text:
སུད་སི་བོད་རིགས་མི་མང་གསར་འཕྲིན་དབུ་བརྙེས་པའི་མཛད་སྒོའི་ཕྱི་དྲོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གསུང་བཤད།
སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཟམ་གདོང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་བ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༤ ལྷ་བབ་དུས་ཆེན་ཉིན་སུད་སི་དང་ལིཀ་ཏེན་སིཊཡན་བོད་རིགས་མི་མང་གསར་འཕྲིན་དབུ་བརྙེས་ཏེ་མི་ལོ་ ༢༠ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་མཛད་སྒོའི་ཉིན་རྒྱབ་ཏུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ནས་ ༡༩༥༩ བར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གསུང་བཤད་བཀའ་དྲིན་བསྩལ་པ། །
དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་དང་། ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པ་ཚང་མར་ཞུ་རྒྱུར། དེ་རིང་ཉིན་རྒྱབ་ཀྱི་ཚོགས་ཐེངས་འདིའི་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ནས་ ༡༩༥༩ བར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་བཤད་དགོས་ཞེས་བཀའ་གནང་སོང་། འདིར་བཅར་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུས་ཟིན་སྟབས། བརྗོད་གཞི་འདི་འདྲ་ཞིག་བཤད་ཀྱི་མིན་ཞུས་ན་མ་འོས་པ་ལྟ་བུ་འདུག འོན་ཀྱང་ང་ལ་རྒྱལ་རབས་སྐོར་ཤོད་གསུངས་པ་དེ་ང་ཚོ་བོད་པའི་གཏམ་དཔེར་མགོ་སྤུ་མེད་ལ་རལ་པའི་ཁྲལ་ཞེས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང། ང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བ་མ་རེད། མ་གཞི་ནས་ངས་སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་བྱས་མེད་ཅིང་། སློབ་སྦྱོང་ཕྲན་བུ་བྱས་པའི་སློབ་ཚན་ནི་གཞུང་ཆེན་མོ་མ་གཏོགས་བྱུང་རབས་སྐོར་མ་རེད། སྤྱིར་བཏང་ང་ཚོ་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་ཁྱད་མཁས་པ་དཀོན་པོ་རེད། བོད་ལ་རིག་གནས་ཧ་ཅང་མང་པོ་དར་ཡང་བྱུང་བ་རིག་པའི་སྐོར་དེང་རབས་ཀྱི་བྱུང་བ་རིག་པ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་བོད་ལ་སྔོན་ཆད་དར་མེད། བོད་ནང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ཞིབ་འཇུག་དེང་རབས་དང་མཐུན་པར་གནང་མཁན་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ཕལ་ཆེར་དང་པོ་ཡིན་སྲིད། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྔོན་གྱི་བྱུང་རབས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་མ་གནང་བ་རེད་ཅེས་ཞུས་པ་མིན། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་དང་། རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་སྨྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་རུང་། ཚང་མས་ཉམས་ཞིབ་གནང་སྟངས་བྱུང་བ་རིག་པ་ཁེར་རྐྱང་གི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་མཐུན་པར་ཉམས་ཞིབ་མ་གནང་བར་ཆོས་འབྱུང་དང་། རྒྱལ་རབས། སྒྲུང་གཏམ། རྟོགས་བརྗོད། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་ཚང་མ་མཉམ་བསྲེས་གནང་བར་བརྟེན། དེང་དུས་ཀྱི་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཉམས་ཞིབ་གནང་སྟངས་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བྱུང་མེད། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་བྱུང་རབས་དང་། བར་སྐབས་ཀྱི་བྱུང་རབས་གཉིས་ཀ་བར་ལམ་ཞིག་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པ་མ་གཏོགས། བོད་པ་རང་གིས་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པ་ཉུང་ཉུང་རེད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ངེས་པར་མཁྱེན་དགོས་པ་ཞིག་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་དང་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཚང་མས་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་ཚང་མ་བོད་པས་བཟོས་པ་དེ་རང་རེད། བོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་བ་མ་གཏོགས་ཕྱི་ནས་འཁྱེར་ཡོང་རྒྱུ་ཞིག་གང་ཡང་མེད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་གི་ནང་ནས་བྱུང་བ་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་རྡོག་སྒྲུག་བརྒྱབས་ཏེ་བྱུང་བ་རིག་པའི་ངོ་བོར་བསྒྲིགས་ནས་ཡོད་པ་དེ་མཁྱེན་དགོས། མ་འོངས་པར་བོད་པ་རང་གིས་བྱུང་བ་རིག་པའི་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེའི་ཐོག་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་ཁྱད་ལས་པ་བྱུང་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད། གཞུང་ཆེན་མོའི་ཐོག་གནའ་དུས་ནས་ཡོད་མུས་རེད། རིག་གནས་ཁ་ཤས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་གཞུང་བོད་ལ་མ་འགྱུར་བའང་ཡོད། བོད་པས་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་ཞེས་བརྗོད་རུང་། བོད་པར་ཟློས་གར་རིག་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་གཞུང་གཅིག་ཀྱང་མེད། ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་བསྒྱུར་ཡོད་ཀྱང་ཟློས་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་གཞུང་མེད་པར་བརྟེན། ཟློས་གར་རིག་གནས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་མཐུན་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་མཁན་དཀོན་པོ་རེད།
ང་ཚོས་ནམ་རྒྱུན་ཡོངས་གྲགས་ཁ་སྐད་དུ་བྱུང་རབས་ལ་རྒྱལ་རབས་དང་། ཡང་ན་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། མིང་དེ་གཉིས་བེད་སྤྱོད་ཆེ་ཤོས་རེད། འོན་ཀྱང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ངོས་ནས་བལྟས་ན་དེ་གཉིས་བྱུང་རབས་ཀྱི་ཆ་ཤས་མ་གཏོགས། བྱུང་རབས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མིན། རྒྱལ་རབས་ཞེས་པ་ཚིག་གི་ངོ་གདོང་ནས་བལྟས་ནའང་རྒྱལ་པོ་གང་གི་རྗེས་སུ་གང་བྱུང་བ་རྒྱལ་པོ་ཚོའི་མི་རབས་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ལ་བརྗོད། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གཱནྡྷཱིིས་བྱུང་རབས་ལ་བཀའ་བཀྱོན་གནང་སྐབས་བྱུང་རབས་ནང་རྒྱལ་པོ་དང་སྐུ་དྲག་སྐོར་མ་གཏོགས། མི་མང་དཀྱུས་མའི་སྐོར་སླེབས་མི་འདུག་གསུངས་པ་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བལྟས་ན་བདེན་པ་རེད། ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་དེ་ཚིག་གི་ངོ་གདོང་ལ་བལྟས་ན་ལོ་ནི་ལོ་འཁོར་བཅུ་གཉིས་སུ་བརྩི་རྒྱུའི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་སམ། བཅུ་གསུམ་གྱི་དུས་ཡུན་ཅན་དེ་རེད། རྒྱུས་ནི་དེའི་བརྒྱུད་རིམ་མམ་གོ་རིམ་རེད། ཨིན་སྐད་དུ་ Chronology ཞེས་པ་དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན་ཕལ་ཆེར་དོན་དང་མཐུན། དེ་ཡང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་མ་གཏོགས། ཆ་ཚང་བ་མིན། དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་པས་བཤད་པའི་ History ཟེར་བ་དེའི་ནང་རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་འབྱུང་ཡང་ཚུད་དགོས་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཚུད་དགོས། དེ་རྣམས་ཚང་མ་བསྡོམས་པའི་སྤྱི་ཡོངས་ཤིག་ལ་ History ཞེས་བརྗོད་དགོས། History ལ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་ཨིཏིཧཱས་བརྗོད་ཀྱི་རེད། ཨིཏིཧཱས་དེ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་ན་“དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བ་”རེད། སྟོན་པ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་གཉིས་ཀའི་ཆ་ནས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། དེའི་ནང་ནས་“དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བ་”ཞེས་པ་ཡན་ལག་གཅིག་རེད། དཔེར་ན་འདུལ་བ་ལུང་གཞིའི་ནང་བྱུང་བ་དང་གླེང་གཞི་ཞེས་གཉིས་གསལ་ཞིང་། བྱུང་བ་གང་དང་གང་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གླེང་གཞི་གང་དང་གང་ཆགས་པ་བཅས་རེད། དེ་གཉིས་ཀ་དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བའི་ནང་འདུས་པ་རེད། དེས་ན་ཨིན་སྐད་ཀྱི་ History ཞེས་པའི་ཚིག་དོན་ཆ་ཚང་བསྟན་ཐུབ་པའི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཚིག་ནི་དེ་བྱུང་ངམ་དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བ་ཞེས་པ་དེ་རེད། དེ་ནི་ང་ཚོས་གསར་དུ་བཟོས་པ་ཞིག་མིན། སྔོན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་ཐོག་མ་ནས་“ཨིཏིཧཱས་”དེ་བོད་སྐད་ལ་“དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བ་”ཞེས་བསྒྱུར་བ་རེད། འགྱུར་དེའང་སྐད་དོད་དང་མཐུན་པའི་སྒྲ་བསྒྱུར་མ་ནོར་བ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་འདས་པའི་བྱུང་རིམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་རྒྱལ་རབས་ཙམ་དང་། ཆོས་འབྱུང་ཙམ། ལོ་རྒྱུས་ཙམ་གྱི་སྡེ་ཚན་བྱེ་བྲག་གཅིག་མ་ཡིན་པར། ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་དེ་བྱུང་ཞིག་གཟིགས་དགོས་ལ། དེ་བྱུང་རིག་པའི་དགོངས་དོན་ལྟར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དེ་ཚོ་མཁྱེན་དགོས་པའང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ང་དེ་བྱུང་རིག་པའི་སློབ་གཉེར་བ་མ་རེད། འོན་ཀྱང་ལས་ཀ་བྱེད་སྐབས་དགོས་གལ་དང་བསྟུན་ནས་དོ་སྣང་མ་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་བའི་འདས་པའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གང་དང་གང་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རེ་ཟུང་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཚོ་བྱུང་བ་རིག་པའི་རིག་གནས་དང་མཐུན་པར་ཞུ་ཤེས་ཀྱི་མེད། ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་དགོངས་མཁན་མང་པོ་ཡོད་རུང་། བྱུང་བ་རིག་པའི་རིག་གནས་དང་མཐུན་པར་མཁྱེན་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་རེད། དཔེར་ན། ལོ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་རྒྱལ་པོ་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བ། དེ་རྒྱལ་སྲིད་ལ་འཁོད་པ། སྐུ་འདས་པ་སོགས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། འོན་ཀྱང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །དེ་རྒྱུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་དེ་ཨིན་སྐད་ལ་ Event ཟེར་གྱི་རེད། དེ་འདྲ་བྱུང་བ་དེ་རྒྱུ་མཚན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་རེད། རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་མངོན་གསལ་དོད་པོ་དང་མངོན་གསལ་མ་དོད་པ། མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཤེས་པ་དང་མ་ཤེས་པ་གང་ཡོད་བསྡོམས་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བའི་དངོས་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་། དེའི་མཇུག་འབྲས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཤན་ཤུགས་ཇི་ཐེབས་སོགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས་གྲུབ་དོན་བརྗོད་པ་ལ་དེ་བྱུང་ (History) ཟེར་གྱི་རེད། དཔེར་ན། ང་ཚོ་བོད་དུ་ཉེ་ཆར་གྱི་བྱུང་བ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་བཙོན་ཁང་ནང་དུ་དགོངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ལོ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་བཙོན་ཁང་ནང་དགོངས་པ་རྫོགས་པ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་དེ་ཚང་མས་ཤེས་ཀྱི་རེད། འོན་ཀྱང་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་ཅིའི་ཕྱིར་བཙོན་ཁང་དུ་ཚུད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་དགོངས་པ་རྫོགས་པ། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་དགོངས་པ་རྫོགས་པ། དེའི་སྐབས་སུ་མངོན་གསལ་དོད་པ་དང་མངོན་གསལ་མ་དོད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཡོད། དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་དང་། ཆབ་སྲིད། སྒྲིག་འཛུགས་བཅས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ཐེབས་པ། སྐབས་དེ་རང་ལ་འབྲས་བུ་གང་བྱུང་བ། ལོ་མང་རྗེས་སུ་དེའི་དབང་གིས་མིའི་བསམ་བློའི་ནང་བག་ཆགས་བཟང་ངན་གང་བཞག་པ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་གང་བྱུང་བ་རྣམས་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་བལྟ་རྒྱུའི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་དེ་རེད། དེ་མིན་གནས་ཚུལ་འདི་དང་འདི་བྱུང་བ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་དེ་ཁག་པོ་མིན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་བྱུང་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཇུག་འབྲས་གང་ཐོན་པ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་དེ་བྱུང་བ་རིག་པའི་ལྟ་སྟངས་ཤིག་རེད། དེ་བཞིན་བྱུང་བ་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས། ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ་སོགས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་ཆགས་པ་དང་། དེའི་མཇུག་འབྲས་གང་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཅས་གཟིགས་དགོས་པ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེ་དག་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་བྱུང་བ་རིག་པའི་གནས་སྟངས་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཡིན།
བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཆ་ཚང་གཟིགས་སྐབས་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་གཟིགས་ན་མ་གཏོགས་བོད་པ་རྐྱང་པ་ཟུར་དུ་བཏོན་ནས་གཟིགས་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། ཆ་ཚང་གཟིགས་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། དེ་ནས་རྒྱ་ཆེ་རུ་བཏང་ན་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་སྐབས་དེ་དང་དེའི་བྱུང་རབས་ལ་གཟིགས་དགོས་པ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོས་རྡོག་སྒྲུག་བརྒྱབ་ན། འདི་ལོ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ནས་བརྩིས་པའི་འདས་པའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའི་ནང་གི་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡའི་བྱུང་རབས་དེ་ཇི་ལྟར་གནས་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ནུས་ཤུགས་གསུམ་གྱི་འོག་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བྱུང་རབས་ཤིག་རེད། ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དང་། ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནུས་ཤུགས། དམག་གི་ནུས་ཤུགས་བཅས་རེད། དེ་ཚོ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་ནང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། དེ་གསུམ་པོ་སྐབས་རེ་ཐ་དད་དང་། སྐབས་རེ་འདྲེས་ནས་ཡོད། དེ་ཞིབ་ཚགས་པོས་དབྱེ་གསེས་བྱེད་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། ཡིན་ནའང་དེའི་ཡོང་ཁུངས་གང་ཡིན་པ་དེ་བལྟ་ཐུབ་ཀྱི་རེད། དཔེར་ན། ལོ་ཆིག་སྟོང་གི་སྔོན་དུ་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་རྒྱ་གར་གྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་རེད། རྒྱ་གར་གྱི་བྱུང་རབས་ཆ་ཚང་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། རྒྱ་ནག་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནུས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་རང་ནས་བྱུང་བ་དང་རྒྱ་ནག་གི་གཡས་གཡོན་ཚང་མར་ཁྱབ་པ་རེད། ད་ལྟ་ནས་བརྩིས་པའི་ལོ་བརྒྱད་བརྒྱ་དགུ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སྔོན་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་སོག་པོའི་དམག་གི་ནུས་ཤུགས་དེ་གློ་བུར་དུ་འབར་ཡོང་བ་རེད། ཇིང་གེ་སེ་ཁཱང་གིས་དམག་ཤུགས་ཀྱི་ནུས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ནས་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡ་དང་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། དམག་གི་ནུས་ཤུགས་དེ་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་ཤིག་བར་སོག་པོའི་སར་གནས་པ་རེད། དེ་ནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མན་ཇུ་རི་ཡའི་ལག་ཏུ་སོང་བ་རེད། དེ་བཞིན་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ནུས་ཤུགས་དེ་རྒྱ་གར་ནང་ཉམས་སྐབས་བོད་ནང་བསྟི་གནས་བྱས་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན་ལོ་ཆིག་སྟོང་སྔོན་ལ་བལྟས་ན། ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་དང། དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་རྒྱ་ནག་ནས་བྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་གཙོ་བོ་རེད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་ཁ་ཆེའི་དབང་འོག་ཏུ་སོང་རྗེས་ཆོས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་རྒྱ་གར་ལ་ཡོད་པ་དེ་བོད་ནང་ཕར་སྤོས་པ་དང་། དེ་སྔ་མེད་པའི་དམག་གི་ནུས་ཤུགས་གསར་པ་ཇིང་གེ་སེ་ཁཱང་གིས་འགོ་འཁྲིད་པའི་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་དེ་བྱུང་། དེ་ནས་བཟུང་ཤར་གླིང་ཡོངས་དང་། ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་འགའ་ཤས་བཅས་ཀྱི་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང། དེར་བརྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་ལྟ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་རྒྱ་ཆེ་བ་དེ་མཁྱེན་དགོས་པ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ད་ལྟ་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡའི་མི་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་ནུས་ཤུགས་གསུམ་པོ་དེའི་ནང་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་མ་ཟད། ནུས་ཤུགས་དེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་དང་། རྒྱ་ནག་དེ་དབུས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་ཁམས་ (Central kingdom) ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ལྟ་གི་ཡོད། དེ་ནི་བསམ་བློའི་རྣམ་རྟོག་ཅིག་རེད་མ་གཏོགས། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་ངེས་དོན་དུ་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་ནག་དེ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་རེད་བསམ་པའི་རྣམ་རྟོག་དེ་ཨེ་ཤི་ཡའི་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ནང་དུ་གཏིང་ཟབ་པོར་འཛུལ་ཡོད། བསམ་བློའི་རྣམ་རྟོག་དེ་ནི་དུག་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། བསམ་བློ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡའི་བྱུང་རབས་ནང་གནས་ཚུལ་མང་པོར་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བ་རེད། ད་ལྟའང་རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་རྒྱ་ནག་དེ་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ནང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་མི་རིགས་ཤིག་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག གཞུང་ཞིག་ཡིན་པའི་བག་ཆགས་གཏིང་ཟབ་པོ་རེད། ཁོང་ཚོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེ་མཐོང་ལ་ཕོག་ཐུག་ཡོང་དུས་ལམ་སེང་འབར་ཆོག་ཡོད་པ་དེ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བརྒྱུད་དེ་བསམ་བློའི་ནང་འཇགས་པ་ཞིག་མ་གཏོགས། ད་ལྟ་གསར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མིན། ལོ་ཉིས་སྟོང་གི་བྱུང་རབས་ལ་བལྟས་ན། དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་བཙན་པོས་རྒྱ་ནག་ལ་དམག་བརྒྱབས་ནས་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཁྲི་ལས་ཕབ་པ་དང་གོང་མ་གསར་པ་བཟོས་པ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། བོད་པས་རྒྱ་ནག་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ནས་བསྡད་མེད། རྒྱ་ནག་དེ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེས་ཚང་མ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས་པའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་དེའི་དབང་གིས་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་བརྒྱུད་ (Tashi dynasty) ཟེར་བ་དེ་ཡང་དུས་ཚོད་ཐུང་ངུ་ལས་གནས་མེད་ཀྱང་། དེ་ཟུར་དུ་བཞག་པ་མ་གཏོགས་བོད་པས་རྒྱ་ནག་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་རྒྱུའི་བསམ་བློ་བཏང་མེད། སོག་པོས་རྒྱ་ནག་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྒྱུར་རྗེས་སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ནས་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་པར། རྒྱ་ནག་ལ་ཕྱིན་ནས་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཆགས་སོང་བ་རེད། གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་ནུས་པ་དེ་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ (Central kingdom) ལ་ཡོད་པའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་མཐུག་པོ་མངོན་པར་མི་གསལ་བའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་དེའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་རེད། སོག་པོ་ཉམས་ཉེས་སོང་རྗེས་མན་ཇུས་དབང་བསྒྱུར་བ་རེད། མན་ཇུའི་གོང་མ་ཡང་མན་ཇུའི་རང་ས་ནས་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་པར། རྒྱ་ནག་དབུས་ལ་ཡོང་ནས་མན་ཇུ་གོང་མའི་མིང་ཐོག་ནས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གོང་མ་ལ་བོད་པས་འཇམ་དབྱངས་གོང་མ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་མན་ཇུ་ཟེར་བ་དེ་འཇམ་དབྱངས་ལ་བསྒྱུར་ནས་དེའི་སྟེང་རྣམ་རྟོག་གི་སྒྲོ་མང་པོ་ཞིག་བཏགས་པ་རེད། དེ་ལྟར་རྒྱ་ནག་པ་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་ཁོང་ཚོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཚང་མས་ཁོང་ཚོར་གུས་འདུད་ཞུ་དགོས་པ། ཚང་མ་ཁོང་ཚོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གོང་མ་དེ་འདྲ་ཡིན་ཤག་གིས་གོ་ས་དང་གསོལ་རས་སྤྲད་ན་ལེན་རྐྱང་བྱེད་པའི་བསམ་པ་ཞིག་མ་གཏོགས། རང་ཉིད་རང་བཙན་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་པའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་ཧ་ཅང་ཆུང་ཆུང་རེད། དེ་འདྲའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་གསལ་པོ་མེད་པ་དང་། བྱུང་རབས་ཐོག་རྒྱ་མིའི་ངོས་ནས་འཁྱོག་བཤད་མང་པོ་བྱེད་བདེ་པོ་ཡོད་པ་དེ་བྱུང་བ་རེད། དེས་ན་དེང་སང་བྱུང་རབས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་དངོས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་། སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས། ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་བཅས་གསུམ་གྱི་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་མ་གཏོགས་གསལ་པོ་མི་ཆགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་རེད། དཔེར་ན་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་དང་སོག་པོའི་སྐབས་སུ་ལྟ་ཅི། མན་ཇུ་གོང་མ་དང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་འབྲེལ་བ་དེ་འགྲེལ་བཤད་འདྲ་མིན་གང་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དེའང་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་དེའི་དབང་གིས་བྱུང་། དངོས་དོན་ཐོག་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཐེ་ཇུས་དང་དབང་ཤུགས་མེད། གནས་ཚུལ་ཚང་མ་བོད་གཞུང་རང་གིས་ཐག་བཅད་པ་མ་གཏོགས་མན་ཇུ་གོང་མའི་བཀའ་བསྒུག་དགོས་མེད། དཔེར་ན་ཨམ་བན་ཟེར་བ་དེའང་གཞུང་ཚབ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། ད་ལྟའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོས་ Diplomatic relation བཞག་པ་ལྟ་བུ་རེད། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ཚུལ་ནས་ལྟ་སྟངས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པར་བརྟེན། སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་མེད་པ་ཆགས་པ་རེད། དངོས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་རེད་ལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ནས་བལྟས་ནའང་གསལ་པོ་རེད། ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ནས་གཅིག་འོག་གཅིག་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནམ་ཡང་མེད། དེས་ན་དངོས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་། སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས། ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་བཅས་གསུམ་གའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ན་གཞི་ནས་ཕྲན་བུའི་གསལ་པོ་ཆགས་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། གཞན་བོད་པའི་བྱུང་རབས་དེ་འདྲེས་མ་གང་དུ་འཐེན་འཐེན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། གང་དུ་འཐེན་འཐེན་དེ་ང་ཚོས་ཀྱང་བཟོས་ཡོད་ལ། རྒྱ་མིའི་ངོས་ནས་དེ་བས་ཀྱང་བཟོས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཨིན་ཇིས་ཀྱང་ཆེད་མངགས་བཟོས་པ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་སློབ་སྦྱོང་གནང་སྐབས་དངོས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་། སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས། ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་གསུམ་མ་འདྲེས་པར་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནས་གཟིགས་ན་གསལ་པོ་མཁྱེན་ཐུབ། དེང་སང་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་མང་ཆེ་བས་སྲིད་དོན་དང་ཁྲིམས་དོན་གཉིས་པོ་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། དངོན་དོན་ཇི་བྱུང་སྣང་མེད་དུ་ལུས་པའང་ཡོང་གི་འདུག རྒྱ་ནག་མན་ཇུ་གོང་མ་མེད་པ་ཆགས་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུགས་པའི་རྗེས་སུ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བས་རང་གི་རང་བཙན་གྱི་གནས་བབས་གསལ་པོ་བཟོས་སྟབས་དཀའ་ངལ་མ་བྱུང་བ་རེད། དཔེར་ན། ཝེཏ་ནམ་དང་། ཀོ་རི་ཡ། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ། མ་ལེ་ཤི་ཡ། ཕི་ལི་པིན། བལ་ཡུལ་སོགས་བོད་དང་མཚུངས་པར་རྒྱ་ནག་གོང་མས་གསོལ་རས་དང་། གོ་གནས། གཟེངས་བསྟོད། གསེར་ཡིག ཐམ་ག་སོགས་སྤྲོད་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་ཚོའི་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ལ་འབུལ་ཚན་དང་ཕྱག་འཚལ་འབུལ་མཁན་གྲས་ཡིན་ནའང་། རྗེས་སུ་དེ་ཚོའི་ཐོག་རྒྱ་ནག་གིས་ཧམ་བཤད་བྱེད་ས་བྱུང་མེད། མན་ཇུ་གོང་མའི་སྐབས་དང་སོག་པོ་གོང་མའི་སྐབས་གཉིས་ཀར་རྒྱ་ནག་མི་མང་མགོ་བོ་རྨོངས་སུ་འཇུག་པའི་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱི་སྲིད་ཇུས་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གོང་མའི་གསེར་ཡིག་ཕེབས་ན་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཡང་ན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་ཚབ་སུ་ཡིན་དེས་རྒྱ་ནག་ལ་ཕྱོགས་ནས་ཕྱག་སྒོ་ཕྲུགས་འཚལ་དགོས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་༧གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་དུ་གནས་པ་རེད། དེ་མཚུངས་རྒྱ་མི་ཨམ་བན་གྱིས་ཀྱང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་སྒོ་ཕྲུགས་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེས་བོད་རྒྱ་གཉིས་གཅིག་འོག་གཅིག་མིན་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད། དེང་སང་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཚོས་རྒྱ་མི་ཨམ་བན་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་སྒོ་ཕྲུགས་ཞུ་དགོས་པ་དེ་བོད་ལ་བཏང་བའི་ཡིག་ཆའི་ནང་མ་གཏོགས་རྒྱ་ནག་རང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་བཞག་མེད་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་འདུག རྒྱ་ནག་རང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་དེ་ཚོས་སུ་ལའང་ཕྱག་འཚལ་མི་དགོས་པ་ཞིག་བསྟན་གྱི་ཡོད་རེད། ༧གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་རྒྱ་ནག་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་མན་ཇུའི་གོང་མ་རྒྱལ་ས་ནས་ཕྱི་ལ་ཕལ་ཆེར་ཉིན་ལམ་གསུམ་ཙམ་གྱི་སར་ཕེབས་བསུར་བཅར་བ་རེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཕེབས་བསུ་ཟེར་བའི་ཚིག་དེ་ཁྱོན་ནས་ཐོན་གྱི་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རི་དྭགས་གཤོར་བར་ཕེབས་ཚུལ་གསལ་གྱི་ཡོད་ཚོད། རྒྱ་ནག་གོང་མ་རི་དྭགས་མེད་ས་ལ་རི་དྭགས་གཤོར་བར་ཕེབས་དགོས་རྒྱུ་དང་། བཞུགས་སྒར་ལ་སོགས་པ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པ་གང་ཡང་མེད། དོན་དུ་བོད་པ་དང་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་གུས་འདུད་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་དང་། གོང་མ་རང་ཕེབས་བསུར་བཅར་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཐོག་ནས་བོད་པ་ཚོ་བློ་འགུགས་ཐབས་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་རང་གི་མི་སེར་ལ་ཁོང་ཚོ་ཚུར་བཅར་བར་ཡོང་བ་མ་གཏོགས། ང་ཚོ་སུ་ལའང་ཕེབས་བསུ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་མེད་ལ། ཕར་བཅར་བར་འགྲོ་དགོས་ཀྱི་མེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཐབས་བྱས་ཡོད། གང་ལྟར་རྒྱ་ནག་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆབ་སྲིད་ནང་གཡོ་སྒྱུ་འཁྲབ་སྟངས་དེ་ཚོ་ཧ་ལས་པ་ཞིག་རེད། དེ་བཞིན་བོད་ལས་གཞན་པའི་རྒྱ་མིའི་གཞུང་ཚབ་གཏོང་རེས་ཡོད་པ་དང་། གསོལ་རས་གནང་ས་ཝེ་ཏེ་ནམ་དང་ཀམ་བྷོ་ཌི་ཡ་ལྟ་བུའི་ནང་དུའང་ས་གནས་སོ་སོའི་རྒྱལ་པོས་གོང་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་མ་གཏོགས། གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཕར་ཕྱག་འཚལ་མི་དགོས་པ་ཡིག་ཆ་ཚང་མའི་ནང་གསལ་པོ་ཡོད་སྐོར་བཤད་ཀྱི་འདུག དེང་སང་དེའི་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཡོད་མུས་རེད། དེ་འདྲའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་མ་མཁྱེན་ན་བོད་རྒྱའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ངོ་མ་ཇི་ཡིན་གསལ་པོ་ཆགས་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་རེད། རྒྱ་ནག་གོང་མའི་ Central kingdom གྱི་རྣམ་རྟོག་དེ་ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཐབས་ཤེས་བྱས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་བག་ཆགས་མཐུག་པོ་ཇི་ལྟར་བཞག་པ། བག་ཆགས་མཐུག་པོ་དེས་ང་ཚོའི་སྲིད་དོན་གྱི་བྱུང་རབས་དང་བོད་དང་རྒྱ་མིའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་བབ་རྣམས་གསལ་པོ་མེད་པ་དང་འཁྱོག་བཤད་བྱེད་བདེ་ཇི་ལྟར་མང་པོ་བྱུང་བ་དེ་ཚོ་མཁྱེན་རྒྱུར་ཁག་པོ་ཡོང་གི་རེད། དེ་རྒྱབ་ལྗོངས་གཅིག་ཡིན།
རྒྱབ་ལྗོངས་མཐའ་མ། ༧རྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་ཆབ་སྲིད་ནས་བརྩི་ན་བོད་ཀྱི་འདས་པའི་ལོ་སུམ་རྒྱ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་གནས་པ། བོད་དང་མན་ཇུ་གོང་མའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་གང་ཡིན་པའི་སྐོར་ང་ཚོ་བོད་པའི་ནང་ལའང་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་དང་། ཕྱི་མི་ཚོའི་ནང་དུའང་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ལྟ་ཚུལ་དང་པོ་དེ་བོད་མན་ཇུ་གོང་མའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་མན་ཇུ་གོང་མ་མགོ་རྟིང་ལོག་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ དང་ ༡༩༡༣ ཙམ་ལ་གཞི་ནས་བོད་རང་བཙན་ཐོབ་པ་དང་། གང་ལྟར་༧རྒྱལ་བ་ལྔ་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་གཞུང་དབུ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ གྱི་བཀའ་རྩ་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་གནང་བར་བོད་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་འདོད་ཀྱི་ཡོད། ཁོངས་ཟེར་བ་དེ་ལ་བཤད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་རེད། སུད་ཛ་རན་ཀྲི་ (suzerainty) ཟེར་བའི་ཁོངས་བརྩི་སྟངས་ཤིག་དང་། སུ་ཝ་རན་ཀྲི་ (sovereignty) ཟེར་བའི་ཁོངས་བརྩི་སྟངས། མངའ་ཁོངས་ལ་ཡོད་པ་དང་མིང་ཙམ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཡོད་པ་དེ་འདྲའི་བཤད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། གང་ལྟར་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་རེད། ལྟ་ཚུལ་དང་བཤད་ཚུལ་འདི་ལ། ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་སྐབས་ཀྱི་དབུས་གཙང་ནང་འཁྲུགས་དང་། གོར་དམག་སྔ་རྗེས་བཅས་ཀྱི་སྐབས་མན་ཇུ་གོང་མར་དཔུང་རོགས་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁུངས་སྐྱེལ་རྒྱུ་མཚན་མང་བ་བཟོས་ཡོད། ལྟ་ཚུལ་གཞན་པ་དེ་ནི་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ནས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་བརྩི་བཞེས་གནང་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་མ་བྱས་པའི་བར་དུ་བོད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་ངོ་བོར་གནས་པ་དང་། བོད་རྒྱའི་ས་མཚམས་དུས་ནས་དུས་སུ་ཡར་མར་ཕྲན་བུའི་འགྱུར་འགྲོ་བ་མ་གཏོགས། དབུས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་རེད། ལྟ་ཚུལ་གཉིས་ཀར་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ཡོད། ངས་གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་དབུས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དང་རྣམ་རྟོག་དེའི་འོག་ཏུ་ང་ཚོའི་ངོས་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་བཀོད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཆ་མང་པོ་ཞིག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བཟོས་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ནང་དུའང་བཟོས་ཡོད། དངོས་དོན་དང་ཁྲིམས་དོན་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་དེ་ཚོ་ཚང་མ་རྫུན་མ་ཡིན་པ་དང་། བོད་དེ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་དབང་བསྒྱུར་བ་ནས་བཟུང་ནམ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་དབང་འོག་ཏུ་མ་སོང་བར་རང་བཙན་གཙང་མའི་ངོ་བོར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་གནས་པ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་ལ། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་མང་ཆེ་བ་དངོས་དོན་དང་ཁྲིམས་དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་ཡང་མཐུན་པ་རེད།
དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་གཉིས་པོ་དེ་ནས་གང་འཐད་པ་ནི་བློ་གཟུ་བོར་གནས་ཤིང་། བྱུང་བ་རིག་པ་ལ་མཁས་པ་ཚོས་ཐག་གཅོད་གནང་རྒྱུ་མ་གཏོགས། ངས་འདི་རེད་འདི་མ་རེད་ཅེས་ཞུ་རྒྱུ་མིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། ང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཁྱད་མཁས་པ་མིན་པ་དང་། ངས་དེའི་ཐོག་དམིགས་བསལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་གྲུབ་དོན་རྙེད་པ་བྱུང་མེད་སྟབས། བཤད་རྒྱུ་འཚམས་པོ་མེད། འོན་ཀྱང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་ལངས་ཕྱོགས་ནི་ངེས་གཏན་རྙེད་པའི་བརྟན་པོ་ཡོད། བོད་པའི་ན་གཞོན་ཚོའི་ནང་དེའི་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་མེད་པ་ཞིག་ག་དུས་ཡིན་ནའང་མཐོང་གི་འདུག མང་ཆེ་བས་བཀའ་མོལ་གནང་ཕྱོགས་ཤིག་ལ་བོད་དེ་རྟག་ཏུ་རང་བཙན་གཙང་མ་མ་གཏོགས། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་མངའ་འོག་འགྲོ་མ་མྱོང་ཞེས་གསུང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཤུགས་ཆེ་ཞིག་འཁྱེར་བ་དང་མཉམ་དུ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་ཆུ་བྱིའི་ལོར་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཚུལ་ཡང་གསུངས་ཀྱི་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལ་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་ཡིན་ན་དེའི་སྔོན་དུ་རང་བཙན་མིན་པ་ཞིག་ཤུགས་ཀྱིས་བསྟན་གྱི་རེད། ལར་ནས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་བྱིའི་རྩ་ཚིག་ཆེན་མོའི་ནང་རང་བཙན་ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་གང་དུའང་བཀོད་གནང་མེད། བོད་མིའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འགྲེལ་བཤད་གནང་བ་ཞིག་རེད། དེང་སང་༧རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ནས་ལོ་བརྒྱ་འཁོར་བའི་དུས་དྲན་ཞུ་དགོས་ཞེས་ཧེབ་ལངས་མཁན་དེ་ཚོས་ཀྱང་བཀའ་རྩ་དེ་ཆ་ཚང་ཀློག་ཨེ་ཡོད་བསམས་པའི་དྭོགས་པ་འདུག བཀའ་རྩ་ཞིབ་ཏུ་ལྗགས་ཀློག་གནང་ནས་དེའི་ནང་དོན་གང་ཡིན་ངེས་པ་རྙེད་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་དུས་དྲན་གནང་ན་དོན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུ་རེད། མ་གཞི་ཁོང་ཚོར་ཡང་ཐུགས་ཁག་མི་འདུག གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་ནང་དུའང་བཀའ་རྩ་དེ་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་ཡིན་པ་འཁོད་ཡོད། སྐུ་ངོ་ཞ་སྒབ་པའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དེབ་ནང་དུའང་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་རེད་ཅེས་བཀོད་འདུག ཡིན་ནའང་སྐུ་ངོ་ཞྭ་སྒབ་པས་རང་བཙན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་རེད་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། དེའི་སྔོན་རང་བཙན་མ་རེད་ཅེས་ཁས་ལེན་གནང་གི་མེད། དེའི་སྔོན་ལའང་རང་བཙན་རེད། ད་ལྟ་རང་བཙན་ཡིན་པ་ཡང་བསྐྱར་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་རེད་ཅེས་གསུངས་ཀྱི་ཡོད།
དེས་ན་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་དེ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་རྒྱུའམ། ཡང་ན་རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་དང་མན་ཇུ་གོང་མ་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་བོད་དེ་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོར་མན་ཇུ་གོང་མའི་འོག་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་རང་ངོས་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་དགོས། ལྟ་ཚུལ་དེ་གཉིས་བོད་ཀྱི་བར་སྐབས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་ལྟ་ཚུལ་གནད་འགག་ཆེ་ཤོས་གཉིས་ཡིན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུའང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ནས་ ༡༩༥༩ བར་གྱི་བྱུང་རབས་ལ་ཞིབ་ཏུ་གཟིགས་ན་དེའི་སྐོར་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་ཚོའི་ཐུགས་ལ་གསལ་པོ་མེད་པའི་དབང་གིས་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཆགས་ཀྱི་རེད། སྤྱིར་བྱུང་བ་རིག་པ་དང་། བྱེ་བྲག་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ལ་གཟིགས་ཚུལ་སྐོར་རྒྱབ་ལྗོངས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུས་ཟིན་པ་ཡིན།
དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ནས་ ༡༩༥༩ བར་གྱི་བྱུང་རབས་རྣམས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ནང་ཆ་ལག་ཚང་བ་ཞིག་ཞུ་ཐུབ་ཐབས་མེད་ཀྱང་། ཤ་ཟིན་སྤུ་ཟིན་ཚུལ་དུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ནས་ ༡༩༥༩ བར་གྱི་བྱུང་རབས་ལ་གཟིགས་སྐབས་ལོ་ཁ་ཤས་ཕྱི་བཤིག་བརྒྱབ་དགོས། དེ་མིན་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་གསལ་པོ་ཆགས་ཀྱི་མ་རེད། ༡༩༠༤ ལོར་ཨིན་ཇིའི་དམག་གིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་དུས་ཚོད་དེའི་རིང་གི་བྱུང་རབས་ནང་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ཡ་ཡུད་ཆེ་བ་མང་པོའི་ས་བོན་དེ་དུས་བཏབ་ཡོད། གནས་ཚུལ་དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ཙམ་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་ཞིག་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ལོར་བོད་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཨམ་བན་དང་རྒྱ༌གར་ནང་ཡོད་པའི་ཨིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་དང་ཨིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གཉིས་དབར་ཚོང་དོན་སྐོར་ཆོད་གན་ཞིག་བཞག་ཡོད། དེ་ལ་ཅི་ཕོ་གྲོས་ཆོད་ཅེས་མིང་བཏགས་པ་རེད། དེའི་ནང་རྗེས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་གཞག་རྒྱུའི་ཆོད་གན་གྱི་དོན་ཚན་མང་ཆེ་བ་ཞིག་བཀོད་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཆོད་གན་དེ་ལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོས་རྒྱ་ནག་གི་ཨམ་བན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་མཚོན་མི་ཐུབ། ཁྱེད་ཚོས་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་དེ་མི་འགྲིག་ཅེས་ངོས་ལེན་གནང་མེད། དེ་ནི་ཨིན་ཇི་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་རྒྱུའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་གཅིག་རེད། དེའི་རྗེས་སླར་ཡང་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཞུ་ཆེད་མེག་ཁོ་ལི་ཡིས་འགོ་འཁྲིད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་བོད་དུ་བསྐྱོད་ཆེད་ཕྱག་རྟགས་སུ་གླང་ཆེན་བཅུ་དང་གསེར་དངུལ་མང་པོ་འཁྱེར་ནས་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་པ་བརྒྱུད་ནས་སྙན་གསན་ཞུ་སྐབས། ཁོང་བོད་དུ་ཡོང་རྒྱུའི་བཀའ་ཁྲོལ་ཆོག་མཆན་མ་གནང་བ་རེད། མེག་ཁོ་ལི་ཟེར་བ་དེ་ལོར་ཌ་མེག་ཁོ་ལི་ཡིན་མིན་ངས་མི་ཤེས། གང་ཏེ་དེ་ཡིན་ན་རྒྱ་གར་ལ་ཨིན་ཇིའི་ཤེས་ཡོན་སྲིད་ཇུས་བཟོ་མཁན་དེ་རེད། གང་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ཡི་ཆོད་གན་རྩིས་མེད་བཏང་རྗེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༦ དང་༡༨༨༧ ལོར་ཁོང་ཚོ་བོད་དུ་བསྐྱོད་ཆེད་བཀའ་ཁྲོལ་ཞུ་སྐབས། བཀའ་ཁྲོལ་མ་གནང་བ་མ་ཟད། ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ལྟར་ལན་འཇམ་པོ་ཞིག་གནང་དགོས་ཀྱང་། དེ་ཡང་མ་གནང་བར། ང་ཚོར་སྐད་ཆ་བཤད་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། ཁྱེད་ཚོ་ཇུས་མེད་ཇུས་ཁྲིད་བྱེད་མི་དགོས་ཚུལ་གྱི་ལན་ཚ་པོ་ཞིག་བརྒྱབས་པར་བརྟེན། ཨིན་བོད་དབར་ཐད་ཀའི་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཐུབ་མེད། དེའི་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༧ ལོར་བོད་གཞུང་གིས་ལུང་ཐུར་དུ་ས་མཚམས་སྲུང་ཆེད་དགྲ་རྫོང་གསར་པ་ཞིག་བརྒྱབས་པ་རེད། ལུང་ཐུར་ཞེས་པ་དེ་ཕག་རི་དང་གྲོ་མོའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡིན་ཚོད་འདུག དགྲ་རྫོང་དེའི་ནང་དམག་མི་ཉ་ཤུ་རྩ་ལྔ་དང་དམག་དཔོན་གཅིག་བཞག་པ་དང་། གནས་ཆུང་གི་རྟེན་མདོས་ཤིག་ཀྱང་བཞེངས་འདུག གནས་ཆུང་གི་རྟེན་མདོས་བཞེངས་སྐབས་གནས་ཆུང་གི་བཀའ་ལུང་དུ་དེ་མ་འགྲིག་པ་རེད། དངོས་སུ་དགྲ་བོ་སླེབས་ན་བྲོས་དགོས་ཡོང་གསུངས་ནས་གནས་ཆུང་བྲོས་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ་བཅས་བྱུང་ཚུལ་འདུག འོན་ཀྱང་ད་དུང་བོད་གཞུང་གིས་རྫོང་དེ་རང་འཇགས་བཞག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཨིན་ཇི་ཧ་ཅང་འདྲོགས་ཏེ་དགྲ་རྫོང་དེ་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་དགོས། དེ་མིན་དམག་བརྒྱབ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཉེན་བརྡ་བཏང་འདུག དེ་སྐབས་བོད་ཨིན་དབར་འབྲེལ་བ་གནང་མཁན་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་པ་རེད། (འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་པ་མཐུ་སྟོབས་རྣམ་རྒྱལ་བོད་ལ་ཧ་ཅང་ཤ་ཞེན་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་རུང་། རྗེས་སུ་ཁོ་རང་བོད་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་སྐྱབས་བཅོལ་མ་གནང་བར་བལ་ཡུལ་ནས་ཕྱིར་སློག་བྱས་པར་བརྟེན། ཨིན་ཇིའི་བཟང་བཙོན་ལྟ་བུར་རྒྱུན་རིང་བཞུགས་དགོས་བྱུང་བ་རེད།) ས་སྤྱོད་པ་མཐུ་སྟོབས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཞུས་སྐབས་བཀའ་ཤག་གིས་སོ་སོའི་ས་ཐོག་ཏུ་སོ་སོས་དགྲ་རྫོང་བརྩིགས་པ་ལ་ཁོང་ཚོར་ཇུས་གཏོགས་གང་ཡང་མེད། གལ་ཏེ་དམག་བརྒྱབ་ན་ང་ཚོས་ཁ་གཏད་གཅོག་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཨང་སར་ཡིན་ཞེས་བཀའ་ལན་གནང་བ་རེད་ཟེར། དེའི་དབང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༨ ལོར་དགྲ་རྫོང་དེ་མེད་པ་བཟོ་ཆེད་ཨིན་ཇིའི་དམག་དང་པོ་དེ་བརྒྱབས་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོའི་དམག་དེ་མ་གཏོགས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོའི་དམག་དེའི་སྐོར་མི་ཚོར་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་མི་འདུག དེ་ལྟར་ཨིན་དམག་ཡོང་སྐབས་བོད་པའི་དམག་སྤྱི་ལྷ་ཀླུ་གུང་དང་། ང་ཕོད། ཟུར་ཁང་བཅས་དང་། དམག་མི་ཕལ་ཆེར་དགུ་བརྒྱ་ཙམ་ཞིག་མེད་དམ། དེ་དུས་བོད་པའི་དམག་མི་ཟེར་དུས་སྦྱོང་བརྡར་ནི་མེད། ཕོ་གསར་གཟུགས་པོ་ཐང་པོ་གྲི་མདུང་འདྲ་འཁྱེར་ནས་ཡོང་བ་མ་གཏོགས། གཞན་གོ་མཚོན་སོགས་གང་ཡང་མེད། དེ་ནས་དངོས་སུ་དམག་འཁྲུགས་སྐབས་བོད་དམག་ཚང་མ་བྲོས་དགོས་ཆགས་པ་རེད། སྐབས་དེ་དུས་བོད་དམག་ལ་མེ་སྒྱོགས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའང་ཨིན་དམག་གིས་འཕྲོགས་འདུག དེ་དུས་ལྷ་སའི་ནང་གཞས་འདི་འདྲ་ཞིག་བཏང་འདུག ལྷ་ཀླུ་ལོག་ནས་ཕེབས་བྱུང་། །སེར་རིལ་བསྐྱལ་ནས་ཕེབས་བྱུང་། ། (སེར་རིལ་ནི་མེ་སྒྱོགས་དེའི་མིང་ཡིན་འདུག) ང་ཕོད་ངར་ཁག་གནང་གིས། །ཟུར་ཁང་ཟུར་ནས་ཕེབས་སོང་། །ལྕང་ཅིན་སྤྱང་རང་དྲགས་ནས། །ཟག་པ་བྱ་ལས་མགྱོགས་པ། ། (ཟུར་ཁང་ཟུར་ནས་ཕེབས་སོང་ཞེས་པ་དེ་ཟུར་ཁང་ལམ་ནོར་ནས་འབྲུག་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ་དེ་ལ་གོ་དགོས། ལྕང་ཅིན་ལ་རྟ་ཟག་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད་འདུག) དེ་ལྟར་བོད་དམག་ཕམ་ཉེས་བཏང་རྗེས་རྫོང་དེའང་མེད་པ་བཟོས་ཏེ་རྒྱུན་རིང་ཨིན་ཇིའི་དམག་མི་དེར་བསྡད་དེ་རྗེས་སུ་ལོག་འདུག
དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༠ ལོར་བསྐྱར་དུ་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་དང་ཀ་ལི་ཀ་ཏའི་སྲིད་སྐྱོང་ (Governor, Calcutta) གཉིས་ཀྱིས་སྔོན་མ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ལ་བཞག་པའི་ཆོད་གན་དེ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་ཆེད་ཆོད་གན་གཅིག་བཞག་འདུག ཆོད་གན་དེའི་ནང་བོད་དང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ས་མཚམས་སྐོར་ལའང་སྐད་ཆ་བཤད་ཡོད། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༣ ལོར་རྡོ་རྗེ་གླིང་ལ་ཚོང་དོན་དོན་གཅོད་བཙུག་རྒྱུར་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་གནང་བར་བརྟེན། བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བཏང་ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་ཤིག་གནང་འདུག སྐབས་དེར་བཤད་སྒྲས་བཀའ་ཤག་ལ། ཨིན་ཇི་དེ་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེན་པོ་རེད་འདུག ང་ཚོས་ཐབས་ཤེས་གང་དྲག་གིས་བོད་དང་ཨིན་ཇི་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ཚོང་དོན་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག་སྟེ་ཁོང་ཚོ་ཕྲན་བུའི་འདོད་པ་བསྐང་ཐབས་གནང་ན་གང་ལེགས་ཡོང་བཟོ་འདུག དེ་མིན་ཆིངས་ཡིག་མ་བཞག་ནའང་ཨིན་ཇིས་མཐའ་སྐོར་རི་སྐོར་གྱིས་ཁོ་རང་ཚོའི་མངོན་འདོད་དེ་བསྒྲུབ་འགྲོ་བ་འདུག དེས་ན་བོད་ཨིན་གཉིས་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ཆིངས་ཡིག་གཞག་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་གནང་ན་ལེགས་པ་མེད་དམ་ཞེས་ཞུས་སྐབས། བཤད་སྒྲ་བ་ཕལ་ཆེར་ཨིན་ཇིས་དངུལ་དངོས་སྤྲད་དེ་བསླུས་པ་མིན་ནམ་དགོངས་ནས་ཁོང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཆེད་ཡང་བསྐྱར་མི་བཏང་བ་སོགས་གནང་བ་མ་གཏོགས། ཨིན་གཞུང་དང་ལུགས་མཐུན་གྱིས་འབྲེལ་བ་གནང་སྟེ་ཆིངས་ཡིག་དང་གཞུང་འབྲེལ་འཛུགས་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་གང་ཡང་གནང་མི་འདུག བཤད་སྒྲ་ལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོའི་དམག་གི་རྗེས་སུའང་འདྲི་བརྩད་དང་ཞིབ་འཇུག་མང་པོ་གནང་ཡོད། དེ་ནས་ཨིན་ཇིའི་བསམ་བློའི་ནང་བོད་པ་ལ་འབྲེལ་བ་རྩ་བ་ནས་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་དེས་བོད་ཐོག་ཁྱབ་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པར་བརྟེན། དམག་བརྒྱབ་ན་མ་གཏོགས་བྱེད་ཐབས་གཞན་མི་འདུག་སྙམ་པ་བྱུང་ཡོད། དེས་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༣ ལོར་ལོཌ་ཀར་ཛན་ (Lord Curzon) རྒྱལ་ཚབ་ (Viceroy) ཡིན་སྐབས་ཡང་ཧ་སེ་བེན་ (Young husband) གྱིས་མགོ་འཁྲིད་པའི་ཨིན་དམག་བོད་ལ་གཏང་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ཚུན་ཆད་ཀྱི་བྱུང་རབས་མགོ་ཚུགས་སྟངས་དེ་ཐབས་སྐྱོ་པོ་བྱུང་བ་རེད།
༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༥ ལ་དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུར་ཕེབས་སྐབས་དགེ་བཤེས་དམ་འཇོག་དང་། བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་རྗེས་བོད་ལྗོངས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ་ད་ལྟ་ལོ་ཁ་ཤས་མ་གཏོགས་སོང་མེད། ༡༩༠༣ ཕྱི་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་ཨིན་དམག་སྒང་ཏོག་ནས་ཐོན་སྐབས་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་པས་དམག་མི་འདི་འདྲ་ཐོན་སོང་ཞེས་ནང་དོན་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཞུས་འདུག བོད་གཞུང་གིས་ཀྱང་དམག་གྲྭ་བསྒྲིགས་ཏེ་ ༡༩༠༣ ཕྱི་ཟླ་ ༦ ནས་བཟུང་ ༡༩༠༤ ཕྱི་ཟླ་ ༨ བར་ལོ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་རིང་སྐབས་རེ་འཛིང་གི་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྐབས་རེ་སྐད་ཆ་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་ཐོག་གཙང་ཁུལ་ཡས་མས་སུ་འགོར་ཏེ་ལྷ་སར་ཕྱིས་པོ་མ་གཏོགས་འབྱོར་མེད། ཨིན་དམག་གམ་པ་ལ་བརྒལ་ནས་སླེབས་དུས་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་བརྒྱུད་སྦུག་དམ་བཀའ་ཡིག་དོན་ཚན་ལྔ་འཁོད་ཅིག་གནང་སྟེ་བཀའ་མོལ་གནང་གི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་འདུག་ཀྱང་། ཡང་ཧ་སེ་བེན་གྱིས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་ན་མ་གཏོགས། རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ་ལྷན་དུ་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་མིན་ཞེས་བཤད་པར་བརྟེན། སྐུ་ཚབ་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཕྱིར་ལོག་གནང་དགོས་བྱུང་འདུག དེ་ནས་ ༡༩༠༤ ཕྱི་ཟླ་༧ ཚེས་ ༣༠ མཚན་གུང་ལ་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ཁྲི་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་གཞག་དང་སྦུག་དམ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་སྟེ་རྭ་སྒྲེང་བརྒྱུད་བོད་ནས་ཐོན་ཕེབས་པ་རེད། དེ་སྐབས་སོག་ཡུལ་ལ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་ཡོད་དམ། ཡང་ན་རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་ཡོད་གསལ་པོ་མེད། དེང་སང་བྱུང་རབས་སྨྲ་བ་ཚོས་དེའི་ཐོག་རྩོད་གླེང་མང་པོ་གནང་གི་ཡོད། རེས་འགས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་མ་གཏོགས། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་རྩ་བ་ནས་མེད་གསུང་མཁན་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་ཡོད་ནས་ཕེབས་པ་རེད་གསུང་མཁན་བཅས་བཞེད་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། གང་ལྟར་ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་ནང་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་ལ་གནས་ཚུལ་ཞུ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པ་ཡིན་ཞེས་གསལ་པོ་གསུངས་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེང་སང་བྱུང་རབས་སྨྲ་བ་ཚོའི་ཕྱག་དེབ་རེ་གཉིས་ཤིག་ནང་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་གཞི་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མང་པོ་བཀོད་འདུག དཔྱད་གཞི་རེད། ༧གོང་ས་མཆོག་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣༠ ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་རེད། ཕྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༣ ཉིན་ཨིན་དམག་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་རེད། ཨིན་དམག་ལ་གཙང་ས་བརྒལ་ནས་འཛིང་མཁན་སུའང་བྱུང་མི་འདུག ཨིན་དམག་གིས་བོད་དམག་རྨས་མ་ཚོར་སྨན་བཅོས་ཡག་པོ་བྱས་པ་དང་། བོད་དམག་བཟུང་བ་རྣམས་ལ་བྱམས་པོ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བོད་དམག་ནང་དུའང་ཨིན་ཇི་ལ་དགའ་པོ་བྱེད་མཁན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་འདུག དེ་འདྲ་རྒྱ་མི་ཐོག་མར་འབྱོར་སྐབས་ཀྱང་བོད་མིའི་ནང་བྱུང་བ་རེད། གང་ལྟར་ཨིན་དམག་བོད་ལ་འབྱོར་ནས་ཕལ་ཆེར་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་རིང་བསྡད་པ་རེད། ཐོག་མར་ཨིན་དམག་བོད་ལ་སླེབས་སྐབས་སུ་ལ་ཐུག་དགོས་མིན་མི་ཤེས་པའམ་གཏུགས་ས་མེད་པར་ཉིན་ཤས་ལུས་འདུག བཀའ་བློན་རྣམ་པ་ཚོ་ནི་གབ་ནས་བཞུགས་ཏེ་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱང་མ་ཤེས་པ་རེད། དེ་དུས་རྒྱལ་ཚབ་ཁྲི་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གསོལ་དཔོན་གཅིག་འཁྲིད་དེ་རྐྱང་ཐང་སྒང་དུ་ཨིན་ཇིའི་དམག་སྒར་ལ་ཕེབས་ཏེ་ཡང་ཧ་སེ་བེན་དང་བཀའ་མོལ་གནང་མགོ་བཙུགས་པ་རེད། དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་རྣམ་པ་ཚོ་བསྐོངས་ཏེ་ཨིན་ཇིའི་དཔོན་དམག་རྣམས་ལ་ཕར་སྐད་ཆ་བཤད་ས་འདུག ཚུར་ཡང་བཤད་ཀྱི་འདུག མི་རང་རེད་འདུག མཐོང་བ་དང་ཟ་མཁན་དེ་འདྲ་རེད་མི་འདུག ཐུག་ན་དགའ་ས་རེད་ཅེས་བཀའ་བཀྱོན་གནང་བའི་བྱུང་རབས་ཡོད་རེད། དེ་ནས་བཀའ་བསྡུར་གནང་སྟེ་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༧ ཉིན་དམག་མཚམས་ཆོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་དང་པོ་དེ་ཨིན་བོད་གཉིས་དབར་འདྲ་མཉམ་ཐོག་བཞག་པ་རེད། དེའི་མིང་ལའང་ཆིངས་ཡིག་ཞེས་བཏགས་ཡོད། བཀའ་བསྡུར་གནང་སར་བོད་པ་དང་ཨིན་ཇི་མ་གཏོགས། རྒྱ་མི་ཨམ་བན་མེད། གོར་ཥ་བལ་པོའི་གཞུང་ཚབ་དེ་ཚོ་ཆིངས་ཡིག་ལ་མཚན་རྟགས་བཀོད་སྐབས་དཔང་པོའི་ཚུལ་དུ་མཛད་སྒོར་བཅར་བ་ཙམ་རེད། དེ་ནི་ཐད་ཀར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དང་པོ་དེ་རེད། དེའི་ནང་གནང་ཚུལ་མང་པོ་ཡོད། གནས་ཚུལ་གལ་ཆེ་བ་དེ་ཨིན་ཇིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ལོར་རྒྱ་མི་ཨམ་བན་མཉམ་དུ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ནང་འཁོད་པའི་ཚོང་དོན་གྱི་ཁེ་ཕན་དེ་ཚོ་སྤྲད་རྒྱུ་དང་། ཚོང་རྭ་བཟོ་རྒྱུ། ཚོང་རྭ་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་དམག་མི་གཞག་རྒྱུ་བཅས་དང་། འབྲས་ལྗོངས་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་སྐོར་ལའང་ཕྲན་བུ་ཡོད། ཆིངས་ཡིག་དེ་བཞག་རྗེས་ལམ་སེང་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༣ ལ་དམག་མི་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་རྒྱུ་མགོ་ཚུགས་ཏེ་དགུན་ཁའི་སྔོན་དུ་ཨིན་དམག་ཚང་མ་ལོག་ཟིན། ཆིངས་ཡིག་ནང་ཨིན་དམག་བོད་དུ་ཕྱིན་པའི་གུན་གསབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤྲད་དགོས་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། རྗེས་སུ་རིམ་པས་ཆག་ཡང་གིས་རྒྱ་གར་སྒོར་མོ་འབུམ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཞིག་སྤྲད་རྒྱུ་བྱས། བོད་གཞུང་གིས་དེའི་ཆེད་དུ་བོད་ས་ཡོངས་སུ་ཞལ་འདེབས་སློང་བའི་བྱུང་རབས་ཀྱང་ཡོད། དེ་སྐབས་གུན་གསབ་ཆ་ཚང་སྤྲད་མ་ཐུབ་པའི་བར་དུ་ཆུ་འབི་རྫོང་ཨིན་ཇིའི་འོག་ཏུ་བསྡད་རྒྱུ་ཆིངས་ཡིག་ནང་གསལ་ཡོད། དེ་རྗེས་བོད་གཞུང་གིས་གུན་གསབ་ཆ་ཚང་མ་སྤྲད་སྔོན་དུ་རྒྱ་ནག་གིས་ཨིན་གཞུང་ལ་གུན་གསབ་ཆ་ཚང་སྤྲད་འདུག དེར་བརྟེན་ཨིན་གཞུང་གིས་བོད་གཞུང་ལ་ཆུ་འབི་རྫོང་རྩིས་ལེན་དུ་ཤོག་ཅེས་ལན་བཏང་དུས། ང་ཚོས་གུན་གསབ་སྤྲད་ཟིན་མེད། རྩིས་གང་འདྲ་ལེན་དགོས་ཞེས་བརྗོད་སྐབས། ཨིན་གཞུང་གིས་གུན་གསབ་ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་ནས་བླངས་ཟིན་ཞེས་བཤད་འདུག། བར་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་དང་ཨིན་ཇིའི་བྱེད་སྟངས་དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་ཐབས་སྐྱོ་པོ་རེད། དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཐབས་སྐྱོ་བ་ཞིག་ནི་ཁོང་ཚོས་གང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་མེད་ང་ཚོས་ཁྱོན་ནས་མ་ཤེས་པར་བསྡད་པའི་གནས་སྟངས་དེ་རེད། དེ་ཙམ་མ་ཟད་ཨིན་ཇིས་རྟག་ཏུ་དཀྲུགས་ཤིང་བརྒྱབས་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་ཁོ་ཚོའི་གཤིས་ཀ་རེད། དེར་བརྟེན་ཡང་ཧ་སེ་བེན་ (Young husband) ལོག་སྐབས་བཀྲིས་ལྷུན་པོར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་ཁ་ཞུས་པ་མ་ཟད། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་ལའང་གདན་ཞུ་ཕུལ་བ་རེད། དེ་ནས་ཟླ་བ་གསུམ་རྗེས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཕེབས་ཏེ་ཨིན་ཇིའི་རྒྱལ་སྲས་ལ་མཇལ་ཁ་གནང་བ་དང་། ཕྱག་རྟགས་མང་པོ་འབུལ་རེས་གནང་བ་རེད། བོད་གཞུང་དང་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གཉིས་བར་འགལ་ཟླ་དེ་ཡང་དེ་ནས་མགོ་ཚུགས་པ་ཞིག་རེད། དེ་རྗེས་ད་དུང་ཧ་ཅང་ཧང་སངས་དགོས་པ་ཞིག་ནི་བོད་པས་ཁྱོན་ནས་མ་ཤེས་པར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་བོད་དུ་བོད་དང་ཨིན་ཇི་གཉིས་པོས་བཞག་པའི་དམག་མཚམས་ཆོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ངོས་ལེན་བྱས་པ་ཡིན་ཞེས་པའི་ཆིངས་ཡིག་གསར་པ་ཞིག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ལོར་རྒྱ་ནག་དང་ཨིན་ཇི་གཉིས་དབར་བཞག་པ་རེད། དེ་ལ་མཐུན་མཚམས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ཅེས་མིང་བཏགས་འདུག དེ་རྗེས་ཚ་རོང་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོས་སྐུ་ཚབ་བྱས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ལོར་ཚོང་དོན་གྱི་ཆིངས་ཡིག་སྔོན་མ་བཞག་པ་དེའི་ཟུར་རྒྱན་གཅིག་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་བཞག་འདུག དེས་བོད་ལ་དགེ་སྐྱོན་ཡོང་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་ནའང་། ཆིངས་ཡིག་དེའི་སྐོར་བཀའ་ཤག་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུས་མ་སོང་ཞེས་རྗེས་སུ་ཚ་རོང་ལ་ཉེས་ཆད་ཆེན་པོ་ཕོག་པ་རེད། སོ་སོའི་མི་ལ་ཉེས་ཆད་བཏང་བ་མ་གཏོགས། ཕྱི་མི་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་སྐྱོ་པོ་གནང་འདུག དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༩ ལོར་ཨིན་ཇི་དང་ཨུ་རུ་སུ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག་པ་དེའི་ནང་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཨིན་ཇི་གཉིས་ཀས་བོད་ཐོག་ཇུས་གཏོགས་མི་བྱེད་རྒྱུ་དང་། གལ་སྲིད་ཨུ་རུ་སུ་དང་བོད་གཉིས་དབར་འབྲེལ་བ་བྱུང་ན་ཨིན་གཞུང་ལ་ངེས་པར་དུ་སྙན་གསན་ཞུ་དགོས་པ་འཁོད་ཡོད། བོད་པས་ཆིངས་ཡིག་དེའི་སྐོར་རྗེས་སུ་མ་གཏོགས་ཤེས་མེད།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་ཨིན་དམག་ཡོང་རྒྱུ་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༨ ལོའི་དམག་འཕྲོ་དེ་ནས་མུ་མཐུད་པ་ཞིག་རེད། ཨིན་ཇི་འདྲོགས་མགོ་ལངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ནི། མཚན་ཞབས་ངག་དབང་བློ་བཟང་ངམ་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་བྱུང་རབས་ནང་རྡོ་རྗེ་ཡབ་ཞུ་བ་དེ་སོག་པོའི་དགེ་བཤེས་ཤིག་རེད། དེས་ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་པོ་ཛར་ (Tsar) དང་འབྲེལ་བ་ཞུས་ཏེ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཛར་གྱི་བཀའ་ཡིག་ཕར་ཚུར་འཁྱེར་བ་མ་ཟད། ཛར་ལ་བུ་མེད་པའི་སྐོར་སྙན་གསན་ཞུས་ཏེ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་བུ་རྒྱུད་ཡོང་ཐབས་སློབ་སྟོན་གནང་བ་སོགས་འབྲེལ་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༠ ལོར་མཚན་ཞབས་ངག་དབང་བློ་བཟང་བོད་ལ་འབྱོར་ཏེ། ༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཕེབས་སུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་དང་། མཚན་ཞབས་ལྷ་སར་འབྱོར་ནས་ཨུ་རུ་སུ་གོང་མས་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིར་བསྒྲགས་ཕྱིན་པ་དེའི་དབང་གིས་ཨིན་ཇི་ལ་བོད་པ་དང་ཨུ་རུ་སུ་གཉིས་དབར་འབྲེལ་བ་ཉེ་པོ་མེད་དམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། དེ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༥ ནས་ ༡༩༠༤ བར་དུ་བོད་དང་ཨིན་ཇི་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་དང་། ༡༩༠༤ ལོར་དམག་མཚམས་ཆོད་པའི་འདྲ་མཉམ་ཐོག་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་ཨིན་ཇིས་མགོ་བདེ་དྲན་འཕྲུལ་འཁྲབ་སྟེ་བོད་པས་མ་ཤེས་པར་རྒྱ་ནག་དང་ཨུ་རུ་སུ་མཉམ་དུ་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་དེ་དག་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ནས་བལྟས་ན་བོད་པར་མགོ་བསྐོར་བཏང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མགོ་སྐོར་གཏོང་སྟངས་དེའང་ཧ་ཅང་ཐབས་སྡུག་པོ་བཏང་ཡོད་ལ། བོད་པས་ཀྱང་དེ་ཚོ་དྭངས་བླངས་ཀྱིས་ཁ་རོག་བསྡད་པ་དེ་དག་བྱུང་རིམ་གཅིག་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༥ དང་ ༡༩༠༦ ཙམ་ལ་རྒྱ་མིས་ཁམས་ཁུལ་ནས་མནར་གཅོད་ཀྱིས་དགོན་པ་མང་པོ་མེར་བསྲེགས་དང། མི་མང་པོ་དམར་གསོད་བཏང་བ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཚོ་མན་ཇུ་གོང་མས་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་མེད་ཇི་ལྟར་ཡང་། མན་ཇུ་གོང་མའི་བཀའ་ཡིན་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཐོག་ནས་ཡུན་ནན་དང་ཟི་ལིང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཚོས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་དང་གང་བྱུང་བྱས་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་དེ་བྱུང་རིམ་གཞན་པ་ཞིག་རེད།
༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དཱ་ཁུ་རལ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཐོག་མར་ཧ་ལས་པའི་དགའ་བསུ་དང་གཟེངས་བསྟོད་ཆེན་པོ་ཞུས་རུང་། དེ་ནས་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་དྲག་ཁ་ཤས་དང་དཱ་ཁུ་རལ་གྱི་ལས་བྱེད་ཁ་ཤས་དབར་ཕན་ཚུན་མཐོང་སྣང་ཡག་པོ་མ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་མཇལ་འཕྲད་ལ་བར་ཆད་བྱུང་བར་བརྟེན། ཟླ་བ་གཅིག་གཉིས་ཤིག་དེ་ཕྱོགས་སུ་དངངས་འཚབ་ངང་བཞུགས་དགོས་བྱུང། ཡིན་ནའང་མཐའ་མར་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་ཁ་ཞུས་ནས་ཐུགས་མཐུན་ཁྲིམས་གཙང་བྱུང་སྟེ། སོག་ཡུལ་དུ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱག་དཔེ་འཁྲིད་གནང་རྒྱུ་དང་། བཀའ་ལུང་དབང་གསུམ་གནང་རྒྱུ་བཅས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་རྗེས་ཨ་མདོར་ཕེབས་ནས་སྐུ་འབུམ་སོགས་སུ་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱངས་པ་མ་ཟད། ཚུར་ཡང་གསུང་ཆོས་སོགས་མང་པོ་གསན་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཡོད། གང་ལྟར་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ནས་ལོ་གསུམ་ཙམ་རིང་ཨ་མདོ་དང་སོག་ཡུལ་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་པ་ཆེན་པོ་བསྐྱངས་པ་རེད། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༧ ལོར་གོང་མས་གདན་ཞུ་འབྱོར་བ་དང་། ཕར་སྐུ་ཚབ་མངགས་གཏོང་སོགས་རིམ་པས་བྱུང་བའི་དབང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཕྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ནང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་༧ཞབས་སོར་འཁོད་དེ་རྒྱུན་རིང་བཞུགས་པ་རེད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་སར་མ་ཕེབས་པའི་སྔོན་དུ་རེད། རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ལ་ཨ་རི་དང་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཤས་ཀྱི་གཞུང་ཚབ་ཀྱིས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་མཇལ་ཁར་བཅར་ཡོད། དེ་ནི་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་གཞུང་ཚབ་ཚོ་དང་ཕན་ཚུན་ཐད་ཀར་ཐུགས་འདྲིས་བྱུང་བའི་ཐོག་མ་དེ་རེད། དེའི་ཕྱི་ཟླ་དགུ་པའི་ནང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གོང་མ་ཡུམ་སྲས་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་དུས་གཉིས་ཀ་སྨྱོ་ཆུ་དང་དུག་རྫས་ཀྱིས་རང་དབང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་ཚོད་འདུག དེ་ནས་མི་རིང་བར་གཉིས་ཀ་དགོངས་པ་རྫོགས་ནས་དོན་འབྲས་གང་ཡང་བྱུང་མེད། དེ་རྗེས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་བསྐྱར་དུ་སྐུ་འབུམ་ལ་ཕེབས་པ་དང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༩ ལོར་བོད་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་རེད། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་ལ། ༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༩ བར་དུ་ལོ་གསུམ་བཞིའི་རིང་སོག་པོ་དང་། ཨ་མདོ། རྒྱ་ནག་བཅས་སུ་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱངས་ཐུབ་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་ནས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་བཞིན་སོག་བོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡག་པོ་ཞིག་ཆགས་ཐུབ་པ། རྒྱ་ནག་ཏུ་གོང་མ་དང་དཔོན་རིགས་ཆེ་ཁག་མདུན་ཁམས་ཁུལ་དུ་འབྱུང་བཞིན་པའི་རྒྱ་དམག་གིས་གང་བྱུང་བྱས་པའི་སྐོར་ཡང་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཐུབ་པ། དེ་བཞིན་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཐུབ་པ་བཅས་བྱུང་། དེ་ཡང་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོའི་ཐོག་གནད་འགག་ཡོད་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་གཏེར་མའི་ལུང་བསྟན་ནང་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ངས་ནི་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཐོག་མ་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་པ་བཞེས་ཏེ་བོད་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་ནང་གསལ་པོ་ཡོད་ལ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ལུང་བསྟན་དེ་ཚོའི་ནང་དུའང་གསལ་འཁོད་ཡོད། ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བ་དེས་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དེ་ནི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། ༡༩༠༩ ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ཤར་ཙམ་ལ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ལྷ་སར་༧ཞབས་སོར་འཁོད་དེ་ཉིན་ཤས་སོང་མཚམས་ལུའུ་ཅུན་ཟེར་བའི་དམག་དཔོན་དེས་དམག་མི་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་འཁྲིད་དེ་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། རྩེ་ཕོ་བྲང་ལ་ཁ་གཏད་ནས་མེ་མདའ་བརྒྱབས་པ་དང་། ཞོལ་དུ་མི་ཁ་ཤས་བསད་པའི་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ལམ་སེང་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་གར་ཀ་ལོན་སྦུག་དང་རྡོ་རྗེ་གླིང་ཕྱོགས་སུ་ཉེན་ཡོལ་ལ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་། ཕེབས་རྗེས་སུའང་རྒྱ་མིས་རྗེས་འདེེད་བཏང་སྟེ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཤི་གསོན་གང་རུང་འཁྱེར་ཡོང་དགོས་ཟེར་བ་དང་། རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཁྲི་ལས་ཕབ་པ་ཡིན་ཞེས་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་རེད། ༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཉེན་ཡོལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཆུ་ཤུལ་གྲུ་ཟམ་ཉེ་འགྲམ་དུ་མདའ་དཔོན་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལམ་སྤྱན་གསལ་གནམ་གང་ལགས་ཞུ་བ་ཁོང་གིས་རྒྱུན་རིང་རྒྱ་མི་དང་འཛིངས་ཏེ་བཀག་ཐུབ་པ་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་དམག་གིས་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་ཕེབས་རྗེས་བསྙེགས་མ་ཐུབ་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ས་མཚམས་བར་དུ་མགྱོགས་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལོ་མཇུག་ནས ༡༩༡༣ ཚེས་ཤར་བར་ལོ་གསུམ་མ་ཟིན་ཙམ་རིང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་བཞུགས་ཤིང་། ཨིན་ཇིའི་གཞུང་དང་བཀའ་བསྡུར་གནང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན། ཨིན་བོད་གཉིས་དབར་འབྲེལ་བ་ཕྲན་བུའི་ཡག་ཏུ་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་བཞིན་བོད་ནང་བོད་པ་རང་གིས་ཐབས་ཇུས་དང་དྲག་ཤུགས་ཐོག་ནས་རྒྱ་དམག་ཡོད་པ་རྣམས་རྩ་མེད་བཏང་ཐུབ་པ་དང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་མན་ཇུའི་གོང་མ་མགོ་རྟིང་ལོག་པ་དེའི་དབང་གིས་རོགས་སྐྱོར་དམག་མི་སྣོན་མ་ཡོང་རྒྱུ་མེད་པ། ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་ནང་ལྟག་ཆུ་ཆད་པའི་རྫིང་བུ་ལྟར་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་བྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོ་གཉིས་གསུམ་ནང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་དེ་ཚོ་གསད་རྒྱུ་བསད་པ་དང། ལྷག་པ་དེ་ཚོས་མགོ་བཏགས་ཞུས་ནས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཕྱིར་ལོག་བཏང་བ་རེད། སྐབས་དེའི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོ་དང་བོད་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཚོའི་བར་ལའང་ཁོང་ཚོ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཞག་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་ཁབ་དབར་བཞག་པ་མིན་པར། བོད་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱ་ནག་གི་དམག་སྡེ་ལྷག་འཕྲོས་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་རེད། དེ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོ་མཇུག་ལ་༧གོང་ས་མཆོག་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་ཕྱི་ཟླ་བཅུ་གཉིས་ནང་ལྷ་སར་༧ཞབས་སོར་འཁོད་ཅིང་། དེའི་རྗེས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ གྱི་ཆུ་གླང་རྩ་ཚིག་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་དེ་གནང་བ་རེད། རྩ་ཚིག་དེའི་ནང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་ལྷག་འཕྲོས་རྣམས་ཕྱིར་ལོག་བཏང་ཟིིན་པ་དང་། ཁམས་ཁུལ་ད་ལྟ་ལྷག་འཕྲོས་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་རྣམས་ས་གནས་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་དབུས་གཞུང་ཚང་མས་ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་ཀྱིས་རིམ་པས་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་རྒྱུའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ། དེ་རྣམས་གཙང་བཟོ་ཟིན་རྗེས་བོད་ས་རང་སྐྱོང་ཡོང་ཆེད་གང་དང་གང་བྱེད་དགོས་པ། དགོན་སྡེ་ཁག་གིས་གང་དང་གང་བྱེད་དགོས་པ། ས་ཞིང་ཤིང་ནགས་སོགས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཡར་རྒྱས་ཆེད་གང་དང་གང་བྱེད་དགོས་པ། ལམ་ལ་སོགས་གཞི་རིམ་སྒྲོམ་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གང་དང་གང་བྱེད་དགོས་པ། སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་དུ་གང་དང་གང་བྱེད་དགོས་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་འཁོད་ཡོད། དེའི་མགོ་བརྗོད་ནང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་དབར་མཆོད་ཡོན་དང་སྦྱིན་བདག་གི་འབྲེལ་བ་ (Priest and Patron relationship) ཡོད་པ་མ་གཏོགས། གཅིག་འོག་གཅིག་ལ་ཡོད་པའི་འབྲེལ་བ་ནམ་ཡང་མེད་ཅེས་གསལ་བཤད་གནང་ཡོད། དེ་ཡང་རྒྱ་མིའི་ལས་བྱེད་ཁ་ཤས་ཀྱིས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ལོག་པ་བརྒྱབས་ཏེ་བོད་ཟ་འདོད་ཀྱིས་ཡོང་བ་དང་། དེ་མཐར་སྐྲོད་གཙང་མ་བཏང་ཐུབ་པ་ཡག་པོ་བྱུང་བ། མ་འོངས་པར་བསྐྱར་དུ་མ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ང་ཚོས་ལས་དོན་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་རྣམས་ཆུ་གླང་རྩ་ཚིག་གི་དགོངས་དོན་རེད། དེ་ཚོ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་མཚན་ཞབས་ངག་དབང་དང་ཕྱག་རོགས་མཁན་ཆུང་སོགས་ཀྱིས་སོག་པོ་དང་མཉམ་དུ་བོད་སོག་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ཟེར་བ་ཞིག་བཞག་ཡོད། དེ་སོག་པོའི་ངོས་ནས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་བརྩི་བ་དང་། ཉེ་སྔོན་སོག་པོའི་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོར་ཆིངས་ཡིག་དེ་ལོ་བརྒྱ་འཁོར་བའི་དུས་དྲན་རྒྱ་ཆེ་ཞིག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བྱེད་དགོས་ཞེས་ང་འཛིན་སྐྱོང་ནང་ཡོད་སྐབས་བཀའ་མོལ་མང་པོ་བྱུང་སོང་། ང་ཚོས་དེ་ལ་མཐུན་འགྱུར་གང་ཡང་ཞུས་མེད། རྗེས་སུ་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཁ་ཤས་ཚོགས་པ་མ་གཏོགས། མཛད་རིམ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་གང་ཡང་བྱུང་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག ཆིངས་ཡིག་དེ་ང་ཚོར་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་གང་ཡང་མེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། ཆིངས་ཡིག་དེའི་མགོ་བརྗོད་ནང་བོད་སོག་གཉིས་ཀ་ད་བར་མན་ཇུའི་བཙན་འོག་ལ་ཡོད་པ་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་ནས་ང་ཚོས་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཚུལ་དུ་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་གི་ཡོད་ཅེས་བྲིས་འདུག། ཆིངས་ཡིག་དེས་བོད་དང་སོག་པོ་གཉིས་ཀ་མན་ཇུ་གོང་མའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། ༡༩༡༢/༡༩༡༣ གང་རུང་ལ་གཞི་ནས་རང་བཙན་ཐོབ་པ་རེད་ཅེས་ངོས་ལེན་བྱས་ཡོད། དེ་ངོས་ལེན་གནང་ན་ང་ཚོས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་འདོད་ཕྱོགས་དེ་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བ་རེད། རྗེས་སུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་རྗེས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་ཚོགས་པའི་ (International Commission of Jurists) ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཐོའི་ནང་དུའང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ནས་ ༡༩༥༡ བར་དུ་དངོས་དོན་ (De facto) རང་བཙན་རེད་འདུག་ཅེས་བཀོད་པ་དེའང་ཡིག་ཆ་དེ་ཚོར་གཞི་བཞག་པ་རེད། De facto ཞེས་པ་དངོས་དོན་ལ་རང་བཙན་ཡིན་རུང་། དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་ De jure ཏེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཁྲིམས་དོན་དང་མཐུན་པར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་གསལ་བསྒྲགས་ཐུབ་མི་འདུག་ཅེས་པའི་དོན་རེད། གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་རྒྱལ་བ་ལྔ་པས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་གཞུང་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ བར་བོད་དེ་མན་ཇུ་གོང་མའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཡང་ན་མིང་ཙམ་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་མཁན་ཁག་གཅིག་དང་། ཡང་བོད་རང་བཙན་གཙང་མར་གནས་པར་འདོད་མཁན་ཁག་གཅིག་བཅས་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་བོད་མི་དང་ཕྱི་མི་གཉིས་ཀའི་ནང་ཡོད་པ་བྱུང་རིམ་དེ་ཚོ་ནས་གསལ་པོ་ཆགས་ཡོད། མིང་ཙམ་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཞེས་པ་དེ་སུ་ཛ་རན་ཀྲི་ (suzerainty) ཟེར་བ་དེ་རེད། རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་ཨིན་ཇིའི་དྲུང་ཆེ་ཞིག་གིས་ཨིན་གཞུང་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེའི་ནང་སུ་ཛ་རན་ཀྲི་ཟེར་བའི་ཚིག་དེ་ལ་ཁྲིམས་དང་བྱུང་རབས་གང་གི་ཐོག་ནས་ཀྱང་གོ་དོན་མེད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ཨིན་གཞུང་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚིག་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་གསལ་པོ་བྲིས་ཡོད། ཁོ་རང་ཚོས་ཀྱང་ནང་དོན་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་མཐོང་གི་ཡོད་རེད། ཚིག་དེ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་སུས་བེད་སྤྱོད་བྱས་མེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་བོད་དུ་༧ཞབས་སོར་འཁོད། ཆུ་གླང་རྩ་ཚིག་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་། ཁམས་ཁུལ་དུ་ལྷག་པའི་རྒྱ་མི་རྣམས་ཕྱིར་སྐྲོད་བཅས་ཚང་མ་གྲུབ་རྗེས། བོད་རྒྱ་ཨིན་གསུམ་གྱི་ས་མཚམས་གཏན་འབེབས་ཆེད་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོ་མཇུག་དང་། ༡༩༡༤ ཆ་ཚང་སིམ་ལའི་ཚོགས་འདུ་དེ་ཚོགས་པ་རེད། དེའི་ནང་བོད་དང་། རྒྱ་ནག ཨིན་ཇིའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཡོད། དེ་དུས་རྒྱ་ནག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཆགས་ཟིན། དེའི་གྲོས་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་སྐོར་དེ་རེད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་བོད་པས་དགོས་འདུན་བཏོན་ཚུལ་ལ་བསྙད་ནས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ཀྱང་དེ་དུས་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་བྱས་པ་རེད། སར་མེཀ་མོཧན་ (Sir McMohan) ཞེས་པ་དེས་ཞིབ་འཇུག་གནང་སྟེ་བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་དེ་གསལ་པོ་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་ཡང་ཆུ་རྒྱུན་འབབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོས་ཚུལ་བཤད་ཀྱི་ཡོད། རི་རྩེ་ནས་ཆུ་རྒྱུན་འབབ་པ་དེའི་མཇུག་བོད་ལ་སོང་བ་རྣམས་བོད་དང་། རི་རྩེ་ནས་ཆུ་རྒྱུན་འབབ་ཕྱོགས་དེ་རྒྱ་གར་དུ་རྒྱུགས་པ་དེ་རྒྱ་གར་དུ་བརྩི་བ་རེད། བོད་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་བར་གྱི་མེཀ་མོ་ཧན་ས་ཐིག་གི་ས་མཚམས་དེ་ཚད་ལྡན་ཡིན་མིན་བཤད་རྒྱུ་དེ་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲུ་དོན་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་རེད། སིམ་ལའི་ཚོགས་འདུར་མེག་མོ་ཧན་ས་ཐིག་སྐོར་བཀའ་མོལ་གནང་སྐབས་བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་ཐོག་བོད་པའི་ངོས་ནས་རྙོག་ཁྲ་བཤད་མེད་ལ། ཨིིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་ངོས་ནས་ཀྱང་རྙོག་ཁྲ་བཤད་མེད། རྒྱུན་རིང་པོ་རྙོག་ཁྲ་ལྷག་རྒྱུ་དེ་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་དེ་རེད། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་དེའི་སྔོན་འབྲི་ཆུ་ཕན་ཆད་ཚུན་ཆད་ཟེར་བ་ཙམ་ཞིག་མ་གཏོགས། གསལ་པོ་གང་ཡང་མེད་པར་བརྟེན་རྩོད་གླེང་ཡོད་མུས་རེད། མེཀ་མོ་ཧན་གྱི་བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་ས་ཐིག་དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་ངོས་ལེན་བྱས་མེད་ལ། བོད་པས་ཀྱང་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། དེའི་ཐོག་ཧ་ཅང་རྩོད་པ་བྱུང་བ་རེད། མཐའ་མ་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་ཟིན་ནའང་རྒྱ་མིས་དམ་ཕྲུག་མ་བརྒྱབ་པར་རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཨིན་གཞུང་གིས་མ་ཤེས་པར་བྲོས་པ་རེད། རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མེད་པ་དེ་བོད་ཕྱི་ནང་གི་གནས་སྟངས་དེ་རེད། རྒྱ་འོག་ཡོད་པ་དེ་བོད་ནང་མ་དང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་འོག་ཡོད་པ་དེ་བོད་ཕྱི་མ་རེད། གང་ལྟར་བོད་ཕྱི་ནང་གི་ས་མཚམས་མེཀ་མོ་ཧན་གྱིས་བཟོས་པ་དེ་འགྲིག་མི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ནས་ངོས་ལེན་མ་བྱས་པ་རེད། བོད་པའི་སྲིད་དོན་གྱི་བྱུང་རབས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཡོད་ན་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་ཟིན་བྲིས་དང་། དེའི་བགྲོ་གླེང་། དོན་ཚན་གང་གི་ཐོག་མོས་མཐུན་མ་བྱུང་བའི་གནས་སྟངས་བཅས་གསལ་པོ་མཁྱེན་དགོས་ངེས་རེད། དེ་ལ་སྐུ་ཞབས་མེཧ་རཱ་ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་ The McMohan line and thereafter ཟེར་བ་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་སྐོར་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་དེབ་ཡག་ཤོས་ཤིག་རེད། དེ་དུས་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཞབས་འདྲེན་གང་འཚམས་ཞུས་ཡོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་ཡག་པོ་མཁྱེན་གྱི་མེད་པར་བརྟེན། ཐུགས་ཁག་ཡོད་ཀྱི་མ་རེད།
ཆུ་རྒྱུན་འབབ་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་དང་རྒྱ་གར་བར་གྱི་ས་མཚམས་དེ་གསལ་པོ་དང་བརྟན་པོ་ཆགས་པ་རེད། དེའི་དབང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་བོད་ནང་ཕྱིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་རྒྱ་གར་ནང་སླེབས་པ་བཅས་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་རྗེས་བོད་པས་ས་ཁུལ་རྩིས་སྤྲོད་རྩིས་ལེན་བྱས་མེད། རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཆ་བོད་ནང་ཕྱིན་པ་དེ་ཚོ་རྩིས་ལེན་བྱས་མེད་ལ། བོད་ཀྱི་ས་ཆ་རྒྱ་གར་ནང་ཕྱིན་པ་དེ་རྣམས་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱང་བྱས་མེད། དེ་དུས་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱ་བོད་བར་གྱི་ས་མཚམས་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུར་ཨིན་གཞུང་གིས་ཤུགས་ནུས་བཏོན་དགོས་ཀྱི་འདུག མེཀ་མོ་ཧན་ས་ཐིག་གཏན་འཁེལ་དགོས་ན་རྒྱ་ནག་དང་བོད་བར་གྱི་ས་མཚམས་དང་། རྒྱ་གར་དང་བོད་བར་གྱི་ས་མཚམས་གཉིས་ཀ་མཉམ་དུ་གཏན་འཁེལ་དགོས། ང་ཚོས་རྒྱ་གར་ས་མཚམས་ལ་རྩོད་པ་གང་ཡང་མེད། ཡིན་ནའང་རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་གཏན་འབེབས་ཡོང་རྒྱུ་དེ་ངེས་པར་དུ་ཨིན་གཞུང་གིས་ཐུགས་འགན་བཞེས་དགོས། དེ་གཏན་འབེབས་བྱུང་འཕྲལ་ས་ཁུལ་རྩིས་ལེན་རྩིས་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ བར་དུ་རྩིས་སྤྲོད་རྩིས་ལེན་བྱས་མེད།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་རྒྱ་མིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་གསན་པ་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་དམག་མི་བཏང་ནས་བྱང་ཤར་མོན་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རྩིས་བླངས་པ་རེད། དེ་དུས་བོད་གཞུང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་གནང་སྟངས་དེ་འགྱེལ་ཐོག་རྡོག་བརྫིས་ཟེར་བའི་དཔེ་ལྟ་བུ་རེད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱ་ནག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ནས་ཁྱེད་ཚོས་ས་ཆ་རྩིས་བླངས་སོང་ཞེས་སྡུག་སྐད་མང་པོ་བསྐྱོན་ཡོད། དེ་དུས་རྒྱ་གར་གྱིས་བོད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་མཚམས་ཐག་གཅད་རྒྱུ་མ་གཏོགས། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་སྐོར་རྒྱ་གར་གྱིས་བྱེད་ཐུབ་པ་གང་ཡང་མེད། ང་ཚོས་ཐག་ཆོད་ཟིན་པའི་ས་མཚམས་དེ་ད་ལྟ་རྩིས་སྤྲོད་རྩིས་ལེན་མ་བྱེད་ན་རྗེས་སུ་བོད་རྒྱ་མིས་བོད་དབང་བསྒྱུར་རྗེས་དཀའ་ངལ་འཕྲད་རྒྱུ། དེར་བརྟེན་ད་རེས་གློ་བུར་ཛ་དྲག་ཐོག་རྩིས་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་ཡིན་ཞེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་ཡོད། དེ་དུས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཐག་གཅོད་དེ་འདྲ་ཞིག་གནང་མེད་ན་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་གནས་སྟངས་གཞན་ཞིག་ཆགས་ཉེན་ཡོད། ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་གིས་མོན་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་ཨུ་ཚུགས་མཐར་སྐྱེལ་བྱེད་དགོས་དོན་ཡང་། ས་ཁྱོན་གྱི་གནད་འགག་རྐྱང་པ་མ་ཡིན་པར། ལྕགས་སྟག་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ཚད་ལྡན་མིན་པ་དང་། ངོས་ལེན་མེད་པ་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཆེད་ཡིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ཨིན་བོད་གཉིས་དབར་བཞག་པ་མ་གཏོགས། རྒྱ་མིས་དག་མཆན་བཀོད་མེད་པས། སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ཁྲིམས་མཐུན་ཡིན་ན། བོད་ཨིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་དང་མཉམ་དུ་ཆིངས་ཡིག་གཞག་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའི་མངའ་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་ཤུགས་ཀྱིས་འགྲུབ་རྒྱུ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོའི་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ལས་འཕྲོས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཙམ་ཡིན།
དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ་མཇུག་ནས་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༣ ལོ་མཇུག་ཏུ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་མ་གཤེགས་བར་དུ་བོད་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་བྱུང་རིམ་གལ་ཆེ་བ་མང་པོ་མེད། དེའི་ནང་ཀུན་གཟིགས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་གཙང་ལ་བཞུགས་མ་ཐུབ་པར་རྒྱ་སོག་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་དགོས་བྱུང་བ་དང་། དེས་རྗེས་སུ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྙོག་ཁྲ་གང་འཚམས་ཆགས་ཡོད། ༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་འབུལ་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཡོང་དུ་བཅུག་པ་དང་། ནན་ཅིང་དོན་གཅོད་བཙུགས་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད་རུང་། དུས་ཚོད་ཀྱིས་ལྕོགས་པ་མི་འདུག་པས་དོན་ཚན་ཆུང་ངུ་རྣམས་གཞག་རྒྱུ་ཡིན། དེའི་ནང་ནས་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་མཁྱེན་དགོས་པའི་དོན་ཚན་གཅིག་ཡོད་པ་ནི་ ༡༩༤༧ ཕྱི་ཟླ་ ༣ པ་དང་ ༤ པའི་ནང་རྒྱ་གར་རང་བཙན་འཐོབ་རྒྱུ་ཐག་ཆོད་ནས་བར་བརྒལ་གཞུང་གིས་སྐྱོང་བཞིན་པའི་སྐབས་རེད། ༡༩༤༧ ཕྱི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཨིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་ཐོག་མངའ་དབང་མཇུག་བསྡུས་ནས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བསྐྱར་གསོ་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཟིན། རང་བཙན་བྱུང་རྗེས་རྒྱ་གར་གྱིས་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་དབུ་ཁྲིད་རྒྱུའི་དགོངས་ཚུལ་ལྟ་བུ་ཡོད་འདུག དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ ༡༩༤༧ ཕྱི་ཟླ་ ༣ པ་དང་ ༤ པའི་ནང་ཤར་གླིང་ཨེ་ཤི་ཡའི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་དེ་ཚོགས་པ་རེད། ཨེ་ཤི་ཡ་འབྲེལ་ལམ་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་སྐབས་ནེཧ་རུས་འགོ་འཁྲིད་པའི་རྒྱ་གར་བར་བརྒལ་གཞུང་གི་བསམ་ཚུལ་དུ་བོད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དང་། རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་རྗེས་བོད་དང་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་ཆོས་རིག་གི་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་གཞག་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། ཨེ་ཤི་ཡའི་འབྲེལ་ལམ་ཚོགས་ཆེན་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ ༣༣ མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་དེའི་ནང་བོད་དང་འབྲུག་ཚུད་ཡོད། དེ་དུས་རྒྱ་ནག་གོ་མིན་ཏང་གཞུང་གིས་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ན་མི་འགྲིགས་ཞེས་དགག་བྱ་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཡོད་རུང་། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གསན་མེད། དེའི་རྗེས་སུ་བོད་ནས་ངེས་པར་སྐུ་ཚབ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ན། རྒྱ་ནག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་མཉམ་དུ་བཞུགས་དགོས། རྒྱ་ནག་དང་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོ་བོར་བརྩི་དགོས་ཞེས་བརྗོད་སྐབས་དེ་ལའང་རྒྱ་གར་གྱིས་གསན་མེད། སྐབས་དེར་གོ་མིན་ཏང་གཞུང་གི་གནོན་ཤུགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་དེ་ཙམ་ཆེན་པོ་མེད་པར་བརྟེན། རྒྱ་གར་ལ་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་ཐུབ་མེད། མཐའ་མ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཐ་དད་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རེད། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇི་ཟེར་བ་དེ་དང་ཁོང་ཚོ་མི་བཞི་ལྔ་ཞིག་ཡོད་འདུག ཁོང་ཚོ་ལྡི་ལིར་འབྱོར་རྗེས་རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལ་ཁྱེད་ཚོར་འགྲོ་སོང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱི་རེད། བཞུགས་ས་གང་ལེགས་དང་། ཕེབས་འཁོར་གང་རྫིག་ཅིག་དགོས་ཀྱི་རེད། འགྲོ་གྲོན་ཐུགས་འཛེམས་གནང་མི་དགོས། རྒྱ་ནག་སྐུ་ཚབ་ཚོས་མཉམ་དུ་གཏོང་གི་ཡིན་ཞེས་མང་པོ་བཤད་འདུག འོན་ཀྱང་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་གསན་མི་འདུག གལ་ཏེ་འགྲོ་གྲོན་ཁོང་ཚོར་བཏང་བཅུག་ཡོད་ན་རྒྱ་གར་གྱི་བསམ་དོན་དང་། འབད་རྩོལ་དོན་མེད་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད།
ད་དུང་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ། ཚོགས་ཆེན་དེ་དེང་སྐབས་སྤྱན་གཟིགས་ཁང་གི་མདུན་གྱི་ཐང་ཆེན་དེར་དབུ་གུར་ནང་ཚོགས་འདུག དེའི་སྡིངས་ཆའི་རྒྱབ་ཏུ་ཨེ་ཤི་ཡ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་ས་ཁྲ་བྲིས་ཡོད། དེའི་ནང་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་མེཀ་མོ་ཧོན་ས་ཐིག་གཞིར་བཟུང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོར་ལོགས་སུ་བྲིས་ཡོད་པར་བརྟེན། རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ས་ཁྲ་དེ་འགྲིག་གི་མི་འདུག གལ་ཏེ་ས་ཁྲ་དེ་མ་ཕབ་ན་ང་ཚོ་ཚོགས་འདུར་ཡོང་གི་མིན་ཞེས་བཤད་འདུག དེ་དུས་སྡིངས་ཆ་བཟོ་མཁན་དང་མཛེས་བཀོད་བྱེད་མཁན་ནང་ཨེལ་པི་ཇེན་ (L. P. Jain) ཞེས་པ་ཀོང་རེ་སེ་ཚོགས་པའི་ན་གཞོན་མགོ་ཁྲིད་ཁོངས་ཡོད་འདུག ཁོང་སྔ་ལོ་གྲོངས་སོང་། ཁོང་གིས་དེབ་གཅིག་ཀྱང་བྲིས་ཡོད་རུང་། ད་ལྟ་པར་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་མེད་མི་ཤེས། ཁོང་གིས་སྐབས་དེའི་དངོས་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ཕྲན་ལ་གསུངས་པ་ལྟར་ན། རྒྱ་མིས་ཉིན་ལྟར་འདེད་གཤར་བཏང་ཡང་། ཁོང་གིས་རི་མོ་འབྲི་མཁན་སོགས་ཕར་ཁག་ཚུར་དཀྲིས་བྱས་ཏེ་གང་ལྟར་ཚོགས་འདུ་མ་གྲོལ་བར་ས་བཀྲ་བརྗེ་པོ་བརྒྱབ་མི་འདུག སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་པར་ལ་གཟིགས་ན་བོད་ཀྱི་ས་ཁྲ་གསལ་པོ་ཡོད། དིལླཱི་བོད་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་དང་སྲིད་ཇུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གིས་ཨེ་ཤི་ཡ་འབྲེལ་ལམ་ཚོགས་ཆེན་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་དེབ་གཅིག་བཏོན་ཡོད་པ་དེའི་ནང་དུའང་ས་ཁྲ་དེ་རོབ་ཙམ་ཞིག་གསལ་ཡོད།
དེ་ནས་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཤོས་གཞན་ཞིག་གང་བྱུང་བ་རེད་ཅེ་ན། རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་རྒྱལ་གླུ་གཏོང་རྒྱུ་དང་། རྒྱལ་དར་བཀྲམ་དགོས། ཁྱེད་ཚོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་དང་རྒྱལ་གླུ་གོ་སྒྲིག་གནང་དགོས་བརྗོད་སྐབས་གཞི་ནས་རྒྱལ་གླུ་དང་རྒྱལ་དར་གྱི་དགོས་མཁོ་བྱུང་བ་རེད། དེ་དུས་བོད་ལ་རྒྱལ་དར་དང་རྒྱལ་གླུའི་ཐ་སྙད་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་སྐབས་ཤིག་རེད། སྐབས་དེར་གྲྭ་བཞི་དམག་སྒར་གྱི་དམག་དར་ཞིག་ཡོད་འདུག དེ་ནི་ཡུ་ནི་ཡན་ཇེཀ་ (Union Jack) ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད། ད་ལྟའི་ང་ཚོའི་རྒྱལ་དར་དེ་རེད། དེ་ང་ཚོའི་རྒྱལ་དར་ཡིན་ཞེས་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་གསོལ་ཅོག་མདུན་དུ་བཀྲམས་ཡོད། དར་ཆ་དེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་ངོ་བོར་འཕྱར་བ་ཐེངས་དང་པོ་ཡིན་ཚོད་འདུག རྒྱལ་གླུའི་ཚུལ་དུ་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇི་ཁོང་རྣམ་པ་ཚོས་གཞས་ཤིག་བཏང་བ་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག གཞས་དེ་ལ་མིང་ཞིག་འདུག་ཀྱང་། ད་ལྟ་དེ་ངས་བརྗེད་འདུག དེ་ནས་རྒྱལ་གླུ་དང་རྒྱལ་དར་གྱི་ཐ་སྙད་ཙམ་བྱུང་འདུག་ཀྱང་། རྒྱལ་གླུ་ངོ་མ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་རྗེས་མ་གཏོགས་མེད།
དེ་དུས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཐོག་མ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གཱནྡྷཱི་མཇལ་རྒྱུའི་དགོངས་པ་འཁོར་མེད་ཚོད་འདུག དེར་མི་ཚང་མ་གཱནྡྷཱི་མཇལ་བར་འགྲོ་བ་གཟིགས་དུས་གཞི་ནས་གཱནྡྷཱི་མཇལ་རྒྱུའི་དགོངས་པ་འཁོར་ཏེ་དུས་ཚོད་ཞུ་སྐབས། གཱནྡྷཱིས་དུས་ཚོད་ཚང་མ་ལས་རིམ་གྱིས་ཁེངས་ཟིན་འདུག འོན་ཀྱང་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་དང་མ་མཇལ་ན་མི་འགྲིགས་པས། ཉིན་གུང་ང་ཁ་ལག་བཟའ་དུས་ཕེབས་ན་འགྲིག་གམ་ཞེས་གསུངས་འདུག དེ་ནས་ཁོང་ཚོ་དུས་ཚོད་དེར་བཅར་ནས་རུམ་གདན་དང་གོས་ཆེན་སོགས་ཕྱག་རྟགས་མང་པོ་ཕུལ་འདུག གཱནྡྷཱིས་ཁྱེད་ཚོས་གནང་བའི་ཕྱག་རྟགས་འདིའི་ནང་ང་ལ་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག ཁྱེད་ཚོས་གསོལ་རས་གནང་བ་ཡིན་སྟབས། མ་ཞུས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད། ངའི་རེ་འདུན་གཙོ་བོར་བོད་དེ་ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་རེད། བོད་པའི་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་ཇི་ལྟར་ཡིན། དེའི་སྐོར་ང་ལ་བཀའ་སློབ་ཅིག་གནང་ཐུབ་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོང་བ་འདུག་ཅེས་གསུངས་དུས། ཁོང་ཚོས་གསུང་རྒྱུ་གང་ཡང་བྱུང་མི་འདུག གཱནྡྷཱི་དང་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་མཇལ་སྐབས་ཀྱི་བཀའ་མོལ་ཆ་ཚང་སྐུ་ཞབས་པེ་ཡ་རེ་ལཱལ་ (Pyarelal) གྱིས་བརྗེད་ཐོ་བཀོད་པ་དེ་ད་ལྟའང་ཡོད། དེ་བཞིན་བསམ་ཕོ་ཐའེ་ཇི་ཡིས་ཚོགས་ཆེན་ལ་གནང་བའི་གསུང་བཤད་དེ་ཡང་ཡིག་ཐོག་ལ་འདུག གསུང་བཤད་གཞན་དང་བསྡུར་དུས་ངོ་གནོང་དགོས་པ་ཞིག་འདུག བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་སྣེ་ལེན་གནང་མཁན་ཌོཀ་ཊར་ས་རོ་ཇི་ནི་ནཡ་ཌུ་ (Doctor Sarojini Naidu) བསྐོས་འདུག མོ་ཡང་མཐའ་མ་ཕྲན་བུའི་འུ་ཐུག་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཚོད་འདུག གང་ལགས་ཤེ་ན། སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་ཕྱིར་ལོག་གནང་ཁར་མོས་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་ང་རང་སྒེར་ངོས་ནས་བོད་ཀྱི་དོན་དུ་ཞབས་འདེགས་གང་ཡོང་ཞུས་ཡོད། མཐའ་མ་གནད་དོན་ཇི་འགྱུར་ཁྱེད་ཚོའི་ཕྱག་ལ་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། ང་ཚོས་བྱེད་ཐུབ་ཐབས་གང་ཡང་མེད་ཅེས་ཞུས་འདུག དེས་ནེཧ་རཱུ་ཡང་ཧ་ཅང་ཡིད་ཐང་ཆད་ཡོད་པར་མངོན།
དེའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་འཕྲལ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མར་ནེཧ་རཱུ་རང་གི་མཚན་ཐོག་ནས་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་བཏང་ཡོད་པ་དེའི་ནང་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་སོང་། རྒྱ་གར་ཨིན་ཇིའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་སྐབས་བཞག་པའི་གྲོས་ཆོད་དང་ཆིངས་ཡིག་ལས་རིམ་རྣམས་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པར་མུ་མཐུད་བརྩི་བཀུར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ད་ཆ་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། གྲོས་ཆོད་དང་ཆིངས་ཡིག་གསར་པ་བཞག་དགོས་པ་དང་། བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་དགོས་པ། འགྱུར་བ་གཏང་དགོས་པ་གང་ཡོད་རིམ་པས་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་འདུག ལྷ་རབ་བྱུང་ན་ནེཧ་རཱུས་ཕྱག་བྲིས་ཚུར་མ་གནང་སྔོན་དུ་བོད་གཞུང་ངོས་ནས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་བ་ལ་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བ་དང་མཉམ་དུ་ངོས་ལེན་ཞིག་གནང་དགོས་ཀྱང་དེ་འདྲ་གནང་རྒྱུ་ཕར་ཞོག ཟླ་བ་དྲུག་ཙམ་བར་ཡིག་ལན་ཡང་བཏང་མེད་ཚོད། བོད་པའི་ངག་རྒྱུན་དུ་གནས་སྐབས་གཟབ་གཟབ་བལྟས་ན་མ་གཏོགས་དྷོ་ཏཱི་གྱོན་མཁན་དེ་ཚོས་ཁུངས་འཁྱོལ་ཨེ་ཡོང་ཞེས་བཀའ་ཤག་ནང་བཀའ་མོལ་བྱུང་ཡོད་པའི་བཤད་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་ཟླ་དྲུག་རྗེས་བཏང་བའི་ཡིག་ལན་ནང་ང་ཚོར་ངེས་པར་དུ་བཀའ་བསྡུར་ཞུ་རྒྱུ་ཡོད། ཀ་ལོན་སྦུག་དང་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་ས་མཚམས་སྐོར་གཞི་ནས་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་ཧ་ལམ་དེ་རྣམས་བོད་ཁོངས་ཡིན་ཚུལ་ལྟ་བུ་འཁོད་ཡོད་འདུག ཡི་གེ་དེ་རྣམས་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་ད་ཆ་མི་རྙེད། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཡོད་པ་རྣམས་ད་ལྟ་གསང་བའི་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་ནས་གསང་བ་མིན་པའི་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་སུ་བཏོན་མེད། དངོས་གནས་བྱས་ན་ལོ་ལྔ་བཅུ་རེ་རྗེས་སུ་ཡིག་ཆ་དེ་ཚོ་ཕྱིར་བཏོན་གྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་ད་ལྟ་བཏོན་མི་འདུག ཡིག་ཆ་དེ་ཚོ་དངོས་སུ་མ་མཐོང་ཡང་། ཡི་གེ་དེ་འདྲ་བཏང་བ་སྐབས་དེའི་རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་ནང་ཡོངས་གྲགས་རེད། དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་དེ་ང་ཚོའི་རེ་བ་བཞིན་ཡོང་ཐུབ་པ་མི་འདུག དེ་ལས་རྒྱ་མིའི་ཆ་ཤས་རེད་ཅེས་བཤད་ན་བརྟན་ས་རེད་སྙམ་པའི་བསམ་བློ་ཤུགས་ཆེ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཚོད་འདུག ཁོང་ཚོས་བཤད་སྟངས་ལྟར་ན་བོད་པ་རང་གིས་བོད་དེ་དེང་རབས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ཐུབ་པ་མི་འདུག དེ་ལས་ཨིན་ཇིས་བསྐྱངས་པའི་སྲིད་བྱུས་བཞིན་ང་ཚོས་ཀྱང་བོད་རྒྱ་མིའི་ཁོངས་སུ་བཞག་ན་ཡག་ས་རེད་ཅེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་བྱུང་རིམ་རྣམས་དེ་འདྲ་བྱས་ནས་བྱུང་བ་རེད། དེ་ལྟར་བོད་པའི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་ལ་གདེང་ཚོད་མ་ལོན་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་འཕེར་བའི་འབྲེལ་ལམ་མ་བྱུང་བར་བརྟེན། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་བོད་པས་རང་མགོ་མི་ཐོན་པའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་མུ་མཐུད་བྱུང་བ་རེད། དེའི་དབང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ལོར་རྒྱ་ནག་ཏུ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཐོག་མར་མཇལ་སྐབས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེཧ་རཱུ་ཧ་ཅང་འདྲོགས་པ་རེད། ཁོང་སྐར་ཆ་ཁ་ཤས་ཤིག་འགུལ་བསྐྱོད་དང་ཁ་གྲག་རྒྱུ་མེད་པར། ཧོན་འཐོར་བ་ལྟ་བུ་ཆགས་པར་བརྟེན། སྐུ་མདུན་ནས་ཕར་ཕྱག་བཏང་བ་དང་གཞི་ནས་དྲན་པ་གསོས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཚུལ་སྐུ་མདུན་ནས་བཀའ་གནང་གི་ཡོད། ནེཧ་རཱུ་ལ་བོད་པའི་དབུ་ཁྲིད་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ངས་སྔོན་མ་ནས་ཤེས་ཡོད་ན་ང་ཚོའི་བྱེད་སྟངས་དེ་འདི་འདྲ་རྩ་བ་ནས་མ་རེད་བསམས་པ་དེ་བྱུང་ཡོད་ཚོད་འདུག དེ་ནས་ནེཧ་རཱུ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་གནང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དུ་སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་ ༢༥༠༠ འཁོར་བའི་དུས་སྟོན་ཐོག་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རེད། དེ་ནི་ནང་དོན་ཆབ་སྲིད་རང་རེད་མ་གཏོགས། མཧཱ་བོདྷི་ཚོགས་པས་ (Maha Bodhi Society) རང་འགུལ་ཐོག་ནས་བྱས་པ་ཞིག་མ་རེད། མཧཱ་བོདྷི་ཚོགས་པའི་ངོས་ནས་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་གཉིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་སྐབས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མཧཱ་བོདྷི་ཚོགས་པ་དེ་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་རེད། དེའི་མགྲོན་འབོད་ལ་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་ཕེབས་ན་འགྲིག་ཐབས་མེད་ཅེས་བཤད་པར་བརྟེན། བདུན་ཕྲག་གཉིས་ནང་རྒྱ་གར་གཞུང་རང་གིས་གདན་འདྲེན་མགྲོན་ཤོག་ཕུལ་བ་རེད། དེ་ལྟར་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ཐུབ་པ་ལས་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐྱངས་ཐུབ་པ་བྱུང། ནེཧ་རཱུས་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་ནང་ངའི་བསམ་བློ་དེ་རྟག་ཏུ་མི་ན་གཞོན་དེའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དོན་དུ་ནེཧ་རཱུའི་བསམ་བློ་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ནས་བཟུང་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་རིམ་གང་ཞིག་བརྩམས་ཀྱང་ལམ་ལྷོང་མ་ཕྱིན་པ་དེས་ནེཧ་རཱུའི་བསམ་བློའི་ནང་ཧ་ཅང་ཐང་ཆད་པ་དང་ཡི་མུག་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་སྐུ་མདུན་མཇལ་བ་དང་སངས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་འདུག རྒྱ་གར་གྱིས་སྐུ་མདུན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་ནུས་པ་དེ་སྔར་ནས་ཚོད་མ་ཐིག་པ་དང་། དེ་ཤེས་དུས་ཧ་ཅང་ཕྱིས་པོ་ཆགས་ཟིན། དེ་ཚོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ བར་གྱི་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ནང་བྱུང་རིམ་གལ་ཆེ་བ་རྣམས་རེད།
ད་དུས་ཚོད་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་འདིར་མཚམས་འཇོག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕལ་ཆེར་དེའི་བར་གྱི་བྱུང་རིམ་གལ་ཆེ་བ་ལུས་མེད་སྙམ། འོན་ཀྱང་དུས་ཚོད་མ་འདེང་བའི་དབང་གིས་བྱུང་རིམ་གལ་ཆུང་བ་མང་པོ་ལྷག་སོང་། ཁྱེད་ཚོས་ཉམས་ཞིབ་དང་ཐུགས་སྣང་གནང་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད་ན་འདི་དང་འདི་བྱུང་བ་རེད་ཅེས་མ་བཞག་པར། དེའི་རྒྱབ་ཏུ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་དང་གང་འདུག དེ་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་བོད་པའི་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་གནོད་གང་བྱུང་འདུག དེ་ཚོ་གཟིགས་ན་གསལ་པོ་མེད་པ་རྣམས་གསལ་པོ་ཆགས་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད། ངས་སྐད་ཆ་བཤད་སྐབས་གྲངས་ཀ་དང་ལོ་ཚིགས་ནོར་ཡོད་ན་ཁྱེད་ཚོས་མ་ནོར་བར་གསན་རོགས་གནང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།། །།
དྲི་བ་དྲིས་ལན།
དྲི་བ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༢ ནས་འབྲི་ཆུ་ཤར་རྒྱུད་དང་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་སོགས་པ་དེ་ཚོའི་ནང་གླེང་སློང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་རེད། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབ་གང་འདྲ་ཡིན་པའི་སྐོར་བཀའ་ལན་ཞིག་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། གལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་ཁྲོལ་ཡོད་ན་མི་རིགས་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་གི་ཡིག་ཆ་རྒྱ་ནག་ལ་ཕུལ་བ་དེ་རང་གི་ཐོག་ལ་དྲི་བ་ཞིག་ཡོད།
བཀའ་ལན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༢ ལོར་དམག་མཚམས་ཆོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་འཕྲལ་སེལ་རེད། དེའི་ནང་དོན་གནད་གང་ཡོད་ངས་ཞིབ་ཚགས་ཀློག་རྒྱུ་མ་བྱུང་། གང་ལྟར་དེ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་མ་རེད། ང་ཚོ་འདིར་དམག་མཚམས་གཞག་རྒྱུ་ཡིན། ས་མཚམས་ཀྱི་ཐག་གཅོད་མ་བྱུང་བར་དུ་སུའི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཡོད་པ་དེ་རང་གཞག་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་དེང་སང་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་གྱི་བཤད་སྟངས་ལྟར། དེ་དུས་ Line of control རྒྱ་མིས་ཟིན་ཡོད་ན་རྒྱ་མིའི་འོག་དང་། བོད་པས་ཟིན་ཡོད་ན་བོད་པའི་འོག་ཏུ་བསྡད་རྒྱུ་དང། རྗེས་སུ་རིམ་པས་བཀའ་མོལ་གནང་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་ཐག་གཅོད་མ་བྱུང་བའི་འཕྲལ་སེལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། དེ་དང་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད། དེ་དག་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་མ་ཆགས་སྔོན་གྱི་སྐད་ཆ་ཞིག་རེད། ཕྱི་ལོ་༡༩༥༡ ལོར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་རྗེས་དེ་སྔ་གང་ཡོད་པ་ཚང་མ་རང་བཞིན་གྱིས་ནུས་མེད་ཆགས་ཟིན། དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ནང་བོད་དེ་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཁུལ་གཅིག་ལ་ངོས་ལེན་བྱས་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་དེའི་ས་མཚམས་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་ཆ་བཀོད་མེད་སྟབས། རྗེས་སུ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཐོག་ནས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༢ དང་ ༡༩༣༣ སྐབས་སུ་གང་ཡོད་པ་དེ་རང་འཇགས་བཞག་ནས་ལག་ལེན་ལ་ཕྱིན་པ་རེད། དེ་ལ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་རྩོད་གླེང་བྱས་མེད། གང་ལྟར་རྒྱ་མིའི་འོག་ཏུ་ཆགས་ཟིན་སྟབས། ས་མཚམས་ཀྱི་སྐད་ཆ་དེ་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཆགས་ཀྱི་མེད།
བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྐྱོང་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་བསམ་འཆར་ཡིག་ཆའི་སྐོར་གསུངས་ཀྱི་ཡོད་ན། ངས་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་སུ་དེའི་སྐོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱ་རྒྱུའི་གནས་བབ་ཡོད་མེད་མི་ཤེས། ད་ལྟ་ཁྱེད་རང་གིས་ཡིག་ཆ་དེ་གསུངས་ཀྱི་ཡོད་དམ།
དྲི་བ། ཡིག་ཆ་དེ་སྔོན་མ་ ༢༠༠༨ ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང་ལ་ཕུལ་བ་རེད། དེ་དུས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་འགན་ཁུར་མཁན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་དུས། ཚིག་སྦྱོར་ཁག་ཅིག་ཐོག་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
དང་པོ། བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་ངོ་བོར་བརྩི་བཀུར་དགོས་པ་ཞེས་པ་དེའི་ནང་བོད་རིགས་རྣམས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་ནང་གི་མི་རིགས་གཅིག་རང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སྐབས། བོད་མི་ཚོས་ས་ཡ་དྲུག་གམ་བོད་མི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཟེར་བ་དེ་དང་རྒྱ་ནག་གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནང་གི་བོད་རིགས་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དམ། ཡོད་ན་ང་ཚོས་གང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་སམ།
གཉིས་པ། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ཟེར་བ་དེའི་དོན་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་། ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་བདག་དབང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་འགྲིག་འཇགས་བྱུང་བའི་ཉིན་མོ་ནས་བརྩི་བཀུར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་དོན་ཡིན་ན་གནས་སྟངས་གཅིག་རེད་ཀྱང་། ད་ལྟ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཟེར་ཡོང་དུས་དེའི་གཞི་གང་དང་ས་མཚམས་གང་ནས་ང་ཚོས་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཟེར་བ་དེ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་མེད། སྤྱིར་བཏང་གི་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། རྒྱ་གཞུང་དང་བོད་མིའི་ལྟ་ཚུལ་ཐ་དད་ཡོད་རེད་ཅེས་ཡིག་ཆ་གཉིས་པ་དེའི་ནང་གསལ་འདུག་ཀྱང་། ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་བདག་དབང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཟེར་བའི་ཡོད་སྒྲ་དེ་སྦྱར་ཡོང་དུས་གནས་སྟངས་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་དམ། དེ་ཚོའི་ཐོག་ནམ་རྒྱུན་སོ་སོའི་སེམས་ནང་ལ་ཚོར་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས། བཀའ་འདྲི་འདི་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཞུ་གི་ཡོད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
བཀའ་ལན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་ནང་ནས་བོད་པ་དེ་མི་རིགས་གཅིག་ལ་མ་གཏོགས་བརྩི་གི་མེད་པ་དེ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མགོ་ཁྲིད་ཚོའི་གཟིགས་སྟངས་དང་ང་ཚོའི་ལྟ་སྟངས་གཅིག་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་པའི་མི་རིགས་ཡོད་སའི་ས་ཁྱོན་དང་བོད་པའི་མི་རིགས་རྣམས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་། རང་སྐྱོང་ཁུལ། རང་སྐྱོང་རྫོང་དེ་འདྲའི་ནང་དབྱེ་བ་ཕྱེ་བ་དང་། ཡང་ཁ་ཤས་རང་སྐྱོང་གཞན་པའི་ཆ་ཤས་ལ་བཏགས་ནས་གང་ལྟར་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་མི་རིགས་རྣམས་དུམ་བུ་བཅུ་གཅིག་ལ་བགོས་ནས་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དུམ་བུ་བཅུ་གཅིག་ལ་བགོས་པ་དེ་རྣམས་བོད་རིགས་གཅིག་ཡིན་སྟབས། དེ་རྣམས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་སམ་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་འདུས་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཟེར་བ་དེ་ང་ཚོའི་ངོས་ནས་དགོས་འདུན་བཏོན་རྒྱུའི་དོན་ཚན་གཙོ་བོ་དེ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ གི་མི་འབོར་ཞིབ་བཤེར་ནང་བོད་མི་ས་ཡ་ལྔ་དང་གྲངས་ཆུང་ཁ་ཤས་ཤིག་འཁོད་འདུག དེའི་ནང་ཁོང་ཚོའི་ངོས་ནས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་དང་དེའི་ཕྱི་ལ་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ཚང་མ་བརྩིས་ཡོད། ང་ཚོས་ཀྱང་བོད་སྐད་རྒྱག་མཁན་དང་དབྱངས་གསལ་སོ་བཞིའི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་རྣམས་བོད་རིགས་ལ་བརྩིས་པ་རེད། དེ་ལྟར་རྒྱ་མིའི་ངོས་ནས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་དང་བོད་པའི་ངོས་ནས་ལྟ་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་མེད། གྲངས་འབོར་ཁྱད་པར་ཡོད་སྲིད། ང་ཚོས་རྟག་ཏུ་ས་ཡ་དྲུག་ཅེས་བཤད་ཀྱི་རེད། ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཞེས་པ་དེ་ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་གང་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེ་བོད་སྐད་ནང་ལ་གསར་པ་ཞིག་རེད། གཅིག་བྱས་ན་གོ་མི་བདེ་བ་ཡོད་སྲིད། དོན་དུ་ཨིན་སྐད་ནང་ Territorial integrity ཟེར་བ་དེ་རེད། We recognize the territorial integrity of the People Republic of China དེས་ན་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ད་ལྟའི་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ (Territorial integrity) གཅིག་གྱུར་ལ་ང་ཚོས་རྩོད་པ་རྒྱག་གི་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་གང་རེད་ཅེ་ན། རྒྱ་མིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཧ་ལམ་ང་ཚོས་ས་ཆ་གཅིག་ཟུར་དུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རང་བཙན་རྩོད་ཀྱི་མེད་ནའང་ས་ཁྱོན་ལ་རྩོད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་བཟོ་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་འདུག དེ་དུས་ཀྱི་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཇི་མི་ཀ་ཊར་ (Jimmy Carter) རྒྱ་ནག་ལ་ཕེབས་སྐབས་རྒྱ་ནག་གིས་ས་ཁྲ་ཞིག་བཀྲམས་ཏེ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ལ་སྣག་ཚ་དམར་པོས་ཐིག་འཐེན་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་འདི་རྣམས་དགོས་ཞེས་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གསུམ་ཆ་གཅིག་རེད། ཇི་ཙམ་ཧམ་པ་ཆེན་པོ་མ་རེད་དམ་ཅེས་བཤད་དུས། ཇི་མི་ཀ་ཊར་ལ་ལམ་སེང་ལན་བརྒྱབ་རྒྱུ་བྱུང་མི་འདུག དེ་ནས་ཚུར་འབྱོར་ནས་ལས་བྱེད་ཚོར་ཚོགས་གཏམ་བཏང་སྟེ། ང་ལ་གནས་ཚུལ་ངོ་སྤྲོད་ཡག་པོ་བྱས་མི་འདུག ང་ལ་ལབ་རྒྱུ་གང་ཡང་མ་བྱུང་ཞེས་བཤད་འདུག དེར་བརྟེན་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ལ་ཀླན་ཀ་མི་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་ནས་ང་ཚོས་བོད་དོན་འགྲིགས་ཆགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བཙལ་གྱི་ཡོད་ཅེས་བཤད་དུས་གནས་ཚུལ་དེ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་མངའ་དབང་དང་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་གཉིས་ལ་ངོས་ལེན་མ་བྱས་ན་རྩ་ཁྲིམས་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། རྩ་ཁྲིམས་ངོས་ལེན་མ་བྱས་ན་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ནང་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཐོབ་ཐང་རྣམས་རྩོད་རྒྱུའི་གཞི་རྩ་མེད། དེས་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་རྗེས་ནས་ང་ཚོས་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ཟུར་དུ་རྩོད་པའི་གནས་བབ་མེད་པ་དེ་གསལ་པོ་ཆགས་ཟིན། ད་ལྟ་ང་ཚོས་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་ནས་འགྲིག་ཆགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཞིག་འཚོལ་སྐབས་མ་འོངས་པར་འགྲིགས་ན་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ལ་ང་ཚོས་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཟེར་བའི་སྐད་ཆ་དེ་བསྡད་མེད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ངོས་ལེན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་འགྲིག་ཆགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བཙལ་གྱི་ཡོད། གནས་སྐབས་དེ་ལ་ས་ཁྱོན་གྱི་བདག་དབང་ངོས་ལེན་བྱས་པའི་དབང་གིས་ང་ཚོའི་འགྲིགས་ཆགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལ་ཞན་ཆ་དང་མ་ཚང་བ་ཡོང་རྒྱུའི་གནས་སྟངས་གང་ཡང་མེད།
དྲི་བ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༨ ནས་ ༡༩༠༤ བར་ལ་ཨིན་ཇི་དང་འབྲེལ་བའི་སྐབས་ཤིག་ལ་བཀའ་ཤག་ནང་་བློན་ཆེན་བཤད་སྒྲས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུང་བྱས་མེད་དམ་ཞེས་དོགས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཚོད་འདུག། མི་མང་ནང་ལའང་ཤོད་མཁན་བྱུང་། མཐའ་མ་དེར་ལྷ་ལ་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པ་བཞིན་གནས་ཆུང་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་སྐབས། གནས་ཆུང་གིས་ཀྱང་བློ་ཕྱི་གཏད་དང་གྲོད་པ་ནང་གཏད་བཀའ་ཤག་ནང་འདུག་ཅེས་བཀའ་ལུང་ཕེབས་སྐབས། བཀའ་ཤག་ལྷན་འཛོམས་གནང་ནས་གནས་ཆུང་རང་ལ་དེ་སུ་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་གསུང་རོགས་ཞུ་དུས། གནས་ཆུང་ཏོག་ཙམ་ཁྲོས་ནས་སྐུ་ཡལ་བ་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག། གང་ལྟར་མི་འདི་དང་འདི་རེད་ཅེས་བཀའ་གནང་ཡོད་མ་རེད། གཉིས་པ་དེའི་ཐོག་ཞིབ་དཔྱོད་ཚོགས་ཆུང་བཙུགས་ནས་མཐའ་མ་དེར་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་འབྲེལ་ཐོག་བཀའ་བློན་བཤད་སྒྲ་སོགས་གོ་གནས་ཕབ་ནས་ནོར་བུ་གླིང་གར་དོ་དམ་བྱས་པ་རེད་ཟེར་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་འདུག དེར་བརྟེན་ཞིབ་དཔྱོད་ཐོག་ནས་སྐྱོན་ཐོན་ནས་གོ་གནས་ཕབ་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ལྷ་ཡིས་ལུང་བསྟན་གནང་ནས་གོ་གནས་ཕབ་པ་ཡིན། དེ་བཀའ་ལན་ཞིག་གནང་རོགས་གནང་།
བཀའ་ལན། ལྷ་ཡི་ལུང་བསྟན་དེ་ཚོ་གསལ་པོ་མེད། ཕལ་ཆེར་གསལ་པོ་གོ་བའི་ནུས་པ་དེ་མི་ལ་མེད་པ་ཡིན་ནམ། གང་ལྟར་མ་འོངས་ལུང་བསྟན་མང་ཆེ་བ་རྗེས་སུ་ཧ་གོ་བ་མ་གཏོགས། སྔོན་ལ་ཤེས་མཁན་ཉུང་། རྗེས་མ་བྱུང་ཟིན་དུས་སྔོན་མ་ལུང་བསྟན་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད་འདུག་ཅེས་བཤད་ཀྱི་རེད། གནས་ཆུང་གི་བཀའ་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་སྒྲ་ལ་ཞིབ་དཔྱོད་བཙུགས་པ་ཞིག་ངས་ཤེས་ཀྱི་མེད། གང་ལྟར་རྒྱ་གར་ལ་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཕེབས་སྐབས་ཨིན་ཇི་དང་འབྲེལ་བ་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག དེ་མ་གནང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་བ་མི་འདུག་ཞུས་པ་དེས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་བྱས་མེད་དམ་སྙམ་པའི་དྭོགས་པ་བྱུང་ནས་ཞིབ་དཔྱོད་བྱས་པ་རེད། དེ་ཕལ་ཆེར་སྐུ་ངོ་ཞྭ་སྒབ་པའི་དེབ་ནང་ལའང་ཞིབ་ཚགས་པོ་ཡོད་སྙམ། གནས་ཆུང་གི་བཀའ་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱུང་བ་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དྭོགས་གཞི་ཞིག་ཡོང་དགོས་དོན་ནི་བཤད་སྒྲའི་ཞུ་ཚིག་ནང་གནས་ཆུང་གིས་ཁོང་ལ་མཇལ་དར་ག་དུས་གནང་བ་དང་། གཟེངས་བསྟོད་ག་ཚོད་གནང་བ། མཉེས་པོ་ག་ཚོད་གནང་བ་དེ་འདྲ་མང་པོ་བཀོད་པ་དེ་རེད། དེ་ནས་བཤད་ཞོལ་ཆང་གསུམ་གནས་སྐབས་སོ་སོའི་གཞིས་སྒར་ལ་བཞུགས་རྒྱུ་དང་། ཐག་ཆོད་མ་བྱུང་བ་དེ་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱི་ལ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བའི་དབང་གིས་ཡིན་ཚོད། དེ་སྐབས་ཁྲི་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ལ་གནས་སྐབས་འདི་མུར་གཞག་དགོས་ཞེས་བཀའ་མངགས་གནང་བའི་བྱུང་ཚུལ་ཞིག་འདུག འོན་ཀྱང་མཐའ་མ་ཞིབ་དཔྱོད་འཁྲུན་ཐག་ཆོད་ནས་ཚང་མ་གཙང་མ་བྱུང་ཡོད། དེ་ཚང་མ་ལྷའི་ལུང་བསྟན་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་བཅད་ཡོད་མེད་ང་ལ་གསལ་པོ་ཞུ་རྒྱུ་མེད། ད་ལྟ་ཁྱེད་ཀྱིས་གསུངས་པ་བཞིན་གནས་ཆུང་གིས་དེ་འདྲ་གསུངས་པ་དང་སྐུ་ཡལ་ཕྱིན་པ་དེ་འདྲ་ངས་ཤེས་ཀྱི་མེད།
དྲི་བ། རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་གསལ་བཤད་ནང་རང་བཙན་རྩ་བ་ནས་གསུངས་མེད་ཀྱང་། ད་དུང་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མཁས་དབང་རེ་ཟུང་གིས་རང་བཙན་ལ་འགྲེལ་བཤད་མང་པོ་བརྒྱབས་ནས་དུས་ཆེན་གཏོང་རྒྱུ་དང་མ་འོངས་པར་ལས་འཆར་མང་པོ་སྤེལ་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས། དེང་སང་བོད་ཀྱི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་དང་། འབྱུང་འགྱུར་ལོ་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུའི་ནང་༧སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་ལ་ཡོད་པའི་འཚེ་མེད་དབུ་མའི་ལམ་དེ་མ་བྱུང་ན། བོད་པའི་གནས་སྟངས་དེ་ཐབས་སྐྱོ་པོ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུ་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་རེད། དེའི་ཐོག་མི་རེ་ཟུང་གིས་སྒྲོ་བཏགས་འགྲེལ་བཤད་གཞན་ཞིག་བརྒྱབས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དཀྲུགས་ཡོང་གི་འདུག རིན་པོ་ཆེས་མ་འོངས་པར་དེ་འདྲ་མི་ཡོང་བའི་ཆེད་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཞིག་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
བཀའ་ལན། ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་གནང་ནས་གང་ཕན་ཐོགས་གང་ཡང་མེད། ༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་བཀའ་སློབ་མང་པོ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་དེས་མ་ཕན་ན། ང་ཚོས་ཡང་བསྐྱར་ཞུས་ནས་ཕན་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། ང་ཚོ་རྡ་རམ་ས་ལར། རང་དབང་བྷག་ཡང་ཟེར་གྱིས། །མང་གཙོ་བྷག་ཡང་ཟེར་གྱིས། །བཤད་ནས་ཉན་མཁན་མེད་བྷག།།ཅེས་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་ཡོད། དེས་ན་རང་དབང་དང་མང་གཙོའི་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཡོད་དུས་བཀའ་སློབ་གནང་ནས་ཕན་ཐོགས་མེད། འོན་ཀྱང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཚང་མས་མཁྱེན་དགོས་པ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། ད་ལྟ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད། བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱེད་ཕྱོགས་དང་འགྲོ་ཕྱོགས། སྟོབས་ཤུགས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་ང་ཚོ་བོད་པའི་རྩ་དོན་མ་བརླགས་པར་བྱེད་ཐབས་གང་འདྲ་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེའི་ཐོག་༧གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཡང་དག་པ་གང་འདྲ་ཞིག་གནང་ཡོད། དེ་ལ་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བློ་གཏད་བྱེད་ན་ཐ་ཞན་ལ་མི་འགྲོ་བའི་གདེང་ཚོད་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད། དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། དེ་ཚོ་དངོས་གནས་མ་མཁྱེན་པའམ་མ་མཁྱེན་པའི་ཚུལ་གནང་གི་ཡོད་ནའང་འདྲ། གང་ལྟར་དེ་ཚོའི་རིགས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་དང་བཀའ་སློབ་གནང་རྒྱུ་གཉིས་ཀ་ཕན་ཐོགས་གང་ཡང་ཡོད་མ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག མི་རིག་པ་ཡི་གཟུགས་ལའང་མི་རིག་ན། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཆོས་ལ་སྨྲོས་ཅི་འཚལ། །དེ་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་བཞག་ལེགས་ཉེས་པ་མེད། །ཅེས་སྣང་མེད་བཏང་སྙོམས་གཞག་རྒྱུ་དང་། ཡང་ན་སྙིང་རྗེ་དང་བཟོད་པའི་ཡུལ་དུ་གཞག་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག། །།


c: text/html

text:
Saturday, October 29, 2016
སྔོན་འགྲོ་འབུམ་བཞིའི་ཆོས་བཤད་བྱས་པའི་ཉིན་མོ།
སྤྱིར་གཏང་ཆོས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞིག་བྱེད་བསམ་ན་སྔོན་འགྲོ་འདི་ཧ་ཅང་ནས་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། བཀའ་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས། ཆོས་དངོས་གཞི་ལས་ཀྱང་སྔོན་འགྲོ་ཟབ་ཅེས་གསུངས་ཡོད། སྔོན་འགྲོ་ཞེས་མིང་བཏགས་ཀྱང་དོན་དངོས་གཞི་ཆོས་འདིས་ནང་དུ་ཚང་མ་འདུས་ཡོད། སྔོན་འགྲོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུའང་སྔོན་འགྲོ་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་ཕྱེས་ཀྱང་འགྲིག། དཔེར་ན། ཕྱག་དང་། རྡོར་སེམས། མནྡལ་གསུམ་སྔོན་འགྲོ་དང་། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་དངོས་གཞི་ཡིན། ངས་ཀྱང་ད་རེས་ཞོགས་པ་ཆུ་ཚོད་དགུ་ནས་ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་ལྔ་ཡི་བར་སྔ་ཐུན་གཉིས་དང་ཕྱི་ཐུན་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ནས་རང་རེ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་སྔོན་འགྲོ། “འཕགས་ལམ་བགྲོད་པའི་ཤིང་རྟ།”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཐོག་ཕྱག་ནས་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བར་ཉིན་གཉིས་རིང་ཞིབ་ཁྲིད་བྱས། རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་བཅུ་བདུན་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་སྔོན་འགྲོ་འབུམ་བཞི་ཉིད་ཀྱང་ཁྲི་བཞི་རུ་གཏན་ལ་ཕབས་པའི་ཡིག་ཆ་དང་འོད་སྡེར་འཁོར་ཐག་སོགས་འདུག་པས་འབུམ་བཞི་དང་ཁྲི་བཞི་གཉིས་གང་དགར་གདམ་དུ་བཅུག།
ང་ནི་ད་རེས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་ཁྲིད་དེར་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་བྱུང་། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེང་སང་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་བླ་མ་འགའ་ཡིས་གསུངས་སྟངས་དང་དེ་ཡི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་སྟངས་འདི་ནི་གང་ཉམས་སུ་ལེན་རྒྱུའི་ཆོས་ཉིད་ཐེག་པའི་གཞུང་སྤྱི་འགྲོས་ལྟར་གོ་ལྡོག་ཏུ་སོང་ནས་སྐྱབས་འགྲོ་ནས་མས་ནས་ཡར་ལ་མ་འཛེགས་པར་རྫོགས་ཆེན་ནས་ཡས་ནས་མར་ལ་བབས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཁྱད་མཚར་ཞིག་ཏུ་མཐོང་། དེར་རྟེན་དབྱིན་ཇི་འགའ་ཡིས་མིང་མཐོན་པོའི་ཆོས་སྐད་སྒྲག་རྒྱུར་ཧ་ཅང་དགའ། དཔེར་ན། ང་རྫོགས་ཆེན་པ་ཡིན་དང་། ཕྱག་ཆེན། རྩ་རླུང་སོགས་ལྟ་བུ་རེད། སྤྱིར་གཏང་བློ་ཆོས་སུ་འགྲོ། ཆོས་ལམ་དུ་འགྲོ། ལམ་འཁྲུལ་པ་སེལ། འཁྲུལ་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར། ཞེས་སྒམ་པོ་པའི་ཆོས་བཞིའི་ལམ་ནས་རང་རྒྱུད་དུལ་བའི་ཆོས་པ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཕལ་ཆེར་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་འདི་ནི་ཐུན་མོང་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་ལ་ཉམས་ལེན་ཚད་ལྡན་ཞིག་མ་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་།
Sunday, October 23, 2016
སིངྒ་པོར་ནས་མགྲོན་པོ་འབྱོར་བ།
ང་འདུག་སའི་ས་གནས་འདི་གནམ་གཤིས་དང་ཁོར་ཡུག་སོགས་གང་གི་ཐད་ནས་ཧ་ཅང་སྐད་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ས་གནས་འདིར་འགྲིམ་འགྲུལ་བྱེད་མཁན་ནི་ཧ་ཅང་མང་། ཉེ་བའི་ཆར་ང་ལའང་བོད་དང་སིངྒ་པོར་སོགས་ནས་མགྲོན་པོ་རྣམས་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་འབྱོར་ནས་ཆོས་ཚོགས་ཉིད་ཀྱང་གནས་སྐབས་ཡོང་བབས་མེད་པའི་མགྲོན་ཁང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ལོ་བཅུ་ཡི་ཡར་སྔོན་ནས་ང་ཡི་སར་སྐྱབས་སྡོམ་བླངས་པའི་དད་ལྡན་མ་ཁི་རིའི་སི་ནང་མི་བཞི་ཁ་སང་སིངྒ་པོར་ནས་འབྱོར། མི་ཚང་འདི་ནི་ཡ་རབ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་ང་ལ་ར་གན་གསེར་རློན་གྱི་དད་འདུན་ཧ་ཅང་ཆེ། གཟའ་ཟླའི་མིང་ལ་མི་སི་ཏྲི་ཡབ་ཟེར་ཁོང་ནི་ཁང་པའི་ནང་ཆས་དང་རྐུབ་བཀྱག་སོགས་སྡེབ་འཚོང་བྱེད་མཁན་ཚོང་པ་མི་འཇོན་པོ་ཞིག་ཡིན། སིངྒ་པོར་དང་ཧོང་ཀོང་། རྒྱ་ནག་སོགས་ལ་བཟོ་གྲྭ་ཡང་མི་ཉུང་ཙམ་ཡོད། ད་རེས་བཟོ་གྲྭ་ཡོངས་རྫོགས་ཁོ་རང་གི་བུ་དང་བུ་མོར་རྩིས་སྤྲད་བྱས་ནས་ཁོ་རང་རྒན་ཡོལ་བྱས་ནས་ཆོས་བྱེད་ཀྱི་འདུག། ལོ་བཞིའི་ཡར་སྔོན་ངས་ཁོང་ལ་( ཐར་མདོ་རྒྱས་པ )དེབ་རྒྱ་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་སྤྲད་པས་ད་བར་ཚར་སྟོང་གཅིག་འགྲུབ་སོང་ཟེར། སྤྱིར་གཏང་རྒྱ་རིགས་འདི་རྣམས་མདོ་ཆོས་བཀླག་རྒྱུ་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་ཡོད། ང་ཡི་སློབ་མ་རྒྱ་རིགས་འགའ་ཡིས་རྡོ་རྗེ་བཅོད་པའི་མདོ་ཚར་ཁྲི་གཅིག་བཀླག་མཁན་འགའ་ཤས་ཡོད། ཡུན་རིང་མ་འཕྲད་པའི་གྲོགས་པོ་དང་སློབ་མ་སོགས་འཕྲད་དུས་སེམས་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང་། ཁོང་ཚོའི་ང་ཡི་ཆོས་ཚོགས་དང་ཁོར་ཡུག་སོགས་མཐོང་དུས་ཧ་ལས་མདོག་བྱེད་ཀྱི་འདུག། ས་གནས་འདིར་རང་ལ་ཉར་རྒྱུ་དང་མི་ལ་ངོམ་རྒྱུ་གཅིག་པུ་དེ་ནི་དངས་ཤིང་གཙང་བའི་རྒྱ་མཚོ་དེ་ཡིན་པས་ངས་ཀྱང་མགྲོན་པོ་རྣམས་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་དུ་ཁྲིད། མགྲོན་པོ་སུ་སླེབས་ཀྱང་ས་གནས་འདིར་ཡིད་སྨོན་མི་སྐྱེ་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད། ད་རེས་ངོས་ཀྱི་དགེ་ཕྲུག་འདི་རྣམས་ཀྱང་དགའ་ཐག་ཆོད་ནས་ཞོགས་པ་ཆུ་ཚོད་བཅུ་པའི་སྐབས་སུ་རང་གནས་སུ་དེངས། ངས་ཀྱང་ཁ་གཡང་སྨོན་ཚིག། ལག་འཇུ་ཐལ་སྦྱར་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ཕེབས་སྐྱེལ་བྱས་ཞིང་ནང་དུ་འབྱོར་ནས་དེ་རིང་གི་ཉིན་ཐོ་དེ་གཏང་།
Tuesday, October 4, 2016
བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབ་ཐེངས་མ་དགུ་པ།
ཨ་རིའི་ནུབ་བྱང་བོད་རིགས་ཚོགས་པས་གོ་སྒྲིག་འོག་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབ་ཐེངས་མ་དགུ་པ་དེ་འཚོགས་ལ་སོང་། ད་ལོར་གུས་པའི་ཨ་མ་ཀུན་བཟང་དབང་མོ་ཡང་མཉམ་དུ་ཡོད། ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ལོར་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་ས་གནས་མེའུ་ཌི་སིན་ལ་གསུངས་ཆོས་གནང་བའི་སྐབས་སུ་ང་ཡང་ཆེད་བཅར་ཞུས། སྐབས་དེ་དུས་ང་ནི་རྒྱ་གར་ནས་འབྱོར་ནས་རིང་པོར་མ་སོང་སྟབས་ལུང་པ་འདིའི་མི་ཕར་ཞོག་བོད་རིགས་ཀྱང་ངོ་ཤེས་མང་པོ་མེད། ད་ལྟ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་གང་འཚམས་ཡག་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་ངོ་ཤེས་པའི་དབྱིན་ཇི་དང་བོད་རིགས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། གཅིག་བྱས་ན་དེ་ནི་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་གསུངས་ཆོས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དང་ཐུགས་སྨོན་ཡིན་པ་འདྲ། འདི་ལོའི་པོར་ལེན་ཌི་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་དེ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་བྱུང་། ལོ་རེ་བཞིན་མི་རྣམས་ཇེ་མང་དང་ཆོས་ཞུ་བ་རྣམས་དད་པ་དང་མོས་གུས་ཇེ་ཆེ་རེད་འདུག ང་ཡང་ས་གནས་འདིའི་བོད་རིགས་རྣམས་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་རིགས་ཨ་མ་རྒན་མོ་འདི་རྣམས་མཐོང་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་འཐབ་རྩོད་འོག་ཏུ་མུག་ཤི་ཐེབས་པའི་ངོས་ཀྱི་ཨ་མ་འདས་མོ་དེ་དྲན་སོས་བྱེད་ཀྱི་འདུག པོར་ལེན་ཌི་བོད་རིགས་འདི་རྣམས་ནི་ཕལ་མོ་ཆེར་ཨ་རིར་འབྱོར་ནས་ལོ་སུམ་བཅུ་ཡས་མས་ཅན་ཤ་སྟགས་ཡིན་སྟབས་ད་ལྟའི་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་ཀྱི་ཆོས་ཞུ་བ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་རྒན་ཡོལ་ཤ་སྟགས་ཡིན། རེས་གཟའ་ཉི་མ་ནམ་ཡིན་ལ་བོད་ཁང་དུ་བོད་རིགས་ན་གཞོན་རྣམས་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་སྐད་དང་རིག་གཞུང་སོགས་བསླབ་ཀྱི་འདུག ལོ་ལྟར་དུ་མ་ཧཱ་གུ་རུའི་འབུམ་འཚོགས་དང་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་ཆེན་མོ་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་མང་དག་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་འདུག སྤྱིར་གཏང་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་ནམ་འཚོགས་སྐབས་སུ་འདོན་པའི་དབུ་མཛད་དང་། ཆོས་བཤད་ཀྱི་མཁན་པོ་སོགས་གཅིག་ལྕོག་རང་ཉིད་ནས་བྱེད་དགོས་སྟབས་ཉིན་ཐ་མར་ཅུང་དཀའ་ངལ་ཡོད་ཀྱང་ཆོས་ཕྱིར་དཀའ་སྤྱད་རང་ལ་བསམ་དུས་སེམས་ལ་ཧ་ཅང་སྐྱིད་པོ་འདུག ལྷག་པར་དུ་ལོ་ལྟར་རེ་ཞིག་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་ཆེན་མོ་ཚད་ལྡན་ཞིག་མཉམ་དུ་འཚོགས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་འདི་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ལ་ཧ་ཅང་ཕན་ཐོག་ཆེན་པོ་འདུག ངས་ད་རེས་གོ་སྐབས་འདིའི་བརྒྱུད་པོར་ལེན་ཌི་བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་འདོད་བྱུང་།
Subscribe to: Posts (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tuesday, October 23, 2012
གཟའ་ཉི་མའི་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས།
ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་བོད་ཁང་དུ་སོང་བས་མི་མང་བཞི་བཅུ་ཙམ་ཞིག་འཛོམས་འདུག དེ་རིང་ནི་པོར་ལེན་འདི་ལོའི་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབས་དང་སྤྱོད་འཇུག་གི་གསུང་ཆོས་བཅས་ཉིན་ཐ་མ་དེ་ཡིན་པས་འོད་ཆོག་ཞིག་མཐར་ཆགས་སུ་བཏོན་ནས་བསྙེན་པའི་མཇུག་ཏུ་འོད་དཔག་ཚོགས་མཆོད་མདོར་བསྡུས་ཞིག་གཏང་། དེ་ནས་སྤྱོད་འཇུག་བསྔོ་བའི་ལེའུ་རྣམས་མཉམ་དུ་བཏོན། བདེ་ཆེན་ཞིང་གི་སྨོན་ལམ་བསྡུས་པ་ཚར་གསུམ་བཏོན་ནས་བསྔོ་སྨོན་གྱིས་མཐའ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བྱས། དེ་རིང་ཉིན་ཐ་མ་ཡིན་སྟབས་དད་ལྡན་མི་མང་རྣམས་ནས་ངོས་ལ་མཇལ་དར་དང་ཆོས་ཡོན་སོགས་ལ་བང་བསྒྲིགས། ངོས་ནས་ཀྱང་མི་མང་ལ་སྨོན་ལམ་དང་བཀའ་བསྒོ་སོ་སོའི་ཐུགས་འདོད་ལྟར་དུ་ཕྱག་དབང་སོགས་གང་དྲག་བྱས་ནས་དེ་རིང་གི་ཆོས་ཐུན་བཀྲ་ཤིས་དགེ་མཚན་གྱིས་ངང་ནས་གྲོལ། ཁ་སང་ནས་དུས་ཆད་བྱས་པ་ལྟར་དིང་རིའི་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་པའི་རྒན་པོ་པད་རྒྱལ་ལགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཁོ་རང་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་སོང་། རྒན་པོ་པད་རྒྱལ་དང་ཁོང་གི་གཟའ་ཟླ་རྒན་མོ་དེ་གཉིས་ནི་ཆོས་ལ་ཧ་ཅང་དད་པ་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་ཁོ་རང་གཉིས་ནས་བཛྲ་གུ་རུའི་བསྙེན་པ་དུང་གཅིག་འགྲུབ་ལ་ཉེ་བ་རེད་འདུག ང་དེ་རིང་འདིར་ཡོང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་རྒན་གོག་གཉིས་ལ་ཟུར་དུ་སེམས་ངོ་སྐྱོང་སྟངས་སྐོར་དང་། མ་ཟད་ཁོ་གཉིས་ནས་དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་མ་ཤིའི་བར་དུ་མི་ཚངས་སྤྱོད་པ་སྤང་གི་ཡིན་ཟེར་བས་ངོས་ནས་ཀྱང་སྣ་གཅིག་སྤྱོད་པའི་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་གནང་ཁུལ་བྱས་པས་ནས་དེར་ནུབ་དེར་བསྡད་པས་ཧ་ཅང་སྐྱིད་པོ་བྱུང་། ལར་ནི་ངོས་ཀྱི་ཨ་མ་ང་སྐྱེས་ནས་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་མཚམས་སུ་རྒྱ་མིའི་རིག་གནས་གསར་རྗེའི་ལས་འགུལ་ཁྲོད་ནས་མུག་ཤི་ཐེབས་སོང་བས་བོད་པའི་མ་རྒན་ལག་ཏུ་ཕྲེང་བ་ལག་འཁོར་ཅན་ཞིག་ནམ་མཐོང་ལ་ང་རང་གི་ཨ་མ་དེ་ད་ལྟ་ཡོད་ན་འདི་འདྲ་བྱས་ནས་བསྡད་ཡོད་རྒྱུ་རེད་བསམ་ནས་མ་དྲན་གསོས་བྱེད་ཀྱི་འདུག
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
དབུས་ཀྱི་ཉི་མ་ལྷ་ས།
དགོས་དབང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་ཏེ་ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་ངས་དབུས་ཉི་མ་ལྷ་སའི་མཁའ་དབུགས་འགམ་ཞིང་འཚོ་བའི་ཟུར་ཆ་མང་པོར་རྒྱུས་ལོན་དང་གོམས་འདྲིས་བྱས། བྱིས་དུས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀློང་ནས་དག་ཞིང་ཞིག་གི་གཏམ་རྒྱུད་ཡལ་མ་མྱོང་བའི་དབུས་འགྱུར་ལྷ་ལྡན་གྲོང་། གནའ་མི་ཚོའི་ངག་རྒྱུན་ནས་བར་མེད་དུ་བགྲང་མྱོང་བའི་གནས་མཆོག་ལྷ་ས། མཆོད་མཇལ་བ་གྲངས་མེད་ཀྱིས་གསོལ་འདེབས་ཀྱི་དབྱངས་རྟ་འཇགས་མ་མྱོང་བའི་ཉི་མ་ལྷ་ས། དེང་སྐབས་འདུ་འགོད་མོད་པའི་ཁྲོམ་གཞུང་དང་འགྲོ་འོང་དཀའ་བའི་སྲང་ལམ། རྫས་འགྱུར་གྱི་ཟས་རིགས་བྲིན་ཁ་རྒྱུག་ཅིང་། འུར་འུར་ཟིང་ཟིང་དང་འཚང་ཁ་ཤིག་ཤིག་གི་རྣམ་པ་འདིར་ཅུང་སུན་སྣང་སྐྱེས་ཏེ་རྣམ་ཀུན་ཁྲོམ་ཉུལ་ལ་འགྲོ་རྒྱུར་དེ་ཙམ་མི་མོས་ཀྱང་སྐབས་འགར་དགོས་དབང་ཞིག་གིས་འོས་འཚམ་ཁྲོམ་དུ་བསྐོར་བར་འགྲོ་གི་ཡོད།
མི་ཚོགས་འབུམ་ཕྲག་གིས་འཚང་ཁ་རྒྱག་ཅིང་སྣུམ་འཁོར་ཁྲི་སྟོང་གིས་བང་ཁ་འགྲན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འདིར། བོད་རིགས་དང་རྒྱ་རིགས། སོག་རིགས། ཡུ་གུར་རིགས། ཧུས་རིགས། འཇང་རིགས་སོགས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་བཅུ་ཕྲག་འདུས་སྡོད་བྱེད་ས་དང་ལས་རིགས་ཀྱི་ངོས་ནས་གཞུང་ཞབས་པ་དང་ཚོང་པ། ཡུལ་སྐོར་བ། གནས་མཇལ་བ། སློབ་གཉེར་བ། འཁྱམ་ཉུལ་བ་སོགས་བགྲང་གིས་མི་ལང་། དེ་དག་ལས་མཐོ་རིམ་གཞུང་ཞབས་པའི་ལས་བྱེད་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་བློ་མཐུན་ཡིན་ལ། བཟོ་གྲྭ་ཆེ་གྲས་དང་ཁྲོམ་ར་ཆེ་གྲས། སྐར་རིམ་མཐོ་བའི་ཨར་ཁང་དང་མགྲོན་ཁང་ཆེན་མོ་སོགས་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བའི་སྦྱིན་བདག་ནི་མི་རིགས་གཞན་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཡུལ་སྐོར་བ་མང་ཆེ་ཤོས་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཞིང་ཆེན་སོ་སོ་ནས་ཡོང་བའི་འབྱོར་ལྡན་མི་སྣ་དང་རྒན་ཡོལ་ལས་བྱེད་པ། ཞིབ་འཇུག་པ། སྒྱུ་རྩལ་བ་སོགས་དང་ཁག་ཅིག་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་པ་ནས་ཡོང་བའི་མགོ་སེར་རིགས་དང་མི་རིགས་ནག་པོ་སོགས་ཀྱང་ཡོད། ཁོང་ཚོས་པར་ཆས་དང་བརྙན་ལེན་ཡོ་ཆས། ཡུལ་སྐོར་ཟིན་དེབ། ས་ཁྲ་སོགས་མདོར་ན་དུས་རབས་ཀྱི་མཁོ་ཆས་དེ་དག་བེད་སྤྱད་དེ་ཡ་གིའི་དགོན་སྡེའི་རྒྱ་ཕིབས་དང་བརྩེགས་རིམ་རེ་རེ་ནས་བརྒྱུད་དེ་མ་གིའི་གནས་མཇལ་བའི་གདོང་རིས་ཡན་ཆོད་པར་རྒྱག་པ་དང་བརྙན་ལེན་པ། ཟིན་ཐོར་འདེབས་པ་སོགས་བྱེད་ཞོར་ཅི་ཞིག་བཙལ་འཚོལ་དང་གང་ཞིག་སྔོག་འདོན་བྱས་རུང་ད་དུང་ཡིད་མ་ཚིམས་པའི་དྲི་རྟགས་ཀྱི་ཀློང་ནས་ཕྱིར་མིག་འཕེན་བཞིན་རྡོག་ཐོན་གྱི་ཟིན་ཐོ་གནའ་གྲོང་ནས་ཡལ་ལ། གནའ་གྲོང་ནས་ལྷུང་འགྲོ།
དེ་དག་དང་ངོ་བོ་ཐ་དད་ཡིན་པའི་ཡུལ་སྐོར་བ་ཞིག་སྟེ། ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བག་ཆགས་སྟུག་ཅིང་སེམས་པའི་གཏིང་རུམ་ན་དམྱལ་བ་དང་ཞིང་ཁམས་ཀྱི་བརྐོས་རིས་བཀྲ་བའི་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་བོད་རིགས་གནས་མཇལ་བ་ཚོ་རེད། ཕལ་ཆེར་གྱི་ལག་ན་ཕྲེང་བ་དང་ལག་འཁོར་བཟུང་ཞིང་ངག་ནས་ཁ་འདོན་གྱེར་ཞོར་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོས་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་དང་། པོ་ཏ་ལ། ནོར་གླིང་། གཙུག་ལག་ཁང་། ར་མོ་ཆེ་སོགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་རེ་རེ་ན་སོར་བཅུ་དབུ་ཐོད་དུ་ཟུམ་ཞིང་སྨོན་ཚིག་ཟློ་གིན་ལྐོག་གྱུར་གྱི་གནས་ལུགས་མང་པོ་རྟོགས་སོང་བ་ལྟ་བུའི་གདོང་རིས་ཤིག་མངོན་ཏེ་བར་སྐོར་དང་རྩེ་སྐོར། གླིང་སྐོར་སོགས་ནས་འཚང་ཁ་ཤིག་ཤིག་ངང་རྒྱུ་བཞིན་འདུག་ལ། མ་ཎིའི་དབྱངས་འགྲོས་དང་སྒྲོལ་མའི་ངག་རྟ། དམིགས་བརྩེ་མ་དང་གུ་རུའི་གསོལ་འདེབས་སོགས་ཀྱི་འདོན་དབྱངས་ཀྱང་ངག་ནས་ཡལ་བ་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་གཞན་ཞིག་འཚོལ་བའི་གོམ་འགྲོས་ཀྱི་བང་ཁ་ནི་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ཡར་སྔོན་ནས་བརྩམས་ཤིང་མཚམས་འཇོག་མ་མྱོང་བ་བདེན་དུ་ཆུག་ཀྱང་། གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བའི་དད་ལྡན་ཕན་ཚུན་ཁ་གཡང་དང་དགོད་སྒྲ་ཆད་ལ། དབུས་པས་ཨ་མདོར་སྨོད་པའི་ཐ་སྙད་དང་ཁམས་པས་དབུས་པར་རྡེག་པའི་དཔའ་སྐད་སོགས་ཆེས་རྣ་ལ་གཟན་པའི་གཏམ་འཆལ་གང་མང་ཞིག་གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་ཟ་དང་ཟུར་ཀུན་ནས་ཐོས་དུས། ཡིད་ལ་སྐྱུར་དྲི་བྲོ་བའི་སེམས་ཚོར་ཞིག་ངང་གིས་སླེབ་ཡོང་།
གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཆེས་ཆེས་རྙིང་པའི་ཚོང་གྲོང་སྟེ། ཉི་བསམ་ཁྲོམ་ར་དང་རྣམ་སྲས་ཁྲོམ་ར། བར་སྐོར་ཁྲོམ་ར་སོགས་ལྷ་སྐུ་དང་ཐང་ཀ མཆོད་ཆས། ཁ་གདན། དར་གོས། རྣམ་ཕྲུག གཡུ་བྱུར་སོགས་བོད་ལུགས་ཀྱི་རྙིང་ཆས་བཙོང་སའི་ཁྲོམ་ར་ཁག་ཅིག་ཕུད། སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་གཟིགས་སྒང་དང་གསེར་ཤིང་ཁྲོམ་ར། ལྷ་སའི་བརྒྱ་ཚོང་ཁང་ཆེན། ཁ་ཆེ་ལྷ་ཁང་འགྲམ་གྱི་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་གཙོས་རྩ་ཆེན་སྨན་སྣ་ཉོ་ཚོང་ཁྲོམ་ར། ཉི་འོད་གླིང་ཕྲན་གྱི་ཁྲོམ་ར་ཆེན་མོ། ནུབ་ཁུལ་མཚན་མོའི་ཁྲོམ་ར། ལྷ་སའི་གཞོན་ནུ་ལམ་དང་ཟུར་ཁང་བརྒྱ་ཟོག་རང་འདེམས་ཚོང་ཁང་། གྲགས་ཆེ་བའི་གསེར་དངུལ་ལས་སྣོན་སྤྱི་གཉེར་ཁང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨར་ཁང་ཆེན་མོ། ལྷ་སའི་རྨི་ལམ་སོགས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་ཆེན་མོ་དང་ཚོང་གཉེར་བྱེད་བཞིན་པའི་ཚོང་པ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་རྒྱ་རིགས་དང་ཧུས་རིགས་གཙོས་པའི་མི་རིགས་གཞན་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་གི་གདོང་གཤིས་ལ་ལྟ་ཞོར་ལག་གཡོག་བྱེད་ཅིང་འཚོ་བ་འཁྱོལ་ཐབས་བྱེད་བཞིན་པ་ནི་དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་བུད་མེད་གཙོས་བོད་ཀྱི་གཞོན་ནུ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་རེད།
ལར་གཞོན་ནུ་འདི་ཚོ་དེ་ལྟར་འཚོ་ཐབས་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་རྡུགས་ཤིག་ག་ལ་ཡིན་ཏེ། མ་མཐར་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་འཇོན་ནུས་དང་བསྟུན་ནས་རང་ཁ་རང་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་སོ།། དེ་དག་ལས་གལ་འགངས་ཆེ་ཞིང་ཁོར་ཡུག་ལེགས་ལ་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་ཁར། ཕལ་མོ་ཆེའི་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་རེ་བ་བཅངས་ས་གཅིག་པུ་སྟེ། མ་འོངས་མི་རིགས་འདིའི་སྙིང་མིག་སྲོག་གསུམ་ལྟར་གྱུར་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་གི་དགེ་རྒན་དང་སློབ་གཉེར་བ་དེ་དག་རེད། དེ་དག་ནི་མི་རིགས་འདིའི་ལམ་སྟོན་པ་ཡིན་དགོས་ལ་སྲོག་རྩ་ཡང་ཡིན་དགོས་མོད། ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་སློབ་གསོ་བ་དེ་དག་གི་ཁོར་ཡུག་ན་ཟླ་རེར་རྒྱ་སྒོར་སྟོང་ཚོ་ལྔ་དྲུག་ནས་ཁྲི་བར་གྱི་གླ་ཕོགས་ལེན་ཞོར་འཚོ་བའི་བར་གསེང་ཡོད་ཚད་ཤོ་ཆང་ལ་སྐྱེལ་ཏེ་དུས་འདའ་བའི་དགེ་རྒན་གྱི་མིང་འཛིན་པ་དེ་དག་རེད། ཁོང་རྣམ་པ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཕུགས་མདུན་ནི་ཁང་པ་ཡག་པོ་ཞིག་ཉོ་རྒྱུ་དང་སྣུམ་འཁོར་རྫིག་པོ་ཞིག་བསྐོར་ནས་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་འཚོ་གཞིས་བྱེད་ཐུབ་པ་དེ་དང་བུ་རྒྱུད་རྣམས་སློབ་གྲྭ་ཐོན་ནས་གཞུང་ཞབས་པའི་ལས་ཞུགས་བྱེད་ཐུབ་རྒྱུ་ཙམ་ལས། རྣམ་ཀུན་རང་གི་མདུན་ངོས་ནས་མིག་ཅེར་རེ་དང་ཁ་ཧོར་རེས་ཉན་བཞིན་པའི་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོ་དང་རང་གི་བུ་རྒྱུད་ལ་དེ་ལས་འདས་པའི་སློབ་གསོ་ཞིག་སྟེ། ཁེ་ལས་གཉེར་བ། འཛུགས་བསྐྲུན་ཇུས་འགོད་ཀྱི་ཆེད་ལས་སྦྱོང་བ། ལས་རིགས་ལག་རྩལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་གཉེར་བ། ཞིང་འབྲོག་གི་ཐོན་སྐྱེད་ཁྲོམ་རར་ཁ་ཕྱོགས་པའི་ལག་རྩལ་ཆེད་སྦྱོང་གི་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོས་ཕ་ཡུལ་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བར་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་པ། ཐ་ན་རང་གི་མི་ཚེའི་སྐྱ་ཡ་ཡག་པོ་ཞིག་འཚོལ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ནི་ཉིན་མོའི་སྐར་མ་དང་རུལ་སྦལ་གྱི་སྤུ་ལ་གྲོས་ཁ་མཉམ་ཟིན་བལྟས་ཚོད་ཀྱི་གོ་བར་སླ། སློབ་གཉེར་བ་དེ་དག་ཀྱང་གོ་སྐབས་གང་ཡོད་བཙལ་ཏེ་དགའ་རོགས་འཚོལ་བ་དང་དྲྭ་ཁང་ཉུལ་བ། ནང་མ་ཁང་དང་རོལ་རྩེད་ཁང་སོགས་ལ་གསེར་ལས་ལྷག་པའི་སློབ་གཉེར་གྱི་དུས་ཚོད་འདའ་ལ། སློབ་སྦྱོང་ཅུང་ཟད་བྱས་ཀྱང་ཡིག་རྒྱུགས་ཀྱི་སྐར་གྲངས་ཚད་ལོན་ཐབས་དང་གཞུང་ཞབས་ལས་ཞུགས་ཀྱི་རྒྱུགས་འཕྲོད་ཡོང་ཕྱིར་ཙམ་དུ་ཟད་ཅིང་། ཐ་ན་སློབ་ཆེན་པ་ཁག་ཅིག་གིས་སློབ་ཆེན་སྒོ་ཐེམ་བརྒལ་བ་ནས་མཐར་མ་ཕྱིན་བར་དུ་ལས་ཞུགས་ཡིག་ཚགས་གཅིག་པུར་ལྟ་བཞིན་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཉུང་ཉུང་གཏན་ནས་མ་རེད།
དེ་བཞིན་གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་ཁག་གི་སྒོ་འགྲམ་དུ་དཔེ་ཁུག་རང་ལུས་ལས་ཆེ་བ་ཞིག་ཁུར་ནས་འགྲོ་ཡོང་བྱེད་བཞིན་པ་ནི། བོད་སྐད་མི་ཤེས་པའི་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་བོད་རིགས་སློབ་མ་དེ་དག་གོ། དེ་དག་བསུ་སྐྱེལ་ལ་རེམས་པའི་ཕ་མ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ནར་མ་སྨིན་པའི་སེམས་ཁམས་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་འཚོ་བའི་ཡམས་ནད་འགོས་པས་བོད་ཀྱི་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་དང་། མི་གཤིས་གཙང་མ། ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཟེར་བ་སྔ་ས་ནས་ཤི་མིང་དུ་གྱུར་ཚར་བའི་ངན་རུལ་གྱི་ཤ་རྡོག་ཁ་མིག་དོད་པ་ཞིག་ལས། རང་གི་བུ་རྒྱུད་ལ་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་བག་ཆགས་འཇོག་ཐུབ་པའི་སྣང་བརྙན་ནི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཀློང་ན་ཐིམས་ཟིན། ལས་ཁུངས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་གྱི་སྒྲིག་ལམ་འོག་ཏུ་གཏན་ཁེལ་གྱི་དུས་ཚོད་ལ་བསྟུན་ཏེ། ཡིག་ཚགས་མང་པོ་བསྡུ་བསྒྲིག་བྱེད་ཞོར་ཐ་མག་འཐེན་འཕྲོ་གང་སར་གཡུགས་བཞིན་པའི་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་ཁག་ཅིག་ནི། ཐོབ་ཆེན་དབང་ཆེན་ཚོར་ཁ་དགའ་ངོ་འཛུམ་གྱིས་སྤྲེའུ་ལད་འཁྲབ་པར་མཁས་ཤིང་། གྱོན་གོས་སྣུམ་དྲེག་གིས་ཚོས་ཀྱང་སེམས་ན་གཞུང་དྲང་གཤིས་བཟང་གི་མི་གཞི་བརྟན་པའི་ཞིང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཚོར་མཐོང་ཆུང་མཁས་པ། དེ་ཚོས་འགྲོ་ལུགས་གང་རུང་ཞིག་གཉེར་རྒྱུའི་ཐད་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ཀྱང་ཨ་ལན་ཡག་པོ་ཞིག་དང་མཛུབ་སྟོན་ལེགས་པོ་ཞིག་མི་བྱེད་པར། སྦྲགས་སྐད་ཡ་མ་ཟུང་རེ་བཤད་དེ་སུན་སྣང་གི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་མཁན་ཚོ་ནི། ཁྲེལ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པ། མི་གཞི་ཀུན་སྤྱོད་མེད་པ། ལས་ཀར་ལྷག་བསམ་མེད་པ། སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་མེད་པ། ཏང་གི་དམ་བཅའ་དང་སྒྲིག་ཡིག་སྣང་མེད་དུ་བཏང་མཁན་གྱི་ལས་བཟོ་ཟོབ་རྫུན་ཁག་ཅིག་སྟེ། གཡོ་སྒྱུའི་ངོ་འཛུམ་ནས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཤིང་མཐོ་བསྟོད་དམན་བརྙས་ནས་ལས་མཇུག་བསྡུ་འགྲོ་བའི་སྒེར་དོན་བ་འབའ་ཞིག་ལས། མེས་རྒྱལ་དང་མི་དམངས་ལ་ལྷག་བསམ་ཆུང་ལ། འགན་འཁྲིའི་འདུ་ཤེས་དབེན། ཁོ་ཚོའི་ཆེས་མཐའ་མཇུག་གི་དོར་ས་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་འདིའི་སྲང་ལམ་གང་རུང་གི་ཨར་ཁང་དང་དུ་ཆང་གི་སྲིབ་ཏུ་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག།
གནས་འདིར་རིག་གནས་པའི་སྡེ་ཁག་ཟེར་བ་ལྷག་བསམ་གྱི་ཐུམ་ཤུན་མཛེས་པོས་མིང་གྲགས་དང་ཁེ་བཟང་སྦས་པའི་མི་སྣ་ཡང་དབྱར་གྱི་ཤ་མོ་ལྟར་བརྡོལ་བཞིན་འདུག བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ཕྱག་རྗེས་མི་དམན་པ་བཞགས་མྱོང་བའི་རྩོམ་པ་པོ་རྒན་གྲས་རེ་གཉིས་ཕུད། མང་ཆེ་བ་ནི་གཞུང་གཉེར་གྱི་ལོ་དེབ་ཐེབས་ཆག་རེ་འགའི་ནང་དུ་སྒྲིག་གཞི་ཆ་མ་ཚང་ཞིང་། དོན་སྙིང་གནད་མ་ཁེལ་བ། རྗོད་བྱེད་ལྷུ་ལག་མ་འགྲིག་པའི་རྩོམ་ཐུང་རེ་གཉིས་སྤེལ་ཨེ་ཐུབ་བལྟས་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་ཆོ་ལོ་ཐོབ་རྒྱུར་དམིགས་པ་ལས། རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་ལ་གཏིང་ཚུགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་གཉེར་མེད་པ། སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་ལ་གཏིང་ཟབ་པའི་ཉམ་མྱོང་དང་རྒྱུས་ལོན་མེད་པ། བོད་རང་གི་གནས་བབས་དང་འབྲེལ་བའི་གསར་རྩོམ་དགེ་ཐོན་པ་ཞིག་འབྲི་བའི་སྙིང་སྟོབས་དང་ཚོར་འདུ་མེད་པ། གྲུ་མ་སྙོམས་ཤིང་རུལ་དྲི་བྲོ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་འདིར་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་བདེན་གཏམ་བརྗོད་པའི་སྨྲ་ལྕེ་དིག་པ། བུལ་ཐུག་དང་ཇ་མངར་མོའི་དྲི་མ། དུ་ཆང་གི་རྦ་རླབས་ཀློང་ཁྲོད་ནས་སྙན་ངག་དང་སྒྱུ་རྩལ་གླེང་མཁན་འབེལ་བ། སྒྲིག་སྲོལ་དང་ལམ་ལུགས་འཆད་མཁན་མང་བ། གཏམ་རྒྱུད་ཡ་མ་ཟུང་དང་བསྲེས་སྐད་ར་མ་ལུག་འཆད་དེ་དྭངས་གཙང་ཕ་སྐད་ཀྱི་མཁའ་དབུགས་ལ་ཚད་མཐོ་བའི་སྦགས་བཙོག་བཟོ་མཁན་གྱི་ཤེས་ཡོན་བའི་ཁྱུ་ཚོགས་ཤིག་བདག་སྒྲའི་ཆོ་ལོ་ཁོ་ན་གཉེར་བར་འབད་ས། དབུས་ཀྱི་ཉི་མ་ལྷ་ས། ཅི་འདྲའི་་་་།
མི་ཚོགས་རྦ་རླབས་བཞིན་གཡོ་ལ་འགྲན་རྩོད་ཁ་ཆར་ལས་རྒོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་བརྒྱ་ཚོགས་སྟོང་འདུས་ཀྱི་ཁྲོམ་ར་ཡོད་ལ། མི་རིགས་འདྲ་མིན་གྱིས་ཐོན་རྫས་ལས་གྲུབ་པའི་དངོས་ཟོག་ཀྱང་བགྲང་གིས་མི་ལང་། གཞུང་ལམ་གཡས་གཡོན་གྱི་ཐོག་བརྩེགས་ཁང་ཆེན་དང་སྲང་ལམ་སོགས་སུ་མངར་སྐྱུར་ཁ་གསུམ་གྱི་བྲོ་བ་ལྡན་པའི་ཟས་རིགས་མཁོ་འདོན་ཁང་དང་། བཟའ་བཏུང་ཁང་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཅི་རིགས་ཡོད་པའི་སྦྱིན་བདག་མང་ཆེ་བ་ནི་མི་རིགས་གཞན་པ་རེད། དེ་དག་གི་ལས་གཡོག་དང་ཞབས་ཞུ་བ། སྐུ་མགྲོན། ཐ་ན་སློང་མོ་བ་ཡན་ཆད་བོད་རིགས་རེད། མི་རིགས་གཞན་གྱི་ཚོང་གཉེར་བ་ཚོས་སྤུས་ཚད་མ་ལོན་པའི་ཟས་རིགས་བཙོང་རུང་ཇི་མི་སྙམ་བཟའ་ཞིང་། ཚད་ལྡན་གྱི་གླ་ཆ་ཞིག་མ་སྟེར་ཡང་མགོ་བོ་སྒུར་ནས་མཇུབ་ཐེར་བཀོད། ཟས་འཕྲོ་ལྷུང་འཕྲོ་དང་གཙོག་ཆུ་ཡན་ཆད་ལས་བསྣོན་བྱས་ཏེ་བཟོས་པའི་ཁ་ཚ་ལྕེ་འབིག་གི་གད་སྙིགས་ཟས་རིགས།(垃圾食品)ཚོར་རིན་གོང་མཐོ་པོ་སྤྲད་དེ་གྲོང་བརྡལ་དང་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཁྱེར་ནས་དེ་ཚོར་བྲིན་ཁ་རྒྱུག་ཏུ་བཅུག་མཁན་ཡང་བོད་རིགས་རེད།
ལྷག་པར་དབང་པོའི་སྒོ་ལྔ་ཚང་ཞིང་ཡན་ལག་ཡོད་ཚད་ལྡན་ལ། ལས་ཀར་ནུས་སྟོབས་མི་དམན་པའི་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་སྣུམ་དྲེག་གིས་ཚོས་པའི་བོད་ལྭ་རལ་པོ་རེ་གྱོན་ཏེ། མགོ་སྒུར་ལྕེ་མནར་ངང་མཐེ་བོང་གནམ་ལ་ཀེར་བཞིན་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་གནས་འཇལ་བ། ཁྲོམ་ཉུལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྒོར་ཁུག་ནས་སྒོར་ཟུར་ཡན་གྱི་དངུལ་ལོར་སློང་ལ་རེམ་བཞིན་པ་དང་། ཨར་ཁང་རྫིག་པོ་འགའི་འབོལ་ཁྲིའི་སྟེང་ནས་རྒྱ་སྒོར་ཁྲི་ཚོ་མང་པོ་རྒྱན་འཇོག་བྱ་ཞོར་ཉིན་མཚན་དབྱེ་བ་མེད་པར་དུ་ཆང་དང་ཤོ་སྦག་གི་ཀློང་ན་བག་མེད་རྒྱས་སྤྲོས་བྱེད་མཁན་དེ་ཡང་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་རིགས་རེད་ལ། ཁྲོམ་གཞུང་གི་སྲང་ལམ་གང་སར་ལས་མེད་འཁྱམ་ཉུལ་བྱེད་ཅིང་ནང་མ་ཁང་དང་ཨར་ཁང་། ཐ་ན་གཞང་ཁང་ཡན་ཆད་ཉུལ་ཏེ་ལོ་ཟླ་མང་པོ་ཕར་ལ་སྐྱེལ་མཁན་ཡང་བོད་རིགས་རེད།
སྤྱིར་ལྷ་སར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དེ་ཙམ་ཕུན་སུམ་འཚོགས་པོ་ཞིག་མ་ཡིན་ནའང་གང་འཚམ་ཡོད་པ་སྟེ། ལྷ་སའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཆེན་མོ་དང་ཤིན་ཧྭ་དཔེ་ཚོང་ཁང་ཁག་སོ་སོ། དེ་བཞིན་དཔལ་བརྩེགས་དཔེ་ཁང་དང་དགེ་ལེགས་དཔེ་ཁང་། ལྔ་རིག་དཔེ་ཁང་། གསར་དུ་བཙུགས་པའི་ང་དང་དཔེ་དེབ་སོགས་སྤྱི་སྒེར་གང་རུང་གིས་གཉེར་བའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཡང་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་གི་ནང་དུ་ཚན་རིག་ཤེས་བྱའི་བསླབ་དེབ་དང་ཆབ་སྲིད་དཔེ་ཚོམས། སྲིད་གཞུང་གི་སྒྲིག་ཡིག སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་གྱི་བསླབ་གཞི། ཚན་རིག་དང་འཕྲོད་བསྟེན་སྐོར། ཐ་ན་སོན་འབྲུ་འདེབས་སྟངས་དང་བྱ་ཕག་གསོ་སྟངས་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་དཔེ་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་རྒྱ་ཡིག་ཡིན་པ་དང་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བྲིས་པ་ཡང་རེ་ཟུང་ཙམ་མོ།། མཐོ་སར་བཞག་སྟེ་ཁ་ཡིག་ལས་གསེར་འོད་ལམ་ལམ་འཕྲོས་ཤིང་ནང་དུ་ཡིག་ཚོགས་སྟུག་པའི་དཔེ་ཚོམས་རྔམ་མཐུག་པོ་དེ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་གསུང་འབུམ་དང་ལེགས་བཤད་ཟེར་བའི་ཁ་བྱང་བྲིས་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་དད་ལྡན་བ་ཚོའི་བ་སྤུ་གཡོ་བ་ཞིག་ཡིན་མོད་ཀྱང་། ང་ལྟ་བུའི་ལྟ་ལོག་པའི་ངོས་ནས་དུས་རབས་འདིར། དེ་དག་ནི་བཤམས་མཛོད་ཁང་ཞིག་ལ་བཞག་རྒྱུ་ཙམ་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་པའི་ཡིག་ཚོགས་དེ་ཀློག་པའི་སེམས་ཤུགས་ཡེ་ནས་མ་སྐྱེས་ལ། རྣམ་ཀུན་དཔེ་ཀློག་ལ་དགའ་མཁན་ཚོས་ཀྱང་སྟབས་བདེ་ལ་ཁ་གསལ་གོ་བདེ་བའི་དེབ་ཆུང་ཁ་ཤས་ཉོས་ནས་ཐོན་འགྲོ། རྔམ་མཐུག་པའི་དཔེ་ཆ་དེ་རིགས་ཉོ་མཁན་ཤིན་ཏུ་དབེན་ཞིང་རེ་ཟུང་ཡོད་ཀྱང་དགོན་སྡེ་ག་གེ་མོའི་རྟེན་གསུམ་བཤམས་མཛོད་ཁང་དུ་སྒྲིག་རྒྱུར་དམིགས་ཏེ་ཉོ་བཞིན་ཡོད་པར་མངོན།
ལོ་ལྟར་ལོ་གསར་སྔ་གཞུག་ཏུ་ལྷ་སའི་ཁྲོམ་ལ་སྔར་ལས་འདུ་འགོད་དང་བྲེལ་ཟིང་ཆེ་ཞིང་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཞིང་འབྲོག་མང་ཚོགས་གཙོས་ཕྱོགས་སོ་སོ་ནས་ཡོང་བའི་ཅ་དངོས་མཁོ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཐོན་རྫས་མཁོ་འདོན་པ་སོགས་མི་ཚོགས་སྟུག་པོ་དེས་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ཡོམ་ཡོམ་བསྒུལ་ཡོང་། འོན་ཏེ། དུས་ད་ལྟའི་བར་ཁོང་ཚོས་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་ཐོན་རྫས་དེ་དག་གི་བཟོ་གྲྭ་ཚད་ལྡན་ཞིག་བཙུགས་ཐུབ་མེད་པའི་ཁར། རྣམ་ཀུན་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཁྲོམ་སྟེགས་ཤིག་ཀྱང་མེད་རྐྱེན་སྲང་ལམ་གྱི་འགག་སྒོ་དང་ལམ་འགྲམ་གྱི་རྡོ་གཅལ་སྟེང་སོགས་གནས་ངེས་མེད་ནས་ལོ་གསར་སྟ་གོན་གྱི་ཐོན་རྫས་དེ་རིགས་ཉོ་ཚོང་བྱས་ཀྱང་སྐབས་འགར་གྲོང་ཁྱེར་དོ་དམ་པས་འཇུ་བཟུང་དང་གཤེ་གཤེ། དངུལ་ཆད་སོགས་ཁ་རྡུང་ཅི་རིགས་ཐེབས་པ་འདིའི་ལེ་ཁག་དཀྲི་ས་ཞིག་གང་ན་ཡོད། ཤ་མར་ཐུད་གསུམ་དང་འབྲུ་སྙེ་ཆང་གསུམ་སོགས་ཅི་རིགས་ཤིག་བཙོང་བའི་དངུལ་ལོར་དེ་དག་རྫས་འགྱུར་རིགས་ཀྱི་བཟའ་བཅའ་དང་བཏུང་བྱར་བརྗེས་ཏེ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་དགོས་པ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་ཞིང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཚོའི་ལས་དབང་རེད་ཨང་།
ལོ་ངོ་འདི་དག་རིང་ངས་དབུས་ཀྱི་ཉི་མ་ལྷ་ས་ནས་མཐོང་ཐོས་ཡོད་ཚད་ཡིག་ངོས་སུ་ཕབ་ན་ཕལ་ཆེར་དེབ་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་དཔེ་ཆ་ཆེ་གྲས་ཤིག་ཆགས་རྒྱུ་རེད་ལ་ཡིག་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་སྟུག་པའི་དཔེ་ཆ་དེས་ཀློག་པ་པོ་མང་པོར་ཉོབ་མདངས་ཤིག་ཀྱང་སྦྱིན་པར་ཐེ་མི་ཚོམ་པས་ད་ལམ་ངལ་གསོའི་བར་མཚམས་ཅུང་ཟད་བེད་སྤྱད་དེ་ཟིན་ཐོའི་ཚུལ་དུ་འདི་ཙམ་བྲིས་ནས་སྤེལ་བ་ཡིན།།
༢༠༡༦/༡༢/༢༧ཅུང་བཅོས་ཏེ་སྤེལ།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། དབང་མོ།
(མཆོད་མེའི་པར་དབང་གཞན་གྱིས་དགོལ་མི་རུང)
རྩོམ་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ།


text:
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༩།༣༠ ཐོག་དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཙོ་མཁན་པོ་བསོད་ནམས་བསྟན་འཕེལ་མཆོག་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་གྲོས་ཚོགས་ལས་ཉིན་དྲུག་པ་དབུ་འཛུགས་གནང་སྟེ། ཐོག་མར་ཚོགས་གཙོ་མཆོག་ནས་ཚེས་ ༡༨ ཉིན་ཁམས་ཉག་རོང་མཚོ་ཁ་དགོན་པའི་ལྷ་སྡེར་གཏོགས་པ་ཕྱ་ཡུལ་གྲོང་པའི་ཕ་དབང་རྒྱལ་དང་མ་ཡུལ་ལྷ་གཉིས་ཀྱི་བུ་རང་ལོ་ ༢༤ ཡིན་པ་པདྨ་རྒྱལ་མཚན་ནམ། བསྡུས་མིང་ལ་(པད་རྒྱལ)ཞུ་བས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གནང་བའི་གནད་དོན་གྲོས་ཚོགས་སུ་སྙན་སེང་གནང་ཡོད། ལས་རིམ་ནང་གསལ་ལྟར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་གོ་རིམ་བཞིན་དཔལ་འབྱོར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཐེབས་རྩའི་སྔོན་རྩིས་ཐོག་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་། གཏན་འབེབས་གནང་།
དེ་ནས་ཉིན་རྒྱབ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་གོ་རིམ་བཞིན་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྔོན་རྩིས་ཐོག་བགྲོ་གླེང་དང་། གཏན་འབེབས་གནང་མུས་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་དུ།།


text:
ཉེ་ཆར་རྒྱ་རིགས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཞིག་ཁྲི་སྟོན་དང་འབྲེལ་བའི་རྙོག་གླེང་ཤུགས་ཆེན་བྱུང་བ་བཞིན། པེ་ཅིང་དུ་གནས་བཞུགས་བོད་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་ཏེ། དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དབང་འཛིན་དཔོན་རིགས་ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་དང་ཡེ་ཞའོ་ཝན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་དྲག་པོ་བྱས་འདུག
རྩོམ་ཡིག་ནང་དུག་གི་ས་བོན་བཏབས་ན་དུག་གི་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་ལྟར་གྲགས་ཅན་གློག་བརྙན་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཀྲང་ཐེ་ལི་ཡི་ཁྲི་སྟོན་དེ་ནི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡིན་པ་ལས། གནད་དོན་འདིའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་རྩ་བ་ངོ་མ་དེ་ཡེ་ཞའོ་ཝན་སོགས་ཆོས་ལུགས་དབང་འཛིན་མི་སྣར་ཐུག་ཡོད་ཅིང་། ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་གྱིས་ཀྲང་ཐའེ་ལི་ཡི་སྤྲུལ་རྫུན་འཁྲབ་སྟོན་བེད་སྤྱོད་དེ་མ་རུང་ཁོག་བཅུག་བྱས་ཡོད། དམར་ཤོག་ནང་ཁུལ་གྱི་དཔོན་རིགས་འགས་ཡོངས་གྲགས་ཐོག་“མི་རབས་གཉིས་པའི་མི་རིགས་སྲིད་ཇུས་”ཞེས་འབོད་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་ཁབ་ཐོག་མར་འཛུགས་སྐབས་ཀྱི་དམར་ཤོག་དབུས་གཞུང་དང་མའོ་ཀྲུའུ་ཞི། ཀྲུའུ་ཨན་ལེ་སོགས་ཀྱིས་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཡང་དག་པའི་མི་རིགས་དང་ཆོས་ལུགས་སྲིད་ཇུས་ལ་རྒྱལ་འགལ་བྱས་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་འདུག
དགུང་ལོ་༧༨ ལ་ཕེབས་པའི་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ནི་ཁམས་འབའ་ཐང་གི་མི་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་ནག་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གླིང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྩོམ་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གླིང་གི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་སློབ་སྟོན་པ་ཡིན་པ་རེད། དེ་སྔར་ཁོང་གིས་ཀྲུའུ་ཨན་ལེ་སོགས་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་སྐད་སྒྱུར་གནང་མྱོང་བ་མ་ཟད། ༧གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་སྒྱུར་ཀྱང་གནང་མྱོང་ཡོད་འདུག་ལ། པེ་ཅིང་གི་བོད་རིག་པའི་དབང་འཛིན་པ་ཡིན་པ་རེད། འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་པོད་ཕྲན་ཟིན་བྲིས་ཐོག་སྤེལ་བའི་ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ད་དུང་ཡོད་ནའང་། ཡེ་ཞའོ་ཝན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དེ་དྲ་ཐོག་ནས་ནག་བསུབ་བཏང་ཟིན་པ་རེད།
འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་དང་ཡེ་ཞའོ་ཝན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅུང་རིང་པོ་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་ཡིག་རེར་ཡིག་འབྲུ་སྟོང་སྟོང་བདུན་བརྒྱད་ལྷག་ཡོད། ཀྲུའུ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ད་དུང་པོད་ཕྲན་ཐོག་ཏུ་ལྟ་ཀློག་ཐུབ་པ་མ་ཟད་ད་ལྟའི་བར་ལྟ་ཀློག་གྲངས་ཁྲི་༡༦ བརྒལ་ཡོད་པ་དང་། རྩོམ་ཡིག་མཇུག་ཏུ་དྲ་ཉུལ་བ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་གིས་དཔྱད་མཆན་སྤེལ་སྟེ། ཁོང་གི་ལྟ་བ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་མི་རིགས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་འཛིན་མི་སྣ་ཀྲུའུ་དང་ཡེ་སོགས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་འདུག
ཡཱེ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ནག་བསུབ་བཏང་ཡོད་ཀྱང་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཕྱི་ལོགས་སུ་ཁྱབ་ཟིན། ཁྱོན་ཡོངས་ནས་བལྟས་ན་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་ཁྲི་སྟོན་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་དེ་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལས་བྱེད་རེ་ཟུང་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་དང་དུས་མཚུངས། ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་དྲན་དང་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་རིང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་བོད་ཐོག་འཛིན་པའི་སྲིད་ཇུས་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་འདུག
ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཕྱི་ཟླ་༡༢ པའི་ཚེས་༡༥ ཉིན་འགོ་བརྗོད་ལ་ > ཞེས་བཀོད། རྒྱ་རིགས་འགའི་སྤྲུལ་སྐུ་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་གནད་དོན་ཐོག ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་གྱིས་CCTV གྱི་བཅར་འདྲི་དང་ལེན་བྱས་ཏེ་གླེང་མོལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། ཀྲུའུ་ཡིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་ནི་“སྒྲོ་བཏགས་འཇིགས་སྐུལ་དང་དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་ཁ་བསྒྱུར་ཐབས་ཙམ་ཡིན་པ་རེད།
འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནང་། “ཀྲུའུ་ཡིས་བརྗོད་དོན། སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མས་ཁོང་ཚོའི་དངུལ་དུམ་བུ་གཅིག་བོད་ཁུལ་དུ་ཁྱེར་པའི་རྗེས། དོན་དངོས་སུ་ཡང་བསྐྱར་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་རིགས་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་བ་དང་། ཐ་ན་དངུལ་ཆ་ཤས་གཅིག་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེད་བཏང་པ་རེད། འཇམ་དཔལ་ལགས་ཀྱིས་“ཀྲུའུ་ཡིས་བརྗོད་པའི་ཁོང་ཚོ་ཞེས་པ་དེ་ཡང་སྙིང་སུ་ཞིག་རེད་དམ། སྐད་ཆ་འདི་ངེས་པར་དུ་གསལ་པོ་བཤད་དགོས། གནད་དོན་དེ་གོ་མེད་ཚོར་ངང་གཏན་ནས་བཞག་མི་རུང་།
འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་བརྗོད་དོན། གལ་ཏེ་མི་ཡི་མིང་དང་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལས་ཀ་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་བཤད་ཡ་ཡོད་ན་ངེས་པར་དུ་བཤད་དེ་བརྩད་གཅོད་མཐིལ་ཕྱིན་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ཐོག་མར་ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་ཁྱོད་རང་གིས་འདི་དང་དེ་ཞེས་མི་ཡི་མིང་བཏོན་དགོས། དེ་ལྟར་བཤད་རྒྱུ་མེད་ན་ཁྱོད་རང་གི་ལས་ཀ་འཐུས་ཤོར་དང་མགོ་སྐོར་རེད། ཡིན་ནའང་གལ་ཏེ་ཀྲུའུ་ཡིས་གཞི་མེད་སྒྲོ་བཏགས་དང་ཁུངས་མེད་ཧམ་བཤད། དོན་མེད་སྐུར་འདེབས། མི་དཀར་ལ་ཞྭ་ནག་བསྐོན་པ་ཡིན་ན། ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱིས་དམའ་འབེབས་ཀྱི་ཉེས་པ་དང་སྐྱོན་འཛུགས་ཀྱི་ཉེས་པ་བསགས་ཟིན་པ་ཡིན་པས། ངེས་པར་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འགན་ཁུར་དགོས།
འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་། གནད་དོན་འདིའི་རྩ་བ་བླ་མ་རྫུན་མ་ཝུ་ཏཱ་རཱོང་དང་སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་ཀྲང་ཐའེ་ལི་གཉིས་ལ་ཐུག་ཡོད་ཀྱང་། ཀྲུའུ་ཡི་གླེང་མོལ་ནང་ཝུ་དང་ཀྲང་སྐོར་ལ་སྐད་ཆ་ཚིག་གཅིག་མ་བཤད་པར། སྐད་ཆ་ཁ་བསྒྱུར་ཐེངས་གཅིག་གིས་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་བསྒྱུར་པ་དང་། བོད་རིགས་ཀྱི་བླ་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུའི་ཐོག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ། ཁོང་ཚོ་བོད་ཁུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་པའི་རྗེས་ཅིག་ཅིག་ཉིས་ཉིས་བྱས་རབས་དང་། སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ཐད་ཀར་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་དུ་སྐོར་ཏེ། བོད་རིགས་ཀྱི་བླ་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་དམིགས་སུ་བཀར་བ་དང་། བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་དམིགས་སུ་བཀར་བ་བཅས་བྱས་ཡོད། ཀྲུའུ་ཡི་རྡོ་གཅིག་གིས་བྱ་གསུམ་བསད་པའི་བྱེད་སྟངས་དེས་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་ལ་སྐུར་འདེབས་དང་གནོད་འཚེ། རྒོལ་རྡུང་བྱས་ཡོད་ལ། ཝུ་དང་ཀྲང་ལྟ་བུའི་བླ་མ་རྫུན་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འབྲེལ། རང་ཉིད་དང་བླ་མ་རྫུན་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་དེ་དག་བར་གྱི་གཙང་ལ་མ་གཙང་བའི་འབྲེལ་བ་ཆ་ཚང་སྦས་སྐུང་བྱས་ཡོད།
ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཇམ་དཔལ་ལགས་ཀྱིས། སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་ལ་རྒོལ་རྡུང་གཏོང་དགོས་ན་ཐོག་མར་ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་ནས་འགོ་བཙུགས་དགོས། དུས་ཡུན་རིང་པོར་འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་དང་མི་རིགས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལས་དོན་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་བློ་མཐུན་རྒན་པ། ཁ་གསལ་པོ་བཤད་ན། ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ལས་ཁུངས་འགན་འཛིན་གྱི་འགན་ཁུར་བའི་མི་ལོ་༡༤ ཡི་དུས་སྐབས་ནི། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཕུད་པའི་རྙོག་འཛིང་གི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། རང་རྒྱལ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་རྙོག་ཟིང་ཆེས་ཆེ་བ་དང་གནད་དོན་ཆེས་མང་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་རེད།
འཇམ་དཔལ་ལགས་ཀྱིས། རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་བོད་སྐྱོང་བའི་གཞི་རྩའི་རྩ་འཛིན་ནི་“ཆོས་སྲིད་ཁ་བྲལ་”ཡིན་ནའང་། ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་སོགས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་འགོ་ཁྲིད་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་སྣོན་ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས། ཆོས་ལུགས་སྡེ་ཁག་གིས་ཐད་ཀར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཆ་ཚང་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། དོན་དངོས་སུ་དེ་ལྟ་བུའི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ནི་“ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་”ལག་བསྟར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་གྱིས་ད་དུང་སྔར་ན་མེད་པའི་སྤྲུལ་སྐུའི་ཐོབ་ཐང་ལག་ཁྱེར་ཡིན་ན་ཅིག་སྤྲོད་དེ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་དེར་བརྟེན་ནས་སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་ཆར་རྗེས་ཀྱི་ཤ་མོ་རྡོལ་བ་ལྟར་གང་སར་ནས་ཐོན། ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་གྱིས་དགོན་པའི་ནང་འཛིན་སྐྱོང་རང་བཞིན་གྱི་དོ་དམ་ལག་བསྟར་གྱིས། གོ་རིམ་ལ་དཔག་པའི་ལས་གནས་གཏན་འབེབས་འོག་སྤྲུལ་སྐུ་ལ་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཕྱེས་པ་དང་། རྫོང་རིམ་པའི་སྤྲུལ་སྐུ། ཁུལ་རིམ་པའི་སྤྲུལ་སྐུ། ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་སྤྲུལ་སྐུ། རིམ་པ་གང་ཞིག་གི་སྤྲུལ་སྐུས་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་དང་། རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུད་ཡོན་བྱེད་ཆོག་མིན། ས་གནས་སོ་སོའི་སྲིད་གཞུང་གི་དམངས་འཐུས་དང་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཨུད་ཡོན་སོགས་ལས་གནས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད།
དེར་བརྟེན་ཝུ་དང་ཀྲང་གཉིས་ཀྱི་འཁྲབ་པའི་ཟློས་གར་དེ་ནི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཙམ་ལས། གར་སྟེགས་རྒྱབ་ཀྱི་བསྟན་བཤིག་ངོ་མ་དང་སྤྲུལ་སྐུ་རྫུན་མ་རྒྱུད་སྐུལ་བྱེད་མཁན་དེ་ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་ཡིན་པས། ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་གྱིས་བཏབས་པའི་དུག་གི་ས་བོན་ལ་དུག་གི་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་ཙམ་ཡིན། ཉེས་ཅན་གཏེ་བོ་ངོ་མ་ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཇུག་འབྲས་ཆ་ཚང་འགན་ཁུར་དགོས།
བོད་ལྗོངས་དང་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ཏུ་གནད་དོན་ཆེ་མ་ཆུང་གསུམ་ཅི་ཞིག་ལྷག་པ་ཡིན་ནའང་། ཀྲུའུ་ཝན་ཆོན་དང་ཡཱེ་ཞའོ་ཝན་སོགས་ཀྱིས་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་དང་མཉམ་དུ་སྦྱར་པའི་རྗེས། རྒྱུ་མཚན་དང་ཁུངས་ལུང་མང་པོ་བགྲངས་ཏེ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་དང་། རང་ཉིད་ནི་ཁ་བྲལ་རིང་ལུགས་ལ་རྒོལ་བའི་དཔའ་བོ་ལྟ་བུ་ཞིག་བཟོ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་ཚོའི་བྱེད་ཐབས་དེའི་རིགས་ལ་ལས་བྱེད་དང་མི་དམངས་མང་ཚོགས་སྔར་ནས་མི་དགའ་བ་གྱུར་ཟིན་ཞིང་། ཁ་བྲལ་ལ་ངོ་རྒོལ་ནི་སྒམ་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། དེའི་ནང་དུ་གནད་དོན་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་བཅུག་ཆོག་ཅེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག།
ཏྲེ་ཧོར་ཐུབ་བསྟན་གྱིས་སྒྱུར་སྒྲིག་བྱས།


text:
ཏྲང་ཅིང་ལི།
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཆབ་སྲིང་དྲུང་ཆེ།
༡༩༥༡
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ།
བོད་ཀྱི་ལས་དོན་རུ་ཁག་གི་ཚོགས་མི།
ངོ་སྤྲོད་མདོར་སྡུད།
སྒྲ་གདངས། ཏྲང་ཅིང་ལི། soundbite
སྐྱེས་ལོ། ༡༩༥༡ ཧྲང་ཏུང༌།
སྐྱེས་ལོ། ཞིང་ལས། པེཅིང༌།
འཚོ་ཐབས། རྫས་ལུད་བཟོ་གྲ་ནང་ལས་ཀ་དང་པོ་དེ་བྱས། ཀནསུའུ་དང་ཤིན་ཅང་ཁུལ་ལ་ལས་ཀ་བྱས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ནས་ཟུང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ་བྱེད།
འདུན་ལམ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ནང་རྒས་ཡོལ་འགྲོ་ཉེ།
བོད་དང་སྐབས་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ།
བོད་ཀྱི་ལས་དོན་རུ་ཁག་གི་ཚོགས་མི།
དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་ནང་སྙན་གྲགས་དང༌། དམིགས་བསལ་གྱི་བྱ་གཞག་ཁག
རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་དབུས་རྒྱུན་ལས་སྐབས་བཅུ་བདུན་པའི་ཚོགས་མི། ཅེང་ལི་ ༼Cheng Li (Brookings) ༽གྱི་ཁོ་པར་རྒྱལ་སྲས་ལིང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། ༼ཁོ་པ་དབུས་དམག་དོན་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཞོན་ཏྲང་ཝེནེན་ Zhang Wannian གྱི་ཚ་བོ་ཡིན།༽
ཁོ་པ་ཧུ་ཇིན་ཏྭ་དང་མཉམ་དུ་དམར་ཤོག་གཞོན་ནུ་རུ་ཁག་ནང་ལས་ཀ་བྱེད་ཡོད་ཤས་ཆེ། ༼ཏྲང་ནས་ས་གནས་དམར་ཤོག་གཞོན་ནུ་རུ་ཁག་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༩ ནས་ ༡༩༨༦ བར་ལས་ཀ་བྱེད་མྱོང་ཡོད།༽
ཁོ་པ་ཏྲཝ་ཡོང་ཀང་དང་མཉམ་དུ་ཧྲང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་གྱི་གྲོང་འཁྱེར་རྡོང་ཡིང་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པའི་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༥ བར་ལོ་བདུན་རིང་ལས་ཀ་བྱས།
ཀན་སུའི་ཞིང་ཆེན་ཆབ་སྲིད་དྲིལ་བསྒྲགས་ལས་ཁུང་གི་འགན་འཛིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༩ བར་བྱས།
ཤིན་ཅང་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ནས་ ༢༠༠༥ བར་ལས་ཀ་བྱས། དེ་ཁོངས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ བར་ཤིན་ཅང་རང་སྐྱོང་ས་གནས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཚོགས་གཞོན་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་ Wang Lequan གི་ཆབ་སྲིད་དྲུང་གཞོན་བྱས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ཟླ་མཇུག་ནས་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ་ལས་ཚབ་དང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལོར་དྲུང་ཆེ་ངོ་མ་གཏན་ཁེལ་བྱུང༌།
ལས་དོན་འདུན་ས་སྐབས་ལྔ་པའི་རྗེས་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་གི་ཉེ་ཆར་བསྐྱར་སྒྲིག་ལྟར་ན་ཏྲང་ཅིང་ལིང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ བར་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མུ་མཐུས་བྱེད་ཤས་ཆེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་དང་པོའི་བོད་ལྗོངས་ཉི་རེའི་གསར་ཤོག་ནང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༤ ལ་འདུ་སྐོང་བྱེད་པའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགོ་འཁྲིད་གཙོ་བོ་ཁག་དང་ལས་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་འདུའི་ཚོགས་གཙོ་ཆབ་སྲིད་དྲུང་ཆེ་ཏང་ཅིང་ལི་ནས་བྱས། ལྷ་སར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་འདུ་ནང་ཆ་ཤས་བསླངས་མཁན་གྱི་ལས་བྱེད་ཚང་མས་ཚོགས་འདུའི་བརྗོད་གཞི་ཐོག་བགྲོད་གླེང་མཐིལ་ཕྱིན་པ་བྱེད་པ་དང༌། ལས་དོན་འདུན་ས་སྐབས་ལྔ་པའི་ས་གནས་དེའི་ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་པའི་ལས་ཀ་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་སྦྱོང་བརྡར་དང༌། དྲིལ་བསྒྲགས་བཅས་ཀཀྱི་སྐོར་བསམ་ཚུལ་སྤེལ་འདུག
གཏམ་བཤད་དང་དེའི་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་བརྗོད།
- ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ཟླ་བ་ ༦ པར་ཏང་ཅིང་ལི་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨོལཾཔིཀ་རྩེད་འགྲེན་ཆེན་མོའི་ཞུ་མར་ལེན་སྐབས་བོད་ཀྱི་མཁའ་དབྱིངས་ནམ་ཡང་བསྒྱུར་མི་སྲིད། དམར་པོའི་སྐར་མ་ལྔ་ཅན་གྱི་དར་ཆ་བོད་སྒང་རྟག་ཏུ་གཡོ་བཞིན་གནས། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་ཏཱ་ལའི་རུ་ཚོགས་ཀྱི་གཡོ་བྱུས་རྣམས་རྩ་མེད་བཏང་ཐུབ། (Reuters)
- ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ཟླ་ ༣ པའི་བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག་ནང་ཏང་ཅིང་ལིས། ཏཱ་ལི་བླ་མ་ནི་གྲ་ཆས་གྱོན་པའི་སྤྱང་ཁྱི་ཡིན་ལུགས་དང༌། མིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བདུད། དུད་འ྄གྲོའི་སྙིང་ཅན། ཞེས་མཚན་སྨད་ཞུས་འདུག (Tibet Daily.)
- Richard Spencer, རིཅཌ་ སཔེན་སར་ནས་ Telegraph གསར་ཤོག་ནང་བཀོད་དོན། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཆབས་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ནང་༼ངོས་ཀྱི་བསམ་པར༽ གོ་གནས་ཤིན་ཏུ་དམའ་བའི་ཆབ་སྲིད་པ་ཞིག་གིས་གཞུང་གི་འགོ་འཁྲིད་གཙོ་བོས་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་བརྡ་ལེན་བཙན་འཁྲིད་བྱེད་ཐུབ་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་འགོ་འཁྲིད་ནང་དེ་མཐའ་ཅིག་ཏུ་སྲིད་པ་ཡིན། དབུས་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་ཆུང་ནས་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་གཞུང་གི་མང་མོས་ལམ་སྲོལ་ནང་ཧུའེ་ཅིང་ཐོའོ་ནི་གཙོ་བདག་དེ་ཡིན་པས་དེ་འབྲས་སུ་རྒྱ་ནག་མི་གཅིག་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ལྟ་བུ་གྱུར་ཡོད། རྒྱ་ནག་ནང་འགོ་འཁྲིད་ཚོས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལང་ཕྱོགས་ཇི་ཙམ་ཤིན་ཏུ་གསལ་པོ་མེད་པའི་ཐོག་གནས་ཐུབ་པ་དེ་ཚོད་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་རྣམས་ལས་སླ་པའི་ངང་རང་འདོད་བཞིན་སྲིད་སྐྱོང་ཐུབ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ཟླ་ ༨ པའི་ (China.org) ནང་ཏང་ཅིང་ལི་ནས་ངས་ད་ལྟའང་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་གཟེང་རྟགས་འབུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་མ་བྱུང༌། ཁོང་གི་འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་གང་སྤེལ་ཡོད་དམ། ཅེས་ཟེར།
འབྲེལ་བཏུགས་བྱེད་སའི་ཁ་བྱང་།
- Address: Tibet Autonomous Regional Office, No.1 Kang’angdonglu, Lhasa, Tibet 850000.
- Website: www.xizang.gov.cn
- Phone: + 86 891 6332067
- Fax: +86 891 6335168


text:
རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ཞིག་གིས། རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་བར་ས་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཉེན་ཚབས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ༧གོང་ས་མཆོག་དང་བོད་མི་རྣམས་གནད་དོན་དེའི་ཐད་ཁུ་སིམ་པོར་ག་རེ་བྱེད་ནས་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་གཅིག་བྲིས་འདུག
ཟླ་༧ པའི་ཚེས་༢༥ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་དབྱིན་ཡིག་གསར་ཤོག་རྙིང་ཤོས་གྲས་སུ་ཚུད་པ་(The Statesman) ཞེས་པའི་དྲ་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་བྷེ་ཇེ་བྷེ་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་ར་ཝེན་ཌེ་ར་ཀི་ཤོར་སིན་ཧཱ་(Ravindra Kishore Sinha) ཡིས། རྒྱ་གར་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་དང་བོད་མི་རྣམས་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་སྤྲད་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་སྤྲད་ཀྱི་ཡོད་རེད། ཉེ་བའི་ཆར་ནས་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་རྩོད་རྙོག་ཚབས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ༧གོང་ས་མཆོག་དང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་འཆར་གཞི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྲིས་འདུག་པ་མ་ཟད། གནད་དོན་དེའི་ཐད་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་གང་ཡང་མ་གསུང་བ་དེ་ཧང་སངས་དགོས་པ་ཞིག་རེད་ཅེས་བྲིས་འདུག
དེ་བཞིན་རྩོམ་ཡིག་དེའི་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གི་རྒྱུན་དུ་ནས་ཁོང་རྒྱ་གར་གྱི་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་ནག་ལ་རྒྱ་གར་ནས་མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་སྦྱོངས་དགོས་སྐོར་སོགས་གསུངས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་གི་དགོངས་ཚུར་དེ་དག་ནི་བསྔགས་བརྗོད་འོས་པ་ཡིན་ཡང་། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་གི་གནས་སྟངས་དེ་ཉེན་ཁའི་གནས་སུ་ཡོད་པས། རྒྱ་གར་ལ་༧གོང་ས་མཆོག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ཕམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་ཁོང་གིས་ད་བར་གནད་དོན་དེའི་ཐད་གང་ཡང་གསུངས་མེད། རྒྱ་གར་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་མགྲིན་ཚབ་པ་བྱེད་པའི་རེ་ལྟོས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱིས་ཁོང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་ཉེན་ཚབས་ཅན་གྱི་འཆར་གཞི་དེ་གསལ་འདོན་བྱེད་པར་རེ་ལྟོས་བྱེད་ཆོག་གི་ཡོད་སྐོར་བྲིས་འདུག
ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་ནས་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མི་མང་པོ་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཁར། མང་པོ་ཞིག་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་ལག་ཁྱེར་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ནང་དུ་རྒྱ་ནག་གི་དྲག་གནོན་གྱི་སྲིད་ཇུས་དང་རྒྱ་ནག་གི་འགོ་ཁྲིད་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་སྐབས། བོད་མི་ཚོས་རང་དབང་ཐོག་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་རང་དབང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་དཀར་ནག་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་རྙོག་ཐད་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་མེད་པ་དང་། རྒྱ་གར་ས་གནས་གཅིག་ལ་ཡང་ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་སྤེལ་མེད་པ། རྒྱ་གར་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་དང་བོད་མི་རྣམས་ནས་རྒྱ་གར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་རྣམ་པ་སྟོན་པའི་རེ་ལྟོས་ངེས་གཏན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ཕམ་པ་ཞིག་ལ་དེ་ལྟར་བྱུང་མེད་པས། དེ་ནི་རྒྱ་གར་ལ་སེམས་ཕམ་དགོས་པའི་སྣ་སུན་ཞིག་རེད་ཅེས་བྲིས་འདུག
རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་དེ་སྔོན་གསར་འགོད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༤ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་ནང་བྷི་ཧར་མངའ་སྡེ་ནས་བྷི་ཇེ་བྷེ་ཡི་འཐུས་མིར་འདེམས་ཐོན་བྱུང་ནས། ད་ལྟའི་ཆར་ལས་གནས་དེར་ལས་ཁུར་བྱེད་མུས་རེད་འདུག །
གསར་འགོད་པ་སྐལ་བཟང་དོན་གྲུབ།


text:
Saturday, July 3, 2010
ཀྲའོ་ཙེ་དབྱང་གིས་བོད་དོན་སྐོར་གླེང་བ།
འགྱུར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་བློན་ཆེན་བྱ་མྱོང་ཡོད་པ་སྐུ་ཞབས་ཏུའུ་ཏའོ་ཀྲང་གིས་བྲིས་པའི་ཀྲའོ་ཙེ་དབྱང་གིས་ད་དུང་གང་གསུངས་ ཡོད་དམ་ ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར་གལ་ཆེ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་འདུག་པ་སྟེ། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་འདིའི་ཤོག་གྲངས་ 93་ པའི་ནང་དེ་ལྟར་བྲིས་ཡོད་འདུག་པར། བོད་ཀྱི་སྐོར་བཤད་མ་ ཐག་ཀྲའོ་ཙེ་དབྱང་གིས་གསུངས་ དོན། ང་དང་(ཧུའུ་)ཡའོ་པང་གཉིས་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ལྟ་ཕྱོགས་ཤིག་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ནི་བོད་རིགས་ཁེ་གཙང་གི་ས་ཁུལ་ཞིག་རེད། མིག་སྔའི་ང་ཚོའི་བྱེད་སྟངས་དེས་རྐྱེན་པས་བོད་རིགས་ ཚོས་རྒྱ་མི་དང་དམག་དཔུང་ནི་ཁོ་ཚོའི་དབང་བསྒྱུར་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ས་དེའི་ཐོན་ཁུངས་ཉུང་ཉུང་རེད། ཡོད་རུང་དབོར་འདྲེན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད། དེར་བརྟེན་ཐབས་ཤེས་ཡག་པོ་གཅིག་ནི། ཁོ་ཚོས་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ གཅིག་མ་བསྒྲུབ་པ་དང༌། བོད་དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་བྱས་ན། ང་ཚོས་ལག་པ་ལྷོད་དུ་བཏང་ ནས་ཁོ་ཚོར་རང་སྐྱོང་བྱེད་འཇུག་དགོས། གོང་མ་ཁང་ཤིའི་དང་མཱན་ཆིང་སྐབས་ཀྷཡི་སྲིད་ཇུས་ཅུང་བཟང་བ་རེད། ད་ལྟའི་པཎ་ཆེན་(གྱི་ཡང་སྲིད་)ཏཱ་ལའི་ཡིས་གཅིག་བདམས་ཡོད་པ་དང༌། ང་ཚོས་གཅིག་བདམས་པ་རེད། ད་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཆགས་ཡོད་པས་མ་འོངས་པར་ཕུགས་སྐྱོན་བཟོ་གི་རེད། མང་ཚོགས་དང་བོད་རིགས་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་ ཡི་སྐད་ཆར་ཉན་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་རིང་མི་རིགས་གཅིག་དང་ཆོས་ལུགས་གཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ ཡོད་པས། ང་རང་སྒེར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་ན་ང་ཚོས་དེ་ལྟར་བྱས་པ་དེ་སྤྱང་པོ་གང་ཡང་མ་རེད། ཏཱ་ལའི་ཡིས་ངོས་ འཛིན་བྱས་པའི་པཎ་ཆེན་དེ་ཡང་ང་ཚོས་སྔོན་འགྲོའི་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པའི་མི་འགྲོ་བཞིའི་ནང་ནས་གཅིག་རེད། ནང་སོགས་དང་ཤིན་ཅཱང་ནང་ང་ཚོ་རྒྱ་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་བོད་ནང་དེ་འདྲ་མ་རེད། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་ཁབ་གོང་བུ་གཅིག་གྱུར་ཁས་ལེན་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་མ་བཙུགས་ཚེ། ང་ཚོས་གཞན་པ་དེ་དག་ལ་ཐེ་ཇུས་ ཉུང་ཙམ་བྱེད་རྒྱུ་དང་སྐད་ཆ་ཉུང་ཙམ་བཤད་རྒྱུ་དེར་བསམ་བློ་གཏོང་ཆོག ༎ཅེས་སོགས་བཀོད་ཡོད་འདུག
Subscribe to: Post Comments (Atom)