text:
འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས།
བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དགོན་ནི། ད་ལྟའི་བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་སྣེ་གདོང་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་། ལྷོ་ཁ་རྩེད་ཐང་གྲོང་བརྡལ་ནས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་བྱང་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ་དྲུག་ཡས་མས་ཀྱི་སར་གནས་པ་དང་། ཁྲི་སྨོན་གྲོང་ཞེས་པའི་ཤར་གྱི་རི་འབུར་སྟེང་མཆིས་སོ།།
ད་ལྟའི་དགོན་པ་འདིའི་མཚན་ཡོངས་སུ་འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ཞེས་འབོད་ཅིང་། དེ་ཡང་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་རྒྱ་ཚ་རྫོང་གི་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དགོན་པ་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ་མ་གླེང་ཚེ་དགོན་པ་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་ཐབས་མེད་པ་དེ་ལྟ་ན་འདི་ལྟར། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་དགུང་གྲངས་སོ་བཞི་བར༼1509༽ལོར་ལྷོ་ཁ་རྒྱ་ཚ་རྫོང་གི་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཕྱག་བཏབ་པ་དང་། སྤྱི་ལོ༼1541༽ལོར་ཚེ་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱལ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་པད་དཀར་སྡེ་དང་། བློན་པོ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རིན་པོ་ཆེའི་འབུལ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། རབ་བྱུང་ངང་པའི་ཁྱུ་འདྲ་བ་མང་པོ་ཕུལ་བ་རྣམས་གཞིར་མཛད་ནས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ། མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་གསར་དུ་བཙུགས་པས་མཚན་ཡང་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ཞེས་སུ་གྲགས་ཅིང་།མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་དུ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཙམ་གྱི་རྗེས་ནས་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོས་མུ་མཐུད་གནས་ཐབས་མ་བྱུང་བར། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་དུས་སུ་འོན་མདའ་གསས་ཁང་རྩེར་གནས་སྤོར་བ་དང་། གནས་དེ་ནི་ད་ལྟའི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དགོན་ནས་ལྷོ་རྩེད་ཐང་གི་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ་རེ་གཉིས་ཙམ་གྱི་སར་མཆིས་ལ་ད་ལྟ་དགོན་གྱི་ཞིག་རོ་ཙམ་ལས་ལྷག་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།
གནས་འདིར་ལྷོ་རུ་བཀྲ་ཤིས་ཐང་། ནུབ་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་གཡང་འགྲོ། བྱང་དུ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ། ཤར་དུ་བཀྲ་ཤིས་ལྗོངས་ཞེས་བཀྲ་ཤིས་དགེ་མཚན་དུ་མས་ཕྱུག་པ་ཡིན་འདུག། སྐབས་དེར་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་དུ་མཁན་ཐོག་ཉེར་དྲུག་པ་གུ་གེ་བ་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱལ་མཚན་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་གྲྭ་ཚང་གནས་སྤོར་གྱི་སྙན་འབུལ་འཐུས་མཆན་ཞུས་པ་བརྒྱུད་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་འོན་མདའ་གསས་ཁང་རྩེར་གནས་སྤོར་བ་ཡིན་འདུག།
ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་ལ་གཞིགས་ནས་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་གྱི་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་འདི་གར་གནས་སྤོར་བའི་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ༼1660ནས1670༽བར་ཡིན་པར་ཚོད་དཔག་གནང་མཁན་མཁས་པ་རེ་འགའ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།། དུས་དེ་ནས་བཟུང་འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁའམ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་ཉིན་གཅིག་ལ་དབུ་སྐྲ་ལན་བདུན་བསིལ་ཏེ་དབྱར་གནས་མཛད་པའི་གནས་དེ་ནི་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་གི་དགོན་ལག་གམ་རི་ཁྲོད་གསུམ་གྱི་གྲས་སུ་གྱུར། མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་འདི་གར་གནས་མ་སྤོར་བའི་ཡར་སྔོན་ནམ་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་ནི། གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་ཡང་དག་ཏུ་ཚུགས་པའི་དགོན་པའི་རྣམ་པར་གནས་པའམ། ཡང་ན་རི་ཁྲོད་སྒྲུབ་གནས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ། ཐོག་མའི་ཆར་སུ་ཞིག་གིས་ཕྱག་བཏབ་པ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་ཕྲན་གྱིས་མ་རྙེད་པ་ལས་གཞན། མང་པོ་ཞིག་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ཀྱང་གསལ་ཁ་ཐོན་པའི་ལན་མ་རྙེད་དོ།།
སྤྱི་ལོ1959 གོང་རོལ་དུ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ནས་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁར་དགེ་སློང་བཅུ་དྲུག་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གཏོང་བའི་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་ཡོད་ཅིང་། དེའི་རྗེས་སུ་རིག་གསར་གྱི་རླུང་རླབས་དྲག་པོའི་ཁྲོད་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་གཉིས་ཆར་ཆག་འཇིག་ཡ་ང་བ་བྱུང་བ་དང་། སྤྱི་ལོ1984ལོར་དགོན་པ་ཉམས་གསོའི་དུས་སུ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་སོགས་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མས་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ཐེངས་གཉིས་པའི་གནས་སྤོ་མཛད་དེ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁར་གནས་གཞི་བཟུང་བ་དང་། དུས་དེ་ནས་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དང་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་གཉིས་གཅིག་དྲིལ་མཛད་དེ་ད་ལྟའི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དགོན་པའི་རྣམ་པ་གསར་བ་འདི་བཞིན་བྱུང་བ་ལགས་སོ།།
ཡིན་ཡང་མི་དབང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྤྱི་ལོ1414ལོར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་གནས་འདིར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་དབྱར་གནས་སུ་བཞུགས་པ་ཡོངས་གྲགས་རྩོད་མེད་ཡིན་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁར་གཉུག་མར་གནས་པའི་དགེ་སློང་བརྒྱ་ཕྲག་བཞུགས་པར་བཤད་པ་དེ་ལྟ་ན་སྐབས་དེ་དུས་དགོན་པ་ཡིན་ཡང་སྲིད་པ་ཞིག་གོ། གཞན་ཡང་དབྱར་དུ་གནས་པར་ཡིན་གཅིག་གཞི་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་ཡོད་པའི་དགོན་པར་གནས་དགོས་མིན་ཡང་དཔྱད་གཞི་ཆེའམ་སྙམ།
སྤྱི་ལོ1959 ཡར་སྔོན་ལ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་འདི་ཉིད་དུ། གྲྭ་བ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་བཞུགས་པ་དང་། ཧ་ཅང་རྒྱས་ཆེ་དུས་སུ་གྲྭ་བཙུན་བཞི་བརྒྱ་ལྔ་བརྒྱ་ཡང་ཡོད་པར་བཤད་དོ།། དེ་མིན་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་དམ་པ་ཡང་གནས་འདི་ནས་མང་དུ་བྱོན་པར་མ་ཟད། ཆོས་འདོད་ན་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་ལ་སོང་། ཞེས་ཀྱང་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པར་གྲགས་སོ།། དགོན་པ་འདིར་ང་དགུའི་དུས་ཟིང་གི་བར་དུ་མཁན་ཐོག་བརྒྱ་དང་བཅུ་མེད་དགུ་བྱོན་པ་དང་། ལྷ་རྟེན་ཆོས་གསུམ་ཡང་ཐུབ་དབང་དང་། རྗེ་ཡབ་སྲས་སོགས་ཧ་ཅང་མང་དུ་ཡོད་པ་ཡིག་ཚངས་སུ་གསལ་ལ། སེང་གེའི་འོ་མ་སྣག་ཚ་དང་རིན་ཆེན་བྱེ་མ་སྦྱར་ནས་བཞེངས་པའི་བཀའ་འགྱུར་འཛམ་གླིང་གཡས་བཞག་དང་། རྒྱལ་མཆོག་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་ཤངས་ཁྲག་ལས་གྲུབ་བཞེངས་མཛད་པའི་དགོན་འདིའི་ཆོས་སྲུང་དམར་ནག་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཐང་དམ་སྦྱར་མ་གཉིས་སོགས་མང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན་འདུག། གྲྭ་ཚང་འདིའི་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་དང་ཕྱག་ལེན་ནི་ཆོས་འཁོར་རྒྱལ་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་དང་ཇི་ལྟར་རྡོ་ལག་བརྒྱུད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྱེད་པར་མ་ཟད། ཡིག་ཆ་གཙོ་བོ་པཎ་ཆེན་ཤཱནྟི་པའི་གསུང་ཡིན་སྐད་དོ།།
མདོར་ན་ད་ལྟ་དགོན་གཉིས་ཆིག་སྒྲིལ་བྱུང་བའི་གནས་མཆོག་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་འདི་ནས་སྤྱི་ལོ1414 ལོར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་དབྱར་གནས་སུ་བཞུགས་པ་དང་། སྐབས་དེར་ཁོང་དགུང་ལོ་ང་བརྒྱད་དུ་ཕེབས་ཡོད་ཅིང་། དབྱར་གནས་ཀྱི་དུས་དེར་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་བའི་རྗེ་སྐུ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་མ་བདུན་གནས་འདི་ནས་བཞེངས་པ་དང་། རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་གནས་འདི་ནས་ཉིན་གཅིག་ལ་དབུ་སྐྲ་སོར་ཕྱེད་དང་དོ་ལན་བདུན་ལ་བསིལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་བསྐྱངས་ཏེ་སྐུ་བདུན་གྱི་གཟུངས་སུ་ཕུལ་བས་ན། ངོ་མཚར་ཆེ་ལ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་བའི་རྗེ་སྐུ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་མ་ཞེས་ས་གསུམ་ན་སྙན་པར་གྲགས་པ་དག་ཀྱང་གནས་འདི་ནས་མཚན་དཔེའི་མེ་ཏོག་བཞད་པ་ལགས་སོ།།
གནས་འདི་ལ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་ཞེས་འབོད་དོན་ནི། སྐུ་བརྙན་བདུན་ཉིན་གཅིག་ལ་བཞེངས་པར་བརྟེན་མ་བསྐམས་པར་མེ་ལ་བསྐམ་དགོས་བྱུང་བས། སྐུ་བརྙན་གྱིས་གསུང་བྱོན་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་དུ་བ་ཁ་གི་འདུག། ཅེས་གསུང་པས་ན་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁའམ། བཀྲ་ཤིས་དུ་ཁ་ཞེས་པའི་མཚན་བྱུང་ཞེས་བཤད་དོ།། འོན་ནི་ལུང་པའམ་ས་མིང་ངོ་།། རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་འཇམ་མགོན་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཟིན་ས་ཡང་གནས་མཆོག་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ།།
ད་ལྟའི་ཆར་འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་དང་མངའ་རིས་གྲྭ་ཚང་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་དགོན་པ་འདི་ཉིད་དུ་གྲྭ་བཙུན་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་བཞུགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཆད་ཉན་སླར་གསོ་དང་། ལྷ་རྟེན་ཆོས་གསུམ་གསར་བཞེངས། འདོན་ཆོས་དབྱངས་སོགས་ཕྱག་སྲོལ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང་མ་ཉམས་པ་རྒྱུན་འཛིན་གནང་མུས་ཡིན་ན་ཡང་། འཇམ་མགོན་བླ་མས་ཉིན་གཅིག་ལ་དབུ་སྐྲ་ལན་བདུན་དུ་བསིལ་བའི་གནས་གང་དེར་ཉམས་གསོའི་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་འདི་བཞིན་ཡོད་པ་པར་རིས་བཞིན་ནོ།། རྗེ་སྐུ་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁ་མ་བཞེངས་མཁན་གྱི་བཟོ་བོའི་ཐད་ལ། མཁས་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེས་བཞེངས་པ་དང་། སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བ་ཞིག་གིས་བཞེངས་པ། པཎ་ཆེན་བྱམས་པ་གླིང་པས་བཞེངས་པ། བཀྲ་ཤིས་ཞུ་བའི་སྤྲུལ་བའི་བཟོ་བོས་བཞེངས་པ་སོགས་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་འདུག་པ་དེ་ལྟ་ན། འདི་ནས་འདི་ཡིན་དེ་མིན་གྱི་ཁ་ཚོན་གཅོད་པའི་གདེང་སྤོབས་ཅི་གང་མ་བྱུང་བ་ལགས་ན། ཚུལ་འདིར་རྒྱུས་ཡོད་ཅིང་ཤེས་ནས་སྨྲ་བ་དག་གིས་སློབ་སྟོན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པ་ཅི་གནང་ཞེས།། རེབ་གོང་བསོད་ནམས་རྒྱལ་ནས། སྤྱི་ཟླ་ཚེས་ལ 2016: 6; 9 ཉིན་གུས་བཅས་ཕུལ།།
མཆན། པར་དང་པོ་ནི། དགོན་པའི་སྒོ་བྱང་དང་། གཉིས་པ་ནི། བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁའི་ཕྱིའི་བཀོད་པ། གསུམ་པ་ནི། གྲྭ་ཚང་འདུ་ཁང་། བཞི་བ་ནི། ཉམས་གསོ་མ་བྱུང་བའི་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁའི་གནས་རྙིང་། ལྔ་བ་རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་དབུ་སྐྲ་ལན་བདུན་བསིལ་གནས་བཅས་སོ།།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཤེས་རབ་རལ་གྲི།
གསལ་འདེབས།
རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་དགེ་ལུགས་པའི་དྲ་བར་གཏོགས་པས་གང་འདོད་དུ་གཞན་དུ་མི་འགོད་པ་དང་། གལ་ཏེ་འགོད་ན་རྩོམ་ཁུངས་དང་སྦྲེལ་ཐག་གསལ་པོར་དགོད་པར་ཞུ།
དྲ་བའི་སྦྲེལ་ཐགhttp://www.tb1025.cn


c: text/html

text:
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཙམ་ལ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོར་གནས་གཟིགས་དང་། སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་མདུན་དུ་ཤེས་རབ་སྙིང་པོ་གསུང་འདོན་དང་སྦྲགས་ཐུགས་སྨོན་མཛད་ཡོད་པ་རེད།
གཟའ་ལྷག་པ།, ཟླ་དང་པོ 3, 2018
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བྱེས་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་་ར་གསར་པ་ལེགས་གྲུབ་ཀྱི་མཛད་སྒོར་དབུ་བཞུགས་དང་། རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་བཤད་ལུང་སྩལ་བ།
གཟའ་ཕུར་བུ།, ཟླ་བཅུ་གཉིས་པ 21, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སྦེལ་ཀོབ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བྱེས་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་རྟ་མགྲིན་ཡང་གསང་གི་བཀའ་དབང་བཀའ་དྲིན་སྩལ་བ།
གཟའ་ལྷག་པ།, ཟླ་བཅུ་གཉིས་པ 20, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་བརྒྱད་པ་ཡོལ་ཙམ་ལ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཕོ་བྲང་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་གཉེར་ཁང་གསར་པའི་རྟེན་དང་རྟེན་པ་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་མཛད་སྒོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས།
གཟའ་པ་སངས།, ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ 3, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༦ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་AyurGyan Nyasཐེབས་རྩ་ཁང་གིས་གདན་ཞུས་ལྟར་རྒྱ་གར་ཡུ་པི་མངའ་སྡེའི་མེ་རཌ་གྲོང་ཁྱེར་ནང་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་སློབ་གྲྭ་ DAV ནང་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་བཟང་གི་སློབ་དེབ་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་མཛད་སྒོར་ཆིབས་བསྒྱུར་དང་བཀའ་སློབ་སྩལ་
གཟའ་མིག་དམར།, ཟླ་བཅུ་བ 17, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༦ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབུ་མ་འཇུག་པའི་གསུང་ཆོས་ཉིན་བཞི་པའི་སྐུ་པར།
གཟའ་སྤེན་པ།, ཟླ་བཅུ་བ 7, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༥ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབུ་མ་འཇུག་པའི་གསུང་ཆོས་ཉིན་གསུམ་པའི་སྐུ་པར།
གཟའ་ཕུར་བུ།, ཟླ་བཅུ་བ 5, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༤ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དབུ་མ་འཇུག་པའི་གསུང་ཆོས་ཉིན་གཉིས་པའི་སྐུ་པར།
གཟའ་ཕུར་བུ།, ཟླ་བཅུ་བ 5, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣ ཉིན་རྡ་རམ་ས་ལར་༸གོང་ས་་མཆོག་གིས་ཐའེ་ཝན་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་གསོལ་འདེབས་ཞུས་དོན་ལྟར་སེར་སྐྱ་མི་མང་དྲུག་སྟོང་བརྒལ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་དབུ་མ་འཇུག་པའི་གསུང་ཆོས་དབུ་འཛུགས་ཉིན་དང་པོ།
གཟའ་ལྷག་པ།, ཟླ་བཅུ་བ 4, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༥ ཉིན་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སྦིར་བོད་ཚོགས་བཙུགས་ནས་ལོ་ངོ་ ༥༠ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་དུ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཆེད་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་གཟེངས་རྟགས་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས་ཡོད་པ་རེད།
གཟའ་པ་སངས།, ཟླ་དགུ་བ 8, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ཕེབས་པའི་དད་ལྡན་ཆོས་ཞུ་བརག་སུང་ཆོས་ཉིན་ཐ་མར་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོག་ཆོག་སྩལ་བ།
གཟའ་མིག་དམར།, ཟླ་དགུ་བ 5, 2017
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ནས་ཕེབས་པའི་དད་ལྡན་ཆོས་ཞུ་བར་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འགྲེལ་བ་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏའི་གསུང་ཆོས་ཉིན་གསུམ་པ།
གཟའ་མིག་དམར།, ཟླ་དགུ་བ 5, 2017

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཉེ་ཆར། བཟོ་འཕྲིན་པུས་བརྡ་ཁྱབ་བཏང་བ། 《དྲ་བའི་བདེ་འཇགས་བཅའ་ཁྲིམས》དང《གློག་འཕྲིན་སྲོལ་ཡིག》《གློག་འཕྲིན་དང་དྲ་སྦྲེལ་སྤྱོད་མཁན་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་སྲུང་སྐྱོང་གཏན་འབེབས》སོགས་བཅའ་ཁྲིམས་ཁྲིམས་སྲོལ་གཞིར་བཟུང་། བཟོ་ལས་དང་ཆ་འཕྲིན་པུའུ་ཡིས་ཉེ་དུས་ཕྱོགས་གསུམ་པའི་ཞིབ་དཔྱད་ཚད་ལེན་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཏེ། ལག་འཁྱེར་ཁ་པར་གྱི་ཉེར་སྤྱོད་མཉེན་ཆས་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱས་ཤིང་། གནད་དོན་ཡོད་པའི་ཁེ་ལས་ལ་དག་ཐེར་ཡོ་བསྲང་བྱེད་པར་སྐུལ་འདེད་བཏང། མིག་སྔའི་བརAPP16དག་ཐེར་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་མེད། དེའི་ནང(知乎日报)ཀྲི་ཧོ་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་དང་།(当当) ཏང་ཏང་།(好医生) སྨན་པ་བཟང་བོ། (e代驾)eཚབ་གཏོང་སོགས་ཚུད་འདུག
ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། སྤྱོད་མཁན་གྱི་ཁེ་དབང་ལ་གནོད་འཚེ་བཏང་བའིAPPདང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ནང་དུ། རང་དགར་གྱིས་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བསྡུ་དང་ཕྱོགས་གསུམ་པར་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པ། ཁྱབ་ཁོངས་ལས་བརྒལ་ཏེ་མི་སྒེར་གྱི་ཆ་འཕྲིན་བསྡུ་རུབ་དང་། ཆ་རྐྱེན་ལྟར་མ་བསྒྲུབས་ཚེ་དབང་ཚད་མི་སྤྲོད་པ། སྤྱོད་མཁན་ལ་བཙན་ཤེད་ངང་ཕྱོགས་ངེས་འདེད་སྐྱེལ་བྱེད་ལས་བཀོལ་དུ་འཇུག་པ། རྩིས་ཨང་མེད་པར་བཟོ་བ་སོགས་འདུས་པ་རེད།


text:
རྩོམ་པ་པོ།   འོད་གསལ་མཚོ།དུས་ཚོད།   2020-01-13   རྩོམ་ཁུངས།    རྔ་བའི་གསར་འགྱུར་དྲ་བ།
གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཇེ་དྲག་ཏུ་གཏོང་བ་དང་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གྱི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་གཏོང་བ། གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གྱི་བྱེད་ཐབས་དོན་འཁྱོལ་བྱས་ཏེ། གོ་སྐབས་ནི་ཁུལ་གཅིག་གླིང་གཉིས་ཁྱིམ་གཞིས་གསུམ་ཇེ་མགྱོགས་སུ་བསྐྲུན་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་དགོས་ཞེས་པ་ནི་ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་གླེང་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།
གོ་སྐབས་ཞེས་པར་དུས་ངེས་གཏན་ཞིག་མེད་ཀྱང་། གོ་སྐབས་འཚོལ་ཤེས་ན་དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཅིག་དང་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། དེར་བརྟེན། ངེས་པར་དུ་གོ་སྐབས་འཛིན་ཤེས་པའི་བློ་གྲོས་དང་མཁྱེན་དཔྱོད་ལྡན་དགོས། སྒོས་སུ་རྒྱུ་རྐྱེན་ངན་པ་ལས་གོ་སྐབས་འཚོལ་བར་དེ་བས་ཀྱང་མཁས་དགོས། དཔེར་ན། རི་མཐོ་ལུང་ཟབ་ནི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་མཚོན་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་བཟང་བོ་ཞིག་མིན། ཡིན་ནའང་། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་། རང་ཁུལ་གྱི་རྫོང(གྲོང་ཁྱེར)མང་བོས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་རྐང་བཙུགས་ནས། ཁམས་གསེང་ལྗོངས་སྐོར་དང་ཁྱད་ལྡན་ཤིང་ཏོག་འདེབས་འཛུགས་སོགས་སྤུས་ལེགས་ཐོན་ལས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་བཏང་ཞིང་། རྒྱུན་འཁྱོངས་ལྷོད་མེད་སྒོས་སྒྲིག་གཞི་ལེགས་སྒྲིག་དང་ཁྱད་ཆོས་གསར་གཏོད། ཕན་འབྲས་མཐོར་འདེགས་སུ་བཏང་ནས། ཐོན་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་པོ་སྦྱར་ཡོད། ཐོན་ལས་གཞི་ཁྱོན་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་སོང་ཡོད། ས་ཁུལ་ལ་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཅུང་མགྱོགས་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེ་བ་ནི་ཡུལ་བབ་དང་བསྟུན་ནས་གོ་སྐབས་རྙེད་པས་རེད་ལ། གོ་སྐབས་དེ་འདྲ་དམ་འཛིན་དང་བེད་སྤྱོད་ལ་མཁས་བའི་འབྲས་བུ་ཞིག་ཀྱང་རེད།
ད་ལོ་ནི་ལྔ་འཆར་བཅུ་གསུམ་པ་མཇུག་སྡུད་པའི་ལོ་ཡིན་ལ། རང་ཁུལ་གྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་དང་ཞིང་ཆེན་ཡོངས་དང་མཉམ་དུ་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀུན་ནས་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱལ་ཁ་ཕུ་ཐག་ཆོད་པ་ལེན་པའི་ལོའང་ཡིན། གཙོ་གནས་སྐྱེ་ཁམས་ནུས་ལྡན་གླིང་གི་རྩ་བའི་གནས་བབ་ནི་རང་ཁུལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བཟང་བོ་ཞིག་ཡིན། དེ་བས། གོ་སྐབས་ངོས་འཛིན་དང་གོ་སྐབས་གཅེས་འཛིན། གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་བཅས་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ། སྔར་བས་རྙོག་འཛིང་གི་གནས་བབ་དང་སྔར་བས་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བའི་ལས་འགན་ལ་འཕྲད་དུས། འཕེལ་རྒྱས་གསར་བའི་འདུ་ཤེས་དང་སྤུས་ཚད་བཟང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བླང་བྱ་རང་མོས་སུ་ལག་ཏུ་བསྟར་དགོས་ཤིང་། གཙོ་གནད་འབུར་ཐོན་དང་གནད་འགག་ཁོང་ཆུད། བརྩོན་སྐྱེད་གནད་འཁེལ་བཅས་བྱས་ཏེ། རྣམ་པ་དང་གནས་བབ། ཉེན་ཁ་དང་གོ་སྐབས། མྱུར་ཚད་དང་དལ་ཚད། བརྟན་བརླིང་དང་འཕེལ་རྒྱས་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་དག་པར་ཐག་ཆོད་ན། གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དམིགས་འབེན་ལས་འགན་འགྲུབ་ངེས་རེད།
དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གཏིང་ཤུགས་ཀྱིས་མི་འདང་བ་ནི་འགྲན་སློང་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དེས་མ་འོངས་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྔར་བས་མང་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་བར་མཐོངས་ཤིག་བཏོན་ཡོད་པས། གོ་སྐབས་ངོས་འཛིན་དང་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་དགོས། འཐུས་མི་དང་ཨུ་ཡོན་རྣམས་ཀྱི་ཐབས་འདོན་ཇུས་འདོན་གྱི་གཏམ་བཤད་རེ་རེ་ཐོས་དུས། སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་བཞིན་པའི་ཚོར་སྣང་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྟེར་ཡོང་།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཚེ་པེ། གཡུ་འཛོམས།


text:
སྐབས་གཉིས་པའི་སྤུ་རྒྱལ་ཤེས་རིག་དཔྱད་གླེང་གི་རྩོམ་བསྡུའི་བརྡ་སྦྱོར།
[ཟླ་ཚེས། 2017-12-09 19:30:21][རྩོམ་པ་པོ། བགྲོ་གླེང་གོ་སྒྲིག་ཚོ་ཆུང་།][རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།][ཀློག་གྲངས། ]
༧ གནའ་དེང་རིག་པའི་གནས་ལ་སྤྱན་དཀྱུས་ཡངས་པའི་མཁྱེན་ལྡན་མཁས་དབང་རྣམ་པ་དང་། གཞོན་སྐྱེས་རྩོམ་འབྲི་བ་རྣམ་པའི་སྙན་ལམ་དུ་མཆིད་གསོལ།
ཞང་བོད་རང་ས་ནས་རྩ་བ་ཚུགས་ཤིང་རྩེ་མོ་རྒྱས་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་སྟེ། ཆེ་བ་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་ནས། ཆུང་བ་དམངས་ཁྲོད་ངག་ཐོག་གི་རིག་གནས་ཡན་ཆོད་ལ། མ་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་ཉམས་པ་སླར་གསོ་དགོས་པའི་འོས་བབ་རང་ཅག་ཡོངས་ལ་མ་བགོས་དོན་ཐོབ་ཀྱིས་འཁྲི་བའི་ཁར། དེ་ཡང་ཚད་དང་ལྡན་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་འགྲོས་དང་མཐུན་པའི་གོམ་པ་སྤོ་དགོས་པ་གཞིར་བཅས། དེང་ཆར་ང་ཚོའི་ཁོར་ཡུག་གི་གཞོན་སྐྱེས་སྐྱ་སེར་མང་དག་གིས་སྤྱི་དང་སྒེར་གྱི་སྙན་རྩོམ་སྣ་ཚོགས་འབྲི་འདོན་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་པའི་ཚ་རླབས་འཕྱུར་བ་འདི་དག་ཡི་རངས་ཀྱི་གནས་སུ་ལགས་ཤིང་། ད་དུང་རིག་རྩོམ་གཞན་དང་ཁྱད་པར་དེང་རབས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྐོར་ལ་གསོན་ཤུགས་གསར་པ་ཞིག་རྒྱས་ཐུབ་པ་སོགས་དགོས་པའི་སྒོ་དུ་མར་དམིགས་ཏེ། ཁྱུང་ཡུལ་སྤུ་རྒྱལ་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་རིམ་སྨན་སྒྲུབ་ཆེན་མོའི་འབྲེལ་ཡོད་རི་དགོན་ཐུན་མོང་གི་མོས་མཐུན་གོ་སྒྲིག་འོག སྐབས་དང་པོའི་སྤུ་རྒྱལ་ཤེས་རིག་དཔྱད་གླེང་གྲོས་ཚོགས་དེ་༼༢༠༡༧༽ལོར་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་ཞིང་། དེ་བཞིན་སྐབས་གཉིས་པའི་སྤུ་རྒྱལ་ཤེས་རིག་དཔྱད་གླེང་གྲོས་ཚོགས་དེ་༼༢༠༡༨༽ ལོའི་དབྱར་ཁར་འཚོགས་འཆར་ཡོད་པ་ལྟར། ལྷན་དུ་བགྲོ་གླེང་གནང་རྒྱུའི་དཔྱད་རྩོམ་སྟེ། ནང་དོན་ཐད་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་དང་། ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་སོགས་ལ་འགལ་འདུ་མེད་པའི་ཐོག ༡ རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས། ༼ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་གཙོར་བྱས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས༽ ༢ གཞུང་ལུགས། ༼མདོ་སྔགས་སེམས་གསུམ་དང་རིག་པའི་གནས་ཆེན་སྐོར༽ ༣ སློབ་གསོ། ༼མཐུན་སྒྲིལ་དང་ཤེས་ཡོན་གཙོར་བྱས་པའི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བསླབ་བྱ། ༽ ༤ རིག་གནས། ༼སྲོལ་རྒྱུན་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར༽ བཅས་ལ་རྩོམ་སྟངས་ཐད་དེང་དུས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་འབྲི་ཐབས་གཙོར་འདོན་གྱིས་ལུང་ཁུངས་གསལ་བ། རྩོམ་འབྲི་བའི་མཚན་དང་། ཕ་ཡུལ། བསླབ་གནས། ད་ལྟའི་བཞུགས་གནས་བཅས་གསལ་བ། རྩོམ་ཡིག་ཁག་༢༠༡༨ལོའི་སྤྱི་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༡༥སྔོན་དུ་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣའི་ཕྱག་ཏུ་ངེས་འབྱོར་དགོས། དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ཚེ་འདི་ལོའི་བགྲོ་གླེང་དུ་ཞུགས་མི་ཐུབ་ལ་རྩོམ་འབྱོར་བ་དག་ཀྱང་ལས་འཛིན་ཐུན་མོང་གིས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཏེ་འོས་ཡོད་རྣམས་ལ་བརྡ་ལན་འབུལ་རྒྱུ་དང་། དེ་མིན་མ་རྩོམ་རྣམས་སོ་སོར་ཉར་ཚགས་གནང་དགོས་པ་ལས་ཕྱིར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་མིན་པས་དེ་ལུགས་དགོངས་འཇགས་འཚལ།
འབྲེལ་གཏུགས་མི་སྣ་གཤམ་གསལ་ལྟར།
ཐེག་མཆོག་གྲགས་པ། ཞལ་པར། ༡༨༣༠༨༠༨༠༧༧༧
བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ། ཞལ་པར། ༡༨༡༨༤༩༥༩༤༨༩
བསྟན་འཛིན་ཡེ་ཤེས། ཞལ་པར། ༡༨༣༨༢༡༧༨༩༩༩
ཚུལ་ཁྲིམས་མཐར་ཕྱིན། ཞལ་པར། ༡༨༦༨༩༠༥༤༥༥༥
དྲང་སྲོང་རྒྱལ་མཚན། ཞལ་པར། ༡༨༡༨༩༠༥༠༩༩༥
སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། ཞལ་པར། ༡༨༢༨༩༠༨༢༧༧༧
ཡིག་ཟམ་ཁྱེའུ་འཕྲིན་ཨང་། QQ: 2087816204 QQ: 2257373422
བགྲོ་གླེང་གོ་སྒྲིག་ཚོ་ཆུང་གིས།
༢༠༡༧ལོའི་ཟླ་བ་༡༢པའི་ཚེས་༩ཉིན།


text:
གཙོ་ངོས།>>
ཞིབ་འཇུག>>ལོ་རྒྱུས།
ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༥ཚེས་༣༡ཉིན།
༄༅།། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པའི་མིང་དོན་སྦྱོར་ཚུལ་རགས་དཔྱད།
ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ།
[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་འགོ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་འགོ་བར། མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ཕྱི་མས་བསྐྱངས་པའི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ལྷམ་ཙམ་ཞིག་བྱུང་བ་ལ། དེར་མངའ་བདག་དང་མངའ་འབངས། མངའ་རིས། མངའ་ཐང་བཅས་གང་ཅིའི་ཆ་ནས་བརྟག་ཀྱང་སྟོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་པ་སྟེ། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་དང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ཇི་བཞིན། ཆ་ཡོངས་ནས་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པའི་ནང་དོན་ཚང་བས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་གདགས་ན་མིང་གི་རྒྱུ་མཚན་དོན་ལ་གནས་ཤིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་མཐུན་པར་འདོད་དོ།།
[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས། མངའ་བདག མངའ་འབངས། མངའ་རིས། མངའ་ཐང་།
[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] K281
[ཡིག་ཚང་མཚན་བྱང་།] A
[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1002-9060-2014-04-0053-09
བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་ནས་དུས་རབས་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་རྗེས་སུ། མདོ་ཁམས་སྨད་ཀྱི་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ཕྱི་མས་བསྐྱངས་པའི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ལྷམ་ཙམ་ཞིག་ཆགས་པ་ལ། དེར་མིང་གདགས་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དག་གིས་“ཇོ་སྲས་སྲིད་དབང་”དང་“རྒྱལ་སྲས་སྲིད་དབང་”ཟེར་ལ།ད་ལྟའི་གོ་བ་འདྲོང་ཕྱོགས་ལྟར་ན། ས་གནས་སྲིད་དབང་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་བཞིན་ཡོད། ས་གནས་ཞེས་པ་དོན་གྱི་ངེས་པའི་ཆ་ནས། སྤྱི་བྱེ་གཉིས་ལས་བྱེ་བྲག་གི་ས་ཆ་ག་གེ་མོ་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ས་ཆ་དེས་གྲུབ་པའི་ཡུལ་ཕྱོགས་ལ་གོ་སྟབས། ཙོང་ཁ་ས་གནས་སུ་ཆགས་པའི་སྲིད་དབང་ཞེས་གོ་བ་ལེན་དགོས་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་གོ་དོན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཡུལ་སྤྱི་ལ་མ་དབང་བའི་ས་གནས་རང་བཞིན་གྱི་སྲིད་དབང་ཞེས་པའི་ངེས་ཆ་དེ་ཡིན། དེས་ན་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་སྲས་སྲིད་དབང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་སུང་བྱང་མའི་སྲིད་དབང་དང་། བྱང་ཤར་དུ་ཆི་ཏན་སྲིད་དབང་། བྱང་ཕྱོགས་སུ་མི་ཉག་སྲིད་དབང་། ནུབ་བྱང་དུ་ཧོར་སྲིད་དབང་། ད་དུང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་བཅས་ཆགས་ཡོད་ལ། ངེས་པ་དོན་གྱི་ཆ་ནས་བོད་སྤྱི་ལ་དབང་མ་བསྒྱུར་བའི་ཙོང་ཁ་ས་གནས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཤིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་འདུག དེ་ལྟ་ནའང་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི་རྒྱལ་སྲས་སྲིད་དབང་འདིའང་སྟོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་པ་སྟེ། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་དང་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ཇི་བཞིན་མངའ་བདག་དང་། མངའ་འབངས། མངའ་རིས། མངའ་ཐང་སོགས་གང་ཅིའི་ཆ་ནས་ཀྱང་རིགས་བསྒྲེ་ཆོག་ལ། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་གདགས་ན་མཚན་མཚོན་ཡིན་ཁྱབ་མཉམ་དུ་ཡོད་པ་དང་།མིང་དོན་འཕྲོད་སྦྱོར་དུ་ཡོད་པར་བསམས་སོ།།
གཅིག མངའ་བདག་གི་ཆ་ནས་མིང་དོན་མཚུངས་པ།
མངའ་བདག་ཅེས་པ་ནི་སྤྱིར་ས་དང་མི། ནོར་སོགས་ལ་བདག་དབང་བྱེད་མཁན་ནམ་དབང་བསྒྱུར་མཁན་རྒྱལ་པོ་ལ་གོ་བ་འཐད་ལྡན་དུ་ཡོད་དེ། མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་ལྟ་བུ། དེས་དབང་བསྒྱུར་བའི་སྲིད་དབང་ནི་དམག་དཔུང་དང་ཉེན་རྟོག་པ། ཁྲིམས་ཁང་། བཙོན་ཁང་སོགས་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་ན། ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་སྲས་སྲིད་དབང་ལའང་དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་ལས་རྟོགས་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་དུ་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་དུ་འདིའི་སྐོར་རེག་ཟིག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པ་དག་ལས་རྒྱལ་ཁབ་“国”དང་རྒྱལ་པོ་“国主”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་བ་མང་པོ་མཐོང་ཐུབ། ཡིན་ནའང་། རྒྱལ་རབས་ཤིག་ཡིན་ཕྱིན་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་སྲིད་བྱུང་རིམ་ཅན་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་ངེས་བས་གྲུབ་ཡོད་པས།མངའ་བདག་གཅིག་ཁོ་ནས་མི་ཚེ་གཅིག་ལ་རྒྱལ་ཁྲིམས་བསྐྱངས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་གྱིས་མངའ་དབང་མཛད་པའི་གོ་རིམ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པ་ཐོག་མའི་ཆ་རྐྱེན་ནོ།།
རྒྱལ་སྲས་སྲིད་དབང་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་འཇིག་པའི་བར། མི་རབས་བཞིའི་རིང་ལ་ཁྲི་རབས་དྲུག་བྱུང་ཞིང་། ཁྲི་ཐོག་མངའ་བདག་རེ་རེའི་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་ཡུལ་གྱི་ཆ་ནས་ཙོང་ཁ་ཞེས་ས་མིང་སྦྱར་བ་དང་། དབང་བསྒྱུར་མཁན་ལ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་དོན་གསོལ་བས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའང་དོན་གྱི་ངེས་པ་ཚིག་ལ་ཆགས་པའི་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཙོང་ཁའི་མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་དྲུག་པོའི་སྤྱི་མཚན་དུ་སྒྲ་དོན་ཉིས་འཇུག་གི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ལྟར་བཏགས་པའོ།། དེས་ན་ཙོང་ཁ་བདེ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་མངའ་བདག་གམ་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དྲུག་བྱུང་བ་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པར། དང་པོ་ཁྲི་ལྡེའམ་ཁྲི་གནམ་ལྡེ་དབོན་བཙན་པོ་(欺南陵温桟逋)ནི་འུ་དུམ་བཙན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ལྔ་བ་སྟེ། མངའ་བདག་འོད་སྲུང་ལ་སྲས་མངའ་བདག་དཔལ་འཁོར་བཙན། དེ་ལ་སྲས་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་དང་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་བརྩེགས་པ་དཔལ་གཉིས་བྱུང་བ་ལས། ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་བརྩེགས་པ་དཔལ་ལ་སྲས་དཔལ་ལྡེ་དང་འོད་ལྡེ། སྐྱིད་ལྡེ་གསུམ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་འོད་ལྡེ་ལ་སྲས་ཕ་བ་དེ་སེ་དང་།ཁྲི་ལྡེ། ཉག་ལྡེ། ཁྲི་ཆུང་བཅས་བཞི་བྱུང་བའི་གཉིས་པ་ཁྲི་ལྡེ་ནི་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་དང་པོའོ།།
ཁོང་དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་སྟེང་སྤྱི་ལོ་1009ལོར། ཐོག་མར་ཀ་ཆུ་①ཡི་ཚོང་དཔོན་དཔལ་ལྷ་ཡེ་ཤེས་(何郎业贤)གྱིས་སྟོབས་རྫོང་མཁར་②ལ་གདན་དྲངས་ཤིང་། དེ་ནས་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་ཏེ་སྔ་ཕྱིར་རེབ་གོང་མཁར་③དང་ཀོག་ཡུལ་མཁར།④ ཙོང་ཁ་མཁར།⑤ རྨོ་ཐང་མཁར།⑥གྱི་ཐང་མཁར་⑦བཅས་བྱེ་བྲག་གི་ས་གནས་སོ་སོར་ཐེངས་དྲུག་ལ་གནས་སྤར་རྗེས། མཐར་དགུང་ལོ་35སྟེང་སྤྱི་ལོ་1032ལོར་གྱི་ཐང་མཁར་དུ་རྒྱལ་ས་གཏན་ཆགས་བྱས་པ་དང་། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་ལ་བཀའ་གཙིགས་བསྒྲགས་ཏེ། ཙོང་ཁ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་གྱི་བོད་མི་གཙོ་བྱས་པའི་རིགས་རུས་ཡོངས་སུ་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཤིང་། ཐོག་དང་པོར་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་ཕྱེ་ཐོག་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་བགྲང་བྱ་ལོ་56ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་རྗེས།དགུང་ལོ་68སྟེང་སྤྱི་ལོ་1065ལོར་སྐུ་ཚེ་རྫོགས་སོ།།
ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་གཉིས་པར་དོན་བཙན་(董毡)ཞེས་གསོལ། རྒྱལ་སྲས་ཁྲི་གནམ་ལྡེ་དབོན་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་གསུམ་པ་བྲ་བཟའ་ལ་སྐྱེས། སྲས་གསུམ་པོའི་ཐ་ཆུང་ཡིན། སྤྱི་ལོ་1065ལོར་ཡབ་རྒྱལ་པོ་འདས་རྗེས། སྲིད་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་ཏེ་རྒྱལ་ཁྲིམས་དང་ཆོས་ཁྲིམས་སྔར་སྲོལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཤིང་། སུང་བྱང་མ་དང་ཆི་ཏན། མི་ཉག ཧོར་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་དབུས་སུ་གནམ་འདེགས་ཀྱི་ཀ་བ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཐོན་ལ། དེ་དག་དང་འགལ་མཐུན་གཉིས་ལྡན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རིང་མོ་ཆགས་ཏེ།ཕན་ཚུན་ལ་བཀའ་ཡི་ཕོ་ཉ་དང་ཚོང་ལམ་སོགས་ཆབ་སྲིད་དང་རིག་གནས། དཔལ་འབྱོར་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་འོངས་ཟམ་མ་ཆད་པར་ཡོད་པས། སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུན་ཟླ་དང་བྲལ་བར་གྱུར། སྤྱི་ལོ་1083ལོར་བབས་ཏེ། བགྲང་བྱ་ལོ་18ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་རྗེས་སྐུ་ཚེ་ལས་འདས་སོ།།
ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་གསུམ་པ་ཨ་རིག་མགོན་(阿里骨)ནི་མངའ་བདག་དོན་བཙན་གྱི་བུ་དོད་དེ་གདུང་རྒྱུད་དངོས་མ་ཡིན། ཁོང་ན་ཕྲའི་དུས་སུ་མ་ཡུམ་བྲ་མོ་བྱམས་(掌牟瞎逋)ཀྱིས་མངའ་བདག་དོན་བཙན་གྱི་གམ་དུ་སྲི་ཞུ་གང་ལེགས་བསྒྲུབས་འོངས་པས། ཕྱིས་སུ་བུ་དོད་དུ་གྱུར་ཞིང་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་། ལར་ཡིན་ན་མངའ་བདག་དོན་བཙན་ལ་སྐུ་སྲས་ཁྲི་ལྡན་(奇鼎)ཞེས་པ་ཞིག་འཁྲུངས་ནའང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་མང་དབང་གིས་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ཁྲིར་བཞུག་པའི་བསྐལ་བ་མ་བྱུང་བར་དུས་མིན་འཆི་བའི་དབང་དུ་སོང་། ཨ་རིག་མགོན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་1083ལོ་ནས་1096ལོའི་བར་བགྲང་བྱ་ལོ་13ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་རྗེས་དགུང་ལོ་57སྟེང་སྐུ་འདས།
ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་བཞི་པ་ཤ་བཙན་(辖征)ནི་ཨ་རིག་མགོན་གྱི་སྲས་ཡིན། མཚན་གཞན་ལ་ཁྲི་སྤེན་པ་(溪邦贝昌)ཞེས་ཀྱང་ཟེར། མངའ་བདག་ཤ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དབང་ཐང་རིམ་གྱིས་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་བའི་སྐབས་ཡིན། དེར་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོ་ཡོད་ནའང་གཙོ་བོའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། གཅིག མངའ་བདག་ཨ་རིག་མགོན་གྱི་དུས་ནས་བཟུང་མཐའ་རིས་སུ་གྱུར་པའི་བོད་ཀྱི་ཚོ་ཁག་དག་ངོ་ལོག་པའི་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། མངའ་བདག་ཤ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཚོ་བ་དང་སྤྱི་བ་ཁ་ཤས་ཀྱང་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས། གཉིས། རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་ལ་གཏོགས་པའི་ཚོ་དཔོན་དག་གིས་ས་གནས་བཅད་བཟུང་བྱས་ཤིང་། མངའ་བདག་ཤ་བཙན་ནི་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དངོས་མ་ཡིན་པར་སྡང་སེམས་བཅངས་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་ལ་ཡིད་མ་རངས་པའི་རྣམ་པ་ཐོན་པ། གསུམ།མངའ་བདག་ཤ་བཙན་ལ་མཚོན་ན་རང་སྲིད་ལ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཤུགས་གཉོམ་པའི་ཁར། ཕྱི་འབྲེལ་ཐད་དུ་མི་ཉག་སོགས་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་རྟིང་རོགས་མ་ཐོབ་པ།འགལ་རྐྱེན་དེ་དག་གི་དབང་གིས་མངའ་བདག་ཤ་བཙན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་1096ལོ་ནས་1099ལོའི་བར་ཏེ། བགྲང་བྱ་ལོ་3ལ་མ་གཏོགས་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་མ་ཐུབ་ལ། མཐར་སུང་གོང་མ་སུང་ཀྲིག་ཙུང་(宋哲宗)གིས་མངགས་པའི་དམག་སྤྱི་ཝང་ཀྲན་(王赡)གྱི་དཔུང་ཤུགས་བཟློག་མ་ནུས་པར་དབུ་སྐྲ་བཞར་ཏེ་རབ་བྱུང་བསྒྲུབས་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་མགོ་བཏེགས།དེ་ནས་བཟུང་མངའ་བདག་ཨ་རིག་མགོན་གྱི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་རྒྱུན་ཆད།
ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་ལྔ་པ་ཀླུང་བཙན་(陇拶)ནི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་ཉེ་སྤུན་བཀྲ་ཤིས་གཡང་ལུང་(扎实庸龙)གི་ཚ་བོ་བྱམས་པ་དབོན་(溪巴温)གྱི་སྲས་འབྲིང་བ་ཡིན། མངའ་བདག་ཤ་བཙན་གྱིས་སུང་ལ་མགོ་བཏེགས་རྗེས། བློན་ཁྲོ་རྒྱལ་(绰尔结)དང་སེམས་ཉིད་ཆོས་གྲགས་(森摩乾展)ཀྱིས་དོན་བཙན་གྱི་ཉེ་ཚན་བྱམས་པ་དབོན་གྱི་སྲས་ཀླུང་བཙན་རྒྱལ་སར་གདན་དྲངས་ཏེ་མངའ་བདག་བསྟེན། ཀླུང་བཙན་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་པ་འདིས་རྒྱལ་སྲས་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་ཡང་བསྐྱར་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་མཚོན་མོད། འོན་ཀྱང་དེས་ཀྱང་སུང་གི་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་ཝང་ཀྲན་གྱི་དཔུང་ཡ་མ་འོངས་པར།མཐར་སྤྱི་ལོ་1099ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ཏེ། ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་རྒྱལ་ས་བཟུང་རྗེས་ཁྲི་ལས་བབས་ཤིང་། རླུང་གིས་བདས་པའི་ཕྱེ་ལེབ་བཞིན་སུང་གི་དམག་སྤྱི་ཝང་ཀྲན་གྱིས་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་རྒྱལ་ས་ཁེད་ཧྥུན་(开封)ལ་གཡུལ་གྱི་འབྲས་བུ་རྩིས་སྤྲོད་བྱེད་དུ་ཁྲིད།
ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི་ཐོག་དྲུག་པ་ཁྲི་བློ་གསལ་(锡罗萨勒)ནི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་གདུང་རྒྱུད་བྱམས་པ་དབོན་གྱི་སྲས་གསུམ་པ་ཡིན། མཚན་གཞན་ལ་ཀླུང་བཙན་ཆུང་བ་(小拢拶)ཞེས་ཀྱང་ཟེར། དེ་ནི་ཁོང་གི་གཅེན་པོ་ཀླུང་བཙན་དང་དབྱེ་བ་དགར་བའི་སླད་དུ་ཡིན། ཀླུང་བཙན་གྱིས་སུང་ལ་མགོ་བཏེགས་རྗེས། སྤྱི་དཔོན་ཁྲོ་སྐྱབས་དང་རྒྱལ་མོ་པ་སངས་(嘉勒摩巴桑济)གཉིས་ཀྱིས་ཀླུང་བཙན་གྱི་གཅུང་བོ་མཚན་ལ་ཀླུང་བཙན་ཆུང་བའམ་ཁྲི་བློ་གསལ་ཞེས་གསོལ་བ་གདན་དྲངས་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ལ་བསྐོས། མངའ་བདག་ཁྲི་བློ་གསལ་གྱི་དུས་སུ་མཐའ་རིས་དང་ཚོ་བ་ཚོ་དཔོན་མཐའ་དག་ཡང་བསྐྱར་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ། དཔུང་བ་མཉམ་གཤིབ་དང་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་གྱིས་སུང་གི་དཔུང་འཇུག་ལ་འགོག་རྒོལ་དྲག་པོ་བཏང་ཞིང་། རྨ་ཙོང་ས་ཁུལ་ལ་ཡང་བསྐྱར་བདག་གིར་མཛད་པའི་དཔུང་བཤམས་པས། སུང་གིས་ཆག་ཆེ་ཉམ་ང་མ་བཟོད་པར་རུ་དམག་ཕྱིར་མི་འཐེན་ཀ་མེད་བྱུང་། དེ་ནས་བཟུང་རེ་ཞིག་ལ་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་ཁམས་དུས་བདེ་ཞོད་འཇགས་སུ་སོང་སྟེ། དགའ་བདེའི་དཔལ་ལ་རོལ་བའི་བསྐལ་བ་བྱུང་ནའང་། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་སུང་ཧོས་ཙུང་(宋徽宗)གིས་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་ཁྲི་ས་སྐྱོང་བའི་དུས་ལ་བབས་པའི་ཚེ། ཡང་བསྐྱར་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ལས་བརྩམས་ཤིང་། དམག་སྤྱི་ཝང་ཧུ་(王厚)ཞེས་པར་རུ་དཔུང་གི་གདོང་ཁྲིད་པའི་བཀའ་བསྩལ་ཏེ། རྨ་ཙོང་ས་ཁུལ་ལ་དཔུང་འཇུག་གི་འགོ་བརྩམས། ལོ་གཅིག་ལྷག་གི་རིང་ལ་གཡུལ་གྱི་སྦྱོར་བ་སྤེལ་མཐར། སྤྱི་ལོ་1104ལོའི་ཟླ་བཞི་བའི་ནང་གྱི་ཐང་མཁར་(青唐城)བླངས་ཤིང་། ལོ་དེའི་ཟླ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅུ་གཉིས་ཉིན་ཐོག་དང་པོར་ཞི་ཉིན་(西宁)ཞེས་མིང་བསྒྱུར། དེ་ནས་བཟུང་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་ཏེ། ས་གནས་བཅད་བཟུང་གི་ཚུལ་དུ་ཆགས། མཇུག་མཐའི་མངའ་བདག་ཁྲི་བློ་གསལ་གྱིས་སྤྱི་ལོ་1099ལོའི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་ནས་སྤྱི་ལོ་1104ལོའི་ཟླ་ལྔ་པའི་བར་བགྲང་བྱ་ལོ་4 དང་ཟླ་དྲུག་ལྷག་གི་རིང་ལ་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་རྗེས། མཚོ་སྔོན་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས།
དེ་ལྟར་རྒྱལ་སྲས་ཁྲི་གནམ་ལྡེ་དབོན་བཙན་པོ་ནས་དབུ་བརྙེས་པའི་ཙོང་ཁའི་སྲིད་དབང་འདིར་སྡོམ་པས་མངའ་བདག་དྲུག་བྱོན་ཟིན་ལ། དེ་རེ་རེའི་སྐབས་སུ་ཕྱི་ནང་གི་འགལ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ལ་འཕྲད་དེ། རྒྱལ་སྲིད་ལ་བར་ཆད་མང་དུ་བྱུང་ནའང་། རྒྱལ་ཁམས་འཐོར་བའི་ཉེན་ཁ་མ་རེག་པར། མངའ་བདག་གཅིག་ནས་གཅིག་ལ་བརྒྱུད་དེ། རྒྱལ་ཁྲིམས་བསྟུད་མར་བསྐྱངས་འོངས་བར་མ་ཟད། མདོ་ཁམས་སྨད་ཀྱི་བོད་མིའི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་གྱི་ལྟེ་བར་གྱུར་ཏེ།ལྕགས་ཀྱི་གོང་བུ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཆགས་ཡོད། དེ་བས་ཐོག་མར་མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་དུ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་ན་མིང་དོན་མཚུངས་ལྡན་དུ་ཡོད་པར་འདོད་དོ།།
གཉིས། མངའ་འབངས་ཀྱི་ཆ་ནས་མིང་དོན་མཐུན་པ།
མངའ་འབངས་ནི་རྒྱལ་ཁམས་གྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྩ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཡིན་ལ། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་མཐའ་དག་གི་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་ཁ་གཏད་ས་ནི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་འབངས་མི་ཡིན་པས། འབངས་མིའི་གྲངས་འབོར་གྱིས་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་ངོ་བོ་གཏན་ལ་ཕབ་པར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་བཞིན་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ཁོངས་ཆེ་ཆུང་དང་རྒྱལ་སྟོབས་ཆེ་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཏུའང་གྱུར་ཡོད། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་ཁམས་ནི་སྐབས་དེའི་བོད་བྱིངས་ཀྱི་འབངས་མིའི་སྡོམ་གྲངས་དང་བསྡུར་ན་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྣང་ནའང་། མཐའ་འཁོར་གྱི་མི་ཉག་དང་ཧོར་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་དང་བསྡུར་ན་མི་འབོར་ཆེན་པོ་ཟིན་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་ལས་རྟོགས་ཐུབ།
སྤྱིར་ན་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་འབངས་ལ་གྲངས་ཀྱིས་ངེས་པའི་རྩིས་ཤིག་མེད་ནའང་། སྤྱི་ལོ་1104ལོར་སུང་བྱང་མའི་དམག་སྤྱི་ཝང་ཧུ་ཡི་དཔུང་གི་སྦྱོར་བས་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་གཏོར་རྗེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོར་བཀོད་པ་ལྟར་ན། 《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་གི་རྩ་ལག་》ཁག་བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་《གོང་མ་ཧོས་ཙུང་གིས་ཧྲན་ཀྲིག་དང་ཁའོ་ཀྲིག་བླངས་པ་》(杨仲良《长编本末》卷一四○《徽宗皇帝.收复鄯廓州》)ལས། “ཐབས་ཀྱིས་སྤྱི་དཔོན་ཉིས་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་དང་དུད་ཁྱིམ་འབུམ་བདུན་ལྷག་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག སྔ་རྗེས་སུ་ཐེངས་དྲུག་ལ་འཐབ་ཅིང་། མི་ཁྲི་གཅིག་ལྷག་ཚེ་དུས་བྱས།” ཞེས་འཁོད་ཡོད། དེར་བརྟག་ན་རྨ་ཙོང་རྒྱུད་དུ་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ཚོ་དང་འབངས་མིའི་གྲངས་འབོར་ཆེན་པོ་ཟིན་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་སྟེ། དུད་ཁྱིམ་འབུམ་བདུན་ལྷག་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག་པ་ཡིན་ན། ཁྱིམ་རེར་བཟའ་མི་བཞི་རེ་ལྟར་ཉུང་རྩིས་བརྒྱབ་ནའང་། མི་གྲངས་སྡོམ་པས་ས་ཡ་གཉིས་དང་འབུམ་བརྒྱད་ལྷག་ལ་འབུད། དེས་ན་སྐབས་དེར་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་མ་མཐའ་ཡང་མངའ་འབངས་ས་ཡ་གཉིས་ནས་གསུམ་ཡོད་པ་གཏན་ལ་ཕབ་ཆོག ད་ལྟའི་མི་གྲངས་བཤེར་རྩིས་ལྟར་ནའང་བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་ལྷག་ཡོད་པར་བཞེད་ལ། དེ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་བགོས་ན་མདོ་སྨད་ཀྱིས་ས་ཡ་གཉིས་ལྷག་ཟིན་ཡོད་པ་གོར་མ་ཆག
ལར་ཡང་གྱི་ཐང་མཁར་དང་ཙོང་ཆུའི་ཡུལ་རྒྱུད་ནི་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁམས་དག་ཇ་རྟ་ཚོང་རར་འགྲིམ་པའི་བཤུལ་ལམ་དང་སྒོས་སུ་ཀན་ཀྲིག་⑧གི་ཧོར་དང་ཞི་ཀྲིག་⑨ཧོར། བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཉག་སོགས་སུང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འགྲོ་འོངས་བྱེད་པའི་འགག་སྒོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པས། དོན་མཐུན་དང་ཕྱི་ཡོང་མཐའ་དག་ཙོང་ཁའི་ཆབ་རིས་སུ་ཞུགས་ཏེ་སྡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་མང་། དཔེར་ན། 《གྱི་ཐང་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་བྲིས་》(李远《青唐录》)སུ་གྱི་ཐང་མཁར་གྱི་བཀོད་པ་བྲིས་ཡོད་པ་ལས། “ཤར་མཁར་ལས་ཕྱི་ཡོང་བ་དང་དེ་དག་གི་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཆགས་ཡོད། མི་ཉག་གིས་ལི་ཡུལ་⑩བཟུང་སྟབས། ཧོར་ནས་འགྲིམ་འོངས་པའི་དོན་མཐུན་གྱིས་ཁྱིམ་གྲངས་བརྒྱ་ལྷག་ཟིན་”ཞེས་སྣང་བས་མཚོན། དེ་བས་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཆབ་རིས་སུ་ཙོང་ཁ་བདེ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བོད་པ་ལས་གཞན་མི་ཉག་དང་ཧོར། རྒྱ་སོགས་རུས་ཚན་དང་མི་རིགས་དུ་མ་ཞིག་འདུས་ཡོད་ལ། མངའ་འབངས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་ས་ཡ་གཉིས་ཡན་ནས་ཡོད་པ་རྟགས་དང་ཚད་མས་གྲུབ་ཡོད།
མཐའ་བཞིའི་སྲིད་དབང་དག་གི་གནོན་ཤུགས་དང་སྒོས་སུ་སུང་བྱང་མའི་བཙན་ཤུགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཚོ་བ་ཚོ་རིས་དང་དེའི་མི་འབོར་མཐའ་དག་གནས་སྐབས་ཤིག་ལ་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་ནའང་། སྤྱིར་མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐབས་སུ་ངེས་གཏན་གྱི་འབངས་མིར་ཆགས་ཡོད་ལ། གྲངས་འབོར་ཡང་ཡར་འཕར་བ་ལས་མར་ཆག་པའི་སྣང་ཚུལ་ཉུང་བས། འབངས་ཆེན་པོས་བཀུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་འདིར་མངའ་འབངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པའི་མིང་དོན་འཕྲོད་ལ་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་པར་འདོད་དོ།།
གསུམ། མངའ་རིས་ཀྱི་ཆ་ནས་མིང་དོན་འཕྲོད་པ།
མདོ་ཁམས་སྨད་ཀྱི་ཙོང་ཁ་ཆེ་ཆུང་གི་ཡུལ་གྲུ་འདི་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་གནམ་ལྡེ་དབོན་བཙན་པོས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་འགོར་གཅིག་གྱུར་གྱིས་མངའ་དབང་མ་བསྒྱུར་བའི་ཡར་སྔོན་དུ། གཅིག་འོག་གཅིག་ལ་མ་འདུས་པའི་ས་གནས་སྲིད་དབང་གསུམ་གྱི་རྣམ་པས་ཆགས་ཡོད་དེ། ཀ་ཆུ་(河州)ས་ཆ་དབང་དུ་བསྒྱུར་པའི་ཟིང་བོ་ཁྲི་སྲིད་རྗེ་(耸昌斯均)དང་། རྨོ་ཐང་(邈川)ས་ཁུལ་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཡ་རུ་རྗེ་(雅仁杰)དཀར་པོ་ཐང་⑾ས་གནས་ལ་བདག་དབང་མཛད་པའི་ཀླུ་བཙུན་(立遵)བཅས་ཡིན། དེ་དག་ལ་རང་འཚམ་གྱི་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་དང་རུ་སྲུང་དབང་ཤུགས་ངེས་ཅན་འཛོམས་ཡོད་ནའང་། དུས་ཡུན་རིང་པོར་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་བརྟན་པོ་ཞིག་ཆགས་མེད་པས། དཔུང་བཙན་པའི་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་དྲག་ཤུགས་ལ་རྒོལ་ལན་སྤྲོད་པའི་བསྒྲུན་ཟླར་གྱུར་མེད་ལ། དབང་ཤུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་ད་དུང་ཉམས་དམས་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་དོ།།
རྒྱལ་སྲས་དམ་པ་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་རྗེས། སྲིད་དབང་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། མངའ་ཁོངས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་རྒྱ་བསྐྱེད། ཁོང་དང་ཐོག་ཙོང་ཁ་མཁར་(宗哥城)ན་ཀླུ་བཙུན་དང་མཉམ་དུ་བཞུགས་པའི་དུས་སུ། མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་སྐོར་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོར་བཀོད་པ་《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་མཐུད་འགོད་རྒྱས་མ་》(李涛《续资治通鉴长编》)ལས། “ཤར་ནས་ཡོས་བུ་གྲམ་⑿བར་ལེ་དབར་དགུ་བརྒྱ་དང་བཅོ་ལྔ་ཡོད། ཤར་བྱང་དུ་ལིང་ཀྲིག་མཁར་⒀བར་ལེ་དབར་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད། ནུབ་ནས་ཀན་ཀྲིག་(甘州)བར་ལེ་དབར་བརྒྱ། ཤར་ནས་ལན་ཀྲིག་⒁བར་ལེ་དབར་སུམ་བརྒྱ། ལྷོ་ནས་ཧི་ཀྲིག་(河州)བར་ལེ་དབར་བཞི་བརྒྱ་དང་བཅོ་ལྔ། ཡང་ཤར་ནས་གད་ཁོག་⒂བར་ལེ་དབར་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ། ནུབ་ལྷོ་ནས་མཚོ་སྔོན་པོའི་བར་ལེ་དབར་བཞི་བརྒྱ། ཡང་ཤར་ནས་ཝའེ་ཀྲིག་⒃བར་ལེ་དབར་ཆགི ་སྟངོ ་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་ཡོད་”ཅེས་འཁོད་ཡོད། དེ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི་ཙོང་ཁའི་ས་བབ་ནི་ནུབ་ཏུ་རི་བོ་ཉི་ཟླའི་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཞིང་། མུ་མཐའ་བྲལ་བའི་རྩྭ་ཐང་གིས་ཁྱབ། བྱང་དུ་མདོ་ལ་རིང་མོ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། བགྲོད་ལམ་ཀྱག་ཀྱོག་ཆེ། ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཙོང་ཆུའི་བཞུར་རྒྱུན་ལྟར་རྨ་ཆུའི་འདབས་ལ་སླེབས་ཤིང་། ས་གཤིས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་ཇེ་སྙོམས་དང་ཇེ་བདེ་ཡིན། ཤར་ནས་ལུང་ཡུག་⒄དང་ཆིན་ཝའེ་⒅ཡི་མཚམས་སུ་སླེབས་ཡོད། ལུང་ཡུག་དང་ཆིན་ཝའེ་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་ནི་གྲགས་ཆེ་བའི་དར་གོས་འགྲུལ་ལམ་གྱི་ལྷོ་ལམ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལས་ས་སྟེང་ན་ཆེས་འབྱོར་ཕྱུག་དང་ལྡན་པ་ནི་ལུང་ཡུག་ཉག་ཅིག་གོ་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་གཏོར་ཞིང་ཡོད། དེའི་རྗེས་སུ་སུང་བྱང་མའི་དམག་སྤྱི་ཝང་ཧུ་(王厚)ཡི་དཔུང་ཆེན་པོས་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་གཏོར་བའི་སྐབས། མངའ་རིས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་དུ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད་པ། 《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་གི་རྩ་ལག་》ཁག་བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ་《གོང་མ་ཧོས་ཙུང་གིས་ཧྲན་ཀྲིག་དང་ཁའོ་ཀྲིག་བླངས་པ་》(杨仲良《长编本末》卷一四○《徽宗皇帝.收复鄯廓州》)ལས། “མངའ་ཁོངས་ལེ་དབར་སུམ་སྟོང་ལྷག་རྒྱ་བསྐྱེད། དེའི་ཕྱོགས་བཞི་ནི་བྱང་དང་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ནས་མི་ཉག་གི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་གཏུགས་ལ། ནུབ་ནས་མཚོ་སྔོན་པོ་བརྒལ་ཏེ་ཆིག་ཚི་⒆རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་སླེབས། ལྷོ་ནས་ལུ་ཀན་⒇རྒྱལ་མཚམས་སུ་གཏུགས་ཡོད། ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ནས་ཞི་ཧི་(21)དང་མེན་ཀྲིག་(22)ལ་སླེབས།”ཞེས་འཁོད་ཡོད།
དེར་བརྟག་ན་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་བཞིའི་མངའ་ཁོངས་ནི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ནས་ཆིན་ཀྲིག་ནུབ་ཁུལ་གྱི་སུམ་མདོ་(23)ལ་སླེབས་ཤིང་། བྱང་ནས་མདོ་ལ་རིང་མོར་འབྲེལ་བ་དང་། ལྷོ་ནས་མགོ་ལོག་གི་ས་ཁོངས་སུ་གཏུགས་ཤིང་། ནུབ་ནས་མཚོ་སྔོན་པོ་བརྒལ་ཡོད་པ་གསལ་ལོ།། གནམ་གྱིས་ས་བཀབ་པ་ལྟ་བུའི་མངའ་རིས་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་རེ་རེར་རྒྱལ་ཤུགས་ཀྱི་བཙན་གཉོམ་དབང་གིས་མཐའ་མཚམས་ཐོབ་ཤོར་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་ནའང་། སྤྱིར་སྟོབས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི་ཕྱོགས་བཞིའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀུན་ལ་གཏུགས་ཤིང་། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་པའི་བར་དུ་གཙང་བོ་གཅིག་དང་ཆུ་བོ་བཞི(24)་ཡི་བཞུར་ཁོངས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་བརྟན་ཆགས་རང་བཞིན་གྱི་མངའ་རིས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་སྟབས། མངའ་རིས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྨད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་པ་འདིར་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་གོ་བ་བླངས་ན་མིང་དོན་འཕྲོད་སྦྱོར་དུ་ཡོད་པར་བསམས་སོ།།
བཞི། མངའ་ཐང་གི་ཆ་ནས་མིང་དོན་མཉམ་པ།
མངའ་བདག་དང་མངའ་འབངས། མངའ་རིས་བཅས་ནི་མངའ་ཐང་གི་ནང་དོན་གཙོ་གྲས་དང་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་ཐང་གི་དར་ཚད་ཇི་ལྟ་བ་དེ་མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་དང་། མངའ་འབངས་མང་ཉུང་། མངའ་རིས་ཆེ་ཆུང་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཡང་དག་པས་མཚོན་ཡོད། ཆ་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ནི་རྒྱལ་སྲིད་མུ་འབྲེལ་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པའི་དུས་ཡུན་གྱིས་མཚོན་པ་དེ་ཡིན། དེས་ན་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་འཇིག་པའི་བར་དུས་རབས་གཅིག་ཙམ་ཞིག་འདས་ཟིན་ལ། དུས་ཡུན་འདིས་རྒྱལ་སྲིད་དོན་ལ་འཁེལ་བའི་ལུགས་མཐུན་རང་བཞིན་མཚོན་པ་མ་ཟད། མངའ་ཐང་དར་བར་ཕན་པའི་རྒྱུ་སྔོན་ནས་བསྐྲུན་ཡོད་པ་ཤེས། གལ་ཏེ་རྒྱལ་སྲས་དམ་པའི་སྲིད་དབང་འདི་ཆོས་སྲིད་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་ལུགས་མཐུན་ལས་ལྡོག་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེར་གནས་ཡུན་དང་མངའ་ཐང་ཟེར་བ་གླེང་ཐབས་བྲལ། དེ་བས་དུས་རབས་གཅིག་རིང་གི་དུས་ཡུན་ཏེ། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་འགོ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་འགོའི་བར་གྱིས་ཆོད་པ་འདིས། སྐབས་དེའི་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལུགས་དང་མཐུན་ལ། འབངས་ཀྱི་བློ་རྩ་བརྟན་པ་དང་། སྟོབས་འབྱོར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཤིང་། མངའ་ཐང་ཆེས་ཆེར་དར་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།
སྤྱིར་ན་མངའ་ཐང་དར་བར་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ནང་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་མང་པོ་དང་ཐབས་ཤེས་ཁྱད་པར་ཅན་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཀྱང་། གཙོ་བོ་འབངས་ཀྱི་འབྱོར་བའི་ཆུ་ཚད་ལ་རག་ལས་ཡོད་པར་བསམ་སྟེ། མར་ཁེ་སིའི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་ནའང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྨང་གཞིས་སྟེང་གི་བཀོད་པ་ཐག་གིས་གཅོད་ཅེས་འདོད། དེས་ན་འབྱོར་བ་སྤེལ་བར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཞིང་ལས་དང་ཕྱུགས་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ལས་གཞན། བཟོ་ལས་དང་ཚོང་ལས་ནི་ལམ་སྣ་གཙོ་བོ་གཉིས་སུ་ངེས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བཟོ་ལས་ལག་རྩལ་ཆེས་ཆེར་དར་ཡོད་ལ། ཐོན་རྫས་ཀྱི་རིགས་ཀྱང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་དེ།ཞིང་ཕྱུགས་ལས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ཆས་སུ། པགས་ཚར་དང་ཐགས། ཕྲུགས། བལ་གདན། ས་གདན། བརྒྱུས་ཐག སྒ་ཆས། སྦྲ། ཆང་སོགས་དང་། བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་གསེར་ཆས་དངུལ་ཆས་དང་། མུ་ཏིག་གི་མགུལ་རྒྱན།གསེར་སྐུ། གསེར་གྱི་མེ་ལོང་། གསེར་གྱི་བུམ་པ། གཡང་ཊིའི་ཕོར་བ། གསེར་དངུལ་ཟངས་གསུམ་གྱི་ཐེམ་ཀ་དང་འདོགས་ཆ། རྐུབ་ཀྱག་སོགས་བགྲང་གིས་མི་ལངས་པ་བདོག ལག་ཤེས་བཟོ་རིག་གི་ཐོན་རྫས་འདི་དག་ལས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།
ལྷག་པར་དུ་དམག་ཆས་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐད་དུ་ཤེས་རིག་ལག་རྩལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་ཡོད་པ། 《གྱི་ཐང་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་བྲིས་》(李远《青唐录》)ལས། “མི་ཉག་དང་བོད་ནི་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ལ་གཏོགས། གོ་ཁྲབ་དང་མདུང་གྲི་བཟོས་པ་ཁྱད་དུ་འཕགས།”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ལས་གསལ། བོད་དམག་གི་“ཁྲབ་རྨོག་བཙན་ཞིང་མིག་གཉིས་མ་གཏོགས་ལུས་རིལ་པོ་ཁེབས་པ་དང་། མདའ་གྲི་རྣོན་པོས་ཀྱང་ཆོད་དཀའ་” (25)བའི་སྣང་ཚུལ་དེ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་བཟུང་ཡོད་མོད། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་རྨང་གཞི་དེའི་སྟེང་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ། བཟོ་རྩལ་དང་རྒྱུ་ཆ་གང་ཅིའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རང་བཞིན་ཐོན་ཡོད། དེའི་སྐོར་《མོན་ཞིའི་མཐོང་ཐོས་ཟིན་བྲིས་》(沈括《梦溪笔谈》)ལས། “ཙོང་ཁའི་བོད་རྣམས་གོ་ཁྲབ་བཞུ་སྦྱངས་ཀྱི་ལས་ལ་མཁས། རྣོ་ལྕགས་ཀྱི་མདོག་སྨུག་ལ།དྭངས་ཤིང་གསལ་བས་བ་སྤུའང་ངོས་སུ་ཤར་ཐུབ། དེ་གླ་ལྤགས་ཀྱི་རྒྱུན་ཐག་གིས་སྦྲེལ་ཞིང་། གྱོན་ཚེ་མཉེན་ཞིང་སྲབ་ལ་སྲ་མཁྲེགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན། སུང་གི་མཐའ་མཚམས་སྐྱོང་བའི་རུ་དམག་ཁྲོད་དེ་འདྲའི་གོ་ཁྲབ་ཅིག་ཡོད་པར། སྒམ་ནང་དུ་སྦས་ཏེ་མི་རབས་བརྒྱུད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རུ་བརྩི།རུ་དཔོན་ཧན་ཝའེ་(韩魏)ཡིས་སྔོན་ཆད་ཅིན་ཡོན(26)་ས་ཆ་སྲུང་དུས། གོ་ཁྲབ་དེ་བླངས་ནས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་ལ། གོམ་པ་ལྔ་བཅུའི་མཚམས་ནས་གཞུ་རྒོད་ལས་འཕངས་པའི་མདའ་ཆེན་གྱིས་ཀྱང་བརྟོལ་མ་ནུས། དེ་ལས་མདའ་གཅིག་ཁྲབ་མིག་གི་གནད་དུ་འཛེར་ཡང་། རྣོ་ལྕགས་ཕྱིར་བརྫེས་པ་ཙམ་ལས་ཕུག་མ་ཐུབ།” ཅེས་སྣང་། འདི་ལས་སྐབས་དེའི་རྣོ་ལྕགས་ཀྱི་རྒྱུ་སྤུས་བཟང་ཞིང་། བཞུ་སྦྱངས་ཀྱི་ལག་རྩལ་མཐོ་བས་གཞན་གྱིས་དོ་ཟླ་མི་འོངས་པ་ཕྱིར་སྣང་བྱས་ཡོད་ལ། སྤྱིར་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལག་རྩལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་། སྒོས་སུ་བཟོ་ལས་བྱང་ཚད་ཁྱད་དུ་འཕགས་པས། སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་བ་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། དེའི་ཕྱིར་བཟོ་རིག་ལག་རྩལ་ནི་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་འབྱོར་མངའ་ཐང་དར་རྒྱས་འོངས་པའི་ཆ་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་བསམས་སོ།།
ཚོང་ལས་ཀྱི་ཐད་དུ་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀུན་གྱི་བར་དུ་འགྲོ་འོངས་ཟམ་མ་ཆད་པར་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་སུང་བྱང་མ་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཇ་རྟ་ཚོང་ར་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཁོ་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཡོད།ཇ་རྟ་ཚོང་ར་ལས་ཟོང་ཟོག་ག་འདྲ་གཉེར་བ་དང་། ཟོང་སྣ་ཅི་ཞིག་བྲིན་པ། ཟོང་དོས་གང་ལ་འདྲེན་པ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་《སུང་གི་དེབ་ཐེར་ལས་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་སྐོར་》《宋史•吐蕃传》ལས། “ཇ་རྟ་ཚོང་ར་ལས་འབྲུ་རིགས་སྣ་ལྔ་དང་། སྤོས་དཀར། རྒྱ་ཚྭ། བལ་གདན། རྟ་ནོར་སོགས་ཅ་ལག་དང་གོས་ལ་བརྗེ།” ཞེས་དང་།《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་མཐུད་འགོད་རྒྱས་མ་》(李涛《续资治通鉴长编》)ལས་ཀྱང་“ལོ་རེར་ཉོ་བའི་རྟ་ཁྲི་གཅིག་དང་སྟོང་ལྔ་ལྷག་ལ་འབུད་ཅིང་། ཆེས་མང་བ་རྟ་ཡི་ཉོ་བདག་ཡིན།” ཞེས་དང་། “ལོ་རེར་ཇ་དོས་ཁྲི་བཞི་ལྷག་ཞི་ཧི་ས་ཁུལ་དུ་འདྲེན་བཞིན་ཡོད།” ཅེས་པའི་ཟིན་བྲིས་མང་པོ་སྣང་ལ། ཇ་རྟ་ཚོང་ར་ནི་འབྱོར་བའི་ལོངས་སྤྱོད་དང་སྲིད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་སྤེལ་བའི་ལམ་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།
ནང་ཁུལ་གྱི་ཚོང་ལས་ཐད་གཙོ་བོ་གྱི་ཐང་མཁར་ནས་ཚོང་ར་སྤེལ་ཏེ། ཟོང་ཟོག་ཉོ་བརྗེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁམས་ནས་འོངས་པའི་ཚོང་བ་མང་པོ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་གཏན་སྡོད་བྱས་ཏེ་ཚོང་ལས་གཉེར་བཞིན་ཡོད་པ། 《གྱི་ཐང་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་བྲིས་》(李远《青唐录》)ལས། “ཤར་མཁར་ལས་ཕྱི་ཡོང་བ་དང་དེ་དག་གི་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཆགས་ཡོད།” ཅེས་དང་། “ཧོར་ནས་འོངས་པའི་དོན་མཐུན་གྱིས་ཁྱིམ་གྲངས་བརྒྱ་ལྷག་ཟིན། ཞེས་འཁོད་ཡོད་ལ། ཡང་《སུང་གི་དེབ་ཐེར་ལས་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་སྐོར《宋史•吐蕃传》ལས་“རྒྱལ་སྲས་ཧྲན་ཀྲིག་(27)ན་བཞུགས།ནུབ་ཏུ་གླང་མགོ་མཁར་(临谷城)ཡོད་ལ་མཚོ་སྔོན་པོ་དང་འབྲེལ། ཀའོ་ཁྲང(28)་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ཚོང་བ་མཐའ་དག་ཧྲན་ཀྲིག་ལ་འོངས་ཏེ་ཚོང་ལས་གཉེར་བས།སྟོབས་འབྱོར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཡོད།” ཅེས་དང་། 《སྲིད་སྐྱོང་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ མཐུད་འགོད་རྒྱས་མ་》(李涛《续资治通鉴长编》)ལས། “གྱི་ཐང་མཁར་ན་རྒྱུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་མཛད་མཐའ་མེད། གལ་ཏེ་རྒྱ་དམག་གིས་བཟུང་ཚེ། མི་ཁྲི་གཅིག་ལ་ལོ་བཅུར་འདང་ཚོད་ཡོད་ལ། གསེར་དངུལ་གཡུ་བྱུར་བགྲང་གིས་མི་ལང་།” ཞེས་གསལ་བས། སྐབས་དེར་ཕྱི་ནང་གི་ཚོང་ལས་ཆེས་ཆེར་དར་ཡོད་པ་དང་། འབངས་ཡོངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་ཞིང་འབྱོར་ཕྱུག་ལྡན་ལ། རྒྱལ་སྲིད་བརྟན་ཞིང་མངའ་ཐང་དར་ཡོད་པས། གཞན་གྱིས་ཧམ་སེམས་ལྡང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།
མདོར་ན་མངའ་བདག་དང་མངའ་འབངས། མངའ་རིས། མངའ་ཐང་བཅས་གང་ཅིའི་ཆ་ནས་བརྟག་ཀྱང་། མངའ་བདག་རིམ་བྱོན་དྲུག་ཡོད་པ་དང་། མངའ་འབངས་ས་ཡ་གཉིས་ཡན་ཟིན་པ། མངའ་རིས་གནམ་གྱིས་ས་བཀབ་པ་ལྟར་རྒྱ་ཆེ་བ། མངའ་ཐང་དབྱར་མཚོ་བཞིན་རྒྱས་ཡོད་པ། རྒྱལ་སྲིད་སྒེར་ཚུགས་ཡིན་པ་བཅས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས། ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་པའི་མིང་གི་ཐ་སྙད་སྦྱར་ན་ཧ་ཅང་འབྱོར་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་མིང་གི་རྒྱུ་མཚན་དོན་ལ་གནས་པར་མ་ཟད། མཁན་ཆེན་བོདྷི་ས་ཏྭ་ཡིས་སྟོད་ནས་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་དང་སྨད་ནས་རྒྱལ་ཁྲིམས་ལྷམ་ཙམ་འབྱུང་ཞེས་པའི་ལུང་བསྟན་དང་ཡང་མཐུན་སྟབས། སྟོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་པར་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་དང་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་འབོད་པ་ལྟར། སྨད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ལྷམ་ཙམ་པར་ཡང་ཙོང་ཁ་རྒྱལ་རབས་ཞེས་སྦྱར་ན་འོས་ཤིང་། དོན་གྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པར་འདོད་དོ།།
མཆན་འགྲེལ།
①ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལིན་ཞ་(甘肃省临夏)ཁུལ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཧི་ཀྲིག་(河州)ཞེས་སྣང་།
②ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལིན་ཞ་(甘肃省临夏)ཁུལ་ལ་གཏོགས། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཏའོ་སིན་ཁྲིན་(多僧城)ཞེས་སྣང་།
③ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལིན་ཞ་(甘肃省临夏)ནས་བསང་ཆུ་(夏河)རྨ་ཆུར་འདྲེས་པའི་བར་གྱིས་ཆོད་པའི་ས་ཆ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཡེ་གུང་ཁྲིན་(移公城)ཞེས་སྣང་།
④ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་བ་ཡན་རྫོང་(化隆县)གི་ཆུ་འཁོར་(群科)ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཀའོ་ཀྲིག་ཁྲིན་(廓州城)ཞེས་སྣང་།
⑤ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཐང་དཀར་པོ་རྫོང་(平安县)གི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཙོང་ཀི་ཁྲིན་(宗哥城)ཞེས་སྣང་།
⑥ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ལུང་མདོ་རྫོང་(乐都县)གི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་མའོ་ཁྲོན་ཁྲིན་(邈川城)ཞེས་སྣང་།
⑦ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཟི་ལིང་མཁར་(西宁市)གྱི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་གྱི་ཐང་ཁྲིན་(青唐城)ཞེས་སྣང་།
⑧ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀྲང་ཡེ་(张掖)ས་ཆ་ལ་བྱ།
⑨ད་ལྟའི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཧ་སྨིས་(哈密)ཡུལ་རྒྱུད་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་(西州)ཞེས་སྣང་།
⑩ད་ལྟའི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཧི་ཐན་(和田)ས་ཆར་བྱ། དེར་མིང་གཞན་ལ་ཧོར་ཐང་ཞེས་ཀྱང་ཟེར།
⑾ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཕིན་ཨན་རྫོང་(平安县)གི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་དཀར་པོ་ཐང་(葛陂汤)ཞེས་སྣང་།
⑿ས་མིང་སྟེ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཡོས་བུ་གྲམ་(永宁寨)ཞེས་སྣང་།
⒀ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་དབུ་རུ་རྫོང་(武威镇)གི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ལིང་ཀྲིག་མཁར་(凉州城)ཞེས་སྣང་།
⒁ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལན་ཀྲིག་མཁར་(兰州城)གྱི་ས་ཆ་ལ་བྱ།
⒂ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་གཡུ་ཁོག་རྫོང་(榆中县)གི་ཀན་ཚོ་ཏན་གྲོང་རྡལ་(甘草店镇)ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་གད་ཁོག་(龛谷)ཞེས་སྣང་།
⒃ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཕེན་ལིང་རྫོང་(平凉县)དང་ལུང་ཞི་(陇西)ས་ཁུལ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཝའེ་ཀྲིག་(渭州)ཞེས་སྣང་།
⒄ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྨ་ཆུའི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་དག་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ལུང་ཡུག་(陇右)ཞེས་སྣང་།
⒅ཆིན་ཀྲིག་(秦州)དང་ཝའེ་ཀྲིག་(渭州)གཉིས་ཀྱི་བསྡུས་མིང་། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཆིན་ཝའེ་(秦渭)ཞེས་སྣང་། ཆིན་ཀྲིག་ནི་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཐེན་ཧྲོས་གྲོང་ཁྱེར་(天水市)གྱི་ས་ཆ་ལ་བྱ། ཝའེ་ཀྲིག་ནི་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཕེན་ལིང་རྫོང་(平凉县)དང་ལུང་ཞི་(陇西)ས་གནས་ལ་བྱ།
⒆ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ནུབ་ཁུལ་སྡེ་བཞིའི་གྲས་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཆིག་ཚི་(龟兹)ཞེས་སྣང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཅན་ཞིག་ཆགས། རྒྱལ་ས་ད་ལྟའི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁུ་ཕྲུག་རྫོང་(库车县)གི་ས་གནས་སུ་ཆགས་ཡོད། ཆེས་དར་བའི་དུས་སུ་མངའ་ཁོངས་སུ་ད་ལྟའི་ཞིན་ཅང་གི་ལུང་ཐེ་རྫོང་(轮台县)དང་ཁུ་ཕྲུག་རྫོང་(库车县)ཧྲ་ཡ་རྫོང་(沙雅县)པེ་ཁྲིན་རྫོང་(拜城县)ཞིན་ཧུ་རྫོང་(新和县)ཨ་སོ་ཁུ་གྲོང་ཁྱེར་(阿苏克市)བཅས་རྫོང་ལྔ་དང་མཁར་གྲོང་གཅིག་གི་ས་ཆ་འདུས།
⒇ད་ལྟའི་སི་ཁྲོན་གྱི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་ཁུལ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་མགོ་ལོག་ས་ཁུལ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ལུ་ཀན་(芦甘)ཞེས་སྣང་།
(21)ཞི་ཀྲིག་(熙州)དང་ཧི་ཀྲིག་(河州)གཉིས་ཀྱི་བསྡུས་མིང་། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཞི་ཧི་(熙河)ཞེས་སྣང་། ཞི་ཀྲིག་ནི་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལིན་ཐའོ་རྫོང་(临洮县)ལ་བྱ། ཧི་ཀྲིག་ནི་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལིན་ཞ་(临夏)དང་ཀན་ལྷོ(甘南)ས་ཁུལ་ལ་བྱ།
(22)ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ཀླུ་ཆུའི་དཀྱིལ་རྒྱུད་ལ་བྱ། བོད་སྐད་དུ་རི་དགོ་ཐང་ཟེར། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་མེན་ཀྲིག་(岷州)ཞེས་སྣང་།
(23)ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀན་ཀུ་རྫོང་(甘谷县)གི་ཁོངས་ཅིན་ཡ་ཀྲིན་(金崖镇)ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་སུམ་མདོ་ཁོག་(三都谷)ཞེས་སྣང་།
(24)འབྲུག་དཀར་གཙང་བོ་དང་རྨ་ཆུ། ཙོང་ཆུ། ཀླུ་ཆུ། བསང་ཆུ་བཅས་སོ།།
(25)《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་ལས་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1983. P7
(26)ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཅིན་ཁྲོན་རྫོང་(泾川县)གི་བྱང་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཅིན་ཡོན་(泾原)ཞེས་སྣང་།
(27)ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཟི་ལིང་མཁར་(西宁市)ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཧྲན་ཀྲིག(鄯州)ཞེས་སྣང་།
(28)ད་ལྟའི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཐུ་ལུ་ཧྥན་(吐鲁番)ས་ཆ་ལ་བྱ། རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཀའོ་ཁྲང་(高昌)ཞེས་སྣང་།
དྲ་ཚིགས་འདིའི་པར་དབང་གངས་ལྗོངས་ཉི་གཞོན་དྲ་བར་དབང་བས་ཕན་ཚུན་ལ་དབང་བཅོལ་མ་བྱས་གོང་རང་དགར་མི་སྤྱོད་པར་མཁྱེན།
དྲ་ཚིགས་དཔང་རྟགས།蜀ICP备14009601号-1


text:
གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་བསྡུའི་གཅིག་འགྱུར་ཡོང་ཐབས་སྐོར་གྱི་བསམ་འཆར།
རྩོམ་བྲིས་པ། དགེ་གཤེན་ཚེ་ཚང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན།
གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་བསྡུའི་གཅིག་འགྱུར་ཡོང་ཐབས་སྐོར་གྱི་བསམ་འཆར།
ད་ལན་དམུ་རིགས་གཤེན་གྱི་གདུང་སྲས་ནོར་བུ་དབང་རྒྱལ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་དེང་བསྟན་པ་དང་རིག་གཞུང་ཉམས་གསོ་ཆེད། ཐུགས་ཁུལ་དང་ལྷག་བསམ་ཅན་ཚོས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་པར་ཐེངས་གང་མང་བཏབ་དང་འདེབས་བཞིན་པ་འདིར་མ་འོངས་མི་རེའི་ལུགས་རེ་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ཚད་ལྡན་གཅིག་གྱུར་ཞིག་ཡོང་ཐུབ་ཐབས་འབེད་དགོས་པར་བཀའ་སློབ་གནང་བར་བརྟེན། བོན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཀྱིས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་བསྡུ་བསྒྲིགས་དང་པར་བསྐྲུན་གནང་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྡོམས་གྲངས་གང་རྙེད་འགའ་གླེང་བར་འདོད།
རྩིས་བྱང་དང་དཀར་ཆག་སྐོར།
འདིར་ད་ལན་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་བྱུང་རབས་དང་། བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་གྱི་དབྱེ་བ་སོགས་གླེང་རྒྱུ་མིན་ལ། དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་གཟིགས་འདོད་ཡོད་མཁན་ཚོས་ཧྥ་རན་སིའི་༧གཤེན་བསྟན་དར་རྒྱས་གླིང་གི་མཁན་པོ་དགེ་བཤེས་དགེ་ལེགས་སྦྱིན་པ་རིན་པོ་ཆེས་བརྩམས་པའི་དེབ་ཐེར་ (གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་ཆེན་མོའི་བྱུང་རིམ་ཟུར་གནས་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན།) ཞེས་པར་གཟིགས་རོགས། འདིར་ད་ལན་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་རྩིས་བྱང་དཀར་ཆག་དང་པོད་གྲངས་གང་མཇལ་བ་རྣམས་ཅུང་ཙམ་གླེང་ན།
ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༠༡༧ ནང་གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགས་ (༡༩༤ -༡༠༣༤ ) བོན་གཏེར་བཞེས་ནས་གཏེར་གྱི་རྩིས་བྱང་ཁོང་གི་སློབ་རྒྱུད་རྣམས་ལ་སྤེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ལྟར་ན། སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་བཞེས་པའི་བོན་གཏེར་གཙོར་བཞག་ནས་མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་ཀྱི་རྩིས་ཐོ་ལྟ་བུ་ཞིག་མཛད་ཡོད་སྲིད་པར་སྙམ། དེ་ལྟ་བུ་གཏེར་བྱང་གཞན་ཞིག་ནི་ཕྱིས་སུ་སྒ་སྟོན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་ (༡༢༣༧- ) གྱིས་བསྒྲིགས་པའི་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་ལྟ་བུ་རེད།
བོད་ཡུལ་འདིར་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་དཀར་ཆག་ཅེས་མཚན་བཏགས་པའི་ཐོག་མ་ནི་༧རྒྱལ་དབང་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པ་འཇའ་ཚོན་སྙིང་པོ (༡༧༠༠-༡༧༦༦) མཆོག་གིས་བརྩམས་པའི་ (ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ཉི་མ་འབུམ་གྱི་འོད་ཟེར།) ཞེས་པ་དེ་རེད། སྐབས་དེར་རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་དང་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོ་སོགས་ཀྱིས་སྦྱིན་བདག་མཛད་ནས་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ཟངས་པར་དང་ཤིང་པར་བཅས་བརྐོས་མཛད་པར། ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་སྐབས་དེའི་པར་ཤིང་གི་རྩིས་བྱང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༦༦ ཁོང་སྐུ་གཤེགས་ལོ་དེར་ (པར་གྱི་དཀར་ཆག་སྲིད་པའི་སྒྲོན་མེ།) ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་ཡོད་པར་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་མཆོག་གིས་བཞེད།
དེ་རྗེས་༧སྨན་རིའི་མཁན་ཆེན་ཉི་མ་བསྟན་འཛིན་ (༡༨༡༣-༡༨༧༠) མཆོག་གིས་བརྩམས་པའི་ (གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་འགྱུར་གྱི་སྡེ་ཚན་བསྒྲིགས་ཚུལ་གྱི་དཀར་ཆག་ཉུང་ཐུས་གཤེན་བསྟན་པད་མོ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད།) ཅེས་པ་དེ་ཡིན། ཁོང་གིས་སྔགས་སེམས་སྡེ་ཚན་དབྱེ་སྟངས་སྐབས་སུ་འགའ་ཞིག་ལ་དགག་པ་མཛད་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པའི་དཀར་ཆག་དེར་ཡིན་པར་སྙམ་སྟེ། དེའི་གོང་དུ་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ཀུན་གྲོལ་ཅན་ལས་གཞན་མེད།
དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ལོར་བདུད་འདུལ་སྤྲུལ་སྐུའམ་གཡུང་དྲུང་ཚུལ་ཁྲིམས་དབང་གྲགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་(རྒྱལ་བའི་བཀའ་དང་བཀའ་བརྟེན་རྨད་བྱུང་དགོས་འདོད་ཡིད་བཞིན་གཏེར་གྱི་བང་མཛོད་ལ་དཀར་ཆག་བློའི་ཐ་རམ་བཀྲོལ་བྱེད་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག) ཅེས་པ་དེ་ཡིན།
དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༣ ཡས་མས་ནང་སུ་ལ་སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་ ( ༡༨༩༧-༡༩༥༩ ) གྱིས་ (སྐུ་གསུམ་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེ་ལུང་རྒྱུད་ཇི་སྙེད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་བཞུགས་བྱང་བརྒྱུད་རིམ་དང་བཅས་པ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་ཕྲེང་བ།) ཞེས་པ་བརྩམས།
དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལོར་༧སྨན་རིའི་དཔོན་སློབ་ཡོངས་འཛིན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་རིན་པོ་ཆེ་ (༡༩༢༦ ) མཆོག་གིས་རྩམས་པའི་ (གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་འགྱུར་གྱི་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་ཚུལ་གཤེན་བསྟན་པད་ཚལ་རྒྱས་པའི་ཉི་མ།) ཞེས་པ་དེ་དག་ཡིན་ནོ།།
པོད་བསྡོམས་གྲངས།
སྤྱིར་བཏང་པར་མ་ནི། ད་བར་མཐོང་ཐོས་བྱུང་བ་དང་གྲུབ་ཟིན་པ་ཤིང་པར་རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་པར་མའམ་ཟངས་པར་མ། ཁྲོ་ཆེན་པར་མ། འཕྲུལ་པར་ཨ་གཡུང་པར་མ། བོན་སློབ་པར་མ། ལྷ་སྲས་པར་མ། སྟེང་དགོན་པར་མ་བཅས་སོ།།
གོང་གི་རེའུ་མིག་ནང་བཀའ་འགྱུར་གཅིག་པུར་མ་ངེས་པ་ནི་བདུད་འདུལ་སྤྲུལ་སྐུའི་དཀར་ཆག་ལྟར་ཡིན། དེ་མིན་སྤྲུལ་སྐུ་བོན་སློབ་ནམ་མཁའ་བསྟན་འཛིན་གྱི་པར་མ་ནི་ཨ་གཡུང་རིན་པོ་ཆེའི་པར་མའི་ཐོག་པོད་ ༣༧ བསྣན་ཡོད་ཚུལ་འདུག སྟབས་བདེའི་ཆེད་རེའུ་མིག་ནང་པར་དུ་བསྐྲུན་མཁན་གྱི་མཚན་གནས་ཆ་ཚང་བྲིས་མེད་པས་དེ་ལུགས་ཚང་མས་མཁྱེན་དགོས། དེ་བཞིན་པར་དུ་སྐྲུན་བཞིན་པ་ཁག་གི་པོད་གྲངས་ཀྱང་རེ་ཞིག་འགོད་ཐབས་བྲལ།
བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་སྐོར་གཟིགས་ཚུལ།
སྤྱིར་བཏང་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་པོད་གྲངས་འདི་ཞེས་པ་ཞིག་ད་ལྟར་བར་མ་བརྙེད་ལ། ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པའི་དཀར་ཆག་གི་ཟུར་སྦྱར་དཔེ་རྩིས་མུན་སེལ་སྒྲོན་མའི་ནང་བོན་གཏེར་རྡོལ་ནས་ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་བར་བོན་དཔེ་གྲངས་དགུ་བརྒྱ་ཡས་མས་ཞིག་བཞུགས་ཡོད་པར་བཤད།
མཁས་དབང་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༨ གོང་དུ་བོད་ཡུལ་དུ་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་བྲིས་མ་ ༣༠ ཡས་མས་ཞིག་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་རྙེད་ཐུབ་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་གསུངས་ཡོད།
དེ་མིན་ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣས་ཀྱང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་འགྱུར་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་དང་ཐུགས་སྣང་མཛད་ཡོད་ལ། དཔེར་ན། ནུབ་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་སྐད་གྲགས་ཅུང་ཡོད་ལ་བོད་པའི་ཆོས་རིག་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཐོག་མའི་གྲལ་མཁས་དབང་ནི་ཀོ་ལཱས། རོ་རིག (Nicholas Roerich 1874-1947) གིས་ཁམས་ནག་ཆུའི་ཁུལ་བོན་དགོན་ཞིག་ནས་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་བྲིས་མ་འབོལ་ཆེན་ཞིག་རིག་མྱོང་བའི་གཏམ་ཟུར་ཙམ་ལས་དེའི་སྐོར་གསལ་པོ་དེ་ཙམ་མེད།
དེ་དང་འདྲ་བར་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་དབང་ཕེར། ཁི་ཝེར་ནེ། (Per Kværne ) མཆོག་གིས་མཁན་ཆེན་ཉི་མའི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་དབྱིན་བསྒྱུར་མཛད་ནས་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་སྐོར་དཔྱད་ཞིབ་གནང་ཡོད་པ་ལྟར་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་ཞེས་སྡེ་ཚན་ཅན་ནི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དཀྱིལ་སྨད་ཙམ་དུ་གཞི་ནས་བྱུང་བར་སྨྲས། དེ་བཞིན་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་མཆོག་གིས་ཀྱང་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པའི་དཀར་ཆག་དང་མཁན་ཉི་མའི་ཅན། བདུད་འདུལ་སྤྲུལ་སྐུའི་ཅན་སོགས་ལ་ཞིབ་དཔྱད་གནང་མྱོང་ཡོད། ད་དུང་ཌན། མར་ཊིན། (Dan Martin) ཁུརཊི། ཁོ་ཟར། (Kurt Keutzer,) ཉི་ཧོང་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་མི་སྣ་སོགས་ཕྱིས་བྱུང་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་སྐོར་གླེང་བ་ནི་མང་ཕལ་ཆེར་ཀུན་གྲོལ་ལྷ་སྲས་པར་མ་གཞི་བཞག་ཐོག་དཔྱད་ཡོད།
བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་གཅིག་འགྱུར་ཡོང་ཐབས་སྐོར་རང་གི་བསམ་ཚུལ།
༡) གོང་ཞུས་ལྟར་ད་ལན་དམུ་རིགས་གཤེན་གྱི་གདུང་སྲས་རིན་པོ་ཆེས་སྐབས་བབས་དུས་ཆར་ཞིག་ལ་གཟིགས་ཏེ་བཀའ་སློབ་འདི་ལྟར་གནང་བ་ནི། ང་ཚོས་བཀའ་སློབ་འདི་ངེས་པར་བདག་ཉར་དང་བྱ་བ་འདིར་གང་མགྱོགས་མགྱོགས་འཇུག་ཐུབ་པའི་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས་འདུག་སྙམ། མཛད་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་བུ་མི་འགའ་ཤས་ཞིག་གིས་ཟླ་ཤས་རིང་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པར་སོང་། བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་དབུས་གསུམ་དང་། རྒྱ་བལ་ཕྱི་གླིང་སོགས་སུ་བཞུགས་པའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་རྣམ་པས་ཐུགས་དགོངས་མཉམ་མཐུན་ཐོག དུས་རབས་དང་མཚམས་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བསྡུའི་ཆེད་ཚོགས་པ་གསར་དུ་འཛུག་པའམ་ཡང་ན། གཡུང་དྲུང་བོན་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་ལྟ་བུས་གཙོ་འགན་བཞེས་ནས་ནང་གསེས་ཚོགས་མི་བསྐོ་བཞག་གནང་རྒྱུ།
༢) ཚོགས་པ་དེས་༧བོན་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་༧སྐྱབས་རྗེ་མཁན་སློབ་རྣམ་གཉིས་དང་གཤེན་སྲས་རིན་པོ་ཆེ་གཙོར་བྱས་པའི་སྐྱེས་ཆེན་རྣམ་པར་དུས་ནས་དུས་སུ་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞུ་རྒྱུ་དང་། ཚོགས་པ་དེར་སེར་མོ་བའི་སྡེ་ཁོ་ན་མིན་པར་བསྟན་ལ་ལྷག་བསམ་དཀར་བའི་དད་སྦྱིན་གྱི་སྡེ་དང་། དེང་རབས་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་ན་གཞོན་བློ་གསལ་གྱི་སྡེ་སོགས་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས། དེའང་ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལས་བགོས་ཐོག་ཕྱག་ལས་གནང་རྒྱུ་དང་། དུས་ཚོད་གཏན་འབེབ་ཐོག་ལས་དོན་རྣམས་མཇུག་གྲུབ་རྒྱུ་ཡོད་དགོས་པ། ལས་གཞི་འདིར་དངས་བླང་བ་ཡོད་ནའང་ཚོགས་པས་བདག་ཉར་ཐོག་ཚོགས་མི་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་གཟིགས་རྟོག་གནང་རྒྱུ།
༣) འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་གོ་ལ་ཅན་དུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་དུས་རབས་འདིར་ལྷག་བསམ་དང་བརྩོན་པ་ཇི་ལྟར་ཆེ་ཡང་བྱ་བ་ཆེ་ཕྲ་གང་ལའང་དཔལ་འབྱོར་མེད་ན་ནུས་མེད་ཡིན་སྟབས། ལས་གཞི་འདིར་ཆེད་དུ་དམིགས་ཏེ་དཔལ་འབྱོར་བསྡུ་རུབ་ཀྱི་ལས་མི་འཇོན་ཐང་ཅན་སོགས་བསྐོ་བཞག་གནང་རྒྱུ།
༤) ཇི་ལྟར་དཔེ་བསྡུར་དང་བསྡུ་རུབ་སྐོར་ལ། ད་བར་མཇལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་རྣམས་ལས་སྤུས་དག་ཤོས་ནི་༧མཁན་ཆེན་ཉི་མའི་ཅན་འདི་མཐོང་སོང་བས་ཅི་སྟེ་རྒྱལ་བའི་བཀའ་སྨར་དག་པ་ཞིག་མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་སོགས་སུ་འཕྱེ་ནས་བསྒྲིགས་དགོས་ན་གཞི་འདི་ཉིད་ལ་བཟུང་རྒྱུ། རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི། ཁོང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་དཀར་ཆག་དེ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱལ་བ་༧སྨན་རི་བའི་མཁན་རབས་གོང་མ་རྣམ་པའི་དགོངས་པ་འཁྲུལ་མེད་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་། གཉིས་ནས་རྩིས་བྱང་བསྒྲིགས་ཚུལ་དེར་མགོ་རྙོག་དེ་ཙམ་མེད་པས་ཆེས་སྟབས་བདེ་ཅན་ཞིག་རེད། དཀར་ཆག་དེར་གཞི་བཟུང་སྟེ་ག་རྒྱའི་བྲིས་མའམ་ཉག་རོང་དབལ་ཁྱུང་དགོན་གྱི་དཀར་འགྱུར་དེ་ཉིད་ལས་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱལ་བའི་བཀའ་རིན་པོ་ཆེ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའམ་སྨར་དག་པ་གང་ལྷག་ཡོད་པ་རྣམས་གཞི་ལ་འཇོག་ནས་ཁ་སྣོན་འཚོལ་སྒྲུབ་བྱ་རྒྱུ།
༥) བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་གང་ས་དང་། རྒྱ་བལ་ཕྱི་གླིང་གང་སར་བཞུགས་པའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་རྣམ་པས་དངས་བླང་ངམ་ཡང་ན་ལས་བགོས་ཐོག་གོང་གི་མཁན་ཆེན་ཉི་མའི་དཀར་ཆག་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་མ་གསལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིགས་སྒེར་བདག་གྲོང་མི་དང་ཡུལ་འབྲེལ་དཔེ་མཛོད་ཁང་སོགས་ནས་འཚོལ་སྒྲུབ་དང་རྩད་གཅོད་གནང་རྒྱུ།
༦) གཏེར་མའི་སྐོར་གླེང་སྐབས་རང་བཞིན་ཕྱིས་བྱུང་གཏེར་གསར་སྐོར་སླེབས་ཡོད་ལ། རྙོག་གྲ་ཚ་ཤོས་ཟེར་ནའང་འདྲ་མགོ་རྙོག་ཤོས་ཞིག་ནི་སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་བཞི་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་དེ་ཚོ་རེད། སྤྲུལ་སྐུ་བློ་ལྡན་སྙིང་པོར་སྙན་དུ་བརྒྱུད་པའི་མདོ་དྲི་མེད་སོགས་ནི་རྩ་བའི་སྟོན་པ་རང་གིས་གསུངས་པའམ་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་ལྟ་བུར་སོང་བཀའ་ཡི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ཡོད་པར་སྙམ་ཡང་། ད་དུང་གཞན་དེ་དང་འདྲ་བར་ཤིན་ཏུ་ནས་མང་ལ། འདི་ཚོའི་སྐོར་བཀའ་ཡི་ཁོངས་སུ་གང་འདུ་དང་གང་མི་འདུ་སོགས་ངེས་པར་དུ་དག་ཐེར་གཏོང་དགོས་ཡོང་སྟབས། འདི་རིགས་དགོན་གནས་ཡུལ་སྡེ་བླ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐྱ་སེར་བླ་སྤྲུལ་ཚང་མས་དང་ཐོག་ནས་བསྟན་པ་སྤྱི་ལ་དགོངས་ནས་ཐུགས་རྒྱ་ཡངས་པོ་གནང་དགོས་པ་ནི་ལས་དོན་འདིར་རྩ་བའི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་དྲན།
༧) དང་ཐོག་བརྡ་དག་གོ་དོན་དང་ལྷག་ཆད་སྣོན་འཕྲི་སོགས་ལ་དཔེ་མེད་ཁག་པོ་ཡོང་སྲིད་ཀྱང་རྩ་བའི་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱལ་ཕྱི་ནང་གང་སར་མཁས་དབང་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་མང་དག་ཅིག་བཞུགས་བཞིན་ཡོད་སྟབས་ལས་ཀའི་རྒྱུད་རིམ་དང་ཉམས་མྱོང་ཁྲོད་རིམ་པར་དཀའ་ངལ་དེའི་རིགས་སེལ་ཐུབ་ཀྱི་རེད་དྲན། དེའང་ཞང་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་པ་རྣམས་རང་སོར་འཇོག་ཐོག བསྐུང་ཡིག་དང་གནའ་རབས་བྲིས་པ་ཚོས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པའི་བརྡ་ཆད་རིགས། དེ་བཞིན་དོན་གཅིག་ལ་ཡུལ་ལུང་གི་མིང་བརྡ་བརྗོད་ཚུལ་མི་འདྲ་ཡོད་པ་ཁག་ནི་རང་སོར་འཇོག་དགོས། དེ་མིན་ཡོངས་གྲགས་ཞང་བོད་ཀྱི་སྐད་བརྡ་དང་འགལ་བའམ་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གོ་སྲིད་པའི་རིགས་ནི་ངེས་པར་དུ་བཅོས་འོས།
༨) གྲོང་ཁྱིམ་དང་དགོན་གནས་ཡུལ་འབྲེལ་དཔེ་ཁང་སོགས་ནས་འཚོལ་བསྡུད་ཟིན་པའི་དཔེ་ཁུངས་རྣམས་པར་སློག་འདེབས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་དགོས་པ་ལས། མ་དཔེ་རྙིང་པ་རིགས་ལ་གང་བྱུང་རྟགས་རིས་འདེབས་པའམ་ཡང་ན་དོ་བདག་རང་ཉིད་ལ་ཕྱིར་སློག་མི་བྱ་བའི་རིགས་མི་ཆོག་པ་དང་། མ་ཟད་སྒེར་གྱི་དཔལ་འབྱོར་མཁོ་སྒྲུབ་ཆེད་བེད་སྤྱོད་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་དོ་བདག་དང་འཚོལ་སྒྲུབ་མཁན་བར་ལ་གན་རྒྱ་འཇོག་དགོས།
༩) དཔེ་བསྡུར་གནང་སའི་དཔེ་ཁུངས་ཇི་ཙམ་བརྙེད་ནའང་། དེ་དག་དང་གཞིར་བཟུང་བཟོ་བཅོས་བསྣོན་འཕྲི་གང་བྱས་རྣམས་མ་འོངས་ཞིབ་འཇུག་མི་སྣའམ་དོན་གཉེར་ཅན་ཚོའི་ཆེད་ཟུར་དུ་རྩིས་བྱང་བཟོ་རྒྱུ། རྗེས་སུ་རིམ་པར་རྒྱལ་བའི་བཀའ་སྐོར་གྱི་དཔེ་རྙིང་རིགས་བརྙེད་སྲིད་སྟབས་དེ་དག་རིམ་པར་མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་གང་གི་ཆར་གཏོགས་ནའང་རིམ་པར་འཇུག་ས་ཡོད་པའི་ས་མིག་བསྐྲུན་དགོས་པ་སོགས་ཡིན།
ད་ལན་གཤེན་སྲས་རིན་པོ་ཆེའི་གལ་ཆེའི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་འདིར་སྣང་མེད་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཆེད་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཨབ་བྲ་ཆུང་ཡང་གཟུགས་བཞི་ཚང་ཞེས་པའི་དཔེ་ལྟར། བསྟན་པ་འདིའི་གྲལ་མཐར་འཚང་བའི་དགེ་མིང་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་འགན་ཁྲི་ཞིག་ཏུ་སེམས་ཏེ་བསམ་ཚུལ་འདི་ཞུས་པ་ལས། སྐབས་འཚོལ་དང་ཟིང་སློང་བ་ནི་ནམ་ཡང་མིན་པས་དེ་ལུགས་ཚང་མས་ཐུགས་ལ་འཇགས་རོགས་ཞུ། ཞུ།
ཞེས་དགེ་མིང་ཙམ་འཛིན་པ་གཤེན་ཚེ་ཚང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་ནམ་དྲ་མིང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྒྱལ་སྲས་སུ་འབོད་པས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༦ ཚེས ༤ ཉིན་ནུབ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཆུ་བོ་དྷོ་ནཱའོ་གཙང་པོའི་འགྲམ་དུ་གཟའ་མཇུག་གུང་གསེང་ཉིན་བྲིས།། །།


text:
[ ནང་དོན་གནད་བསྡུས། ] དཔྱད་རྩོམ་འདིར་གློག་བརྙན་མཚོན་རྟགས་རིག་པ་གཉིས་པ་རུ་གྲགས་པའི་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གློག་བརྙན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རིག་པ་སྤྱད་དེ་མེ་ལོང་དང་། རྨི་ལམ། བུད་མེད་རིང་ལུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་གློག་བརྙན་ «ལག་དམར»ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་དཔྱད་འཇོག་བྱས་ཡོད།
[ བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། ] སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པ། གློག་བརྙན་མཚོན་རྟགས་རིག་པ་གཉིས་པ། བུད་མེད་རིང་ལུགས།
«ལག་དམར»ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཐོས་མ་ཐག་ང་ཚོའི་སྣང་ངོར་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་པར་རིས་མང་པོ་འཆར་སྲིད་ལ། གློག་བརྙན་འགོ་བརྩམས་རྗེས་ཀྱང་སྟོང་སང་སང་གི་ཡུལ་ལུང་དང་སྐྱ་ཟད་སྔོ་སྡུག་གི་ཁོར་ཡུག་སྡུག་པོ། སྦྱིན་པའི་ཁ་རུ་ངོ་མདོག་དང་འགྲོ་འདུག་སྤྱོད་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་འདྲའི་སྣང་བ་ཇེ་ཟབ་ཏུ་གཏོང་སྲིད་མོད། དེ་ནི་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་པདྨ་ཚེ་བརྟན་གྱིས་ལྟད་མོ་བར་ཀུ་རེ་རྩེད་མཚར་ཞིག་རྩེ་བའམ་ཡང་ན་ལྟད་མོའི་དང་བ་འདྲེན་བྱེད་ཙམ་ལས། མ་གཞི་གློག་བརྙན་དངོས་ནི་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ལྡོག་སྟེ། “ལག་དམར”ཞེས་པའི་མིང་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་གཏོར་བ་(解构)ཞིག་སྟེ། སྦྱིན་པའི་སྟེང་ལག་དམར་གྱི་གཞི་གཏན་ནས་མ་གྲུབ། གློག་བརྙན་འདིའི་ནང་ངེས་པར་དུ་ལག་དམར་ཞེས་མཛུབ་མོ་འཛུགས་ས་ཞིག་དགོས་ན་དེ་ནི་སྦྱིན་པའི་དགྲ་ཤ་སློག་ས་དེ་ཡིན་དགོས་མོད། ཁོའང་ལག་དམར་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ངོ་བོའི་སྟེང་གྲུབ་པའི་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་ལས་ལྡོག་སྟེ་དགེ་སྦྱོང་དང་འགྱོད་གཤགས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་རྒན་པ་བྱམས་སེམས་ཅན་ཞིག་ཏུ་སྣང་། གློག་བརྙན་འདིའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་མིང་ལ་«ལུག་གཅིག་བརྡབས་ནས་བསད་པ»ཞེས་བཏགས་འདུག་པ་ནི་གཏམ་རྒྱུད་གྱི་སྔ་ལྟས་སམ་འགོ་ཚུགས་ས་རུ་གྱུར་པ་དང་། དབྱིན་སྐད་དུ་«སྦྱིན་པ»ཞེས་བཏགས་ཡོད་པ་ནི་ད་གཟོད་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དྲང་ཐིག་སྟེང་དུ་བབས་ཡོད་པར་འདོད་དེ། གློག་བརྙན་ཁྲོད་དུ་སྦྱིན་པ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་གང་དེ་བརྗོད་བྱར་བཟུང་སྟེ་མི་སྒེར་ཞིག་གི་སེམས་ཁམས་དང་གནས་སྟངས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། འདིའི་ཐད་ནས་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སྔ་མ་དག་ཏུ་མི་རིགས་དང་ཚོགས་སྤྱིའི་ལས་དབང་ལ་མནོ་བསམ་བགྱིས་པ་དང་མི་མཚུངས་པར། མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལས་བརྒལ་ཏེ་མི་བྱེ་བྲག་པའི་ནར་སོན་དང་སེམས་ཁམས་བརྗོད་འདུག་ལ། འདིར་མེ་ལོང་དང་རྨི་ལམ། བུད་མེད་རིང་ལུགས་ལ་སོགས་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་དག་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པས། དེའི་དཔེ་གཞི་འོས་འཚམ་ཞིག་ཏུ་འདོད་ཅིང་། འཁྲབ་ཁྲིད་པས་ཆེད་དུ་ཇུས་འགོད་བྱས་ཟེར་ན་དཀའ་མོད། ང་ཚོས་གློག་བརྙན་མཚོན་རྟགས་རིག་པ་གཉིས་པར་གྲགས་པའི་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གློག་བརྙན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མིག་རྒྱང་སྤྱད་དེ་གློག་བརྙན་འདི་གསེད་བཀྲོད་བྱས་ནའང་གསེད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་པས། འདིར་ཚོད་ལྟའི་ཚུལ་གྱིས་རིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དཔྱད་པར་བྱ།
གཅིག སྦྱིན་པའི་“མེ་ལོང་དུས་རིམ།(镜像阶段)”
གློག་བརྙན་འགོ་བརྩམས་མ་ཐག་གཏན་འཇགས་བརྙན་མིག་རིང་པོ་ཞིག་གི་དུས་ཡུན་དུ་དོས་སྐྱེལ་རླངས་འཁོར་གྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་ལྟད་མོ་བ་སྐྱ་ཤུར་ཤུར་གྱི་མི་མེད་ལུང་སྟོང་ཞིག་དུ་ཁྲིད། དེ་ནི་སྦྱིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཏེ་ཁེར་རྐྱང་དང་སུན་སྣང་གིས་ཁེངས་པ་ཞིག་རེད། འདི་ནི་པདྨ་ཚེ་བརྟན་གྱི་བརྙན་མིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཆེས་མངོན་གསལ་བ་ཞིག་སྟེ། ཁོང་གི་གློག་བརྩམས་ཆོས་དག་གི་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་ཡུལ་ནི་མི་རིགས་གཞན་པའི་བག་ཆགས་ཁྲོད་ཀྱི་རི་སྔོ་ཆུ་དྭངས་དང་ཨ་སྔོན་སྤྲིན་དཀར་སོགས་ཁ་དོག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་ལྗོངས་རྒྱུའི་ཞིང་ཁམས་ཞིག་མ་ཡིན་པར། སྐྱ་ཟད་སྔོ་སྡུག་དང་རབ་རིབ་མུན་འཐིབས་ཀྱི་སྟོང་པའི་ཁམས་ཤིག་སྟེ། ཡི་མུག་དང་སྐྱོ་སྣང་གི་མཁའ་དབུགས་ཀྱི་རྫོང་མཐུག་པོ་བསྐྲུན་པར་བརྟེན། བརྗོད་དོན་འབུར་དུ་གདོད་རྒྱུ་ནི་ཁོའི་ལག་ཐབས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག འདིར་ཡང་དེ་འདྲའི་ཐབས་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་པའི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་མཚོན་པར་རམ་འདེགས་བྱས་ཡོད་ལ། གློག་བརྙན་གྱི་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པའི་གཞི་གདངས་ཤིག་གྲུབ་པར་བྱས་ཡོད། དེ་ན་གང་ཞིག་ནས་རྒྱུན་ལྡན་མ་རེད་ཅེ་ན། སྦྱིན་པའི་འགྲུལ་བཞུད་ཐེངས་དེ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འགྲུལ་བཞུད་ཅིག་མ་ཡིན་པར། སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་ཁ་དོག་གིས་ཕྱུག་པའི་ནང་སེམས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཐེངས་ཤིག་སྟེ། སྤྱིར་གློག་བརྙན་གྱི་འགོ་ནས་མཇུག་བར་མི་སྣ་གཙོ་བོ་སྦྱིན་པའི་རང་ལབ་གཏམ་རྒྱུད་(自我寓言)ཅིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཆོག་སྟེ། མི་ཞིག་དང་མེ་ལོང་ཞིག་གི་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གློག་བརྙན་དུ་སྦྱིན་པ་(ཁ་ལོ་བ)དང་སྦྱིན་པ་(ཤ་འཁོན་ལེན་མཁན)ནི་མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་(镜像)གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་གིས་གྲུབ་པ་སྟེ། ཁོང་གཉིས་ཐོག་མར་འཕྲད་སྐབས་སྦྱིན་པས་རླངས་འཁོར་གྱི་མེ་ལོང་ངོས་ནས་སྦྱིན་པ་མཐོང་ལ། ཤ་འཁོན་ལེན་མཁན་སྦྱིན་པ་ནི་མེ་ལོང་ཞིག་དང་འདྲ་བར། ཁ་ལོ་བ་སྦྱིན་པས་མེ་ལོང་དེ་ལས་རང་ཉིད་མཐོང་བ་སྟེ། མེ་ལོང་ནང་གི་"མི "དེས་ཁོའི་སེམས་ཀྱི་མཚར་སྣང་རབ་ཏུ་བཀུག དེ་ནི་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པ་སྨྲ་བ་ལཱ་ཁན་(Jacques Lacan)གྱི་མེ་ལོང་དུས་རིམ་ (镜像阶段)ཞེས་པའི་རྣམ་བཤད་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་སྟེ། “ལཱ་ཁན་གྱི་མེ་ལོང་དུས་རིམ་གྱི་རྣམ་བཤད་ནི་ཟླ་བ་6---18བར་གྱི་བྱིས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཞིག་སྟེ། ཟླ་བ་6---18བར་གྱི་བྱིས་པས་མེ་ལོང་ནང་དུ་རང་ཉིད་མཐོང་ཚེ་ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཡིན་པ་ངོས་མི་ཟིན་པ་ནས་རིམ་བཞིན་ངོས་ཟིན་ཅིང་དགའ་བ་སྐྱེས་པ། དེ་ནས་མེ་ལོང་ནང་གི་རང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་ཞེན་ཆགས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་སྟེ།”1 མིའི་"བདག" ཅེས་པ་གྲུབ་པའམ་རང་ཉིད་ངོས་འཛིན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་རེད། ཡིན་ཡང་སྦྱིན་པ་གཉིས་གཟུགས་གཞི་བྱད་དབྱིབས་དང་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་ནས་མེ་ལོང་དུ་བལྟས་པ་བཞིན་ཡོངས་སུ་གཅིག་པ་གཅིག་རྐྱང་ཞིག་ལྟ་ཅི། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་གཟུགས་སུ་གྲུབ་སྟེ། ཕྱི་ཚུལ་ནས་བལྟས་ན་ཁ་ལོ་བ་སྦྱིན་པ་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སྤྲས་ལ། ཁ་ཚིག་བཙོག་པའི་མི་རྩུབ་མོ་ཞིག་གི་སྣང་བརྙན་ལྡན་པ་དང་། ཤ་འཁོན་ལེན་མཁན་སྦྱིན་པ་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆ་ལུགས་སྤྲས་ཤིང་སྨྲ་བ་ཉུང་བ། མི་འཇམ་པོ་ཞིག་གི་སྣང་བརྙན་ལྡན། ཡིན་ཡང་ནང་སེམས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁ་ལོ་བ་སྦྱིན་པ་ནི་ཞི་བ་དང་བརྩེ་བས་ཁེངས་ཤིང་། ཤ་འཁོན་ལེན་མཁན་སྦྱིན་པ་ནི་གཏུམ་དྲག་དང་ཞེ་འཁོན་གྱིས་ཁེངས་འདུག རླངས་འཁོར་ནང་ནས་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་བརྡ་དང་ཕན་ཚུན་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཤིང་། སྐབས་དེར་སྦྱིན་པ་གཉིས་ཀྱི་གཟུགས་གཞི་ཕྱེད་ཀ་ཕྱེད་ཀ་བྱས་ཏེ་བརྙན་མིག་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་ནས། ང་ཡི་ཕྱེད་ཀ་ཁྱོད་དང་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་ང་ལས་ད་གཟོད་“བདག་ཉིད”ཆ་ཚང་ཞིག་གྲུབ་པའི་བརྡ་ཞིག་ངང་གིས་ཐོན་ཡོང་། དེ་བས་སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པ་ནི་མེ་ལོང་གི་ཕྱི་ནང་ཙམ་དང་ཡང་ན་མི་གཤིས་ཀྱི་ཉིན་སྲིབ་ཞིག་སྟེ། མ་གཞི་མི་གཤིས་ནི་གཅིག་རྐྱང་དང་གཏན་འཇགས་ཤིག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་སླ་བའི་རང་བཞིན་དང་རྙོག་འཛིང་གི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། སྦྱིན་པ་ལའང་མི་གཤིས་ཀྱི་ངོས་དུ་མ་ལྡན་ཞིང་། ཁོའི་གཤིས་རྒྱུད་དུ་དཀར་ནག་དགེ་སྡུག་དང་རིག་གནས་གསར་རྙིང་གི་ཆ་ཤས་མང་པོ་འདུ་ལ། དེ་དག་གི་བར་དུ་འཐབ་མོ་དྲག་ཏུ་འཁྲུགས་པའི་འབྲས་རྟགས་སུ། སྦྱིན་པའི་མི་གཤིས་ཁ་ཕྲལ་(人格分裂)བར་ངོས་བཟུང་ན་ཆོག་སྟེ། དགྲ་ཤ་ལེན་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་ཁོའི་གཤིས་སུ་གྲུབ་པའི་ཆ་མང་པོ་འགལ་ཞིང་འཁྲུགས་པ་དང་། སེག་མོན་ཏི་ཧྥུ་རོ་ཨེ་དྷི་(Sigmund Freud)གཞུང་ལུགས་སྟེང་གི་མི་གཤིས་ཀྱི་“ངོ་བོའི་བདག”(本我)དང་“ཉིད་ཀྱི་བདག”(自我)“འགོངས་པའི་བདག”(超我)བཅས་བར་དུ་དོ་སྙོམས་མ་ཡོང་བ་དང་གཅིག་མགོ་གཅིག་གིས་མ་ནོན་པར་ཁ་ཁར་གྱེས་པ་རེད། དེ་བས་ “མེ་ལོང་དུས་རིམ”དུ་གནས་པའི་སྦྱིན་པས་མེ་ལོང་ལས་མཐོང་བ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆ་ཤས་སམ་ངོས་གཞན་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོའི་སེམས་གཏིང་དུ་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུར་སྦས་པའི་ཤ་འཁོན་སློག་པའི་གདོད་མའི་སེམས་བྱུང་ཕྱིར་བརྡོལ་བའམ། ངོ་བོའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་གཟུགས་ཕྱིར་མངོན་པ་རེད་ལ། ཁོའི་བླ་སྲོག་ཡོད་ཚད་སྦྱིན་པའམ་བདག་དེས་བཀུག་སྟེ་ཁོ་རང་བླ་འཁྱམས་པ་བཞིན་དུ་རང་གི་དགའ་མའི་རུམ་ནས་ཀྱང་བློ་སེམས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིམ་ཐབས་མེད་པར་གྱུར། སྐབས་དེ་ནི་སྦྱིན་པའི་མེ་ལོང་དུས་རིམ་གྱི་མཐའ་མའི་དུས་རིམ་སྟེ། ཁོས་སྦྱིན་པ་ཟེར་བའི་ཤ་འཁོན་སློག་མཁན་དེ་རང་ཉིད་ཡིན་པ་ངོས་ཟིན་ཅིང་དེར་ཞེན་ཆགས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ང་ཚོ་མི་རེ་རེའི་སྟེང་ནའང་སྦྱིན་པ་གཉིས་པོའི་གྲིབ་གཟུགས་མཉམ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་སྲིད་དེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནི་དགེ་སེམས་དང་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་སྡིག་སེམས་རེད།
ཁམས་པའི་ཇ་ཁང་ནང་གི་སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པའི་གཅིག་མཐུན་གྱི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་གྱི་བསྐྱར་ཟློས་བརྙན་མིག་(重叠影像)ལས་སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པ་རིམ་བཞིན་གཞི་གཅིག་ཡིན་པ་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་གསལ་བཤད་བྱས་ཤིང་། གློག་བརྙན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་དངོས་བྲིས་ལས་ཡིད་བྲིས་ཀྱི་རྣམ་པར་སླེབས་པར་བྱས་པ་དང་། མངོན་སུམ་དང་འཕྲུལ་སྣང་གི་ས་མཚམས་འདྲེས་ཤིང་། སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་ཁ་དོག་གསལ་ལེར་མངོན་ལ། གློག་བརྙན་གང་དེ་འཚོ་བ་དངོས་ལས་རབ་ཏུ་འགོངས་པར་བྱས་པས། དངོས་མཚོན་རིང་ལུགས་ལ་གོམས་པའི་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ལ་མཚོན་ན་དེ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་སྟེང་གི་ཐོད་རྒལ་ཞིག་དང་རྩལ་ངོམ་ཞིག་ཏུའང་མཐོང་།
གཉིས། སྦྱིན་པའི་“ཨེ་ཏི་ཕུ་སིའི་སེམས་ཁམས།”
གློག་བརྙན་ཁྲོད་དུ་སྦྱིན་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དང་ནར་སོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་གསལ་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་ཐད་ཀར་བཤད་མ་སོང་མོད། ཁོ་རང་ནར་སོན་གྱི་གོ་རིམ་ཁྲོད་མགོ་ལ་ཆག་སྒོ་དང་འཇིགས་སྐྲག་ཡོང་བས་ནང་སེམས་ལ་རྨ་ཁ་བཟོས་ཡོད་པ་བརྙན་མིག་གི་ཞིབ་ཆ་རེ་རེ་ལས་མཐོང་ཐུབ་སྟེ། ཁོ་རང་ཆུང་དུས་སུ་ཕ་གྲོངས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཕ་གྲོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཞེ་འཁོན། ཕ་མེད་པའི་ཁེར་རྐྱང་དང་ཕའི་དགྲ་ཤ་སློག་དགོས་པའི་གནོན་ཤུགས་དང་ཐེ་ཚོམ་སོགས་སེམས་མདུད་མང་པོ་ཞིག་བཀྲོལ་མེད་པ་རེད། དེ་བས་སྦྱིན་པ་ལའང་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བ་སི་མོན་ཏི་ཧྥུ་རོ་ཨེ་དྷི་(Sigmund Freud)བཏོན་པའི་ཨེ་ཏི་ཕུ་སིའི་(Oedipus Comlex)སེམས་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཆགས་ཡོད་དེ། དེ་ནི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སིའི་སྐྱོ་གར་མིང་གྲགས་ཅན་«ཨེ་ཏི་ཕུ་སི་རྒྱལ་པོ»ཡི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕ་བསད་དེ་མ་ལེན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་ཏེ། བུ་ཞིག་ནར་སོན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཐོག་མར་མ་ལ་བརྟེན་ཅིང་མ་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པའི་སེམས་ཁམས་ཚབས་ཆེ་བ་དང་། བག་ཤེས་སུ་ཕ་ལ་སྡང་ཞིང་ཕ་དང་འགྲན་རྩོད་ཀྱི་འདུན་པ་སྐྱེ། ཡིན་ཡང་ཕ་ཡི་དབང་ཤེད་དང་གཉའ་གནོན་བརྒྱུད་དེ་རིམ་བཞིན་ཕ་ལ་མོས་མཐུན་བྱུང་ཞིང་སེམས་ཁམས་དེ་ལས་རྒྱལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱང་ཕ་རུ་གྱུར་པའི་མིའི་གཤིས་ཀ་དང་སེམས་ཁམས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཆགས་པའི་གོ་རིམ་ཞིག་ཏུ་འགྲེལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་སྐད་དུ་ནམ་རྒྱུན་“མ་ལ་ཆགས་པ་”(恋母情结) ཟེར་གྱི་ཡོད་མོད། འདིར་རང་གི་མ་དང་ཚུལ་མིན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་མིའི་རིགས་ལ་ཡོད་སྲིད་པའི་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་སེམས་ཁམས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ཧྥུ་རོ་ཨེ་དྷི་སྐྱེས་པ་ཕོ་ཞིག་ནར་སོན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་ངེས་པར་དུ་ཨེ་ཏི་ཕུ་སིའི་དུས་རིམ་ཞིག་བརྒྱུད་ཀྱི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད་ལ།2 མི་ལ་ལར་སེམས་ཁམས་དེ་འདྲ་མངོན་གསལ་ལྡན་ཞིང་ལ་ལར་མངོན་གསལ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག ད་དུང་མཉམ་འཇོག་བྱེད་དགོས་ས་ཞིག་ནི་ཏག་ཏག་མ་གཅིག་པུ་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། ཕ་ཡིས་འབྲེལ་བ་དེའི་ཁྲོད་དུ་མི་སྣ་གཙོ་བོ་འཁྲབ་ཀྱིན་ཡོད་ལ། ཐ་ན་མ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་རེད། སྦྱིན་པ་ལ་མཚོན་ན་ཁོའི་ཨེ་ཏི་ཕུ་སིའི་སེམས་ཁམས་ཁྲོད་དུ་ཕ་ཡི་ནུས་པ་ཆེ་ལ་ཕ་དང་ཁོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གཙོ་བོ་ཆགས་ཡོད་དེ། གློག་བརྙན་དུ་ཁོའི་མ་ཡི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མེད་ལ། ཁོའི་མ་ལ་ཞེན་པའི་སེམས་ཁམས་ནི་བུད་མེད་དག་ལ་བྱམས་པ་ལས་མཚོན་གྱི་ཡོད་དེ། ཁོའི་སེམས་ཁོང་དུ་གཅེས་པའི་བུ་མོ་ནི་རྩ་བའི་བླ་མ་དང་མཉམ་ཞིང་། དགའ་བའི་བུད་མེད་ལ་འཕྲད་དུ་འགྲོ་བར་ལུག་ཤ་ཁོག་གཅིག་གི་ལེགས་སྐྱེས་ཉོ་བ། མཛེས་པའི་བུད་མེད་མཐོང་ཚེ་གློ་ཁུག་ཡངས་པོར་ཕྱེ་བ་སོགས་ལས་འཇིག་རྟེན་སྐྱེས་མའི་རིགས་ལ་ངོ་ལྡོག་མི་ཐུབ་པ་དང་དགའ་མགུ་བླ་ལྷག་བྱེད་པའོ། །
ཧྥུ་རོ་དབྱི་ཏིའི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་ན། སྦྱིན་པར་ཐད་ཀར་ཕ་ལས་ཐོན་པའི་དབང་ཤེད་དང་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་གནོན་ཤུགས་མེད་མོད་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཕ་ཡི་དགྲ་ཤ་བུ་ཡིས་སློག་དགོས་པ་ལུགས་སྲོལ་དུ་ཆགས་ཡོད་པས། ཕ་མི་བཞུགས་ཀྱང་"ཕ་སྲོལ་དང་ཕ་ཁྲིམས་"ཀྱི་གནོན་ཤུགས་སྔར་བཞིན་གནས་ཏེ། སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པ་ལཱ་ཁན་(Jacques Lacan) གྱིས་དེ་ལ་"ཕ་ཡི་མིང་"དང་"ཕ་ཡི་ཁྲིམས་"3ཞེས་བརྗོད། དེ་བས་དགྲ་ཤ་མ་སློག་ན་ཁོས་ཕ་དང་ཕ་ཁྲིམས་ལ་རྒྱབ་འགལ་བྱས་པ་དང་། དགྲ་ཤ་སློག་རྒྱུ་བྱུང་ན་ཆོས་དང་སྲིད་ཁྲིམས་ལ་འགལ་བས། རིན་ཐང་ལྟ་བ་མི་འདྲ་གཉིས་ཀྱི་བཙིར་གནོན་འོག ཁོའི་ནང་སེམས་སུ་འགལ་བ་མང་པོ་འཁྲུག་གིན་ཡོད་ལ། ཁོའི་མི་ཚེའི་ཕྱེད་ཀ་ནི་ཕ་ཡི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་འཚོ་ཞིང་། ཨེ་ཏི་ཕུ་སིའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་རྒྱ་ལས་ཐར་ཐུབ་མེད་པ་རེད། ཞེ་འཁོན་དང་ཁེར་རྐྱང་། དངངས་སྐྲག་དང་རྣམ་རྟོག་ཚ་བ་སོགས་ཁོའི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ངོ་མ་དང་གནས་སྟངས་ཡིན་པས། ཁོས་ཕྱིའི་རྫུ་བག་ལ་བརྟེན་ནས་གབ་སྦས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། དངོས་ཡོད་འཇིག་རྟེན་ལ་གདོང་གཏད་མི་ཐུབ་པར་ནམ་རྒྱུན་མིག་ཤེལ་ནག་པོ་གདོང་ནས་མི་ལེན་པ་དེ་རེད། ཁོས་སེམས་མདུད་དེ་དག་ཅི་ལྟར་དགྲོལ་རྒྱུ་ནི་གཞུག་གི་གཏམ་མོ། །
གསུམ། སྦྱིན་པའི་རྨི་ལམ།
གློག་བརྙན་སྒྱུ་རྩལ་ནི་འཁྲབ་ཁྲིད་པས་ཆེད་དུ་ལྟད་མོ་བར་བཟོས་པའི་རྨི་ལམ་ཞིག་ཏུ་འདོད་པ་ནི་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གློག་བརྙན་གཞུང་ལུགས་སྟེང་གི་གློག་བརྙན་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ལ། གློག་བརྙན་མཚོན་རྟགས་རིག་པ་སྨྲ་མཁན་ཁི་རིས་སི་ཐའན་མད་ཚེ་(Christian Metz)ཡིས་། རྨི་ལམ་དང་གློག་བརྙན་སྐོར་ལ་“གློག་བརྙན་གྱི་མུན་པའི་བུ་སྣོད་ལས་གདུག་རྩུབ་ཀྱིས་སྒོ་ཁང་གི་མིག་ལ་གཙེས་པའི་གློག་འོད་ཁྲོད་གཡུགས་པའི་ལྟད་མོ་བའི་གདོང་ལ་སོ་མར་གཉིད་ལས་སད་པ་ལྟ་བུའི་སོམ་ཉི་ཡི་རྣམ་འགྱུར་མངོན་ཞིང་། གློག་བརྙན་ཁང་ལས་སྒོར་འབུད་པ་ནི་མལ་ལས་ལངས་པ་དང་ཆ་འདྲ་”4 ཞེས་ཆགས་བཞག་ཡོད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་གློག་བརྙན་ལྟེ་བ་ཧོ་ལེ་ཝུད་ལ་རྨི་ལམ་བཟོ་གྲྭ(梦工厂)ཟེར་བའང་དེ་དོན་རེད།
«ལག་དམར»གྱི་མཇུག་ཏུ། “རྨི་ལམ་མི་ལ་བཤད་ན་བརྗེད་འགྲོ། རྨི་ལ་མི་ལ་བསྟན་ན་འཁྱེར་འགྲོ”ཞེས་པའི་ཁ་དཔེ་ཡིས་གློག་བརྙན་གྱི་མཇུག་བསྡུས་ཤིང་། དེ་ནི་གློག་བརྙན་གང་དེ་དགྲོལ་བར་བྱེད་པའི་གསང་གྲངས་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པས། རྨི་ལམ་ནི་གློག་བརྙན་འདིའི་གནད་ཆེ་སའམ་ཡང་ན་གློག་བརྙན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཡོད་ཚད་ནི་ཆེས་མཇུག་མཐའི་རྨི་ལམ་ལ་རྩིག་པའི་རྨང་རྡོ་ཡིན་པས། རྨི་ལམ་གྱི་དུམ་པ་དེ་ནི་གློག་བརྙན་གྱི་དངོས་གཞི་དང་མཐོ་རླབས་སུ་འདོད་དེ། སྦྱིན་པས་མི་ལོ་ཉི་ཤུར་བཙལ་བའི་ཕ་གསོད་ཀྱི་ལག་དམར་དང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཁོག་ལ་བཅུག་པའི་ཤ་འཁོན་གྱི་མེ་རི་འཕྱུར་ས་དེ་རྨི་ལམ་གྱི་ལྗོངས་ལ་བཅོལ་ཡོད་པ་རེད། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ནི་ཁོས་དགྲ་བོ་རྙེད་པའི་ཚེ་ན་རྒས་ཤིང་འཁོགས་ལ་འགྱོད་གཤགས་ཀྱིས་འཚོ་བའི་བགྲེས་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་པ་མཐོང་བ་དང་། ད་དུང་དང་ཐོག་གི་རང་ཉིད་དང་འདྲ་བའི་བུ་ཆུང་སྙིང་རྗེ་བོ་ཞིག་མཐོང་བ་དང་རང་ཉིད་དྲན་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་བུ་མོ་དྲན། སྐབས་འདིར་“སྡུག་ལ་བརྗེད་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་རྙིང་རྒྱུ་ཡོད”ཅེས་པ་བཞིན། ཁོའི་ནང་སེམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་སྟོགས་ཤུགས་རྨང་ནས་བཅོམ་ཞིང་རལ་གྲི་ས་ལ་བཞག་སྟེ་སྒོ་རུ་བྲོས། ཡིན་ཡང་ཁོའི་ནང་སེམས་ཀྱི་དོགས་གཞི་དང་ཁུར་པོ་ཡེ་ནས་དབོག་མེད་དེ། ཁོས་གྲོངས་ཟིན་པའི་ཕ་རྒན་ལ་རྒྱབ་འགལ་བྱས་ཤིང་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་རྒྱབ་འགལ་བྱས་སོང་བས། འུ་ཐུག་པའི་མིག་ཆུ་གཏོར་དགོས་བྱུང་། སྐབས་དེར་འཁྲབ་ཁྲིད་པས་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྨི་ལམ་དེ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་སྦྱིན་པའི་དགྲ་ཤ་སློག་པའི་མི་ཚེའི་དམིགས་འབེན་རྨི་ལམ་ལས་འགྲུབ་ཏུ་བཅུག ཧྥུ་རོ་ཨེ་དྷི་ཡི་སེམས་ཁམས་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད། “རྨི་ལམ་གྱི་དོན་སྙིང་ནི་རེ་འདོད་གང་ཞིག་མངོན་འགྱུར་རམ་ཡང་ན་འདོད་པ་གང་ཞིག་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ཟེར།”5 རྨི་ལམ་དེ་ལ་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་གི་དོན་སྙིང་ལྡན་ཡོད་དེ། གཅིག་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣའི་རེ་འདུན་སྐོང་བ་དང་། གཉིས་ནས་གློག་བརྙན་གཟིགས་མོ་བའི་དྲག་སྤྱོད་ཀྱི་སེམས་ཁམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་རེད། གནས་སྐབས་ཀྱི་འཕྲུལ་སྣང་ཙམ་དུ་ཟད་ན་ཡང་གློག་བརྙན་དང་རྨི་ལམ་ལས་དངོས་ཡོད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚིམ་དཀའ་བའི་འདོད་པ་དེ་དག་ཚད་ངེས་ཅན་ནས་སྐོང་ཐུབ། རྨི་ལམ་ལས་སད་རྗེས་ཡོད་ཚད་སྒྱུ་མའི་རང་གཟུགས་སུ་འཁུམས་ཀྱང་། བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་སོགས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རེག་པ་རེག་ཐུབ་ཙམ་འབྱུང་བས་ན། སྐབས་འདིར་སྦྱིན་པ་ལ་ཁུར་པོ་ཕོག་འདྲའི་གློད་བཀྲོལ་ཅིག་བྱུང་ལ་ནམ་ཡང་གདོང་ནས་ལེན་མི་སྲིད་པའི་མིག་ཤེལ་ནག་པོ་གཞི་ནས་བླངས་ཏེ། རང་གི་ནང་སེམས་དང་འཚོ་བ་དངོས་ལ་གདོང་གཏོད་པའི་བློ་སྤོབས་རྒྱས། འཁྲབ་ཁྲིད་པའི་རྨི་ལམ་གྱི་བཀོད་སྒྲིག་དེ་ནི་ཐབས་ལམ་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། མི་འདང་ས་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་ལྗོངས་རྣམ་ལ་པར་མིག་གི་རྩལ་ངོམ་པའི་ཆ་ནས་སྙན་ངག་གི་རང་བཞིན་ཧ་ཅང་ཞན་པས། དགྲ་ཤ་སློག་པའི་འགོ་སྔ་བར་གསུམ་གྱི་བརྙན་གཟུགས་ལ་ཕངས་པའམ་སྐྱོ་བ། འཇིགས་པ་དང་སྐྲག་པ་ལ་སོགས་པའི་དྲག་སྤྱོད་མཛེས་རྟོག་གི་ཚོར་བས་དབེན་ལ། མ་གཞི་སྦྱིན་པ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་འདི་ལྟད་མོ་བའི་ཐོག་དང་པོའི་སྣང་ངོར་ཕོ་རྩལ་སྣ་དགུ་འཛོམས་པ་ཞིག་ཏུ་བཞེངས་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་དཔའ་བོའི་རིང་ལུགས་དང་དཔའ་བཀུར་སྙིང་སྟོབས་ཚད་ངེས་ཅན་ནས་ཉམས་དམས་སུ་བཏང་སོང་བའི་ཕངས་སེམས་ཤིག་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་འོང་ལ། མ་མཐའ་ཡང་རང་རིགས་ལྟད་མོ་བ་ཕལ་མོ་ཆེའི་རེ་ལྟོས་དང་མི་འཚམ་པ་ནི་བརྙན་དཔྱད་མང་པོ་ལས་མཐོང་ཐུབ། ཡིན་ཡང་ཞིབ་པར་བསམ་ན། དེ་ནི་འཁྲབ་ཁྲིད་པས་སྤྱིར་ན་ད་ལྟའི་བོད་ཁམས་དང་ནང་སྒོས་སུ་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གཞི་བཅོལ་བའང་ཡིན་སྲིད་དེ། ཁམས་ཕྱོགས་སུ་དགེ་བཅུའི་ཁྲིམས་གསར་དང་ཚེ་ཐར་ལ་སོགས་དགེ་ལས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་དམངས་ཁྲོད་དུ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ཀྱིན་པ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དེའོ། །
བཞི། བུད་མེད་རིང་ལུགས།
མིའི་རིགས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཡིན་ལ། འདོད་པ་ནི་མིའི་རིགས་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སེམས་ཁམས་དང་གྲུབ་གཤིས་སུ་ཆགས་ཡོད། གློག་བརྙན་གྱི་རྩ་བའི་རིགས་པའམ་གྲུབ་རྐྱེན་ཡང་སེམས་ཁམས་དེ་རུ་གཞི་བྱས་ཡོད་དེ། མིའི་འདོད་པ་འགུགས་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་ལས་ཀྱང་གློག་བརྙན་དུ་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་ཐབས་ཤེས་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱིས་ལྟད་མོ་བའི་འདོད་པ་འགུགས་པ་རེད། དེ་ལས་བུད་མེད་རིང་ལུགས་ཀྱི་གློག་བརྙན་གཞུང་ལུགས་བྱུང་། དེང་རབས་བུད་མེད་རིང་ལུགས་གློག་བརྙན་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བ་ལའོ་ར་མོལ་བེ (Laura Mulvey )ཡིས། གཙོ་རྒྱུགས་ཚོང་ལས་གློག་བརྙན་གྱི་བརྙན་གཟུགས་དང་དོན་བརྗོད་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་གྲུབ་ཚུལ་རྩ་དོན་ནི། ཐོག་མར་སྐྱེས་པས་བལྟ་བ/བུད་མེད་བལྟ་ཡུལ། སྐྱེས་པ/བུད་མེད། བལྟ་བ/ལྟ་ས། རང་དབང་/གཞན་དབང་། གཙོ་བོ/ཕལ་བ་བཅས་འགལ་ཟླ་རབ་དང་རིམ་པའི་བར་གྱི་ཞིབ་བརྗོད་དང་བརྙན་གཟུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཆགས་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད།6 པདྨ་ཚེ་བརྟན་གྱི་གློག་བརྙན་ཁྲོད་དུ། བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་བུད་མེད་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཆ་ཟམ་མ་ཆད་པར་བྱུང་ཡོད། ཡིན་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་དྲང་གཞག་གི་སྣང་བརྙན་དང་བུད་མེད་ཀྱི་སྐད་ཆ་ནམ་ཡིན་ཡང་“བཞུགས་གྲལ་ཆད་མཁན”དུ་གྱུར་ཡོད། ཁོང་གི་གློག་བརྙན་ཁྲོད་ཀྱི་བུད་མེད་ནི་གཅིག་ནས་ཧོ་ལེ་ཝོ་རྡིའི་གློག་བརྙན་གྱིས་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པའི་མི་སྣ་“རིགས་ཅན”(类型化)དུ་བྱས་ཡོད་ལ། གཉིས་ནས་སྐྱེས་པའི་མཐོང་སྣེ་དང་འདོད་བློ་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པས། མོལ་བེའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་དུ་འདུས་ཡོད། ཁོང་གི་བརྙན་རིས་ཁྲོད་ཀྱི་བུད་མེད་དེ་དག་ལ་མི་སྒེར་གྱི་ཁྱད་གཤིས་མི་ལྡན་ལ། རང་དབང་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་མི་སྣ་ཁེར་ཚུགས་ཤིག་མ་ཡིན་པར། སྐྱེས་པ་ལ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བྱས་པ་དང་སྐྱེས་པ་ཞེས་པའི་བྱེད་པོ་གང་ལ་བལྟོས་ཏེ་བྱུང་བའི་བྱ་བའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། མཛེས་སྡུག་དང་སྒེག་ཉམས་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་མཛེས་སྡུག་གི་ལྟ་ཡུལ་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལྟ་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོད་ལ། ལྟད་མོ་བའི་མཚར་སྣང་འགུགས་བྱེད་དང་བསླུ་བྱེད་ཙམ་ལས། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་ལ་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་མེད་པར། ཡོད་མེད་ཅི་ཡང་རིགས་པའི་ཟུར་རྒྱན་ཙམ་དུ་ཟད། དོན་བརྗོད་ཀྱི་སྒྲིག་རིམ་གཙོ་བོ་སྐྱེས་པའི་སྟེང་དུ་བཞག་ཡོད་ལ། སྐྱེས་པ་ནི་ད་གཟོད་དོན་བརྗོད་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེ་ཡིན། གློག་བརྙན་འདིའི་ནང་དུའང་དེ་བཞིན་གྱི་འདོད་པའི་ཁམས་ཤིག་བསྐྲུན་ཏེ། སྦྱིན་པའི་དགའ་མ་ནི་ན་གཞོན་དང་རྟེན་ཟློས་གར་(青春偶像剧)ཁྲོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་ཅན་གྱི་བུ་མོ་གླེན་པ་ཞིག་གི་སྣང་བརྙན་དུ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། མོའི་ཐོབ་ཐང་གཙོ་བོ་ནི་སྦྱིན་པའི་དགའ་རོགས་ཙམ་ལས་མིང་ཐོབ་གཞན་མེད་པ་དང་འཚོ་བའི་ཟུར་ཙམ་ཡང་ང་ཚོས་མཐོང་ཐབས་མེད། ཇ་ཁང་སྦྱིན་བདག་མ་ནི་རྒྱུ་དགའ་ཆེ་ལ་འཆལ་མོའི་ཚུགས་ཀ་འབུར་དུ་ཐོན་པ། སྲིན་མོའི་རང་བཞིན་མངོན་གསལ་ཅན་ཏེ་ཧོ་ལེ་ཝོ་རྡི་རུ་མཛེས་མ་སྡིག་སྲིན་ཅན་(蛇蝎美女)ཞེས་གྲགས་པའི་སྣང་བརྙན་དེ་འདྲ་རུ་བཞེངས་ནས། ཁོ་མོ་གཉིས་ཀ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་ཁྲོད་ཀྱི་མཛངས་མའི་ཁྱད་ཆོས་མི་ལྡན་ལ། དེང་རབས་བུད་མེད་ཀྱི་སྒེར་ཚུགས་དང་བློ་སྤོབས་ཀྱང་ཁོ་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་མཐོང་དཀའ་བ་རེད། སྦྱིན་པའི་རླངས་འཁོར་དུ་དོས་ཕོག་དུས་སྐྱེས་པ་དེ་ཚོས་སྦྱིན་པ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་ཟླ་བ་སྒྲོལ་མས་སྒུག་འདུག་ཅེས་ཀུ་རེ་རྩེ་བ་དང་། སྦྱིན་བདག་མ་ལའང་མགྲོན་པོ་ཚོས་ཟས་རིན་ཡག་པོར་མི་སྤྲོད་པར་ཐུབ་ཚོད་བྱེད་པ་སོགས་ལས་བུད་མེད་ནི་རྩེད་ཆས་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་པར་མཐོང་། གློག་བརྙན་འདི་ཁོ་ན་མ་ཟད་ཁོང་གི་གློག་བརྙན་གཞན་པའི་ཁྲོད་དུའང་བུད་མེད་ཀྱི་སྣང་བརྙན་རང་རྐྱ་འཕེར་བ་དང་བདེན་མཛེས་དགེ་གསུམ་མཚོན་པ་ཞིག་མཐོང་དཀའ་སྟེ། དཔེར་ན་«ཐར་ལོ»ཡི་ནང་གི་གཡང་མཚོ་ལྟ་བུ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་དང་མགོ་སྐོར་ལ་བྱང་བའི་སྲིན་མོའི་གཟུགས་ཅན་དང་། «འཚོལ»གྱི་ནང་གི་བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་གདོང་མི་སྟོན་པ་ལས་བུད་མེད་ནི་སྐྱེས་པའི་སྒེར་གཏོགས་དངོས་པོར་གྱུར་ཡོད་ལ། རང་གི་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་གདོང་མི་སྟོན་པའི་“དྭངས་གཙང”གི་བུད་མེད་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཏེ། ཏག་ཏག་སྐྱེས་པ་ཚོའི་རྟོག་བཟོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཕུགས་བསམ་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་སྣང་བརྙན་དུ་བཞེངས་འདུག མདོར་དྲིལ་ན་གློག་བརྙན་ཁྲོད་ཀྱི་བུད་མེད་ནི་མཐོང་ལམ་ཉིས་བརྩེགས་མྱོང་མཁན་དང་། འདོད་པའི་མིག་མདངས་ཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་བལྟ་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཁྲོད་ཀྱི་སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་ལྟ་ཡུལ་དང་། གཉིས་ནས་གློག་བརྙན་གཟིགས་མོ་བའི་འདོད་པའི་བལྟ་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོད་པས། སྐྱེས་པའི་འཆར་སྣང་རང་བཞིན་གྱི་འདོད་པ་སྐོང་མཁན་དང་ཕོ་དབང་རིག་གནས་ལ་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་མཁན་ཁོ་ན་རུ་གྱུར་འདུག
ལྔ། མཇུག་གི་གཏམ།
«ལག་དམར»ཞེས་པའི་གློག་བརྙན་འདི་ནི་ཕྱི་ཚུལ་ནས་བལྟས་ན་པདྨ་ཚེ་བརྟན་ལགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སྔ་མ་དག་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་ལ། ནང་སྒོས་སུ་བརྗོད་སྙིང་ཐད་ནས་སྲོལ་རྒྱུན་དང་དེང་རབས་རིག་གནས་སོ་སོས་བོད་མིའི་འཚོ་བ་དང་སེམས་ཁམས་ལ་ཐེབས་པའི་བག་ཆགས་གཤིབ་བསྡུར་གྱི་ལམ་ནས་མཚོན་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་མོད། དོན་དམ་པར་སྲོལ་རྒྱུན་དང་དེང་རབས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོན་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་བླང་དོར་བྱ་རྒྱུའི་གནས་ལུགས་ཤིག་སྟོན་རྒྱུ་ནི་གློག་བརྙན་གང་དེའི་དམིགས་བྱ་མ་ཡིན་ལ། ཐ་ན་གནས་ལུགས་གང་ཞིག་སྟོན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཀྱང་བཤད་ཀྱི་མེད་པར། གཙོ་བོ་མི་སྣའི་སེམས་ཁམས་དང་གནས་སྟངས་ཤིག་ལས་མི་གཤིས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བའི་ངོས་མི་འདྲ་བ་དག་སྔོག་འདོན་དང་མི་གཤིས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་ཏེ། འཁྲབ་ཁྲིད་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྔར་ཡོད་ཁྱད་ཆོས་ལ་འགྲན་སློང་དང་ཐོད་རྒལ་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་ཐད་ཀྱི་ལམ་ཁ་གསར་པ་ཞིག་འཚོལ་སྙེག་བྱས་འདུག
སྤྱིར་བོད་ཀྱི་གློག་བརྙན་ལ་ལྟ་སྐབས་བོད་མི་རྣམས་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། “བོད་ཀྱི་གློག་བརྙན་ངོ་མ”ཡིན་མིན་དང་རིག་གནས་གཞན་པའི་ཤན་ཤུགས་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྟེང་ནས་བརྩམས་ཆོས་གང་དེ་ཡག་པོ་ཡོད་མེད་དང་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་མིན་གྱི་ལྟ་བ་གུ་དོག་པོ་ཞིག་མ་གྲོས་རང་མཐུན་གྱིས་ཡོང་གིན་འདུག མ་གཞི་གློག་བརྙན་སྒྱུ་རྩལ་ནི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་ལས་བརྒལ་བའི་སྐད་བརྡ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྒྱུ་རྩལ་པ་ནི་རིག་གནས་གསར་པ་ནང་འདྲེན་བྱེད་མཁན་དང་མི་མང་གི་སྣེ་འཁྲིད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ང་ཚོས་འཁྲབ་ཁྲིད་པ་སུ་དང་གང་ལའང་མི་རིགས་ཞེས་པའི་རིགས་ཞེན་གྱི་ཁ་གཡར་ས་བཙལ་ནས་བཀག་རྒྱ་བཟོས་ན། ང་ཚོའི་གློག་བརྙན་ནམ་ཡང་“མི་རིགས་གཏམ་རྒྱུད”ཀྱི་གནས་བབ་ལས་ཐར་ཐབས་ཡོད་མི་སྲིད་པས། གློག་བརྙན་ནི་ངེས་པར་དུ་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་སྐད་ཁམས་(全球化语境)སུ་བཞག་སྟེ་མྱོང་རོལ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བར་སྙམ།
རྩོམ་འདིའི་མཆན།
1. 戴锦华:《电影批评》(第二版),[M] 北京大学出版社, 2015年2月第2版,P139--140.
2. 戴锦华:《电影批评》(第二版),[M] 北京大学出版社, 2015年2月第2版,P107.
3. 戴锦华:《电影批评》(第二版),[M] 北京大学出版社, 2015年2月第2版,P108.
4. 南野:《影像的哲学---西方影视美学理论》,[M] 中国传媒大学出版社,2009年7月第1版,P134.
5. 戴锦华:《电影批评》(第二版),[M] 北京大学出版社, 2015年2月第2版,P103.
6. 戴锦华:《电影批评》(第二版),[M] 北京大学出版社, 2015年2月第2版,P109.
རྩོམ་སྒྲིག་པ། མཁའ་འགྲོ་ཚེ་བརྟན།