text:
དེ་ཡང་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་འདི་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་དང་སྒོས་སུ་བོད་ཀྱི་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་《ལིའི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་》དང་《འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པ་》སོགས་ལས་བྱུང་བ་ལྟར་ན། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ལུང་གིས་ཟིན་ཅིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཡུལ་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ཉེར་གཅིག་ལས་རྟིང་མ་དེ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། 《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》ནང་དུ་“འཕགས་པའི་མཆོད་རྟེན་གོ་མ་ས་ལ་གན་དྷ་དང་། གླང་མགོ་རིའི་སྟེང་ནས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་གཟུགས་ཆེན་པོ་བཞུགས་པའི་ཡོན་ཏན་མདོ་ཙམ་བཏུས་པའི་གཞུང་ལ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་ནས་འགྲོ་བ་མང་པོའི་དོན་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཏེ་བཞུགས་པའི་ཕོ་བྲང་སྤྱིར་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་བཞུགས་པ་ལ། ལི་ཡུལ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕོ་བྲང་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ལགས་ཏེ། བཞུགས་པའི་ཕོ་བྲང་གཞན་པས་ཡོན་ཏན་སྟག་པར་ཆེ།”① ཞེས་གསུངས་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་མང་ཆེ་བར་དེའི་སྐོར་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་སུ་བཀོད་པ་མང་མོད། འོན་ཀྱང་རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བར་མཚོན་ན་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་འདི་ཕྱོགས་གང་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ངོས་འཛིན་ཐད་ལ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམ་པའང་གནའ་ནས་དེང་བར་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་འདུག་པར་མ་ཟད་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱང་གནང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ལོ་ཙཱ་བ་ཤམ་ལྷ་ལ་ཞུ་བས་ཀྱང་“བོད་དུ་ལི་ཡུལ་ངོས་ཟིན་མཁན་རེད་མདའ་བ་དང་ངེད་གཉིས་ལས་མ་བྱུང་།”①ཞེས་གསུངས་མྱོང་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཐ་ན་མཁས་པ་ལ་ལས་ཡུལ་དེ་མཛུབ་མོ་འཛུགས་རྒྱུ་མེད་པའི་སར་བསྐྱལ་འདུག་སྟེ། 《ལི་ཡུལ་ཆོས་འབྱུང་》བྱ་བའི་ནང་བལ་པོ་ལི་ཡུལ་མིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མང་ཙམ་བཀོད་རྗེས། “འོ་ན་ལི་ཡུལ་ཉིད་ས་ཕྱོགས་གང་གི་ཐད་ན་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་ཅེས་ན། འདི་ནི་ལུང་ལས་རྗེས་སུ་དཔགས་ཏེ་ཤེས་དགོས་ཀྱི། དེང་སང་མིས་མཐོང་བ་ཞིག་འདི་ན་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འདུག་གོ་ཞེས་སྟོན་པར་དཀའ་ལ། ལུང་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་བཤད་ན། རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་གཞལ་བའི་ནུབ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དབུས་ནས་གཞལ་བའི་ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་ན་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། །”②ཞེས་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུར་གཟིགས་ན། ངེས་པ་དོན་གྱི་མཁས་པའི་དབང་པོ་མདོ་སྨད་པ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས། “ལོ་ཙཱ་བ་ཤམ་ལྷ་ལ་བས་བོད་དུ་ལི་ཡུལ་ངོས་ཟིན་མཁན་རེད་མདའ་བ་དང་ངེད་གཉིས་ལས་མ་བྱུང་གསུངས་པ་བདེན་ལ་ཁད། དེང་སང་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བལ་ཡུལ་འདི་ལི་ཡུལ་དུ་འཁྲུལ། གོ་མཱ་ས་ལ་གནྡྷ་སོགས་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གྱི་ནང་ན་གང་ཡོད་འདི་ན་ཡོད་པ་བྱས་མོད། ལི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་ཅིང་རང་སྐད་ལ་ཀུསྟན། རྒྱ་ནག་གིས་སུན་ཇང་དང་ཧོ་ཏན་དུ་འབོད་པ་འདི་ནུབ་ཏུ་རྒྱ་གར་དང་ཤར་གྱི་ཡུལ་མཐའ་ཨ་མདོ་དང་ཉེ་བ་འདི་རྒྱ་གར་པ་རྣམས་ཀ་ཤ་དེ་ཤ་སྟེ་ལི་ཡུལ་དུ་འབོད།”①ཅེས་གསུངས་ཏེ་ལི་ཡུལ་ནི་གནའ་བོའི་རང་སྐད་དུ་ཀུསྟན་དང་རྒྱ་སྐད་དུ་ཧོ་ཏན་ཏེ་དེང་གི་སུན་ཇང་ངམ་ཞིན་ཅང་(新疆)གི་ཕྱོགས་འདི་ཡིན་པ་གསལ་པོར་གསུངས་པར་བརྟེན། ད་གཟོད་ལི་ཡུལ་འདི་ས་ངོ་ཡུལ་ངོ་ལེགས་པར་འཕྲོད་འདུག་པ་ལྟ་བུར་སྣང་མོད། འོན་ཏེ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་དག་གི་བཞེད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་དེ་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་ཁོང་ཚོའི་བཞེད་དགོངས་ཁག་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་མིན་སྐོར་ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་བདེན་ཐུབ་ཀྱི་དཔྱད་བརྗོད་མ་བྱས་ཚེ། ཡུལ་གཅིག་གནས་དུ་མར་ངོས་བཟུང་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་དེས་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཐོག་རྙོག་དྲ་བཟོ་བ་དང་གསར་སློབ་པ་རྣམས་མགོ་བོ་འཁྲུལ་བའི་རྒྱུ་རུ་འགྱུར་བར་སེམས་ཏེ། འདིར་ལི་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་མིང་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་སྟེ་གཙོ་བོ་ལི་ཡུལ་གྱི་ངོས་འཛིན་མི་གཅིག་པའི་ཚུལ་རྣམས་མདོ་ཙམ་གླེང་བ་གཤམ་གསལ་ལྟར།
དེང་རབས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཆེན་པོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་མཆོག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པས་ཡུལ་དེ་ངོས་འཛིན་ལེགས་པར་མ་གནང་བའི་སྔོན་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེ་གང་དུ་ངེས་པའི་སྐོར་ངོས་འཛིན་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བྱུང་མེད། དེ་ལ་གཙོ་བོ་ནི་བཞེད་པ་ཁག་གསུམ་སྟེ།དང་པོ་བལ་པོར་འདོད་པ་དང་། གཉིས་པ་འཇང་ཡུལ་དུ་འདོད་པ། གསུམ་པ་བོད་བྱང་མཐའི་དེང་གི་ཞིན་ཅང་ས་ཆར་འདོད་པ་བཅས་ཡིན།
དང་པོ། བལ་པོར་འདོད་པ།
ལི་ཡུལ་ངོས་འཛིན་མི་གཅིག་པ་དེ་དག་ལས་དང་པོ་བལ་པོར་འདོད་མཁན་ནི་སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་གཙོས་པའི་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་1434ལ་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་མཁས་པ་དགའ་བྱེད་》དུ་འཕགས་ཡུལ་བལ་པོའི་རྒྱལ་རབས་བཞུགས་ཞེས་པའི་ལེ་ཚན་ནང་“ལིའི་ཡུལ། བལ་པོར་གྲགས་པ་འདིར།”①ཞེས་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》དུ་བཀོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་རགས་བསྡུས་ཀྱིས་མཚམས་དེར་འགོད་པར་མཛད་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་ 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུའང་ལི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་ཆོས་འབྱུང་ཞེས་པའི་ལེ་ཚན་དུ་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》གྱི་ནང་དོན་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་རྗེས། ཡུལ་གྱི་ངོས་འཛིན་ཐད་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་བཀོད་པར་བསྟུན།“སྤྱིར་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གྱི་མདོར་མ་འོངས་པ་ན་འདིར་བོད་དང་སུམ་པ་དང་རྒྱ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ཞེས་བཤད་པ་སོགས་དང་སྦྱར་ན་བལ་ཡུལ་པ་རྣམས་རྣམ་སྲས་དང་མཽངྒལ་གྱི་བུས་ཆུ་དྲལ་བའི་ས་བལ་པོ་ཕམ་ཐིང་ཡིན་པ་དང་། གོ་མ་ལ་སཱ་ལའི་མཆོད་རྟེན་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། བོད་ཐང་དུ་བྱམས་པ་བཞེངས་པ་ཡང་བལ་པོའི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཝ་ལྷའམ་འོད་ཟེར་གོ་ཆའི་སྲས་མོ་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་བོད་དུ་བྱོན་པའི་སྐལ་བར་ཐང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཞིང་དུ་བྱས་ཏེ་བྱིན་པ་ད་ལྟ་བོད་ཐང་དུ་གྲགས་ཤིང་། དེར་རྒྱལ་པོས་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས་པ་དེང་སང་ཞིག་ནས་མགོན་པོའི་རྡོ་སྐུ་ཞིག་ད་དུང་ཡོད་པ་ལ་བོད་ཐང་མགོན་པོ་ཞེས་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཡོད་ལ། སྤྱིར་བལ་ཡུལ་ཉིད་ཆུ་བོའི་ཕར་འགྲམ་གྱི་ངོས་ལ་བལ་ཡུལ་དང་ཚུར་ཕྱོགས་ལ་ལི་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པར་བྱེད་དོ །”ཞེས་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》སོགས་ལས་བྱུང་བའི་གནྡྷའི་མཆོད་རྟེན་དེ་བལ་པོའི་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཡིན་པ་གཞི་བཞག་ཐོག །བལ་ལི་གཉིས་བལ་པོའི་ཆུ་བོའི་ཕན་ཚུན་གྱི་ཡུལ་གྲུ་གཉིས་ཡིན་པར་གསུངས། ཡང་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བལ་ཡུལ་དུ་མཆོད་རྟེན་དེ་ཉིད་བཞུགས་ཡོད་མིན་གྱི་ཚུལ་འདྲེན་སྐབས། ཁོང་གིས་“ཕལ་སྐད་ཀྱི་སྡེ་ཚན་བདུན་པ་བྱེད་པོས་བལ་ཡུལ་གྱི་སྐབས་སུ་ཡུལ་འདི་ཁ་ཅིག་ལི་ཡུལ་དུ་འདོད། ཁ་ཅིག་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པའི་ཡུལ་དེར་འདོད་ཀྱང་། ཕྱི་མ་དཔྱད་པར་བྱ་ཞིང་འདི་ལི་ཡུལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་གོ་མ་སཱ་ལ་གནྡྷའི་མཆོད་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྲིས་ཀྱང་། དེ་ནི་ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཉིད་ཀྱི་མིང་དུ་བལ་པོ་རྣམས་འདོད་ལ། རི་བོ་གླང་རུ་ཡང་འོད་སྲུང་མཆོད་རྟེན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཚུལ་དུ་རི་ཆུང་རྩེ་ཕྲ་བ་གླང་རུ་ཕྲེད་ལ་བཞག་པ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པར་བལ་པོ་རྣམས་འདོད་ཅིང་།ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་འདི་སྔོན་དང་ཕྱི་མར་རི་གཡོགས་པ་ཡང་དེང་སང་བུམ་པ་མན་ལ་སེང་ལྡེང་གི་ནགས་ཚལ་སྐྱེས་པ་སོགས་གསལ་པོར་ཡོད་པ་ཡུལ་དེར་བགྲོད་པའི་མི་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གླང་རུ་ལུང་བསྟན་དང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་ནས་བཤད་པའི་ཆ་མཐུན་ནི་བལ་པོ་ལ་སྣང་བས་སྐབས་དེའི་ལི་ཡུལ་བལ་པོར་བྱས་ཀྱང་རུང་བར་སྣང་མོད། ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་བདུན་ཡུལ་དྲུག་གི་དུས་སྦྱོར་གྱི་ལི་ཡུལ་ནི་བལ་པོར་མི་རུང་སྟེ། དེ་བོད་ཀྱི་བྱང་དུ་དགོས་ལ་བལ་པོ་ནི་ལ་སྟོད་དང་མངའ་རིས་ཀྱི་བར་གྱི་ལྷོ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བཅོམ་རལ་བས་ཀྱང་། ས་ནས་བཟུང་བའི་ལི་ཡུལ་ནི། ། རྒྱ་བོད་མཚམས་ཀྱི་བལ་པོ་མིན། །ཞེས་འཆད་པར་སྣང་ལ། སྤྱིར་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་དང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་དུ་གྲགས་པ་ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ལུང་བསྟན་པ་ནི་རི་ལུང་བསྟན་པ་དང་ཡུལ་དུ་གང་ཟག་ལུང་བསྟན་པའི་བྱེད་པར་མ་གཏོགས་མཚན་གཞི་གཅིག་པར་སྣང་ངོ་། །”① ཞེས་གཞན་ལྟ་དགག་ཞོར་ལ་རང་ལུགས་ཡང་དག་འགོད་ཐུབ་མེད། མདོར་ན་གོང་དུ་གླེངས་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་དེ་བལ་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་གནང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཚོས་《ལུང་བསྟན་》ནང་གི་མ་འོངས་པ་ན་ཡུལ་དེ་བོད་དང་སུམ་པས་འཛིན་པར་འགྱུར་བའི་ཚིག་ལ་རྒྱབ་བཅོལ་དང་། བལ་པོ་དང་བོད་ཉེ་འབྲེལ་ཡིན་པ། བལ་ཡུལ་དུ་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལྟ་བུའི་རྟེན་འགངས་ཅན་རིགས་དུས་ཕྱིས་བར་ཡོད་པར་གཞི་བཅོལ་བ་དང་། བོད་དང་འདབས་འབྲེལ་ཡིན་ནའང་ཕྱིས་སུ་དུས་འགྱུར་དང་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་གི་གནོད་པ་དང་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་གིས་བསྣུབས་རྐྱེན་དེ་ན་གནྡྷའི་མཆོད་རྟེན་སོགས་ལུང་དུ་བསྟན་པའི་རྟེན་རྣམས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པས་ལི་ཡུལ་དེ་བལ་པོར་ངོས་མི་འཛིན་ཀ་མེད་བྱུང་བ་ཡིན་འདུག་གོ།
གཉིས་པ། འཇང་ཡུལ་དུ་འདོད་པ།
འཇང་ཡུལ་དུ་འདོད་མཁན་ནི་གཙོ་བོ་མཁས་ཆེན་སི་ཏུ་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་དམ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་དང་དེའི་རྒྱུད་འཛིན་བུ་སློབ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བར་མཁས་པ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་སམ་གུ་རུ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་1873ལ་བརྩམས་པའི་ 《རྙིང་མའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པ་དགའ་བྱེད་ངོ་མཚར་གཏམ་གྱི་ རོལ་མོའམ་》ཡོངས་གྲགས་སུ་《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》ཞེས་པར། “ལི་ཡུལ་ཞེས་པའང་རྒྱ་ནག་སྐད་ཀྱི་ལི་ཀྱང་ཧུ་ཞེས་པ་བསྒྱུར་བ་ལ་ལི་ཡུལ་ཏེ་ད་ལྟ་འཇང་ཡུལ་ཡིན་ལ། ལྕང་ར་སྨུག་པོའང་འཇང་རི་སྨུག་པོ་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་དེ་སྔོན་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོས་བདག་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཏའི་ལའི་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྡོ་རིང་ལ་ཡི་གེ་གསལ་བར་ཡོད་ཅེས་ཀུན་མཁྱེན་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་ཀྱི་གསུང་ལས་ཐོས་སོ། །ཙཱི་ནའི་སྐད་དུ་ལི་ཀྱང་ཧུ་ཞེས་པ་འཇང་གི་ཡུལ་དུ་སྔོན་ཆོས་མི་དར་བ་ལ། ཆོས་ཀྱི་རྗེ་ཀརྨ་པ་དམར་མཐིང་ཅོད་པན་འཛིན་པ་རྣམས་དེར་བྱོན་པས་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་པར་གྱུར་ཏེ། ཡུལ་འདི་རྒྱ་འོག་ཏུ་གཏོགས་པས་མཐའ་དམག་གིས་བརྫི་བར་མི་ནུས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་འཇམ་མགོན་སི་ཏུ་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་ཉིད་ལན་དུ་མར་ཕེབས་པ་སྔ་ཕྱིར་ས་ཐམ་འོག་མིན་གླིང་དང་འཇང་རི་སྨུག་པོ། ཀུན་རྡོར་དར་རྒྱས་གླིང་། ལ་གཤིས་སོགས་དང་། ཁྲ་འབུར་ཕུན་ཚོགས་བསྟན་འཕེལ་གླིང་སྟེ་ཆོས་སྡེ་ཆེ་ཕྲ་མང་པོ་ཚུགས་ཤིང་། དེ་རྣམས་སུ་བླ་མ་གསང་འདུས་ཀྱི་ཚེས་བཅུ་ཆེན་མོ། རང་གླིང་ཆོས་སྐོར། ཀར་གླིང་ཞི་ཁྲོ། རིག་འཛིན་འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོ་དང་། ཡང་དགེ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ། གཏེར་ཆེན་ཆོས་རྗེ་གླིང་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་དར་ཞིང་། ས་ཐམ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུའང་ལོ་ལྟར་བཞིན་འཕགས་མཆོག་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡང་གསང་འདུས་པའི་མ་ཎི་འབུམ་སྒྲུབ་འཛུགས་པ་སོགས་ཀར་རྙིང་གཉིས་ཀའི་བསྟན་པ་དེང་སང་གི་བར་དུ་དར་རྒྱས་ཆེ་བར་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གླ་ཕི་དམ་པ་གནས་སུ་རྗེ་འབྲི་གུང་པའི་ཆོས་སྡེ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྙིང་མའི་ཆོས་གཙོ་བོར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ནོ། །”① ཞེས་བཀོད་པ་བཞིན་འཇང་ཡུལ་ཏེ་དེང་སང་གི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལི་ཅང་(丽江)ས་ཁུལ་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་འདུག་པར་མ་ཟད། ལི་ཡུལ་གྱི་ལི་ཞེས་པའང་ལི་ཀྱང་ཧུ་བྱ་བའི་ལི་ཡིན་པར་བཞེད། དེ་ལྟར་གུ་རུ་བཀྲ་ཤིས་པས་སི་ཏུ་ཚང་གི་གསུང་ལས་ཐོས་པ་བཞིན་བྲིས་པ་ཡིན་མོད། སི་ཏུ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དུ་དེའི་སྐོར་གསལ་ཁ་གནང་སྟེ་གསུངས་པ་མ་མཐོང་ལ། འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་སྐོར་གསུངས་པའི་སྐབས་སུ་“སྤྱིར་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་འདི་ནི་བོད་བླུན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངག་སྒྲོས་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཚུལ་མང་ཞིག་འདུག་ཀྱང་། འདི་ཉིད་ཀྱི་དཀར་ཆག་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བཀར་གཏོགས་པ་ཞིག་སྔར་ལོ་ཙཱ་བ་བཤེས་གཉེན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྱུར་ཡོད་འདུག་ཀྱང་ད་ལྟ་དཔེ་དཀོན་པར་སྣང་ཞིང་། ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་དེའི་རྒྱ་དཔེ་འབྱོར་ཀྱང་ཡི་གེ་མ་དག་པ་མང་ཞིག་འདུག་པས་སླར་རྒྱ་དཔེ་དག་པ་ཞིག་རྙེད་ན་སྙམ་མ་བསྒྱུར་བར་བཞག་ཡོད་ཅིང་དེར་བརྟགས་པ་ན། ཤིན་ཀུན་གྱི་རི་འདིར་དུས་བཞིའི་རིམ་པས་མིང་འགྱུར་སྟེ་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དུས་སུ་གོ་ཤྲིངྒ་པརྦརྟ་སྟེ་རི་གླང་རུ། གསུམ་ལྡན་གྱི་དུས་སུ་པདྨའི་རི་སྟེ་རྡོ་རྗེ་པདྨའི་རི། གཉིས་ལྡན་གྱི་དུས་སུ་བཛྲ་ཀ་ཊ་ཀ་སྟེ་རྡོ་རྗེའི་ཐོམ། རྩོད་དུས་སུ་གོ་པུཚྩ་པདྲཏ་སྟེ་རི་གླང་མཇུག་ཏུ་གྲགས་ཤིང་། རི་འདིའི་རྩེ་མོར་ཤེལ་ལས་གྲུབ་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ལས་རང་བྱུང་བ་སྟེ་སྭ་ཡ་བྷུ་ཙེ་ཏྱ་ཞེས་རང་བྱུང་གི་མཆོད་རྟེན་དུ་གྲགས། དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་བྱོན་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་དང་།བྱམས་པ་དང་། ལྷ་མོ་ཙུནྡ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་མང་པོ་ལ། མཆོད་རྟེན་གྱི་སྔོན་བྱུང་དང་མཆོད་རྟེན་མཆོད་པའི་བསོད་ནམས་ལེགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་བསྟན་ཚུལ་བྱུང་བས། རི་གླང་རུ་དང་མཆོད་རྟེན་གོ་མ་སཱ་ལ་གན་དྷར་འདོད་པའི་འཁྲུལ་གཞི་ཡང་འདི་ལས་ཡིན་འདུག་ཅིང་། དེ་དངོས་མ་ཡིན་པའང་མདོ་འདིས་གསལ་ཏོ། །”① ཞེས་བོད་བླུན་པོ་རྣམས་གསུངས་ཏེ་རི་གླང་རུ་དང་གནྡྷའི་མཆོད་རྟེན་གཉིས་བལ་པོའི་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་དང་འཁྲུལ་གཞིའི་སྐོར་ལ་དགག་གཞག་ཚ་ནན་དང་བཅས་བཀོད་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་ཕུགས་བཞེད་ནི་ལི་ཡུལ་འཇང་ཡུལ་དུ་འདོད་པ་ཡིན་གཤིས་དེའང་པཎྜི་ཏའི་ཐུགས་མཉམ་མ་བཞག་པའི་གསུང་ཡིན་ན་མ་གཏོགས་བླུན་པོ་འཆུགས་ན་མཐོ་གང་དང་མཁས་པ་འཆུགས་ན་འདོམ་གང་ཞེས་པའི་དཔེར་མི་འགྲོ་ཀ་མེད་ཡིན་ཏེ། གང་ཞེ་ན་ལི་ཡུལ་ངོ་མ་དང་འཇང་ཡུལ་གཉིས་ནི་ཡུལ་གྲུ་ལྷོ་བྱང་ཕྱོགས་གཉིས་བར་ཞིང་ཆེན་དུ་མས་བཅད་ཡོད་པ་དང་གཅིག །ཡང་ལི་ཡུལ་ནི་སྔོན་དུས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་རིང་ནས་བསྟན་པ་དར་ཚུལ་སྐོར་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》སོགས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དང་། འཇང་ཡུལ་ནི་བོད་ཤར་མཐའི་ཡུལ་ཉི་ཚེ་བ་སྟེ་གནའ་སྔ་མོར་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་བོན་ལུགས་དར་བའི་ས་ཡིན་པས་དེང་སང་སྟོན་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་སྟོན་པའི་རིག་གནས་ཞེས་སྐད་གྲགས་ཆེ་བ་དང་། དུས་ཕྱིས་ཀར་རྙིང་གི་གྲུབ་མཐའ་དར་བར་བརྟེན་ཡུལ་དེར་ད་གཟོད་དགོན་སྡེ་སོགས་ཆགས་པ་མ་གཏོགས་ལི་ཡུལ་ལྟ་བུའི་ནང་བསྟན་གྱི་གནས་རྙིང་ཡོད་པ་མ་ཐོས་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་ལི་ཀྱང་ཧུ་དང་འཇང་རི་སྨུག་པོ་ལྟ་བུའི་ཆུ་མིང་རི་མིང་འདྲ་བ་ཙམ་གྱིས་སྒྲུབ་བྱེད་ཡོང་དཀའ་ལ། དོན་དངོས་དང་ཡང་མི་མཐུན་པས་ལུགས་འདི་དེང་སང་ཁས་ལེན་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་པས་གླེང་མཁན་མེད་དོ། །
གསུམ་པ། ཞིན་ཅང་དུ་འདོད་པ།
གསུམ་པ་བོད་བྱང་མཐའ་དེང་གི་ཞིན་ཅང་ས་ཆར་འདོད་པ་ལི་ཡུལ་རང་དུ་ངོ་འཕྲོད་པའི་ཚུལ་ནི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “ཡུལ་འདི་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ངོས་བོད་ནས་བྱང་ཤར་གྱི་མཚམས་ན་ཡོད་ཅེས་ཤམྦྷ་ལ་པས་ཁོ་རང་གིས་ཕྱིན་ཞིང་བོད་དུ་ཡུལ་འདི་ངོ་ཤེས་པ་རེད་མདའ་བ་དང་ང་ལས་མ་བྱུང་ཞེས་འཆད་པར་སྣང་།”①ཞེས་དང་། གྲོ་ལུང་པས་ཀྱང་། “རྒྱ་གར་ཤར་ནུབ་ལི་དང་བལ་པོའི་ཡུལ་”ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་མིན་བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱིས་ཀྱང་། “ས་ནུས་བཟུང་བའི་ལི་ཡུལ་ནི། །རྒྱ་བོད་མཚམས་ཀྱི་བལ་པོ་མིན། །”ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་གོང་དུ་དྲངས་པ་ལྟར་མཁས་པ་སྔ་མ་སྐོར་ཞིག་གིས་ཀྱང་ལི་ཡུལ་གནས་པའི་ཕྱོགས་ཙམ་ངོས་འཛིན་ལེགས་པར་གནང་འདུག་ལ། ནང་སྒོས་སུ་ཉེ་དུས་ཀྱི་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་“ལི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་ཅིང་རང་སྐད་ལ་ཀུསྟན། རྒྱ་ནག་གིས་སུན་ཇང་དང་ཧོ་ཏན་དུ་འབོད་པ་འདི་ནུབ་རྒྱ་གར་དང་ཤར་གྱི་ཡུལ་མཐའ་ཨ་མདོ་དང་ཉེ་བ་འདི་ལ་རྒྱ་གར་པ་རྣམས་ཀ་ཤ་དེ་ཤ་སྟེ་ལི་ཡུལ་དུ་འབོད། རྒྱའི་རྒྱལ་པོ་ཇ་ཡང་གིས་བློན་ཅང་ཤོ་དང་ལྷན་དུ་འོངས་ནས་སྲིད་བཟུང་བ་ཡང་འདི་ཡིན་པ་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དག་ལ་དྲིས་དང་གསལ། ཆུ་བོ་གོ་མ་འུ་ཐེན་ཤེལ་ཆབ་ཤིནྡ་ཡང་མིང་མ་འཕོས་པར་འདིར་ཡོད། དེས་ན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཤི་ཏའི་ལྷོར་ཡོད་ཅེས་སྒ་ལོ་སོགས་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་། གྲོ་ལུང་པས། རྒྱ་གར་ཤར་ནུབ་ལི་དང་བལ་བོའི་ཡུལ། །ཞེས་དེ་གཉིས་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་ཡང་འགྲིག། བོད་དང་སུམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་དེ་འཛིན་པར་ལུང་བསྟན་པ་ཡང་། སྲོང་བཙན་གྱི་རྗེས་ཙམ་ནས་ལི་ཡུལ་དེ་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་ཆུག་སྟེ་མཐོང་ཁྱབ་ཁྲི་སྡེ་ལྔ་བྱ་བ་བཙུགས་ཤིང་། ད་ལྟའི་བར་བོད་ཀྱི་དམག་མཁར་ཞིག་རོ་མང་དུ་ལུས་པ་དག་ལས། རྒྱ་བོད་ཀྱི་གླེགས་བམ་ཕོན་ཆེན་དང་། སྐུ་བརྙན་རྣམས་ད་དུང་ཡང་བྱེ་མ་ལས་རྙེད་ཟེར་ཞིང་། རྒྱ་གར་རྒྱལ་སར་སླེབས་པ་དག་ཁོ་བོས་ཀྱང་མཐོང་། གོ་ཤྲིངྷ་སྟེ་གླང་རུའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤུལ་ཡང་དེ་ན་ཡོད། ད་ལྟ་ཡུལ་དེ་ཧེ་ཅི་རྣམས་ཀྱི་ཕ་ཡུལ་ལྟ་བུར་ཡོད་པས། ཧ་མེ་བྱ་བའི་ཁོང་ཚོའི་གནས་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་དེར་ཡོད་ཟེར། རང་རེ་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཧེ་ཅི་རྣམས་ཀྱང་ཡུལ་འདི་ནས་མཆེད་པར་མངོན། ཀློང་ཆེན་པའི་རྒྱགས་བརྔན་ཆེན་མོར་ལྕང་ར་སྨུག་པོ་ལ་སོགས་པའི་སོག་ཡུལ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཤིན་ཏུ་ལེགས།”① ཞེས་ཐུགས་ལ་འབབ་པའི་གསུང་བྱོན་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ཀྱང་ཇེ་གསལ་དུ། “དེས་ན་ལི་ཡུལ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་རྒྱབ་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་ལྷོ་མཐར་ཆགས་པའི་ཡུལ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཀ་ཤ་དེ་ཤ །ཡུལ་གཞན་དུ་ཏུར་ཀིསྠཱན་དང་། རྒྱ་ནག་པས་སིན་ཇང་དུ་འབོད་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིའི་ཤར་མཐའ་མཚོ་སྔོན་པོའི་བྱང་རྒྱབ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ནུབ་ཀྱི་མཐའ་ནི་མངའ་རིས་བླ་དྭགས་ཕྱོགས་དང་ཚོང་འགྲུལ་ཡོད་པའི་ཡར་ཀན་བྱ་བ་དེ་ཡིན་ལ། སྔར་ཕྱོགས་འདིར་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་ལས། སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་ཙམ་ན་ཆོས་བསྣུབས་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་བོད་དང་རྒྱ་གར་དུ་བྲོས། དེ་ནས་བཟུང་ཀླ་ཀློའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་ཡང་གོ་ཤི་རྙོ་གླང་རུའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཤུལ་དང་། གཞན་ཡང་མཆོད་རྟེན་ཞིག་པོ་དང་སྔོན་གྱི་དགོན་རོ་ཤིན་ཏུ་མང་བ་ཡོད་འདུག །”① ཅེས་གསུངས་ཏེ། གནའ་བོའི་ཡུལ་གྲུ་སྐད་གྲགས་ཅན་ལི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་གནས་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་རྒྱབ་སྟེ་དེང་གི་ཞིན་ཅང་(新疆)ས་ཆ་འདི་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ་གནང་བར་མ་ཟད། ཡུལ་གྱི་གནའ་དེང་གི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་འདུས་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་པོར་བཀོད་ཡོད་པ་འདི་ལགས་ཤིང་། ཡུལ་འདི་ཡང་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》དང་《གླང་རུ་ལུང་བསྟན་》བཅས་སུ་བྱུང་བའི་རི་ཆུ་གཙོ་བོ་གླང་མགོའི་རི་དང་ཆུ་བོ་ཤེལ་ཆབ་གོང་འོག་དང་ས་ཕྱོགས་བོད་ཀྱི་བྱང་རྒྱབ་རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་དང་རྒྱའི་ནུབ། གནས་ཀྱི་གཙོ་བོ་མཁར་འུ་ཐེན་དང་ཙར་མའི་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་དང་། གང་ཟག་ནི་གཙོ་བོ་ལི་རྒྱལ་རིམ་བྱོན་དང་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་མ་ཟད། ཕྱིས་སུ་བྱོན་པའི་བོད་དང་སུམ་པ། འ་ཞ་དང་རྒྱ་ཧོར། གྲུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་ལི་ཡུལ་འདིར་དུས་སྐབས་སོ་སོར་གནས་པ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་ལི་ཡུལ་རང་ངོ་འཕྲོད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། ཡང་བོད་ཀྱིས་ལི་ཡུལ་བྱ་བར་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པའི་གོ་དོན་དང་ཡུལ་སྤྱི་འཇུག་པའི་སྐབས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། གོང་སྨྲས་ནི་ཡུལ་སྤྱི་ལ་འཇུག་པའི་གོ་དོན་དང་བྱེ་བྲག་པའི་གོ་དོན་ནི་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》དང་རང་རེའི་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་“ལི་ཡུལ་འུ་ཐེན”ཞེས་བཀོད་པ་ལྟར། རྒྱས་གནའ་ནས་ཡུས་ཐེན་(于阗)ནམ་ཧོ་ཐེན་(和田)དུ་འབོད་པའི་དེང་གི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཧོ་ཐེན་ས་ཁུལ་འདི་ཕྱོགས་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ །
བཞི་པ། མིང་གི་བཤད་པ།
སྤྱིར་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་འདི་ལ་མི་རིགས་སོ་སོས་རང་རང་གི་སྐད་ཀྱིས་མིང་ཞིག་འབོད་ལ། དེ་ལས་ཆེས་ཁྱབ་ཆེ་བ་ནི་རང་རེས་འབོད་པའི་ལི་ཡུལ་དང་རྒྱས་འབོད་པའི་ཡུས་ཐེན་ནམ་ཧོ་ཐེན་བྱ་བ་འདི་གཉིས་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་རང་སྐད་ཀྱི་མིང་གཞན་དང་། རྒྱ་གར་སྐད་དང་གྲུ་གུའི་སྐད། ཧོར་གྱི་སྐད་སོགས་ཅི་རིགས་ཤིག་ཡོད་པར་འདུག་སྟེ། དེ་དག་ལས་བོད་སྐད་ཀྱི་ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས། “ཡུལ་འདི་ལ་མདོ་སྨད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་ལི་ཞེས་འབོད་པ་ཡང་། དོན་ལ་ལི་ཡུལ་བྱ་བའི་ཚིག་མགོ་མཇུག་ལྡོག་པའམ་ཡང་རྒྱ་གར་ཡུལ་བྱ་བ་ལ་སྐབས་འགར་ཡུལ་རྒྱ་གར་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་འདྲ། ཡུལ་འདི་ནི་བོད་ལས་ཤིན་ཏུ་ཁད་རིང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། སྔར་བོད་འབངས་སུ་འདུས་སོ་བྱ་བ་ཡང་ཡིད་ཆེས་དཀའ་བ་ཙམ་ཡིན་མོད།”①ཅེས་གསུངས་རྗེས་ལུང་བསྟན་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་འབངས་སུ་འགྱུར་བའི་མདོ་ཚིག་རྣམས་དྲངས་ཏེ་ཡུལ་མིང་འདི་ཡུལ་ལི་ལས་ཐོགས་པར་བཞེད་འདུག་ཀྱང་། ཁོང་གིས་གསུངས་པའི་ཡུལ་ལི་དེ་དེང་སང་གི་ཞིན་ཅང་དབྱི་ལི་(伊犁)ས་ཆར་གོ་བ་ཡིན་ཚེ་མིང་འདི་ནི་སོག་སྐད་ཀྱི་ཤྭ་བའི་དོན་ཡིན་པར་བཤད་ལ། མ་ཟད་དབྱི་ལི་དང་ལི་ཡུལ་ལམ་ཧོ་ཐེན་(和田)གཉིས་ནི་ས་ཆ་སོ་སོ་བ་སྟེ་དབྱི་ལི་(伊犁)ནི་དེང་སང་ཞིན་ཅང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རིམ་པའི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་ཞིག་དང་ཧོ་ཐེན་ནི་ཞིན་ཅང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་རིམ་པའི་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་ལྷབས། འདིའི་ཐད་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱི་གསུང་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པ་ལས་འོས་མེད་དོ། །དེས་ན་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ལི་ཡུལ་ནི་བོད་སྐད་རྣལ་མ་ཞིག་ཡིན་སྲིད་དེ། བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》དང་《གླང་རུ་ལུང་བསྟན།》 《ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པས་ཞུས་པའི་མདོ་》དང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་《ལི་ཡུལ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》དང་ལི་ཡུལ་རང་ནས་ཐོན་པའི་《བོད་ཀྱི་ཁྲམ་ཤིང་ཡི་གེ་》བཅས་སུ་ཡུལ་སྤྱིའི་མིང་ལ་ལི་ཡུལ་ལམ་ལིའི་སྡེ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མིང་ལ་མངར་ལྡན་ནམ་ལྔ་ལྡན་དང་། མཁར་གྱི་མིང་ལ་འུ་ཐེན་ནམ་འུ་ཏེན་ཞེས་ཡང་ཡང་འབྱུང་བར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་སུའང་གཅིག་མཐུན་དུ་ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་གནའ་ནས་དེང་བར་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཡོད་པ་བཞིན་ཡུལ་སྤྱིའི་མིང་དུ་འབོད་པ་དང་། མིང་གི་གོ་དོན་ཐད་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་རྙིང་པ་སྤྱིའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར་ཆེས་ཐོག་མའི་གོ་དོན་ཡལ་སོང་བས། དེང་སང་ང་ཚོས་འདི་ཡིན་དེ་ཡིན་ཟེར་དཀའ་མོད། འོན་ཀྱང་དེང་སང་མཁས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ལི་ནི་ཡུལ་དེ་ནས་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་གཏེར་ཁ་ལི་འབྱུང་བའི་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཡིན་ལྷབས་ལི་ཡུལ་ཞེས་ཐོགས་པར་འགྲེལ་བའང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་མིན་ལ། ཡང་ན་རིགས་སྤྱིའི་མིང་དུ་འདོད་རྒྱལ་ལས་ཐོགས་པའམ་ཡང་ན་《ལི་ཡུལ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“ཤིང་ཁུན་གྱི་དཀར་ཆག་ལས། རྒྱལ་པོ་མ་ཧཱ་དེ་བའི་བུ་སྟོང་རྩ་གཅིག་བྱུང་བའི་ཐ་ཆུང་གིས་ལིའི་རྒྱལ་པོ་ལི་ཞེས་ཟེར་བ་དེའི་མིང་གིས་ཡུལ་ལའང་ལི་ཡུལ་དུ་བཏགས་ཞེས་འབྱུང་མོད། དེ་ནི་དུས་དེའི་ཚེ་ཡུལ་ལ་མིང་དེ་ལྟར་དུ་བཏགས་པ་བཀག་ཏུ་མེད་མོད།”① ཅེས་བཀོད་པ་བཞིན་རྗེ་བོའི་མིང་ལས་དྲས་པ་ཡིན་ཟེར་བ་ཡང་ཡོད་དོ།།ཡང་ལི་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་འདི་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་གནའ་དུས་ཡུས་ཐེན་(于阗)ཞེས་བརྗོད་ལ། རིམ་གྱིས་ཧོ་ཐེན་དུ་གྲགས་པས་དེང་སང་ཧོ་ཐེན་(和田)ཟེར་བ་ཞིན་ཅང་གི་ས་ཁུལ་ཞིག་གི་མིང་དུ་ཆགས། དེས་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཡུས་ཐེན་ཟེར་བའི་གོ་དོན་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་མང་པོས་རང་རང་གི་བཞེད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བཏོན་པ་ལས། ཅུང་ཁྱབ་ཆེ་བ་ནི་ལི་ཡུལ་རྟོག་དཔྱོད་པ་དབྱིན་ཇིའི་མི་སི་ཐན་དབྱིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བྱེ་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་ལི་ཡུལ་གྱི་ཞིག་རོའི་སྐོར་བཀོད་པ་》ཞེས་པར། “གནའ་བོའི་དུས་ནས་བཟུང་། གཡུ་ནི་ཀྲུང་གོ་པས་ཤིན་ཏུ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་བགྱི་བ་དང་། ཆུ་བོའི་མིང་ཡང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གཡུ་དཀར་པོ་ཞེས་འབོད། དེ་ནི་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ང་ཚོ་གྲམ་པ་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་སྐབས། རྒྱང་རིང་དུ་མཐོང་བའི་སྔོ་ལྗོངས་དེའི་སྟབས་ཀྱིས་འདི་ལ་ཡུས་ཐེན་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་པ་རེད་བསམས་བྱུང་།”①ཞེས་བཀོད་པ་ལ་བལྟས་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཡུས་ཐེན་ནི་གཡུ་འབྱུང་བའི་དབང་གིས་ཆུ་བོའི་མིང་ལས་ཐོགས་པའི་ལྟ་བ་འཛིན་པ་ཤེས། ཡང་འཇར་པན་གྱི་མཁས་པས་ཀྱང་ཡུས་ཐེན་བྱ་བའི་ཡུས་ནི་བོད་སྐད་ཀྱི་གཡུ་ལས་མིང་ཐོགས་པར་འདོད་པ་②དང་། ཡང་མཁས་པ་ལ་ལས་བོད་སྐད་ཀྱི་ནོར་འཚོ་སའི་མིང་དང་ཐ་ན་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ་རེད་ཟེར་མཁན་སོགས་མང་ཡང་སྐབས་དོན་དུ་རྒྱ་རིགས་མཁས་པ་མང་ཆེ་བའི་ཐུན་མོང་གི་འདོད་ཚུལ་ནི་སྐབས་འདིའི་ཡུས་ཐེན་བྱ་བ་ལི་ཡུལ་གྱི་དང་ཐོག་གི་ཡུལ་མིའི་ཚོ་པའི་མིང་ཡུས་ཁྲི་བྱ་བ་ལས་མཆེད་པར་བཞེད་དེ། 《ནུབ་ལྗོངས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ས་རྒྱུས་》ཞེས་པའི་དེབ་ཏུ་“ཡུས་ཐེན་བྱ་བའི་མིང་ འདི་ཐོག་མར་ཡུལ་འདིར་གནས་གཞི་བཅའ་བའི་ཡུས་ཁྲི་(尉迟)ཚོ་པའི་མིང་ཡིན་ལ། ཚོ་ཁག་འདི་ཕྱིས་སུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེར་སོང་སྟེ་ཡུས་ཐེན་ས་ཁུལ་མ་ཟད་ནོབ་ཆེ་ཆུང་གི་སར་ཁྱབ་ནས་གནས་ཡོད།”①ཅེས་བཀོད་པ་ཡང་དག་པར་མཐོང་སྲིད་དོ། ། ཡང་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ལི་ཡུལ་ལ་ས་ནུ་ཞེས་གྲགས་ཤིང་ཚུལ་དེའང་《གླང་རུ་ལུང་བསྟན་》དུ་“རྒྱལ་བུ་ས་ལས་ནུ་མ་ནུ་དེས་ཡུལ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དེས་ན་ཡུལ་འདིའི་མིང་ནི་ས་ལས་ནུ་མ་ནུའི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །”② ཞེས་པ་བཞིན་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ས་ནུའི་སྒྲ་སྟན་དྷུར་ཞེས་པའི་སྐད་དོད་རྒྱ་སྐད་དུ་(瞿萨旦那)ཞེས་བཀོད་ཡོད་པའོ། དེ་མིན་ད་དུང་རང་སྐད་དུ་ཀུསྟན་དང་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཀ་ཤ་དེ་ཤ་ཟེར་ཚུལ་ཡང་བཀོད་འདུག་པ་གོང་གི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱི་གསུང་ལས་ཤེས་ནུས་ལ། ཡང་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་མཁས་པ་དགའ་བྱེད་》དུ། “དེའང་སྔོན་དང་པོ་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་། འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་དུས། ལི་ཡུལ་འདི་ལ་རྩ་དན་གྱི་ཡུལ་ཟེར། དམ་ཆོས་ཤིན་ཏུ་དར་རོ། །” ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་བ་སོགས་ལི་ཡུལ་ལ་ལི་སྐད་རང་ངམ་བོད་དང་རྒྱ་གར་རྒྱ་ནག་བཅས་ཀྱི་མིང་ཅི་རིགས་ཤིག་འབོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་གྲུ་གུ་དང་ཧོར་སོག་གི་སྐད་དུ་བོད་ཀྱི་འུ་ཐེན་ནམ་འུ་ཏེན་དང་འདྲ་བ་ཡུས་ཏུན་(于遁)ཟེར་བ་དང་། ཡང་རྒྱའི་ཡི་གེ་འགའ་རེར་སྔ་མར་ཡུས་ཐེན་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་ཧོ་ཐེན་དུ་བསྒྱུར་ཞེས་བཀོད་འདུག་ཀྱང་དོན་དངོས་སུ་ཧོ་ཐེན་ནི་མཁར་གྱི་མིང་ཐོག་མའི་དུས་ནས་ཡོད་ལ། མིང་དེ་ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་རྒྱས་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ་མ་གཏོགས་མིང་འདི་ཡང་དེ་དུས་ཐོགས་པར་བཤད་ན་དུས་ཕྱི་དྲགས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་ལ། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཧོ་ཐེན་(和田)བྱ་བའང་ཐོག་མའི་འུ་ཐེན་གྱི་མཁར་རམ་ཡང་ན་གྲོང་ཁྱེར་མངར་ལྡན་གྱི་མིང་ལས་ཟུར་ཆག་སྟེ་བྱུང་བ་གདོན་མི་ཟ་ལ། འུ་ཐེན་གྱི་གོ་དོན་ནི་《ལུང་བསྟན་》དུ་འབྱུང་བའི་མཁར་དགེ་བ་ཅན་ཞེས་པ་ལི་སྐད་ཀྱི་མིང་དུ་བཤད་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་མོ །
མདོར་ན་ལི་ཡུལ་ནི་གནའ་དུས་ནང་པའི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ལུང་གིས་ཟིན་ཅིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཡུལ་གྲུ་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལི་ཡུལ་ནི་བོད་དང་རྒྱ་གར། རྒྱ་དང་གྲུ་གུ་སོགས་ཀྱི་བར་དུ་འགྲོ་འོང་གི་བརྒྱུད་ལམ་ཉག་གཅིག་ཡིན་ཐོག །འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་བར་གྱི་གསེར་ཟམ་དང་ས་མདུད་གལ་ཆེན་གྱི་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སྟབས། དུས་སྔ་མོ་ནས་ཡུལ་འདིར་ཆོས་དང་རིག་གནས་དར་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བརྟེན་ཡུལ་འདི་ནི་ཤེས་རིག་ལྡན་པའི་ཡུལ་གྲུ་སྐད་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཏུའང་གྱུར། ལྷག་པར་ཡུལ་འདིའི་ཐོག་མའི་རིགས་རྒྱུད་ནི་བོད་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་ལི་ཡུལ་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་བསྡུས་རྐྱེན་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཐད་ཀྱང་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ། ཚུལ་དེའང་རྒྱ་བོད་ཡིག་རིགས་གཉིས་སུ་གསལ་ཏེ། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་《ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པར། “ཁྱོ་ཡི་སིའི་སྙན་ཞུའི་ནང་དུའང་ལི་ཡུལ་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ན་བོད་མིའི་ཁྲག་རྒྱུད་ཡོད་པའི་རིགས་མཆིས་པར་འདོད་ལ། གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཆར་བརྟགས་ན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བོད་པ་རྣམས་ཡུལ་གྲུ་འདི་ལ་སླེབས་ཟིན་འདུག་མོད། འོན་ཏེ་དོན་དངོས་སུ་ཧ་ལམ་དེ་ལས་སྔ་བར་སླེབས་ཡོད་པ་འདྲ་སྟེ། སྔར་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་སྡོད་པའི་སྤྱང་པ་(羌人)རྣམས་རྒྱའི་ཞན་ཆིན་(先秦)དུས་སྐབས་ནས་ནུབ་ཏུ་བསྐྱོད་དེ་ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ལམ་ལ་སླེབས་ཟིན་པར་མ་ཟད་རི་བོ་ཕ་མིར་ཡང་བརྒལ།”① ཞེས་དང་། ཡང་བོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ། “ཟ་ཧོར་ཁ་ཆེ་ཡུལ་དབུས་རྒྱ་སོགས་ནས། །པཎ་ཆེན་ཚད་ལྡན་མང་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། །མཁས་པའི་ལོ་ཙཱ་དུ་མས་རྒྱ་གར་ནག །ལི་ཡུལ་སོགས་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ནི། །ཇི་སྙེད་བཞུགས་པ་ཕལ་ཆེར་བོད་དུ་བསྒྱུར། །② ཅེས་སོགས་བཀོད་པ་བཞིན་ལི་ཡུལ་དུ་དུས་སྔ་མོ་ནས་བོད་མིའི་མེས་པོ་མེས་མོ་རྣམས་འཚོ་གནས་བྱས་པའི་དབང་གིས་དུས་ཕྱིས་ལི་ཡུལ་དང་བོད་གཉིས་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཅི་ཐད་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་འབྱུང་སླ་བ་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སུ་སོང་ཞིང་། ལི་བོད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་ནི་གནའ་དེང་གི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམ་པའི་གླེང་སྐལ་དུ་སོང་ཡོད་ལ། ད་ལྟའང་གནའ་བོའི་ཡིག་ཆ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ང་ཚོའི་མིག་ལམ་དུ་ཡོད་ཁར་བྱེ་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་རྫས་དང་ས་མིང་ཆུ་མིང་བཅས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མང་དག་ཅིག་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ།། །།
① བསྟན་འགྱུར་སྡེ་དགེའི་པར་མའི་《སྤྲིངས་ཡིག་》ངེ་པོད་ཀྱི་《ལིའི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་》ཞེས་པའི་ཤོག་ངོས་171ནས་172བར་གསལ་ལ། གཤམ་གྱི་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་》ཞེས་པ་རྣམས་དཔེ་ཆ་འདི་ལ་གོ་དགོས།
① བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1990ལོར་བསྐྲུན་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་དང་པོའི་ཤོག་ངོས་38པར་གསལ།
② གློ་བོ་མཁན་ཆེན་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་གསུང་ཡིན་ཟེར་བ་ལག་བྲིས་མ་ཤོག་གྲངས་བདུན་ཅན་གྱི་ཤོག་ངོས་5པར་གསལ་ལ། དཔེ་ཆ་འདི་ནི་ཁམས་སྤྲུལ་བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་ལགས་ཀྱིས་མཁོ་འདོན་གནང་བ་ཡིན།
①བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི1990ལོར་བསྐྲུན་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་དང་པོའི་ཤོག་ངོས་38ནས་39བར་གསལ།
①སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་མཛད་པའི་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་མཁས་པ་དགའ་བྱེད་》ཅེས་པ་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1985ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་84པར་གསལ།
① དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ཞེས་པ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1986ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་སྨད་ཆའི་ཤོག་ངོས་1387ནས་1388བར་གསལ།
① གུ་རུ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》ཞེས་པ་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1990ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་162ནས་163པར་གསལ།
① སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་རང་རྣམ་《ཏཱའི་སི་ཏུར་འབོད་པ་ཀརྨ་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་ཀྱི་རང་ཚུལ་དྲང་པོར་བརྗོད་པ་དྲི་བྲལ་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་》ཞེས་པ་སྡེ་དགེའི་ཤིང་པར་མའི་ཤོག་ངོས་59པར་གསལ།
① དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ཞེས་པ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1986ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་སྨད་ཆའི་ཤོག་ངོས་1387པར་གསལ།
① བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1990ལོར་བསྐྲུན་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་224ནས་225བར་གསལ།
① བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1990ལོར་བསྐྲུན་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་225པར་གསལ།
① བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1990ལོར་བསྐྲུན་པའི་《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་225པར་གསལ།
① གློ་བོ་མཁན་ཆེན་བསོད་ནམས་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་གསུང་ཡིན་ཟེར་བ་ལག་བྲིས་མ་ཤོག་གྲངས་བདུན་ཅན་གྱི་ཤོག་ངོས་4པར་གསལ།
① དབྱིན་ཇི་བ་སི་ཐན་དབྱིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བྱེ་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་ལི་ཡུལ་གྱི་ཞིག་རོའི་སྐོར་བཀོད་པ་》(沙理和阗废墟记)ཞེས་པ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་ཞིན་ཅང་མཛེས་རྩལ་པར་རྒྱག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1994ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་135པར་གསལ། ② སོའུ་པེ་ཧེ་ཡིས་བརྩམས་པའི་《ནུབ་ལྗོངས་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་》(西域通史)ཞེས།་པ་ཞིན་ཅང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1998ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་59པར་གསལ།
① སོའུ་པེ་ཧེ་ཡིས་བརྩམས་པའི་《ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་》(西域通史)ཞེས་པ་ཞིན་ཅང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1998ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་59པར་གསལ།
② བསྟན་འགྱུར་སྡེ་དགེ་པར་མའི་མདོ་སྡེ་ཨ:པོད་ཀྱི་《འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་》ཞེས་པའི་ཤོག་ངོས་223པར་གསལ།
① ཡུའུ་ཐེ་ཧྲན་གྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་》(西域通史)ཞེས་པ་ཀྲུང་ཀྲོའུ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1996ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཤོག་ངོས་225པར་གསལ། ② དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ཞེས་པ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་1986ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་སྟོད་ཆའི་ཤོག་ངོས་358པར་གསལ།


c: text/html

text:
འབར་མར་ལྗོངས་རྒྱུར་བསྐྱོད་པ།
མཁན་པོ་ཚུལ་རྣམ།
ཁར་རྩང་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༣ /༡༠ /༡༨ཉིན་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ཕྲན་ཐེ་ཝན་ནས་ཞོགས་པའི་གནམ་གྲུ་བརྒྱུད་ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འབར་མར་སླེབས། ད་རེས་ཐེ་ཝན་དང་། སེངྒ་པོ། མ་ལེ་ཤ་རྒྱ་ནག་བཅས་ནས་སྐྱ་སེར་བརྒྱ་ལྷག་འབྱོར་འདུག སྤྱིར་འབར་མ་ནི་དམར་པོའི་རིངས་ལུགས་ཡིན་ཀྱང་མི་མང་ཁྲོད་དུ་ནང་ཆོས་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འདུག་པས་མི་རྣམས་ཡ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་ཆེ། ད་ལྟ་དམངས་གཙོ་ལ་གོམ་པ་སྤོ་བཞིན་པ་རེད་ཟེར། འཛམ་གླིང་ལ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་འབར་མའི་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་སྐྲ་བཞུགས་པའི་མཆོད་རྟེན་དང་། ནང་པར་ཆེས་ཆེ་བའི་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐུ་སོགས་མཇལ། དེ་རིང་འབར་མའི་མར་མེའི་དུས་སྟོན་དང་། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དབྱར་གནས་དགག་དབྱེ་ལ་འཁེལ་འདུག་པས་དགེ་འདུན་མཆོད་པ་དང་། གནས་མཇལ་ཁ་ཤས་ལ་སོང་། ཁོང་རྣམས་ནས་དེ་རིང་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་ལ་བརྩི་བཞིན་འདུག དེའང་སྟོན་པ་ལྷ་གནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ལ་ཡུམ་སྒྱུ་མ་ལྷ་མཛེས་ལ་དྲིན་ལན་གསབ་པའི་ཆེད་དབྱར་ཟླ་གསུམ་རིང་ལྷ་ཡུལ་དུ་དབྱར་གནས་ལ་བཞུགས་ནས་ཆོས་གསུངས། དབྱར་གྲོལ་བ་དང་མི་ཡུལ་ལ་ཕེབས་པ་ལ་ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་ལ་བརྩི་བས་ཁོང་རྣམ་པའི་ལྷ་བབས་ལ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་གསར་པ་རེ་གསུང་རྒྱུ་འདུག ཉིན་དེར་དགེ་འདུན་མཆོད་པ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པས་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ཐོག་མའི་གྲལ་ཡིན་ཤས་ཆེ་བས་འབར་མའི་གཞུང་གི་ཆོས་ལུགས་ལས་ཁུངས་ནས་དྲི་བ་དང་གསར་འགོད་པ་སླེབས། ངས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་རོབ་ཙམ་དང་། གལ་ཆེ་ཤོས་ང་ཚོ་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་མཐུན་ལམ་དང་ངོ་ཤེས་མཉམ་ལས་དགོས་པའི་སྐད་ཆ་བྱས། ཁོང་ཚོའི་དགོང་མོ་རྒྱལ་ཡོང་བརྙན་འཕྲིན་ནང་བཏོན་བཞིན་འདུག
ཕྱིར་ཉིན་འབར་མའི་ཡུལ་དབུས་མན་ད་ལ་ཞེས་པར་སླེབས། དེ་ནི་འབར་མའི་རྒྱལ་ས་གསར་པ་རེད། ཡུལ་དེའི་ཚོང་དང་རིག་གནས་སོགས་ཀྱི་བསྟི་གནས་ལ་བརྩི་བཞིན་འདུག སྔོན་ཞིག་གནས་འདིར་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་འབར་མ་དང་སེང་ག་ལ་ཐེ་ལན་ཌི་སོགས་ཀྱི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་རྣམས་འཛོམས། འབར་མའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ནས་སྦྱིན་བདག་བྱས་ནས་ཐུན་མོང་གི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བསྡུ་ལྔ་པར་མཛད་ནས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་བཀའ་རྣམས་པཱ་ལའི་ཡི་གེའི་སྟེང་རྡོ་གཡང་ཁྲི་ངོས་ལ་བརྐོས་ནས་མཆོད་རྟེན་རེ་བཞེངས་ནས་ནང་ལ་བཞུགས་པར་མཛད། དབུས་སུ་སྟོན་པའི་སྐུ་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་། དེ་ནས་བར་ལ་རྭ་བས་བསྐོར་བའི་རྭ་བ་ནང་ལོགས་སུ་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་བཞེངས་པ་དང་། རྭ་བའི་ཕྱི་རོལ་མདོ་སྡེ་དང་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་བཞུགས། དེའང་ཁོང་རྣམས་ནས་དམ་ཆོས་འདུལ་བའི་སྡེ་རྣམས་ནང་དུ་བཞུགས་པ་ནི་སྟོན་པ་སྐུ་འདས་པའི་སྐབས། ཀུན་དགའ་བོ་དང་ཉན་ཐོས་དང་དགེ་སློང་རྣམས་ནས་སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་མ་འོངས་པར་ངེད་ཀྱི་སྟོན་པ་གང་ལ་བྱེད་ཞུས་པའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་འོངས་པར་ཁྱེད་རྣམས་ང་མི་བཞུགས་པའི་ཚེ་ན་དམ་ཆོས་འདུལ་བ་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཡིན་ལ་ང་ཡི་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པས་སྟོན་པ་ནང་བཞིན་གུས་པས་ན་རྭ་བའི་ནང་ལ་བཞུགས་པར་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་བཞིན་འདུག མཆོད་རྟེན་ཚང་མའི་ཕྱི་ལ་རྭ་བ་ཆེན་པོ་དང་། བར་རྣམས་ལ་ལྗོན་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ཡལ་ག་དང་འདབ་མ་རྒྱས་བཞིན་པ་དང་བྱ་དང་བྱིའུ་སྐད་སྣ་ཚོགས་གྲགས་བཞིན་འདུག ངེད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕྱག་སྐོར་དང་བཟང་སྤྱོད་སྨོན་ལམ་རེ་བཏོན་ནས་སོང་། ནམ་མཁར་ཆར་མེད་པའི་མཇའ་ཚོན་ཡུན་རིང་ཤར་བས་རྟེན་འབྲེལ་དང་བྱིན་རླབས་ལ་བརྩིས་ནས་གསོལ་བ་དང་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའོ།།
དེ་ནས་འབར་མའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཕུས་ཀང་ཞེས་པར་སླེབས། ལོ་སྟོང་ཕྲག་སྔོན་གྱི་མཆོད་རྟེན་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་རུས་བཞུགས་པའི་མཆོད་རྟེན་མཇལ། སྔོན་འབར་མའི་དགེ་འདུན་པ་བཞི་རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་ལ་བྱོན། དེའི་ནང་གཅིག་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས། རིང་བསྲེལ་དེ་ཉིད་ཁོང་བཞིས་གདན་དྲངས་བར་བཤད། ཕུས་ཀང་ཡུལ་གྲུ་རྒྱ་ཡངས་ལ་ཁོད་སྙོམས་པ་ལྗོན་ཤིང་དང་འབྲུ་རིགས་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས། མཆོད་རྟེན་ཆེ་ཆུང་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་ལྷག་བཞུགས་པས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་ལ་བྱིན་ཆགས་པར་འདུག སྔོན་མཆོད་རྟེན་ས་ཡ་ལྷག་ཡོད་པ་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་དུབ་ཁི་ལིས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་མང་པོར་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་སོག་པོའི་རྟ་དམག་སླེབས་ནས་མཆོད་རྟེན་མང་པོ་བཤིག་པ་དང་ཕུས་ཀང་རྒྱལ་པོ་ཕམ་པར་བྱས་པར་གྲགས། སྔོན་མཆོད་རྟེན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཡང་འབོད་སྐད། དགོན་སྡེ་ཡང་མང་ལྷག་པར་སྒོམ་ཁང་མང་དུ་མཆིས། ངེད་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་བཟང་འབྲེལ་རེ་བྱས། མཐའ་སྐོར་རྣམས་རི་བོས་བསྐོར་བ་དང་། གཡས་ཕྱོགས་ནས་བོད་ནས་གཞོལ་བའི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་་རྒྱལ་མོ་དངུལ་ཆུ་དལ་གྱིས་འབབ་པ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་ཉམས་དགའ་བར་མཆིས། འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་མནའ་བོའི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་གྲལ་དུ་བཞག་འདུག ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམས་པ་ཤར་ནུབ་ཀྱི་མི་རིགས་སྣ་མང་འདུས་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་དང་སྙན་སྒྲུང་མང་དུ་བཤད་རྒྱུ་འདུག
འབར་མའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཇེ་ཐིས་ཡོས་ཞེས་པར་ནགས་རི་ཆེན་པོ་གཅིག་གི་རྩེར་ངོ་མཚར་བའི་རྡོ་ཡི་གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་བཞུགས། ཟུང་འཇུག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་སྐྲ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ནས་བདུན་ཕྲག་འགའ་ཡི་རྗེས་འབར་མའི་ཚོང་པ་འགའ་ལ་གནང་བར་བཤད། རང་བྱུང་གི་རྡོ་ནི་རྒྱལ་ཆེན་སྡེ་བཞིས་གདན་དྲངས་པར་གསུངས། ལྗིད་ཚད་སྤྱི་རྒྱ་ཏུན་དྲུག་བརྒྱ་དང་མཐོ་ཚད་ཁང་པ་སུམ་བརྩེགས་ཙམ། བྲག་མཐོན་པོ་ཞིག་གི་རྩེ་ནས་ལྷུང་ལ་ཁད་པ་དང་། རྡོ་དེ་ཉིད་ཕལ་མོ་ཆེ་ས་ལ་མ་རེག་པས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ལྷུང་ན་སྙམ་པ་འདུག སྔོན་དུས་སུ་བར་ནས་སྐུད་པ་འཐེན་ན་ཐར་ཟེར། ཞིབ་བལྟས་བྱས་ན་བར་ཁྲ་སེང་ངེ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག ངས་མཐོང་མྱོང་ཡོད་པའི་ནང་ངོ་མཚར་ཆེ་ཤོས་སུ་སྣང་། རི་འདབས་དེར་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱིས་ཁོང་གི་སྲས་མོ་སེང་ག་ལའི་གླིང་ལ་ཕེབས་སྐབས་སྐྱེལ་རྫོངས་་སུ་གནང་བའི་སྐུ་བྱིན་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་བཞུགས། ཁོར་ཡུག་གཙང་ལ་མཛེས་ཀྱང་ཞོགས་པ་རི་རྩེ་སྨུག་སྤྲིན་གྱིས་བཏུམས་པས་ཆ་ཚང་མ་མཐོང་། དེར་ངེད་རྣམས་ཞག་གཅིག་བསྡད་ནས་སོང་།
འབར་མའི་ཡུལ་དབུས་ཡང་ཀྭོང(YanGon)དུ་བཞུགས་པའི་གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་མཆོད་རྟེན་ཆེ་ཤོས་སུ་བཤད། མཐོ་ཚད་སྨིས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཅིག་ཙམ་མཆིས། (feet150) གསེར་སྤྱི་རྒྱ་ལྔ་སྟོང་ཙམ་དང་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་དང་ནོར་བུ་རིགས་བརྒྱད་སྟོང་ཡར་མར་ཡོད་པ་དང་། ཕ་ལམ་ཆེ་ཤོས་དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་མོའི་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ལས་ཀྱང་ཆེ་བར་བཤད། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ནས་བཞེངས་པ་དང་རིམ་གྱིས་རྒྱལ་རབས་བཞི་དང་ལྷག་ཏུ་རྒྱལ་མོ་ཤིས་སོ་པོས་རྒྱས་པར་རྫོགས་པ་དང་། ཟུང་འཇུག་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་དབུ་སྐྲ་ཉག་མ་གཅིག་དང་འོད་སྲུང་གི་ཆོས་གོས་དང་གསེར་ཐུབ་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་སོགས་རིང་བསྲེལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བར་བཞུགས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་འབར་མ་ལ་མན་མར་(Myanmar)འབོད་པ་དང་། གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་(Shwe Dagon Pagoda )འབོད་བཞིན་འདུག བོད་སྐད་ནང་གསེར་ཞེས་པ་ལ་ཁོང་ཚོས་ཀྱང་གསེར་ཞེས་འབོད་ཀྱིན་འདུག དེ་བཞིན་ཨང་གྲངས་གཅིག་གཉིས་གསུམ་སོགས་ལ་འཇར་པན་བཞིན་འབར་མས་ཀྱང་གཅིག་གཉིས་སོགས་རང་རེ་དང་མིང་གཅིག་པ་དང་། འབར་མའི་བྱང་ཕྱོགས་བོད་དང་ས་མཚམས་འབྲེལ་བས་བོད་རིགས་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་། ཡང་ཁོང་རྣམས་ལ་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ལས་ཡང་ཀོང་མི་རིགས་ནི་བོད་རིགས་རེད་ཅེས་སྣེ་ཁྲིད་པས་འབྲེལ་བཤད་བྱེད་བཞིན་འདུག གདོང་དབྱིབས་སོགས་བོད་དང་གཅིག་པ་དང་རྒྱན་ཆས་མང་པོ་ནི་ལྷོ་མོན་དང་དྭགས་ཀོང་སོགས་དང་འདྲ་བ་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག ངེད་རྣམས་ཀྱིས་པར་རེ་བླངས་ཕྱག་སྐོར་སྨོན་ལམ་གང་ཤེས་རེ་བྱས་ནས་སོང་།
བོད་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་རྨ་འབྲི་རྫ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ང་ཡི་སྐྱེས་ཡུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་རྫ་ཆུ་ནི་ཁམས་ཡུལ་ཤུལ་ནང་ཆེན་ཉེར་ལྔའི་ནང་ཚན་དགེ་རྒྱལ་རྫ་སྟོད་ཆུ་འགོ་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་པ་ནས་དལ་གྱིས་གཞོལ་བ་དང་། རིམ་པས་ནང་ཆེན་བརྒྱུད་ཆབ་མདོ་ནས་ངོམ་ཆུ་དང་འདྲེས། དེ་ནས་ཁ་བ་དཀར་པོ་བརྒྱུད་འབར་མ་ལ་བབས། ད་རེས་འབར་མ་ནས་སླར་ཡང་རྫ་ཆུ་ལ་ངོས་ཐུག་པས་ཡུན་འདྲིས་ཀྱི་གྲོགས་པོ་འཕྲད་པ་བཞིན་དགའ་སྐྱོའི་ཚོར་བ་རེ་བྱུང་། པར་རིས་དང་པོ་འདི་ཆུ་འགོ་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དང་། རྫ་རི་འདི་ནི་ང་ཡི་སྐྱེས་ལྷ་མ་སང་གཡའ་སྤང་ངམ་ཡུལ་སྐྱོང་རྫ་རྒྱལ་འབྲི་བྱེད་དུ་འབོད། དེ་ནས་གནས་ཆེན་སྐྱོ་བྲག་སྤྱི་འབྱམས་བྲག་དང་ནང་ཆེན་ཉག་ལ་སོགས་རྫ་རྒྱུད་ཀྱི་མཛེས་ལྗོངས་དང་། ཡང་སྔོན་མ་ཤེས་རབ་འོད་སྣང་སློབ་གྲྭར་གསར་འཛུགས་ལ་བགྲོད་སྐབས་རྫ་ཆུ་རྒྱུད་རླངས་འཁོར་ཆུ་ནང་ལ་ཐོགས་པ་སོགས་དགའ་སྐྱོའི་ཚོར་བ་དམིགས་གསལ་རེ་དྲན་གསོ་ཡང་བྱུང་། མདོར་ན་ང་ནི་རྫ་ཆུ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ། རྫ་ཆུ་འཐུང་ནས་འཚར་ལོང་བྱུང་། རྫ་ཆུ་ལ་ཆུ་རྩེད་རོལ། ང་རྫ་ཆུ་ལ་དགའ། རྫ་ཆུ་ལ་དུང་། ད་རེས་རྫ་ཆུ་དེས་ང་ལ་ང་དང་ང་ལ་འབྲེལ་བའི་བོད་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་འདས་མ་ད་ལྟ་དུས་གསུམ་གྱི་དྲན་རྟོག་མང་པོ་བསླངས། སྐྱེ་བའི་ཐ་མར་འཆི་བར་ངེས་པ་དང་། འདུས་མའི་ཐ་མར་འབྲལ་བ་སོགས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་དང་དེ་རིགས་ནི་སྔ་ནས་ཤེས་ཟིན་པས་མ་འོངས་པར་ང་རྒས་ས་དང་ཤི་ས་ནི་ལས་ལ་གང་བསྐོས་མ་ངེས། ངས་ཀྱང་དེ་ལ་རྩིས་ཞིབ་ཞིབ་ཕྲ་མེད། ངས་གལ་ཆེ་བ་ནི་གང་ཞིག་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་བྱ་བ་དང་། གང་ཞིག་སྒྲུབ་འོས་པའི་བྱ་བ་དང་། སྒྲུབ་འདོད་པའི་བྱ་བ་དང་། དེའི་དུས་ཚོད་དང་གོ་སྐབས་འབད་པ་རྣམས་ནི་རྩ་ཆེན་བརྩི་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་རྫ་ཆུ་དང་བོད་ཀྱི་ལས་དབང་འདིའི་འཕེལ་འགྲིབ་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་བཤད་ཚོད་དཀའ་བར་སྣང་བས་དགའ་སྐྱོའི་ཚོར་སྣང་རེ་བྱུང་། འབར་མའི་རྫ་ཆུའི་རྒྱུད་ལ་བཞུགས་པའི་མཆོད་རྟེན་མཇལ། རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་དང་འདྲེས་པའི་སེམས་ཉིད་ངལ་གསོ་དང་། ཆུ་ཀླུང་ཆེན་པོ་དེ་ལ་རྒྱང་བལྟ་བྱས། ཆུ་བོ་དེ་ནི་འབར་མ་བརྒྱུད་ཐེ་ལན་ཌི(Thailand)ལོ་སི (Laos)ཁོམ་བྷོ་ཌི་ཡ་ (Cambodia)། ཡོ་ནན་(Vietnam) བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་བརྒྱུད་མཐར་ལྷོ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོར་བབས། དེའི་རིང་ཚད་ལ་སྟོང་སྨིས་༤༨༨༠ཡོད་པ་དང་འབབ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁྱོན་ལ་སྟོང་སྨིས་གྲུ་བཞི་མ་༧༩༥༠༠༠ཡོད། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་བཅུ་གཉིས་པ་དང་། ཤར་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་བདུན་པར་གྲགས།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
སྐབས་བཅོ་ལྔ་པའི་མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་འོས་གཞི་ཤེས་འཇོན་གཉིས་ལྡན་གྱི་མི་རབས་གསར་པའི་མི་སྣ་དྲག་འདེམས།
དེ་རྗེས་བྷ་ན་ར་སི་ཧིན་དྷུའི་མཐོ་སློབ་ལ་དམིགས་བསལ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཟིན་བྲིས་བཟོ་སྟངས་སྐོར་ལ་སློབ་ཐོན་དང༌། ཨ་རི་ཊུ་ལེན་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ཐོག་ཆེད་ལས་སློབ་མཐར་ཕྱིན། དེ་རྗེས་ཨ་རི་དབུས་དང་མངའ་སྡེའི་གྲོས་ཚོགས་ཁག་གི་ཁྲིམས་འབྲེལ་སྡེ་ཚན་ནང་ཉམས་མྱོང་བསགས་རྗེས། ཨ་རི་ནས་ཕྱིར་ལོག་གིས་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུང་ལས་ཁུངས་ནང་མགྲིན་ཚབ་པ་དང་ཁྲིམས་དོན་སློབ་སྟོན་པའི་ལས་འགན་ཞུ་མུས་ཡིན་ཞིང༌། སྔ་ཕྱིར་འཛམ་གླིང་ནང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་དང་ཚོགས་འདུ་སོགས་ལ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་མང་གཙོ་དང་གྲོས་ཚོགས་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་ཡོད་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་གཞོན་སྐྱེས་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།
2 (བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། སྦེལ་ཀོབ། ལུང་ཚན། ཚ་བ་རོང) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། པན་ཇབ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་B.A ཐོག་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་དང་ཤེས་ཡོན་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་བྱས། མཐོ་སློབ་ནས་ས་གནས་གཞོན་ནུའི་ཚོགས་གཙོ་དང། དེ་རྗེས་སྤོན་ཌར་དགེ་རྒན་གྱི་ལས་ཀ་ལོ་མང་བྱས། དྷི་ལིར་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ཞིག་གི་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་ཀ་བྱས། དེ་ནས་སེར་བྱེས་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭར་དགེ་རྒན་ལོ་མང་བྱས་རྗེས། དབུས་གཞོན་ནུའི་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱུན་ལས་སྐབས་11 པ་དང༌། སྐབས་12 པའི་ཚོགས་གཞོན་ལ་བདམས་ནས་ལས་འགན་ཁུར། དེའི་རིང༌ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཐེངས་མང་སྣེ་ཁྲིད་དང་བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་བྱས། ད་ལྟའི་ཆར་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་ཞིག་ཡིན།
3 (སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། དྷ་ས། ལུང་ཚན། འབའ་བ།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། བོད་ནང་ནས་མཐོ་སློབ་ཐོན་རྗེས། རྒྱ་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ནང་ལོ་མང་རིང་ཆབ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ཀ་བྱས། བཙན་བྱོལ་དུ་སླེབས་རྗེས། བདེ་སྲུང་བོད་གནས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་དུ་བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ཉམས་ཞིབ་པ། མདོ་སྟོད་ཉམས་ཞིབ་པ། ལོ་ཙཱ་བ་རྒན་པ་བཅས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུས། སྔ་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་གནས་སྟངས་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་བྱུས། རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་འབྲེལ་ཡོད་དེབ་བཞི་ཙམ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཕབ་བསྒྱུར་དང༌། རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཐོག་དེབ་གསུམ་ཙམ་ཕབ་བསྒྱུར་བྱས། ལས་ཞོར་དུ་ཁ་བ་དཀར་པོ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྲི་ཞུ་ཁང་དང༌། བོད་ཀྱི་བང་ཆེན་གསར་འཛུགས་བྱེད་མཁན་གྲས་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཁྲིམས་ཡིག་སྐོར་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ཏེ་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་སྙན་ཐོ་ལ་བཀའ་ཁྲི་མཆོག་གིས་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོའི་དེབ་སོགས་ལ་རང་གཞུང་གི་ལན་འདེབས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་དང༌། ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་སུ་ཆེད་བསྐྱོད་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་རིགས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་མཉམ་བོད་དོན་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུར་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གཞུང་ཞབས་དང༌། མང་ཚོགས། སློབ་ཕྲུག་སོགས་ལ་བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ། ལྷག་པར་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས། ད་ལྟ་སྤྱི་འཐུས་བྱེད་བཞིན་པ་མ་ཟད། ལས་ཞོར་ལ་བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ཉམས་ཞིབ་དང༌། འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་བོད་ཀྱི་རླུང་འཕྲིན་དང་བརྙན་འཕྲིན་བཅས་སུ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ལན་འདེབས་སོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ཆེད་ལས་ཉམས་ཞིབ་པ་དང་མཉམ་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་མི་རབས་གསར་པ་ཞིག་ཡིན།
4 (གསེར་རྟ་ཚུལ་ཁྲིམས། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། དྷ་ས། ལུང་ཚན། གསེར་རྟ།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གསེར་རྟ་བླ་རུང་ལྔ་རིག་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱས། བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་རྗེས། ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས་དང༌། དེ་རྗེས་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང༌། མཛད་རྣམ་གསེར་གྱི་ཡང་སྙིང་གི་རྩོམ་བྲིས་ཁོངས་མི་དང། ནོར་འོད་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ལས་ཀ་བྱས། དེ་བཞིན་ས་གནས་འཐུས་མི་དང་གསར་འགོད་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་བྱས། ད་ལྟ་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། 2003 ལོར་ཁ་བ་དཀར་པོ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྲི་ཞུ་ཁང་དང་བོད་ཀྱི་བང་ཆེན་གསར་ཤོག་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་ད་བར་ཚོགས་པ་དེའི་འགན་འཛིན་དང་བོད་ཀྱི་བང་ཆེན་རྩོམ་སྒྲིག་པ། ལས་ཞོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་སྣེ་མང་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དཔེ་དེབ་འགའ་ཤས་གསར་རྩོམ་གྱིས་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང། དེ་བཞིན་བཙན་བྱོལ་ནང་བགྲོ་གླེང་དང༌། ཚོགས་འདུ། ཟབ་སྦྱོང་སོགས་ལ་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་ཡོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་ཞིག་ཡིན།
5 (དབུ་དཀར་ཚང་གཡུ་སྒྲོན། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། ལྡི་ལི། ལུང་ཚན། ཆབ་མདོ།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང། ད་ལྟའི་ལས་འགན། དྷི་ལི་ལེ་ཌི་ཤྭི་རམ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་B.A ཐོག་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་དང་ལྗ་ཧ་ལར་ནེ་རུ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་སྐོར་ལ་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པའི་སློབ་མཐར་ཕྱིན། དེ་བཞིན་ཨ་རི་ནས་དམིགས་བསལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་ལམ་སྐོར་ལ་ཆེད་ལས་སློབ་སྦྱོང་དང༌དམིགས་བསལ་སྦྱོང་བརྡར་བྱས། སྔ་རྗེས་སུ་དབུས་བུད་མེད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་དང། བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་མང་གཙོ་འཕེལ་རྒྱས་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་ལས་འཆར་འགན་ཁུར་བ་ཡང་བྱས། དེའི་རིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཚོགས་འདུ་དང་ཟབ་སྦྱོང་སོགས་ལ་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་ཤིང༌། དེ་བཞིན་ནེ་དྷར་ལན་ཌིའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་སློབ་སྟོན་པ་དང། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་མང་གཙོ་འཕེལ་རྒྱས་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི། མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་ལས་ཐོག ན་གཞོན་མདུན་བཟང་ལམ་སྟོན་ཚོགས་པའི་འགན་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ད་བར་བོད་པའིི་མཐོ་སློབ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་ཟབ་སྦྱོང་གོ་སྒྲིག་དང༌། མདུན་ལམ་ལམ་སྟོན། ཆེད་ལས་སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་ཐབས། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིགས་ཆེས་ལས་འབྲེལ་འཐུད་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ལས་དོན་སྣེ་མང་བྱེད་བཞིན་པའི་མཉམ་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་གཞོན་སྐྱེས་ཤིག་ཡིན།
6 (བསོད་ནམས་དབང་འདུས། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། ཧ་སྤ་པུར། ལུང་ཚན། ཚ་བ་དཔའ་ཤོད།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས། དམིགས་བསལ་འཛིན་སྐྱོང་དང༌། དྲུང་ཡིག དགེ་རྒན་འོས་སྦྱོང་བཅས་སྦྱོང་བརྡར་ཐོན། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རིང་ས་གནས་གཞོན་ནུའི་རྒྱུན་ལས་དང་ཚོགས་གཞོན་གྱི་ལས་ཀ་བྱས། སློབ་སྦྱོང་ཐོན་རྗེས་དམག་སྒར་སློབ་གྲྭར་དགེ་རྒན་ལོ་མང་བྱས་ཤིང༌། སྔ་ཕྱིར་གཞུང་ཞབས་ཁུངས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་གཞིས་ཆགས་ཁག་དང་འཆར་འགོད་ལས་ཁུངས་སོགས་སུ་ལོ་མང་རིང་ཞབས་ཕྱི་ཞུས། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཤེས་ཡོན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཆེད་1991 ལོར་སྒེར་ངོས་ནས་སློབ་གྲྭ་ཞིག་གསར་འཛུགས་དང་འབྲེལ། ད་ལྟ་སློབ་གྲྭ་དེར་འཛིན་གྲྭ་10 བར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ས་ཡོད། ད་ལྟའི་སློབ་གྲྭའི་སྦྱིན་བདག་དང་འགན་འཛིན་གྱི་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང། གཞུང་དང་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་ཁག་ནང་ལོ་མང་རིང་ལས་ཀ་བྱས་ཡོད་པའི་མཉམ་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་མི་རབས་གསར་པ་ཞིག་ཡིན།
7 (ཚེ་དབང་བསྟན་འཛིན། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། ཧུན་སུར། ལུང་ཚན། སྡེ་དགེ།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས། རྒྱུད་སྨད་གྲྭ་ཚང་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བྱས། དེ་རྗེས་ཝ་ཎར་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་སློབ་སྦྱོང་རྗེས། རྒྱུད་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་དྲུང་ཡིག་བྱས་ཤིང། ཧོན་སུར་ས་གནས་གཞོན་ནུའི་དྲུང་ཆེ་དང་ཚོགས་གཙོ། ཕྱི་ལོ་1992 ནས་1995 བར་དབུས་གཞོན་ནུའི་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱུན་ལས་ཁང་དུ་དཔལ་འབྱོར་འགན་འཛིན་བྱས། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་Alice སློབ་གྲྭའི་སྤྱི་ཁྱབ་གཙོ་འཛིན་དང༌། ད་བར་བཙན་བྱོལ་ནང་གཞུང་དང་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལས་ཀ་ལོ་མང་བྱས་མྱོང་ཡོད་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་མི་རབས་གསར་པ་ཞིག་ཡིན།
8 (བཀྲིས་དབང་འདུས། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། སྦེལ་ཀོབ། ལུང་ཚན། སྦྲ་ཆེན།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭ་ནས་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས། མེ་སོར་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་ཚོང་དོན་སྐོར་གྱི་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པའི་སློབ་སྦྱོང་དང༌། དེ་ནས་ཚོང་དོན་སྐོར་ལ་ཆེས་མཐོའི་སློབ་མཐར་ཕྱིན། དེའི་རིང་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པ་གསར་འཛུགས་དང་འབྲེལ་ལས་འགན་འདྲ་མིན་ཁུར། 1995 ལོར་གཞུང་ཞབས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ཚོགས་དྲུང་ལས་ཁུངས་དང༌། དེ་རྗེས་གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་གྱི་དྲུང་གཞོན། ལྡི་ལི་དོན་ཁང་གི་རྩིས་པ། 2001 ལོ་ནས་2006 ལོའི་བར་ལྷོ་ཨ་ཧྥ་རི་ཁིའི་དོན་ཁང་གི་དྲུང་ཆེའི་འགན་ཁུར་བྱས། 2006 ལོ་ནས་སྦེལ་ཀོབ་བདེ་སླར་ས་གནས་འགོ་འཛིན་དང༌། ལྷོ་སྤྱི། དེ་ནས་ཡང་བསྐྱར་སྦེལ་ཀོབ་ལུགས་བདེ་གཉིས་ཀའི་ས་གནས་འགོ་འཛིན་གྱི་འགན་ཁུར་ཞུས། 2009 ནས་ལྡི་ལི་སྐུ་ཚབ་དོན་ཁང་གི་དྲུང་ཆེར་བསྐོ་བཞག་བྱས། དེ་བཞིན་སྔ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་འདྲ་མིན་ལ་མཉམ་ཞུགས་ཀྱིས་བོད་དོན་སྐོར་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་ཡོད་ལ། ད་ཆ་བོད་གཞུང་ཆེས་མཐོའི་སློབ་ཡོན་ཚོགས་ཆུང་གི་འདེམས་ཐོན་བྱུང་བ་ལྟར་ནེའུ་ཡོཀ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་པའི་ཐོག་སློབ་སྦྱོོང་བྱེད་མུས་ཡིན་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།
9 (ཆོས་སྐྱོང་དབང་ཕྱུག ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། ལྡི་ལི། ལུང་ཚན། སྒ་བ།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཞི་རིམ་དང་པན་ཇབ་གཙུག་སློབ་གྲྭ་ནས་B.A ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་སློབ་ཐོན་དང༌། དེ་ནས་ཁྲོམ་རྭ་དང་ཉོ་ཚོང་དོ་དམ་སྐོར་ཆེད་ལས་སྦྱོང་བརྡར་སློབ་མཐར་ཕྱིན། མཐོ་སློབ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་རིང་སློབ་ཕྲུག་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་དང༌། ས་གནས་གཞོན་ནུའི་ཚོགས་གཙོ་སོགས་བྱས། ཕྱི་ལོ་1995 ནས་1998 བར་དབུས་གཞོན་ནུའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་མཐུད་དྲུང་ཆེ་དང༌། 1998 ནས་2000 བར་ཟུང་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ། 2000 ནས་2001 བར་སྤྱི་ཁྱབ་དྲུང་ཆེ་དང་དབྱིན་ཡིག་རང་བཙན་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སོགས་བྱས་ཤིང༌། གཞོན་ནུའི་དབུས་རྒྱུན་བྱས་རིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་དང༌། ཟབ་སྦྱོང་སོགས་ལ་མཉམ་ཞུགས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་མ་ཟད། རྩ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་འགུལ་སྣེ་མང་གོ་སྒྲིག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱས། 2002 ནས་ལྡི་ལིར་བོད་གཞུང་གི་འཕགས་བོད་འབྲེལ་འཐུད་ལས་ཁུངས་ནང་འབྲེལ་འཐུད་པ་གཞོན་པ་དང༌། 2003 ནས་འབྲེལ་འཐུད་པ་བསྐོ་གཞག་བྱས། འཕགས་བོད་འབྲེལ་འཐུད་ལས་ཁུངས་ནང་ལས་ཀ་བྱས་རིང་འཕགས་བོད་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་དང༌། གནད་ཡོད་མི་སྣར་ཐུག་འཕྲད་སོགས་བྱས་ཏེ་རྩ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་འགུལ་མང་དག་བརྩམས། 2006 ནས་བོད་མི་མང་མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་བྱེད་མུས་དང་དེ་བཞིན་ལྡི་ལིར་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་དང་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཀྱི་ལས་འགན་ཁུར་བཞིན་ཡོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་ཞིག་ཡིན།
10 (དབྱངས་འཛོམས་སྒྲོན་དཀར། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། དྷ་ས། ལུང་ཚན། ཏྲེ་ཧོར་དཀར་འཛེས།)
ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས། ཕྱི་ལོ་1997 ནས་2003 བར་ལྡི་ལིར་ཡོད་པའི་སྨན་གྱི་མཐོ་སློབ་ནས་(Lady Hardinge Medicale College)སྨན་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས། མཐོ་སློབ་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་སྨན་ཁང་ནང་ལོ་གཉིས་རིང་དམིགས་བསལ་བུད་མེད་དང་ཕྲུ་གུ་སྐོར་ལ་ཆེད་ལས་ཀྱི་སྨན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུས། ཕྱི་ལོ་2006 ནས་བཟུང་དྷ་སར་བོད་གཞུང་བདེ་ལེགས་སྨན་ཁང་ནང་སྨན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུ་མུས་དང༌། དེ་བཞིན་ཨེ་ཊ་ལི་ནས་གློ་ནད་དང་མོ་ནད་སོགས་ལ་དམིགས་བསལ་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་ཡོད། རྒྱུན་དུ་ཚོགས་འདུ་དང༌། ཟབ་སྦྱོང༌། མང་ཚོགས་བཅས་ལ་འཕྲོད་བསྟེན་སྐོར་གཏམ་བཤད་ཐེངས་མང་བྱས་མྱོང་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་བཞིན་ཐུགས་དམ་ཉམས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་ནང་ལས་ཁུར་བཞིན་པ་དང༌། འདམ་ག་རེག་དུག་ནད་གཞི་ཚོགས་པའི་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཡང་ཡིན་པའི་ཤེས་མྱོང་ལྡན་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཤིག་ཡིན།
11 (པདྨ་བདེ་ལེགས། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། སྦེལ་ཀོབ། ལུང་ཚན། གླིང་ཚང༌།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་དང་ཝ་ཎར་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་སློབ་ཐོན་རྗེས། མཉམ་དྲུང་དང༌། མདོ་སྟོད་དབུས་རྒྱུན། མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས། བོད་རིགས་སྤྱི་མཐུན་མཉམ་སྦྲེལ་གྱི་ཚོགས་གཞོན་བྱས། ད་ལྟའི་ཆར་བོད་རིགས་སྤྱི་མཐུན་མཉམ་སྦྲེལ་གྱི་ཚོགས་གཙོ་ལས་འགན་ཁུར་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པའི་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་འཇོན་གསུམ་ལྡན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།
12 (ཆོས་འཕེལ་ཐུབ་བསྟན། ད་ལྟའི་སྡོད་གནས། སྦེལ་ཀོབ། ལུང་ཚན། སྨར་ཁམས།) ཤེས་ཚད་དང༌། ཉམས་མྱོང༌། ད་ལྟའི་ལས་འགན། གཏན་སློབ་ནས་ཐོན་རྗེས། བྷེང་ལོར་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ནས་B.A ཐོག་ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པའི་སློབ་ཐོན་དང༌། དེ་རྗེས་གསར་འགོད་རིག་པའི་ཐོག་དམིགས་གསལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས། མཐོ་སློབ་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རིང་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་ལོ་གཉིས་དང༌། ས་གནས་གཞོན་ནུའི་ཚོགས་གཙོ་ལོ་གཉིས་བྱས། ལྷོ་གཞིས་ཁག་ལྔའི་མཐུན་མོང་ནས་འགུལ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་གཞོན་ལོ་གཅིག་དང༌། བོད་ཀྱི་དབུས་གཞོན་ནུའི་སྤྱི་ཁྱབ་རྒྱུན་ལས་ཁང་གི་རིག་གཞུང་འགན་འཛིན་སོགས་བྱས། དེ་ནས་1992 བོད་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་ཁུངས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་ཏུ་ལོ་བཞི་དང༌། དེ་རྗེས་ལྷོ་སྤྱིའི་ལས་ཁུངས་ནང་ལོ་12 རིང་ལྷོ་སྤྱི་འབྲེལ་འཐུད་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་འགན་ཁུར། དེ་ནས་བོད་གཞུང་འཆར་འགོད་ནང་ལས་ཀ་བྱས་ཤིང༌། ད་ཆར་བོད་མིའི་སྤྱི་མཐུན་མཉམ་སྦྲེལ་ལས་ཁུངས་ནང་དམིགས་བསལ་ལས་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ལྷོ་སྤྱིའི་ལས་ཁུངས་ནང་ལས་ཀ་བྱེད་རིང་ལྷོ་གཞིས་ཁག་ལྔ་དགོན་སྡེ་གྲྭ་ཚང་སོགས་ཀྱི་རྒྱ་གར་མངའ་སྡེའི་གཞུང་ནང་ལས་དོན་བྱེད་དགོས་རིགས་ལ་རང་ནུས་ཡོད་ཚད་ཀྱི་རོགས་རམ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཤེས་འཇོན་གཉིས་ལྡན་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།
གོང་གསལ་འོས་མི་འདི་དག་ཤེས་འཇོན་གཉིས་ལྡན་དང་ཉམས་མྱོང་ཅན་གྱི་མི་རབས་གསར་པ་དང་གཞོན་སྐྱེས་ཁག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱུན་དུ་བཙན་བྱོལ་ནང་གཞུང་དང་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་སྡེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལས་འགན་གལ་ཆེ་ཁུར་བཞིན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། རྒྱ་ཆེའི་མདོ་སྟོད་མི་མང་ནས་དེ་ལུགས་གོང་གསལ་མི་སྣ་འདི་དག་ལ་འོས་འཕེན་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཤུགས་དྲག་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པ་བཅས། ངག་དབང་རབ་རྒྱས་སོགས་མདོ་སྟོད་གཞོན་སྐྱེས་ཁག་ཅིག་ནས་མ་བསྐུལ་དང་བླངས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་2010 ཟླ་8 ཚེས་8 ཉིན།
འབྲེལ་བ་གནང་ཡུལ། ngawang.raj@gmail.com


text:
2018-03-02
ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ།
ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ནི་ལུགས་རྙིང་གི་ཟླ་དང་བོའི་ཚེས་གཅིག་ནས་ཚེས་བཅོ་ལྔའི་བར་ཡིན་ཞིང་། དེའི་དུས་སུ་བོད་ཡུལ་གྱི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་སོ་སོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་བསྡུས་ཏེ་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་དགྱེས་དགུར་རོལ་བ་ཞིག་ཡིན།
སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཛད་པ།
བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་དང་པོར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད། བར་དུ་བསྐལ་བ་གྲངས་མེད་གསུམ་ལ་ཚོགས་བསགས། མཐར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རིམ་པ་གསུམ་དུ་བསྐོར་ནས་འགྲོ་བའི་དོན་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་མཛད། དེ་ལྟར་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་མངའ་བ་རྣམས་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་དོན་གནད་ཉུང་ངུར་བསྡུས་ཏེ“དང་པོར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་དེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་གསུམ་དུ་ཚོགས་བསགས་ཤིང་། བར་དུ་གཅོད་པའི་བདུད་རྣམས་འཛོམས་མཛད་པ། བཅོམ་ལྡན་སེང་གེ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།”ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཤིང་། དེའི་ནང་གི་བར་དུ་གཅོད་པའི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་མཛད་པ་དེ་ནི་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཚེ་དེའི་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ལས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ཡིན། མཛད་པ་དེ་ལ་རྗེས་དྲན་ཞུ་ཆེད།
རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་གསར་བཏོད་བྱས་ཚུལ།
རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པས་སྤྱི་ལོ1409ལོར་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྲོལ་བཙུགས་པ་རེད། དེ་ལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ལོ་སྨོན་ལམ་དང་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ་དང་ཆོ་འཕྲུལ་དུས་ཆེན་དུ་ཡང་འབོད། ཆོ་འཕྲུལ་ཟླ་བ་འདིར་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་བདུད་དམག་བྱེ་བ་ཙམ་བྱམས་པའི་ཆར་གྱིས་འདུལ་བར་མཛད་ཅིང་། སྟོན་པ་དགུང་ལོ་ང་བདུན་བཞེས་དུས་མུ་སྟེགས་རྫོགས་བྱེད་དང་གནག་ལྷས་ཀྱི་བུ། ཡང་དག་རྒྱལ་བ་ཅན། མི་ཕམ་སྐྲའི་རལ་བ་ཅན། ཀ་ཏའི་བུ་ནོག་ཅན། གཅེར་བུ་བ་གཉེན་གྱི་བུ་བཅས་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་དྲུག་དང་ཕྱི་རོལ་བའི་གདུལ་བྱ་སྐྱེ་བོ་དགུ་ཁྲི་འཁོར་དང་བཅས་པ་འདུལ་བའི་དུས་ལ་གཟིགས་ནས། འཕགས་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་མཉན་ཡོད་གནས་ཞེས་བྱ་བར་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཚེས་གཅིག་ནས་བཅོ་ལྔའི་བར་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་བསྟན་ནས་བཏུལ་པ་དེའི་རྗེས་ནས་མཆུ་ཟླ་འདི་ལ་ཆོ་འཕྲུལ་ཟླ་བ་ཞེས་ཐོགས་ཤིང་། ཚེས་གཅིག་ནས་ཚེས་བདུན་གྱི་བར་འགྲན་ཟླ་དང་བཅས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། ཚེས་བརྒྱད་ནས་བཅོ་ལྔ་བར་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་གྲགས། སྒོས་སུ་ཚེས་བརྒྱད་ཀྱི་ཉིན་མུ་སྟེགས་སྟོན་པ་དྲུག་པོས་ཆོ་འཕྲུལ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ལ་འགྲན་མ་བཟོད་པར་དཔའ་སྤོབས་ཡོངས་སུ་ཞུམ་སྟེ། ལ་ལ་ནི་ཆུར་མཆོངས་ཤིང་། ལ་ལ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་བྲོས། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་ལྷག་ཏུ་ལུས་པ་མུ་སྟེགས་ཅན་དགུ་ཁྲི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པའི་རྣམ་ཐར་ལ་དད་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ནང་བའི་བསྟན་པ་ལ་དཔུང་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་རྒྱས། མཛད་རྣམས་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱ་ཆེད་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་། རང་རེའི་བོད་དུ་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོ་བྱས་པའི་སྐྱ་སེར་གཞུང་སྒེར་ཚང་མས་ལོ་རེ་བཞིན་མཐོང་ཆེན་བླ་ལྷག་གིས་སྨོན་ལམ་བྱེད་སྒོ་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས་ཤིང་། ཚེས་བརྒྱད་ལ་ཇོ་བོ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་བཞུགས་སའི་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ཁང་གི་ཁྱམས་རར་གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་རྣམས་འཚོགས་པ་དང་དད་ལྡན་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐུལ་རང་རྟོགས་སྒོས་མཆོད་འབུལ་བསྙེན་བཀུར་གང་ལེགས་ཞུ་བ་དང་། དགོང་དྲོའི་དུས་སུ་བར་སྐོར་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་སྲིད་གཞུང་དང་། རྒྱལ་སྤྲུལ་སོགས་བླ་བྲང་ཆེ་ཁག མཁན་པོ་ཁག་རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་དང་། ཡབ་གཞིས། སྡེ་དཔོན་ཆེ་ཁག་ལྷ་གཉེར་སོགས་ཀྱིས་མར་ཚོན་ལས་བཞེངས་པའི་མར་རྒྱན་མཆོད་པ་གཙོ་འཁོར་ལྔ་དང་། གཙོ་འཁོར་གསུམ་བཤམས་པ་ལ་མཆོད་གཟིགས་མཛད་ཅིང་། བཟོ་རྩལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་བཞེངས་ཡོད་པའི་སྐུ་བརྙན་དག་གི་མཐོ་ཚད་ཐོག་བརྩེགས་གསུམ་ལྷག་ཙམ་དང་དམའ་ཚད་ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་ཡས་མས་འདུག་ལ། རྒྱན་སྤྲོས་ཁང་བཟང་རྒྱ་ཕིབས་ཅན་གྱི་ནང་དུ་སྟོན་པ་མཆོག་ཟུང་དང་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས། རྗེ་ཡབ་སྲས། མཆོད་པའི་ལྷ་མོ། སྦྱིན་བདག་ཧྭ་ཤང་། ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག མཐུན་པ་སྤུན་བཞི། གསེར་འབྲུག་དང་གཡུ་འབྲུག བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་རི་མོ། ཞིང་བཀོད་མཐའ་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག་ལོ་འདབ་སོགས་ནི་རྡོ་ཚོན་སྣ་ཚོགས་བསྲེས་པའི་མར་གྱིས་བཞེངས་ཤིང་། བཟོ་བཀོད་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པས་དད་ལྡན་མཇལ་བ་དང་ཡུལ་སྐོར་བ་ཀུན་གྱི་མིག་དབང་འཕྲོག་པ་ཞིག་རེད། དེའི་མདུན་དུ་མར་མེ་དང་མཆོད་པ་མང་པོ་སྒྲིག་གཤོམ་ཐོག སྐུ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དབུ་གཡབ་མེད་པའི་ཕེབས་བྱམས་ནང་བཞུགས་ནས། གུང་བཀའ་བློན་དང་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཚོས་ཕེབས་རོགས་འོག་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ་ལ་མཆོད་གཟིགས་ཞིབ་ཏུ་གནང་སྲོལ་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་། འདུ་འཛི་རྙོག་ཟིང་མི་འབྱུང་ཆེན་སྲང་ལམ་གྱི་འགག་མདོ་ཚང་མར་ཐག་རྒྱ་འཐེན་ཞིང་། དེའི་མདུན་ཐད་དུ་འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་ཞལ་ངོ་གཉིས་དང་། ཆབ་བདག་མ་གཉིས། ཞང་པོ་ཤིང་གཉེར། དགེ་གཡོག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག ཐབ་གཡོག་ཉི་ཤུ་ཐམ་པ་བཅས་འགྱིང་ཉམས་ཀྱིས་བསྐྱོད་པ་ཡིན། དེ་ནས་མཆོད་པ་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་མིན་ལ་གཟིགས་མོ་གནང་རྗེས། བར་སྐོར་འདའ་མཚམས་སུ་ཐག་རྒྱ་གློད་དེ་མཇལ་བ་རྣམས་ལ་མཆོད་མཇལ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཡིན། དུས་མཚུངས་སུ་ཉེ་འཁོར་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་རྣམས་སྐོར་དང་སྐོར་བྱས་ནས་མཆོད་པའི་མདུན་དུ་སྒོར་གཞས་འཁྲབ་བཞིན་མཆོད་པ་མཚོན་པར་བྱས། དགའ་སྤྲོའི་ཡོ་ལང་རྣམ་པར་རྒྱས་ཤིང་རྩེད་འཇོའི་གར་གྱིས་འདོད་པ་མ་ཚིམས་པར་མཚམས་རེར་ཕྱི་ཉིན་གྱི་སྐྱ་རེངས་ཤར་རག་བར་དུ་རྩེད་མཚམས་མི་འཇོག་པའི་སྲོལ་ཡང་ཡོད།
ཕྱོགས་སོ་སོར་དར་ཚུལ།
མདོ་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་སྡེ་མང་ཤས་སུ་ཡང་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པའི་ཉིན་ལ་དད་ལྡན་སེར་སྐྱ་མང་བོ་དགོན་པའི་གླིང་དུ་འདུས་ནས་ལྷ་ཁང་མགོན་ཁང་རྣམས་སུ་མཆོད་མེ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་བོའི་སྤྱན་ཕྱེ་བ་དང་། མཛོད་བཏགས་སྣ་ལྔ་སོགས་ཀྱི་སྙན་ཤལ་ཕོན་ཆེ་བ་བཏགས་ཏེ་མཆོད་མཇལ་བྱེད་བཞིན་གསོལ་འདེབས་དང་ཐུགས་བསྐྱེད་སྨོན་ལམ་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཛད་པའི་སྲོལ་དར་ཡོད་ལ། འབྱོར་ལྡན་ཡོན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་མང་འགྱེད་དང་གྲྭ་ཇའི་བསྙེན་བཀུར་ཞུས་ཏེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པ་རེད། ད་དུང་ལྷ་མོ་འཁྲབ་པ་དང་ཁྱི་ར་བའི་འཆམ་སོགས་ལ་ལྟད་མོ་ལྟ་བར་མ་ཟད། ཆོས་ར་ནས་སྨོན་ལམ་གསུང་བའི་ཆོས་སྐད་ལ་ཉན་པ་དང་དགོན་པའི་གླིང་དུ་ཕེབས་བྱམས་སུ་འདྲེན་པའི་བྱམས་པ་གླིང་བསྐོར་ལ་འཚང་ཁ་རྒྱག་བཞིན་མགོ་བོ་གཏུགས་ནས་རྫོགས་ལྡན་ཕྱི་མའི་དུས་སུ་རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་འཁོར་དུ་སྐྱེ་བར་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དང་། མཐོང་ལམ་དུ་བཤམས་པའི་མེ་ཏོག་མཆོད་རྒྱན་དང་། གོས་སྐུ་ཆེན་མོར་ལག་ཟུང་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་མཇལ་ཞིང་། དུས་གླགས་བཟང་པོ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་དགོན་པའི་ནང་རྒྱུན་ལྡན་དུ་མཇལ་སྐལ་མི་གནང་བའི་རྟེན་སྣ་འགངས་ཆེན་དག་ལའང་མཇལ་ཐུབ་པས། དགེ་མཚན་གྱི་ཡོ་ལང་རྫོགས་ལྡན་གསར་བའི་དཔལ་ལ་འགྲན་ནོ།།
དོ་སྣང་ཆེ་བའི་རྩོམ།
རྩོམ་གསར། 10


text:
ཨ་རི། ཁ་ལི་ཧྥོར་ནི་ཡ། སྤྱི་ལོ་2018ཟླ་4ཚེས་4ཉིན། ད་ལྟ་སྐར་མ་15སྔོན་དུ་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་ཁང་གྲགས་ཅན་བྷི་བྷི་སི་BBCལ་སོགས་པས་ཡུ་ཀྲུབ་(YouTube)ལས་ཁུངས་ཀྱི་མེ་མདའི་དོན་རྐྱེན་ཐད་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་སྤེལ་གསལ། ཆུ་ཚོད་10ཙམ་སྔོན་དུ་ཨ་རིའི་ནུབ་ཁུལ་མངའ་སྡེ་ཁ་ལི་ཧྥོར་ནི་ཡའི་(California)ནང་ཡོད་བརྙན་འཕྲིན་དྲ་གནས་ཆེན་པོ་ཡུ་ཀྲུབ་ཀྱི་ལྟེ་གནས་ལས་ཁུངས་སུ་མེ་མདའི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད། དོན་རྐྱེན་དེ་ཉིད་བྱུང་ནས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་ནང་ཚུན་མེ་མདའ་རྒྱག་མཁན་རྩད་གཅོད་ཐུབ་ཅིང་། བུད་མེད་དེའི་མིང་ལ་ན་སིམ་ཨཱག་རྡམ་(Nasim Aghdam)དང་རང་ལོ་39ཡིན་པ་རེད་འདུག བྷི་བྷི་སི་གསར་ཁང་གིས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་དོན་ལྟར་ན།“བུད་མེད་དེས་ལས་མི་རྣམས་གུང་ཚིགས་ལ་རོལ་བཞིན་པའི་སྐབས་མི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་མེ་མདའ་རྒྱག་འགོ་བཙུགས་འདུག སྟབས་ལེགས་པར་ཁོ་མོའི་མེ་མདའ་དེ་ཉིད་ཐུང་མདའ་ཆུང་གྲས་ཡིན་པས་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་བཟོ་ཐུབ་མེད་པ་རེད།”ཅེས་བརྗོད།
དོན་རྐྱེན་དེའི་འོག་ཁྱོན་མི་གྲངས་3ལ་མེ་མདའ་ཕོག་འདུག་པ་དང་། མཐར་མེ་མདའ་རྒྱག་མཁན་གྱི་བུད་མེད་དེ་ཉིད་རང་ཤི་བརྒྱབས་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད། བྷི་བྷི་སི་གསར་ཁང་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་དོན་ལྟར་ན་ད་ལྟའི་ཆར་བུད་མེད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མེ་མདའི་དོན་རྐྱེན་དེ་ཉིད་བསླངས་དོན་ཅི་ཡིན་གྱི་ཀུན་སློང་སོགས་ལ་འབྲེལ་ཡོད་ཉེན་རྟོག་ལྷན་ཁང་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྐོར་གླེང་།
འོན་ཀྱང་། ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ཐོག་ཏུ་ཁོ་མོས་མེ་མདའི་དོན་རྐྱེན་དེ་ཉིད་མ་བསླངས་གོང་དུ་དྲ་ཐོག་ཏུ་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་འགའ་ཤས་ཤིག་ལུང་འདྲེན་བྱས་དོན།“གཟབ་ནན་བྱོས། དབང་ཆ་སྒེར་འཛིན་པ་རྒྱལ་ཁབ་ཀུན་ལ་ཡོད་པ་རེད། རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་རེད། ཁོང་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཙམ་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་གི་རེད། ཁོང་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་རྒྱ་ཐུང་བའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་དག་བསྒྲུབ་ཆེད་བསམ་པ་གཙང་བའི་མི་དམངས་རྣམས་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་དགོས་ཀྱང་གྲ་སྒྲིག་རེད། མ་ཟད། དོན་དངོས་སྦས་གསང་བྱེད་པ་དང་། ཚན་རིག་ལག་རྩལ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པ་གཏོང་བ་སོགས་ལས་ངན་ཚང་མ་བྱེད་ཀྱི་རེད།”ཅེས་བརྗོད་འདུག
ཁོ་མོས་མུ་མཐུད་བརྗོད་དོན།“ངས་ཡུ་ཀྲུབ་བརྒྱུད་ནས་སྤེལ་བའི་བརྙན་ཐུང་དེ་དག་གི་ཡོང་འབབ་ནི་བརྙན་ཐུང་གཞན་དག་ལ་འདྲ་མཉམ་མིན་ཞིང་། ངའི་བརྙན་ཐུང་རྐང་གཅིག་ལ་ལྟ་མཁན་300,00བརྒལ་ཡང་བརྡ་ཁྱབ་ཀྱི་ཡོང་འབབ་ཨ་སྒོར་སྐར་10ལས་སྤྲོད་ཀྱི་མི་འདུག ཡུ་ཀྲུབ་ཀྱིས་ཡུ་ཀྲུབ་དྲ་གནས་སུ་བརྙན་ཐུང་སྤེལ་མཁན་ཡོད་ཚད་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ལས་སྟངས་དང་ལྟ་བ་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲ་གནས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བ་དང་། ཁོང་ཚོའི་སྣང་བར་མ་ཕྱིན་ན་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱེད་བཞིན་པ་གསལ་པོ་རེད།“ཅེས་བརྗོད་འདུག
ཁོ་མོས་མུ་མཐུད་ཤེས་ཡོན་གྱི་རིན་ཐང་ཐད་ནས་བརྗོད་དོན།“ཁོང་ཚོས་ཁྱེད་རང་ཁོང་ཚོའི་བྲན་གཡོག་བཟོ་འདོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཀྱིས་དོན་དངོས་དང་ཐོད་བརྒལ་གྱི་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱ་གི་ཡོད། མདོར་བསྡུས་ན་ཁྱེད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ནི་ཁོང་ཚོའི་དགྲ་བོར་གྱུར་ཞིང་། ཁྱེད་རང་ཁོང་ཚོས་བཟོས་པའི་ཤོག་སྒམ་དེ་ཉིད་ལས་ཕྱིར་ཐོན་དུ་འཇུག་འཆར་མེད་པ་རེད།”ཅེས་བརྗོད་འདུག
འདི་ག་བོད་ཀྱི་དེ་ཕོ་གསར་ཁང་ནས་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་རྟོགས་ཞིབ་བྱས་པ་བརྒྱུད། དོན་དངོས་ཐོག་ཁོ་མོ་དཀར་ཟས་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཐབས་བྱ་མཁན་གྱི་ལས་འགུལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོ་མོས་ཞབས་བྲོ་སོགས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་སྤྱད་དེ་གཞན་ལ་དཀར་ཟས་བརྟེན་རྒྱུར་སློབ་གསོ་གཏོང་ཐབས་བྱ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད་འདུག ཁོ་མོས་རྒྱུན་དུ་ཁོ་མོ་ནི་དཀར་ཟས་བརྟེན་མཁན་གྱི་བུད་མེད་རྩལ་སྦྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་པ་ཞིག་ཡིན་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག ཁོ་མོས་སྐབས་རེ་བ་ཕྱུགས་ཀྱི་འབག་གྱོན་པ་དང་སྐབས་རེ་བྱ་དེ་སོགས་ཁྲོམ་རར་བྲིན་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་དུད་འགྲོ་དེ་རིགས་ལ་བྱམས་བརྩེ་དགོས་རབས་སྐོར་བརྙན་པར་བརྒྱུད་ནས་གསལ་སྟོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག
ད་ལྟའི་ཆར་ཁོ་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་དྲ་གནས་ཡོད་ཚད་སྒོ་བརྒྱབས་ཟིན་འདུག་པ་དང་། ཡུ་ཀྲུབ་ཀྱི་དྲ་གནས་སུ་ཡོད་པའི་ཁོ་མོའི་ཁ་བྱང་ཡང་རྩ་བ་ནས་བསུབས་ཟིན་ཡོད་པ་རེད་འདུག གང་ལྟར་ད་ལྟ་འདི་ག་གསར་ཁང་ནས་ཁོ་མོ་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་དྲ་གནས་བརྒྱུད་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན་བྱ་འདོད་ཡོད་ཀྱང་དྲ་གནས་ཡོད་ཚད་ནས་ཁོ་མོ་གཙང་སེལ་བྱས་ཟིན་པའི་དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐོན་བཞིན་འདུག ཁོ་མོའི་སེམས་ནད་དངོས་ནི་དུད་འགྲོ་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་པར་ཡུ་ཀྲུབ་ཀྱིས་འདྲ་མཉམ་གྱི་ལྟ་སྟངས་མ་བཟུང་བ་དང་། ཁོ་མོའི་དྲ་གནས་ཆེད་དུ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུར་བཀག་འགོག་ཕོག་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་བཞིན་འདུག ཁོ་མོའི་སྐད་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་དུད་འགྲོའི་རང་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་མྱོང་འདུག
©བོད་ཀྱི་དེ་ཕོའི་དྲ་བའི་ཐོག་ནས་གསར་འགྱུར་དང་རྩོམ་ཡིག་ཅི་ཞིག་བརྒྱུད་སྐུལ་གནང་ཡང་ཡིན་ཅིག་(ཡོང་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དེ་ཕོ་གསར་ཁང་།)ཞེས་འགོད་དགོས། དེ་ནི་སྒེར་གྱི་གཤིས་སྤྱོད་ཀྱི་གནད་དོན། ཤེས་ཡོན་གྱི་ཆུ་ཚད། རྩོམ་ཡིག་གི་བདག་ཐོབ། ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གནད་དོན་བཅས་ཡིན།
བོད་ཀྱི་དེ་ཕོ་གསར་ཁང་།


text:
མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་དབྱང་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྤྱི་བསྒྲགས།
(2018ལོའི་ཟླ་1ཚེས་19ཉིན་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་དབྱང་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཐོག་གྲོས་འཆམ་བྱུང་བ།)
ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་དབྱང་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་2018ལོའི་ཟླ་1ཚེས་18དང་ཚེས་19ཉིན་པེ་ཅིང་དུ་འཚོགས་པ་རེད།
ད་རེས་ཀྱི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་སུ་ཕེབས་མཁན་ཀྲུང་དབྱང་ཨུ་ཡོན་203དང་ཀྲུང་དབྱང་གི་རྗེས་སྣོན་ཨུ་ཡོན་172ཡོད་པ་དང་། ཀྲུང་དབྱང་སྒྲིག་ཁྲིམས་ཞིབ་བཤེར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཕྱོགས་ཀྱི་འགན་འཁུར་བློ་མཐུན་ཚོགས་འདུར་ཟུར་ཞུགས་གནང་བ། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་འཐུས་མིའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཞི་རིམ་གྱི་བློ་མཐུན་དང་། རིགས་གཅིག་མཁས་ཅན། མཁས་དབང་བཅས་འགའ་ཞིག་ཚོགས་འདུར་ཟུར་ཞུགས་གནང་ཡོད་པ་རེད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཀྲུང་དབྱང་ཆབ་སྲིད་ཅུས་ཀྱིས་གཙོ་སྐྱོང་གནང་བ་དང་ཀྲུང་དབྱང་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་གནང་བ་རེད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་《རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་དོན་འགའ་ཞིག་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་ཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་གི་གྲོས་འགོར་》གྲོས་ཞིབ་བྱས་པ་དང་འབྲེལ་གྲོས་འཆམ་ཡང་བྱུང་བ་དང་ཀྲང་ཏེ་ཅང་གིས་《གྲོས་འགོའི་(འཆར་ཟིན)》སྐོར་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ལ་གསལ་བཤད་གནང་བ་རེད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་དང་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་དང་པོ་འཚོགས་ཚུན། བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་འགྱུར་མེད་སྟོབས་ལྡན་གྱི་འགོ་ཁྲིད་འོག་ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱིས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་དང་། དྲིལ་བསྒྲགས། ལག་བསྟར་བཅས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་ཨང་དང་པོར་བརྩིས་ཏེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་སྒོ་གཏིང་ཟབ་སྤེལ་བ་དང་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་དང་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་ཚ་རླབས་ཤིག་འཕྱུར་བ་བྱས་ཏེ། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་ཐོག་བཏོན་པའི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་ཇུས་ཐག་བཅད་པ་དང་ལས་དོན་བཀོད་སྒྲིག་ཁག་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱ་ཕྱིར་བསམ་པའི་སྒུལ་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད། ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྔར་བས་གཅིག་གྱུར་དང་། གདེང་ཚོད་སྔར་བས་བརྟན་པ། བྱ་སྤྱོད་སྔར་བས་ནུས་ལྡན་བཅས་བྱུང་ནས་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་གཞག་ཁག་དབྱར་མཚོ་རྒྱས་པ་བཞིན་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཐོན་ཡོད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། རྩ་ཁྲིམས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཤིག་དང་། རྒྱལ་སྐྱོང་བདེ་འགོད་ཀྱི་སྤྱིའི་སྒྲིག་ཡིག་ཅིག ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་འདུན་གཅིག་སྡུད་ཐོག་མཚོན་པ་ཞིག་བཅས་རེད། ད་ལྟ་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཚུན། སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་དང་རང་རེའི་ཏང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ལག་ལེན་དངོས་ནང་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་མཐའ་འཁྱོངས་ནུས་ལྡན་བྱས་པ། མི་དམངས་རང་ཁྱིམ་རང་བདག་ཡོང་རྒྱུར་འགན་ལེན་ནུས་ལྡན་བྱས་པ། སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་སྐུལ་སྤེལ་ནུས་ལྡན་བཏང་བ། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་འཕེལ་རིམ་ལ་སྐུལ་འདེད་ནུས་ལྡན་བཏང་བ། རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་དང་། མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ། སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་ལྷིང་བཅས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་ནུས་ལྡན་བྱས་ཡོད། རང་རྒྱལ་དུ་ད་ལྟ་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་རྒྱལ་བབ་དང་། དོན་དངོས། དུས་རབས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བླང་བྱ་བཅས་དང་མཐུན་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ཡག་པོ་ཞིག་དང་། མི་དམངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་འདོད་འདུན་གང་ལེགས་མཚོན་པ་དང་། མི་དམངས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་དབང་ཆ་འགན་སྲུང་གང་ལེགས་ཐུབ་པ། མི་དམངས་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོང་གང་ལེགས་ཐུབ་པ་བཅས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཡག་པོ་ཞིག རྒྱལ་ཁབ་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཡར་ཐོན་ལ་སྐུལ་འདེད་ཐུབ་པ་དང་། མི་དམངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་གཏོད་པའི་འགན་ལེན་ཐུབ་པ། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་ཡོང་རྒྱུ་འགན་ལེན་ཐུབ་པ་བཅས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཡག་པོ་ཞིག རང་རེའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་དམངས་ཀྱིས་དཀའ་ངལ་དང་ཉེན་ཁ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཉམས་སད་ཐེག་ཐུབ་པ་དང་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་འགྲོ་ལམ་ཐོག་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་པའི་རྩ་བའི་ཁྲིམས་སྐྱོང་འགན་ལེན་ཞིག་བཅས་ཡིན་པ་ལག་ལེན་དངོས་ལས་ར་འཕྲོད་ཡོད། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་དང་དབང་གྲགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་གཅིག་གྱུར་དང་། ལ་རྒྱ། དབང་གྲགས་བཅས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པའི་སྔོན་འགྲོ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཆེས་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁེ་ཕན་ལ་སྲུང་སྐྱོང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་འགན་ལེན་བྱེད་པའི་འགན་སྲུང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱངས་པར་ཐོབ་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་ཚད་མཐོའི་གདེང་འཇོག་བྱས་ཡོད། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་པ་འཚོགས་ཚུན། བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་སྔར་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་ཤུགས་ཚད་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བར་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་དང་། ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ་དང་། ཁྲིམས་ལྟར་སྲིད་སྐྱོང་བ། ཁྲིམས་ལྟར་སྲིད་འཛིན་པ་བཅས་མཐའ་འཁྱོངས་བྱ་རྒྱུར་ཐུན་མོང་ཐོག་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ། ཁྲིམས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་དང་། ཁྲིམས་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་། ཁྲིམས་སྐྱོང་སྤྱི་ཚོགས་བཅས་གཞི་གཅིག་ཅན་འཛུགས་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་པ། ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུལ་བཞིན་སྐྱོང་རྒྱུ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་པ། ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུ་དང་སྒྲིག་ཡིག་ལྟར་ཏང་སྐྱོང་རྒྱུ་གཉིས་གཅིག་གྱུར་དམ་ཟབ་ཡོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་པ། ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཁྲིམས་འཛུགས་པ་དང་། ཁྲིམས་ལག་བསྟར་ནན་པོ་བྱེད་པ། གཞུང་དྲང་ཁྲིམས་འཛིན། དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ལ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་བ་བཅས་ཀྱི་འགག་རྩའི་ལྷུ་ཚིགས་ལ་དམ་འཛིན། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་མ་ལག་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་མགྱོགས་མྱུར་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚད་ལྡན་མ་ལག་དང་། ཁྲིམས་སྐྱོང་གི་ལག་བསྟར་མ་ལག ཁྲིམས་སྐྱོང་གི་ལྟ་སྐུལ་མ་ལག ཁྲིམས་སྐྱོང་གི་འགན་ལེན་མ་ལག ཏང་ནང་ཁུལ་གྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་མ་ལག་བཅས་འཛུགས་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུར་ཕན་ཚུན་སྐུལ་འདེད་ཐུབ་པ་དང་ཐུན་མོང་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་བ་བྱས་པ་བཅས་ལས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་ཡོད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། རང་རེའི་ཏང་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་བབ་གལ་ཆེན་དང་ནུས་པར་ཚད་མཐོའི་མཐོང་ཆེན་བྱས་ཤིང་། ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་པར་དང་ཐོག་རྩ་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པ་དང་ཁྲིམས་ལྟར་སྲིད་སྐྱོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་པར་དང་ཐོག་རྩ་ཁྲིམས་ལྟར་སྲིད་སྐྱོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པ་གསལ་བཏོན་བྱེད་པ་དང་། རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་མངོན་གསལ་དོད་པའི་གནས་བབ་ཐོག་འཇོག་པ། བྱེད་ཐབས་ནུས་ལྡན་རབ་དང་རིམ་པ་སྤྱད་དེ་རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་དང་ལྟ་སྐུལ་ལས་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་འགན་ལེན་བྱ་ཆེད་ཆབ་སྲིད་དང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འགན་ལེན་ནུས་ལྡན་བྱས་ཡོད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་དེ་ངེས་པར་དུ་ཏང་གིས་མི་དམངས་ཀྱི་སྣེ་ཁྲིད་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་ལག་ལེན་དངོས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་དགོས། འདི་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡིན་ལ་གཞི་རྩའི་ཆོས་ཉིད་གཅིག་ཀྱང་ཡིན། 1954ལོར་རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཐོག་མ་དེ་བཟོས་པ་ནས་ད་བར། རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་དེ་ལག་ལེན་འཚོལ་ཞིབ་དང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་གནས་ཡོད། 1982ལོར་རྩ་ཁྲིམས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་རྗེས། རང་རྒྱལ་གྱི་སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལག་ལེན་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གཞིགས་ནས་1988ལོ་དང་། 1993ལོ། 1999ལོ། 2004ལོ་བཅས་སོ་སོར་བཟོ་བཅོས་ཐེངས་བཞི་བརྒྱབ་ཡོད། རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ནི་ཏང་གིས་མི་དམངས་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་དང་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱིས་ལག་ལེན་དང་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་ཡར་རྒྱས་དང་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་ཕྱིན་པ་ལག་ལེན་དངོས་ལས་ར་འཕྲོད་ཡོད།
ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ནན་བཤད་བྱས་དོན། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱིས་བཏོད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་རྩ་ཆེའི་ཉམས་མྱོང་དུས་ཐོག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ངེས་གཏན་བྱས་ཏེ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚད་ལྡན་དང་། སྣེ་ཁྲིད། སྐུལ་འདེད། འགན་ལེན་བཅས་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་གང་ལེགས་བྱ་རྒྱུ་ནི་ལག་ལེན་དངོས་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་བར་བྱེད་པའི་ལྡོག་མེད་བླང་བྱ་ཞིག་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དུས་རབས་གསར་པར་སླེབས་པ་ནི་རང་རྒྱལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁ་ཕྱོགས་གསར་པ་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་གསར་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་དུས་བབ་གསར་པ་དང་ལས་འགན་གསར་པ་གཞིར་བཟུང་། རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་འོས་འཚམ་རྒྱག་པའི་དགོས་པ་ཡོད། 2004ལོར་རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་ཚུན། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་གཞག་ལ་འཕེལ་རྒྱས་དང་འགྱུར་ལྡོག་གལ་ཆེན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་པ་འཚོགས་ཚུན། བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་དང་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱིས་གཡོ་འགུལ་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་ནས། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཏོད་པ་དང་། “ཕྱོགས་ལྔ་གཞི་གཅིག”གི་སྤྱིའི་བཀོད་ཇུས་ལ་སྤྱི་འདོམས་དང་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ། “ཕྱོགས་ཡོངས་བཞིའི”འཐབ་ཇུས་བཀོད་ཇུས་ལ་མཐུན་སྦྱོར་དང་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ། ཏང་འཛུགས་སྐྱོང་གི་རླབས་ཆེན་འདུ་འགོད་གསར་པར་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་གཞག་ལ་ཐོབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་ཐོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་གསར་བསྒྱུར་ལ་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཡོད། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་ཐོག་དུས་རབས་གསར་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་འཐབ་ཇུས་གལ་ཆེན་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད་གསར་པ་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད། དུས་རབས་གསར་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་ཁྲོད་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ནུས་པ་གལ་ཆེན་དེ་བས་ལེགས་པའི་སྒོ་ནས་འདོན་སྤེལ་བྱ་ཆེད། རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་འོས་འཚམ་བརྒྱབ་ནས་ལག་ལེན་ཁྲོད་ཏང་དང་མི་དམངས་ལ་ཐོབ་པའི་གལ་ཆེའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གསར་གཏོད་དང་། ལག་ལེན་གྱི་གསར་གཏོད། ལམ་ལུགས་ཀྱི་གསར་གཏོད་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསར་པ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏན་འབེབས་ཐོག་མཐོར་གཏོང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རྒྱུ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འཚོ་བའི་ནང་གི་དོན་ཆེན་ཞིག་དང་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་དུས་རབས་གསར་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱི་ཡོངས་དང་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ཐོག་ནས་བཏོན་པའི་ཐབས་ཇུས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཅོས་སྐྱོང་མ་ལག་དང་བཅོས་སྐྱོང་ནུས་པར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་དེང་རབས་ཅན་གྱི་བྱེད་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ད་རེས་རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་པའི་སྤྱིའི་བླང་བྱ་ནི། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རླབས་ཆེན་དར་ཆ་མཐོན་པོར་སྒྲེང་བ་དང་། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་བ། མར་ཁེ་སི་ལེ་ཉིང་རིང་ལུགས་དང་། མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་དགོངས་པ། ཏེང་ཞའོ་ཕིང་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས། “མཚོན་བྱེད་གསུམ”གྱི་དགོངས་པ་གལ་ཆེན། ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་གོང་འཕེལ་ལྟ་བ། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཅས་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་དང། ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་མཐའ་འཁྱོངས་དང་། མི་དམངས་རང་ཁྱིམ་རང་བདག ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་རྒྱུ་བཅས་གཅིག་གྱུར་དམ་ཟབ་བྱས་ཏེ། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་ཐོག་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་གལ་ཆེན་དང་མཛད་ཕྱོགས་སྲིད་ཇུས་གལ་ཆེན་དང་ལྷག་པར་དུ་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་ནང་འཇུག་པ་ནས། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གསར་པ་དང་། ཉམས་མྱོང་གསར་པ། བླང་བྱ་གསར་པ་བཅས་མཚོན་པར་བྱེད་པ། རང་རྒྱལ་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུན་མཐུད་རང་བཞིན་དང་། བརྟན་པོའི་རང་བཞིན། དབང་གྲགས་རང་བཞིན་བཅས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་རྩ་ཁྲིམས་འདི་ཉིད་དུས་བསྟུན་འཕེལ་རྒྱས་དང་། འཐུས་ཚང་དང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་ནས་དུས་རབས་གསར་པར་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་དང་། “ལོ་བརྒྱ་གཉིས”ཀྱི་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད་དང་། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་འགྱུར་ཡོང་ཆེད་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་འགན་ལེན་ནུས་ལྡན་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ཡིན།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་བཏོན་དོན། ད་རེས་རྩ་ཁྲིམས་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རིང་ངེས་པར་དུ་གཤམ་གསལ་གྱི་རྩ་དོན་ལག་བསྟར་་བྱེད་དགོས་པ་སྟེ། ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་མཐའ་འཁྱོངས་དང་། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་འགྲོ་ལམ་མཐའ་འཁྱོངས། ཡང་དག་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་མཐའ་འཁྱོངས་བཅས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཁྲིམས་ལྟར་དང་གོ་རིམ་གཞིར་བཟུང་ལག་བསྟར་ནན་པོ་བྱེད་དགོས་པ། དམངས་གཙོ་དར་སྤེལ་གང་ལེགས་གཏོང་བ་དང་ཐུན་མོང་གི་ངོས་འཛིན་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་འདུན་མཚོན་པ་དང་མི་དམངས་ཀྱི་བརྩི་བཀུར་ཐོབ་རྒྱུ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས་པ། རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་འགའ་ཞིག་བརྒྱབ་པ་ལས་བཟོ་བཅོས་ཆེན་པོ་མི་རྒྱག་པའི་རྩ་དོན་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བླང་བྱ་དང་མཐུན་ལ་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལའང་བརྩི་སྲུང་ཞུས་ནས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུན་མཐུད་རང་བཞིན་དང་། བརྟན་པོའི་རང་བཞིན། དབང་གྲགས་རང་བཞིན་བཅས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་རེད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ངོས་འཛིན་བྱས་དོན། རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རྒྱུ་དེ་སྤྱི་ཡོངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ལ་རྒྱ་ཁྱབ་གཏིང་ཟབ་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ལྡན་ཡོད། ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཁྲིམས་འཛུགས་པ་དང་། དམངས་གཙོའི་སྒོ་ནས་ཁྲིམས་འཛུགས་པ། ཁྲིམས་ལྟར་ཁྲིམས་འཛུགས་པ་བཅས་ཀྱི་བླང་བྱ་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་དང་། སྤྱི་ཡོངས། འཐབ་ཇུས་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གནད་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུར་སྣང་ཆེན་བྱེད་པ། རྩ་ཁྲིམས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་ནང་གནས་ཀྱི་བླང་བྱའི་ཐོག་ནས་གནད་དོན་ལ་བསམ་གཞིག་བྱ་རྒྱུར་སྣང་ཆེན་བཅས་བྱས་ནས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་གྲགས་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་དགོས།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ནན་བཤད་བྱས་དོན། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ཀྲུང་གོ་ཅན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་གསར་ཤོས་དང་། དེང་རབས་ཀྲུང་གོའི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་དང་དུས་རབས་21པའི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས། ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ངེས་པར་དུ་ཡུན་རིང་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པའི་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་དགོངས་པ་བཅས་ཡིན། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆེས་ངོ་བོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་རྟགས་ཡིན་ལ་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་ཆེ་ཤོས་ཀྱང་ཡིན་པས་ངེས་པར་དུ་ཏང་གིས་ལས་དོན་མཐའ་དག་ལ་འགོ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་དང་དེར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས། དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། ཆབ་སྲིད་འཛུགས་སྐྱོང་། རིག་གནས་འཛུགས་སྤེལ། སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན། སྣོད་བཅུད་ཤེས་དཔལ་འཛུགས་སྐྱོང་བཅས“ཕྱོགས་ལྔ་གཞི་གཅིག”གི་སྤྱིའི་བཀོད་ཇུས་དང་། གསར་གཏོད་དང་། མཐུན་སྦྱོར། ལྗང་མདོག སྒོ་དབྱེ། མཉམ་སྤྱོད་བཅས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གསར་པ། 2020ལོར་སླེབས་སྐབས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་སྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་དང་། 2035ལོར་སླེབས་སྐབས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་མངོན་འགྱུར་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ། དུས་རབས་འདིའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་སླེབས་སྐབས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཆེན་བསྐྲུན་པའི་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་མངོན་འགྱུར་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཀྱིས་ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་དང་འབད་འཐབ་བྱ་རྒྱུར་ཡར་སྐུལ་དང་ཁྲིད་སྟོན་བྱེད་པའི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན་ཁྲིད་སྟོན་གྱི་དོན་སྙིང་གལ་ཆེན་ལྡན་ཡོད། ཞི་བདེ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱ་རྒྱུ་དང་། གཉིས་ཁེ་གཉིས་ཕན་གྱི་སྒོ་དབྱེའི་འཐབ་ཇུས་མཐའ་འཁྱོངས་བྱ་རྒྱུ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ལས་དབང་གཅིག་མཐུན་འདུས་གྲུབ་གཏོད་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་རྒྱུ་དེ་མིའི་རིགས་ཞི་བདེ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱ་གཞག་གི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན་དོན་སྙིང་གལ་ཆེན་ལྡན་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་སྒྲིག་གཞི་སྒྱུར་བཅོས་ནི་སྤྱི་ཡོངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་སྒྱུར་བཅོས་གལ་ཆེན་ཞིག་དང་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་རང་ངོས་ཀྱི་ལྟ་སྐུལ་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པའི་ཐབས་ཇུས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས་ཁྲིམས་ལྟར་ཏང་གིས་གཅིག་གྱུར་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་རུལ་རྒོལ་ལས་དོན་གྱི་སྒྲིག་གཞི་འཛུགས་པ་དང་གཅིག་སྡུད་གཅིག་གྱུར་དང་དབང་གྲགས་ཆེ་ལ་ཕན་འབྲས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟ་ཞིབ་མ་ལག་བཙུགས་ཏེ་སྤྱི་པའི་དབང་ཆ་སྤྱོད་མཁན་གཞུང་ལས་པ་ཡོངས་ལ་ལྟ་ཞིབ་ཁྱབ་པར་བྱེད་དགོས། རྩ་ཁྲིམས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཁག་དང་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ཁྲིམས་སྲོལ་གྱི་སྤྱིའི་གཞི་འཛིན་ས་ཞིག་ཡིན་པས། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་གཏན་འབེབས་གལ་ཆེན་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བ་དེས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་གལ་ཆེའི་ནུས་པ་ལྡན་པ་ཡོད།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་ནན་བཤད་བྱས་དོན། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུར་ཐུག་ཡོད་ལ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་གྲགས་ཀྱང་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུར་ཐུག་ཡོད། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་གྲགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་ནི་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་འདོད་འདུན་གྱི་དབང་གྲགས་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་ཞིག་དང་། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་ནི་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་འདོད་འདུན་གྱི་ལ་རྒྱ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་ཞིག རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་འགན་ལེན་བྱེད་པ་ནི་མི་དམངས་ཀྱི་རྩ་བའི་ཁེ་ཕན་ལ་འགན་ལེན་བྱེད་པ་ཞིག་བཅས་ཡིན། ད་ཐེངས་རྩ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་རྒྱུ་གོ་སྐབས་སུ་བྱས་ནས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་ཁྲིམས་འཛུགས་དང་། ཁྲིམས་ལག་བསྟར་ནན་པོ། དྲང་གཞག་ཁྲིམས་འཛིན། དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་ཁྲིམས་སྲུང་བཅས་བྱ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏིང་ཟབ་གཏོང་བ་དང་། བརྩི་སྲུང་བྱེད་སའི་ཁྲིམས་ཡོད་པ་དང་། ཁྲིམས་བཟོས་ཕྱིན་ངེས་པར་དུ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དགོས་པ། ཁྲིམས་འཛིན་དུས་ངེས་པར་དུ་ནན་པོ་དགོས་པ། ཁྲིམས་དང་འགལ་ཚེ་ངེས་པར་དུ་རྩད་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ་དང་རྩ་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་ལས་དོན་ཆུ་ཚད་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པ་བྱེད་དགོས། ཏང་ཡོངས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྩ་ཁྲིམས་ལ་གོང་བཀུར་དང་། རྩ་ཁྲིམས་སློབ་སྦྱོང་། རྩ་ཁྲིམས་ལ་བརྩི་སྲུང་། རྩ་ཁྲིམས་སྲུང་སྐྱོང་། རྩ་ཁྲིམས་སྤྱོད་པ་བཅས་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་སློབ་གསོའི་བྱེད་སྒོ་གཏིང་ཟབ་སྤེལ་ཏེ་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་གི་དགོངས་དོན་དར་སྤེལ་ཤུགས་ཆེན་བཏང་ནས་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཟམ་མི་ཆད་པར་ཟབ་ཏུ་གཏོང་དགོས། རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱས་ཚུལ་ལ་ལྟ་སྐུལ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ནས་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལས་འགལ་བའི་བྱེད་སྤྱོད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཡོ་བསྲང་བྱེད་དགོས། རིམ་ཁག་རྒྱལ་ཁབ་ལས་དོན་མི་སྣ་དང་ལྷག་པར་དུ་འགོ་ཁྲིད་ལས་བྱེད་པས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཟབ་ཏུ་བཏང་སྟེ་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལྟར་འགན་དབང་སྤྱོད་པ་དང་། འགན་འཁྲི་ལག་བསྟར། ལས་དོན་སྤེལ་བ། རང་འགན་གཙང་སྒྲུབ། སྤྱོད་གཙང་ངང་གཞུང་དོན་སྒྲུབ་པ། རང་རྟོགས་ངང་མི་དམངས་ཀྱི་ལྟ་སྐུལ་དང་ལེན་བཅས་བྱས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུར་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བ་ལས་ཁ་ཤུགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ཚབ་དང་། དབང་ཤུགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་གནོན། ཁེ་ཕན་ལ་རྔམས་ནས་ཁྲིམས་འགལ། ཉེར་ཕྱོགས་ཁྲིམས་འགལ་བཅས་གཏན་ནས་བྱེད་མི་རུང་། རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་དང་དྲག་ཆས་སྟོབས་ཤུགས་མཐའ་དག སྲིད་ཏང་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཁག ཁེ་ལས་དང་བྱ་གཞག་རྩ་འཛུགས་ཁག་བཅས་ཚང་མས་ངེས་པར་དུ་རྩ་ཁྲིམས་དེ་གཞི་རྩའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞིར་འཛིན་པ་དང་། ཚང་མར་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་སྲུང་སྐྱོང་དང་རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་འགན་ལེན་བྱེད་པའི་འགན་འཁྲི་ཡོད་པས་རྩ་འཛུགས་དང་མི་སྒེར་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚང་མར་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལས་འགལ་བའི་དམིགས་བསལ་དབང་ཆ་ཡོད་མི་རུང་ལ། རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་ལས་འགལ་བའི་བྱེད་སྤྱོད་ཚང་མ་ངེས་པར་དུ་བདའ་འདེད་གཏོང་དགོས།
ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་འབོད་སྐུལ་བྱས་དོན། ཏང་ཡོངས་ཀྱི་བློ་མཐུན་ཚོས་བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་མཐའ་འཁོར་དུ་སྔར་བས་མཐུན་སྒྲིལ་དམ་ཟབ་དང་། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱས་ཏེ་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་དང་ད་ཐེངས་ཀྱི་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་གཏིང་ཟབ་བྱེད་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། སྲོག་ཤིང་གི་འདུ་ཤེས། མིག་ལྟོས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བཅས་བརྟན་པོ་འཛུགས་པ། བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་ངང་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་འགྲོ་ལམ་ཐོག་སྐྱོད་པ། རང་རྟོགས་ངང་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་གྲགས་སྲུང་སྐྱོང་དང་རྩ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་འགན་ལེན་བཅས་བྱས་ནས་དུས་རབས་གསར་པར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཁྲིམས་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་ཆེད་འབད་འཐབ་ཧུར་ཐག་བྱེད་དགོས།


text:
ཡིད་སྐྱོའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ལ་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་དང་པོ་དང་གསོ་རིག་བསྟན་དོན་ཆེད་མི་ལོ་༣༠ ལྷག་ཞབས་འདེགས་ཧུར་བསྐྱེད་ཞུས་མཁན་འཚོ་བྱེད་མཁས་དབང་སྨན་རམས་པ་པདྨན་རྡོ་རྗེ་ལགས་ནད་མནར་རྐྱེན་གྱིས་འདི་ཟླའི་ཚེས་༨ ཉིན་དགུང་ཆུ་ཚོད་༡།༥༢ ལ་དྷ་རམ་ཤཱ་ལཱ་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་ཞི་འཇམ་ངང་སྐུ་ཚེའི་འཕེན་པ་རྗོགས་འདུག་པར་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཡོངས་ནས་མྱ་ངན་རྗེས་དྲན་དང་ནང་མི་སྤུན་མཆེད་རྣམས་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཞུ་བ་དང་ཆབས་ཅིག དམ་པ་དེ་ཉིད་ནམ་ཡང་བསླུ་བ་མེད་པའི་མཆོག་གསུམ་ཐུགས་རྗེའི་སྟོབས་ཀྱིས་མཐར་ཐུག་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་འཐོབ་པ་དང་གནས་སྐབས་བདེ་འགྲོ་ལྷ་མི་དང་ཡང་སྒོས་དལ་འབྱོར་མི་ལུས་རིན་ཆེན་བདེ་བླག་ཏུ་རྙེད་ཅིང་དམ་པ་ཁོང་གིས་རྟག་ཏུ་སྙིང་གི་ཞེན་དོན་གསོ་བ་རིག་པའི་སྒོ་ནས་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས་པའི་མཛད་པ་འདི་ཉིད་རྣམ་བྱང་ས་ཡི་བར་དུ་འགྲུབ་པའི་གསོལ་འདེབས་དང་། འགྲོ་བ་ནད་པའི་མགོན་སྐྱབས་དམ་པར་མྱུར་དུ་འབྱོན་པའི་སྨོན་ལམ་ཞུ།།
རྗེས་དྲན་ལོ་རྒྱུས་རི་མོ།
བསླབ་གཉེར་གནང་བ།
སྨན་རམས་པ་པདྨ་རྡོ་རྗེ་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་༧ ཚེས་༡ ཉིན་བོད་ལྷོ་བྲག་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པར་བརྟེན་དགུང་གྲངས་དགུ་ལ་ཕ་མ་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་རྒྱ་གར་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས། ༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་བཀའ་དྲིན་འོག་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་སློབ་གྲྭའི་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐོབ་སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལོར་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་གཉིས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་འོག་ཡོད་པའི་རྡོར་གླིང་གཏན་སློབ་ཏུ་གཞི་རིམ་སློབ་སྦྱོང་གནང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལོར་བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་སྐབས་གཉིས་པའི་སྨན་སློབ་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་གནང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༥ ལོར་སྨན་རྩིས་བཀའ་བཅུ་པ་བསླབ་པ་མཐར་སོན་ཕྱིན། ྋརྒྱལ་བའི་བླ་སྨན་ཟུར་པ་ཡེ་ཤེས་དོན་ལྡན་དང༌། མཁས་དབང་བར་ཞི་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ། སྨན་པ་བྱམས་པ་བསོད་ནམས། བྱ་བྲལ་བ་སྨན་པ་དབང་ལགས་སོགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞིའི་དཀའ་གནད་དང་རྩ་ཆུ་བརྟག་ཚུལ་སོགས་ལག་ལེན་དམར་ཁྲིད་ཀྱི་མན་ངག་དུ་མ་ཐོབ། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༧ ལོར་སྨན་རམས་པ་འབྲིང་བར་ཡིག་རྒྱུགས་ལམ་ནས་གནས་སྤར་བསྩལ།
ལས་འཁུར་ཇི་ཞུས་སྐོར།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༥ ནས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ བར་དྷ་ས་དང་། བལ་ཡུལ། དལླི། ཨི་ཊ་ན་གར། ས་ལུ་གྷར། ཀ་ལི་ཀ་ཏ་བཅས་སུ་སྨན་རྩིས་ཡན་ལག་སྨན་ཁང་གྱི་འགན་འཛིན་དང་བརྟག་དཔྱད་སྨན་པའི་ལས་འཁུར་བསྐོ་བཞག་གནང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཟླ་༨ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་བཞུགས་སྒར་བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་དྲུང་ཆེར་མང་འདེམས་བྱུང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༡་ཟླ་༨ ཚེས་༡ ཉིན་སྐུ་བཅར་སྨན་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༣ ལོར་སྨན་རྩིས་རིག་གཞུང་མཁས་པའི་སློབ་སྟོན་ཚོགས་ཆུང་གི་སློབ་སྟོན་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་བ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ཟླ་༡ ཚེས་ ༥ ཉིན་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཆེས་མཐོའི་སྨན་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོར་འོས་ཐོན་ལྟར་བསྐོ་བཞག་བསྩལ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ལོར་བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང་གསོ་རིག་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་གི་འགན་འཛིན་དུ་བསྐོ་བཞག་བསྩལ། དེ་ནས་གསོ་རིག་ཞིབ་འཇུག་དང་ནད་བཅོས་ཉམས་ཞིབ། ཕབ་སྒྱུར་སྡེ་ཚན་བཅས་སློབ་སྟོན་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་། དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འགན་འཁུར་གནང་བའི་ཨིན་བོད་ཤན་སྦྱར་གཏན་འབེབས་བརྡ་ཆད་ལས་གཞིའི་མཁས་པའི་སློབ་སྟོན་ནམ་གཏན་འབེབས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མིར་བསྐོ་བཞག་གནང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༢ ཟླ་༤ ཚེས་༡ ཉིན་བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་བགྲེས་ཡོལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཕྱོགས་རིས་མེད་པའི་འགྲོ་བའི་ཟུག་རྔུ་སེལ་བའི་དོན་དུ་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་བསྐྱངས་གནང་ཞིང་། བོད་ཀྱི་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་སྨན་རམས་ཆུང་བར་གནས་སྤར་ཡིག་རྒྱུགས་ལ་བཞུགས་མཁན་གྱི་སྨན་པ་རྣམས་ལ་ཟབ་འཁྲིད་གནང་བ་དང་། ལྦ་ནཱ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་སྨན་གྱི་སྡེ་ཚན་དུ་གདན་ཞུས་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་གནང་།
རྒྱལ་སྤྱི་རྒྱལ་ནང་དུ་གཏམ་བཤད་དང་སྨན་སྐོར་གནང་བའི་སྐོར།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོར་གུ་ཇ་ར་ཏ་མངའ་སྡེའི་ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བྱས་པའིི་རྒྱ་གར་ཚེ་ཡི་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་བོད་སྨན་སྐོར་གཏམ་བཤད་གནང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༩ ལོར་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་འདི་བཞིན་རྒྱ་གར་ཚེ་ཡི་རིག་བྱེད་ལས་ལོགས་སུ་དགར་བའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་དག་འཐེར་གནང་མཁན་གྱི་མཁས་པའི་གྲས་སུ་བཞུགས་ཏེ། གསོ་བ་རིག་པ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ངོས་ལེན་གནང་བར་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་རྗེས་འཇོག་གནང་མཛད། ཨ་རིའི་ཨེ་མོ་རི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་དང་། བྷར་ཛིལ་སྨན་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སྲོལ་རྒྱུན་བོད་སྨན་གྱི་ཁོང་ནད་སྐོར། ཨི་ཊ་ལི་སྨན་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ངོ་སྤྲོད། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཊོན་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པར་གཏམ་བཤད་སོགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་གནང་མྱོང༌། ད་དུང་ཕ་རན་སི། ནོར་ཝེ། ཨུ་རུ་སུ། ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ སི་པན། ཇར་མ་ནི། ནེ་དར་ལེཎ་ཊ། ཨེ་ཛི་རལ། ཀ་ཛ་ག་སི་ཐན། ཡུ་ཀ་རིན་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་བརྟག་དཔྱད་སྨན་བཅོས་དང་ཚོགས་འདུ་བཅས་སུ་ལན་མང་ཕེབས།
གཟེངས་བསྟོད་དང་བྱ་དགའ།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལོར་རྒྱ་གར་གྲོང་ཁྱེར་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རྒྱ་གར་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་གྱི་ཚོགས་པ་ I.B.A.M, CALCUTTA ཞེས་པ་ནས་གསེར་གྱི་རྟགས་མ་ཐོབ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༧ ལོར་རྒྱ་གར་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་གྱི་ཚོགས་པས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གསོ་རིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཐེངས་དང་པོ་གནང་བ་དང་སྦྲགས་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་གྱི་ནོར་བུ་ཞེས་པའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ། རྒྱ་གར་ཁུལ་དུ་ལ་དྭགས། ཧི་མ་ཅལ། ཨུ་ཏར་པར་དེ་ཤ ཨོ་རི་ས། ཨ་རུ་ན་ཅལ། ཨ་སམ། ནུབ་བྷང་ག་ལ། བྷི་ཧར། གུ་ཇུ་རཏ། མད་ཡ་པར་དེ་ཤ ཤིས་ལོང་སོགས་སུ་བོད་གཞུང་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་བརྟག་དཔྱད་སྨན་བཅོས་སུ་བསྐྱོད་གནང་མྱོང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ནང་བོད་མིའི་གནས་སྡོད་གཞིས་སྒར་ཁག་ཏུའང་འཕྲོད་བསྟེན་ལམ་སྟོན་དང་བརྟག་དཔྱད་སྨན་བཅོས་མི་ལོ་ཧྲིལ་པོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཞུ་གནང་བས་མཚན་སྙན་གྱི་བ་དན་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ལྷོབ་ལྷོབ་ཏུ་གཡོ་བཞིན་ཡོད།
གྲགས་ཆེ་བའི་བརྩམས་ཆོས།
༡༽འཚོ་བྱེད་ལས་དང་པོ་བའམ་ཉམས་གསོག་སྨན་པ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ལམ་སྟོན་ཉམས་ཡིག་སྙིང་བསྡུས། ༢༽ མ་དང་བྱིས་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལམ་སྟོན། ༣༽གཉན་རེག་དུག་སྐོར་ལམ་སྟོན། ༤༽སཱ་རའི་ཐུགས་བཅུད་གསོ་རིག་རྒྱུད་ཆེན་མན་ངག་རྒྱུད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། སྟོད་ཆ། ༥༽སཱ་རའི་ཐུགས་བཅུད་གསོ་རིག་རྒྱུད་ཆེན་མན་ངག་རྒྱུད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། སྨད་ཆ། ༦༽དྭངས་མ་མ་ཞུའི་མཁྲིས་ནད་དུག་ཐབས་(Hepatitis B+) ཀྱི་ནད་གཞིར་དཔྱད་པ། ༧༽Spiritual Medicine of Tibet ༨༽ Tibetan Healing Science: Bod kyi Sowa Rigpa


text:
བྱུང་རིམ་མདོར་བསྟན།
རྒྱའི་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་ལུའུ་ལྦེ(芦苇)ཡིས་ཁྲིད་པའི«ས་ཐག་རིང་བའི་མི་ཉག» (西夏路迢迢THE JOURNEY TO XIXIA EMPRIRE)ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀྲུང་གོའི་ནུབ་རྒྱུད་ས་ཁུལ་དུ། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲོག་པའི་མི་རིགས་ཀྱིས་བཙུགས་པའི་མི་ཉག་རྒྱལ་རབས་དང་ཆི་ཏན་རྒྱལ་རབས། རྒྱ་ནག་གིས་བཙུགས་པའི་སུང་རྒྱལ་རབས་བཅས་གསུམ་ནི་འགྲན་པའི་དོ་དང་འཐབ་པའི་ཟླ་རུ་གྱུར་ཡོད།
མི་ཉག་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་དམག་གྲངས་ལོངས་པའི་ཆེད་དུ་ཁྲག་ཁྲལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱས།ཡེ་ལི་ཝི་ཞེས་པས་སྐྱ་དམག་རུ་ཆུང་གཅིག་ཁྲིད་དེ་མི་ཉག་དང་ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་ཡོད་པའི་སར་ཁྱིམ་པའི་ཕྲུ་གུ་བྲན་དུ་འཛིན་པར་སོང་ལ། གྲངས་ཀ་ལོངས་པའི་ཆེད་དུ་ཡེ་ལི་ཝི་ཡིས་ཀུའུ་ཅེ་ཞེས་པའི་བུད་མེད་སྦྲུམ་མ་གཅིག་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་རྗེས་འབྲངས་སུ་བཅུག ལམ་བར་དུ་བུད་མེད་དེར་ཕྲུ་གུ་བཙས་པས་གདུང་བ་དྲག་པོའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་བས་སྐྱ་དམག་གི་རྗེས་དེད་ནས་མི་རྒྱུགས་ཀ་མེད་བྱུང་། འཇིགས་སྐྲག་དང་སྲོག་ཉེན་ལ་ཐུག་སྟེ་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་ལམ་བར་དུ་མི་ཉག་གི་དམག་མི་རྒོད་པོ་དང་བུད་མེད་དེ་ཚོའི་བར་ལ་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཞིང་། ཆི་ཏན་གྱི་དམག་དང་འཐབ་འཛིང་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དུ་མི་ཉག་དམག་མི་འགས་ཀྱང་ཕྲུ་གུ་སྲུང་བའི་ཕྱིར་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བ་རེད། གློག་བརྙན་འདིར་གནའ་བོའི་རྒྱ་མི་དང་བྱང་ཕྱོགས་མི་རིགས་བར་གྱི་འགལ་བའི་གནས་སྟངས་དང་མཉམ་བསྲེས་འབྱུང་གིན་པའི་སྣང་ཚུལ་སོགས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་གློག་བརྙན་འདིར་སེའུ་ཙེར་གྱི་སྐབས་བཅོ་ལྔ་བའི་ལཱོ་ཀྱ་ཎོ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་ཆེན་གྱི་དར་མའི་དཔྱད་འདེམས་པའི་ཁྱད་འཕགས་བྱ་དགའ་དང་། ༡༩༩༧ལོར་སྐབས༡༧པའི་ཀྲུང་གོའི་གློག་བརྙན་གྱི་གསེར་བྱ་རྟགས་མའི་འཁྲབ་ཁྲིད་པའི་ཐོག་མའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བྱ་དགའ་སོགས་ཐོབ་མྱོང་།
འཁྲབ་སྟོན་པ་གཙོ་གྲས་སུ་གྱུར་བའི་གཡག་རྭ་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་ཀྱིས་བརྗོད་རྒྱུར།
«ས་ཐག་རིང་བའི་མི་ཉག»ཅེས་པའི་གློག་བརྙན་དེར་འཁྲབ་སྟོན་པ་བསལ་དུས་ནི་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཁུལ་སྟོན་སྐབས་ཡིན་ལ། བརྙན་ལེན་མཁན་ཞི་ཨན་གྱི་གློག་བརྙན་སྒྲིག་སྦྱོར་ཁང་རེད། འཁྲབ་ཁྲིད་པ་ལུའུ་ལྦེ་ཞེས་པ་དེ་རེད། རྨ་ཆུ་ནས་བདུད་བྷེ་དང་ཁོ་རང་ཉིད། ད་རུང་ཞི་བྷིག་དངུལ་རྭའི་སྐལ་བཟང་དོན་འགྲུབ། ཉིན་མའི་ལྷ་ཁོ་སྐྱབས།(ཚེ་འདས)སོགས་ཡོད། དེ་མིན་འཁྲབ་སྟོན་པ་མིང་གྲགས་ཅན་པེ་ཅིན་གྱི་ཉིས་ཏ་ཧོང(倪大宏)བང་ཉེན(王宁) སོག་པོའི་བུད་མེད་པ་རྡུ་མཱ(巴德玛)སོགས་ཀྱང་ཡོད། བརྙན་ལེན་ས་རྨ་ཆུ། ཅོ་ནེ། བླ་བྲང་གི་བསང་ཁོག ཀན་སུའུ་ལིའང་ཀྲིག་ས་ཁུལ་དང་ཀྲང་ཡེ་སོགས་ནས་བླངས་པ་དང་། ཟླ༧རིང་ལ་བརྙན་བླངས་ཚར་བར་བྱས་ཟེར།
ང་དེ་དུས་ལོ་བཅུ་དྲུག་རེད། སྤྱིར་ང་ལ་མཚོན་ན་གློག་བརྙན་དེའི་ནང་འཁྲབ་ཚིག་དང་འཁྲབ་ཚན་མང་བོ་ཡོད་མོད། དེ་དུས་རྒྱ་ཡིག་རྒྱ་སྐད་ལ་བྱང་ཆ་དང་དག་ཆ་ཞན་པའི་དབང་གིས་འཁྲབ་ཚིག་དང་འཁྲབ་ཚན་མང་བོ་ཞིག་འཁྲབ་ཁྲིད་པས་མེད་པར་བྱས། གློག་བརྙན་དེ་འཁྲབ་ཚར་རྗེས་འཁྲབ་ཁྲིད་པས་ང་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱས་པ་མ་ཟད་ལོ་ན་ཐོག་ལ་གོ་སྐབས་ཡོད་ན་གློག་བརྙན་སློབ་གྲྭ་རེ་འགྲིམ་ནས་རིག་གནས་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་བཏང་ན་བཟང་ཞེས་མང་དུ་བཤད། ཡིན་ནའང་ས་གནས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཁོར་ཡུག་དང་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་སོགས་ཀྱི་ཐད་ན་བཀའ་ཁག་ཡོད་པས། གློག་བརྙན་ལ་དུངས་པའི་གཞོན་ནུ་ཞིག་གི་རྨི་ལམ་རླུང་ལ་མི་བསྐུར་ཐབས་མེད་བྱུང་ཟེར།
གློག་བརྙན་དེ་འཁྲབ་སྐབས་བརྗེད་མི་ཐུབ་པའི་འདས་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་གློག་བརྙན་དེའི་ནང་རྨིག་ཆུང་དྲེལ་གྱིས་སྒུག་པའི་འཁྲབ་ཚན་ཞིག་ཡོད། ང་དྲེལ་གྱིས་སྒུག་ནས་དྲེད་མོ་ལུང་དུ་ལྷུང་མ་ཐག་བཞི་འཕྲ་ཞིག་བརྒྱབ་སྟེ་ས་ལ་ལྷུང་། སྐབས་དེར་ངའི་རྣམ་རིག་མི་གསལ་ཞིང་ཁ་གྲགས་རྒྱུ་མེད་ལ་ཞེན་ཁ་ལོག འཁྲབ་ཁྲིད་པ་དང་འཁྲབ་སྟོན་པ་མང་བོས་ང་ལ་སྨན་ཁང་དུ་འགྲོ་ཞེས་ཡང་ཡང་སྐུལ་མོད་ངས་ང་ལ་སྐྱོན་མི་འདུག་ཅེས་མི་མང་འཚོགས་ས་ནས་སྟག་ཤར་ཞིག་གི་བསྲན་ཚུགས་ཀྱིས་མི་སེམས་སྤོབས་པས་ཁེངས་སུ་བཅུག དེ་ནི་ངས་གློག་བརྙན་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཆོག་ཞེས་ཟེར།
གློག་བརྙན་དེར་མང་ཚོགས་འཁྲབ་སྟོན་པ་བྱས་མྱོང་བའི་རྨོག་རུ་ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེས་བཤད་རྒྱུར། «ས་ཐག་རིང་བའི་མི་ཉག»ཅེས་པའི་གློག་བརྙན་དེ་བརྙན་ལེན་སྐབས་ང་རྨ་ཆུ་རྫོང་བོད་ཡིག་སློབ་འབྲིང་གི་སློབ་མ་རེད། མི་ཉག་གི་དམག་སྒར་རྨ་ཆུའི་མཛོད་དགེ་ཉིན་མའི་ས་ཆ་བུ་ལག་ཆུ་མདོ་ན་འདུག གློག་བརྙན་དེའི་ནང་དུ་ང་དང་སློབ་མ་མང་བོ་མི་ཉག་གི་དམག་བྱས་ཏེ་རྨ་ཕ་རི་ནས་ཚུར་རི་ལ་བརྙན་ལེན་སྐབས་རྨ་འགྲམ་གྱི་གད་རྩ་ཐུར་ལ་ཡང་ཡང་གཤར་མྱོང་ཟེར།