྲོམ་གཞུང) དཔེ་བཟང་གྲོང་ལྷན། དཔེ་བཟང་སྡེ་ཁུལ། དཔེ་བཟང་ཚན་པ་བཅས་འཛུགས་གཏོད་བྱེད་སྒོ་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ནས་སྤེལ་རྒྱུ། 《སྲོལ་ཡིག》ནང་རང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་དཔྱད་འདེམས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། དོན་ཚན་སུམ་བཅུ་སོ་ལྔ་པར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་དཔེ་བཟང་ཁུལ་འཛུགས་གཏོད་ཀྱི་གཟེངས་བསྟོད་སྤྱིར་ན་ལོ་གསུམ་རེར་ཐེངས་རེ་འཚོག་རྒྱུའི་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་འབྲེལ། དོན་ཚན་དགུ་པའི་ནང་གསེས་དང་པོར་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་བྱ་དགའ་སོགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཁ་གསལ་བཏོན་ཡོད། །
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཀླུ་མོ་མཚོ།


text:
ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་གཅིག་ཉིན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱིས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པའི་ཚོགས་ཆེན་བསྡུས་ནས། ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་སྐབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་དྲུག་པའི་དགོངས་དོན་བརྒྱུད་སྒྲོག་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱས། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་རིན་ཆེན་རྒྱལ་གྱིས་གྲོས་ཚོགས་ལ་མགོ་འཛིན་བྱས་པར་མ་ཟད་གཏམ་བཤད་པ་དང་། ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་ཁྲིན་ཙི་ཆོན་དང་པའོ་དབྱི་ཀྲི། མཱ་ཀྲི་ཝེ། ཅི་རིན་ཧྥུན། གཟིམ་ཁང་ཚང་། སྲིད་གྲོས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ་ཡོངས། ལས་བྲལ་དང་ལས་འཁྱུར་ངལ་གསོ་བྱས་པའི་ལས་བྱེད་པ་བཅས་གྲོས་ཚོགས་ལ་ཞུགས། ཁྲིན་ཙི་ཆོན་གྱིས་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་སྐབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་དྲུག་པའི་དགོངས་དོན་བརྒྱུད་སྒྲོག་བྱས།
རིན་ཆེན་རྒྱལ་གྱིས་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱིས་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ལག་ལེན་མཐར་ཕྱིན་བྱེད་པའི་ཐད་ནས་རེ་བ་བཏོན། ཁོས་ནན་གྱིས་བསྟན་དོན། “གཞི་གསུམ”བྱ་བ་ནི་གཞི་རྩར་དོ་དམ་དང་ཡུན་རིང་ལ་དོ་དམ་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་གསུམ་པོའི་བར་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲིས་དང་ཕན་ཚུན་ལ་ནུས་པ་འདོན་བཞིན་ཡོད་པས། ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱིས་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་དུ“གཞི་གསུམ”གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཤུགས་སྣོན་དགོས། མགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་བཙུགས་ནས། “གཞི་གསུམ”བྱ་བའི་ཐད་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། “གཞི་གསུམ”བྱ་བར་དམ་འཛིན་བྱེད་མཁན་དང་དོ་དམ་བྱེད་མཁན་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་རྣམ་པ་ཆགས་པར་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཏང་ཡོན་མགོ་ཁྲིད་ལས་བྱེད་པས་སྔོན་བསྐྱོད་དཔེ་མཚོན་གྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་གང་ལེགས་བྱས་ནས། ཧུར་ཐག་གིས“གཞི་གསུམ”འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་མདུན་གྲས་སུ་བསྐྱོད་དགོས་ལ། “གཞི་གསུམ”ཤེས་བྱར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་བརྒྱུད་ནས། སྡེ་ཁག་སོ་སོའི་མགོ་ཁྲིད་དང་པོའི་ཚན་རིག་ལྟར་ཐབས་ཇུས་འགོད་པའི་ཆུ་ཚད་དང་ནུས་པ། བྱ་བའི་ལག་བསྟར་ནུས་ཤུགས་བཅས་མཐོར་འདེགས་བྱེད་དགོས། ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཁྱད་ཆོས་དང་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ། མང་ཚོགས་ལམ་ཕྱོགས་སློབ་གསོ་ལག་ལེན་བྱ་འགུལ་ཁྲོད་མང་ཚོགས་ཀྱིས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་བཅས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས། ནན་ཏན་གྱིས་དབྱེ་ཞིབ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་། སྲིད་གྲོས་ལས་ཁུངས་ཀྱི“གཞི་གསུམ”འཛུགས་སྐྲུན་ཁྲོད་གནས་པའི་གནད་དོན་ལ་ཁ་གཏད་ནས། ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐབས་འདོན་དགོས་ཏེ། གཙོ་བོར“གཞི་གསུམ”འཛུགས་སྐྲུན་དང་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་སྲིད་ཞུགས་སྲིད་གླེང་གི་ནུས་པ་དང་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་བྱེད་པའི་ཐད་དམིགས་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐབས་དང་བསམ་འཆར་བཏོན་ནས། སྲིད་གྲོས་ཀྱི་བྱ་བའི་ལས་ཆོད་དང་། སྲིད་གྲོས་ཀྱི་སྲིད་ཞུགས་སྲིད་གླེང་གི་ནུས་པ་དང་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་གཏོང་དགོས་ཟེར། །


text:
ཕྱི་ལོ ༢༠༡༥ཟླ ༢ ཚེས ༥། རེས་གཟའ་ཕུར་བུའི་ཉིན། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊིན་དུ་མངོན་པར་མཐོར་བཏགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་རྒྱལ་ཡོངས་ཞོགས་ཇའི་སྨོན་ལམ་ལྷན་ཚོགས་སྟེང་། སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ་མཆོག་གིས༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་ཆེ་བསྟོད་གནང་བ་ལས། དངོས་སུ་མཇལ་འཕྲད་གནང་མེད། དེ་འདྲའི་བཀོད་སྒྲིག་ནི་རྒྱ་ནག་དང་ཨ་རིའི་འབྲེལ་བར་འགལ་ཟླ་ཆེར་མི་ལྷགས་པ་བྱས་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཆོག
ཨ་རིའི་ལོ་རེར་ཐེངས་རེར་ཚོགས་སྲོལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཞོགས་ཇའི་སྨོན་ལམ་ལྷན་ཚོགས(National Prayer Breakfast)ནི་ཆབ་སྲིད་དང་ཆོས་ལུགས་དབུ་ཁྲིད། གྲགས་ཅན་མི་སྣ་ལྷན་འཛོམས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་རུ་ཨ་རི་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་དབུ་ཁྲིད ༣༦༠༠ལྷག་ལྷན་འཛོམས་བྱུང་ཡོད།
སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མས“གྲོགས་མཆོག”ཏཱ་ལའི་བླ་མར་དམིགས་བསལ་གྱི་དགའ་བསུ་ཞུས་ཡོད་ཅིང་། ཚོགས་ཞུགས་པ ༣༦༠༠འི་ཁྲོད། ༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གཏམ་བཤད་སྟེགས་བུའི་ཆེས་ཐག་ཉེ་སའི་མདུན་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་དང་། ལྷན་ཚོགས་མདོ་འཛིན་པས་དམིགས་བསལ་ངང༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལྷན་ཚོགས་ལ་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་དུས། ཨོ་བྷ་མས་ཕྱག་གཉིས་ཐལ་མོར་སྦྱར་ནས་ཧ་ཅང་དད་ཅིང་གུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དབུ་མར་གུག་གུག་གནང་ནས་གུས་འདུད་ཞུས་རྗེས་ཕྱག་གཡུག་གཡུག་གིས་དགའ་བའི་འཛུམ་དང་བཅས་ཀྱིས༧གོང་ས་མཆོག་ལ་འཚམས་འདྲིའི་རྣམ་འགྱུར་བཏོན་ཡོད་པ་རེད།
དེ་བཞིན་སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས། “ངས་དམིགས་བསལ་དགའ་བསུ་ཞུ་འདོད་པ་ཞིག་ནི། ངའི་སྙིང་ཉེ་བའི་གྲོགས་མཆོག༧གོང་ས༧སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཡིན། ཁོང་ནི་ནུས་ལྡན་སྟོབས་ཆེན་གྱི་མ་དཔེ་དེ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་བྱམས་སྙིང་རྗེའི་མཚོན་དོན་མངོན་པར་གསལ་ཡོད། ཁོང་གིས་འགྲོ་བ་མི་ཡོངས་ཀྱི་རང་དབང་དང་རྩིས་ཐང་གི་ཆེད་དུ་སྨྲ་བ་ཤུགས་ཆེན་བརྗོད་རྒྱུར་ང་ཚོར་སྐུལ་མ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་སྔོན༧གོང་ས་མཆོག་ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་ནང་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་ལ། དེ་རིང༧གོང་ས ༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱལ་ཡོངས་སྨོན་ལམ་ལྷན་ཚོགས་སྟེང་མཉམ་ཞུགས་མཛད་པར་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་སྐྱེས།” ཞེས་ གསུངས་འདུག
འདི་ནི༧གོང་ས་མཆོག་དང་ཨོ་བྷ་མ་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་ཡོངས་ཁྱབ་བྱེད་སྒོ་ཞིག་ཏུ་མཉམ་ཞུགས་གནང་པ་ཐེངས་དང་པོ་རེད།
སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མའི་བློས་འཁེལ་སློབ་སྟོན་པ་ལྕམ་བཱ་ལེ་རེ་ཡ ཧྭོ་རེ་ཊ་དང༧གོང་ས་མཆོག་གཉིས་སྒྲོག་རྩེ་གཅིག་གི་སྟེང་གོ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡིས་ཕོ་བྲང་དཀར་པོས་བོད་དོན་དང༧གོང་ས་མཆོག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་མཚོན་ཡོད།
འདིའི་སྔོན་དུ ༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་ཕྱི་ལོ ༢༠༡༠དང་། ༢༠༡༡། ༢༠༡༤བཅས་ཐེངས་གསུམ་ལ་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད་པ་དང་། མཇལ་འཕྲད་དེ་དག་ཆོས་ལུགས་དབུ་ཁྲིད་ཅིག་གི་ངོ་བོས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད་པ་རེད།
ཉེ་ལམ་ནས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་ནི། ༧གོང་ས་མཆོག་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་གང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ན་དེ་རུ་དོལ་རྒྱལ་རྗེས་འབྲང་བས་གྲུབ་པའི་ངོ་རྒོལ་བ་སྐོར་ཞིག་སླེབས་ཡོད་ལ། ད་ཐེངས་ཀྱང་དེ་ལས་མ་འདས། དོལ་རྒྱལ་རྗེས་འབྲང་བ་ཚོས་ལག་ཏུ“ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྫུན་མ་བཤད”ཅེས་བྲིས་པའི་འཕྲེད་དར་རེ་བཟུང་ནས་སྙིང་ཆུང་རྐུན་མས་ཁ་ཟས་ཟ་བ་བཞིན་དགུན་ཁའི་གྲང་ངར་དང་ཡུལ་མི་འགྲོ་འོང་གི་སྡང་མིག་འོག་འདར་སིག་སིག སྐྱོ་མདོག་མདོག མིག་ལྷབ་ལྷུབ་ཀྱིས་མགྲོན་ཁང་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་སའི་གཞུང་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ན་ཤི་མ་གསོན་གྱི་འུག་པའི་འདྲེ་སྐད། ཁྭ་ཏའི་ཐན་སྐད་སྒྲོག་བཞིན་ངོ་རྒོལ་གྱི་ངང་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་ན་ཡང་། ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ་ཁོང་ཚོའི་ལག་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་དང་། བོད་དོན་དང་འབྲེལ་ཡོད་འབོད་སྐུལ་འཕྲེད་དར་སོགས་རིགས་གཅིག་ཀྱང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་མ་ཟད། བོད་རིགས་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ཚོས་ལུས་ལ་གཅན་གཟན་ལྤགས་རིགས་ཀྱིས་གཡོགས་ནས་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་གི་འཐུས་མིའི་སྣང་བརྙན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊིན་དུ་བཏོན་འདུག དོལ་རྒྱལ་བ་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་ལས། ད་ནི་ཆོས་ལུགས་ནང་ཁུལ་གྱི་གནད་དོན་ཙམ་མིན་པར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་ཡོད་པའི་མ་ཚད། རྒྱ་གཞུང་གི་ལག་ཆ་རུའང་གྱུར་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རེད། བཟང་ངན་ཕན་གནོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་ཤིང་། མ་མཐའི་འགྲོ་བ་མིའི་འགྲོ་ལུགས་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཁེ་བཟང་བསླུ་བྲིད་འོག་འཚོ་བའི་དོལ་རྒྱལ་རྗེས་འབྲང་བ་དེ་དག རང་འགུལ་ངང་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་ལངས་པ་རེད།
ཚོགས་ཁང་ཕྱི་རོལ་ན་དོལ་རྒྱལ་ངོ་རྒོལ་བ་ལས་གཞན་དང་བླངས་དགའ་བསུ་བའང་མང་པོ་འདུས་ཡོད་ཅིང་། བོད་དོན་ཞུ་གཏུག་དང༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་དགའ་བསུ་ཞུ་མཁན་བོད་མིས་གཙོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་བརྒྱ་ཕྲག་འགས་གྲུབ་པའི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་དཔུང་ཚོགས་ཀྱིས་མགྲོན་ཁང་གི་མདུན་དུ། བོད་ཆེན་པོའི་གངས་དཀར་གཡུ་སེང་གི་རྒྱལ་དར་དང་། ༧གོང་ས་མཆོག་གི་མཐོང་གྲོལ་རིན་པོ་ཆེ་དགུང་དུ་འཕྱུར་ནས། རྒྱལ་སའི་དགུན་ཁའི་ལྷགས་རླུང་ཁྲོད། མི་རེའི་སེམས་ན་དྲོད་རེད། མི་རེའི་ངོ་ན་འཛུམ་རེ། དགའ་བའི་གླུ་དང་སྐྱིད་པའི་བྲོ་འཁྲབ་ནས་དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོས་བསུ་བ་རྒྱ་ཆེན་གནང་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྒྱུན་སྲོལ་ལྟར་ལྷན་ཚོགས་དེར་སྐྱོན་བརྗོད་དང་ཆབས་ཅིག “ཏཱ་ལའི་ནི་ཆབ་སྲིད་ཡུལ་གྱར་བ་ཞིག་རེད། དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཏཱ་ལའི་ཡི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཁ་གཡར་ནས་རྒྱ་ནག་ཁ་བྲལ་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱིན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་སུ་ཞིག་གི་དབུ་ཁྲིད་གང་ཞིག་གིས་རྣམ་པ་གང་རུང་གི་ལམ་ནས་ཏཱ་ལའི་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་མི་ཆོག”ཅེས་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཐད་ཨ་རིའི་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་རྗང བྷོའུ་ཙི་མན་ལགས་ཀྱིས། “བོད་མིའི་དབུ་ཁྲིད༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཨ་རིའི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་མཉམ་ཞུགས་གནང་རྒྱུར་རྒྱ་ནག་ལ་འབྲེལ་བ་ཐེ་གཏོགས་ཅི་ཡང་མེད།” ཅེས་བརྗོད་འདུག
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་མི་ཡོངས་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྐྱོང་ཞིག་ལས་བོད་རང་བཙན་རྩོད་ཀྱིན་མེད་ཅེས་ག་ཚོད་གསུངས་གནང་ཡང་། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ད་དུང་ཡང༧གོང་ས་མཆོག་ནི་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཁ་བྲལ་བ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ༧གོང་ས་མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་ནམ་རྒྱུན་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རྒྱ་ནག་ཚང་གི་ལུགས་སྲོལ་རེད། ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ལ། རྒྱལ་ནག་གཞུང་གིས་ནམ་རྒྱུན་རྒྱ་ནག་གི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱས་ལུགས་སུན་འབྱིན་དང་སྐྱོན་འཛུགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། འོ་ན། ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་གྱིས་མི་སྣ་སུ་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་རྒྱུ་དང་། ཨ་རིའི་ལྷན་ཚོགས་གང་གི་སྟེང་མི་སྣ་སུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུ་སོགས་ནི་ཨ་རིའི་ནང་སྲིད་རེད། དེ་བས། རྒྱ་ནག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་དམ། དེ་ལ་ཁ་བཤད་དོན་ལ་མ་གནས་བ་དང་། ཚད་ཐིག་གཉིས་བཟུང་བ་ཟེར་བ་མ་རེད་དམ།
ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ་དང༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་སྡིངས་ཆ་གཅིག་གི་སྟེང་ཡོངས་ཁྱབ་ངང་ཐོན་རྗེས། རྒྱ་ནག་གཞུང་འབྲེལ་ཞིན་ཧྭ་གསར་ལས་ཁང་གི་གསར་འགོད་པ་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཁ་བྱང་ལ༼ཏཱ་ལའི་ལ་ཨ་རི་དང་རྒྱ་ནག་གི་རྣམ་པ་གསར་བའི་འབྲེལ་བར་གཏོར་བརླག་གཏོང་གི་མ་འཇུག༽ཅེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་བཏོན་ནས། ཨ་རི་གཞུང་དང། སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ། ༧གོང་ས་མཆོག་བཅས་ལ་སྡུག་རྭ་སུན་འབྱིན་དྲག་པོ་བྱས་ཡོད་མོད། དུས་ཚོད་འགའི་རྗེས་སུ་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཞིན་ཧྭ་དྲྭ་རྒྱའི་སྟེང་སུབ་པའི་མ་ཚད། དྲྭ་ཚུགས་གཞན་དག་ཏུའང་སུབ་འདུག དེ་ལས་ང་ཚོས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ཆོག་པར་སྙམ། རྒྱ་ནག་དབང་འཛིན་ཚོགས་ཁག་ནང་ཁུལ་དུ་བོད་དོན་དང༧གོང་ས་མཆོག་ལ་ལྟ་ཚུལ་མཁྲེགས་ཡངས་གཉིས་ཡོད་པས། ལྟ་བ་ཅུང་གུ་ཡངས་ཡོད་པ་ཚོས་གོང་ཞུས་རྩོམ་དེའི་ནང་གི་དྲག་པོའི་སྡུག་རྭར་མོས་མཐུན་མེད་པ་མཚོན་ཡོད། གཞན་ཞིག་ནི་ཨ་རི་གཞུང་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་བར་ཡང་མཁྲེགས་ཡངས་གཉིས་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་གུ་ཡངས་འཛིན་པའི་སྐོར་ཚོགས་ཀྱིས་དེ་འདྲའི་དྲག་པོའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་འདོད་མེད་པས་སུབ་པ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་བསམ་བྱུང་། དེ་མིན་ཨ་མེ་རི་ཀས་ཞི་ཅིན་ཕེང་ལོ་འདིའི་ནང་ཨ་རིར་འཚམས་གཟིགས་གནང་རྒྱུར་གདན་ཞུ་གནང་ཡོད་ལུགས་ཕྱི་ཚེས ༧ཉིན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་སྲུང་སློབ་སྟོན་པས་བསྒྲགས་ཡོད་པས། གཞུང་གཉིས་ཀས་ཞི་ཅིན་ཕེང་གི་གཟིགས་སྐོར་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཀྱིན་པའི་སྒང་ལ་སྡུག་ར་འཐེན་ས་མེད་པ་གསལ་བོ་རེད།
དེ་མིན་ཉེ་སྔོན་སྲིད་འཛིན་ཞི་ཅིན་ཕེང་ཚང་དང་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་ཡོད་ཟེར་བའི་རྒྱ་རིགས་ཚོང་པ་ཞིག་གིས་དབྱིན་ཇིའི་བྷེ་བྷེ་སེ་གསར་འགོད་པ་རང་ཤག་ཏུ་སྐད་བཏང་ནས་ཕྱི་ལོ ༢༠༡༢ ལོར་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར ༧གོང་ས ༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་བའི་བརྙན་པར་ཞིག་དང་། དེ་མིན་ཁོང་གི་མཆོད་ཁང་ནང༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་པར་བཤམས་ཡོད་པ་སོགས་ཕྱིར་བསྒྲགས་པར་གཞིགས་ན། གཅིག་བགྱིས་ན་ཞི་ཅིན་ཕེང་གིས་བོད་དོན་ཐད་ཅང་ཙེ་མེན་དང་ཧོའོ་ཅིན་ཐའོ་དང་མ་འདྲ་བ་ལྟ་བ་ཞིག་འཛིན་ཡང་སྲིད། མ་མཐའ་ཡང་རྒྱ་རིགས་འབྱོར་ལྡན་པའི་ཁྲོད༧གོང་ས་མཆོག་ལ་དད་གུས་བྱེད་མཁན་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཚོས་མངོན་གསལ་དོད་པོས་འབྲེལ་བ་དེ་ཕྱིར་འདོན་རྒྱུའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱ་རུང་།
གང་ལྟར་ཨོ་བྷ་མས༧གོང་ས་མཆོག་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་སྡིངས་ཆའི་སྟེང“ངའི་གྲོགས་མཆོག”ཅེས་ཆེ་བསྟོད་དང་གུས་འདུད་ཞུས་པ་དེས་རྒྱ་ནག་ལ་བརྡ་གསལ་བོ་ཞིག་བསྟན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཆོག་ལ། རྒྱལ་ཞེན་དང་ལྷག་བསམ་ཅན་གྱི་བོད་པ་ཚོར་མཚོན་ན། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁ་ཞིག་ཅི་ལ་མིན།
ཆེ་བསྟོད་དེ་ཆེ་བསྟོད་ཙམ་མིན།
ཕྱི་ལོ ༢༠༡༥ཟླ ༢ ཚེས ༥། རེས་གཟའ་ཕུར་བུའི་ཉིན། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊིན་དུ་མངོན་པར་མཐོར་བཏགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་རྒྱལ་ཡོངས་ཞོགས་ཇའི་སྨོན་ལམ་ལྷན་ཚོགས་སྟེང་། སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མ་མཆོག་གིས༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་ཆེ་བསྟོད་གནང་བ་ལས། དངོས་སུ་མཇལ་འཕྲད་གནང་མེད། དེ་འདྲའི་བཀོད་སྒྲིག་ནི་རྒྱ་ནག་དང་ཨ་རིའི་འབྲེལ་བར་འགལ་ཟླ་ཆེར་མི་ལྷགས་པ་བྱས་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཆོག


text:
《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་དེབ་ཀྱི་རིག་གཞུང་རིན་ཐང་དང་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ།
[ཟླ་ཚེས། 2020-03-24 16:06:42][རྩོམ་པ་པོ། བྱམས་པ་ཚེ་རིང་།][རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།][ཀློག་གྲངས། ]
༄༅།། སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་འཚོལ་ཞིབ་དཔྱད་དེབ་《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་རིག་གཞུང་རིན་ཐང་དང་ཁྱད་ཆོས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
藏族早期文明的新探索-----《象雄文明研究》评析
Research on some Key Problems in Shangshung Studies from the First Book of Shangshung Civilization
[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] ཉེ་ཆར་རྒྱ་ཡིག་གི་ལམ་ནས་གསར་དུ་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་དེབ་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་དང་། རྒྱལ་རོང་། སན་ཞིན་ཏོས། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་དཔྱད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་རེད། ཁོ་བོས་རྩོམ་འདིར་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་རྨང་གཞིའི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུ་སྟེ། བོན་གྱི་གོ་དོན་དང་འཇུག་ཡུལ། བོན་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར། སྒྲ་དོན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་གྱི་གཞུང་ཚན་དབྱེ་ལུགས་སོགས་གླེང་སློང་གི་ཚུལ་དུ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། རྨང་གཞིའི་ཤེས་བྱ་སྤྱི་བམ་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》 ཅེས་པར་གནད་ཐིངས་གཟིགས་ཞིབ་བགྱིས་པའི་ཀློག་འགྲེལ་དང་བློ་བསྐྱེད། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་རིན་ཐང་བཅས་ལ་དམིགས་གསལ་དཔྱད་འཇོག་བྱས་ན། 《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》 ཅེས་པའི་དེབ་འདི་ནི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་དང་། བོད་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་མཛོད་དུ་གྲུབ་ཡོད་པའི་ཁར། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་ཤེས་རིག་གི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཚུལ་ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་ཡོད་དོ།།
[内容摘要] 这篇论文分析了近期由汉文出版的《象雄文明研究》,深刻解读了著名苯教研究者同美教授对象雄,嘉绒,三星堆,金沙遗址的最新探索.在结合相关重要文献资料的基础上,分析了其重要的学术研究价值,提出了个人的观点.该著作是打开苯教文化研究大门的钥匙,更是研究藏族文化根源的重要文献宝库.
[Abstract] This paper analyses the recent publication of "Research on Shangshung Civilization" in Chinese, and interprets the latest exploration of Shangshung, Jiarong, Sanxingdui and Jinsha sites by well-known Benzene researchers and professors like Tongmei. On the basis of relevant important documents and materials, this paper analyses its important academic research value and puts forward personal opinions. This work is the key to the study of Bon religion, and it is also an important literature source to study the root of Tibetan culture.
[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཞང་ཞུང་། བོན། རྒྱལ་རོང་། སན་ཞིན་ཏོས། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ།
[关键词] 象雄;苯;嘉绒;三星堆;金沙遗址
[Key word] Shangshung, Bon, Jiarong, Sanxindi, Jinsha relics
[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] K281+G236
[ཡིག་ཚང་མཚན་བྱང་།] A
[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1002-9060-2019-03-0318-10
གླེང་སློང་བའི་གཏམ།
དེང་རབས་བོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ། ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ། འབུམ་རམས་པའི་མཛུབ་སྟོན་སློབ་དཔོན། ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་གསར་པ《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་དེབ་འདི་ཉིད་ཉེ་ཆར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཆེས་ཐོག་མར་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཅེས་མིང་བཏགས་ཡོད་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཐོག་མ་རུ་ཆགས་ཡོད། དེབ་འདིའི་ནང་དུ་འཁོད་པའི་དཀར་ཆག་གི་ནང་དོན་ལྟར་བྱས་ན། ཞང་ཞུང་གི་ས་ཁོངས་ངོས་འཛིན་དང་། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྒྱུད་རིམ། ཞང་ཞུང་དང་ཐུ་བྷོད་བར་གྱི་རིག་གནས་མཉམ་འདྲེས། བོན་གྱི་སྤྱི་ཁོག་དང་ཆོ་ག བོད་མི་དང་བོན་ཆོས། གནའ་བོའི་བོན་གྱི་དགོན་སྡེ། ཞང་ཞུང་། རྒྱལ་རོང་། སན་ཞིན་ཏོས་གནའ་ཤུལ།1 ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ།2བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་མཐོང་སྣང་ལས་གངས་ཏི་སེའི་དད་མོས་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས། བོན་ཆོས་དང་འཇང་གི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་སོགས་ལེའུ་བཅུ་རུ་བགར་ཡོད། ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་དུས་དེབ་《འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་》 སྟེང་སྤེལ་བའི་《བོན་ཆོས་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་མཚོན་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡིན》ཞེས་པ་དང་། 《བོན་གྱི་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་དང་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ》 《གསང་སྔགས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆ་རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་གི་པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག》སོགས་དཔྱད་རྩོམ་ལྔ་བཅུ་ལྷག་དང་། 《བོད་ཀྱི་བོན་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་》 དང་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱི་བཤད་རྩམ་ཟན་སྤྱི་ནོར་》སོགས་རྒྱ་བོད་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དང་དཔེ་ཆ་མང་པོ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བཀྲམས་ཏེ། བོན་གྱི་ཤེས་རིག་གི་འཚོལ་ཞིབ་ཐད་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་སྟོང་ཆ་བསྐངས་ཡོད།
སྤྱིར་བཏང་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་ཚེ། མ་མཐའ་ཡང་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་རགས་རམ་ཞིག་དང་། འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུའི་རྨང་གཞི་ཞིག་དགོས། དེ་ལ་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཁག་ཏུ། བོན་བསྟན་ཤེས་རིག་གི་སྐབས་སུ་ཞེས་པའི་ཚིག་འབྱུང་བ་དང་། ཤེས་རིག་དེ་ཡང་དཔལ་ཡོན་ལྡན་པའི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་རིག་པའི་གནས་གང་མང་ཞིག་ལ་འཇུག་དགོས་པ་ནི་ཟུར་དུ་རྟོགས་ཡོང་བ་རེད། བོན་ཞེས་པའི་ཚིག་ངོས་ནས་སྒྲ་ཡི་འཇུག་ཚུལ་དང་། དོན་གྱི་འཇུག་ཚུལ་སོགས་རྒྱུན་པར་ང་ཚོས་ཆོས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་བཤད་པ་ནང་བཞིན་མང་དུ་མི་འགྱུར་ནའང་ཉུང་དུ་མེད། 《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》 ལས་བོན་ནི་དོན་བདུན་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཀྱང་བསྟན་པ་ནི། བོན་དང་ཤེས་བྱ་དང་། ལམ་དང་། འཁོར་འདས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་དང་། བསོད་ནམས་དང་། དོན་དང་གསུང་རབ་བོ།།3 ཞེས་དང་། 《གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་》 ཀྱི་ནང་དུ་བོན་ལ། དབལ་བོན། ཁྲིན་བོན། འོ་བོན། དམུ་བོན་སོགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་སུམ་ཅུ་ཡང་མཆིས།4 ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས། བོན་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལས་མི་གཡོ་བའི་གཡུང་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བོན་ཅན་འགག་པ་མེད་པ་སྒྲ་ཚིག་ཡི་གེའི་རྣམ་པར་ཤར་བས་དྲུང་དང་། དེའང་གྱེར་གྱི་སྒྲ་ལས་དྲངས་ན་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་ལེགས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཇུག་པའི་རྩ་བའི་ས་བོན་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་བོན་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནས་སྐབས་དང་མཐར་མཐུག་གི་ཕན་འབྲས་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་བླ་ན་མེད་པས་མཆོག་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་བདག་ཉིད་དམ་འབྱུང་གནས་ཡིན་པས་རིན་པོ་ཆེ་5ཞེས་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་མཚན་ཉིད་བཞག་ཡོད་པ་རེད། ངོ་བོའི་སྟེང་ནས། གཡུང་དྲུང་བོན་ནི་རང་གིས་སྤྱད་ཅིང་ཉམས་སུ་བླངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་བའི་རྣམ་དཀར་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་། དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱིས་བསྡུས་པའི་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་དང་། རྗོད་བྱེད་ཚིག་གིས་བསྡུས་པའི་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་གཉིས་6ཡོད་པ་ལས། བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་ངོས་ནས་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་བདེན་པའི་བོན་ཀུན་འཇོག་པ་དང་། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པར་རྟོགས་པའི་ངོ་བོར་གྱུར་བ་དང་། དོན་དམ་བདེན་པར་རྟོགས་གེའི་ངོ་བོར་མ་གྱུར་བ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་རེད། རྗོད་བྱེད་ཚིག་གིས་བསྡུས་པའི་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་ནི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་དུ་ཕྱེས་པ་ཡིན་ཞིང་། བཀའ་ནི་དྲི་མེད་རྩ་བའི་མདོ་ལས། བདག་གི་བཀའ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ།། ཞལ་ནས་གསུངས་དང་རྗེས་སུ་གནང་།། བྱིན་གྱིས་རླབས་དང་རྣམ་པ་གསུམ།།7ཞེས་གསུངས་པ་དང་། བཀའ་ལ་དབྱེ་ན། མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་དང་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ། སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་དང་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་སོགས་སུ་བགར་ཞིང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་བཀའ་འཁོར་རིམ་པ་གསུམ་བསྐོར་བའི་ཐོག་མ་ནི་བོན་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་རིམ་དགུ་ཡང་ད་ལྟར་བྱང་གཏེར་ལུགས་དང་དབུས་གཏེར་ལུགས། ལྷོ་གཏེར་ལུགས་ཞེས་རིགས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་བགར་བཞིན་ཡོད།8 བར་བ་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ། མཐའ་མ་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་མོ།། བཀའ་བརྟེན་ནི་སྟོན་པའི་བཀའ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྩམས་པའི་བོན་གྱི་མཁས་གྲུབ་དག་གི་གསུང་རྩོམ་རྣམས་སོ།། དེ་ལྟར་རྩ་བའི་རྨང་གཞིའི་ཤེས་བྱར་བརྟེན་ནས་ད་ལྟ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་དང་ངོས་ཟིན་གསལ་བོ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། བོན་ཞེས་པ་ནི་གདོད་མའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྣམ་པ་ཞིག་དང་མངོན་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། གཡུང་དྲུང་བོན་ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་བྱོན་ནས་གདོད་མའི་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་གྱི་གནད་རྣམས་སྙིགས་དོར་བཅུད་ལེན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ལེགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་ནང་བའི་བསྟན་པ་ཞིག་ཏུ་གཟུར་གནས་དཔྱོད་ལྡན་པ་ཡོངས་ཀྱིས་ཁས་འཆེས་བཞེས་ཡོད་པ་ནི་ད་ལྟའི་ཆར་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་གནས་བབ་ཡིན་ཞིང་། གནས་སྟངས་འདི་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་དོན་དངོས་ཐོག་ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ཀྱིས་《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཏུ་བོན་ལུགས་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མ་སོང་བར་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ནས་ད་སྔ་ལག་སོན་ཆུད་པའི་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་མང་པོ་གསེད་བཀྲོལ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ཕན་ཚུན་གོང་འོག་མ་འཁྲུགས་པའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་བསྡུར་དང་དཔྱད་འཇོག་བྱས་ཡོད་སྟབས་དེང་རབས་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་སྙམ་མོ།།
དང་པོ། བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ།
དེབ་འདི་ནི་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་གླེང་བར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་འདི་ཉིད་དར་བའི་ཡུལ་གྱི་སྟེང་ནས་བཤད་ན། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཁམས་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་པ་དང་། ཞང་ཞུང་དེ་ཡང་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་སྐུ་འཁྲུངས་སའི་གནས་སུ་ངོས་འཛིན་པ་ལྟར། ཞང་ཞུང་དང་གདོད་མའི་བོན། བོན་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་གྱི་སྟེང་ནས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཆོག་པ་རེད། བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཁག་དང་སྲོལ་རྒྱུན་མཁས་པ་སྔ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་ཞང་ཞུང་གི་སྐོར་ལ་བཞེད་ཚུལ་དང་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་གང་མང་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ཡང་མང་པོ་ཡོད་མྱོང་། ཡིན་ཡང་མདོར་དྲིལ་ན། ཞང་ཞུང་ཞེས་པར་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེད་དུ་ཡོད་ཅིང་། སྒོ་བའི་སྒོ་བར་ཡང་བྱེ་བྲག་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དུ་བགར་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཞང་ཞུང་སྟོད་སྨད་གཉིས་ཞེས་སྐབས་དེར་བོད་དང་བོད་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་དང་གོ་མཚུངས་སུ་འདོད།9 ཡིན་ཡང་སྐབས་དེའི་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཀྱང་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་པ་དཔོན་སློབ་ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གསུངས་ཡོད་པས་ཞིབ་ཏུ་གཟིགས་གལ་ཆེ་སྙམ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་ཁོ་ནར་ངོས་འཛིན་པའང་ཡོད། གཞན་ཡང་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ་ཞང་ཞུང་ལ་ཞང་ཞུང་ཆེ་བ་(大羊同)དང་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་(小羊同)ཞེས་པའི་ངོས་འཛིན་ཡང་ཆགས་ཡོད་10སྟབས། གསལ་ཐག་ཆོད་པའི་ངོས་འཛིན་ཟབ་མོ་ཞིག་བྱུང་མ་མྱོང་བ་རེད། ལོ་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་ཞབས་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་ནས་ཞང་ཞུང་གི་ས་ཁྱོན་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ས་རྒྱ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་ཞང་ཞུང་ཆེ་བར་དེང་གི་འབྲི་ཆུའི་ཚུན་ཆད་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད།11 དོན་དམ་དུ་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་ཡུལ་ནི་གང་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་སམ་ཞེ་ན། དེབ་འདིར་རྩོམ་པ་པོས་ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གཉིས་སོ་སོར་བགར་ཏེ། ཞང་ཞུང་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་དང་། ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི་དག་ཞིང་གི་གནས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པ་གཉིས་ལས། དངོས་ཡོད་ཞང་ཞུང་ནི་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་སྨོན་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ཤམ་བྷ་ལ། ནུབ་ཕྱོགས་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་ཁམས། སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་སོགས་ཀྱང་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་དུ་ཟད་པ་ལས། དོན་ལ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཤིག་མིན་པར་དག་ཞིང་གི་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་དགོངས་ཡོད་པ་རེད།12 གོང་སྨོས་བཞིན་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་བཤད་སྟངས་དེར་ཡང་། 《སྐྱབས་སྟོན་ཁྲོ་འགྲེལ་》 དང་《ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག》 《འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་》སོགས་གཞི་བྱས་ཏེ་དེང་སྐབས་ཀྱི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ལྟེ་བར་འཛིན་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱང་བསྟན་ཡོད། ཞར་ལ་ཟིང་ཆུའི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་གནས་པའི་བོད་པའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་ཞང་ཞུང་གི་རྗེས་ཤུལ་འཚོལ་ཞིབ་བགྱིས་ཡོད་སྟབས། ཞང་ཞུང་ཆེ་བའི་མངའ་ཁོངས་ངོས་འཛིན་བྱེད་པར་བྱེད་ནུས་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད་པར་འདོད།
གཞན་ཡང་། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་རབས་དང་ཐུ་བྷོད་རིག་གནས་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ངོར་གུ་གེ་པཎྚྀ་ཏའི་《ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་》དང་《རྒྱལ་རབས་ཟླ་རིགས་མ་》ལྟ་བུའི་དཔེ་ཁུངས་སྔ་ཤོས་ལ་བསྟུན་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་མ་བྱུང་བའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་སྐོར་དང་། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལ་ཁུངས་ཐུབ་བྱས་པའི་ཞང་བོད་རིགས་རུས་སྐོར་སོགས་ཀྱང་མཐའ་དཔྱོད་གནང་ཡོད་སྟབས། སྒོ་ཀུན་ནས་བལྟས་ཀྱང་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ལ་འཇུག་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་མི་རིགས་ཤིག་ལ་ཚང་དགོས་པ་ནི་སྐད་ཡིག་དང་ས་ཁོངས། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། རིག་གནས་བཅས་ཁྱད་ཆོས་བཞི་ལྡན་ཡིན་དགོས་པ་སི་ཏ་ལེན་གྱིས་གསུང་བ་ལགས་ན། དེབ་འདིར་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་ས་ཁོངས་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་བཅས་ཁྱད་ཆོས་བཞི་ལྡན་གྱི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བགྱིས་ཡོད་པས་སོ།།
གཉིས་པ། བོད་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་མཛོད་དུ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ།
ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ནི་ཤེས་རིག་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེ་ནའང་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཐེན་འཁྱེར་དང་ཕྱོགས་ཁག་མི་འདྲ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་བསྐྱེད་རེས་ལས་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་ཐོག་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་བ་དང་ཐུན་མོང་གཅེས་འཛིན་གྱི་འདུ་ཤེས་བྱུང་མེད་པ་དང་། དུས་རིམ་རིང་མོའི་ནང་གི་ཛ་དྲག་གི་འཐབ་རྩོད་ལས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་འདི་ཉིད་རྒྱ་ཇེ་ཆེ་དང་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཀྱི་རྣམ་པར་གྱུར་ཡོད་པས་ན། གཞན་ལ་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པའི་ནོར་བུ་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་དེའི་ཁྲོད་བོད་མི་ཚོས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཤོད་པའི་ཚེ་ན་རང་ལུགས་གཅེས་འཛིན་དང་། གཞན་ལུགས་མ་ཤེས་པའམ་ཤེས་བཞིན་མ་སྨོས་པ་སོགས་རྐྱེན་གང་མང་གིས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཕྱོགས་ཤིང་མ་འདུས་པ་མེད་པའི་དེང་རབས་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་རྒྱུས་དོན་ཆེན། ས་ཁོངས་ངོས་འཛིན། རིག་གནས་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་བྱུང་ཁུངས་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་སྐོར་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ལ་རྩོད་རྙོག་གི་རུ་ཏྲ་བསླངས་ཡོད།
དེས་ན་དེབ་འདིར་རྩོམ་པ་པོས་བློ་གཟུ་བོར་གནས་ཤིང་ཕྱོགས་ལྷུང་གི་དབང་དུ་མ་སོང་བ། གུ་དོག་གི་སྒྲོག་ཏུ་མ་ཚུད་པ། ཁོག་རྒྱ་ཡངས་པ། མཐོང་རྒྱ་ཆེ་བ་13བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དཔྱད་པ་མཐར་ཆགས་སུ་སོང་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་དང་ཐུ་བྷོད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྗེ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་ཕུ་འདེད་བྱེད་སྐབས། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་འབྱུང་བ་བཞིན་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་ཕྱག་སོར་དྲ་བས་འབྲེལ་བ་ཞེས་སོགས་ཆ་བྱད་ཞིབ་འབྲིའི་ཚན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར། མི་ཡི་ལུས་ལ་བྱ་ཡི་ཚུགས་ཀར་བཞེངས་ཡོད་པའི་ཡིག་རྒྱུན་ལ་གོང་སྨོས་བཞིན་ཞང་ཞུང་ཡུལ་ནི་ཁྱུང་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་14པའི་ཆ་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཕ་ཡུལ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཡིན་པར་ཆ་བྱད་ཞིབ་འབྲིའི་ཐོག་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡང་ཡིད་ཆེས་མེད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་ཏེ། བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ་དཔེར་ན། དབལ་གསས་ཀྱི་སྲུང་མ་དབལ་མོ་ཉེར་བདུན་ལྟ་བུ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་འདྲེས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ལྷ་ལ་མི་ལུས་རྟ་མགོ་ཅན་དང་། མི་ལུས་སྦྲུལ་མགོ་ཅན། མི་ལུས་སེང་གེའི་མགོ་ཅན། མི་ལུས་འབྲུག་མགོ་ཅན་དང་ཆུ་སྲིན་མགོ་ཅན་སོགས་རིམ་གྱིས་དར།15 ཞེས་ཀྱང་འཁོད་འདུག་པར་བལྟས་ན་རིགས་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཅུང་ཙམ་ཧ་གོ་ངེས། གཞན་ཡང་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་མཐའ་མར་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་། རིག་གནས་དང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། སྐད་བརྡ་དང་ཡི་གེ་སོགས་གཞན་འགྱུར་བྱས་ཀྱང་། རྩ་བ་ཉིད་ནས་ཉམས་པ་མ་ཡིན་པར། བཙན་པོའི་མཚན་དོན་ཐོག་ནས་ཀྱང་ཞང་སྐད་དང་བོད་སྐད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྙེད་ཡོད་པ་ལྟར་ཞང་ཞུང་ཐུ་བྷོད་བཙན་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་བསྡུས་པའི་དཀའ་ཁག་གི་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པ་ནི། སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེ་ཞེས་པའི་སེ་ནི་ཞང་སྐད་དུ་ལྷ་ཡི་དོན་ཡིན་པ་དང་། སེ་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་རུས་དང་གདུང་རྒྱུད། ཐ་ན་གནས་རི་སོགས་ཀྱང་ཕྱོགས་གང་སར་མཐོང་བ་དང་། ལྡེ་ནི་རྒྱལ་དང་འཕྲུལ་ནམ་ནི་གཞུང་བཙན། གནམ་རི་ནི་གནམ་དམག་དང་སློན་བཙན་ནི་རླུང་རྒྱལ། གུང་སྲོང་གུང་བཙན་གྱི་གུང་ནི་དགུང་གི་བརྡ་རྙིང་ཡིན་ལ་ཞང་སྐད་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པས་བོད་སྐད་ལ་དགུང་གི་རྒྱལ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་པ་སོགས་བཙན་པོའི་མཚན་ལ་ཞང་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་སྐད་དུ་འགྲེལ་བ་བཏབ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་བོད་སྤྱིའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁུངས་ལ་འཁྲུལ་སེལ་བྱེད་པར་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་སྟབས། རྩོམ་པ་པོས་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱི་ལ་དཔྱད་ཞིབ་མཛད་དགོས་ན་ངེས་པར་ཏུ་བོད་སྐད་དང་། ཞང་སྐད། ལེགས་སྦྱར་སྐད། རྒྱ་སྐད་སོགས་མཐོང་ལམ་མི་འདྲ་བའི་ངོས་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་ཐུབ་ཚེ་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་དང་ཐུ་བྷོད་བར་གྱི་དོན་དངོས་འབྲེལ་བ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོ་གསལ་འགྲེལ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་16ཡོད།
འདིར་བོད་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཡིག་ཆའི་མཛོད་ལྟར་གྲུབ་པ་ཟེར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ནི། རྩོམ་པ་པོས་རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་དཔྱད་གཞིར་བཟུང་བའི་ཡིག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་དང་བདུན་ཅུ་ལྷག་ཡོད་དེ། བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་རྒྱལ་ཕྱི་ནང་གི་སྔ་ཕྱིའི་མཁས་པ་དག་གི་ཕུལ་བྱུང་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་དག་གཞིར་བཟུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་ད་ལྟ་ཀུན་གྱིས་ལག་སོན་བྱུང་དཀའ་བའི་ཡིག་ཆའི་རིགས་ཀྱང་མང་པོ་ཞིག་ལུངས་དུ་དྲངས་ཡོད། ལྷག་པར་ཏུ་རྩོམ་པ་པོས་བོན་གྱི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་གྱི་གཞུང་ཚན་ཁག་ལས་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་མདོ་སྔགས་རྫོགས་གསུམ་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་བོན་སྐོར་རྣམས་བརྗོད་བྱ་དང་མཐུན་པར་ལུངས་དྲངས་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། ཁྲིན་ཏུའུ་ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་ནས་ཐོན་པའི་གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་དང་བོད་ལྗོངས་མངའ་རིས་གུར་གྱམ་དགོན་པ་ནས་ཐོན་པའི་གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་སྐོར་གླེང་དུས། མུ་ཆོའི་ཁྲོམ་འདུར་ཆེན་མོ་ལས་ཚེ་འདས་ཀྱི་བླ་འཁོར་ཆ་བདུན་ཞེས་པའི་གཞུང་ལ་དཔྱད་བཞིར་བཟུང་སྟེ། དུ་ཏྲི་སིའི་སྒྲུབ་གཞུང་དུ་འཁོད་པའི་གསེར་ཞལ་ཟེར་པོ་སྐུ་ཡི་རྟེན།། མཚན་བྱང་སྐྱ་བོ་གསུང་གི་རྟེན།། ན་བཟའ་དྲི་མ་ལུས་ཀྱི་རྟེན།། སྨྱུག་རྒོད་ཚིགས་གསུམ་སྲོག་གི་རྟེན།། གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཡིད་ཀྱི་རྟེན།། རྟེན་ལྔ་རྟེན་ལ་རྟེན་ཆོས་ལ།།17 ཞེས་སོགས་དྲངས་ཏེ་ཞལ་འབག་སྐོར་གསལ་བཀྲོལ་བྱས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། སན་ཞིན་ཏོས་གནའ་ཤུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཟངས་དང་ལི་ཆས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་སྡོང་བོའི་དབྱིབས་ཅན་སྟེང་དུ་བྱ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་དང་སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུག་སོགས་ལ་སྦྲེལ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་བརྗོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྔ་འདེད་ཀྱི་ཚུལ་དེར་ཡང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མིན་ཏེ། གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་གི་གཞུང་དངོས་ནའང་། ཡབ་འཕྲུལ་གཤེན་སྣང་ལྡན་ཉིད་གཡུ་བྱ་ཁུ་བྱུག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་ཤིང་ཤོལ་མོ་སྡོང་གཅིག་གི་ཁར་བབས་ཏེ་གསུང་ལྷང་ལྷང་ཐེངས་གསུམ་སྦྲགས་པའི་མོད་ལ་བཟང་བཟའ་རིང་བཙུན་ཉིད་ཡིད་སེམས་རབ་ཏུ་སྤྲོ་སྟེ།18ཞེས་པར་ཡང་མཐུན་པས། ཟངས་ལིས་བཟོས་པའི་སྡོང་པོ་དེ་ནི་ཤིང་ཤོལ་མོ་སྡོང་གཅིག་ཅེས་པ་ཨེ་ཡིན་ནམ་སྙམ་ཞིང་། གལ་ཏེ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་གནའ་ཤུལ་དེ་ནས་ཐོན་པའི་སྡོང་བོ་དེ་ཡང་བོན་གྱི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད། དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་སུས་ཀྱང་དོ་སྣང་མ་མཛད་པའི་གནད་གང་མང་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་དེབ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྤྱི་ལ་འཇུག་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་དང་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆའི་མཛོད་ལྟ་བུར་གྲུབ་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ།།
གསུམ་པ། ཞིབ་འཇུག་ཆེད་དེབ་འདིའི་རིན་ཐང་དང་དགེ་མཚན་བསྟན་པ།
ཞང་ཞུང་དུས་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་པ་སྟེ། གུར་གྱམ་དགོན་པ་ནས་རྙེད་པའི་དྲན་པའི་རྡོ་སྐུ་དང་། ཟངས་དང་ལི་ཆས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་གཡག་གཟུགས། གསར་དུ་རྙེད་པའི་གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་སོགས་དངོས་ཐོག་གི་བདེན་དཔང་རྙེད་པ་དང་། དེ་ཡང་ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་ནས་ཀྱང་གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་དང་ལི་ཆས། གྲི་འདོགས་སིལ་གསུམ་སོགས་རྩ་ཆེའི་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་ཡོ་ཆས་རྙེད་པར་གཞིགས་ན། སྡེ་རོང་ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ་ལགས་ནས་ཀྱང་བོད་དང་འབྲེལ་བར་སྨོས་ཏེ་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་བཟོ་རིག་ལག་རྩལ་ལ་གདེང་འཇོག་ལེགས་པོ་བྱས་ཡོད་19པ་དང་། ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ནས་ཀྱང་འདིའི་སྐོར་ཞིབ་ཅིང་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་ཟབ་མོ་བྱས་པ་སོགས་སྔར་ན་མེད་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་མང་པོ་མཁོ་འདོན་གནང་ཡོད་སྟབས་དགེ་མཚན་ཆེ་ཞིང་རིན་ཐང་ལྡན་ནོ།།
《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་དེབ་འདི་ནི་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་བོད་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱ་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་། འཇང་རིགས་སྟོན་པའི་རིག་གནས། རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས། གདོད་མའི་བོན་གྱི་རིག་གནས། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་གསར་དུ་བཏོད་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རིག་གནས། ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་སོགས་ཕྱོགས་གང་སར་འབྲེལ་བ་གནང་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་ཏུ་རྒྱལ་རོང་དང་སན་ཞིན་ཏོས་གནའ་ཤུལ། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་སོགས་ལ་དེབ་བཅུག་རི་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཞིབ་འཇུག་གཏིང་ཟབ་གནང་སྟབས། ཁྱད་ཆོས་དང་དགེ་མཚན་གཙོ་བོ་ཡང་དེའི་སྟེང་མངོན་ཡོད་པ་རེད། སན་ཞིན་ཏོས་གནའ་ཤུལ་དང་ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་སོགས་སུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལུགས་སུ་བཞེངས་པའི་ཟུང་མི་ཁ་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཟངས་མི་དང་། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུར་》མུ་ལེ་གྲུབ་ཤིང་སྡོང་ངམ་མུ་ལེ་དྲུམ་ཤིང་ཞེས་སུ་འབོད་པ། རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་གསངས་སྔགས་ཕ་རྒྱུད་སྐོར་འཆད་སྐབས་ཤིང་ཤོལ་མོ་སྡོང་གཅིག་ཏུ་འབོད་པ་གོང་ནས་སྨོས་ཟིན་པ་ལྟར། ད་ལྟའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ཡིག་གིས་ཆིན་ཐོང་ཧྲིན་ཧྲུའུ་(青铜神树)ཞེས་སུ་འབོད་པའི་སྡོང་བོ་སྟེང་དུ་བྱ་དགུ་ཡོད་པ་ཅན་དེ་དང་། ཟངས་ཀྱི་མི་ལ་གཅན་གཟན་གྱི་དབུ་ཅན། ཁྱུང་གི་གཟུགས་དབྱིབས་གསལ་བའི་ཟངས་ཆས། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་ནས་ཐོན་པའི་གཡུ་ཆས་ཀྱི་སྐོར། རྡོ་ཆས་ཀྱི་སྐོར། བ་སོའི་སྐོར། གསེར་ཆས་ཀྱི་སྐོར། ཟངས་ཆས་ཀྱི་སྐོར། བཀྲག་རྩིའི་རིགས། རུས་སྒྲོམ། རྫ་ཆས་ཀྱི་སྐོར་སོགས་དངོས་རིགས་མི་གཅིག་པ་ལྔ་སྟོང་ལྷག་ཐོན་པའི་ནང་ནས། གང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྐོར་རྣམས་ལ་གསལ་ཁ་བཏོན་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་ཏུ་རྒྱལ་རོང་ས་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་ཤུལ་དངོས་དག་དང་བསྡུར་བ་བྱས་ཏེ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ཡོད་པའི་སྐོར་གསེད་བཀྲོལ་བྱས་ཡོད། ཤིང་ཤོལ་མོ་སྡོང་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་བྱ་དགུ་ཡོད་དམ། དེས་ན་བོན་གྱི་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དམ། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་སྟེང་མཐོང་བའི་ཉི་མའི་ལྷ་བྱ་སྟེ་རྒྱ་སྐད་དུ་(太阳神鸟)ཟེར་བའི་སྟེང་གི་བྱ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་ཕྱོགས་དེ་ས་གོ་ལའི་འཁོར་ཕྱོགས་དང་ཅིའི་ཕྱིར་མཐུན་པ་ཡིན་ནམ། ཉི་མའི་ལྷ་བྱ་ཞེས་པའི་ཉི་མའི་ནང་དུ་བྱ་བཞི་འཕུར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ནམ། ཞེས་སོགས་དྲི་བ་དྲིས་ཚེ་སུས་ཀྱང་འགྲེལ་བརྗོད་ཟབ་མོ་གནང་མི་ནུས་པ་རེད།
དེས་ན་ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ཀྱིས་བོན་གྱི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལུགས་ལས་ཧ་ཅང་གལ་གནད་དུ་མཐོང་བ་གསང་སྔགས་ཕ་རྒྱུད་རིག་པ་ཁུ་བྱུག་གི་གཞུང་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་དེ། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ནི་སྔོན་གྱི་ཚེ་ན་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ལ་དད་མོས་བྱེད་པའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་སོགས་རྟེན་གཞིར་བྱས་ཏེ། ཁྱུང་གི་རིག་གནས་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ལྡན་ཡོད་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཡང་། རྩོམ་པ་པོས་གསེར་ཆས་སྤྱད་དེ་བཟོས་པའི་ཉི་མའི་ལྷ་བྱའི་རི་མོ་དེ་ཡང་དོན་དུ་ཉི་མ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར། 《རྒྱལ་ཁྱུང་སྲིད་པའི་རྒྱལ་རབས་》དང་《སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་ཀྱི་གཞུང་》 ལས་རབ་བྱེད་དང་པོ་དང་གཉིས་པར་སྦྲེལ་ནས། མུ་མེད་ནམ་མཁའ་སྟོང་བ་ལས་སྣང་འགྱུར་སྣོད་ཀྱི་ལས་གྲུབ་པའི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ལྟ་བ་དང་། མདོ་གཡུང་དྲུང་ཀློང་རྒྱས་ལས། དང་པོ་ཡེ་མེད་སྟོང་པ་ལ། སྲིད་ནི་ཡེ་ཡོད་ཅུང་ལ་སྲིད། ཆགས་ནི་ཕྲ་རབས་རྡུལ་ལ་ཆགས། ཞེས་དང་། མཛོད་ལས། དེ་ཡང་ཕྲ་བའི་ཕྲ་རབ་རྡུལ། རླུང་གི་ལས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།20 ཞེས་སོགས་གསེར་རྒྱུའི་བཟོས་པའི་ཉི་མའི་ལྷ་བྱའི་སྟེང་གི་འབྱུང་བའི་ས་བོན་སྐོར་གྱི་ཟབ་མོའི་ལྟ་བར་བརྟེན་ཡོད། 《གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་རིག་མཛོད་》དེབ་བཅུ་གཉིས་པར། ཤིང་སྣང་སྲིད་ཀྱི་རྩེ་ལ་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་གནས་ཤིང་འཕྱོ་བ་ལ་སོགས། དེ་བཞིན་དུ་རང་རང་གི་ལས་དབང་གིས་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་གི་གནས་ན་སེམས་ཅན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད་ཅིང་སྲིད་དོ།།21 ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར། རྩོམ་པ་པོས་ཀྱང་ཡེ་སྲིད་ཤིང་ངམ། སྲིད་པའི་སྡོང་རྒན་ཡིན་མིན་སྐོར་ལ་དོགས་དཔྱོད་གནང་ཡོད་པས་དཔྱད་གཞིར་འཁུམས། ཁོ་བོས་ནི་སྲིད་པའི་སྡོང་རྒན་གྱི་རིག་གནས་འདི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལས་མངོན་པ་མཛོད་དང་སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་སོགས་སུ་མངོན་པའི་རིའི་རྒྱལ་བོ་རི་རབ་ཀྱི་ཆགས་ལུགས་དང་། སྲིད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲོལ་ལུགས་ལ་འབྲེལ་བ་འདུག་པར་སེམས། རྒྱུ་མཚན་གོང་ནས་སྨོས་པ་བཞིན། སྟོན་པ་འཕྲུལ་གཤེན་སྣང་ལྡན་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ནས་གཡུ་བྱ་ཁུ་བྱུག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་མི་ཡུལ་དུ་སླེབས་པ་དང་། ཤིང་ཤོལ་མོ་སྡོང་གཅིག་གི་སྟེང་ནས་གསང་སྔགས་ཀྱི་བོན་བསྟན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དུམ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཐོང་ལམ་སྤྱད་དེ་དཔྱད་ན། གདོད་མའི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ལྷ་ཡི་ཡུལ་ལམ། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་ནི་རི་མཐོ་ས་གཙང་གི་ཡུལ་དུ་མཆིས་པ། ཁ་བ་གངས་ཅན་ལྗོངས་སམ། རི་བོ་གངས་དཀར་ཏི་སེའི་མཐའ་འཁོར་ཨེ་ཡིན་ནམ་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་བོད་ནས་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་སོགས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སླེབས་ན་ཁྱེད་ནི་ལྷ་ཡུལ་ནས་འོང་ངམ། ཞེས་སོགས་དྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་མཁན་པོ་ཚེ་རིང་ནོར་བུ་དང་རྒྱ་གར་སྨན་རི་ནས་ཐོན་པའི་འགོ་བ་དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་འབྲུག་གྲགས་སོགས་ཀྱིས་རྒྱུན་པར་གླེང་། དེ་བས་ངེད་ཀྱི་བསམ་པར། ད་ལྟ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁྲིན་ཏུ་དང་། ཐག་ཉེ་བའི་ཀོང་ཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་སན་ཞིན་ཏོས་ནས་ཐོན་པའི་སྡོང་བོ་དེའི་སྟེང་བྱ་མང་པོ་ཞིག་བབས་ཡོད་པར་དཔག་ན། སྟོན་པ་འཕྲུལ་གཤེན་སྣང་ལྡན་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྫོགས་ཆེན་གསུང་དུ་ཕེབས་པའི་རྗེས་ཤུལ་དུ་བཞེངས་པའི་རྟེན་མིན་ནམ་སྙམ། རྗེས་སུ་ལོ་མང་པོ་འགོར་བའི་རྗེས་སུ་རང་རང་ལྷོ་བྱང་གང་དུ་གནས་པ་དེ་དག་གི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ལུགས་དང་སྲིད་པའི་གྲོལ་ལུགས་སུ་སོང་བར་འདོད། དེ་ལས་གཞན། ཟངས་མིའི་དབུ་སྟེང་དུ་བྱ་སྒྲོའི་ཚུགས་ཀ་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་ལུང་པར་ཞྭ་མོའི་སྟེང་དུ་བྱ་སྒྲོ་འཛུགས་པ།22 མི་རིགས་གཞན་དག་ལའང་སྣང་ཚུལ་དེ་མཆིས་པ་སོགས་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་ཁུངས་འདེད་བྱས་ཏེ། བོན་ལུགས་ཐོབ་དང་གོ་སའི་མཚོན་དོན་ལས་བརྒལ་ཏེ་ཁྱུང་གི་མཚན་རྟགས་སུ་མངོན་པའི་བར་དུ་གཏུགས་ཡོད་པའང་ལི་ཆས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་མི་གཟུགས་མགོ་བོའི་ཞྭ་མོའི་དབྱིབས་དང་རྣམ་པ་སོགས་བོན་གྱི་ཞྭ་མོའི་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་ཐོན་པར་བསྙད་པ་སོགས་གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་དགེ་མཚན་གསོན་པོ་ཞིག་ཏུ་འདུག་པ་རེད།
རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་ལོ་དུ་མར་ན་ཞིས་མི་རིགས་ཀྱི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་དམངས་སྲོལ་གྱི་བྱེད་སྒོ། རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་སོགས་གང་མང་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཉམས་མྱོང་བརྗེ་རེས་དང་ལེགས་ཐོན་བསྡུ་ལེན་གྱིས་སྟོན་པའི་རིག་གནས་དང་བོན་གྱི་རིག་གནས་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་ཡང་ཞིབ་འཇུག་ཟབ་མོ་གནང་ཡོད་པ་ལས། དེབ་འདིར་ས་བཅད་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་དཔྱད་རྩོམ་ཧྲིལ་བོ་ཞིག་གི་ནང་དོན་འཁོད་ཡོད་པ་སྟེ། ན་ཞིས་སྟོན་པའི་ཡི་གེ་དང་བོད་ཡིག་སྦྲགས་མའི་ཡིག་ཆ། བོད་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སོར་བཞག་ཡོད་པའི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འདོན་ཆོག་གྱེར་སྟངས། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་མངོན་པའི་ན་ཞིས་མི་རིགས་སམ་འཇང་རིགས་ཀྱི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བརྗེད་ཐོ་སོགས་གཤིབ་བསྡུར་དང་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་ཏུ་འཇང་གི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྲིད་པའི་རྒྱུ་བོན་སྐོར་ལས་ཅང་སེང་སྟག་འདུས་དང་། དགྲ་བླ་ཝེར་མའི་རིག་གནས་སོགས་བོན་གྱི་རིག་གནས་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཞིབ་འཇུག་ཟབ་མོ་བྱས་ཡོད་དེ། ཝེར་མ་ལ་ཡིག་མ་ཞེས་འབོད་པ་མ་གཏོགས་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་ད་ལྟ་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སུ་ཡོད་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་སྣང་། ལྷག་པར་ཏུ་ཀི་ཙི་པེའམ། ཀི་ཚི་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་དགྲ་བླ་བཅུ་གསུམ་གྱི་འདྲ་གཟུགས་དང་བོད་ཡིག་གི་ནང་དོན་ཐད་ནས་རྒན་པ་སངས་ལགས་དང་དངོས་བཅར་བཀའ་འདྲིའི་ཐོག་རྡོ་རིང་དེའི་ནང་དོན་སྐོར་ལ་བསམ་ཚུལ་བརྗེ་རེས་དང་མཛུབ་སྟོན་གནང་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་སྟེ་ཡུན་ནན་ལིས་ཅང་གི་ཡུལ་དུ་དགྲ་བླ་ཝེར་མའི་རིག་གནས་འདི་དར་ནས་མ་མཐའ་ཡང་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱ་དང་ང་ལྔ་སོང་ཡོད་པའི་23དཔྱད་འབྲས་ཐོབ་ཡོད་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན། དེབ་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུ་དང་། བོད་སྤྱིའི་རིག་གཞུང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཡིག་ཆ་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས་ཡོང་ངོ་།།
བཞི་པ། དེབ་འདིའི་ཀློག་འགྲེལ་དང་བློ་བསྐྱེད་མདོར་དྲིལ་བ།
དེབ་ཧྲིལ་བོའི་ས་བཅད་ཀྱི་རིམ་པ་དང་ཐད་ཀའི་ནང་དོན་རྣམས་གོང་གསལ་ལྟར་ཡིན་པས་ཞིབ་ཏུ་དཔེ་ཆའི་ནང་གཟིགས་གལ་ཆེ་སྙམ། འདིར་ཀློག་འགྲེལ་དང་བློ་བསྐྱེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཅུང་ཙམ་སྨོས་ན། ས་བཅད་གཉིས་པའི་དོན་ཚན་ལྔ་པར། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་དེ་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དུ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཚུལ་རྣམས་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་གསལ་བཤད་གནང་འདུག་སྟེ། ཞང་ཞུང་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་དེང་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་རོང་ས་ཁུལ་དང་ཟུང་ཆུའི་རྒྱུད། ཐ་ན་ཁྲིན་ཏུའུ་བདེ་ཁམས་ཀྱི་ཀོང་ཧན་(广汉)དུ་ཡོད་པའི་སན་ཞིན་ཏོས་དང་ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་སོགས་ནས་ཀྱང་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་རྗེས་ཤུལ་འཚོལ་ཐུབ་པའི་ངེས་རྙེད་བྱུང་སྟེ། ས་བཅད་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པའི་སྐབས་སུ་རེ་རེ་བཞིན་གསལ་བཀྲོལ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ཀྱང་བཤད་དུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་། རྒྱལ་རོང་སྐད་དུ་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་སྐད་ཀྱི་སོར་བཞག་གི་ཆ། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད། ཉེ་དེང་གི་གནའ་རྫས་རིག་པའི་རྟོག་ཞིབ་དང་གསར་རྙེད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་སོགས་ལ་བརྟེན་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། རྒྱལ་རོང་སྐད་དུ་ཞང་སྐད་སོར་བཞག་བྱས་ཡོད་པ་ནི། ཕ་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ཁྱུང་ཟེར་བ་དང་། བྱིས་པ་ཆུང་ངུའི་མིང་ལ་པི་ཙ་ཟེར་བ། (པི་ཙ་ལ་མཚོ་སྔོན་ཞོང་ཧྭ་དང་གཅན་ཚའི་ཡུལ་དུ་བུ་ཙ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་) གཅིག་གི་གྲངས་ཚིག་ལ་ཏེ་24ཟེར་བ་ལྟ་བུ་མང་ངོ་།། དེ་ཡང་《དབུ་ནག་མིའི་འདྲ་ཆགས་》དང་། 《སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས》 《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ》 ཨ་ལགས་དམུ་དགེའི་《ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང》 མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱི་《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་མི་སྣ་འགའ་ཞིག་གི་སྐོར་རོབ་ཙམ་གླེང་བ》 《རྔ་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག》 《རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》སོགས་དཔྱད་གཞིར་བཅོལ་ནས་རྒྱལ་རོང་ས་ཁུལ་གྱི་རིགས་རུས་སྐོར་ཀྱང་ཕུ་འདེད་བྱས་ཏེ། སྒ་འབྲི་སྦྲ་ལྡོང་ལས་སྦྲ་ཡི་སྐོར་དང་། ཕྱ་དམུ་གཙུག་གསུམ་ལས་དམུ་ཡི་སྐོར་ལ་ཁུངས་འདེད་བྱས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། གཞན་ཡང་ས་བཅད་བརྒྱད་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཞང་ཞུང་དང་རྒྱལ་རོང་། ཅིན་ཧྲ་གནའ་ཤུལ་བཅས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ། གསེར་གྱི་ཞལ་འབག་དང་ལངས་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཟངས་མི་མགོ་ན་རལ་བའི་ཚུགས་ཀར་ཡོད་པ་དག་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ངོས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་གི་ངོས་ནས་གསེད་བཀྲོལ་བྱེད་དུས་གཤིན་པོའི་བླ་འཁོར་ཆ་བདུན་དང་། གཟེར་མིག་ནས་ལུང་དྲངས་པའི་གཤེན་རབ་སྐུ་བལྟམས་པའི་ཆ་བྱད་ཞིབ་འབྲིའི་25ཚན་པ་དང་སྦྱར་ཡོད་པ་སོགས་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་ནས། ང་རང་མི་སྒེར་ངོས་ནས་ཀྱང་དེ་ལ་དོ་སྣང་གི་འདུན་པ་བྱུང་སྟེ་དངོས་སུ་ཅིན་ཧྲའི་གནའ་ཤུལ་བཤམ་སྟོན་ཁང་དུ་བསྐྱོད་པ་ན། མཐོང་མ་མྱོང་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་མིག་གིས་རག་པ་ཡིན། དེ་ཡང་གནའ་ཤུལ་བཤམ་སྟོན་ཁང་གི་རྩིགས་ངོས་སུ་ཅིན་ཧྲའི་རིག་གནས་འདི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཇི་ལྟར་མཚར་སྡུག་འབར་བ་དང་། གང་ནས་བྱུང་བ། གང་ལ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ནམ། ཞེས་དྲི་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་དྲིས་འདུག་པར། རང་རྒྱལ་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་གིས་སོ་སོའི་རིག་གནས་དང་འཚམས་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་གང་མང་གནང་ཡོད་པ་དང་། བོད་ནས་སྡེ་རོང་ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ་ལགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་གྱི་དེབ་ཅིག་བྲིས་གནང་མཛད་པ་དང་། སླར་ཡང་། ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ནས་སན་ཞིས་ཏོས་དང་ཅིན་ཧྲའི་གནའ་ཤུལ་འདི་བོད་དང་འབྲེལ་ཞིང་ལྷག་པར་ཏུ་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཚུལ་དག་རི་མོ་དང་། གཞུང་ལུགས་གཤིབ་བསྡུར་གྱིས་དེབ་འདིར་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་རེད། གཞན་ཡང་ཅིན་ཧྲའི་གནའ་ཤུལ་སྐབས་ཀྱི་ལངས་གཟུགས་མིའི་ཆ་བྱད་ཞིབ་འབྲིའི་ཚན་པ་ནི་སྡེ་རོང་གིས་ཆེད་རྩོམ་དེའི་ཤོག་ངོས་བརྒྱ་དང་ང་བརྒྱད་ནས་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུའི་མཚམས་སུ། བོན་གྱི་གསང་སྔགས་ཆོས་པའི་དབུ་ཞྭ་དང་ཡོངས་གྲགས་སུ་པད་ཞུ་རུ་འབོད་པ་དེར་འབྲེལ་ཆགས་སུ་བྱས་ཏེ་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིར་བཏང་པད་ཞུ་ནི་བོན་གྱི་འདུལ་ཆས་ན་བཟའ་གོས་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཞིང་། ཀླད་དུ་སུལ་བུ་ཉེར་ལྔ་ལྡན་ཞིང་། གཙུག་ཏུ་ཚང་བུག་དོད་པ། ཕྱི་རིམ་པད་འདབས་བཞིའམ་དྲུག་དང་བརྒྱད་གང་རུང་གིས་བསྐོར་བ་ཞིག་དགོས། དེ་ལ་འདུལ་བ་ལས། པད་ཞུ་སུལ་བུ་རྩ་ལྔ་ནི།། རིགས་ལྔ་སྐུ་ཡི་ལྷ་དང་སྦྱར།། ཕྱོགས་བཞི་དག་ཏུ་པད་འདབ་བཞི།། ནོན་པད་བཞི་ཡིས་མཚམས་བཞིར་མནན།། པད་མ་སྤུངས་པ་ལྟ་བུར་བྱ།།26ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་ལྟར། ཤར་བ་ཐོགས་མེད་ལགས་ནས་ཀྱང་། འབྲུག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་གྲོང་སྔགས་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལས་རྙེད་པའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་འདྲ་སྐུའི་གཙུག་ཏུ་མནབས་པའི་དབུ་ཞྭ་སོགས་བསྡུར་ཏེ།27 སན་ཞིན་ཏོས་ནས་ཐོན་པའི་དབུ་ཕྱོགས་གཅན་གཟན་གྱི་དབྱིབས་དང་ཚུགས་ཀ་མིའི་བཟོ་ལྟར་ཆགས་པ་དེ་ལ་འབྲེལ་ཆགས་སུ་བྱས་ཤིང་། ཁྱུང་གི་དབྱིབས་རྣམ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྣང་ཚུལ་དག་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་གནང་ཡོད་པ་ནི། བྱ་ལུས་མི་ཡི་དབང་ཅན་ལྷ་སྲས་བཞི། ཞེས་དང་། བྱ་རི་རྩེ་ལ་བྱ་ཁྱུང་གི་སྐུ་མི་རུ་སྤྲུལ་བ། མྱིའི་མྱིག་བྱ་མྱིག་དང་མཚུངས་པ་འོག་ནས་འགེབས། མིའི་མགོ་ལ་བོང་བུའི་རྣ་བ་ཅན། ཁྱུང་གཤོག་ལྡིང་བ། ཞྭ་དཀར་ཁྱུང་ལྡིང་མ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་བརྡ་ཆད་རྙིང་བ་དག་གི་བྱུང་ཁུངས་སྟོན་པའི་དེབ། 《ཁྱུང་ཕོ་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》དང་། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 《རབ་གསལ་གསེར་གྱི་སྙེ་མ》 《ཞྭ་བཤད་པི་ཝང་དྲུག་འགྱུར་》སོགས་ཁུངས་ཐུབ་ཡིག་ཆ་མང་པོར་བརྟེན་ནས་ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་རིག་གནས་ལ་འབྲེལ་བ་ཤ་སྟག་ལྡན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།
དེའི་སྟབས་ཀྱིས་དེབ་འདི་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཆེད་དེབ་གཞན་དག་དང་མི་མཚུངས་པར་བསམ་བཞིན་ཞིབ་ཀློག་ཐེངས་མང་པོ་བྱས་མཐར། བློ་བསྐྱེད་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་སྲིད་པ་རེད། དང་པོ་ཞང་ཞུང་གི་ས་ཁོངས་ངོས་འཛིན་གྱི་ཐད་ནས་བཤད་ན། ཞང་ཞུང་ཞེས་པར་གོ་བ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ལེན་སྟངས་ཡོད་པ་དང་། གོ་བ་ལེན་སྟངས་དེ་དག་ཀྱང་ཡིག་ཚང་གི་བཞེད་དགོངས་ལྟར་བྲིས་ན། ཞང་ཞུང་ནི་ཁྱུང་ལུང་ཞེས་པའི་ཡུལ་གྱི་དོན་ལ་གོ་བ་དང་། ཞང་ཞུང་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་འཁྲུངས་སའི་གནས་སུ་ངོས་འཛིན་པ། ཞང་ཞུང་ནི་ཡུལ་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་ཆ་ཤས་སུ་ངོས་འཛིན་པ། ཞང་ཞུང་ལ་ཡང་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འཇོག་ཏུ་ཡོད་པས་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་བ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུར་འདོད་པ་སོགས་མང་བ་དང་། བོན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་སློབ་དཔོན་ཚེ་རིང་ཐར་གྱིས། གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་དང་བོད་གཉིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་མི་གཅིག་པ་གཉིས་ཡིན་པར། ཐོག་མའི་དུས་ཀྱི་བོད་ནི་ཡུལ་ཡར་ལུང་གི་ས་ཁོ་ནར་ངོས་འཛིན་པ་ལས། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་པའི་དེང་གི་མངའ་རིས་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་དུ་གྱེས་ཡོད་པ་སྟེ། ཡར་ལུང་གི་བོད་ནི་རྒྱལ་བོ་གཉའ་ཁྲིའི་དུས་ནས་མགོ་ཚུགས་པ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་རབས་ནི་གཉའ་ཁྲིའི་སྔོན་ནས་བཟུང་སྟེ་གནས་ཡོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་པ་28སོགས་ལ་གཞིགས་ན། ས་ཁོངས་ཁོ་ནའི་ངོས་ཐད་ནས་ཀྱང་ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དུ་ཟབ་ཅིང་བརླིང་བའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་སྙམ་པའི་འདུན་པ་བྱུང་། ས་བཅད་གསུམ་པ་ཞང་ཞུང་དང་ཐུ་བྷོད་བར་གྱི་མཉམ་འདྲེས་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ། རྩོམ་པ་པོས་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་དང་ཐུ་བྷོད་ཤེས་རིག་གཉིས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་བའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། མཐའ་བཞིའི་མི་རིགས་ཁག་གི་རིག་གནས་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཏེ་གྲུབ་པའི་སྣ་འདུས་རང་བཞིན་གྱི་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཕུང་བོ་ཞིག་ཡིན།29 ཞེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན། ལྟ་ཚུལ་འདིས་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་མི་སྣ་དག་ལ་བློ་སྒོ་ཞིག་ཕྱེས་ཡོད་དེ། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་ན་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཁག་དང་། བན་གྱི་ཆོས་འབྱུང་། ཕྱི་ཕྱོགས་མི་རིགས་ཀྱིས་བོད་རང་ལ་གདེང་འཇོག་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་རྣམས། གཞན་ཡང་ཚན་རིག་གི་ལག་རྩལ་དང་དེང་རབས་མིའི་རིགས་རིག་པ་ལས་གནའ་ཤུལ་སྔོག་འདོན་དང་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཐབས་ལས་བདེན་དཔང་བྱེད་བཞིན་པའི་གནད་རྣམས་ངེས་པར་མཁྱེན་དགོས་པར་འདོད། དེ་ལྟར་ན་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཁག་ཏུ་འབྱུང་བའི་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་བོད་ན་ཡི་གེ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་དགོངས་ཚུལ་རྣམས་ལ་ཡང་ཐུགས་བསམ་བཞེས་དགོས་སྟབས། རྩོམ་པ་པོས་ཀྱང་དེའི་ཐད་ནས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་བོ་ལིག་མི་རྐྱའི་ཐམ་གའི་སྟེང་གི་ཡི་གེ་དང་གུ་གུའི་ལྡེབ་རིས་ངོས་ཀྱི་ཡིག་རྟགས་སོགས་དངོས་བརྟག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡི་གེ་ཡོད་པར་བསྒྲུབས་པ་དཔེར་ན། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡར་སྔོན་ལ་བོད་དུ་ཡི་གེ་མེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཞང་བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད་བོད་ཀྱིས་ཞང་སྐད་ཀྱི་སྨར་ཡིག་བེད་སྤྱོད་གནང་བར་འདོད།30 དེའི་སྟབས་ཀྱིས་ཞིབ་ཏུ་སྨོས་ན། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་བོད་དེ་ཡར་ལུང་དང་བོད་ཀ་གཡག་དྲུག་གི་མཚོན་པའི་ས་ཁུལ་དུ་ཡི་གེ་མེད་པ་མ་གཏོགས། ད་ལྟའི་སྣང་ངོའི་བོད་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་དགོས་པར་འདོད་པ་རེད། བྱས་ཙང་། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་བོད་རང་ལ་སྔ་ན་ཡི་གེ་མེད་དེ་རྒྱལ་བོ་འདིའི་རིང་ལ་བྱུང་ཞེས་པ་ཡང་བོད་ཡར་ལུང་ཁོ་ནར་གོ་དགོས་སྙམ། དེ་ལ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཡར་སྔོན་གྱི་བོན་པོའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་ཞང་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་རིས་31སུ་ཕབ་ཡོད་པའི་ནང་དོན་ཞིག་ཀྱང་དྲངས་ཡོད་པ་རེད། བློ་བསྐྱེད་གཞན་ཞིག་ནི། ད་ལྟ་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་ན། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རོང་གཙོར་བྱས་པའི་ཡུན་ནན་གྱི་འཇང་གི་སྟོན་པའི་རིག་གནས་དང་།(东巴文化)གཡག་རྔ་ས་ཁུལ་གྱི་རི་བོ་གངས་དཀར་རྒྱུད་ཀྱི་མི་ཉག་བོད་པའི་ཆོས་ལུགས་སྣང་ཚུལ། (木雅藏族)ཀན་སུའུ་དང་སི་ཁྲོན་གཉིས་ཀྱི་འདྲེས་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་དམག་གི་སྡེའི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག (白马藏族) ལེའང་ཧྲན་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་དབྱི་རིགས་ཀྱི་པིས་མོ་རིག་གནས་(比摩文化)དང་ཆཱང་རིགས་ཀྱི་སྲིད་པའི་རིག་གནས་(释比文化)སོགས་ཀྱང་འདོར་བ་མེད་པར་ལྟོས་འཇོག་དོ་སྣང་ཡོད་དགོས་སྙམ་མོ།།
དཔྱད་མཆན།
1三星堆古遗址位于四川省广汉市西北的鸭子河南岸,分布面积12平方千米,距今已有5000至3000年
历史,是迄今在西南地区发现的范围最大,延续时间最长,文化内涵最丰富的古城,古国,古蜀文化遗址.
2成都金沙遗址博物馆位于四川省成都市区西北部的青羊区金沙遗址路2号,是展示商周时期四川地区古蜀
文化的专题类博物馆.
3 སྤ་སྟོན་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》སྣང་མཐའ་བསྟན་འཛིན་ཉི་མས་བསྒྲིགས་པའི་《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》[G] སྨད་ཆ། ཤོག་ངོས་68པ་རུ་གསལ།
4才让太 主编:《岗底斯山雍仲本教文献丛书》[G](藏文,共计25卷)民族出版社出版,2010年版, 第1卷第22页第9行
5 ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ། དེབ་བདུན་པ། 《སྡེ་སྣོད་མཛོད》[M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོའི་ཟླ་7པའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་326པ།
6 ཡོངས་འཛིན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《གྲུབ་མཐའི་རྣམ་གཞག་བཤད་པ》 [J] སྣང་མཐའ་བསྟན་འཛིན་ཉི་མ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཞང་བོད་ཤེས་རིག》དུས་དེབ། 2006ལོའི་སྤྱིའི་དེབ་གྲངས་དང་པོ། ཤོག་ངོས་31པ་རུ་གསལ།
7 བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར། པོད་25པ། 《དྲི་མེད་རྩ་བའི་མདོ》 [G] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2015ལོའི་པར་གཞི་དང་པོ།
8 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P91页
9 ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བརྩམས།《ཞང་བོད་ཀྱི་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་མ་བཅོས་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོའི་ཟླ་6པའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་50པ།
10才让太 顿珠拉杰 著《苯教史纲要》 [M] P7页 中国藏学出版社 2012年11月第1版
11 ཚེ་རིང་ཐར། 《རྒྱལ་ཕྱི་ནང་གི་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་གནས་སྟངས》[OL] 陀乐信众 ཞེས་པའི་སྐད་འཕྲིན་སྤྱི་སྟེགས། 2016ལོའི་ཟླ་9པའི་ཚེས་27ཉིན། མཚོ་སྔོན་པཎ་ཆེན་ཞིབ་འཇུག་གླིང་ནས་འཆད་ཁྲིད་གནང་བའི་སྒྲ་རུ་གསལ།
12 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P10页
13 བོན་བརྒྱ་དགེ་ལེགས་ལྷུན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། 《ལོ་རྒྱུས་ཉེར་མཁོ་བསྟན་རྩིས་རིས་མེད་དཔྱད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ་སྒྲོན་མེ་བློ་གསར་དགའ་བའི་མཛེས་རྒྱན》 [M] ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009 ལོའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་268པ་རུ་གསལ།
14 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P22页
15 མཁན་པོ་ཚེ་རིང་ནོར་བུས་བརྩམས། 《བོན་ལུགས་རྫོགས་ཆེན་དང་འབྲེལ་བའི་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག》 [M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོའི་12པའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་2པ་རུ་གསལ།
16 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P28 页
17 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P223页
18 མཁན་པོ་ཚེ་རིང་ནོར་བུས་བརྩམས། 《བོན་ལུགས་རྫོགས་ཆེན་དང་འབྲེལ་བའི་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག》 [M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོའི་12པའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་284པ་རུ་གསལ།
19 得荣 ·泽仁邓珠 编著 《揭谜古蜀人的渊源》[M] P199页 四川出版集团 2010年5月第1版
20 ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བརྩམས།《ཞང་བོད་ཀྱི་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་མ་བཅོས་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན》[M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོའི་ཟླ་6པའི་པར་གཞི་དང་པོ། ཤོག་ངོས་4པ།
21 才让太 主编:《岗底斯山雍仲本教文献丛书》[G](藏文,共计25卷)第12卷第386页第17行,民族出版社出版,2010年版
22同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P200--201页
23同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P264页
24同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P43 页
25同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P223页
26《བོད་ཞྭ་བརྒྱ་ཡི་ངོ་སྤྲོད།》 ཕ་ཡུལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེབ་ཕྲེང་། [OL] P57 微信公众:文学讲坛网 2019年1月27日
27 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P204页 28(声动高原) 微信公众 [OL] 才让太 寻找藏文化之“根” 2015年12月26日29同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P54页
30同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P61页
31 同美 著《象雄文明研究》[M] 四川民族出版社 2018年10月第1版P65页
བྱམས་པ་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་རེབ་གོང་གི་མི། ད་ལྟ་ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་2018ལོའི་བོད་རིག་པའི་ཆེད་ལས་ཀྱི་འབུམ་རམས་པ། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་།
2019ལོའི་དེབ་གསུམ་པའི《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》དུས་དེབ་སྟེང་བཀོད་པ་ལས་དྲངས།


text:
རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་དང་ས་ཁུལ་མི་འདྲ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་རིག་གནས་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྐྲུན་ཡོད་ཅིང་། གཉེན་སྲོལ་ནི་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན། བོད་མི་རིགས་ནི་རང་ངོས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས་ན། དེར་གཉེན་སྒྲིག་ཐད་ནས་གོམས་སྲོལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ།
༡ གཉེན་བདམས་པ།
སྔོན་ཆད་བོད་ཀྱི་སྐུ་དྲག་ཁྱིམ་ཚང་གི་བུ་ཕྲུག་ལས་ཕོ་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་སོན་པ་དང་། མོ་ལོ་བཅུ་བཞི་ནས་བཅོ་ལྔར་སླེབས་དུས། ཕ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་གཉེན་དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་མགོ་བརྩམས་ཏེ་གཉེན་ཚང་བདམས་ཀྱི་ཡོད་དེ། ཐོག་མར་ཁོ་ཚོས་བུ་ཕྲུག་གི་ཆེད་དུ་ལྐོག་ནས་རང་ཁྱིམ་གྱི་གོ་གནས་དང་མཉམ་པའི་བུ་མོའམ་བུ་ལེགས་འདེམས་བྱས་རྗེས། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཁྲོད་ཀྱི་ཕྱག་མཛོད་ཀྱིས་བདག་པོའི་འཐུས་ཚབ་བྱས་ཏེ་གོས་ཆེན་དང་། བོད་དངུལ། བཟའ་བཅའ་དང་དེ་བཞིན་ཁ་བཏགས་སོགས་ཀྱི་ལག་རྟགས་འཁྱེར་ནས་བདམས་ཟིན་པའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ག་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སོང་ནས་གཉེན་སློང་བར་མ་ཟད། རང་ཁྱིམ་གྱི་བུ་བུ་མོའི་ལོ་རྟགས་དང་གཞི་རྒྱུ་སོགས་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་ཁྱིམ་རྒྱུད་དེ་གཉེན་དོན་འདི་ལ་འཐད་པ་ཡིན་ཚེ། ཁྱིམ་རྒྱུད་དེས་དགའ་ལྷང་ལྷང་གིས་རང་གི་བུ་བུ་མོའི་ལོ་རྟགས་ལ་སོགས་བཤད་ཀྱི་ཡོད།
གལ་ཏེ་འཐད་པ་མིན་ཚེ་ཁོ་ཚོས་རང་གི་བུའམ་བུ་མོར་གཉེན་དོན་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཟིན་པའམ་ཡང་ན་བུ་བུ་མོ་སྔ་དྲགས་ནས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་དུ་འཇུག་མི་འདོད་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་དེ་དང་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད། ཕྱག་མཛོད་ལ་ཕ་རོལ་པོའི་ལོ་རྟགས་དང་སྤར་ཁ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འཐོབ་རྗེས། ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་བླ་སྤྲུལ་ལ་མོ་འདེབས་སུ་བཅུག་སྟེ་སུ་དང་ལས་འབྲེལ་ཡོད་མིན་དང་འཚམ་མིན་བརྟག་པ་ཡིན།
༢ གཉེན་སློང་བ།
བོད་རིགས་ན་གཞོན་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་བཟའ་ཚང་བསྒྲིགས་ནས་གཉེན་སློང་བར་ས་གནས་སོ་སོའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་ཞིང་། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཕན་ཚུན་ངོ་ཤེས་པ་དང་། དགའ་རོགས་བསྒྲིགས་ནས་བཟའ་ཟླར་ཆགས་པ་ཡིན། ཡིན་ནའང་། ཁོ་ཚོའི་དགའ་རོགས་བསྒྲིག་ཐབས་ལ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཏེ། བོད་ལྗོངས་སུ། སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ཚུལ་འོག བླ་སྤྲུལ་གྱིས་མོ་བཏབ་ནས་སུ་དང་ལས་འབྲེལ་ཡོད་པ་བརྟག་རྗེས། ཁྱིམ་རྒྱུད་ནང་གི་གཤིས་སྤྱོད་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་སྤུན་ཟླའམ་ཨ་ཞང་གིས་སློང་རྟེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཁྱེར་ནས་མོ་བབས་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་གཉེན་སློང་བར་འགྲོ་བ་ཡིན། སྐྱེས་འབུལ་གྲོས་བསྡུར་ལེགས་པོ་བྱས་རྗེས་ཡང་སྐྱེས་ཆེན་བླ་མ་གདན་དྲངས་ཏེ་མོ་བཏབ་ནས་གཉེན་རྟགས་རྒྱག་པའི་ཉིན་བཟང་བདམས་ཀྱི་ཡོད།
ཡིན་ཡང་མཚོ་སྔོན་གྱི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་ཞྭ་མོ་འཕྲོག་རེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཉེན་སློང་བྱེད་པའི་ཐབས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཞིང་། གལ་ཏེ་གསར་བུ་ཞིག་གིས་བུ་མོ་ཞིག་བློར་བབས་ཚེ། ཁོས་སྔོན་ལ་བུ་མོ་དེ་མནའ་མར་བསླངས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་དགའ་བའི་སེམས་པ་མི་བཤད་པར། བུ་མོ་དེའི་མགོ་སྟེང་ཞྭ་མོ་འཕྲོག་ཐབས་བྱེད་པ་ཡིན་ཞིང་། ཁོས་ཞྭ་མོ་འཕྲོག་རྗེས། ཉིན་ཁ་ཤས་འགོར་རྗེས་ད་གཟོད་ཕྱིར་སྟེར་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་བུ་མོ་དེའི་སེམས་པ་གསར་བུ་དེར་ཆགས་ཡོད་ཚེ། ཁོ་མོས་དགའ་དགའ་སྤྲོ་སྤྲོའི་ངང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞྭ་མོ་ཕྱིར་ལེན་པ་དང་། ཡང་བུ་མོ་དེ་གསར་བུར་དགའ་པོ་མེད་ན། ཁོ་མོས་ཞྭ་མོའང་ལེན་གྱི་མེད། བུ་མོས་གསར་བུར་བརྩེ་དུང་མཚོན་ཐབས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་པོ་དང་བྲལ་མ་མྱོང་བའི་རྣ་ལོང་དང་། སྐེ་རྒྱན་ལ་སོགས་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་སྤྲོད་པ་དེ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཕོ་གསར་དེས་བློར་བབས་པ་ཡིན་ཚེ་བུ་མོས་སྐྱེལ་ཡོང་བའི་ལག་རྟགས་དང་ལེན་བྱེད་པ་དང་། དེ་མིན་ཚེ་བུ་མོའི་དངོས་པོ་ལེན་གྱི་མེད།
༣ གཉེན་རྟགས་རྒྱག་པ།
གཉེན་རྟགས་རྒྱག་པའི་ཉིན་དེར། སྐྱེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་བུ་མོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་སོགས་མི་རེ་རེར་ཁ་བཏགས་རེ་དང་། གྱ་ནོམ་པའི་ལེགས་སྐྱེས་རེ་སྟེར་བ་དང་། བུ་མོའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཇ་ཆང་གི་ཟས་མཆོག་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་སྣེ་ལེན་གྱ་ནོམ་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་འཐུས་མི་རྣམས་ཚོམས་ཆེན་གྱི་བཞུགས་གདན་དུ་རིམ་པ་བཞིན་བསྡད་རྗེས། གནས་ཚང་གིས“གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར”འཁྱེར་ཡོང་ནས་ཇ་དང་ཆང་འདྲེན་པ་དང་། གཉེན་ཚང་གིས་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བུ་མོའི་ཨ་མར“པང་གདན”ཞིག་བྱིན་ཏེ་ཨ་མས་བུ་མོ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི“ནུ་རིན”ཡིན། དེའི་རྗེས་སུ་གཉེན་ཆིངས་གཉིས་སྡེར་མའི་ནང་དུ་བཞག་སྟེ་ཚོགས་མིའི་མདུན་ནས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཁྱིམ་ཐམ་རྒྱག་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་རྗེས། བུ་དང་བུ་མོ་གཉིས་ཀས་གཟབ་ནན་ངང་ཕ་རོལ་སོ་སོའི་ཨ་ཕར་སྤྲོད་པ་དང་། དེ་ནས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཕ་མས་དཔང་མིར་ཁ་བཏགས་འབུལ་ཏེ་བཀའ་དྲིན་ཞུ་གི་ཡོད། གཉེན་རྟགས་རྒྱག་པའི་མཛད་སྒོ་སྤེལ་སྐབས། ཁྱིམ་མི་ལས་ན་གཞོན་གྱི་ཕོ་མོ་ཚང་མ་ཞུགས་མི་ཆོག མཛད་སྒོ་མཇུག་རྫོགས་རྗེས། གནས་ཚང་གིས་མགྲོན་པོར་སྣེ་ལེན་ཡག་པོ་བྱས་ཏེ་ཉིན་གང་བོར་དགའ་བའི་དཔལ་ལ་རོལ་བ་དང་། ས་སྲོད་དུ་གཉེན་ཚང་འགྲོ་ཁར། གནས་ཚང་གིས་གཉེན་ཚང་གི་མགྲོན་པོ་སོ་སོར་ཁ་བཏགས་རེ་འབུལ་གྱི་ཡོད།
༤ གཉེན་སྟོན།
གཉེན་ཚང་གིས་རྩིས་པ་ཞིག་ལ་ཉིན་བཟང་སྐར་བཟང་ཞིག་བདམས་ཏེ་གཉེན་རྩིས་གཏན་ཁེལ་བྱེད་ཅིང་། གཉེན་སྒྲིག་མཛད་སྒོ་སྤེལ་བའི་སྔ་ཉིན། གཉེན་ཚང་གིས་གྱོན་གོས་ཡག་པོ་ཞིག་དང་མིག་ཆ་སོགས་དར་གོས་ཀྱིས་ཡག་པོར་བཏུམས་ནས་བུ་མོའི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེལ་ཏེ་བག་མར་གྱོན་དུ་འཇུག་པ་ཡིན།
གཉེན་བསུ་བའི་ཉིན་དེར། གཉེན་ཚང་གིས་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་བཙལ་ཏེ་རུ་ཁག་གི་སྣེ་ཁྲིད་ནས་ཚོན་ཁྲ་ཅན་གྱི་མདའ་འཁྱེར་དུ་འཇུག་པ་དང་། མདའི་སྟེང་དུ་མེ་ལོང་དང་། གཡུ། མུ་ཏིག་སོགས་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དེ་ལ་རྟ་གཅིག་གི་ཁ་དོག་དེ་གནས་ཚང་གི་ལོ་རྟགས་དང་མཐུན་པ་དང་། རྟ་དེར་ད་རུང་རྟེའུ་ཡོད་པའི་རྒོད་མ་རྒྱན་སྤྲོས་བྱས་པ་ཞིག་ཁྲིད་ནས་བག་མའི་ཞོན་རྟ་བྱས་ཏེ་གནས་ཚང་དུ་བག་མ་བསུ་བར་འགྲོ་བ་ཡིན།
གནས་ཚང་གིས་གཉེན་ཚང་གི་བསུ་རྟ་མ་ཐོན་སྔོན་དུ“གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར”དང་ཇ་ཆང་སོགས་ཀྱི་གྱེས་བྲལ་མཛད་སྒོ་སྤེལ་བ་དང་། གཉེན་ཚང་གི་བསུ་རྟ་སླེབས་རྗེས། ཚོན་མདའ་བག་མའི་བརྒྱབ་ཏུ་གསེབ་པ་དང་། དེ་ནས་གཡུ་བག་མའི་མགོར་བཞག་སྟེ་བག་མ་གཉེན་ཚང་དུ་གཏོགས་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད། གནས་ཚང་གིས་བག་མ་སྐྱེལ་བར་སྤྱིར་བཏང་དུ་བག་རོགས་གཅིག་ཁྲིད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། བུ་མོ་སྒོར་ཐོན་སྐབས་གནས་ཚང་གི་ཁྱིམ་མིས་ལག་གཅིག་ཏུ་ཚོན་མདའ་བཟུང་བ་དང་། ལག་གཅིག་ཏུ་ལུག་སུག་ཅིག་བཟུང་སྟེ་ཐོག་ཁར་ལངས་ནས་སྐད་གསེང་མཐོན་པོས“ངེད་ཚང་གི་གཡང་མ་འཁྱེར་་ཡ”ཞེས་བུ་མོ་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་འགྲོ་རག་བར་དུ་བསྐྱར་ཟློས་ཀྱིས་འབོད་ཀྱི་ཡོད།
རུ་ཁག་ལམ་ལ་ཆས་རྗེས། རུ་སྣེ་ཁྲིད་མཁན་ནི་ལོ་རྟགས་ཆེས་བཟང་བ( སྤྱིར་བཏང་དུ་རྩིས་པ་ཞིག་གདན་འདྲེན་ཞུ)ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོས་ཕྱུ་པ་དཀར་པོ་གྱོན་ཏེ་རྟ་དཀར་པོ་ཞིག་ལ་ཞོན་པ་དང་། ལག་ཏུ་བཞོན་ནས་སྤར་ཁ་བརྒྱད་ཀྱི་རི་མོ་བཟུང་བ་དང་། དེ་ནས་གཉེན་བསུའི་འཐུས་མི་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནས་གནས་ཚང་གི་བག་མ་དང་མཉམ་དུ་ཡོང་བའི་རོགས་པ་ཡིན། ལམ་བར་དུ་གཉེན་ཚང་གི་ཁྱིམ་མིས་ལམ་འགྲམ་དུ་ངང་སྒུག་བྱེད་ཅིང་། ཁོ་ཚོས་རྟ་པའི་རུ་ཁག་ལ་ཆང་ཁ་གསུམ་འཇོག་པ་དང་། གལ་ཏེ་ལམ་བར་དུ་ནད་པ་དང་། གད་སྙིགས་བཤོ་བ། སློ་མ་སྟོང་པ་འཁུར་བ་སོགས་ཀྱི་མིར་ཐུག་ཚེ་བཀྲ་མི་ཤིས་པར་བརྩི་བ་ཡིན་པས། གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས་གྲྭ་པ་གདན་དྲངས་ཏེ་བར་ཆད་བཟློག་པའི་བཅའ་བ་རིམ་གྲོ་བསྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད། རྟ་པའི་རུ་ཁག་ལམ་དུ་འགྲོ་སྐབས། རུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་མཐོན་པོས“གཞས་ཆེན”ལེན་གྱི་ཡོད་ཅིང་། བག་མས་འགྲོ་ཞོར་ངུ་ཞོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
གཉེན་ཚང་གིས་བག་མ་མ་སླེབས་སྔོན་དུ། སྒོ་ཆེན་ལ་མཛེས་ཆས་ལེགས་པོ་སྤྲས་དགོས་ཤིང་། བག་མ་རྟ་ལས་འབབ་པར་ཆེད་དུ་གདན་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས། གདན་ནི་ནས་དང་། གྲོ་བླུགས་པའི་ཁུག་མ་ཡིན་དགོས་པ་དང་། དེར་ཁ་དོག་སྣ་ལྔའི་དར་ཆེན་བཏིངས་པ་དང་། དེའི་ངོས་སུ་གྲོ་རྡོག་གིས?རྟགས་འབྲི་གི་ཡོད། ཁྱིམ་མིས་ལག་ཏུ“གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར”དང་ནས་ཆང་བཟུང་སྟེ་སྒོ་ཁ་ནས་ངང་སྒུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བག་མ་ཁྱོ་གའི་ཁྱིམ་སྒོར་ཐོན་རྗེས། སྔོན་ལ་ཇ་བསྲུབས་མ་ཧུབ་གསུམ་འཐུངས་རྗེས་རྟ་ལས་འབབ་པ་དང་། རྐང་གཉིས་ཀྱིས་ནས་དང་ཇ་ལོ་གཏོར་བའི་སར་སྤོ་བ་ཡིན། ཁྱོ་གའི་ཨ་མས་འོ་མ་ཟོ་གང་འཁྱེར་ནས་མནའ་མ་བསུ་བ་བྱེད་ཅིང་། བག་མས་གཡོན་ལག་གི་དཀྱིལ་མཛུབ་ཀྱིས་འོ་མའི་ཁར་ཐུག་ནས་མཆོད་ཁ་འཕངས་ཏེ་ལྷ་བླ་མར་བཀའ་དྲིན་ཞུ་བ་དང་། མག་གསར་གྱིས་བག་གསར་ལ་ཁ་བཏགས་འབུལ་རྗེས་ད་གཟོད་བག་མ་ཁྱིམ་ནང་དུ་འཛུལ་བ་ཡིན།
སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒོར་འཛུལ་བའི་མཛད་སྒོ་ཅུང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བ་སྟེ། རྟ་ལས་བབས་པ་དང་། སྒོར་འཛུལ་བ། ཁང་ཐོག་ནས་ཚོམས་ཆེན་དུ་འཛུལ་བ་སོགས་ཐེངས་རེ་རེར་བསྟོད་གླུ་ཐེངས་གཅིག་ལེན་པ་དང་། ཁ་བཏགས་རེ་འབུལ་བ་ཡིན། བག་གསར་ཁྱོ་གའི་ཁྱིམ་ནང་དུ་འཛུལ་རྗེས། ཐོག་མར་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྷ་དང་སྲུང་མར་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། དེ་ནས་མནའ་མ་ཁྱོ་གའི་འགྲམ་དུ་བསྡད་ནས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཁྱིམ་གྱི་གཉེན་ཚན་དང་སྐོར་བ་གཅིག་བྱས་ཏེ་ཟ་མ་ཟ་བ་དང་། ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བ་ཡིན། གཉེན་སྟོན་ལ་ཞུགས་པའི་གཉེན་ཉེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁ་བཏགས་འབུལ་བ་དང་། ལག་རྟགས་བྱིན་ནས་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་བ་ཡིན། དེ་ནས་བག་གསར་མག་གསར་གཉིས་པོ་ཁང་ཐོག་ཏུ་སོང་ནས་བླ་མས་ཆོས་བཏོན་ཏེ་ཁྱིམ་ལྷས་བག་གསར་ལ་མགོན་དང་སྐྱབས་གནང་བའི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ཡིན། ཁང་ཀླད་དུ་དར་ལྕོག་གཅིག་འཛུག་དུས། གནས་ཚང་གི་འཐུས་མིས་སྒམ་བརླིང་ལྡན་པའི་ངང་དེ་རིང་ནས་བཟུང་། བག་གསར་འདི་མག་གསར་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱིམ་མི་རྣམས་དང་འདྲ་བར་འདྲ་མཉམ་གྱི་དབང་ཆ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུ་ཡོད་ཅེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་པ་ཡིན།
གཉེན་སྟོན་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཉིན་5ནས15རིང་སྤེལ་བ་ཡིན་ཞིང་། འདི་གཙོ་བོ་ཁྱིམ་ཚང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ནས་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཡོད། གཉེན་སྟོན་ཉིན་འགའི་རིང་། ཆེས་སྙིང་ཉེ་བའི་གཉེན་ཉེ་དང་གྲོགས་པོས་གཉེན་སྟོན་སྐབས་ཀྱི་ཉིན་ཞིག་གི་འགྲོ་སྒོ་ཡོངས་ཀྱི་འགན་འཁུར་བའང་ཡོད་ཅིང་། གཉེན་སྟོན་གྱི་ཉིན་འགའི་ནང་དུ་ཆེད་བསྐོས་མི་སྣ་གདན་འདྲེན་བྱས་ཏེ་ཨ་ཅེ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་པ་དང་གླུ་གཞས་སོགས་བཏང་ནས་དགའ་བའི་དཔལ་ལ་རོལ་གྱི་ཡོད།


text: མཚན་ཞབས་སེར་ཀོན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནི་ (༡༩༡༤ - ༡༩༨༣) ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ནང་ནས་གཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྟགས་གསལ་གྱི་ཟླ་གྲོགས་ ༼མཚན་ཞབས་༽ གཙོ་བོ་ཡང་རེད། ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞི་ལཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་མཁྱེན་རྒྱ་ཡངས་ཤིང་། རྒྱ་གར་ནང་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་བསྐྱར་འཛུགས་ཆེད་རོགས་རམ་གནང་། བྱང་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་ཡུ་རོབ་ལ་ཡུལ་སྐོར་ཆོས་ཁྲིད་ཐེངས་གཉིས་མཛད། ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། དགོད་བྲོའི་རང་གཤིས། ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་མཛད་སྤྱོད་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཁོང་དང་མཇལ་ནའང་ཡིད་དབང་མེད་དུ་འཕྲོག་པར་མཛད།


text:
བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ་དང་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མྱོང་མཁན་ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་ཝི་ལེམ་སི་(Betty Williams) མཆོག་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བར་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ནས་ཐུགས་གསོ་གནང་འདུགཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༡༧ ཉིན་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌི་(Northern Ireland)རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༩༨ བར་གྱི་ཡུལ་དེའི་རྩོད་རྙོག་(Northern Ireland Conflict) འདུམ་འགྲིག་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་བདེའི་མི་མང་ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་ཆེད་འཛུགས་གནང་མཁན་དང་། ཞི་བདེ་གོང་འཕེལ་ཆེད་འཐབ་རྩོད་ཤུགས་ཆེན་གནང་བའི་ངོས་འཛིན་འོག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མྱོང་མཁན་ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་ཝི་ལེམ་སི་(Betty Williams) མཆོག་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བར་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ནས་ཐུགས་གསོའི་གསུང་འཕྲིན་བསྩལ་གནང་འདུག
༧གོང་ས་མཆོག་ནས་བསྩལ་བའི་ཐུགས་གསོའི་གསུང་འཕྲིན་ནང་། ཁོང་མོ་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བ་དེས། འཚེ་བའི་ལམ་ནས་རྩོད་རྙོག་འདུམ་འགྲིག་བྱེད་རྒྱུར་འགོག་རྒོལ་གནང་མཁན་གྱི་ང་ཚོའི་གྲོགས་པོ་ཉེ་པོ་ཞིག་མེད་པར་གྱུར་བ་རེད། འདས་པའི་ལོ་དུས་རིང་ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་གཞན་དང་ལྷན་དུ་གྲོས་མོལ་དང་འབྲེལ་ལམ་གྱིས་མཚོན་པའི་ཞི་བདེའི་ལམ་ནས་རྩོད་རྙོག་སེལ་རྒྱུའི་ཐད་ལ་འབད་བརྩོན་ཞུས་ཡིན། དཀའ་ངལ་ཚབས་ཆེ་ཆུང་ལ་མ་ལྟོས་པར། ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་ལགས་ནི་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་རྒྱུར་ཆོད་སེམས་བརྟན་ཞིང་ཁ་རེ་ཁ་གཏུག་ཅིག་རེད། ངེད་གཉིས་ཐེངས་མང་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བ་དྲན་གསོས་ཀྱི་འདུག་ལ། ངོས་རང་གིས་ཁོང་མོའི་ཞི་བདེ་ལྡན་པའི་མི་མང་དང་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྲུན་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་དེར་སྙིང་ཐག་པ་ནས་ཡི་རང་ཞུ་ཡི་ཡོད། ཅེས་གསུངས་འདུག
བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་གི་ཐུགས་གསོའི་ནང་། ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་ཝིལ་ཡེམ་སི་མཆོག་སྐུ་ཚེ་མ་ཟིན་པའི་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་པར་ང་རང་བློ་ཕམ་ཧ་ཅང་བྱུང་། དམ་པ་ཁོང་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེའི་ལས་འགུལ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། བྱང་ཕྱོགས་ཨ་རིར་ལེན་ཌིའི་ནང་ཞི་བདེའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་མཁན་གཙོ་གྲས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་ཞི་བདེའི་མི་མང་ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་བཙུགས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ཨ་རིར་ལེན་ཌིར་ཞི་བདེ་གོང་འཕེལ་སླད་འབད་བརྩོན་ཧ་ཅང་གནང་འབྲས་སུ་དམ་པ་ཁོང་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་ཕུལ་ཡོད་འདུག ལྷག་པར་བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་དམ་པ་ཁོང་ཐུགས་འདྲིས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཞིང་། བོད་མི་དང་བོད་དོན་ལ་ཡུན་རིང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཞེས་གསུངས་འདུག
ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་མཆོག་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༣ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌིའི་རྒྱལ་ས་བྷེལ་ཧྥེ་སི་(Belfast) རུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁུལ་དེའི་ཡེ་ཤུའི་སློབ་གྲྭ་ནས་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྣེ་ལེན་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལོར་ཐོག་མར་འཚེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱི་མང་ཚོགས་རང་བཞིན་གྱི་ལས་འགུལ་ནང་ཞུགས་ཏེ་ཞི་བདེ་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ལམ་བུར་ཕྱོགས། དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོ་མཇུག་ཙམ་ལ་བྱང་ཨ་ཨིར་ལེན་ཌི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་། རྣམ་དག་ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་ (Catholic)རྗེས་འབྲང་བ་ཕལ་ཆེ་བས་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌི་དེ་ཉིད་དབྱིན་ཡུལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ (United Kingdom) ནས་མར་བཏོོན་སྟེ། ཨ་རིར་ལེན་ཌི་མཉམ་འབྲེལ་ཞིག་འཛུགས་འདོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། ཡེ་ཤུ་ཆོས་ལུགས་གསར་མའི་(Protestant)རྗེས་འབྲང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌི་དེ་ཉིད་མུ་མཐུད་དབྱིན་ཡུལ་མཉམ་འབྲེལ་ནང་གནས་རྒྱུའི་དགོས་འདུན་བཏོན་པའི་རྐྱེན་གྱིས། རྒྱལ་ཡོངས་ནང་མི་རིགས་རྒྱལ་ཞེན་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཤུགས་ཆེར་བྱུང་བ་མ་ཟད། དེའི་རྐྱེན་པས་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌི་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཨ་རིར་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་དབྱིན་ཡུལ། ཡུ་རོབ་དབུས་མ་བཅས་སུ་འཚེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཁྱབ་སྟེ་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དེར་ཡོངས་གྲགས་སུ་བྱང་ཨ་རིར་ལེན་ཌིའི་རྩོད་རྙོག་ཀྱང་བརྗོད། གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་དེར་ལྕམ་སྐུ་བྷེ་ཊི་མཆོག་གིས་ཞི་བདེ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་འོག་མཚན་རྟགས་བསྡུ་རུབ་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ། དེར་མི་ ༦༠༠༠ ལྷག་གིས་མཚན་རྟགས་བསྐྱོན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁོང་མོར་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་ཁྲོད་དོ་སྣང་ཤུགས་ཆེབ་བསླེབས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་རྗེས་ཁོང་མོས་ཐོག་མར་བུད་མེད་ཀྱི་ཞི་བདེའི་ཚོགས་པ་ (Women for Peace) ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཁོང་མོས་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཡུལ་དེའི་ཞི་བདེ་འཐབ་རྩོད་པ་སྐུ་ཞབས་ཁེ་རན་ཁེ་རན་མེག་ཁུ་ཝོན་(Ciaran McKeown) དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཞི་བདེའི་མི་མང་ཞེས་པར་བསྒྱུར་ཏེ། མང་ཚོགས་རང་བཞིན་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་རྔམ་སྟོན་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་ཏེ་ཞི་བདེ་གོང་འཕེལ་གྱི་ཕྱོགས་ལ་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་བར་བརྟེན། ཕྱི་ལོ་ ༡༠༩༧༦ ལོར་ཁོང་མོར་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་ནོར་ཝེའི་སྤྱི་དམངས་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས། དེ་བཞིན་སུད་སིའི་སྙིང་སྟོབས་གཟེངས་རྟགས་སོགས་འཛམ་གླིང་གི་གཟེངས་རྟགས་ཆེ་གྲས་མང་པོ་ཕུལ་ཡོད་འདུག
གསར་འགོད་པ། པ་སངས་ཚེ་རིང་།


text:
གོ་ར་ཀྵ་པ།
སློབ་དཔོན་གོ་ར་ཀྵ་པའི(བ་ལང་རྫི་པ)ལོ་རྒྱུས་ནི། རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་ན་རྒྱལ་པོ་ལྷ་སྐྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྲས་གཅིག་བལྟམས་ནས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལོན་པ་ན་ཡུམ་འགུམ་པ་ལ་ཐུག་པའི་ཚེ། བུ་ཁྱོད་རང་གི་སྲོག་ལ་བབས་ཀྱང་སྡིག་པའི་ལས་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་ཞལ་ཆེམས་གསུངས་ནས། ཡུམ་མི་རྟག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ་གཤེགས་སོ། ། དེ་ནས་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལ་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་ཞུས་པ། ཡུལ་གཞན་གྱི་བཙུན་མོ་ཞིག་བཞེས་དགོས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། ཡབ་རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་ཞིག་བཞེས་ཏེ་ཞག་འགའ་ལོན་པ་དང་། ཡབ་རྒྱལ་པོས་ནགས་གསེབ་ཏུ་ལིངས་ལ་གཤེགས་པའི་ཤུལ་དུ་བཙུན་མོས་ཁང་བཟང་གི་ཡང་ཐོག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ན། སྲས་དེ་མཐོང་ནས་ཆགས་པའི་དབང་གིས་འདོད་པ་སྤྱོད་པར་བརྩམས་ཏེ། དེར་ཕོ་ཉ་བཏང་ནས་འདིར་གཤེགས་པར་ཞུ་བྱས་པས། རྒྱལ་བུ་མ་འདོད་པ་དང་བཙུན་མོ་སྐྱེངས་ནས་འདིས་ང་ལ་བརྙས་པས་ད་ནི་དགྲ་འདི་ལས་སྙིང་ན་བ་མེད། འདི་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གསད་པར་བྱ་སྙམ་དུ་བསམ་ངན་སྐྱེས་ནས་འཁོར་ཀུན་ལ་འདི་སོད་བྱས་པས། འདི་གསོད་དུ་མི་འདོད། རྒྱལ་པོའི་སྲས་ཀྱི་དམ་པ་ཡིན་པས། མི་རུང་ཟེར་བ་དང་། མོ་རང་གི་ལུས་ཐམས་ཅད་བྲད་དེ་ཁྲག་ཕྱུང་ནས་གོས་ཀུན་ཡང་ཧྲལ་ཏེ་མལ་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཡབ་རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་ལ་ཅི་ཉེས་ཟེར། ཁྱེད་ཀྱི་སྲས་ཀྱིས་ཚུལ་མ་ཡིན་པ་བྱས་པས། ཁོ་མོ་འདི་ལྟར་གྱུར་ཏོ་ལོ། ། འོ་ན་ཁྱོད་ལ་འདི་འདྲ་བ་བྱས་ནས་ངས་བུ་བསད་དོ་ཟེར་ནས་གཤེད་མ་གཉིས་བསྐོས་ནས། འདི་གཡའ་གསེབ་ཏུ་ཁྱེར་ལ་རྐང་ལག་རྣམས་ཆོད་ལ་སོད་ཅིག་ཅེས་བསྒོས་པ་དང་། གཤེད་མ་གཉིས་ཀྱིས་བསམས་པ། སྲས་གསོད་པ་འདི་ལེགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། དེ་བས་རང་གི་བུ་བསད་ལ་འདི་གསོས་ལ་མི་གསོད་དོ་སྙམ་ནས། རྒྱལ་བུ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ཉིད་གསོད་པ་ནི་བདག་གིས་མི་ཕོད་པས། བདག་གི་བུ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་གསད་པར་བྱ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། རྒྱལ་བུ་ན་རེ། བདག་གི་ཡུམ་གྱི་ཞལ་ཆེམས་སྲོག་ལ་བབས་ཀྱང་སྡིག་པའི་ལས་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པས་དེ་ལྟར་མི་རུང་། ཡབ་ཀྱིས་བཀའ་ཇི་ལྟར་བསྩལ་བ་བཞིན་གྱིས་ལ། ང་རང་སོད་ཅིག་གསུངས་པ་དང་། དེ་ནས་ཤིང་རྐང་གཅིག་པའི་རྩར་གཤེད་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱེར་ལ། རྐང་ལག་རྣམས་བཅད་དེ་བཞག གཤེད་མ་གཉིས་རང་ཁྱིམ་དུ་སོང་ངོ་། །དེ་ནས་རྒྱལ་བུའི་སར་སློབ་དཔོན་ཨ་ཙིནྟ་པ་ཞེས་བྱ་བ་བྱོན་ནས། དེ་སྣོད་ལྡན་དུ་གཟིགས་ཏེ་དབང་དང་གདམས་ངག་བྱིན་ཏེ། དེ་ནས་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་ཞིག་ན་བ་ལང་རྫི་མང་པོ་འདུག་སར་བྱོན་ནས། ཕ་གི་བྱ་རྒོད་ལྡིང་བའི་ས་ཕྱོགས་ཤིང་རྐང་གཅིག་པའི་དྲུང་ན། མི་ཡན་ལག་བཅད་པ་གོ་རཀྵ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གདའ་བས་དེའི་གན་དུ་སུས་འགྲོ་ནུས་བྱས་པས། དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྤོས་འཚོང་གི་རིགས་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཞིག་ན་རེ། བདག་གིས་ནུས་ཟེར་སོང་ནས་བྱ་རྒོད་ལྡིང་བ་མཚན་མར་བྱས་ནས་ཕྱིན་པས་ཤིང་རྐང་གཅིག་པའི་དྲུང་ན་དེ་འདུག་པ་མཐོང་ནས་ལོག་ཕྱིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ལ་འདི་བཞིན་དུ་འདུག་གོ་བྱས་པས། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཁྱོད་ལ་ཟ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད། ཤིང་དྲུང་གི་དེ་སོད་དགོས་གསུངས་པ་ལ། བ་གླང་རྫིས་བདག་བ་ལང་འཚོ་བས་དེད་དཔོན་ཞིག་གིས་ནང་ནུབ་བཟའ་བཏུང་དུ་མ་རེ་སྟེར་བས་དེའི་ཕྱེད་ཕྱེད་ཁོང་ལ་བསྐྱལ་ནས་གསོའམ་ཞུས་པས། དེ་རུང་གི་ཁྱོད་རང་གིས་སྐྱོལ་ཞིག་གསུངས། དེ་ནས་རྫི་བོས་སྤྱིལ་པོ་ཞིག་ཀྱང་བྱས། མི་གཙང་བ་ལག་པས་བསལ། ཁ་ཟས་རྣམས་བསྙོད་ཅིང་ལོ་བཅུ་གཉིས་སུ་ཙོག་པུ་བ་གསོས། ཙོག་པུ་བ་དེས་ཀྱང་གདམས་པ་ཉམས་སུ་བླངས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། བ་ལང་རྫིས་ཕྱིན་པས་དེ་ལངས་ནས་འདུག་པ་མཐོང་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། བདག་འདི་བཞིན་དུ་རྐང་ལག་གསར་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཤིང་། བར་སྣང་ལ་འཕགས་ནས་བ་ལང་རྫི་ལ་ཁྱེད་ལ་ངས་དྲིན་ལན་དུ་གདམས་ངག་བྱིན་ནམ་ཟེར་བ་ལ། མི་འདོད་བདག་རང་གི་སློབ་དཔོན་ཨ་ཙིནྟ་ཞེས་པ་དེས། ཁྱེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་གསུངས་པས་ཉིད་ལ་བསྙེན་བཀུར་འདི་ཙུག་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་གསུངས་པ་ཞུ་ཟེར། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་དུ་ཕྱིན་ནས་གདམས་པ་བསྒོམས་ཚུལ་དང་། བ་ལང་རྫིས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཚུལ་རྣམས་ཞུས་པས་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་ཏེ་བ་ལང་རྫིས་བ་ལང་སྐྱོང་གི་ཡོད་པའི་སར་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཨ་ཙིནྟ་བྱོན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་བཀའ་བཞིན་བསྒྲུབས་པས། ཁྱོད་ལ་གདམས་པ་བྱིན་གྱིས་གསུངས་དབང་བསྐུར་ཏེ་གདམས་ངག་གནང་ནས་ཡུལ་གཞན་ཞིག་ཏུ་གཤེགས་སོ། །བ་ལང་རྫི་སྤོས་འཚོང་གི་བུས་ཀྱང་ལོ་བཅུ་གཉིས་སུ་བསྒོམས་པས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་སྟེ་མཚན་ཡང་ཙའུ་ར་ཁ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་སོ། །དེས་ཀྱང་འགྲོ་བ་མང་པོའི་དོན་མཛད་ནས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་སོ། །ཨ་ཙིནྟས་གོ་ར་ཀྵ་པའི་སར་བྱོན་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་མ་གྲོལ་གྱི་བར་དུ་སངས་མ་རྒྱ་ཞིག་གསུངས་པས། གོ་ར་ཀྵ་པས་ཀྱང་སེམས་ཅན་བྱུང་ཚད་ལ་དབང་བསྐུར་བྱས་པས་མ་ཧཱ་དེ་བ་ན་རེ། སེམས་ཅན་བྱུང་ཚད་ལ་དབང་བསྐུར་མ་བྱེད་གང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལ་གྱིས་ཟེར་བས། དེ་ལྟར་བྱེད་ཅིང་དེང་སང་ཡང་དུས་བཟང་ལ་ལས་དག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཌ་མ་རུའི་སྒྲ་ཐོས་ཤིང་། མི་སྣང་བའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས་སོ། །སློབ་དཔོན་གོ་ར་ཀྵ་པའི་རྟོགས་བརྗོད་ནི། རིགས་ནི་འབྲིང་དང་མཆོག་དང་ཐ་མ་རུ། །གནས་པའི་རྒྱུ་ལས་རྐྱིན་གྱི་སྟོབས་ལྡན་པ། །འགག་མེད་རང་བྱུང་འབྲས་བུ་ངོ་མཚར་ཆེ། །ཙའུ་ར་ཡིས་བྱང་སེམས་བསྙེན་བཀུར་བྱས། །དེ་རྐྱེན་ཁམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ས་བོན་བཏབ། །ཨ་ཙིནྟ་ཡིས་འཆི་མེད་བདུད་རྩི་བསྟེན། །གོ་ར་ཀྵ་པ་གཉིས་མེད་དེ་ཉིད་མཐོང་། །སྲིད་གསུམ་བ་རྫི་རྒྱལ་པོ་ངོ་མཚར་ཆེ། །ཞེས་གསུངས། སློབ་དཔོན་གོ་ར་ཀྵ་པའི་རྣམ་ཐར་དང་ལོ་རྒྱུས་རྫོགས་སོ། །
བརྡ་འགྲེལ་གདོང་འཛར།
ཀློག་གྲངས། : 0
རྩོམ་སྒྲིག་ཁ་གྲངས།:3 སྔ་མའི་པར་གཞི།
ཉེ་ཆར་དག་བཅོས།:2015-09-24
གསར་སྤེལ་མཁན། :གཡང་སྒྲོལ་མ།


text:
སྤྱི་བདེ་པུའུ་ཡིས2020ལོའི་ཆེས་གསར་པའི་རྡུང་རེས་བརྒྱབ་ན་ཆད་པ་གཅོད་ཐབས་ཁྱབ་སྒྲོག་བྱས་པ།
1. རྡུང་རེས་བརྒྱབ་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་ཧ་ཅང་ཡང་མོ་བཟོས་ཚེ། ཉིན5ནས15བར་བཀག་ཉར་དང་། སྒོར500ནས1000བར་གྱི་ཆད་པ། སྨན་བཅོས་གྲོན་དངུལ་དང་ལས་ཆག་གྲོན་དངུལ། ད་དུང་བཀག་ཉར་བྱས་རིང་གི་གླ་ཕོགས་སྟེར་དགོས་པ་རེད།
2. རྡུང་རེས་བརྒྱབ་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་ཡང་མོ་བཟོས་ཚེ། ལོ3མན་གྱི་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག སྐྱིན་ཚབ་དངུལ། སྨན་བཅོས་གྲོན་དངུལ། ལས་ཆག་གྲོན་དངུལ་སོགས་ཀྱི་སྐྱིན་ཚབ་གཞལ་དགོས་པར་མ་ཟད། ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པའི་དབང་གིས་ལས་ཀར་ཞུགས་མ་ཐུབ་པའི་གླ་ཕོགས་སྐྱིན་ཚབ་གཞལ་དགོས་པ་རེད།
3. རྡུང་རེས་བརྒྱབ་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་ལྕི་མོ་བཟོས་ཚེ། ལོ3ཡན་དང་ལོ10མན་གྱི་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་དང་། ཚེ་བཙོན་ནམ་ཡང་ན་སྲོག་ཁྲིམས། དཔལ་འབྱོར་སྐྱིན་ཚབ། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཁྱིམ་ཚང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པའི་སྐྱིན་ཚབ་གཞལ་དགོས་པ་རེད།
4.རྡུང་རེས་བརྒྱབ་སྟེ་ཞོར་དུ་བྱུང་བའི་དམངས་དོན་འགན་འཁྲིའི་གྲོན་དངུལ་གྱི་ཁྲོད་དུ། གཏུག་བཤེར་གྲོན་དངུལ། ཁྲིམས་རྩོད་པའི་གྲོན་དངུལ། སྨན་བཅོས་གྲོན་དངུལ། ལས་ཆག་ཐེབས་པའི་གྲོན་དངུལ་བཅས་འདུས་ལ། ད་རུང་སྤྱི་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ཆད་ཕོག་མྱོང་བའི་ཟིན་ཐོ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་དང་། རྡུང་རེས་རྒྱག་མཁན་གྱི་སེམས་ཁམས་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་ཐང་ཆད་པ། མཚན་སྙན་དང་སྣང་བརྙན་ལ་གནོད་འཚེ་ཕོག་པ། ཁྱིམ་མི་དང་གྲོགས་པོས་སེམས་ཁུར་བྱེད་པ། བྱ་བ་དང་ཚོང་ལས་སོགས་ལ་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ་སོགས་ཀྱི་གནོད་པ་འབྱུང་ངེས།
གཞན་ཡང་། སྤྱི་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ཆད་ཕོག་མྱོང་བའི་ཟིན་ཐོ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཚེ། རྗེས་ཕྱོགས་རང་ཉིད་དང་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱིས་པས་གཞུང་ཞབས་པར་རྒྱུགས་ལེན་པ་དང་། དམག་ཁོངས་སུ་ཞུགས་པ། ཏང་ནང་དུ་ཞུགས་པ། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་འགྲོ་བ། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་ལ་འགྲོ་བ། ལས་ཞུགས་བྱེད་པ་བཅས་ཚང་མར་ཚད་བཀག་ཐེབས་སྲིད་པ་རེད།


text:
བོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འཇུག་ཡུལ་སྐོར་ཟུར་ཙམ་གླེང་བ།
བསོད་ནམས་བློ་གྲོས།
༧ བོན་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་འཇུག་སའི་ཡུལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ལ་གཏིང་མཐའ་ལོན་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། ཁོ་བོའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔོག་ཚོད་ལ་བསྟུན་ནས་གོ་ཚོད་ཀྱི་གླེང་སློང་ཉུང་ཙམ་ཞུ་བ་ལ། དང་པོ་བོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་དུས་ཚོད་ག་དུས་བྱུང་ཡོད་མེད་དང་། གཉིས་པ་བོན་གྱི་སྒྲ་འཇུག་སའི་རྣམ་གྲངས་དང་བོན་ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་གང་ལ་འཇུག་མིན། གསུམ་པ་བོན་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ག་འདྲ་འདུ་ཐུབ་མིན་སོགས་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་བོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་སྟོན་པ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་བ་གཤེན་རབ་མི་བོས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྲོལ་གཏོད་མ་མཛད་པའི་གོང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། ཅིའི་ཕྱིར་ན་གདོད་མའི་བོན་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་དེ་མཁས་པ་མང་ཆེ་བས་ཞལ་གཅིག་མཐུན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། གདོད་མའི་བོན་ཞེས་པ་དེ་གཤེན་རབ་མ་བྱོན་པའི་གོང་དེར་བོན་གྱི་ལུགས་མི་འདྲ་བ་མང་དག་བྱུང་མྱོང་ཡོད་པ་ནི་ལུང་དང་རིགས་པ་གཉིས་ཀས་གསལ་པོར་བསྟན་ཐུབ་པ་ཡོད། བོན་གྱི་བཀའ་མདོ་གཟེར་མིག་གསུང་རབ་སྒོ་མཛོད་དཔར་མ། ཤོག་གྲངས། (49) སྟོན་པས་བསྟན་པ་སྤེལ་བའི་ལེའུ་ལས། དབལ་བོན་རོམ་པོ་དང་། ཡོགས་བོན་གཏོ་རྒྱལ་དང་། ཁྲིན་བོན་ཕྱྭ་སངས་དང་། གཉེར་བོན་གཏོ་ཆེན་དང་། འོ་བོན་འབྲང་ཟུང་ང་དང་། འཚམས་བོན་ཡོ་ཀྲུ་དང་། གཤེན་རབ་དང་ཐབས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།། བདུད་བོན་དམུ་ལྕགས་དང་། དམུ་བོན་ཡེའུ་ཐན་དང་། བཙན་བོན་མཚལ་ལྕགས་དང་། གཤེན་རབ་དང་ཐབས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། སྲིད་བོན་མུ་ཆོ་དང་། སྐོས་བོན་གཙུགས་སྲས་དང་། ཕྱྭ་བོན་ཐེའུ་ལེགས་དང་། ལྷ་བོན་ཐེངས་དཀར་དང་དེ་རྣམས་ནི་ཡེ་གཤེན་གཉེན་པ་བཅུ་གསུམ་འདུལ་བའི་བོན་པོ་ལགས་ཏེ། གཤེན་རབ་དང་ཐབས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ།། ཞེས་གསུངས། ད་དུང་ཁ་གསལ་བ་ཞིག་ནི་བོན་གྱི་དཔེ་རྒྱུན་ཆེས་རྙིང་པ། (སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་) ཞེས་སུ་གྲགས་པ། འཕྲུལ་དེབ་ཤོག་ངོས། 18 པ་ལས། (“བསྭོ། བདུད་བོན་གྱི་དམར་ཐབ་ལ། ། གཤེན་རབ་ནི་ཅི་དགྱེས་ཏེ། ། ཁྱབ་པ་ནི་ཆམ་ལ་ཕབ། ། འབྲུ་དཀར་གྱི་གཏོར་མ་བཀང་། ། དམར་ཐག་གི་འདྲེ་བྱུང་ན། ། གཤེན་ལྷ་ལ་ནོངས་པ་མཐོལ། ། གདོན་བོན་གྱི་ཤེ་ཆུའི་སྐྱེམས། ། གཤེན་རབ་ནི་ཅི་དགྱེས་ཏེ། ། གདོན་འདྲེ་ནི་ཆམ་ལ་ཕབ། ། འབྲུ་དཀར་ནི་ཡུ་ཏིས་བཀང་། ། ཤེ་ཆུ་ཡི་འདྲེ་བྱུང་ན། ། གཤེན་ལྷ་ལ་ནོངས་པ་མཐོལ། ། འདུར་བོན་གྱི་ཐོ་ཅོ་ལ། ། གཤེན་རབ་ནི་ཅི་དགྱེས་ཏེ། ། བླ་གཤེད་ཀྱི་འདྲེ་བྱུང་ན། ། སྣང་སྲིད་ཀྱི་མདོས་ཀྱིས་བཀང་། ། ངན་དུག་གི་འདྲེ་བྱུང་ན། ། གཤེན་ལྷ་ལ་ནོངས་པ་མཐོལ། ། ཡེ་སྲིད་ཀྱི་སོ་མཚམས་ན། ། མདོས་ཐག་ནི་ཅི་ཆེ་སྟེ། ། སྲིད་བོན་ནི་ཆམ་ལ་ཕབ།། ཡེ་ཀློང་གི་མདོས་ཀྱིས་བཀང་།། སྡོང་ཞན་གྱི་འདྲེ་བྱུང་ན།། གཤེན་ལྷ་ལ་ནོངས་པ་མཐོལ།) ཞེས་པས་བདུན་བོན་དང་གདོན་བོན་དང་འདུར་བོན་དང་སྲིད་བོན་རྣམས་གཤེན་རབ་ཀྱི་སྔོན་ནས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་གི་མཆོད་པ་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་གཤེན་རབ་མ་དགྱེས་ནས་བདུད་བོན་དང་གདོན་བོན་རྣམས་ཆབ་ལ་ཕབ། འབྲུ་དཀར་གྱི་གཏོར་མ་དང་ཡུ་ཏི་འབྲུ་ཆང་སོགས་ཀྱིས་མཆོད་རྫས་འཐུད་པར་བྱས་པའི་མདོས་ཆོག་གི་སྲོལ་གསར་དུ་བཏོད་མཛད་པ་སོགས་དཔེ་གཞུང་དུ་མ་ལས་གསལ་ལོ།། གཉིས་པ་བོན་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་སྐབས་འགའ་ལ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ་ཤེས་བྱ་སོ་སོ་བ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་གནས་སྟང་གི་ཡིན་ལུགས་རེ་རེ་ཡོད་པས། དཔེར་ན་ཀུན་མཁྱེན་བླ་མས་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་བོན་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ་ལྟར། ཤེས་བྱ་ལའང་འཇུག་སྟེ། “བོན་ཐམས་ཅད་བདེན་པ་གཉིས་སུ་འདུས་སོ་”གསུངས། ཡང་འཁོར་བ་དང་མྱང་འདས་ལ་འཇུག་སྟེ། “འཁོར་བའི་བོན་དང་མྱངས་འདས་བོན”་ཞེས་གསུངས་སོ།། གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་ལའང་འཇུག་སྟེ། གཞི་ཡི་བོན་དང་། ལམ་གྱི་བོན་དང་། འབྲས་བུའི་བོན་དང་གསུམ་ཞེས་གསུངས་སོ།། གསུང་རབ་ལའང་འཇུག་སྟེ། “སྟོན་པའི་བོན་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་”ཅེས་གསུངས་པ་སྟེ། བླ་མེད་སེམས་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་བོན། དཔོན་གསས་མན་ངག་ལུང་གི་བོན་སྒོ་དང་། མོ་རྩིས་གཏོ་དཔྱད་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་བོན། ཆབ་ནག་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་སྒོ་དང་། བསྙེན་པའི་གཞི་མ་སྒོ་དགུའི་ཁོབ་དབུབ། སྒྲུབ་པའི་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གཞུང་བསྲང་། ལས་ཀྱི་འཕྱོང་ཆེན་སྡེ་དགུའི་མཐའ་འཕྱོལ་བའི་ལམ་ནས་གསང་སྔགས་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་སྟོང་ཡེ་ཤེས་གཙོ་བོར་སྐྱེ་བྱེད་ཀྱི་བོན། ཆབ་དཀར་དྲག་པོ་སྔགས་ཀྱི་བོན་སྒོ་དང་། གཞི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་ལེན་ཐབས་དང་། ཐབས་ཕར་ཕྱིན་བཅུ་ཡི་གཞུང་ཤིང་བྱེད་ནས་ཁམས་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་བོན། འཕན་ཡུལ་རྒྱས་པ་འབུམ་གྱི་བོན་སྒོ་དང་། སྣང་སྲིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་བཀོད་པ་འདི་ཆགས་འཇིག་གནས་སྟོང་གི་ཡིན་ལུགས་གཙོ་བོར་སྟོན་པ། མཐོ་ཐོག་སྤྱི་རྒྱུགས་མཛོད་ཀྱི་བོན་སྒོ་དང་ལྔའོ། ཡང་གདུལ་བྱ་སེམས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འདུལ་བྱེད་བོན་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་སྟེ། འདོད་ཆགས་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་འཕན་ཡུལ་འབུམ་གྱི་བོན་སྒོ་དང་། ཞེ་སྡང་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་ཆབ་དཀར་སྔགས་ཀྱི་བོན་སྒོ་དང་། གཏི་མུག་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་དཔོན་གསས་མན་ངག་ལུང་གི་བོན་སྒོ་དང་། དུག་གསུམ་ཆ་སྙོམས་པའམ་དུག་ལྔ་ཁ་ཚང་བ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་མཐོ་ཐོག་སྤྱི་རྒྱུགས་མཛོད་ཀྱི་བོན་སྒོ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། ཡང་བོན་ཅེས་པ་འདི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ལའང་འཇུག་སྟེ། ཐུབ་པའི་རིག་གནས་བོད་ལ་མ་བྱུང་གོང་བོད་ཀྱི་བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་ཀུན་པོ་བོན་གྱི་རིག་གནས་ཡིན་པས་སོ།། བོན་ཞེས་པ་འདི་གྱེར་ལ་འང་འཇུག་སྟེ། མ་མོ་འཁྲུགས་བསྐང་ལས། ལྔ་བརྒྱ་དུས་ཀྱི་ཐ་མ་ལ། གསང་སྔགས་དབྱངས་སུ་གྱེར་བའི་དུས། ཞེས་པའི་གསང་སྔགས་དབྱངས་སུ་གྱེར་བའི་དོན་ཡིན་དགོས། བརྡ་རྙིང་དུ་སྔགས་སོགས་བཟླ་བའི་འདོན་པ་ལ་བོན་པ་ཞེས་བཤད་སྲོལ་རྙིང་པ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཞང་སྐད་དུའང་བོན་ལ་གྱེར་ཅེས་འབོད་པ་ནི། གྱེར་རྩེ་དང་དུན་རྩེ་ཞེས་བོན་དགྲ་དང་བན་དགྲར་འཇུག་པ་དང་།
སྒྲུབ་པའི་གཤེན་པོ་ལའང་འཇུག་སྟེ། མོན་བོན་ཧ་ར་ཅི་པར། སེ་བོན་ཤ་རི་དབུ་ཆེན། ལྡེ་བོན་གྱིམ་ཚ་རྨ་ཆུང་སོགས་གཤེན་པོ་དུ་མ་གྲགས་སོ།། རྟགས་དང་ཚད་མ་སྨྲ་བའི་སྐབས་སུ་ཡང་རྟགས་དང་བོན་ཅན་གསལ་བ་དང་། བོན་ཅན་རྣམ་པ་དྲུག་དང་། དགག་བྱའི་བོན་དང་། སྒྲུབ་བྱའི་བོན་དང་། བོན་ཅན་སྔ་བཙན་ཕྱི་བཙན་དང་། རྟགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་སྒྲ་བོན་ཅན། མི་རྟག་སྟེ། བྱས་པའི་ཕྱིར་སོགས་གཡུང་དྲུང་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ལམ་ནས་བོན་གྱི་ཐ་སྙད་གྲངས་སུ་མེད་པ་ཞིག་ཐོན་གྱིན་ཡོད་པ་རེད། དེང་ཆར་བོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་གཙོ་བོ་དེ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོས་སྲོལ་གསར་དུ་གཏོད་པའི་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་དང་། སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་དང་། ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་མམ་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་འདི་ལ་འཇུག་པར་མངོན་གསལ་རེད། བསྟན་པ་འདི་ལ་ཡང་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱིས་བསྡུས་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་དང་། བརྗོད་བྱེད་ཚིག་གིས་བསྡུས་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གཉིས་སུ་ཡོད་པ་ལྟར་རོ།། གདོད་མའི་དུས་སུ་བོན་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་དེང་སང་ནང་པའི་དགེ་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་ཀུན་ལ་ཆོས་པ་ཞེས་ཐ་སྙད་བཏགས་པ་དང་གཅིག་པ་རེད་སྙམ་བྱུང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་མ་དྲངས་གོང་ལ་བོད་ཀྱི་དགེ་སྒྲུབ་པ་ཚང་མ་ལ་བོན་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདོགས་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། དུས་ཕྱིས་ཐུབ་བསྟན་བོད་དུ་དྲངས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། ནང་བསྟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ལ་ཞུགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་བ་དང་། གཤེན་དང་ཤཀྱའི་རིག་གནས་ལ་འབད་པའི་མི་འབངས་བྱིངས་ལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་པ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་རྒྱུན་འཇག་ཏུ་སོང་བ་རེད་སྙམ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མ་བྱོན་གོང་ལ་ཡང་བོན་ཞེས་པ་དེ་གནའ་བོའི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་ལ་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་བྱོན་པའི་རྗེས་སུ་ཡང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་རིང་ལ་བོན་ནམ་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡོངས་རྫོགས་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལམ་ནས་དར་སྤེལ་མཛད་ཕྱོགས་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་སྤྱི་ཚོགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་གང་གི་དུས་སུ་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱི་མ་ལག་དེ་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱིས་སྤེལ་དགོས་པ་ལས་གཞན་མེད་པས། དུས་ཕྱིས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་ཐུབ་ཆོས་བོད་ལ་མ་དྲངས་པའི་སྔ་རོལ་དུ་བོད་ལ་བོན་གྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ལས་གཞན་མེད་པ་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བོ་གནམ་སྟོན་ཕལ་གྱིས་ཁས་ལེན་བཞིན་པ་ཡིན་པས་སོ།།
གསུམ་པ། བོན་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བོན་གྱི་བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་དང་བོན་སྒོ་ལ་ཞུགས་པའི་བོན་པོ་བ་དང་། བོན་གྱི་ཆ་ལུགས་ཆོ་ག་དང་། བོན་གྱི་རིག་གནས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་མེས་པོ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་དང་། བོན་གྱི་སངས་རྒྱས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞབས་དངོས་སུ་བཅགས་པའི་གནས་ཆེན་ཀོང་པོ་བོན་རི་སོགས་གནས་རི་བྱིན་ཅན་དང་། ཞང་ཞུང་འཇའ་ལུས་ཉེར་བཞི། སྤྲུལ་སྐུ་དྲིན་ཅན་རྣམ་གཉིས། རིག་འཛིན་གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུ་དང་། གཡས་རུ་སྟོན་པ་བཅོ་བརྒྱད། སྨན་རིའི་མཁན་རབས་རིམ་བྱོན་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པ་ཉམ་བཞེས་དང་། རང་དོན་དུ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་སྒྲུབ་དང་། གཞན་དོན་དུ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་གཤེན་བསྟན་རི་བོའི་རྒྱལ་མཚན་མཁའ་རུ་བསྒྲེངས་སའི་བསྟི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བོན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ།། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་འདི་ཡི་རྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དར་ནུབ་དང་འཕེལ་གྲིབ་ཚོད་དུ་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་རེད། ཡང་དག་པའི་བོན་གྱི་དཔེ་གཞུང་ནང་ལ་དཔྱད་ཀློག་དང་ལྟ་རྟོགས་སྤུ་ཙམ་མ་བྱས་ཁར། ཕྲག་དོག་དང་ཧམ་སེམས་ངན་པས་ཕྱོགས་ཞེན་ཀུན་ནས་བསླང་སྟེ། བརྡོལ་བོན་དང་འཁྱལ་བོན། བོན་དཀར་དང་བོན་ནག ཅེས་དམའ་འབེབས་ཀྱི་ཚིག་མཚོན་རི་བོའི་གཏོས་ལས་མཐུག་པར་སྤུངས་ཟིན་པ་དང་སྤུངས་བཞིན་པ་རེད་དེ། ཡིན་ལུགས་བདེན་པ་དཀར་པོ་ལ་ཁུང་མེད་རྫུན་གྱི་དྲེགས་ནག་འགོས་མི་སྲིད་པ་བཞིན་རེད། གྲི་གུམ་བཙན་པོ་དང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གཉིས་ནས་བཟུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་འདི་ལ་གྱོང་གུད་དང་ཕམ་ཁ་བརྡབ་བསྲེགས་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད་དེ། ཤི་བོའི་རྒྱབ་ཀྱི་བརླག་འཕྲོ་ད་ལྟའི་མཇལ་སྐལ་དུ་ཡོད་པའི་བཀའ་འགྱུར་དང་བརྟེན་འགྱུར་ཁྱོན་པོ་ཏི་ལྔ་བརྒྱ་ཡན་མན་ཁྲ་རུག་རུག་འོད་ཕུང་ཕུང་། གསལ་ལམ་ལམ་གནས་ཡོད་པ་འདི་ནི་ང་ཚོ་བོན་འབངས་སྤྱི་བོ་གནམ་སྟོན་ཡོངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཤིག་རེད། ད་དུང་གཤེན་རབ་མི་བོའི་རྗེས་འཇུག་གི་མཁས་པ་དུ་མའི་གསང་གསུམ་ཐུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཟབ་མོའི་ཉིང་གཏེར་ལས་འཁྲུངས་པའི་མདོ་སྔགས་སེམས་གསུམ་སོགས་ཕྱི་ནང་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་སྒོའི་གསུང་འབུམ་པོ་ཏི་བརྒྱ་ཕྲག་ལས་བརྒལ་བ་འདི་ཚོ་ཡང་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་གསལ་བྱེད་ཡང་དག་ཅིག་ལོས་ཡིན། ད་ལྟ་བའི་སྒང་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་དོན་ཕྲག་ཏུ་བསྣམས་པའི་བསྟན་འཛིན་བླ་ཆེན་རྣམས་ཀྱིས་གང་གསལ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་འདི་ཚོ་རྒྱུད་འཛིན་དར་སྤེལ་ཆེད་དང་། མི་རིགས་ཤིག་གི་སྲོག་རྩ་དང་། ཕ་སྐད་ཅིག་གི་བླ་ཚེ་སྲུང་བའི་ཆེད་དུ་འབྱུང་འགྱུར་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་ཅིག་ཚེས་དུས་ལ་ཡང་། ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་པའི་མི་མེད་ཀྱང་། བསྐལ་པ་སྟོང་གི་གླེག་བམ་ཡོད་ཅེས་པའི་བོན་གྱི་སྐད་གསང་མཁའ་ནས་འབྲུག་ཆོག་པའི་ཡིག་འབྲུ་མ་གསལ་བ་རྣམས་གསལ་བར་མཛད། པོད་ཁ་མ་ཚང་བ་རྣམས་ཚང་བར་མཛད་ནས། དཔེ་གཟུགས་དང་དེབ་གཟུགས་འཕྲུལ་གཟུགས་ཀུན་གྱི་ལམ་ནས་ཆད་ལྷག་གི་སྟོང་ཆ་ཡོད་ཚད་བསྐངས་ནས་ཤར་ནུབ་མི་རིགས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་རླབས་ཆེན་ཁྱབ་བདལ་གྱི་བཤམས་སྟོན་ལེགས་པར་མཛད་ཕྱོགས་ལ་ཡང་། ང་ཚོ་བོན་འབངས་ཡོང་ཀྱིས་ཡི་རངས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་དགོས་ངེས་དང་ཞུ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས་སོ།།།
སྤྱི་ལོ/༢༠༡༨/༨/༢༨/ཉིན་སུག་བྲིས་བྱས་པའོ།།