c: text/html

text:
རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
- །
- པ་སངས།, 29 ཟླ་བདུན་པ། 2016 13:08
- ། ཁྲོ་གཏུམ།
1. ཆུ་ཆེན་རབ་བརྟན་རྒྱལ་བོ། (齐钦然登土司)རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་བ་ཁྲོ་བོ་འབུམ་གྱི་སྐབས་སུ་བོད་བཙན་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནས་ཆུ་ཆེན་དེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་ཕམ་བཅུག་པའི་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱི་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་ལྔ་བྱུང་ཡོད་ཅེས་བཀོད་འདུག ལོ་རྒྱུས་ཁ་ཤས་ཐོག་རྒྱལ་རབས་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་ཞེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག འདིའི་རྒྱལ་ས་ནི་ལྷ་སྟེང་སྟེ་དེང་སང་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་རྫོང(金川)དུ་ཡོད།
2. བཙན་ལྷ་བདག་ཆེན་རྒྱལ་བོ།(赞拉土司)མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་ལས། ཆུ་ཆེན་གྱི་ཉིན་ངོས་སུ་བསྟན་པ། རབ་བརྟན། བཙན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡོད། ཕྱི་མ་འདི་གཉིས་སྟོབས་དང་དཔའ་རྩལ་ཆེ་བས་ཧོར་རྒྱལ་བོའི་དུས་མངའ་ཞབས་སུ་མ་ཆུགས་པར་གྲགས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མ་གཞི་བཙན་ལྷ་དང་རབ་བརྟན་རྒྱལ་བོ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་བོ་གཅིག་གི་རུས་རྒྱུད་ལས་ཆད་པ་ཡིན། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་བཙན་ལྷ་རྫོང(小金)དུ་ཡོད།
3. སོ་མང་རྒྱལ་བོ།(梭磨土司)ཡིག་ཐོག་ཏུ་འཁོད་ཡོད་པ་ནི། ད་ར་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་ནས་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་གི་བར་སྤྱི་ལོ1183ལོ་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་འབར་ཁམས་རྫོང་གི(马尔康县梭磨乡)མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
4. རྫོང་འགག་རྒྱལ་བོ། (松岗土司)འགའ་ཤས་ཀྱིས་རྫི་འགག་དང་། གཟི་འགག་ཏུའང་བྲིས་འདུག ཡིག་ཐོག་ཏུ་གསལ་བ་འཕན་བཞེར་ནས་མགོན་པོ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ634ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་བཞི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་གི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི(马尔康县松岗镇)མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
5. ཅོག་ཙེ་རྒྱལ་བོ།(卓克基土司)གྱེར་ཙ་ཡང་ཟེར། འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་ན། གསལ་བ་སྟག་འབུམ་ནས་ཚེ་དབང་ཕུན་ཚོགས་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1286ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་འདུག རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི(马尔康县卓克基镇)མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
6. བསྟན་པ་རྒྱལ་བོ།(党坝土司)དམ་པའང་ཟེར། དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། དགེ་ལེགས་ནས་བསོན་ནམས་དབང་མོའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1658ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་འབར་ཁམས་རྫོང་གི(马尔康县党坝乡)མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
7. ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོ།(卓斯甲土司)ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་ཚ་རོང་ཁོ་འཕན་ཟེར་བ་ནས་ཡུན་མི་རིང་ཙམ་ན་ཁོང་གི་གདུང་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་བོ་ཁྲོ་བོ་སྐྱབས་ཟེར་བ་བྱུང་ཞིང་དེས་ཕོ་བྲང་བརྩིགས་ཤིང་སྲིད་བསྐྱངས་པ་ནས་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོ་ཐོགས། ཁོ་འཕན་ནས་རྟིང་མའི་རྒྱལ་བོ་རྒྱལ་མཚན་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་གཅིག་ཙམ་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་(金川)དུ་ཡོད།
8. རྒྱལ་ཁ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་། (杂谷土司)འདི་ལ་བྲག་སྒམ་ནང་དང་། ཁོག་སྲུང་སྟག་མོ་རྫོང་། རྒྱལ་ཁ་རྒྱལ་བོ་སོགས་སུ་འབོད་ལ། འདིའི་རྒྱལ་རབས་གསལ་ཆ་ཅན་ཡིག་ཆར་མི་འདུག་ཀྱང་། རྫོང་འགག་རྒྱལ་བོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་འདྲ་ཟེར། མིང་རྒྱལ་རབས་ཡན་ནས་རྒྱལ་རབས་དུ་མ་ཞིག་སོང་ཡོད་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱལ་རོང་གི་རྒྱལ་ཁག་གཞན་དང་ལས་མ་མང་ཡང་མི་ཉུང་བ་ནི་གདོན་མ་ཟའོ། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ལིས་ཞན(里县杂谷脑镇)ན་ཡོད།
9. འོག་གཞི་རྒྱལ་བོ། (沃日土司)འདི་ལ་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་མོད་ཀྱང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལག་ཏུ་མ་སོན་པས་གནས་སྐབས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གྲངས་བགྲངས་མི་ནུས། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་བཙན་ལྷ་རྫོང(小金)དུ་ཡོད་ལ། ཕོ་བྲང་གི་ཤུལ་ཡང་དེང་སང་བསྐྱར་གསོ་ཡང་དག་བྱས་ཡོད།
10. མདོ་ལུང་རྒྱལ་བོ། (瓦寺土司)མདོ་ནང་དང་། མདོ་ལིང་། མདོ་གླིང་། ལོང་རྒུ། ལུང་དགུ། ཝ་སི་སོགས་བྲིས་འདུག རྒྱལ་བོའི་གདུང་རྒྱུད་ནི་ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་ཚན་ཁྱུང་དཀར་གྱི་རིགས་ཡིན་ཟེར། རྒྱལ་རབས་ནི་མདོ་ལིའི་ཞེས་པའི་རྒྱལ་རབས་མ་མཐོང་ཡང་ཝ་སི་རྒྱལ་བོར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བས། དེ་གཉིས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་འདྲ་ཞིང་། ཝ་སིའི་རྒྱལ་རབས་དེ་གཡུང་དྲུང་བློ་གསལ་ནས་སའོ་གའོ་ཀང་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་འདུག རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་ཝུན་ཁྲོན་རྫོང(汶川县威州镇)གི་མངས་ཁོངས་སུ་ཡོད།
11. དགེ་ཤིས་ཙ།(革什杂土司)འདི་ལ་དེང་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་མདའ་མདོ་དང་ཁ་ཁར་བགྲངས་ནས་བཀོད་འདུག་ཀྱང་དགེ་ཤིས་ཙ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་དང་། མདའ་མདོ་ནི་རྒྱལ་སའི་མིང་སྟེ་དེ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མིང་ཡིན། སྤྱི་ལོ1269ལོ་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་མི་གསལ་ཞིང་། བདེ་ཆེན་འབྱུང་གནས་ནས་དབང་རྒྱལ་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1269ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང(丹巴县革什杂乡)དུ་ཡོད།
12. བྲག་སྟེང་རྒྱལ་བོ། (巴底土司)ཡིག་ཆར་འགོད་ཐུབ་པ་ཀུན་དགའ་ནོར་བུ་ནས་ཉི་མ་དབང་འདུས་བར་ཏེ་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ཡས་མས་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང(丹巴县巴底乡)དུ་ཡོད།
13 པ་ཝཾ་རྒྱལ་བོ། (巴旺土司)དཔའ་བོ་དང་། པ་བོ། པ་ཝམ་སོགས་བྲིས་འདུག ཡིག་ཆར་འགོད་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་འབུམ་ནས་ཀུན་བཟང་སྐྱབས་ཀྱི་བར་ཏེ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་དུ་རྒྱལ་རབ་ཉེར་བཞི་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང(丹巴县巴旺乡)དུ་ཡོད།
14. ལྕགས་ལ་རྒྱལ་བོ། (康定明证土司)ངག་དབང་རྒྱལ་མཚན་ནས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་འཕེལ་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1407ནས1922བར་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟར་ན༼སྤྱི་ལོ1511ནས་1666བར་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལག་སོན་མ་བྱུང་བས༽རྒྱལ་རབ་བཅོ་ལྔ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་དར་མདོ་རྫོང(康定县)དུ་ཡོད།
15. འགུ་ཐང་རྒྱལ་བོ། (鱼通土司)འདི་ལ་འགག་ལ་དང་། མགོ་ཐང་། མགོ་དུམ། ཡུ་ཐང་སོགས་འབྲི་ཚུལ་མང་དག་བྱུང་འདུག་ཀྱང་ཡིག་རྙིང་ནང་འགུ་ཐང་ཞེས་བྲིས་འདུག «དར་མདོ་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས»དང«ཐན་ཆོན་རྫོང་གི་ལོ་རྒྱུས»སོགས་སུ་སྔོན་གྱི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་དུས་ནས་འགུ་ཐང་དང་གཡག་རྔ་སོགས་བོད་རིགས་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1279ཙམ་ནས་ཡུལ་དེར་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་མང་དག་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདུག རྒྱལ་བོ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་མར་ནི་མུ་ཕྱི་རྒྱལ་བོའི་སྲས་རྒྱལ་ཆེན་འགོན་ཡབ་རྒྱལ་བོ་དང་ནང་མ་མཐུན་ནས་འགུ་ཐང་དུ་གནས་སྤོས། 1833ལོར་རྒྱལ་ཆེན་མགོན་གྱི་ཚ་བོ་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་འགུ་ཐང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བསྐྱངས་ནས་འགུ་ཐང་རྒྱལ་བོའམ་འགུ་སྟོད་རྒྱལ་བོ་ཐོགས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ད་ལྟའི་འགུ་ཐང་དང་ཅིང་ཐང་བར་གྱི་འགུ་ཐང་ཆུ་བོའི་སྟོད་ལ་འགུ་སྟོད་དང་། མེ་སྤུངས་མན་ཆོད་ནས་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ངོགས་གཉིས་སུ་འགུ་སྨད་ཟེར། ད་ལྟའི་དར་མདོའི་འགུ་ཐང་ནས་ཐན་ཆོན་བར་འགུ་ཐང་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཡིན་ཞེས་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་འདུག རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དར་མདོ་རྫོང་གི(鱼通乡)མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
16. འགག་སྟོད་རྒྱལ་བོ།(冷边土司)འདི་ལ་མགོ་ཐོན་དང་། མགོ་སྟོད་དང་། འགུ་སྟོད་སོགས་བྲིས་འདུག མིང་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ནས་ས་གནས་རྒྱལ་བོས་དབང་བསྒྱུར་བའི་བར་ཏེ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་ལོ542ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། གོང་མ་ཆན་ལུང་སྐབས་སུ་ལྕགས་ཟམ་གྱི་ཟམ་པ་ད་དུང་བརྒྱབ་མེད་པས་ལིང་ཅི་གྲོང་ནི་རྒྱ་བོད་ཚོང་ལམ་གྱི་གལ་ཆེའི་ཚོང་ལམ་ཞིག་ཡིན་པས་སྐབས་དེར་དར་མདོ་ལས་ཀྱང་ཚོང་ལམ་གྲིམ། རྒྱལ་བོ་དེའི་མངའ་འོག་ནི། ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ཝ་ཇོ་དང་། དར་པ། ཅ་ཆིང་། ལ་ངན། ངག་འུ། ངག་ནིང་། ཙ་ལི་སོགས་ཡིན། རྒྱལ་ས་ནི་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ལིང་ཅི་གྲོང(泸定冷集镇)དུ་ཡོད།
17.འགག་སྨད་རྒྱལ་བོ། (天全六番土司)མགོ་སྨད་དང་། འགག་སྨད། འགུ་སྨད་ཀྱང་ཟེར། ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་ན། ཀྲུའུ་དང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ཆང་ལས་ས་ཆ་སོགས་ནི་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་བྱང་མི་ཡིན་པ་དང་། ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་གྱི་ཧྲེན་ཚུན་ས་ཆ་དེ་ཆེས་དར་རྒྱས་བྱུང་ནས་མངའ་འོག་ཏུ་ད་ལྟའི་གཡག་རྔའི་ཧན་ཡོན་དང་། རོང་ཅིན། ཐན་ཆོན་གྱི་སི་དབྱང་། ལུའུ་ཧྲན། པའོ་ཞིན། ཡོན་ཡོན། ཧྲི་མན་དང་། ལིའང་ཧྲན་ཁུལ་གྱི་ཡོན་པད། མུ་ལི། དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་བརྒྱད་ཟིལ་དང་། ཉག་སྨད། དར་མདོ། རྟའུ་སོགས་རྫོང་བཅུ་བཞི་ཙམ་ཧྲེན་ཚུན་གྱི་མངའ་འོག་ཡིན་ནོ། ། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ལྕགས་ཟམ་རྫོང་གི་ནིང་ཀྲུའུ་དང་། ཏུའོ་ཆིན། ལིང་ཅི། ཧྲེན་ཚུན། ཚ་ཏའོ། ངག་ཀྲུའུ་སོགས་ཀྱི་ས་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཐན་ཆོན་གྱི་འགག་སྨད་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། ལྕགས་ཟམ་གྱི་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ཤར་རྒྱུད་ནས་ཐན་ཆོན(天全)བར་འགག་སྨད་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར། འགུ་ཐང་དང་། རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ནུབ་རྒྱུད(长河西)། ནིང་ཡོན(天全饶吉乡)སོགས་ནི་འགག་ལ་རྒྱལ་བོའི་མངའ་འོག་ཏུ་གྱུར། རྒྱལ་བོ་འདིའི་རྒྱལ་ས་ནི་ད་ལྟ་ཐན་ཆོན་གྱི་རབ་རྒྱས་ཤང་དུ་ཆགས་ཡོད།
གོང་གི་རྒྱལ་བོ་དྲུག་ནི་དེང་སྐབས་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
18. མུ་ཕྱི་རྒྱལ་བོ། (穆平土司)མུ་ཕྱིའི། མུ་ཕྱིས། མི་ཕམ་སོགས་བྲིས་འདུག རྒྱལ་བོ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུའི་སྐབས་ནས་གཡག་རྔ་ས་ཆར་གནས་བཅས་ཡོད་ཅིང་། ཆེས་དར་སྐབས་ད་ལྟའི་གཡག་རྔ་སོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་དྲུག་ཙམ་གྱི་ས་ཆ་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ཡོད། སྔོན་ཆད་འགུ་ཐང་རྒྱལ་བོ་ཡང་དེའི་མངའ་འོག་ཡིན་པར་གྲགས། དེའི་རྒྱལ་རབས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད་པ་རྒྱལ་བོ་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་ནས་རྒྱལ་མཚན་རྡོ་རྗེའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ1373ནས1929ཡི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ས་ནི་ཐོག་མར་གཡག་རྔ་ནས་རིམ་བཞིན་ཡར་སྤོས་ནས་མཐར་པའོ་ཞུན(宝兴)དུ་ཆགས་ཡོད།
གོང་གི་རྒྱལ་བོ་གཉིས་ནི་དེང་སྐབས་གཡག་རྔ་ཀྲོན་ཆུས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
འདིར་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲངས་འདྲེན་པ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་ཁག་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུ་ཙམ་བྱུང་འདུག བཙན་ལྷ་ངག་དབང་གིས་གསུང་རྒྱུར། རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པ་ནི་སྔོན་ཞང་ཞུང་གི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གྲངས་ཀ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་སྟེ་ངག་ཏུ་བརྗོད་བདེ་བས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲངས་བགྲང་བ་ལས། རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་དོན་དངོས་སུ་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཁོ་ན་ཡིན་དགོས་པའི་ངེས་པ་མ་མཆིས། །

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ནི་བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་སྐོར་ལམ་ནང་ནས་རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་དགེ་འདུན་པ་ཀརྨ་ངེས་དོན་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་གི་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་སྲིད་བྱུང་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་རང་ལུས་མེ་བསྲེག་བཏང་ནས་ཞགས་བདུན་སོང་བའི་བདུན་ཚིགས་དང་པོ་དང་ཁེལ་ཡོད་སྟབས། ཚེས་ ༡༣ ནས་༡༥ ཉིན་བར་ཉིན་གསུམ་གྱི་རིང་བལ་ཡུལ་ནང་གནས་བསྡོད་ས་གནས་ཆོལ་གསུམ་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་ལ་མར་མེ་སྟོང་མཆོད་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཐོག བལ་ཡུལ་མཆོད་འཇོར་ས་གནས་ཚོགས་ཁང་དུ་མ་ཎི་སྨོན་ལམ་གསོག་སྒྲུབ་བྱས་ཡོད།
རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་ཀརྨ་ངེས་དོན་རྒྱ་མཚོའིསྐུ་ཕུང་བོད་མིར་རྩིས་སྤྲོད་བྱས་མི་འདུག
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༦ ཞོགས་ཀ་ཚོུད་ ༧ དང་སྐར་མ་ ༤༠ ཙམ་གྱི་ཐོག་བལ་ཡུལ་མཆོད་བྱ་རུང་གི་སྐོར་ལམ་ནང་མའི་ནང་ནས་དགེ་འདུན་པ་ཀརྨ་ངེས་དོན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་ཆེད་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལུས་མེ་བསྲེག་བཏང་ནས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་བརྒོལ་བྱས་ཏེ་སྐུ་གྲོངས་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད་ལ། རྗེས་སུ་ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་བལ་ཡུལ་ཉེན་རྟོགས་པས་བཙན་ཁྱེར་བྱས་ཏེ་ད་དུང་ཡང་ཕྱིར་བོད་མིར་རྩིས་སྤྲོད་བྱས་མི་འདུག
སྲིད་སྐྱོང་དམ་འབུལ་ལོ་གཉིས་འཁོར་བའི་དུས་དྲན་མཆོད་འབུལ།
དེ་
བོད་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཞེས་པའི་དྲ་བ་སྒོ་འབྱེད་བྱས་པ།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༤ ཉིན་ཏེ་རེས་གཟའ་ཉི་མའི་ཉིན་གྱི་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ སྟེང་ངྷ་ས་མེག་གྷན་བོད་ཀྱི་གསོལ་མགྲོན་ཁང་དུ་བོད་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཞེས་ཟིན་བྲིས་ཀྱི་ལམ་ནས་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་སའི་དྲ་བ་ཞིག་སྒོ་འབྱེད་བྱས་སོང་ལ། དྲ་ཚིགས་འདི་ནི་བཙན་བྱོལ་གྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་རྐྱང་བ་འབྲི་སྤེལ་བྱེད་སའི་དྲ་བ་དེ་ཡིན་འདུག
རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུཐེངས་བཅུ་གསུམ་པ་དབུ་འཛུགས་གནང་འདུག
དེ་རིང་ཉིན་གུང་སོག་པོའི་རྒྱལ་ས་ཨོ་ལན་པཱ་ཊོར་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་པ་དེ་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད་པ་དང་། ཚོགས་ཐོག་ཏུ་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་བཅས་ནས་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་འདུ་འཛོམས་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་ཉིན་བདུན་རིང་ཚོགས་ཆུང་ཁག་བགོས་ཀྱིས་མཁས་པ་སོ་སོའི་ཆེད་རྩོམ་སྒྲོགས་སྦྱང་གནང་རྒྱུ་རེད།
ཨ་རིག་བྲག་དཀར་གྱི་བོད་མི་དང་མེན་ལི་ཚོ་མེན་གྱི་རྒྱ་རིགས་དབར་འཁྲུག་འཛིང་།
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༡༧ ཉིན་མདོ་སྨད་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་བྱང་ཁུལ། མདོ་ལ་རྫོང་། ཨ་རིག་བྲག་དཀར་སྡེ་བ་དང་རྒྱ་ནག་ཀན་སུ་ཞིང་ཆེན། མེན་ལི་རྫོང་། ཚོ་མེན་གྲོང་བརྡལ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ས་མཚམས་རྩོད་ཉོག་བྱུང་སྟེ། བྲག་དཀར་སྡེ་བའི་སྡེ་དཔོན་རབ་བརྟན་གཙོས་བོད་མི་བཅུ་བདུན་ཙམ་ལ་ཚབས་ཆེའི་རྨས་སྐྱོན་ཕོག་སྟེ་ད་ལྟ་ཛ་དྲག་མྱུར་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་འདུག
མདོ་སྨད་དབུས་རྒྱུན་གྱི་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཕྱོགས་སྐྱོད་དབུ་འཛུགས།
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༧ ཉིན་ནས་ཚེས་ ༡༡ བར་ཉིན་བཞིའི་རིང་བཟུང་མདོ་སྨད་དབུས་རྒྱུན་ཚོགས་གཞོན་ཨ་ལོ་མཁར་བྱམས་ལགས་དང་། ཆོས་རིག་འགན་འཛིན་ཨ་རིག་དགེ་མཐོང་རྣམ་པ་གཉིས་སྦིར་ཁུལ་དང་སིམ་ལ་སོ་ལན་བོན་གཞིས་ཁུལ། ཇོ་ནང་རྟག་བརྟན་དགོན། མི་ན་ལི་བཅས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ནང་ཡོད་པའི་མདོ་སྨད་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་བཞི་ལ་ཕྱོགས་སྐྱོད་གནང་ཡོད་འདུག
སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་འཁྲུངས་སྐར་གཟབ་རྒྱས་ངང་སྲུང་བརྩི་བྱས་པ།
ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༦ ཉིན་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སྦེལ་ཀོབ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སེར་བྱེས་མཁས་སྙན་གྲྭ་ཚང་དུ། ༸གོང་ས་མཆོག་དགུང་གྲངས་ ༧༨ ལ་ཕེབས་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་དེ་བཞིན་༸གོང་ས་མཆོག་དབུ་བཞུགས་ཐོག་སྲུང་བརྩི་ཞུས་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་དེར་མི་མང་ཉིས་ཁྲི་ལྷག་འདུ་འཛོམས་བྱུང་ཡོད་འདུག
རྡ་ས་མདོ་སྨད་ས་རྒྱུན་ལས་ཁུངས་གསར་བའི་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོ།
སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་རི
བལ་ཡུལ་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་རྩིས་ཟབ་རྒྱས་བྱས་འདུག
བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༤༠ བོད་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༨ ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་འགྲོ་བ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་མགོན་སྐྱབས་མཚུངས་ཟླ་མ་མཆིས་པ་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན། ས་སྟེང་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་མངའ་བདག གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་འདི་ཕྱིའི་སྐྱབས་གནས་དམ་པ། ༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་ཟབ་རྒྱས་ཤིག་ཉིན་གཉིས་རིང་བལ་ཡུལ་འཕགས་ཤིང་ཁུལ་གྱི་ཉེ་ཤང་མ་ནང་དགོན་དུ་སྲུང་བརྩི་བྱས་ཡོད།
ཀིརྟིའི་དགེ་རྩ་ཚོགས་པའི་གསལ་བསྒྲགས།
༄༅།།རྒྱ་ཆེའི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ཀྱི་སྙན་ལམ་དུ། ༸སྐྱབས་མགོན་ཀིརྟི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་འབྲེལ་ཡོད་དད་ལྡན་ཕྱི་ནང་མང་ཚོགས་ནས་སྐྱབས་བསྔོའི་ཆེད་དད་འབུལ་བྱུང་བའི་དངུལ་དངོས་རྣམས་ཆུད་ཟོས་སུ་མི་འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་ཀིརྟིའི་དགེ་རྩ་ཚོགས་པ་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་ལས་རིམ་གྱི་ཆ་ཤས་རོགས་སྐྱོར་སྡེ་ཚན་གྱི་ཁོངས་སུ། སློབ་ཕྲུག་ཆེས་ཉམ་ཐག་ལ་སློབ་ཡོན། ཛ་དྲག་ནད་མནར་ཉམ་ཐག་ལ་སྨན་བཅོས། རྒས་གཅོང་ཉམ་ཐག་ལ་རོགས་སྐྱོར་ཏེ་སྡེ་ཚན་གསུམ་དུ་དབྱེ་ནས་རོགས་དངུལ་ཟུར་འཇོག་གིས་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་ལོ་ཤས་གོང་ནས་གནང་མུས་ཡིན་ལ།
བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ལ་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས་པ།
དེ་
མདོ་སྨད་རྔ་བ་ཁུལ་དུ་གླུ་བ་ཕྱག་རྡོར་དང་པདྨ་འཕྲིན་ལས་གཉིས་འཛིན་བཟུང་བྱས་འདུག
ཕྱི་ལོ་༢༠༡༣ ཟླ་༦ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ་ལ། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༢ ལོའི་ཟླ་༧ པ་ཡས་མས་སུ་བོད་མདོ་སྨད་རྔ་པ་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རྔ་པ་རྫོང་རྨེའུ་རུ་མའི་རུ་ཆེན་དང་པོའི་གླུ་བ་པདྨ་འཕྲིན་ལས་དང་། གླུ་བ་ཕྱག་རྡོར་གཉིས་ཀྱིས་ད་ལྟའི་རང་ལུས་མེར་སྲེག་སོགས་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་དང་། ༸གོང་ས་མཆོག་དང་། ༸པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ། ཀིརྟི་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་དྲན་གླུ་དང་བསྟོད་གླུ། དེ་བཞིན་བློ་བཟང་སེང་གེའི་བསྟོད་གླུ་སོགས་ཡོད་པའི་གླུ་གཞས་ཆེད་སྒྲིག་(སོས་མེད་རྨ་ཁའི་ཟུག་གཟེར་)ཞེས་པའི་འོད་སྡེར་ཞིག་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ནས་ཉིན་ཤས་ལས་མ་སོང་བར་གླུ་བ་ཁོང་གཉིས་རྨ་ཆུ་རྫོང་ཐོག་ནས་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཏེ་ཟླ་བ་༦ ལྷག་ལ་རྔ་པ་རྫོང་དུ་བཀག་ཉར་བྱས་རྗེས།
རྡོར་གླིང་སུ་ཁེ་ཀིརྟིའི་དགོན་དགེ་ལྡན་བཀྲིས་ཆོས་གླིང་བསྐྱར་བཞེངས།
༄༅།། འཕགས་ཡུལ་རྡོར་གླིང་སུ་ཁེ་ཀིརྟིའི་དགོན་དགེ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་བསྐྱར་བཞེངས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ས་ཆོག་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་གནང་བ། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་ཆུ་སྦྲུལ་ལོའི་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༥ དུས་ཆེན་སུམ་འཛོམས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ ཉིན། ༸རོང་ཆེན་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་༸སྐྱབས་རྗེ་བཀའ་ཟུར་ཀིརྟི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དབུ་བཞུགས་ཀྱིས་རྡོར་གླིང་སུ་ཁེའི་ཀིརྟི་དགོན་དགེ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་བསྐྱར་བཞེངས་ཀྱི་ས་ཆོག་དང་འབྲེལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོའི་ཐོག་མར།
རྒྱ་གཞུང་གི་འཁྱོད་བརྗོད་ལ་བཀའ་ཤག་གིས་ལན་འདེབས།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཕྱི་གཏོང་བརྙན་འཕྲིན་ CCTV 4 ཞེས་པའི་ཐོག་བོད་ནང་ནས་མུ་མཐུད་དུ་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐོར་ལ་ལོག་བཤད་གྱི་ངོ་སྤྲོད་བརྙན་པར་བརྡ་ཁྱབ་ཅིག་སྤེལ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལ། རང་གཞུང་བཀའ་ཤག་ནས་བརྡ་ཁྱབ་དེའི་བརྗོད་དོན་ཁག་ལ་བདེན་ཆ་སྤུ་ཙམ་མེད་ཚུལ་དང་། ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ལོང་བ་དང་ལྐུགས་པ་ལྟ་བུར་བརྩིས་པའི་དམའ་འབེབས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཚུལ་གྱི་ལན་འདེབས་གནང་འདུག
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་སྤྱི་འཐུས་ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ལོག་བཤད་ལ་བཀའ་ལན་གནང་འདུག
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཨ་རིའི་ཝིསི་ཀོན་སིན་ (Wisconsin) མངའ་སྡེའི་རྒྱལ་ས་མེ་ཌི་སན་ (Madison) ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་རི་དྭགས་སྐྱེད་ཚལ་ནང་པའི་བསྟི་གནས་ཁང་ (Deer Park Buddhist Center) དུ་མེ་ནི་སོ་ཊ་ (Minnesota) དང། ཨི་ལི་ནོ་ཨི་སི། (Illinois) ཝིསི་ཀོན་སིན། (Wisconsin) བཅས་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་ནས་ཕེབས་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་རིགས་སློབ་མ་ཚོར་དམིགས་བསལ་བཀའ་སློབ་བསྩལ་གནང་སྐབས་སློབ་ཕྲུག་ཅིག་གིས་ཉེ་ཆར་སྤྱི་འཐུས་ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་གཞི་དངོས་རང་བཙན་ཡིན་སྐོར་གྲོས་ཚོགས་སུ་བཤད་པ་དེར་དགོངས་ཚུལ་གང་ཡོད་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ལན་གནང་འདུག
ཤོག་ངོས་རྗེས་མ་དག་ཀློགས།


text:
ང་ཚོའི་མེ་འཁོར་དུས་རྒྱུན་ལས་ཆུ་ཚོད་ལྔའི་རྗེས་སུ་ཐོན་པར་བརྟེན། ཨེན་རྗེ་པེ་ཞེས་པའི་ས་ཐོག་ཏུ་སླེབས་དུས་ཆུ་ཚོད་བདུན་ལྷག་རྗེས་ལུས་ཐེབས་འདུག ས་ཐོག་དེར་ཡུལ་དམག་ཚོས་འབྲས་ལྗོངས་བར་འགྲིམ་འགྲུལ་བྱེད་མཁན་ཚོ་ཕབས་སྐྱེལ་ཞུ་ཡི་འདུག རྡོར་གླིང་དང་ཀ་ལོན་སྦུག་ཏུ་ཡུལ་མི་ཚོས་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། བལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་བརྒྱུད་ནས་འབྲས་ལྗོངས་སུ་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པས་དམག་མི་ཚོས་འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་ལམ་ཁ་ཁག་བཀག་སྡོམ་བྱས་འདུག འགྲིམ་འགྲུལ་སྟབས་བདེ་མིན་དང་ངོ་རྒོལ་གྱི་རྐྱེན་པས་ང་ཚོ་ཉིན་གུང་འགྲོ་ཐུབ་མ་སོང་། ང་ཚོའི་འཆར་གཞི་ལྟར་ཕྱི་ཚེས་༡༤ ཉིན་ར་དབང་ལར་འགྲོ་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན། ཤི་རི་རྒུ་རིར་མཚན་གཅིག་ལ་བསྡད་པ་ཡིན། མེ་འཁོར་ནང་བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་མི་ལོ་ཧྲིལ་པོ་༣༥ལྷག་ཐུག་འཕྲད་མ་བྱུང་བའི་གྲོགས་པོ་རྡོར་རྗེ་ལགས་སུ་འབྲེལ་བ་གནང་ཐུབ་སོང་། ཁོང་གིས་བཀའ་དྲིན་ལ་བརྟེན་ང་ཚོར་སྡོད་ས་དང་ཞལ་ལག་མཆོད་ས་རེག་བྱུང་།
(བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་དང་རྡོ་རྗེ་ལགས་དེ་སྡོན་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཤི་རི་རྒུ་རིར་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་གནང་སར་སྒྲོན་པའི་སྐུ་པར།)
ཡུལ་དེར་ངོ་རྒོལ་དང་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་ཤི་རི་རྒུ་རིར་ཡོད་པའི་བྷང་གྷ་ལ་རྟགས་ཅན་གྱི་རླངས་འཁོར་མཁོ་གཏོང་ཞུ་དགོས་བྱུང་།
ང་ཚོའི་ཁ་ལོ་བས་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་ནས་འབྲས་ལྗོངས་སུ་ཐོན་ན་ཡུལ་དམག་གིས་ལྟ་རྟོག་བྱེད་དགོས་མེད་གསུངས་པས། ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་བརྒྱད་པའི་ཐོག་ཐོན་པ་ཡིན། དེ་སྐབས་འབྲས་ལྗོངས་མངའ་སྡེ་ཁག་གི་འགྲིམ་འགྲུལ་ལམ་ཆེན་དུ་རླངས་འཁོར་མེད་པ་དེ་ནི་ངའི་བསམ་པར་ཡུལ་དམག་གིས་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་ནས་འགྲིམ་འགྲུལ་ལམ་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ་ཧ་གོ་བྱུང་། ང་ཚོ་ཞོགས་པ་དེར་སླེབས་སྐབས་སྨུག་པ་འཐིབ་འདུག་ལ་། ལམ་ཆེན་སྟེང་དུ་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པ་མཐོང་བས་ངའི་སེམས་ནང་དོགས་པ་དང་སོམ་ཉིས་ཁེངས་སོང་། གང་ལགས་ཤེ་ན། ང་ཚོ་མ་སླེབས་ཙམ་དུ་ལམ་ཆེན་དེ་དམག་མིས་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ་རྟོགས་ཐུབ། ང་ཚོ་ཉིན་གུང་གི་ཆུ་ཚོད་༡༢ ཐོག་འབྲས་ལྗོངས་སུ་འབྱེོར་སོང་། དེ་དུས་ཚོགས་པ་དག་གི་འགོ་འཁྲིད་ཚོས་བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་སློབ་གྲའི་སྐབས་ཀྱི་འཛིན་གྲོགས་ཤིག་གིས་མགྲོན་ཁང་དུ་བཞག་བྱུང་། ཉིན་གུང་ཞལ་ལག་མཆོད་ཚར་རྗེས་ས་གནས་གཞོན་ནུ་ལྷན་ཚོགས་དང་ཁོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཚོས་ཆུ་ཚོད་༢ པའི་ཐོག་མི་མང་དང་གྲོས་བསྡུར་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་བྱས་འདུག
(བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་ལགས་ཆོལ་གསུམ་ཚོགས་ཁང་དུ་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་ཀྱི་འདྲ་དཔར།)
ཁྱེད་རྣམ་པས་མཁྱེན་གསལ་ལ། ང་ཚོའི་སྐོར་བསྐྱོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་མང་པོ་ཞིག་འགྲིམ་འགྲུལ་རྐྱེན་པས་འཕྱི་འགྱངས་བྱས་ཀྱང་བོད་མི་མང་པོ་བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་ཉན་པར་ཕེབས་ཡོད་པ་ནི་ཁོང་གི་བཀའ་ཁྲིའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ལ་དོན་ཕན་ཆེན་པོ་ཐོབ་སོང་། འབྲས་ལྗོངས་སུ་བཞུགས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་བརྙན་འཕྲིན་ཡོ་ཆས་བསྣམས་ཏེ་ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་གྱི་ཀུན་གླེང་ཐོག་རྒྱང་བསྲིངས་བྱས་པའི་སྐུ་ངོ་ཡི་བཅར་འདྲི་སྟོན་གནང་སོང་བས་མི་མང་གིས་སྐུ་ངོ་ཡི་ཉམས་མྱོང་དང་མ་འོངས་པའི་ཕུགས་བསམ་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་ཡག་པོ་ཐུབ་སོང་། བོད་མི་ཚོས་ཁོང་ལ་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཤེས་ཡོན་སྲིད་བྱུས་དང་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ་སོགས་སོ་སོའི་བསམ་ཚུལ་དང་དྲི་བ་མང་པོ་སྐུལ་གནང་སོང་། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་ལ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་ཁོང་ལ་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་མང་གཙོའི་འཕེལ་རིམ་དང་། གང་འདྲ་བྱས་ནས་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ཆ་ཤས་ལེན་དགོས་པའི་ཚད་མཐོའི་དྲི་བ་ཁག་ཉན་དུས་ང་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོར་དགའ་སྤོབས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང་།
བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཚོས་ཁོང་དང་སྔོན་མ་འཛིན་གྲོགས་གཅིག་པ་ཡིན་པའི་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ཨེན་གེ་ཕུར་དྷན་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ལ་དགོང་དྲོའི་ཞལ་ལག་ཅིག་གོ་སྒྲིག་ཞུས་འདུག དུས་སྟོན་དེའི་སྐབས་སུ་ས་གནས་གཞོན་ནུ་ལྷན་ཚོགས། བུད་མེད་ལྷན་ཚོགས། མདོ་སྟོད་ཆོལ་ཁ། མདོ་སྨད་ཆོལ་ཁ། དབུས་གཙང་ཆོལ་ཁ་སོགས་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་མང་པོ་ཕེབས་འདུག བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ཕེབས་མེད་པར་བརྟེན། མི་མང་ཚོ་དང་གདོང་ཐུག་སྟེ་སྐད་ཆ་བཤད་རྒྱུ་བྱུང་བ་དེ། ཁོང་དང་མི་མང་ཚོ་བགྲོ་གླེང་ལྷུག་པོ་གནང་ཐུབ་པས་སྤྱི་སྒེར་གཉིས་ཀར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང་། དེ་ལྟ་བུའི་དུས་སྟོན་གཙོ་སྐྱོང་གནང་མཁན་ནི་ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་ཐུག་པ་ཞེས་པའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཁུར་བ་སྐལ་བཟང་མཆོག་ལྡན་ལགས་དང་མཉམ་དུ་འབྲས་ལྗོངས་ན་བཞུགས་པའི་སྐར་མ་དབྱངས་ལགས་དང་པད་མ་ལྷ་དཀར་ལགས་ཡིན།
(བཀྲས་མཐོང་བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་བོད་མི་གོ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་ཚོ་དང་གཞོན་ནུ་ཚོར་གསུང་བཤད་གནང་བཞིན་པའི་རྣམ་པ།)


text:
གླེང་སློང་།
འདིར་བརྗོད་པའི་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ནི་སྐྱབས་བཅོལ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ “རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་་ཡིན། འདིར་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་འབོད་དོན་ནི་བོད་ནང་ལ་འདི་ལྟར་གྲགས་ཆེ་བས་ཡིན། ཐ་སྙད་ཅིག་བོད་ནང་ལ་གྲགས་ཆེ་དུས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་འབོར་དེ་ན་མང་བ་ནི་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། “རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་པའི་འབོད་སྟངས་འདི་ལ་རྒྱུ་མཚན་རེ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཤིང་། ཐ་སྙད་ལ་རྒྱུ་མཚན་གལ་ཆེ་བ་ཡང་བདེན་མོད། རྒྱུ་མཚན་ལས་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གལ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་ཡོད་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་ཉུང་དུས་ཐ་སྙད་དེ་ལ་གསོན་སྟོབས་ཆུང་རྟགས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་མི་དག་ན་ཡང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་མང་དུས་ཐ་སྙད་དེ་གསོན་པོར་གནས་ཡོད་པ་རེད།
དེང་སང་མི་རྣམས་ཀྱི་ངག་ལ་རླུང་གྲགས་པའི་རྗོད་ངག་ཅིག་ནི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ཅིང་། སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མི་བྱེད་གཉིས་ཀས་བརྗོད་ལ། དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་མི་གཏོང་གཉིས་ཀས་བརྗོད། ང་ཚོའི་ཁ་ཏོན་མང་པོ་ཞིག་དེ་ལྟར་ཡིན། དེའི་ནང་དོན་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་ལ་དེའི་ནང་དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་ངེས་པ་ཡང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ནི་ཁ་ཏོན་མིན་པར་བསྒྲུབ་བྱ་ཞིག་ཡིན། བསྒྲུབ་པའི་སྔོན་འགྲོ་ནི་དེའི་ནང་དོན་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་གོ་བ་ལེན་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེ་གོ་བ་ལེན་པར་རྩོམ་སྐབས་དེ་ནི་ངག་ནས་བརྗོད་པ་ལྟར་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན་པར། ཅི་ཞིག་ནི་རིག་གནས་ཡིན་པ་དང་། དེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན། སྲུང་སྐྱོབ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དྲི་བའི་ཕྲེང་བ་རིང་པོ་ཞིག་བསྣར་ནས་ཡོང་།
ང་རང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཚེ་བསྐྱལ་དང་སྐྱེལ་བཞིན་པར་བརྟེན། རྒྱུན་དུ་རིག་གནས་ཀྱི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་རེ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། ལོ་ངོ་ཉེར་བདུན་གྱི་སྔོན་ལ་བདག་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་སྐབས། རྡ་རམ་ས་ལའི་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བརྗོད་གཞི་འདིའི་སྟེང་ལ་གཏམ་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་ཡིན། གཏམ་བཤད་དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་དེ་དང་། སྐབས་དེར་བོད་ནང་གི་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་གོ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ནས་རིག་གནས་གོ་བ་ལེན་སྟངས་དེ་གཉིས་བསྲེས་ནས་བཤད་ཡོད། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉེར་བདུན་གྱི་རིང་ལ་རིག་གནས་གི་སྐོར་ལ་དམིགས་བསལ་ཞིབ་འཇུག་མ་བྱས་ཀྱང་། དེའི་ཐད་ལ་རྒྱུན་དུ་དོ་སྣང་དང་བསམ་བློ་བཏང་བ་ཡིན།
ལོ་གཉིས་ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ། ཕྱི་རྒྱལ་ན་ཡོད་པའི་དགུ་ཆུ་སྐད་ཚོམ་གྱི་ཁ་འགོ་བས་ང་ལ་བརྗོད་གཞི་གང་རུང་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་གཏམ་བཤད་ཅིག་བྱེད་རྒྱུའི་འབོད་སྐུལ་གནང་སོང་བ་ལྟར། འདི་ནི་ང་རང་གི་རིག་གནས་གི་སྐོར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ཐར་ཐོར་རྣམས་ལྷུ་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཉན་མཁན་རྣམས་ལ་གྲོས་འདེབས་སུ་འབུལ་བའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་རེད་བསམས་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཏེ། ༢༠༡༤ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ རེས་གཟའ་ཉི་མའི་ཨ་རིའི་ནིག་ཡོག་གི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ པའི་སྟེང༌། ངས་༼རིག་གཞུང་(གནས)་སྲུང་སྐྱོབ་བམ་༽ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞི་ལས་འཕྲོས་ནས་གཏམ་བཤད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན། ཉན་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་དེ་ལ་དྲི་བ་དང་དགོངས་འཆར་གང་མང་ཞིག་གནང་བ་དེ་དག་གིས་བརྗོད་གཞི་འདི་མུ་མཐུད་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་མི་ཆུང་བ་ཞིག་བྱུང་།
གཏམ་བཤད་བྱས་ནས་ཉིན་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དགུ་ཆུ་སྐད་ཚོམ་གྱིས་ངའི་གཏམ་བཤད་དེ་ཡིག་ཐོག་ལ་ཕབ་ནས་ང་ལ་གནང་སོང་། དེ་གཞིར་བཞག་ནས་ད་བར་དུ་བསམ་ཞིབ་ཡང་ཡང་བྱས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་ཡི་གེར་བཀོད་ནས་རྩོམ་འདི་གྲུབ། འདི་གྲུབ་ནས་ཅང་མ་འགོར་བར་བདག་རྒྱ་གར་ལ་སྐོར་སྐྱོད་ཅིག་བྱེད་སྐབས། བདག་གི་གྲོགས་རྙིང་། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ནས་བདག་ལ་གཏམ་བཤད་ཅིག་གི་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་ལྟར། ཡང་སྐྱར་བརྗོད་གཞི་གཅིག་པ་འདིའི་སྟེང་ལ་གམ་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་དང་། དེ་ནས་ཝ་ར་ན་སིའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་མཐོ་སློབ་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་ཡང་སྐྱར་གཏམ་བཤད་འདི་སྐྱར་བཤད་ཅིག་བྱས་པ་ཡིན། གཏམ་བཤད་དེ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཉན་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་དྲི་བ་འདོན་མཁན་དང་དགོངས་འཆར་འདོན་འགའ་རེ་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དོན་གནད་འགའ་རེ་ཇེ་གསལ་དུ་ཡོང་བར་ཕན་ཐོགས་མི་ཆུང་བ་བྱུང་བ་ལ་བདག་གིས་འདིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་གི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་དགུ་ཆུ་སྐད་འཕྲིན་ཚོགས་པས་ང་ལ་གཏམ་བཤད་དེ་བཀོད་སྒྲིག་གནང་བ་དང་། ངའི་གཏམ་བཤད་དེ་ཡིག་འབེབས་གནང་བ་ནི་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། ངས་དགུ་ཆུ་སྐད་འཕྲིན་གྱི་ཁ་འགོ་བ་དང་ཡིག་འབེབས་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
དང་པོ། ཐ་སྙད་རིག་གནས།
སྲོལ་རྒྱུན་དུ་རིག་གནས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆེ་ལ་ཡིག་རྨོངས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆུང་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན། དགོན་སྡེ་ནས་ཐོས་བསམ་བྱས་ནས་ཐོན་པའི་མཁས་པ་སྟེ། དེང་སང་གི་སློབ་གསོ་མྱངས་མ་མྱོང་བའི་མཁས་པ་ཞིག་ལ་རིག་གནས་ཟེར་བ་ཅི་རེད་ཅེ་ན་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཟེར་བ་དེ་ལ་གོ་རྒྱུ་ལས་གཞན་པ་ལ་གོ་མི་སྲིད། ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སྔོན་ལ་བྱོན་པའི་མཁས་པ་དཔང་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་(1276-1342)རིག་གནས་ཕྱོགས་བསྡེབས་ཞེས་པ་རྩོམ་སྐབས་ཀྱང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཟེར་བ་འདི་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱད་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་ལ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་ལ་འདས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མཁས་པ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་(1914-1993)ལགས་ཀྱིས་བོད་ལ་རིག་གནས་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་དེ་མ་གཏོགས་གཞན་ཅང་གསུངས་མེད།
ས་པཎ་སྐབས་སུ་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བའི་སྒྲོམ་གཞི་འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིན་པ་མ་ཟད་ནང་དོན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རིམ་གྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་ནང་ལ་བོད་ཀྱི་ནང་དོན་ཇེ་མང་དུ་སོང་ནས་རྒྱ་གར་དང་བོད་འདྲེས་མ་ཡིན། དཔེར་ན། རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔའི་ནང་ཚན་སྒྲ་རིག་པ་བཤད་དུས། ཐོག་མའི་དུས་སུ་ལེགས་སྦྱར་སྐར་གྱི་སྒྲ་རིག་པ་དེ་བཤད་ན་ཡང་། ཕྱིས་སུ་བོད་རང་གི་སྒྲ་རིག་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དག་གསུམ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན། སྔོན་མ་བོད་རང་ལ་སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་ཟེར་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་མེད་ན་ཡང་ཕྱིས་སུ་མཁས་དབང་དུ་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ལགས་ནས་ཁོང་གི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་འགྲེལ་བའི་ནང་དུ་བོད་རང་གི་སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་འདོན་ཐབས་གནང་ཡོད། བཟོ་རིག་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་ལྷག་པར་དུ་དེ་ལྟར་ཡིན། བྲིས་འབུར་གྱི་ལྷ་སྐུ་བཞེངས་སྟངས་དང་པོ་རྒྱ་གར་དང་བལ་པོ་ནས་ཡོང་བ་ཡིན་ན་ཡང་། རྗེས་སུ་བོད་རང་གི་བཞེངས་ལུགས་ཤིག་གྲུབ་ནས་སྨན་ལུགས་མཁྱེན་ལུགས་ཟེར་བའི་རྟེན་བཞེངས་བྱེད་ལུགས་འདྲ་མིན་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།
ས་པཎ་གྱི་སྔོན་ལ་རིག་གནས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་བྱུང་ཡོད་ན་ཡང་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལ་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་མིན་པ་འདྲ། རིག་གནས་ལས་གཙུག་ལག་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་མེད་དམ་སྙམ། ཐ་སྙད་འདི་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་མིང་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་འདྲ་ཡང་མིང་འདི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་བློ་ལ་འཇུག་པོ་ཞིག་རྙེད་དཀའ།
གཙུག་ལག་ཟེར་བ་འདིའི་གོ་དོན་མི་གསལ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་འཇུག་ཡུལ་ཡང་དེ་འདྲའི་གསལ་པོ་ཞིག་མིན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བེ་དཀར་གཡའ་སེལ་དུ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་རྣམས་“གཙུག་”དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམས་་ “ལག་”ཏུ་གྲགས་ཚུལ་དང་། འཇམ་དཔལ་གྱི་“གཙུག་”ནས་བཏོན་ཏེ་ལྷ་མོ་རྣམ་རྒྱལ་མའི་“ལག་”ཏུ་བཞག་པས་གཙུག་ལག་སོགས་སྒྲ་བཤད་རྒྱག་ཚུལ་དུ་མ་དྲངས་ཡོད། ད་དུང་ཁོང་གིས་རིག་གནས་བྱེ་བྲག་པ་རྩིས་ཀྱི་གཙུག་ལག་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་འཇུག་ཚུལ་ཡོད་པ་ཡང་བཀོད་ཡོད། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་ལ་དུ་འདིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སྡེ་སྣོད་དམ་གསུང་རབ་ཅེས་བཞག་ཡོད་ཅིང་། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཞེས་བཀོད་ཡོད།
རིག་གནས་དང་འབྲེལ་ནས་རིག་གཞུང་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ལ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་དག་ནས་མཚན་ཉིད་གསལ་པོ་ཞིག་རྙེད་དཀའ། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་རིག་གནས་ཀྱི་གཞུང་ཟེར་བ་ཙམ་ལས་ཅི་ཡང་མེད། ང་རང་ལ་མཚོན་ན། ལུང་འདྲེན་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་རིག་ཚན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་གོ་རིམ་དང་ལྡན་པར་སྟོན་པ་ལ་རིག་གཞུང་ཞེས་གོ་བ་བླངས་ནས་བསྡད་པ་དང་། གཞན་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་གོ་བ་ལེན་གྱི་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རིག་གཞུང་ཞེས་བརྗོད་དུས་འོག་ཏུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་དོན་རྒྱ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལ་གོ དཔེར་ན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གླུ་གར་འཁྲབ་སྟོན་ལ་རིག་གཞུང་འཁྲབ་སྟོན་ཟེར། རིག་གནས་ཀྱི་ཐ་སྙད་སྦྱོར་སྟངས་འདི་བོད་རང་གི་སྦྱར་སྟངས་ཤིག་མིན་པར། དབྱིན་ཡིག་གི་Culture ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེའི་གོ་དོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་དྲངས་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད།
ད་དུང་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡང་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ན་ཡང་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོར་སོང་ནས་མི་མང་པོས་གོ་དོན་རྟོགས་པ་ཞིག་མིན་པ་འདྲ། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གི་རང་རྣམ་གྱི་ནང་དུ་ཁོང་གི་རྩ་བའི་བླ་མ་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཚང་གིས་དཔྱི་ས་བློ་གྲོས་ཚང་ལ་རིག་ལ་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་གཞུང་འདིའི་འཇུག་ཡུལ་ཅི་ཡིན་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། དཔྱི་ས་བློ་གྲོས་ཚང་གིས་རྒྱུ་མཚན་དང་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ས་མཐའ་དགོས་ཚུལ་གྱི་བཀའ་མོལ་བྱུང་ཚུལ་ཞིག་བཀོད་འདུག འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཚང་ལྟ་བུའི་མཁས་ཆེན་ཞིག་གིས་ཀྱང་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བཀའ་འདྲི་གནང་དགོས་དུས་ཐ་སྙད་འདིའི་གོ་དོན་ཡོངས་གྲགས་ཤིག་མིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ། བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ཚིག་མཛོད་དེའི་ནང་ལ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་འདི་བྱུང་མེད། དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་རང་རྐྱ་འཕེར་བ་ཞིག་གི་ཚུལ་དུ་བྱུང་མེད་ན་ཡང་། གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་སྐབས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པ་འདི་བྱུང་ཡོད།
ས་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་ཡོད། ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ན་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་དང་དྲུག་ཅུ། བདུན་ཅུ་བཅས་ཀྱི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་རྒྱ་གཞུང་གི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་དག་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཉུང་མཐའ་བརྒྱ་ཆའི་བཞི་བཅུ་ནི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་སྟེ། མར་ཁེ་སི་དང་ལེ་ཉིན། མའོ་ཙེ་ཏུང་སོགས་དམར་ཕྱོགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་བརྗོད་པའི་གསུང་རྩོམ་དང་། དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་པའི་དཔེ་དེབ་ཡིན་ལ་། དེ་དག་གི་ནང་དུ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་འདི་རྒྱུན་མཐོང་དུ་བྱུང་ཡོད། ཐ་སྙད་འདི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་理论(Lilun)ཟེར་བ་འདི་དོན་བསྒྱུར་བྱས་ནས་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་སོང་། 理 ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་གཏན་ཚིགས་ལ་འཇུག་ཅིང་། 论 ནི་དོན་དག་ཅིག་གམ་གནས་ཤིག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པས་བོད་སྐད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་པ་འདི་ཧ་ཅང་འབྱོར་བ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱ་སྐད་ནས་ཡོང་བའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་དོན་རྒྱ་ནི་བོད་རང་ལ་ཡོད་པའི་གོ་དོན་ལས་ཇེ་ཆེར་སོང་ཡོད། བོད་སྐད་རང་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་སྐབས་སུ་ཡང་ས་མཐའ་མེད་པའི་རིག་གཞུང་གི་དོན་རྒྱ་ལས་ཆེ། དེས་རིག་ཚན་བྱེ་བྲག་པའི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་བར་སྟོན་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དེ་ལས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཏན་འབེབས་བྱེད། རྒྱ་ཡིག་ནས་བྱུང་བའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལྟ་གྲུབ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མ་ཟད་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཀྱང་གཏན་ལ་འབེབས་ཀྱི་ཡོད།
རིག་གནས་དང་རིག་གཞུང་། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས། གཙུག་ལག་བཅས་ཀྱི་གོ་དོན་མཚུངས་མི་མཚུངས་ཇི་ལྟར་ཡང་། དེ་རྣམས་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་འགའ་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། ༡། ཚང་མ་ཡིག་ཐོག་ན་ཡོད་པ་དང་། ༢། དེ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་ཟེར་བ་ཞིག་བསྟེན་དགོས་པ་དང་། ༣། ལྟོ་གོས་འཚོལ་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩོལ་བ་དང་ཁ་བྲལ་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་ཚོད་བཀོལ་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་སྦྱོང་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་སྦྱོང་དགོས་པ་བཅས་ཡིན། གཙུག་ལག་ཁང་ཟེར་བ་དེ་ནི་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་བསྟི་གནས་ཤིག་ལ་གོ་བའི་གོ་སྐབས་མང་ན་ཡང་། སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཡིག་ཐོག་ན་ཡོད་པའི་ཤེས་ཡོན་རྣམས་བཞུགས་ས་དང་དེ་དག་སྦྱོང་ས་སྟེ། དེང་སང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཟེར་བ་དང་སློབ་གྲྭ་ཟེར་བའི་ཚབ་ཏུ་ཡིན་ཡང་སྲིད་པ་རེད།
གཉིས་པ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས།
དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་ལ་བོད་ཁམས་ཡོངས་ལ་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོ་བྱུང་རྗེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་བ་དང་མཚུངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ནང་ལ་ཐ་སྙད་གསར་བ་གང་མང་བྱུང་བ་དང་། རིག་གནས་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་wenhua (文化)ཡི་གོ་དོན་ཞུགས་ནས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་ཡོད། ༡༩༥༤ ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཐ་སྙད་གསར་བསྒྲིགས་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དང་བོད་ཡུལ་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས་རྗེས་བསྒྲིགས་པའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་དང་པོ་དེ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ Wenhuaཡི་སྐད་དོད་དུ་ “རིག་གཞུང་”ཞེས་སྦྱར་ཡོད། ཐ་སྙད་ཀྱི་མཁན་པོ་དེས་ “རིག་གཞུང་”ཞེས་ཐ་སྙད་འདི་མཁྱེན་ན་ “རིག་གནས་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་མི་མཁྱེན་པ་མི་སྲིད་ཀྱང་། རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ལ་དབང་ཚར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་མ་སྦྱར་བ་ཡིན་སྲིད། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་མི་ཤེས་ཀྱང་དེ་ནས་ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་ཚིག་མཛོད་དེའི་བམ་པོ་གཉིས་པ་བསྒྲིགས་པའི་ནང་དུ་Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་རིག་གནས་ཞེས་སྦྱར་ཡོད། རིག་གནས་ཞེས་པའི་མིང་འདི་རྒྱ་ཡིག་གི་ Wenhua ཡི་སྐད་དོད་དུ་སྦྱྲར་ནས་རྒྱ་ཡིག་གི་མིང་བརྡ་དེའི་གོ་དོན་ཡང་ཞུགས་པས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་བྱུང་། ཐ་སྙད་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་དེ་བསྒྲིགས་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་བཅུ་དགུའི་རྗེས་ཀྱི་༡༩༧༣ ལོར་སྒྲིག་འགོ་བརྩམས་པའི་དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་ཀྱི་ནང་ལ་རིག་གནས་ཞེས་པ་འདི་ལ་གོ་དོན་གསར་རྙིང་གཉིས་ཞུགས་ཚར་བ་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མངོན་ཡོད།
“1. རིག་པའི་གནས་ཞེས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པ་སྟེ། གནའ་དཔེར་རིག་གནས་ཞེས་པ་ནི། བཟོ་རིག་པ་དང་གསོ་བ་རིག་པ། སྒྲ་རིག་པ། གཏན་ཚིགས་རིག་པ། ནང་དོན་རིག་(ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་)སྟེ་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་། སྐར་རྩིས་དང་སྙན་ངག མངོན་བརྗོད། སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར་སྟེ་རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་བཅས་བསྡོམས་པའི་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་ཞེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན། 2. ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་གསུམ་གྱི་ནང་གི་རིག་གནས་ནི། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། སློབ་གསོ་དང་ཚན་རིག རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་སོགས་བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ལ་ཟེར།…”
གོ་དོན་1. ནི་ང་ཚོས་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་པ་དང་། གོ་དོན་ 2. ནི་དེ་སྔའི་བོད་རང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གོ་དོན་ལ་མེད་ཅིང་རྒྱ་ཡིག་གི་wenhuaཟེར་བ་དེའི་གོ་དོན་ཞུགས་པ་དེ་ཡིན། གོ་དོན་དེ་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་ཞེས་ཁྱབ་ཁོངས་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེང་སང་ཡང་བོད་ནང་གི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་སུ་འདི་གསུམ་ལ་ “ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་”ཞེས་ཚིག་བསྡུས་ཀྱིས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།
དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་སུ་གསལ་པ་ལྟར། སྐབས་འདིའི་རིག་གནས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ “དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་”དང་ “བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་”ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ཡིན་པས། རིག་གནས་ཀྱི་དོན་ཁོངས་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ནས་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ནི་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཡང་ཤས་ཙམ་ཞིག་ལས་མིན།
འདི་འདྲའི་དོན་ཁོངས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཅན་གྱི་རིག་གནས་ལ་བློ་ངོར་གསལ་ཐིང་ངེར་འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཚིག་གཅིག་ཅན་ཞིག་འཇོག་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན། རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཡང་རྒྱ་ཡིག་རང་སྟེང་ན་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པའི་གོ་དོན་དེ་མིན་པར་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་འགོ་སྟོད་ལ་དབྱིན་ཡིག་གི་culture ཞེས་པ་དེའི་གོ་དོན་ཚུར་དྲངས་པར་བཤད། ནུབ་ཕྱོགས་ལ་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་ནང་ལ་མིའི་རིགས་རིག་པ་ཞེས་པའི་རིག་ཚན་འདི་དར་ནས་བཟུང་ cultureཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིའི་གོ་དོན་ལ་རྩོད་གླེང་ཡུན་རིང་བྱས། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་གྲངས་ ༦༠ ཙམ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། མཐར་ཐུག་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་ཚུལ་དང་། སྤྱོད་ལམ། ཅི་ཞིག་བསྐྲུན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་རྒྱུ་བཅས་གསུམ་ལ་བསྡུས་པར་བཤད།
culture གྱི་སྐད་དོད་དུ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ལེགས་བྱང་ཟེར་བ་ཞིག་རྒྱ་གར་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རིག་གཞུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དང་གདམ་ངའི་ཚུལ་དུ་སྦྱར་ཡོད། ཝ་ར་ཎ་སིའི་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་སྤྱི་ཟུར་བ་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་བསམ་གཏན་ལགས་ནས་ལེགས་བྱང་ནི་སཾསྐྲིཏི་ཞེས་པ་འདིའི་ཚིག་དོན་གྱི་འབབ་སྟངས་ཤིག་ཡིན་ཅིང་། འདི་ནི་དབྱིན་ཡིག་གི་ culture ཡི་ནང་དོན་འདྲེན་ཐུབ་པའི་སྒྲ་ནུས་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་སྟབས། རྒྱ་ཡིག་གི་文化ཞེས་པའི་གོ་དོན་དང་ཧ་ཅང་ཉེ་མཚུངས་ཡིན།
སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་ཚུལ་དང་། སྤྱོད་ལམ། ཅི་ཞིག་བསྐྲུན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་རབས་ལ་བརྒྱུད་རྒྱུ་བཅས་གསུམ་ལ་བསྡུས་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ཡིན་ན་ཡང་འདྲ། ཡང་ན་རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ནས་བྱུང་བའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་བསམ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་གོན་དོན་དེ་ཡིན་ན་ཡང་འདྲ། དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་ཁོངས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་ནས་ང་ཚོའི་བློ་ངོར་རིག་གནས་ཞེས་པ་དེའི་གོ་དོན་གསལ་ཐིང་ངེ་བ་ཞིག་འབབ་མི་ཐུབ། ལྷག་པར་དུ་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་སྐབས་འདས་དུས་བྱུང་ཞིང་གྲུབ་པ་ཞིག་ད་ལྟ་དུས་དང་མ་འཚམས་ཏེ་གནས་དཀའ་བར་གྱུར་བ་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པ་དེ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་གོང་གི་གོ་དོན་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་ལ་དབྱེར་མེད་དུ་འཇུག་ཐུབ། སྐབས་འགར་ཐ་སྙད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད་ལས་འཇུག་ཡུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ན་གོ་དོན་ཇེ་གསལ་ལ་འགྲོ་བར་ཕན་པས། ང་ཚོས་རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhua ཡི་གོ་དོན་ཅན་གྱི་བོད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཅིག་བྱས་ན་དེའི་གོ་དོན་ཅུང་ཙམ་ཇེ་གསལ་དུ་འགྲོ་ཐུབ།
རྒྱ་ཡིག་གི་ wenhuaཡི་གོ་དོན་ཅན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་འཚོལ་སྐབས་ང་ཚོའི་སེམས་ལ་འཁོར་ཡོང་བ་དང་པོ་ནི་ “རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལས་ཆེ། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་གསར་བརྗེ་སྟེ། གཏོར་རྒོལ་བྱ་ཡུལ་ནི་ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་བོ་དེ་ཙམ་མིན་པར། དེ་ལས་དོན་རྒྱ་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ཆེ་བའི་ “རྙིང་པ་བཞི་”ཟེར་བ་སྟེ། བསམ་བློ་(思想 སྤྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་སྔོན་གྱི་རྒྱ་ནག་ཁུང་ཙི་ནས་བཟུང་སྟེ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་བར་དུ་མི་ལ་བླང་དོར་གྱི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པ་ཆ་ཚང་།)རྙིང་པ་དང་། རིག་གནས་(文化གོང་གི་དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་སྐབས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་མཚུངས།)རྙིང་པ། གོམས་གཤིས་(习惯ལོབས་དཀའ་བ་ཞིག་ལོབས་པར་གྱུར་པ་དང་གོམས་དཀའ་བ་ཞིག་གོམས་པར་གྱུར་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་རྒྱུན་འཇགས་སུ་གནས་པ།)རྙིང་པ། ཡུལ་སྲོལ་(风俗སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་སྟེང་ལ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གྲུབ་པའི་དགའ་ཕྱོགས་དང་། གུས་ལུགས་དང་མཛད་སྒོ གོམས་གཤིས་སོགས།)རྙིང་པ་བཅས་བཞི་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་འདིར་བརྗོད་བཞིན་པའི་དོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡོངས་སུ་འདུས་ཡོད།
དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུའི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལས་བྱེད་ཅིག་གི་ཤེས་ཚད་ལ་ “རིག་གནས་ཆུ་ཚད་”དམ་ “ཡོན་ཚད་”ཞེས་ཐ་སྙད་འདི་གདམས་ངའི་ཚུལ་གྱིས་བརྗོད། ཐ་སྙད་འདི་གཉིས་ཀ་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་མིན་པར་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་文化水平ཟེར་བ་དེ་ཐད་སྒྱུར་བྱས་ནས་བྱུང་། སྐབས་འདིའི་རིག་གནས་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་རིམ་པ་འདྲ་མིན་གྱི་སློབ་གྲྭའི་ནང་གི་སློབ་ཚན་རྣམས་ལ་གོ་བ་ཡིན། མི་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་ “ཡོན་ཚད་མཐོ་བ་”དང་ “རིག་གནས་ཆུ་ཚད་མཐོ་”ཞེས་གདེངས་འཇོག་བྱེད་སྐབས་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ལ་མཁས་པའི་གདེངས་འཇོག་ཅིག་མིན་པར། དེང་རབས་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་སློབ་སྦྱོང་ཚད་མཐོ་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ “བོད་ལྗོངས་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།”ཟེར་བའི་དཔེ་ཚོགས་འདི་མ་བཀླགས་པ་ཞིག་དང་། ཉུང་མཐའ་ཡང་མ་ཐོས་པ་ཞིག་མེད་ལས་ཆེ། སྐབས་འདིའི་ “རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་”ཟེར་བ་ཡང་རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་ཚོགས་འདིའི་མིང་ “西藏文史资料选编”འདིའི་ནང་གི་文史ཟེར་བ་འདི་བསྒྱུར་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་སྟབས། རྒྱ་ཡིག་གི་wen hua ཞེས་པའི་གོ་དོན་ཡིན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་མི་སྟོན། འདི་ཀློག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་མི་ཞིག་གིས་བརྗོད་པའི་རང་གི་མྱོང་བ་དེ་ཤེས་འདོད་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཤེས་ཆེད་དུ་དེབ་ཕྲེང་ཀློག་པ་མིན། རང་མྱོང་གསོན་པོ་དེ་དག་གི་མཉམ་དུ་འདས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་སོགས་ཀྱང་མཚོན་ཡོང་བ་དེ་ནི་དེབ་ཕྲེང་འདི་མིང་གི་ཆ་ཤས་སུ་ “རིག་གནས་”ཞེས་པ་འདི་སྦྱོར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་དགོས།
འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ལས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་ལུས་སེམས་ལ་ངལ་གསོ་ཐོབ་བྱེད་དང་གཡེང་བྱེད་དེ། གློག་བརྙན་དང་། འཁྲབ་སྟོན། ལུས་རྩལ་གྱི་རིགས་ཆ་ཚང་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ 文化娱乐ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད་ཀྱི་ནང་དུ་འདི་ལ་ “རིག་གནས་རོལ་རྩེད་”ཅེས་བསྒྱུར་ཡོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱང་དེའི་དོན་ཟུར་རེ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་བཅུའི་ཟློས་གར་དང་བཙན་སྦྱོར་བྱེད་ན་མ་གཏོགས་སྤྱིར་བཏང་ཐ་སྙད་འདི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མེད།
རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་གཞུང་གི་རིམ་པ་སོ་སོར་རིག་གནས་ཀྱི་དོ་དམ་གྱི་ལས་ཁུངས་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་པུའུ་དང་། ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་ཐིན། ཁུལ་རིམ་པའི་རིག་གནས་ལས་ཁུངས་ལ་རིག་གནས་ཅུའུ་སོགས་འབོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གོ་དོན་ནི་གོང་གི་དོན་ཚན་བཞི་བའི་རིག་གནས་རོལ་རྩེད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་འདྲ་བར། གཙོ་ཆེ་བ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སེམས་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ངལ་དུབ་ལས་ངལ་གསོ་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་རིགས་ཏེ། གློག་བརྙན་དང་འཁྲབ་སྟོན། ལུས་རྩལ་སོགས་ལ་གོ
དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུའི་མཇུག་ལ་ཆབ་མདོ་ཁ་རུབ་ས་ཆ་ནས་ལོ་གྲངས་བཞི་སྟོང་ནས་ལྔ་སྟོང་སྔོན་གྱི་མི་འཚོ་གནས་བྱས་པའི་གནས་ཤུལ་ཞིག་རྙེད་པ་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ “卡若文化”ཟེར་བ་བོད་སྐད་དུ་ “ཁ་རུབ་རིག་གནས་”ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། གནའ་ཤུལ་དེར་གནའ་བོའི་མིའི་ཁང་པ་དང་། ཁོ་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་རྡོ་ཆས་རྫ་ཆས་ཕོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོན་ཡོད། འདིས་མཚོན་པའི་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཆེན་གྱི་ས་མིང་གི་རྗེས་ལ་རིག་གནས་སྦྱོར་བ་ནི་རྒྱ་ཡིག་གི་文化ཡི་སྐད་དོད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བཅུ་མིན་པ་ནི་གསལ་པོ་ཡིན། དེའི་བསྟན་དོན་ཡང་གནའ་བོའི་མིའི་འཚོ་ཐབས་དང་དང་འཚོ་བའི་ནུས་རྩལ་ཡིན།
ད་དུང་དེང་སང་བོད་ནང་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གམ་ཡང་མི་སྐོར་ཚོགས་ཤིག་གི་ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ལམ་དང་བྱེད་སྟངས་ཤིག་གྲུབ་པ་དེ་ལ་ཡང་རིག་གནས་ཞེས་སྦྱོར། དཔེར་ན་ “ཆང་གི་རིག་གནས་”ཞེས་རྗོད་སྐབས་མི་རིགས་ཤིག་གམ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་སྟངས་དང་། དེ་ཕབ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་གོ དེ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་ “འདས་མཆོད་རིག་གནས་”ཞེས་རྗོད་སྐབས་བོད་པ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་འདས་མཆོད་ལ་ངོས་འཛིན་སྟངས་དང་བྱེད་ལུགས་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་གོ་བ་འདི་ཡང་དེང་སང་དབྱིན་སྐད་ཀྱི་རྗོད་སྟངས་ཤིག་རྒྱ་སྐད་ལ་དར་བ་དེ་ནས་བོད་སྐད་ལ་མཆེད་པ་ཡིན་གྱི་བོད་སྐད་རང་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་ནོ།།
བོད་ཡིག་གི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཡས་མས་ཤིག་སོང་ཡོད། རིག་གནས་ལ་གོང་གསལ་གྱི་གོ་དོན་གསར་པ་དེ་དག་ཞུགས་ནས་ལོ་ངོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་ལས་སོང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་དེང་སང་གོ་དོན་ཕྱི་མའི་སྟེང་ལ་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བཀོལ་བ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།
གོང་གསལ་གྱི་འཇུག་ཡུལ་བདུན་པོ་ལས་གཉིས་པ་དང་། བཞི་བ། ལྔ་བ་གསུམ་པོ་མ་གཏོགས་དེ་འཕྲོས་ཀྱི་བཞི་བོ་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རྩལ་དང་གོམས་སྲོལ་གྱི་རིགས་ཡིན། དེས་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་གལ་ཆེན་པོ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཤེས་རྩལ་དང་ཐུན་མོང་གི་ལྟ་བ་འཛིན་སྟངས་ལ་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྐབས་ལ་ཡང་གཙོ་བོ་འདས་པའི་དུས་སུ་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གམ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་འཚོ་ཐབས་དང་། སྤྱོད་ལམ། བླང་དོར་བྱེད་སྟངས་བཅས་མ་བགྲོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་དེ་ཡིན།
ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་ལས། དང་པོ་ནི་ནང་དོན་གྱི་བདག་པོ་སྟེ། རྩོམ་པ་པོ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་སྤྱི་ཚོགས་ཡིན་ན་ཡང་། དེ་དག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཤིང་། གོ་རིམ་བསྒྲིགས་ནས་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་འབེབས་མཁན་ནི་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་དེ་ནི་གཞུང་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན། ང་ཚོས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཡི་རིག་ཚན་གང་ཞིག་སྦྱངས་ན་ཡང་རྩོམ་པ་པོ་མེད་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རིག་ཚན་ཞིག་གི་བདག་པོ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་གང་ཟག་སྒེར་བ་ཞིག་མིན། དཔེར་ན་གོང་དུ་གླེང་བའི་ “འདས་མཆོད་རིག་གནས་”ལྟ་བུ་མཚོན་ན། མི་ཞིག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་དེ་ལ་འདས་ཆོས་བྱེད་སྟངས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་དབང་བ་མ་གཏོགས་གང་ཟག་སྒེར་བ་ཞིག་ལ་དབང་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།
ཁྱད་པར་གཉིས་པ་ནི། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚང་མ་གླེགས་བམ་ལ་གནས་ཤིང་། དེ་སྦྱོང་བའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཡིག་རྨོངས་སེལ་དགོས། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་ཚང་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མིའི་ངག་ཐོག སྤྱོད་ལམ། ཉམས་མྱོང་གི་ནང་ན་གནས་པ་དང་། དེ་དག་ཤེས་པ་ལ་ཡིག་རྨོངས་སེལ་དགོས་དོན་མེད། སྐད་ཆ་ཤེས་ན་རབ་ཡིན་ཡང་། དེ་མ་ཤེས་ན་ཡང་ཤེས་བྱ་གང་མང་ཞིག་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་མང་པོ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ།
ཤེས་བྱ་གང་ཞིག་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་དང་། སྦྱོང་ས། སྦྱོང་དུས་བཅས་དགོས་མི་དགོས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་དང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་པ་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལ་དེ་དག་མི་དགོས། ལས་གང་ཞིག་ལ་འཇུག་ཞོར་དུ་ལས་དེ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད། ལས་ལ་འཇུག་པ་དང་ལས་ལ་སློབ་པ་གཉིས་དུས་ཐ་དད་མིན། དཔེར་ན་འབྲོག་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་ལུག་འཚོ་ཞོར་དུ་ལུག་འཚོ་སྟངས་སློབ། ཐ་སྙད་རིག་གནས་སྦྱོང་བ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དགེ་རྒན་དང་། སྦྱོང་ས། སྦྱོང་དུས་བཅས་དགོས། ཤེས་ཡོན་ཞིག་སྦྱོང་བ་དང་ཤེས་ཡོན་དེ་བཀོལ་ནས་ལས་ལ་འཇུག་པའི་དུས་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན།
རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བམ།
བསམ་བློ་ཅུང་ཙམ་བཏང་ན། རིག་གནས་ལ་དོན་རྐྱང་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་གོ་བ་མི་ལོན་པ་ལྟར། སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པ་འདི་ཡང་གོ་བ་དོན་རྐྱང་ཅན་ཞིག་མིན། སྤྱིར་བཏང་“སྲུང་སྐྱོབ་”ཅེས་དུས། བསྲུང་བྱའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ལ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་དང་སྤྱི་ཚོགས། རང་བྱུང་གི་གནོད་པའམ། འཇིགས་པ། ཉམས་ཉེས་ཕོག་ཏུ་མི་འཇུག་པ་ཙམ་ཡིན། དེ་ཡང་རང་ཕྱོགས་དང་གཞན་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། རང་ཕྱོགས་ཀྱིས་གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དང་གནོད་པ་འགོག་པ་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཟེར་དུས་གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་གནོད་པ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་གཅིག་པོ་མིན། སྐབས་མང་པོར་རིག་གནས་གང་ཞིག་རང་ཕྱོགས་ལ་དགོས་མེད་དང་ནུས་མེད་དུ་གྱུར་ཏེ་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ལས་སྐྱོབ་པ་དེ་ལ་གོ
སྐབས་འདིའི་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་གོ་བ་གཉིས་ལེན་རྒྱུ་ཡོད། དང་པོ་ནི་དུས་མཚམས་ཤིག་བཟུང་ནས་དེའི་ཡར་སྔོན་ལ་རིག་གནས་གང་ཞིག་ལ་གསོན་སྟོབས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ནས་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་ཞིང་། ད་ཉམས་རྒུད་དུ་མ་སོང་བའི་སྔོན་གྱི་གསོན་ཚད་དེ་ལ་སླེབས་སུ་འཇུག་པ་ལ་གོ་བཞིན་ཡོད། གོ་དོན་གཞན་པ་ཞིག་ནི་རིག་གནས་སྐོར་ཞིག་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་གནས་ཐབས་མེད་པར་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བ་འགོག་ཐབས་མེད་ན་ཡང་། དེ་དག་ཡིག་འབེབས་དང་སྒྲ་འབེབས། བརྙན་འབེབས་བཅས་བྱས་ནས་ཕྱིས་འབྱུང་གི་མི་རབས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཤེས་བྱའི་ངོ་བོར་ཉར་ཚགས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན།
ང་ཚོ་བོད་ཀྱིས་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ལ་རྗོད་སྟངས་དེ་གཅིག་པོ་མ་ཡིན་པར་ “ཉམས་པ་སླར་གསོ་དང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་”ཟེར་བ་དང་། “འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་”ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་རྗོད་སྟངས་འདྲ་མིན་གྱིས་བརྗོད། རྗོད་སྟངས་དེ་དག་ནི་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ཟེར་བ་ལས་ཛ་དྲག་གི་ཚོར་བ་སྟེར་ཤུགས་ཆུང་ན་ཡང་། སྐབས་དོན་གྱི་རིག་གནས་ཉེན་ཁའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་པའི་ཚོར་བ་སྟེར་ཐུབ།
ང་ཚོར་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་པར་དེ་དག་ཚང་མ་འཇིག་བཞིན་པའི་འཇིགས་སྣང་ཞིག་དང་། དེ་མྱུར་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་བྲེལ་སྣང་ཞིག་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ང་ཚོས་དེའི་དུས་རིམ་སྔ་ཕྱི་གཤིབ་བསྡུར་ཞིག་བྱས་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོའི་འཇིགས་སྣང་དང་བྲེལ་སྣང་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱར་ཞིབ་ཅིག་བྱེད་འོས་ཆེ་བ་ཡིན།
སྤྱིར་བཏང་བོད་ནང་ལ་མཚོན་ན། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་གཉིས་ཀར་གོད་ཆག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། གོད་ཆག་དེ་རང་འཇགས་སུ་གནས་ཡོད་ན། ད་ལྟ་རིག་གནས་ཚང་མ་ཤི་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་སྟབས་ལེགས་ནས། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་དེ་ལོ་བཅུ་ཡི་རྗེས་སུ་མཇུག་བསྒྲིལ་ཅིང་། མཇུག་བསྒྲིལ་མ་ཐག་ནས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་བམ་ཉམས་གསོ་ཡི་ལས་འགོ་བརྩམས། རིག་གནས་ཉམས་གསོ་ཡི་ལས་འགུལ་དེ་འདྲ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མྱོང་མེད་ལ། ཉམས་གསོ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་དེ་འདྲ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མྱོང་མེད།
རིག་གནས་བཅུ་ཡི་ནང་ཚན་སྙན་ངག་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རིང་ལ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་སྦྱོང་རྒྱུ་ནི་དེ་སྦྱོང་འདོད་པ་རེ་ཟུང་གིས་སྒེར་ངོས་ནས་དགེ་རྒན་རེ་བཙལ་ནས་སྦྱོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་དེང་སང་ནང་བཞིན་མི་མང་པོས་སློབ་གྲྭའི་ནང་ལ་ངེས་པར་སྦྱོང་དགོས་པ་ཞིག་མིན། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྔོན་ལ་རེབ་གོང་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། སྙན་ངག་མེ་ལོང་སྦྱོང་མཁན་དང་སྙན་ངག་མཁན་བགྲང་ན་གྲངས་བརྒྱ་ཕར་ཞོག་ལྔ་བཅུ་ཡང་བགྲང་མི་ཐུབ། དེང་སང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་ནི་མཐོ་འབྲིང་དང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་ཚན་གྱི་ནང་དུ་ཚུད་པས། རེབ་གོང་གཅིག་པོ་ན་ལོ་གཅིག་གི་ནང་ལ་སློབ་མ་གྲངས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་ལོ་རེ་ལ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་སློབ་ཚན་དང་། སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་ལུགས་བརྩམས་ཆོས་སྦྱོང་བཞིན་དང་ཀློག་བཞིན་ཡོད། དེ་རིང་གི་ཉིན་འདི་ལ་རེབ་གོང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ན་ཡོད་པའི་སྙན་ངག་མཁན་དང་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཀ་དེ་འདས་པའི་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རིང་བྱུང་བའི་སྙན་ངག་གི་མཁན་དང་སྙན་ངག་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཀའི་བསྡོམས་འབོར་ལས་བརྒལ་ཐུབ།
འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ནི་སྙན་ངག་གཅིག་པོ་མ་ཡིན་པར། ནང་རིག་པ་འདུས་པའི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་ཕལ་ཆེ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན། དེ་དག་ལས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་དང་སྡེབ་སྦྱོར་ལྟ་བུ་ནི་སྙན་ངག་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་དར་ཤུགས་ལྟ་བུ་མེད་ན་ཡང་། དུས་རབས་སྔོན་མ་དག་དང་བསྡུར་ན་དེ་ཡང་སྦྱོང་མཁན་དང་ཤེས་མཁན་ཇེ་མང་ལ་སོང་ཡོད་པ་ལས་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་མེད། ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འབོད་སྐད་གསེང་མཐོར་སྒྲོགས་ས་གཅིག་ནི་ནང་རིག་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡིན། དེ་ལ་ཡང་དུས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་བསྡུར་ནས་བལྟས་ན། དགོན་གྲངས་གྲྭ་གྲངས་ཀྱི་ཐད་ནས་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོའི་སྔོན་དང་བསྡུར་ན་ཉུང་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་པའི་རྒྱུ་མཚན་རེ་ཡོད་ན་ཡང་། སྡུག་སྐད་རྒྱག་མི་དགོས་པས་མི་ཚད་དགའ་སྣང་སྒོམ་དགོས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡང་མང་པོ་ཡོད།
ང་ཚོས་ནང་བསྟན་གྱི་གསུང་རབ་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་གཅིག་པོའི་སྟེང་ནས་དཔེ་འཇོག་ཅིག་བྱེད། དུས་འགྱུར་ཆེན་མོ་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ལ་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་ཆ་ཚང་ཞིག་བླུ་ཐུབ་ན་དེ་ནི་དགོན་ཆེན་ཞིག་གི་དཀར་ཆག་དང་བླ་ཆེན་ཞིག་གི་རྣམ་ཐར་གྱི་ནང་དུ་མཛད་རྗེས་གཞན་ལ་ངོམ་དུ་རི་བ་ཞིག་ཡིན། དགོན་ཆུང་དང་བླ་ཆུང་ཞིག་གིས་དེ་འདྲའི་མཛད་རྗེས་ནི་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་རྨི་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་དེང་སང་མི་ཚང་དཀྱུས་མ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བླུ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཡོད། དེ་མ་ཟད་དེ་ད་དུང་འོད་སྡེར་དང་དྲ་ཐོག་སོགས་ནས་གང་འདོད་དུ་བླུ་ཐུབ།
བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་བླ་མ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་ནི་དཔེ་སྐྲུན་གྱི་ཆུ་ལོག་ལྟ་བུ་ཞིག་བརྡོལ་བཞིན་ཡོད། རྗེ་ཙོང་ཁ་བའི་གསུང་འབུམ་དང་དང་ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་གསུང་འབུམ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། འདས་པའི་ལོ་གྲངས་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུའི་རིང་ལ་ཉུང་མཐའ་ཡང་ཐེངས་གསུམ་རེར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། ཉེ་ཆར་གྱི་ཁུངས་ལྡན་གནས་ཚུལ་ཞིག་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ལ་འགྲོ་སོང་གནང་ནས་བོད་ཀྱི་བླ་མ་དང་མཁས་པའི་གསུང་འབུམ་ཡོད་ཚད་འཚོལ་སྡུད་ཀྱིས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ལས་གཞི་དགོན་སྡེ་དུ་མ་ན་འགོ་འཛུགས་བྱས་ཚར་བ་རེད་ཟེར།
ནང་ཆོས་ཀྱི་གསུང་རྟེན་ཐོབ་སླ་བ་ནང་བཞིན་ནང་ཆོས་སྦྱོང་སྟབས་ཀྱང་ཇེ་བདེར་སོང་ཡོད། དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་ལ་ནང་ཆོས་ལ་ཐོས་བསམ་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ནི་དགོན་སྡེ་ཡིན། དེང་སང་སྔར་ཡོད་ཀྱི་དགོན་པའི་སྟེང་ལ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ན་ནང་ཆོས་ཀྱི་འཛིན་གྲྭ་ཚུགས་ཡོད། ད་དུང་དྲ་ཐོག་དང་འོད་སྡེར་སོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་བླ་ཆེན་མཁས་ཆེན་རྣམས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིད་རྩེ་འཐོག་གིས་ཉན་ཐུབ།
ནང་ཆོས་སྦྱོང་བའི་མཐུན་རྐྱེན་སྣ་མང་འཛོམས་སྟབས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་ཤེས་མཁན་ཇེ་མང་དང་ཤེས་ཚད་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ངས་རེབ་གོང་ལ་དཔེ་འཇོག་ཅིག་བྱེད། ངས་རེབ་གོང་རོང་དགོན་གྱི་གྲྭ་ཟུར་སྐུ་ཡོན་ཅན་ཞིག་ལ་དུས་འགྱུར་ཆེན་མོའི་སྔོན་ལ་རེབ་གོང་ན་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཅི་ཙམ་བྱོན་ཡོད་ཚུ་དྲིས་པར། ཁོང་གིས་ལྷ་རམས་པ་གཅིག་བྱོན་མྱོང་བའི་གོ་ཐོས་ཤིག་མ་གཏོགས་ངེས་གཏན་ཞིག་བཤད་མ་ཐུབ། དེ་ནི་དུས་རབས་དུ་མའི་རིང་ལ་དགེ་བཤེ་ལྷ་རམས་པ་གཅིག་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ཁ་རྩང་དེ་རིང་རེབ་གོང་གཅིག་པོ་ན་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་བདུན་གསོན་བཞུགས་ཡིན།
སེར་མོ་བའི་སྡེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྐྱ་བོའི་ཁྲོད་ན་ཡང་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བཞིན་འདུག སྔོན་ཆད་རེབ་གོང་ལ་རྙིང་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ནི་གཙོ་བོ་ཁྱོ་ག་གཅིག་པོའི་ཁྲོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་དར་བ་ཞིག་མིན། བུད་མེད་མང་ཆེ་བས་མ་ཎི་བགྲང་བ་ཙམ་དང། རིག་པ་རྣོ་བ་ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་སྒྲོལ་འདོན་རེ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་དེ་ལས་ལྷག་ཆོས་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཡིད་ལ་ཤར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་ལ་ང་དང་ང་ཚོའི་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔགས་པ་ཁ་ཤས་བར་ལ་ཁ་རྩོད་ཅིག་བྱུང་སྟེ་ང་ཡོངས་སུ་ཕམ་པར་གྱུར། རྩོད་དོན་གྱིས་ང་ཕམ་པ་མིན། ཕམ་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་ཁྲེལ་རྒོད་ཀྱིས་ཕམ་པ་ཡིན། ངས་རྩོད་གཞི་དེ་ཇི་ལྟར་འགོ་བརྩམས་པ་མི་དྲན། ངས་ཁོང་ཚོ་ལ་རྩོད་དོན་གཅིག་ནི་ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ན་སྐྱེས་དམན་ལ་ཧ་ཅང་མཐོང་ཆུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་གྱི་ནང་ན་ཡོད་ལས་མི་ཆེ། སྟོན་པ་ཤཀྱ་ཐུབ་པའི་དགོངས་གཞི་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་རྒྱུ་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ན་ཁོ་ཚོ་ལས་གཅིག་གིས་ང་ལ། “ཁྱེད་ལྟར་ན་སྔགས་ཁང་གི་གྲལ་དུ་བུད་མེད་བསྒྲིགས་ཤིང་། བུད་མེད་ཀྱིས་རྔ་རྡུང་སྦུབ་དཀྲོལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།”ཞེས་དྲིས་སོང་། ང་ལ་ལན་རྒྱག་ཁོམ་མ་ཡོང་བར་འཁྲིས་ཀྱི་མི་ཚང་མ་ཧབ་ཆ་དིར་རེར་གྱུར། ཁོ་ཚོ་ལས་ཁ་ཤས་གད་མོ་ཤོར་ནས་མིག་ཆུ་འདོན་བཞིན་དགོད། ཁ་ཤས་ཀྱིས་པུས་མོ་ལ་ཐལ་ལྕག་གིས་རྡེབ་བཞིན་དགོད།
ལོ་ངོ་སུམ་ཅུའི་སྔོན་ལ་ཁྲེལ་དགོད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་དེ་དེང་སང་དེ་ལྟར་མིན། རེབ་གོང་ལ་སྔགས་པའི་སྡེ་ཞིག་ཡོད་པ་བཞིན་སྔགས་མའི་སྡེ་ཞིག་ཀྱང་གྲུབ་དང་འགྲུབ་བཞིན་ཡོད། བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ལ་ཡིག་རྨོངས་པ་ཇེ་ཉུང་དང་སོང་བ་བསྟུན་ནས་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་འདོད་པ་དང་ནུས་པ་སོགས་ཇེ་མཐོར་སོང་སྟེ། མ་ཎི་བགྲང་མཁན་དང་སྒྲོལ་འདོན་བྱེད་མཁན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་དང་ཆོས་སྤྱོད་སྣ་ཚོགས་བྱེད་ཐུབ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དམར་ཟས་སྤོང་མཁན་གྱི་གྲངས་ཀ་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ན་འཕེལ་བཞིན་ཡོད། སྒྲུབ་པ་བསྙེན་པ་གཏོང་མཁན་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ན་འཕེལ་བཞིན་ཡོད། སྣང་ཚུལ་འདི་དག་ཚང་མ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་བ་དང་པོ་ཡིན།
ནང་ཆོས་ལ་གསོན་སྟོབས་ཡོད་རྟགས་གཞན་ཞིག་ནི་སྔོན་མ་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་མེད་པའི་ཡུལ་ཁམས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་དར་ཁྱབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་ཡིན། དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་དར་བཞིན་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་འདི་འདྲ་ཞིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མེད། རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཆོས་སྤེལ་དུ་འགྲོ་མཁན་གྱི་བོད་ཀྱི་བླ་གྲྭ་མང་སྟེ་ “རྒྱ་བླ་”ཞེས་པའི་བོད་ཀྱི་བླ་གྲྭའི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྡེ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་བཞིན་ཡོད།
ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་དར་བ་དང་མཚུངས་སུ། དེ་ལ་བྱུང་བའི་འགྲན་རྩོད་དང་གནོན་ཤུགས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། སྔོན་མ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་གི་དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་དེ་མ་བྱུང་སྔོན་ལ་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ཟེར་བ་འདི་དེང་སང་ནང་བཞིན་མི་མང་པོས་སྦྱངས་ཡོད་པ་ཞིག་མིན་ན་ཡང་། རིག་གནས་དེ་ལ་འགྲན་འཛུགས་མཁན་ཡང་མེད། བོད་ཁམས་ཡོངས་ན་ཡོད་པའི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་ཡིན། དེ་ཤེས་མཁན་གྱི་མཁས་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་། ཁོང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་རིལ་པོ་འདིའི་སྟེང་ན་རིག་གནས་བཅུ་འདི་ལྟ་བུའི་གཏིང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་མེད། དེའི་ནང་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་ཡོན་ཆ་ཚང་འདུས་ཡོད་པ་རེད་ཅེ་ན་དེ་མ་རེད་ཟེར་མཁན་མེད། གལ་ཏེ་དེ་མ་རེད་ཟེར་ན་རིག་གནས་གཞན་པ་ཞིག་དཔེ་སྟོན་རྒྱུ་དགོས་ཀྱང་དེ་ཡང་མེད།
དེང་སང་རང་རེ་བོད་པའི་ཁྲོད་དུ་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་གནས་སྦྱངས་མྱོང་མཁན་སྔོན་མ་ལས་གྲངས་འབོར་ཆེ་བ་ནི་གོང་དུ་གསལ་ལྟར་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དེང་སང་ང་ཚོ་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་ལ་ཡིད་དབང་ཚིམ་ནས་སྡོད་དབང་མེད། གླིང་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན། མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱང་གླེགས་བམ་གྱི་རྒྱུད་ལམ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཁ་པར་དང་གློག་ཀླད། བརྙན་འཕྲིན་སོགས་བརྒྱུད་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྡོད་ཤག་གི་རྩིག་གྱང་ཡང་བརྟོལ་ནས་ཉི་མ་རེ་རེ་དང་དུས་ཚོད་རེ་རེ་ལ་བསྐྱལ་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་དག་ཤེས་པ་ལ་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ནང་བཞིན་ཐ་སྙད་སྐམ་སྦྱོང་བྱེད་མི་དགོས་པཪ། རྒན་བྱིས་དར་མའི་ཁམས་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཉན་འདོད་པ་དང་བལྟ་འདོད་པའི་རྣམ་པར་འཕོས་ནས་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ད་དུང་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྫོང་དུ་གནས་པའི་ང་ཚོའི་རིག་གནས་དེ་དག་གིས་རང་གི་ཚེ་ཐག་ལ་སེམས་ཁྲལ་ཞིག་མི་སྐྱེས་རང་སྐྱེ་ཡིན། དེའི་མཚོན་བྱེད་གཅིག་ནི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་འདོན་པ་འདི་ཡིན།
བོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་བསྡུར་ན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་འདི་འདོན་དགོས་ས་ཁ་ཤས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་དེ་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གོ་དོན་དང་པོ་སྟེ། འདས་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་གང་དག་སྒྲར་འཇུག་དང་ཡིག་འབེབས། བརྙན་ཕབ། ཡང་ན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ལ་གསོག་ཉར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ན། དེ་ལྟ་བུའི་སྲུང་སྐྱོབ་དེང་སང་ཚན་རིག་གིས་མཐུན་རྐྱེན་ཡང་སྔོན་མ་ཡོད་མ་མྱོང་བ་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། མི་ཞིག་གིས་ཀུ་ཤུ་རྟགས་ཅན་གྱི་ཁ་པར་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེ་མཐར་སླེབས་དང་སླེབས་ཉེའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལག་ཤེས་ཤིག་དང་ཆོ་ག་ཞིག ཡང་ན་ཅ་ལག་ཅིག་འགུལ་བརྙན་དུ་ཕབ་ཆོག་ལ་སྒྲ་ལ་ཕབ་ཆོག ད་དུང་འདྲ་པར་དང་ཡི་གེར་ཕབ་ཆོག ཡིན་ན་ཡང་། སྲུང་སྐྱོབ་དེ་ངོ་བོའི་སྟེང་ནས་བལྟས་ན་དེ་ནི་རིག་གནས་ཤིག་བེམ་སྐྱོབ་བྱས་པ་མ་གཏོགས་སྲོག་སྐྱོབ་བྱས་པ་མིན། དེ་ནི་མེ་ཏོག་གི་འདབ་མ་ཞིག་སྐམ་གསོད་བྱས་ནས་འཁྲུངས་དཔེ་ཉར་བ་དང་། བླ་མ་ཞིག་ལ་དམར་གདོང་གི་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།
སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཆི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་འཚོ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཡིན། འདི་འཆི་ལམ་ལ་སྐྱེལ་མཁན་ནི་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས། ཚོང་ལས་ཀྱི་འདུ་ཤེས། ཐ་དད་པའི་རིག་གནས་བར་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་བ་བཅས་ཡིན། འདི་དག་ནི་གཞན་ལ་ཡོད་དེ་རང་ལ་མེད་སྐབས། ང་ཚོས་དེ་ལ་ཡིད་སྨོན་བྱས་ཡོད་ལ། རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དེ་དག་མགྱོགས་པོར་སླེབས་པའི་རེ་བ་བྱས་ཡོད། ང་ཚོ་ལ་དེ་དག་མེད་སྟབས་ཀྱིས་ང་ཚོ་རྗེས་ལུས་ཐེབས་ཤིང་། ང་ཚོ་ལ་གཞན་གྱིས་མཐོང་ཆུང་དང་ཐུབ་ཚོད་ཀྱི་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སྡུག་སྐད་བཏོན་པ་ཡང་ཉུང་ཉུང་མིན།
མཐར་ཐུག་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་སོགས་ང་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ནང་དུ་དངོས་སུ་སླེབས་པ་ན། དེ་དག་གིས་ང་ཚོའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཏེ། སྲོལ་རྒྱུན་ནམ་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་གང་མང་ཞིག་རེ་རེ་བཞིན་སྒྱེལ་བར་བྱེད། དེ་ཡང་ཚན་རིག་གི་ལམ་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཀྱིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། འཚོ་ཐབས་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཚེགས་ཇེ་ཆུང་ནས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཚན་རིག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེགས་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་་རེ་རེ་བཞིན་འཇོམས་པ་མ་ཟད། འཚོ་ཐབས་དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་རིག་གནས་སམ་སྲོལ་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱང་འཇོམས་པར་བྱེད།
ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་གཙོ། དེ་ལ་གཙོ་བ་ནི་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་བའི་འཚོ་ཐབས་ཡིན། ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་འདི་གོ་དོན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་བའི་དེང་རབས་ཅན་གྱི་འཚོ་ཐབས་མང་པོ་ཞིག་དང་ལེན་མི་བྱེད་པར་སྲོལ་རྒྱུན་དུས་གྲོན་དང་ལས་གྲོན་ཆུང་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་ཐོག་ལ་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་གནས་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཚེགས་ཆུང་བའི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་བཀག་ནས་ཚེགས་ཆེ་བའི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་འཛིན་པ་དེ་ཡིན།
ང་ཚོས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གམ་མི་རིགས་ཤིག་ཡར་རྒྱས་དང་སྔོན་ཐོན་ཡིན་མིན་བཤད་པ་ནི། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་མེད་ལ་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གིས་རང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་ཅི་ཙམ་གྱིས་མང་པོ་དང་མགྱོགས་པོར་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་ན་དེ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཅན་དང་སྔོན་ཐོན་བརྩི་ཞིང་། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གིས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ལ་བླང་དོར་དང་ལེགས་བཅོས་མེད་པར་དེ་དེའི་སྟེང་ལ་ཅི་ཙམ་གྱིས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་ནི་ཡར་རྒྱས་མེད་པའམ་རྗེས་ལུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། གལ་སྲིད་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ཤིག་གསོན་པོར་གནས་སུ་འཇུག་པ་ལ་གོ་ན། ང་ཚོའི་མི་རིགས་འདི་ནང་འགལ་ཅན་གྱི་བསམ་བློ་ཞིག་གི་ནང་ལ་གནས་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་སྟེ། རིག་གནས་རྙིང་པ་ཞིག་ནུས་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་ཅིང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ང་ཚོ་ལ་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་མེད་པར་རྗེས་ལུས་ཐེབས་འདུག་ཅེས་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག
ང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་སྒྲོགས་བཞིན་ཡོད། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཟེར་བ་འདི་གཞན་དང་མ་འདྲ་བ་ཅན་ཞིག་སྟེ། མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིག་གནས་ལ་འདྲ་ས་ཉུང་བའམ་མེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། གཞན་དང་འདྲ་ས་ཉུང་བའམ་མེད་པའི་ཡོང་རྐྱེན་ནི་གཞན་དང་འབྲེལ་འདྲིས་མེད་པའི་རྗེས་འབྲས་ཡིན། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་དེང་སང་གི་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་སྔོན་མ་དུས་རབས་དུ་མར་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་དེ་རང་ཉིད་ཁེར་རྐྱང་དུ་བསྡད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་ང་ཚོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གཞན་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་ཡོད་ན་ཕན་ཚུན་གྱི་ལེགས་ཆ་ལེན་རེས་བྱས་ནས་འདྲ་ས་མང་བ་ནི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། གཞན་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་མེད་ན་གཞན་གྱི་ལེགས་ཆ་ཡོང་ས་མེད་པས་དེ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཞོར་དུ་རྗེས་ལུས་ཡིན་པའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་ཆེ་བ་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཟེར་བ་འདི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོམ་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ཡང་མེད།
འགྲོ་བ་མི་ཡི་རྩ་བའི་དགོས་མཁོའི་ཆ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ། སྔོན་ཐོན་དང་རྗེས་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཐབས་མེད། དབྱེ་བ་དེ་དག་ནི་རྩ་བའི་དགོས་མཁོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྐོང་བའི་ཐོག་ན་གྲུབ་ཡོད། དཔེར་ན། འཐུང་རྒྱུའི་ཆུ་དགོས་པ་དེའི་སྟེང་ནས་གོང་གསལ་གྱི་དབྱེ་བ་དེ་དག་འབྱེད་མི་ཐུབ། འགྲོ་བ་མི་བཤད་ཅི་དགོས། དུད་འགྲོ་ཡང་གཅིག་པ་ཡིན། ཚང་མ་ལ་འཐུང་ཆུ་དགོས་མཉམ་ཡིན། དབྱེ་བ་དེ་དག་འགྲུབ་བྱེད་ནི་འཐུང་ཆུ་ཇི་ལྟར་ལེན་པའམ་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་སྟངས་ཡིན།
དཔེར་ན་འཐུང་ཆུ་མགོ་ལ་འཁུར་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་བོད་པ་མིན་ཐག་ཆོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཆུ་སྣོད་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཀྱང་འདི་ནི་ཡུལ་ག་གེ་མོ་དང་མི་རིགས་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་དུས་ཡུལ་ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་དང་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཆུ་ལེན་སྟངས་ཀྱི་རིག་གནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་སྣོད་ནི་ཤིང་གི་ཟོ་བ་ཡིན། དེ་རྒྱབ་ལ་འཁུར་སྟངས་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད། ཟོ་སྟོང་ལུས་རྒྱབ་ལ་སྦྱར་ནས་འཁུར་ལ། ཆུས་གང་བའི་ཟོ་བ་ལུས་རྒྱབ་ལ་བསླངས་ནས་ཁུར། ཤིང་ཟོ་དང་འཁུར་སྟངས་དེ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་དེ་ནི་ཨ་མདོའི་འཐུང་ཆུ་ལེན་བྱེད་དང་ལེན་སྟངས་ཡིན་པ་ཤེས། དེ་དུས་ང་ཚོས་ཨ་མདོའི་རིག་གནས་ཤིག་ངོས་ཟིན་པ་ཡིན། དེ་ནི་ང་ཚོའི་མཐོང་ལམ་དུ་མངོན་པའི་ཆུ་འཁུར་ནས་འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་དེ་ཡིན། དེའི་རྒྱབ་ལོགས་ན་ད་དུང་ཆུ་ཟོ་ཇི་ལྟར་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་གྱི་རིག་གནས་ཆ་ཚང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད།
ཆུ་སྣོད་དང་ཆུ་འཁུར་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ནས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་མངོན་པ་མ་ཟད། འཐུང་ཆུ་ལེན་པའི་རྒྱུད་རིམ་དེའི་ནང་ལ་ཡུལ་ཁམས་དེའི་བསམ་བློ་གཏོང་གཏོང་སྟངས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཐིམ་ཡོད། དཔེར་ན་ལོ་གསར་གྱི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་ཁྱིམ་སོ་སོར་འཐུང་ཆུ་ལོས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་ལ་ལར་ལོ་གསར་ཚེས་གཅིག་གི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་མ་ལ་ཆུ་ཁར་སོང་ནས་ཁྱིམ་ལ་འཐུང་ཆུ་ཟོ་གང་ལེན། ཨ་མདོའི་ཡུལ་ཁམས་མང་པོར་དོན་དག་ཅིག་བསྒྲུབ་ཏུ་འགྲོ་བའི་མི་ཞིག་ལམ་དུ་ཟོ་སྟོང་ཁུར་བ་ཞིག་ལ་ཐུག་ན་རྟེན་འབྲེལ་ཉེས་པར་བརྩི་ཞིང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཆུ་ཟོ་བ་གང་འཁུར་ནས་ཡོང་བ་ཞིག་ལ་ཐུག་ན་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་བརྩིས་ནས་ཆུ་མཆོད་འཕེན། འཐུང་ཆུ་ལེན་རྒྱུ་གཅིག་པོའི་སྟེང་ན་འདི་ལྟ་བུའི་གོམས་སྲོལ་མང་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
ཡིན་ན་ཡང་ཆུ་སྦུག་ཁྱིམ་ལ་འཐེན་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ནས་བཟུང་ཆུ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་འཁོར་དེ་ཆ་ཚང་མི་དགོས་པར་གྱུར། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཤིང་ཟོ་མི་དགོས་པར་གྱུར་ལ། དེ་བཟོ་བའི་ཤིང་བཟོའི་ལག་རྩལ་དེ་ཡང་མི་དགོས་པར་གྱུར། དེའི་སྟེང་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ལ་ཉེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རིག་གནས་དེ་དག་ཡལ་བར་གྱུར་ཡོད། མི་རབས་ནས་མི་རབས་ལ་འཐུང་ཆུ་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་ཟོ་ཡལ་ནས་མི་ཐོག་གཅིག་ཀྱང་ད་དུང་སོང་མེད། དེང་སང་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་ན་ཟོ་བ་བཟོ་ཤེས་པ་དང་རྒྱབ་ལ་འཁུར་བ་ལྟ་ཅི། ཟོ་བ་ཟེར་བ་ཅི་ཡིན་མི་ཤེས་པའི་མི་རབས་ཀྱི་འགོ་ཚུགས་ཡོད།
གལ་སྲིད་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་དེ་སྔོན་གྱི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ཞིག་མི་འདོར་བ་ཙམ་ལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ན། ཆུ་ལེན་སྟངས་ཀྱི་རིག་གནས་འདི་ཤི་ཐག་ཆོད་པས་ན་ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡུག་སྐད་མི་ཚད་སྨྲེ་ངག་འདོན་དགོས་པའི་ཚད་ལ་སླེབས་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོས་སྡུག་སྐད་འདི་འདོན་པ་མ་གཏོགས་དེ་སྐྱོབ་རྒྱུ་མིན་པ་གསལ་པོ་རེད། རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་ནས་ཁྱིམ་ལ་འཐེན་པའི་སྦུག་བཀོག་ནས་ཡང་སྐྱར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེགས་ཆེ་བའི་ཆུ་ལེན་སྟངས་དེ་ལ་སྐྱར་ལོག་ནས་རྒྱག་སྲིད་ཀྱི་མ་རེད།
སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཐུང་ཆུ་ལེན་པ་ནི་དཀའ་ཚེགས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མིན། འཐུང་ཆུ་ཆུ་ཟོ་ཆེན་པོ་གང་ལུ་རྒྱབ་ལ་ཁུར་ནས་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀའི་ལམ་ལ་འགྲོ་དགོས་པ་ཐག་རིང་ལ་མི་བརྩི། འཐུང་ཆུ་དཀོན་པའི་ས་ཆ་དག་ཏུ། ཁལ་མ་དེད་ནས་ཉིན་ཕྱེད་ཀྱི་ལམ་ལ་འགྲོ་དགོས་པ་ཡང་ཡོད། དེ་ཡང་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་དགོས་ལ། ཁ་ཆར་བུ་ཡུག་གི་ནང་དུ་ཡང་འགྲོ་དགོས། དེ་ལྟ་བུའི་འཐུང་ཆུ་རྩ་ཆེན་པོ་དེ་གཙོ་བོ་འཐུང་ཆུ་ཡིན། མ་བཀྲུས་ཐབས་མེད་ཀྱི་འཁྲུད་བཤལ་རེ་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ལུས་པོ་བཀྲུ་རྒྱུ་ནི་མི་ཚེ་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་མང་པོ་ཡོད། ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་ནས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆུ་ལེན་སྟངས་དཀའ་ཚེགས་ཅན་དེ་ལ་ཕྱིར་ལོག་རྒྱག་འདོད་མཁན་ནི་སུ་ལ་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད།
སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོ་གཅིག་པོ་ཡིན་པ་ཙམ་མ་རེད། རྒྱུ་ཆ་དང་ངལ་རྩོལ། དུས་ཚོད་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་སོང་ཡང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་རེད། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ཁུལ་ཐུན་མོང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གྱོན་ཆས་ཀྱི་སྟེང་ནས་དོན་གནད་འདི་ཇེ་གསལ་དུ་གཏོང་། སློག་པ་ནི་གྱོན་ཆས་དང་ཉལ་ཆས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཅིང་། ཉིན་མཚན་དུས་དྲུག་ལ་ལུས་དང་འབྲལ་མེད་ཡིན། ངས་སྔོན་མ་རྒྱ་མི་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་པ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅིག་བཞག་ཡོད་སྐད་ཐོས། རྒྱ་མི་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ཁུལ་བསྡད་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱ་མི་གཞན་ཞིག་གིས་འབྲོག་པ་ཟེར་བ་དེ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དྲིས་སྐབས། སྔ་མས་ལན་དུ་འབྲོག་པ་ཟེར་བ་ནི་གོས་སུ་ལུག་པགས་བརྒྱད་དང་ལྷམ་དུ་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀ་གྱོན་མཁན་ཡིན་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་པ་རེད་ཟེར། འདི་ལྟར་འདྲི་མཁན་དང་ལན་རྒྱག་མཁན་བྱུང་ཡོད་མེད་གང་ལྟར་ཡང་། གོས་སུ་ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་དང་ལྷམ་དུ་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་གོན་པ་དེ་བདེན་པ་རེད། ང་རང་སྔོན་མ་འབྲོག་ཁུལ་དུ་སྡོད་སྐབས་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀའི་ལྷམ་གོན་མ་མྱོང་ཡང་ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་ཀྱི་སློག་པ་ངས་ཀྱང་རྒྱུན་གོན་བྱས་མྱོང་། ས་གནས་རང་གི་འབྲོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀའི་ལྷམ་གོན་པ་དེ་ཡང་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིན།
ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་དང་གཡག་ཀོ་ཕྱེད་ཀ་ནི་རྒྱུ་ཆ་ཉུང་ཉུང་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པའི་སྟེང་ལ་དེ་དག་གྱོན་ཆས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ངལ་རྩོལ་དང་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཉུང་ཉུང་ཞིག་གཏན་ནས་མིན། ལྷམ་ཆ་གཅིག་འཚེམ་བཟོ་བྱེད་པ་ལ་མི་གཅིག་གི་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་ཆ་ཚང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེའི་ནང་དུ་ཀོ་བ་མཉེས་འདུལ་བྱེད་པའི་ངལ་དུབ་ཅན་གྱི་ལས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ཚུད་མེད། སློག་པ་གཅིག་བཟོ་བ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན། ལུག་ལྤགས་བརྒྱད་མཉེས་འདུལ་བྱེད་པ་དང་དེ་སློག་པར་འཚེམ་བཟོ་བྱེད་པ་ལ་མི་གཅིག་གི་ཉིན་དུ་མའི་ངལ་རྩོལ་དགོས།
དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་ཆ་དང་ངལ་རྩོལ་གྱི་འགྲོ་སོང་ཆེ་བ། ལུས་ལ་ལྕི་ཞིང་རྩུབ་པའི་གྱོན་ཆས་དེ་འདྲ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན་པ་ནི་གསལ་པོ་ཡིན། ངའི་གཉེན་ཉེ་ཞིག་ནི་སྔོན་མ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྷམ་བཟོ་མཁན་ཡིན། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ལ་ཁོང་ང་སྡོད་སའི་འབྲོག་ཁུལ་དུ་ཁྱིམ་ཉུལ་བྱས་ནས་ལྷམ་བཟོས་པའི་ཡོང་སྒོས་ཁྱིམ་ཚང་བསྐྱངས། ལོ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ང་ཕ་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་ཁོང་ལ་ཐུག་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ལྷམ་མ་བཟོས་པར་ཡུན་རིང་སོང་འདུག་ཅིང་། ལྷམ་བཟོ་བྱེད་ཀྱི་ཅ་ལག་རྣམས་བེད་མེད་དུ་གྱུར་ནས་ཀྱང་ཡུན་རིང་དུ་སོང་འདུག ངས་ཁོང་ལ་ད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྷམ་བཟོ་དགོས་པའི་དུས་ཚོད་ཕྱིར་ཡོང་རྒྱུ་མ་རེད། ལྷམ་བཟོ་བའི་ལག་ཆ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ཡིན། དེར་ཁོང་ལ་ཡང་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་མི་འདུག ཁོང་གི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་གཡུག་རྒྱུའི་གྲོས་བཏོན་འདུག་ཀྱང་དེ་ལ་ཁོང་གིས་མོས་མཐུན་བྱས་མི་འདུག ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་དག་ལ་བེད་སྤྱོད་མེད་པ་ཤེས། ཡིན་ན་ཡང་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ཏེ། འཚོ་ཐབས་ཧ་ཅང་སྐྱོ་བའི་སྐབས་སུ། ཁོང་འབྲོག་ཁུལ་ལ་སོང་ནས་ལྷམ་བཟོས་ནས་ཡོང་སྒོ་བཙལ་ཏེ་བཟའ་མི་བསྐྱངས་པ་ཡིན་སྟབས་ཅ་ལག་འདི་དག་ལ་འཁྲེང་སེམས་ཤིག་འདུག་ཟེར།
གྱོན་ཆས་ནི་སྐབས་མང་པོར་འཚོ་ཐབས་དང་མཛེས་ཚོར་གཉིས་སྤྱི་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན། དེང་སང་གི་བོད་ཁུལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཁག་ལ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་སྣ་རིགས་སྔར་ལས་མང་ལ་བཀྲག་མདངས་སྔར་ལས་ཆེ། ཡིན་ན་ཡང་དེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ལ་གསོན་སྟོབས་སྔར་བཞིན་ཡོད་པ་མཚོན་མི་ཐུབ། སྔོན་མ་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་དེ་དག་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གཙོ་བོ་ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་དུས་བཞི་བོ་དང་། ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་ཉིན་གྱི་གྱོན་ཆས་དང་དགོང་མོའི་ཉལ་ཆས་ཀྱང་ཡིན། དེང་སང་བོད་ཆས་མང་ཆེ་བ་ཞིག་བོད་མདོག་སྟོན་ཆེད་གྱོན་པ་ཡིན། དགོས་མཁོ་དང་འབྲེལ་བ་མེད། གསང་གནས་སྒྲིབ་པ་དང་ཚ་གྲང་འགོག་པའི་འཚོ་ཐབས་ཀྱིདགོས་མཁོ་ནི་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ལ་བརྟེན་མི་དགོས། དེ་ལས་ལུས་ལ་ཡང་ཞིག་འཇམ་པ། གོན་བདེ་ཞིང་ཕུད་བདེའི་གྱོན་ཆས་མང་པོ་ཉོ་རྒྱུ་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་བོད་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ནི་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་དུས་སྟོན་ཁོ་ནའི་སྟེང་ལ་གྱོན་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་གཅིག་བྱས་ན་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་རང་མདོག་སྟོན་བྱེད་ཙམ་དང་། ང་ནི་བོད་པ་ཡིན་ཞེས་སྒྲོགས་བྱེད་ཅིག་ཡིན། རང་མདོག་ཡལ་བཞིན་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་རང་ཆོས་དང་། དགོས་མཁོ་དང་ཁ་འབྲལ་བཞིན་པའི་བོད་ཆས་བཅས་ལ་འཁྲེང་སེམས་བཀྲག་མདངས་ཅན་ཞིག་གི་སྟོན་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ཀྱང་སྲིད།
ང་ཚོས་རིག་གནས་སུ་འབོད་པ་གང་མང་ཞིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་རྩད་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་ནི་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་སྐོང་བ་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་མི་རིགས་ཤིག་གི་རང་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་ཐུག་མེད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་བརྗོད་པའི་སྐབས་འདིར། རིག་གནས་གང་ཞིག་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་སྐོང་བའི་ནུས་པ་ཉམས་ཚར་ཏེ། དེའི་བྱེད་ལས་འགྱུར་ཏེ་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟོན་བྱེད་ཙམ་དུ་གྱུར། དེ་དུས་རིག་གནས་ཤིག་གི་ནང་སྲོག་ཆད་དེ་ཕྱི་སྲོག་མ་ཆད་པ་ཙམ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དུས་རིག་གནས་དེ་ལ་འཁྲེང་ཞེན་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཡིན།
འཚོ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་དགོས་མཁོ་དང་བྲལ་ནས་འཁྲེང་སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་ཡོད་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་འཁྲེང་སེམས་ཙམ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་མིན་པར་དགོས་མཁོ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས་གནས་ཡོད། གྲོང་གསེབ་ཏུ་གནས་པའི་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་ཞིག་གིས་ད་དུང་བོད་སྐད་གཅིག་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་བརྡ་སྤྲོད་དགོས། བོད་སྐད་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བོད་ཡིག་ཀྱང་གནས་སྐབས་འདི་ལ་ཡིག་ཐོག་དང་དྲ་ཐོག བརྙན་འཕྲིན་སོགས་སུ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་སྐད་ཡིག་གི་གསོན་ཉམས་རེ་མངོན་ཡོད། བོད་ཡིག་གི་དཔེ་སྐྲུན་ནི་དེང་སང་ཀློག་མི་ཚར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་ཀློག་རྒྱུ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མིན།
སྤྱིར་བཏང་ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་གཉིས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་ཐབས་ཇེ་བདེར་དང་ཇེ་སྐྱིད་དུ་གཏོང་ན་ཡང་། དེ་གཉིས་མི་རིགས་གཉོམ་ཆུང་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་འདུས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ལ་འཆམ་པའི་ངེས་པ་མེད། ཚན་རིག་དང་ཡར་རྒྱས་ལས་བྱུང་བའི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་འཚོ་ཐབས་གསར་བ་ཅི་ཙམ་གྱིས་མང་ན་སྐད་ཡིག་འདུས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་གང་མང་ཞིག་གི་གསོན་ཤུགས་དེ་ཙམ་གྱིས་འཇོམས། ང་ཚོ་འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་ངན་གྱི་ཁྱད་པར་གསལ་བའི་ཁྱིམ་གཉིས་ལ་སོང་ན་ངང་ཚུལ་འདི་མཐོང་དཀའ་བ་ཞིག་མིན། འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་ཁྱིམ་དུ་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཤེས་པ་དང་སྤྱོད་པ་མང་བ་དང་། འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་པའི་ཁྱིམ་ཞིག་ཏུ་སོང་ན་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཤེས་པ་དང་སྤྱོད་པའི་ཉུང་བ་ཡོད། གནས་སྟངས་འདི་ང་ཚོ་འཚོ་ཐབས་གསར་པའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་བཟང་ངན་ཤོར་བའི་གྲོང་བརྡལ་ཞིག་དང་རི་གྲོང་ཞིག་ལ་སོང་ན་ཡང་ཇི་བཞིན་དུ་མཐོང་ཐུབ།
རི་གྲོང་དག་ལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་མ་སླེབས་པ་ནི་དུས་ཚོད་ཀྱིས་མ་སླེབས་པ་མ་གཏོགས། རི་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ལ་དེ་མ་དགོས་པར་མ་སླེབས་པ་མ་རེད། སྔོན་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡར་རྒྱས་ཕར་བཙལ་བ་ཡིན་ལ་དེང་སང་ཡར་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཚུར་བཙལ་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། དུས་ཚོད་ཀྱི་སྔ་རྗེས་ཙམ་མ་གཏོགས་རི་གྲོང་དག་ལ་ཡང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་སླེབས་རྒྱུ་དེ་ནི་གཡོལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་དུས་རི་གྲོང་དག་ལ་བོད་སྐད་ཇེ་ཉུང་དང་གཞན་སྐད་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་འདི་ཡང་ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཤིག་ཡིན།
ཡར་རྒྱས་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རང་གཤིས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་ལ་གོམས་རྗེས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་ཞིག་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཡོང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། བོད་པ་ཡང་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཚོ་ཐབས་གསར་བ་ལོས་དགོས། འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པ་དང་མཉམ་དུ་ང་ཚོ་བོད་པ་རེད། རང་གི་བོད་སྐད་འདི་བོར་མི་འདོད་པ་འདི་ཡང་རང་བཞིན་ཞིག་རེད།
སྐབས་འདིར་འགྲོ་བ་མི་ཡི་དགོས་མཁོ་དང་མི་རིགས་ཤིག་གི་དགོས་མཁོ་གཉིས་འགལ་བ་ལྟག་སྤྲོད་དུ་གྱུར་ཡོད། དཀའ་ངལ་འདི་ནི་ང་ཚོ་བོད་ལ་ད་བར་དུ་འཕྲད་མ་མྱོང་བའི་དཀའ་ངལ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་ལ་ཡང་དཀའ་ངལ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན་ལས་ཆེ། རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡུག་སྐད་འདོན་མཁན་ནི་ང་ཚོ་བོད་པ་གཅིག་པོ་མ་རེད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་རྫོགས་རེད། སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལྟར་ན། དེང་སང་འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་ན་སྐད་ཡིག་བདུན་སྟོང་ཡོད་ཅིང་། ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་གཟའ་འཁོར་གཉིས་རེའི་ནང་ལ་སྐད་ཡིག་རེ་ཤི་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་ཤི་འདོད་མེད་ན་ཡང་། སྨན་བཅོས་དང་རིམ་གྲོ་བྱེད་ཀྱིན་བྱེད་ཀྱིན་ཤི་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་ལྟར། སྐད་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་ཤི་འདོད་མེད་ཀྱང་། སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྡུག་སྐད་རྒྱག་གིན་རྒྱག་གིན་ཤི་བཞིན་ཡོད།
ཡིན་ན་ཡང་། མི་ཞིག་ཤི་ན་མི་གཞན་པ་ཞིག་སྐྱེ་ཡོང་གི་ཡོད། སྐྱེ་བ་དེ་ཤི་བ་ལས་མ་མང་ན་མི་ཉུང་། མི་ཤི་ནས་སྟོངས་འགྲོ་བ་ཟེར་དེ་ཡོང་མི་སྲིད། སྐད་ཡིག་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཤི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་སྐྱེ་རྒྱུ་མེད། སྐད་ཡིག་ཤི་ནས་སྟོངས་འགྲོ་བ་ཟེར་བ་དེ་ཡོང་མི་སྲིད་ན་ཡང་། མང་ཆེ་བ་ཤི་ནས་སྐད་ཡིག་ཉུང་ཉུང་ཞིག་མ་གཏོགས་གནས་རྒྱུ་མིན་པ་དེའི་ཕྱོགས་ལ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།
གཟའ་འཁོར་གཉིས་རེའི་ནང་ལ་སྐད་རིགས་རེ་ཤི་བའི་ཤི་ཚད་འདི་ལྟར་སོང་ན། སྐད་རིགས་བདུན་སྟོང་ཡོངས་སུ་ཤི་བ་ལ་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་དགོས། འོན་ཀྱང་སྐད་ཡིག་གསོན་སྟོབས་ཅན་སྐོར་ཞིག་ཤི་རྒྱུ་མིན་པ་ནི་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ལ་གཞིགས་ན། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་ཤི་རྒྱུ་མིན་པའི་སྐད་ཡིག་དེའི་གྲས་སུ་ཚུད་རྒྱུ་ནི་ཧམ་སེམས་སུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་ན་ང་ཚོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་ཚེ་ཐག་གི་རིང་མཐའ་ནི་ལོ་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ཡིན་དགོས། ཡིན་ན་ཡང་། མ་འོངས་པའི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ལ་སྐད་ཡིག་ཤི་ཚད་འདི་འགྱུར་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་བཤད་དཀའ། ཤི་ཚད་ལ་མགྱོགས་དལ་གཉིས་ཀ་ཡོང་སྲིད་པ་དེས་ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་གི་ཚེ་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་འགྲོ་ལོས་སྲིད།
ཕུགས་ཡུན་རིང་པོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་གསོན་གནས་ནི་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། ང་ཚོའི་མིག་མདུན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་དགའ་བ་སྒོམ་འོས་པའི་གནས་ཀྱང་ཁ་ཤས་ཡོད། དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི་བོད་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་རིག་གནས་ལ། དེར་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གསོན་སྟོབས་ཤིག་རྒྱས་ཡོད། འདིའི་སྐོར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་འཛོམས་ཤོས་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་སྟེང་ན་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཡིན། ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གི་སྒྲ་ཐག་གི་དུས་ནས་བཟུང་ད་བར་གྱི་འོད་སྡེར་བར་གྱི་བོད་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཉར་གསོག་བྱས་ཡོད། ད་ལྟ་སྒྲ་ཐག་དང་བརྙན་ཐག འོད་སྡེར་སོགས་བདུན་སྟོང་ལ་ཉེ་བ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་ལ་དེང་སང་དྲ་ལམ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱུད་ལམ་སོགས་སུ་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་གྲངས་འབོར་ཆེན་པོ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་དག་འདུས་མེད།
འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་ཆའི་གྲངས་འབོར་དང་། ལོ་ངོ་བཞི་བཅུ་འདིའི་རིང་ལ་བྱུང་བའི་གླུ་བ་གླུ་མས་མཚོན་པའི་འཁྲབ་སྟོན་པ་དང་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་གྲངས་འབོར། འཁྲུག་ཆ་དོད་པའི་འཁྲབ་སྟོན་སྣ་ཚོགས། འཁྲབ་སྟོན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་སྣ་ཚོགས་འདི་འདྲ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལ་བྱུང་མྱོང་མེད། དེ་ཡང་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱད་ཅུ་ནས་དགུ་བཅུ་བར་བོད་སྐད་རང་གི་སྟེང་ལ་འཁྲབ་སྟོན་བྱས་ཡོད་སྟབས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་གསོན་སྟོབས་ཤིག་རྒྱས་སུ་བཅུག་ཡོད།
བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་གནས་སྐབས་སུ་གསོན་སྟོབས་རྒྱས་ཡོད་པ་ནི་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་རིག་གནས་གཅིག་པོ་མིན་པར་གཞན་པ་ཡང་ཁ་ཤས་ཡོད། དེ་དག་ལས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ནི་དུས་སྟོན་གྱི་རིགས་ཡིན། རིག་གནས་གང་མང་ཞིག་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་གནས་ཐབས་མེད་པར་འགྱུར་བཞིན་པ་འདིས། དུས་སྟོན་གྱི་སྐབས་སུ་གཞན་ལ་མངོན་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྟོན་མཁན་དང་ལྟ་མཁན་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་ཁ་གང་བའི་ཧར་མངོན་ཅན་གྱི་ལམ་ལ་སྐྱོད་བཞིན་ཡོད། དེའི་སྟེང་ལ་དེང་སང་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་འཕྲུལ་རྩལ་གྱི་ཡར་རྒྱས་དང་། བོད་རང་གི་རྒྱུ་ངོམ་ལ་དགའ་བའི་གཤིས་ཀ རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཕྱི་ཚུལ་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ངོམ་དགའ་བ་བཅས་ཀྱིས་ཧར་མངོན་འདི་ལ་མཐུན་རྐྱེན་བླ་མེད་དུ་སྦྱར་ཡོད།
མཇུག་སྡུད།
སྤྱིར་བཏང་ང་ཚོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་སྔོན་ནས་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་ཞེས་པའི་རིག་གནས་སྡེ་ཚན་དེ་ལ་དབང་ཚར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུའི་ནང་གི་དུས་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་རྗེས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པ་ཐེབས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚོགས་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་སྣ་མང་ཞིག་སོང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་ནང་ནས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་བའི་དཔེ་མཚོན་གསལ་ཤོས་ཤིག་ནི་རིག་གནས་ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལས་ཆེ། དེའི་ནང་དོན་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ནས་གོང་དུ་ང་ཚོས་ཐ་སྙད་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཞེས་སྡེ་ཚན་གཉིས་སུ་འབྱེད་དགོས་བྱུང་ཡོད།
ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རིག་གནས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདིས་བསྟན་དོན་ཅི་ཡིན་མི་གསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་ན་ཡང་། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དེའི་བསྟན་དོན་ཅི་ཡིན་བློ་ངོར་གསལ་པོ་ཞིག་འབབ་དཀའ། རྒྱུ་མཚན་ཐ་སྙད་དེའི་གོ་དོན་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་དོད་ཀྱི་བསྟན་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་དགོས་པ་དང་། དེའི་དོན་ཁོངས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་བ། དེའི་བཞེད་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་ཡིན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ང་ཚོས་བསྟན་དོན་གཙོ་བོའི་ཆ་རེ་བཟུང་ནས་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་འདས་པ་དང་ད་ལྟའི་དུས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་འཚོ་ཐབས་དང་། སྤྱོད་ལམ། བླང་དོར་བྱེད་སྟངས་བཅས་མ་བགྲོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཆགས་པ་དེ་ཡིན།
རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་སྐབས། སྤྱིར་བཏང་གོང་གསལ་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཉིས་ཀར་གསོན་སྟོབས་ཤོར་ཏེ་སྲོག་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་དོན་རེ་སྤེལ་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡང་གང་མགྱོགས་ཀྱིས་སྤེལ་དགོས་པའི་ཚོར་བ་ཞིག་སྟེར། ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོས་དོན་ཁོངས་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་ལ་ལྟ་དུས་རིག་གནས་སྐོར་ཞིག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གསོན་སྟོབས་རྒྱས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་མངོན་ཏེ་སྲུང་སྐྱོབ་མི་དགོས་པ་དང་། སྐོར་ཞིག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཅེས་དུས་ང་ཚོས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དཀའ་བའི་ནང་འགལ་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།
ནང་འགལ་དང་པོ་ནི་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཐོག་མའི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་ད་ལྟ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ནང་འགལ་ཡིན། རིག་གནས་ཤིག་བྱུང་དུས་མི་རིགས་ཤིག་གི་ངོ་བོ་མཚོན་ཆེད་དུ་བྱུང་བ་མིན་པར། འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་ཞིག་སྐོང་བའི་ཐབས་ལམ་གྱི་ཚུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན། ད་ལྟ་ང་ཚོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ནི་དགོས་མཁོ་དེ་སྐོང་བའི་ཐབས་ལམ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་མིན། མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན།
ནང་འགལ་གཉིས་པ་ནི་ང་ཚོའི་དགོས་འདུན་ལ་ནང་འགལ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ང་ཚོས་ཡར་རྒྱས་དགོས་ཟེར་གྱི་ཡོད། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་སྐོར་ཞིག་ལ་ལེགས་བཅོས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཐ་ན་འཚོ་ཐབས་རྙིང་ཆེས་ན་མ་དོར་ཐབས་མེད་ཀྱི་གནས་སུང་ལྷུང་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ང་ཚོས་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་ནས་འཚོ་ཐབས་རྙིང་པ་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཟེར་གྱི་ཡོད།
ནང་འགལ་གསུམ་པ་ནི་ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་དང་བོད་པ་གཉིས་ལས་གང་གཙོ་ཆེར་འཛིན་པ་དེ་ཡིན། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པའི་ཆ་ང་ཚོས་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་གི་ཡོད། ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ནི་ཚན་རིག་གིས་འགྲོ་བ་མི་སྤྱི་ལ་བསྐྲུན་པ་མ་གཏོགས་མི་རིགས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཆེད་དུ་བསྐྲུན་པ་མིན། ང་ཚོས་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་ལ་སྙེག་དུས་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཤོར་གྱི་འདུག་ཟེར་ནས་སྡུག་སྐད་རྒྱག་གི་ཡོད། ང་ཚོར་དགོས་པ་ནི་བསྐྱབ་བྱའི་རིག་གནས་གང་ཞིག་མི་རིགས་གང་དེའི་ངོ་བོ་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་པར་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བ་དང་མཚུངས་སུ་རང་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མ་ཉམས་པ། འགྲོ་བ་མི་ལ་དགོས་པའི་ཚེགས་ཆུང་གི་འཚོ་ཐབས་མ་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་རང་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡལ་བ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་ “རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”བྱེད་ཐབས་ཤིག་རྙེད་ན། དེ་ནི་ང་ཚོ་བོད་པའི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་བྱས་རྗེས་ཤིག་ཡིན།
ཡང་སྐྱར་གལ་བོ་ཆེ་ལ་ནན་ཏན་གྱི་ཚུལ་དུ་“རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོབ་”ནི་དོན་ཐོག་ནས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ལས་ངག་ཐོག་ནས་བཤད་རྒྱུ་གཙོ་བོ་མིན། བསྒྲུབ་པའི་སྔོན་འགྲོ་ནི་གཞན་ཟེར་ལད་ཟློས་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རང་གི་གནས་སྟངས་ཀྱི་སྟེང་ནས་རིག་གནས་ཟེར་བ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྲུང་སྐྱོབ་ཟེར་བ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་བྱེད་དགོས་པ། བྱེད་དགོས་མིན་དང་བྱེད་ཐུབ་མིན་སོགས་ལ་བསམ་ཞིབ་དང་བགྲོ་གླེང་། ཞིབ་འཇུག་རྣལ་མ་ཞིག་བྱེད་དགོས།
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/forum/24392.html


text:
དེ་ལ་འདིར་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྐོར་ལ་ཚིག་འགའ་བྲི་བར་བྱའོ། ། འཕགས་པ་གནས་བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་བསྡུས་པ་ལས། ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་མདོ་ཕྲན་གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སིངྒལ་ཡི་ཡུལ་གྱི་པཱ་ལཱའི་ཡི་གེའི་ཐོག་གནས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་རབ་ཅིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་སྡེ་སྣོད་ཁྲོད་ཀྱི་གསུང་རབ་རིན་ཐང་བྲལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པར་གྲགས། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་དང༌། ཚིགས་བཅད་ཤོ་ལོ་ཀ་བཞི་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བཞུགས་ཤིང་། དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་བརྙེས་ནས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པའི་བར་དུ་གནས་སྣ་ཚོགས་སུ་གང་ཟག་ཆེད་དུ་བྱ་བའི་གདུལ་བྱ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བདུན་ཙམ་ལ་གསུངས་པ་ཞིག་དང་། དེ་དག་ལ་དེ་འབྲེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རེ་རེ་ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། གནས་བརྟན་པ་དག་གི་སྡེ་སྣོད་ནི་སངས་རྒྱས་འདས་ནས་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་དང་བཅུ་གྲངས་ཙམ་ན་གླེགས་བམ་དུ་བྲིས་པར་བཞེད་པས། ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་ཀྱང་སྐབས་དེ་ཤེད་ཅིག་ལ་པཱ་ལཱའི་སྐད་དུ་བྲིས་པ་མིན་ནམ་སྙམ།
ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་དུས་རབས་གསུམ་པའི་སྐབས་སུ་བསྒྱུར་བར་བཤད་ཅིང་། ཨིན་ཡིག་ཏུ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ལ་མཁས་པ་ Friedrich Max Müller (1823-1900) ལགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་འདུག ལར་ནས་ཀྱེ་མ་རིགས་པ་ཁོ་ནའི་ལམ་ནས་གཤེགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་སྟེ། ཁོང་ཚན་རིག་གི་སྐས་ལ་འཛེགས་པར་མ་ཟད། དེ་བསྐྱུར་ནས་ཕ་རོལ་རྒྱང་རིང་དུ་ཡང་བྱོན་པ་ཡིན་འདུག་ཅེས་གསུངས་པའང་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་འདི་འདྲར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་འདོད། དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་དམན་གྱི་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད་པའི་བྷར་མ་དང་ཀོམ་པོ་ཏི་ཡ་སོགས་ཀྱི་སྐད་དུའང་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་བསྒྱུར་ཡོད་པ་འདྲ་ལ། རང་རེའི་སྐད་དུ་སྒྱུར་པ་པོ་ནི་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་མཆོག་ཡིན་ལ། དམ་པ་ཁོང་ལྷོ་ཕྱོགས་སིངྒ་ལར་བཞུགས་སྐབས་གནས་བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངྷརྨ་པ་དའི་མདོ་ཕྲན་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་གཅེས་སྤྲས་གནང་གི་ཡོད་པར་དགོངས་ནས། ཁོང་གི་བླ་མ་གནས་བརྟན་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་[1]སྟེ་ངྷརྨྲནནྡའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཞུས་ཏེ། སིངྒལ་དཔལ་རལ་གྲིའི་རི་བོའི་དགོན་པ་རུ་མདོ་ཕྲན་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་བཞིན་པཱ་ལིའི་སྐད་ལས་བསྒྱུར་ཡོད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་ཝཱརཱཎསཱིའི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་མོས་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་ཏེ་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ནས་པར་སྐྲུན་མཛད་འདུག
ཕྲན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྐོར་གྱི་ཞུ་སྙིང་གཙོ་བོ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་དགེ་སློང་མིག་སྐྱོང་ལ་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ཏེ། “ཆོས་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། །ཡིད་ནི་གཙོ་ཞིང་སྔོན་ལ་འགྲོ། །གལ་ཏེ་ཡིད་ནི་རབ་དྭངས་པས། །སྨྲས་སམ་ཡང་ན་བྱས་ཀྱང་རུང་། །དེ་ལ་དེ་ཡིས་བདེ་བ་འཐོབ། །གྲིབ་མ་ཡོལ་བར་མི་འགྱུར་བཞིན། །” [2] ཡང་། “ཆོས་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། །ཡིད་ནི་གཙོ་ཞིང་སྔོན་ལ་འགྲོ། །གལ་ཏེ་གདུག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ནི། །སྨྲས་སམ་ཡང་ན་བྱས་ཀྱང་རུང་། །དེ་ལ་དེ་ཡིས་སྡུག་བསྔལ་འཐོབ། །ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཞིན། །” [3] ཞེས་གསལ་བ་འདི་ཡིན་ནོ། མཉན་ཡོད་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་བདུལ་བཏུལ་བའི་གནས་དང་། སྟོན་པའི་བཞུགས་གནས་ཀུན་གྱི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཟེར། ད་དུང་མཆོག་ཟུང་གཉིས། འཁོར་ལྔ་སྡེ་བཟང་པོ། གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག འོད་སྲུང་། འཆར་ར་རྟ་ཐུལ་ལ་སོགས་སྟོན་པའི་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་གྲགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་གནས་འདིར་ཡུན་རིང་བཞུགས་པར་གྲགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།
ཕྲན་གྱིས་གོང་དུ་དྲངས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་དགེ་སློང་མིག་སྐྱོང་ལ་གསུངས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་གཞན་གྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་མེད་སྐོར་བརྩད་གཅོད་བྱེད་སྐབས། སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་ལས། “ཆོས་རྣམས་སྔོན་དུ་ཡིད་འགྲོ་ཡིད་གཙོ་ཡིན། །ཡིད་མགྱོགས་རབ་ཏུ་སྡང་བའི་ཡིད་ཀྱིས་ནི། །སྨྲས་སམ་བྱས་ན་དེ་ནས་ སྡུག་བསྔལ་དེ། ། འཐོབ་འགྱུར་འཁོར་ལོ་འཕྱན་པས་མགོ་བོ་བཅད །” [4] ཅེས་བཞུགས་པ་མཇལ་བྱུང་ལ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་དོན་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་དུ་བཞུགས་སྐབས། རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་སྤྲང་པོ་གཉིས་ཤིག་དགེ་འདུན་ལ་གདུགས་ཚོད་གསོལ་པའི་སར་སློང་དུ་སོང་བ་ལ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུས་དུས་མ་ཤེས་ནས་དེ་དང་པོར་སློང་བར་བརྩམས་པ་ལས་ཅི་ཡང་མ་ཐོབ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་དེས་དུས་སུ་ཕྱིན་པས་མང་དུ་ཐོབ་བོ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དེ་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་ཁྲོས་ཏེ། ཁོ་བོ་ལ་དབང་ཡོད་ན་འདི་རྣམས་ཀྱི་མགོ་བོ་དྲུང་ནས་གཅོད་པ་ཞིག་ཅེས་ཟེར་ལ། རྒྱལ་རིགས་ན་རེ། ཁོ་བོ་ལ་དབང་ཡོད་ན། སངས་རྒྱས་དགེ་འདུན་དང་བཅས་པ་ལ་ཞལ་ཟས་རོ་བརྒྱ་པས་སྟོབ་པ་ཞིག་ཅེས་ཟེར་བ་ལས། མཉན་ཡོད་ན་བྲམ་ཟེའི་བུ་དེ་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་ཉལ་བ་ལ་ཤིང་རྟ་འཁྱམས་པོའི་འཁོར་ལོས་དེའི་མགོ་བཅད་པར་བརྟེན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་དེར་དགོངས་ནས་གོང་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་གསུངས་པ་ཞིག་རེད་འདུག
དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ཆོས་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། །ཡིད་ནི་གཙོ་ཞིང་སྔོན་ལ་འགྲོ། །གལ་ཏེ་ཡིད་ནི་རབ་དྭངས་པས། །སྨྲས་སམ་ཡང་ན་བྱས་ཀྱང་རུང་། །དེ་ལ་དེ་ཡིས་བདེ་བ་འཐོབ། །གྲིབ་མ་ཡོལ་བར་མི་འགྱུར་བཞིན། །”[5] ཞེས་གསུངས་དགོས་དོན་ལའང་བཀའ་འགྱུར་དུ་“དེའི་ཚེ་ཚོང་དཔོན་གཅིག་བུ་མེད་པར་ཤི་བ་ལས། ཚོང་པ་རྣམས་བགྲོས་ནས་གང་སུ་ཞིག་བསོད་ནམས་ཆེ་བ་ཞིག་ཚོང་དཔོན་དུ་བཀུར་རོ་ཞེས་བརྟགས་པ་ན། སྔར་གྱི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཁྱེའུ་དེ་ཤིང་དྲུང་ཞིག་ཏུ་ཉལ་བ་ལ་ཤིང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་གྲིབ་མ་འཕོས་ཀྱང་དེ་མ་འཕོས་ཏེ། བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པར་རིག་ནས་ཚོང་དཔོན་ཆེན་པོར་དབང་བསྐུར་ཏེ་འབྱོར་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། སངས་རྒྱས་དགེ་འདུན་དང་བཅས་པ་ལ་གདུགས་སྣ་རི་གསོལ་ཞིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་བདེན་པ་མཐོང་ངོ་།” ཞེས་གསལ་བ་དང་། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་ཚིགས་བཅད་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་ལྡོག་འདུག་སྟེ། གོང་གི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཀའ་བསྩལ་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཇལ་ན། ཆོས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་ལའང་སྔ་ཕྱིའི་གོ་རིམ་ཞིག་ཡོད་པར་སྣང་། དེ་ནས་བཀའ་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདི་གཉིས་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་གསུང་འབུམ་[6]དུ་གསལ་བ་དང་། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་གསུང་འབུམ་[7]དུའང་ཚིགས་བཅད་སྔ་མ་དེ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་དུ་དྲངས་འདུག
དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གཉིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་མིག་སྐྱོང་ལ་གསུངས་པར་བཞེད་ཅིང་། བཀའ་འགྱུར་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་བསྩལ་སྐབས་ཀུན་དགའ་བོ་ཁོང་གི་སྐུ་གམ་དུ་ཡོད་པ་ལས་དགེ་སློང་མིག་སྐྱོང་ཞུ་བ་ཞིག་བཞུགས་པ་མི་གསལ། དེ་ནས་སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་དུ་གསལ་བའི་ཚིགས་བཅད་སྔ་མ་དང་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་ཚིགས་བཅད་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་འགྱུར་ཧ་ལམ་མི་འདྲ་བ་མེད་མོད། ཚིགས་བཅད་ཕྱི་མའི་ཚིག་རྐང་མཐའ་མ་སྟེ་ “འཐོབ་འགྱུར་འཁོར་ལོ་འཕྱན་པས་མགོ་བོ་བཅད། །”ཞེས་པར་དགེ་ཆོས་ཀྱི་འགྱུར་དུ་“ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཞིན། །”ཞེས་གསལ་བས་འགྱུར་མི་འདྲ་བར་སྣང་། དེ་ལ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་ཕྲན་གྱིས་་Friedrich Max Müller ལགས་ཀྱིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ལས་ཐད་ཀར་དུ་ཨིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་འགྱུར་ལ་མཇལ་སྐབས། ཨིན་འགྱུར་དེའི་ནང་དུ་“ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཞིན།”ཞེས་གསལ་བ་ལས་”འཐོབ་འགྱུར་འཁོར་ལོ་འཕྱན་པས་མགོ་བོ་བཅད། །”ཅེས་པ་མི་གསལ་བར་བརྟེན། ཕྲན་གྱིས་གཤམ་དུ་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མ་ཡིག་[8]དང་། ཨིན་འགྱུར[9]། རྒྱ་འགྱུར་[10]གསུམ་ཟུར་ལྟ་བྱེད་པར་ཕན་སྙམ་ནས་ལྷན་གཅིག་ཏུ་བཀོད་ཡོད།
མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་མ་རྩོམ་དང་མཐུན་པར་མ་ཟད། ཨིན་འགྱུར་དང་། རྒྱ་འགྱུར་མ་སོགས་ལའང་མཐུན་ཤོས་ཆེ་བར་གྲགས་མོད། བཀའ་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་“འཐོབ་འགྱུར་འཁོར་ལོ་འཕྱན་པས་མགོ་བོ་བཅད། །”ཅེས་པ་མ་རྩོམ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་སྙམ་ལ། ཡང་ན་“་”འཐོབ་འགྱུར་འཁོར་ལོ་འཕྱན་པས་མགོ་བོ་བཅད། །”དང་“ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཞིན། །”གཉིས་གོ་བ་གཅིག་མཚུངས་སུ་ལེན་དགོས་པ་ཡིན་ནམ། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་“བལ་ཐོགས་ཀྱི་སྤང་ལྟུང་སྐབས་དྲུག་སྡེ་བལ་ཡུལ་དུ་སོང་ཞེས་རང་རེའི་འདུལ་བར་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ལ། འདི་དག་ནི་ལུང་ན་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་སོང་བྱ་བ་ཙམ་ལས་མེད། དེ་བཞིན་འཆར་ཀ་དམར་པོ་གནས་ངན་ལེན་སྤྱོད་པ་ཞིག་དང་། འཆར་ཀ་ནག་པོ་ཕྱིས་དགྲ་བཅོམ་འཐོབ་པ་གཉིས་བཤད་དེ། རང་རེའི་ལུང་ན་མི་གསལ་ཅིང་། མི་མཐུན། འཕགས་སྐྱེས་པོ་མིང་ཆེན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སོང་བའི་ཤུལ་དུ་ཁྱིམ་ཆུས་བཀྲུས་པའི་སྙིང་ནད་ཀྱིས་ཤཱཀྱ་རྣམས་བསད་ཅིང་། རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ཀྱིས་དྲངས་ཏེ་དམྱལ་བར་སོང་ཟེར་ཏེ། འདི་ཡང་ཅུང་མི་མཐུན། དེ་བཞིན་གཅུང་དགའ་བོ་སུནྡརི་ཆུང་མར་བླངས་ནས་སྐལ་བ་ཆད་པར་དགོངས་ཏེ། བག་སྟོན་གྱི་ཉིན་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱུངས་ཟེར་ཏེ། རང་རེ་ལ་མི་གསལ་ཅིང་། ལག་རྒྱུད་འགྲོ་གནས་ལ་གཏམ་རྒྱུད་དེ་སྦྱར། གྲགས་འཛིན་མ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པ་བརྙེས་པ་དེ་ཡང་རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་དག་ན་མེད་པ་སྙམ་”[11]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། བཀའ་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པའི་ཚིག་རྐང་འདི་མ་དག་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ཡིན། གང་ལྟར། ཉེ་ཆར་ཕྲན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་མཇལ་སྐབས་ཚིག་རྐང་འདིའི་འགྱུར་འདི་ལ་དོགས་པ་ཞིག་བྱུང་འཕྲལ་ཚིག་ཕྲེང་འདི་དག་ཐད་ཀར་དུ་ཐལ་བས། རྩོམ་ཐུང་འདིའི་ནང་དུ་མ་དག་པའམ་ཡང་ན་འགལ་འཛོལ་མཆིས་ཚེ་མཐོལ་ལོ་བཤགས་སོ་ཞེས་ཞུའོ། །
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལོའི་ཟླ་༩པའི་ཚེས་༣༠ཉིན།
मनो पुब्बङ्गमा धम्मा मनो सेट्ठा मनोमया।
मनसा चे पदुट्ठेन भासति वा करोति वा।
ततो नं दुक्खमन्वेति चक्क,व वहतो पदं।।1
मनो पुब्बङ्गमा धम्मा मनो सेट्ठा मनोमया।
मनसा चे पसन्नेन भासति वा करोति वा।
ततो नं सुखमन्वेति छाया,व अनपायिनी।।२
All that we are is the result of what we have thought:
it is founded on our thoughts, it is made up of our thoughts.
If a man speaks or acts with an evil thought,
pain follows him,
as the wheel follows the foot of the ox that draws the carriage.
All that we are is the result of what we have thought:
it is founded on our thoughts;
it is made up of our thoughts.
If a man speaks or acts with a pure thought, happiness follows him,
like a shadow that never leaves him.
諸法心先導,心主心所作,
若以意惡行,惡語惡身行,
則苦必隨彼,如輪隨獸足.
諸法心先導,心主心所作,
若以意善行,善語善身行,
則樂必隨彼,如影隨身形.
[1] མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས“ང་ལ་བླ་མ་གནས་བརྟན་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཞིག་ཡོད་པ། ཁོང་དགོངས་ལོ་ཤིན་ཏུ་བགྲེས་པས་ཁོང་གིས་ཀྱང་བྱིས་པའི་ཚེ་དགེ་སློང་མཇལ་བར་འདུག”ཅེས་གསུངས་པས། ངྷརྨྲནནྡ་ནི་བོད་སྐད་དུ་བླ་མ་གནས་བརྟན་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཡིན་པར་སྙམ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གཉིས་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1994 ལོར། ཤོག་གྲངས 69
[2] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གཉིས་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1994 ལོར། ཤོག་གྲངས 193
[3] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གཉིས་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1994 ལོར། ཤོག་གྲངས 193
[4] སྡེ་དགེ་པར་ཁང་། ཤིང་དཔར། འདུལ་བ་ཁ་བཞུགས་སོ།
[5] སྡེ་དགེ་པར་ཁང་། ཤིང་དཔར། འདུལ་བ་ཁ་བཞུགས་སོ།
[6] རྒྱལ་དབང་དང་པོ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། གངས་ཅན་ཁྱད་ནོར་དཔེ་ཚོགས། 2011 ལོར། ཤོག་གྲངས 639
[7] ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་གསུང་འབུམ་དཔེ་བསྡུར་མ། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ནས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008 ལོར། ཤོག་གྲངས 270
[8] http://dawashonu.blogspot.fr/2011/08/blog-post_04.html ཟླ་བ་གཞོན་ནུ་ལགས་ཀྱི་ཟིན་དེབ་ལས་བཤུས། ཕྲན་གྱིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་མི་ཤེས་མོད། ཟླ་བ་གཞོན་ནུ་ལགས་ཀྱིས་“ཚིགས་བཅད་དང་བོར་ཤིང་རྟ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཞིན་ཞེས་པ་དེ་མ་ཡིག་རང་གི་ཚིག་ངོས་ལྟར་ན་འཁོར་ལོ་རྐང་བའི་རྗེས་སུ་བཞིན་ཞེས་པའི་དོན་ཡོད་ཅིང་། རྐང་བ་དེ་ཡང་ཤིང་རྟ་འཐེན་མཁན་གྱི་བ་གླང་གི་སུག་པར་གོ་དགོས་སོ།།चक्कཞེས་པ་འཁོར་ལོ་དང་पदं་ཞེས་པ་རྐང་བ་ལ་ཞེས་པ་སྟེ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་གཅིག་ཚིག་གི་རྐྱེན་དང་བཅས་པའོ།།”ཅེས་གསུངས་འདུག
[9] http://www.consciouslivingfoundation.org/ebooks/13/CLF-The_Dhammapada.pdf
[10] http://dawashonu.blogspot.fr/2011/08/blog-post_04.html ཟླ་བ་གཞོན་ནུ་ལགས་ཀྱི་ཟིན་དེབ་ལས་བཤུས།
[11] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གཉིས་པ། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1994 ལོར། ཤོག་གྲངས 193
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/letter/16976.html


text:
དེ་རིང་དགུན་དུས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཐེངས་ ༢༣ པ་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་མགོ་བཙུགས་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ ༩༣ ནས་རྩེད་འགྲན་པ་ ༢༩༥༢ ཀྱིས་རྩེད་རིགས་མི་འདྲ་བ་ ༡༠༢ ཐོག་འགྲན་སྡུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག
དེ་རིང་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༩ སྟེང་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ཕེ་ཡོ་ཆང་(Pyeong Chang)གྲོང་ཁྱེར་དུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་དགུན་དུས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཐེངས་ ༢༣ པ་མགོ་འཛུགས་ཀྱིས་ཉིན་གྲངས་ ༡༧ ཙམ་རིང་རྩེད་རིགས་འགྲན་སྡུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཐེངས་འདིའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་སྡུར་ནང་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ ༩༣ ནས་ཡོང་བའི་རྩེད་འགྲན་པ་ ༢༩༥༢ ཀྱིས་རྩེད་མོའི་རིགས་མི་འདྲ་བ་ ༡༠༢ ཐོག་འགྲན་སྡུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག བརྒྱུད་ལམ་ནས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གཞུང་ནས་ཐེངས་འདིའི་འགྲན་ཚོགས་ཆེད་ཁྱོན་ཨ་སྒོར་ཐེར་འབུམ་ ༡༢ ལྷག་གཏོང་གི་ཡོད་པ་དང་། རྩེད་ར་མི་འདྲ་བ་ ༡༣ བཟོས་ཡོད་འདུག
འདི་ལོའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནང་ཨེ་ཁོ་ཌོར་(Ecuador)དང་ཨེ་ར་ཊོ་རེ་ཡ(Eritrea)། ཁོ་སོ་ཝོ་(Kosovo)། མ་ལི་ཞི་ཡ། དེ་བཞིན། ནི་ཇི་རེ་ཡ་དང་སང་གྷ་པོར་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་གསར་དུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། རྩེད་འགྲན་མགོ་འཛུགས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཀོ་རི་ཡའི་ལྷོ་བྱང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་རྩེད་འགྲན་པ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་དར་ཆ་གཅིག་གི་འོག་རྩེད་ཐང་དུ་རུ་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དང་། བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་སྲིད་འཛིན་ཀེམ་ཇོང་ཨན་གྱི་སྲིང་མོ་ཀེམ་ཡོན་ནམ་གྱིས་སྣེ་འཁྲིད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་དང་། རྩེད་འགྲན་པ་ ༢༢ བཅས་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོད་འདུག
དེ་སྔོན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨོ་རྩལ་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཨུ་རུ་སུ་གཞུང་གིས་སོ་སོའི་རྩེད་འགྲན་པར་སྟོབས་སྐྱེད་སྨན་རྫས་སྤྲད་དེ་རྒྱལ་ཁ་རྩོད་ལེན་བྱས་ཡོད་པའི་ཉེས་ཆད་བཅད་ཡོད་སྟབས། ཐེངས་འདིའི་དགུན་དུས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ཐོག་ཨུ་རུ་སུའི་སྐུ་ཚབ་རྩེད་འགྲན་པ་གཅིག་ཀྱང་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་དུ་བཅུག་མེད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། ཨུ་རུ་སུ་ནི་གནམ་གཤིས་གྲང་ཤོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པས་འཁྱག་རོམ་གྱི་རྩེད་འགྲན་པ་མང་པོ་ཡོད་སྟབས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨོ་རྩལ་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་བརྒྱུད། དེ་སྔོན་རྩེད་འགྲན་གྱི་སྒྲིག་ཁྲིམས་ལ་གཏན་ནས་འགལ་མྱོང་མེད་པའི་ཨུ་རུ་སུའི་རྩེད་འགྲན་པ་ ༡༦༩ ལ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་སྤྲད་ཡོད་འདུག དེ་མིན་ཨུ་རུ་སུའི་རྩེད་འགྲན་པ་ ༤༥ ལྷག་གིས་ཨོ་རྩལ་ནང་འཛུལ་ཞུགས་ཆོག་པའི་རེ་བ་བཏོན་ཡོད་ཀྱང་སྨན་རྫས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་པའི་ནག་ཉེས་འོག་གོ་སྐབས་སྤྲད་མེད་པ་རེད།
འདི་ལོའི་དགུན་དུས་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་ནོར་ཝེའི་ནང་ཚོགས་པའི་ཨོ་རྩལ་རྗེས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་གྲང་ཤོས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། གནམ་གཤིས་གྲང་མོ་དང་བསྟུན་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་(Norovirus)ཞེས་པའི་འགོས་ནད་ཅིག་ཁྱབ་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་གཞུང་ནས་རྩེད་འགྲན་པ་ཚོར་ནད་རིགས་དང་གཉན་ནད་རག་དུག་སོགས་སྔོན་འགོག་ཆེད་རིན་མེད་ཀྱིས་འགྱིག་ཤུབས་ ༡༡༠༠༠༠ མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ བྷིར་ཛར་ཨོ་རྩལ་སྐབས་འགྱིག་ཤུབས་ ༤༥༠༠༠༠ དང་། དེ་བཞིན། ལོན་ཌོན་ཨོ་རྩལ་སྐབས་འགྱིག་ཤུབས་ ༡༥༠༠༠༠ མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་འདུག འགྱིག་ཤུབས་མཁོ་སྤྲོད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོར་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ཨོ་རྩལ་འགྲན་ཚོགས་སྐབས་ཐེངས་དང་པོར་བགོ་འགྲེམས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ད་ལན་རིན་མེད་ཀྱིས་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་བརྒྱུད་ལམ་ནས་དོ་སྣང་ཡོང་ས་ཞིག་དང་རྩེ་དགོད་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་འདུག


text:
རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་གསོའི་ཐོབ་ཐང་དོན་གཉེར་བ་བཀྲ་ཤིས་དབང་ཕྱུག་ལགས་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གཏོང་ཐབས་བྱས་པའི་ཉེས་མིང་བཙན་འགེལ་གྱིས་མི་ལོ་ལྔའི་རིང་བཙོན་འཇུག་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་འདུག་པའི་ཐད། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་གསར་འགོད་བསྒྲགས་གཏམ།
བོད་མི་བཀྲ་ཤིས་དབང་ཕྱུག་ལགས་ནི་དེང་སྐབས་རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ས་བཅད་བགོས་ལྟར་གྱི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཡུལ་ཤུལ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཟེར་བའི་ས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་མདོ་ཁམས་སྐྱེ་རྒུ་མདོའི་བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་ཁམས་ཡུལ་ཤུལ་ཁུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་དང་། སྒེར་གཉེར་སློབ་གྲྭ་ཁག དེ་བཞིན་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་སྐལ་མ་ལྡན་པའི་ས་གནས་བོད་ཀྱི་བྱིས་པ་ཚོར་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་གནང་གི་ཡོད་མོད། ཕྱིས་སུ་རྒྱ་གཞུང་གིས་ས་ཁུལ་དེ་དག་ཏུ་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུར་བཙན་དབང་བཀག་སྡོམ་བྱས་རྐྱེན། ཁོང་གིས་རྒྱ་གཞུང་གི་རྩ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཁྲིམས་སུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཟེར་བའི་སྐད་ཡིག་སྲིད་བྱུས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར་གྱི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་བྱས་ནས། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་དབུས་སྲིད་གཞུང་བར་ཞུ་གཏུགས་ལན་མང་བྱས་ཏེ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་ཐབས་བྱས་ཡོད། ཡིན་ནའང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མི་དཀར་ལ་ཞྭ་ནག་གཡོག་སྟེ་བཀྲ་ཤིས་དབང་ཕྱུག་ལགས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གྱི་སྐུལ་སློང་བ་ཡིན་ཚུལ་བསྙོན་དཀྲི་བཙན་འགེལ་གྱིས་མི་ལོ་ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
སྤོན་ཊ་ཆོལ་གསུམ་གཞིས་ཆགས་སུ་ས་གནས་འཐུས་ཚོགས་ཁག་ཚགས་ཚུད་དང་སྲ་བརྟན་སླད་ལས་དོན་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟབ་སྦྱོང་གནང་བཞིན་པ།
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་སྤོན་ཊ་ཆོལ་གསུམ་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ཚོགས་ཁང་ནང་དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ཉིན་གྲངས་ལྔའི་རིང་གི་ས་གནས་འཐུས་ཚོགས་ཁག་ཚགས་ཚུད་དང་སྲ་བརྟན་སླད་ལས་དོན་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟབ་སྦྱོང་དངོས་སུ་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད། …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་སྦིར་བོད་ཚོགས་སུ་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ས་གནས་འཐུས་ཚོགས་ཁག་ཚགས་ཚུད་དང་སྲ་བརྟན་ཡོང་སླད་ཀྱི་ཟབ་སྦྱོང་མཇུག་སྒྲིལ་བ།
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༧ ནས་ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
རྒྱ་གར་མཐོ་སློབ་ཁག་འདྲ་མིན་ནང་སློབ་གཉེར་གནང་བཞིན་པའི་རྒྱ་གར་དང་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་ཁག་ཅིག་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཁང་དུ་ཕེབས་པ།
༄༅། །༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ཀུན་ཕན་བདེ་རྩ་ནས་ལོ་ལྟར་རྒྱ་གར་མཐོ་སློབ་འདྲ་མིན་ནང་སློབ་གཉེར་གནང་བཞིན་པའི་རྒྱ་གར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་བཞུགས་སྒར་རྡ་སར་བོད་པའི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་། གོམས་གཤིས་སོགས་ལ་གོ་རྟོགས་ཆེད་ཉིན་གྲངས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་གྱི་རིང་གུ་རུ་ཀུལ་ (Gurukul Programme) ལས་རིམ་ཞིག་གོ་སྒྲིག་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། འདི་ལོའི་གུ་རུ་ཀུལ་ལས་རིམ་ཐེངས་ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
བོད་ཀྱི་བུད་མེད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་རྣམས་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཁང་དུ་གཟིགས་བསྐོར་ཕེབས་པ།
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་མ་ན་ལི་ས་གནས་སུ་རིག་གཞུང་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་ལམ་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ལས་རིམ་ཐོག་སྐུ་མགྲོན་དུ་ཆེད་ཕེབས་གནང་བ།
༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་མ་ན་ལི་ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
སྦིར་བོད་ཚོགས་སུ་བོད་མིའི་ས་གནས་འཐུས་ཚོགས་ཁག་ཚགས་ཚུད་དང་སྲ་བརྟན་ཡོང་སླད་ཀྱི་ཟབ་སྦྱོང་དབུ་འཛུགས་གནང་བ།
༄༅། ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༧ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
སྤྱི་འཐུས་གསེར་རྟ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་དང་སྤྱི་འཐུས་གླིང་ཚང་པདྨ་བདེ་ལེགས་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ནས་ཀོ་ལི་གྷལ་དོན་ལྡན་གླིང་གཞིས་ཆགས་དང་ཨུ་ཀྲི་སྐྱེད་ཚལ་གླིང་སོགས་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ལེགས་གྲུབ།
༄༅། །སྐབས་ ༡༦ པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་བོད་མིའི་འདུ་སྡོད་གཞིས་ཆགས་ཁག་ལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ཕེབས་རྒྱུའི་ས་བགོས་ཡོད་པ་ལྟར། སྤྱི་འཐུས་གསེར་རྟ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་དང་སྤྱི་འཐུས་གླིང་ཚང་པདྨ་བདེ་ལེགས་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལོའི་ཟླ་ ༤ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་དང་སྤྱི་འཐུས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཨ་ཀྲུག་ཚེ་བརྟན་མཆོག་རྣམ་གཉིས་གཞུང་འབྲེལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་གནང་གཏན་འཁེལ་བ།
༄༅། །དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཞོན་ཨཅཱརྱ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་ཚོགས་མཆོག་དང་། སྤྱི་འཐུས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཨ་ཀྲུག་ཚེ་བརྟན་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།
སྤྱི་འཐུས་ཀརྨ་དགེ་ལེགས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་མངའ་སྡེའི་ནང་གི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གསུམ་དང་། བོད་མིའི་ཚོང་ལས་གཉེར་ས་ཁག་ཅིག་ལ་གཞུང་འབྲེལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ལེགས་གྲུབ།
༄༅། །སྐབས་ ༡༦ པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་བོད་མིའི་འདུ་སྡོད་གཞིས་ཆགས་ཁག་ལ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ཕེབས་རྒྱུའི་ས་བགོས་ཡོད་པ་ལྟར། སྤྱི་འཐུས་ཀརྨ་དགེ་ལེགས་མཆོག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ཟླ་ ༤ …..རྒྱས་པ་འདིར་གཟིགས་རོགས་གནང་།


text:
འཕྲིན་གསར་སྡེ་ཚན།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༨ ཉིན་གྱི་སྔོར་སྤྱི་ནོོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་གླེ་རུ་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ལ་དྭགས་མི་མང་སློབ་གྲྭའི་ལོ་ངོ་ཉེར་ལྔ་འཁོར་བའི་དུས་ཆེན་སྲུང་བརྩིའི་མཛད་སྒོར་ཆིབས་སྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་དགེ་ལས་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ལ་བཀའ་སློབ་སྩལ་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་གྱི་ཞོགས་པ་ཞི་བའི་ཚལ་ཕོ་བྲང་དུ་ལ་དྭགས་ལྷོ་བྱང་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་བསོད་ནམས་གླིང་བོད་མི་ཡོངས་ནས་སྒྲོལ་དཀར་ཡིད་བཞིན་འཁོར་ལོའི་ཆོ་གའི་སྒོ་ནས་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུས་ཡོད་པ་དང་། དེ་རྗེས་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་༧གོང་ས་མཆོག་ལ་དྭགས་གླེ་ཞི་བའི་ཚལ་ཕོ་བྲང་དུ་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་དང་། དེ་བཞིན་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཉིས་ཀྱི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩིའི་མཛད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་རྒྱ་སྐད་དང་དབྱིན་སྐད་ལ་གསུང་བསྒྱུར་གྱིས་དྲ་ལམ་བརྒྱུད་ཐད་གཏོང་ཞུ་རྒྱུ།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་ནང་གི་མཛད་འཕྲིན་ཁག་རེ་ཞིག་ལེགས་གྲུབ་སྟེ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་ས་གླེ་རུ་༸ཞབས་སོར་བདེ་བར་འཁོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་གོང་ཚེས་ཉིན་གྱི་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ ཙམ་ལ་ལྡི་ལི་ནས་མཁའ་ལམ་བརྒྱུད་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༤ རེས་གཟའ་སྤེན་པའི་ཉིན་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་མངའ་སྡེ་མི་ནི་སུ་ཊར་གནས་འཁོད་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ནི་སྔར་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་སྔ་དྲོ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་ཁ་ལེ་ཧྥོར་ནི་ཡའི་ནེའུ་ཕོར་ཊི་བྷེ་ཆི་(Newport Beach,)ཨ་ན་ཧེམ་སི་ཊི་སློབ་གྲྭར་(Anaheim city school)ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་སྟེ་དགེ་རྒན་དང་ཚོང་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཁག་ཅིག་ལ་བཀའ་སློབ་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཨ་རིའི་ཁེལ་ལི་ཧྥོར་ནི་ཡ་མངའ་སྡེའི་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ནིའུ་པོཌ་བྷི་ཆི་ Newport Beach ཞེས་པ་དེར་ཆིབས་སྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་གཞོན་སྐྱེས་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་པའི་(Young Presidents’ Organization)
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་ཞོགས་པར་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སན་དྷི་ཡ་གྷོའི་རི་དྭགས་གླིང་གར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཐོག་མར་བརྙན་ཐུང་ཞིག་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ལ་གཟིགས་སྐོར་དང་བདག་ཉར་བྱེད་མཁན་རྣམ་པར་བཀའ་སློབ་སྩལ་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སན་དྷི་ཡ་གྷོའི་ཁེལ་ལི་ཧྥོར་ནི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བསླབ་པ་མཐར་སོན་གྱི་མཛད་སྒོར་གསུང་བཤད་གནང་མཁན་གཙོ་བོར་ཇི་ལྟར་སྔོན་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར་མཛད་སྒོར་དབུ་བཞུགས་དང་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཡོད
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་སན་དྷི་ཡ་གྷོའི་ཁེལ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོས་(University of California San Diego)ཇི་ལྟར་སྔོན་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་སྟེ་འཛམ་གླིང་འདིར་སྣ་ཚོགས་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་༩ ཙམ་ལ་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རོ་ཆེས་སུ་ཊར་(Rochester)ནས་མཁའ་ལམ་བརྒྱུད་སན་དྷི་གོ་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཡོད་པ་དང་། གནམ་ཐང་དུ་༧ཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་སན་དྷི་ཡེ་གོ་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལོ་ལྟར་༸སྐུའི་འཕྲོད་བཞེས་ལ་སྨན་པའི་བརྟག་དཔྱད་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར་ཨ་རིའི་མིན་ནེ་སོ་ཊ་མངའ་སྡེའི་གྲོང་ཁྱེར་རོ་ཆེ་སི་ཊར་ནང་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་མ་ཡོ་སྨན་ཁང་དུ་༸ཞབས་སོར་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།


text:
ཁག་གཉིས་པ།
བོད་ཀྱི་རྒྱལ་གླུ་དང་བོད་ཀྱི་ས་བཀྲ།
༼༡༩༤༧ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་འཚོགས་པའི་ཨེ་ཤ་ཡ་ནང་ཁུལ་ཚོགས་འདུ།༽
རྒྱལ་གླུ།
བོད་ཀྱི་རྒྱལ་གླུའམ་རྒྱལ་ ཡོངས་སྨོན་ལམ་རྙིང་པ་ གངས་རི་རྭ་བས་བསྐོར་བའི་ཞིང་ཁམས་འདིར༎ ཞེས་པ་དེ་ནི་ ༡༧༤༥ ལོར་བོད་ཀྱི་སྡེ་སྲིད་ཕོ་ལྷ་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ནི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཁག་གི་མཇུག་ཏུ་སྐྱོར་ཞིང་། ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་སྟོན་ཁག་གི་སྔོན་འགྲོར་རྣམ་ཐར་གྱི་གདངས་སུ་ ལེན་པ་རེད། བོད་གཞུང་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་སླེབས་སྐབས་ དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་གླུ་སྲིད་ཞིའི་ཕན་བདེ་ ཞེས་པ་བརྩམས་པ་རེད། ཚིག་འབྲུ་རྣམས་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྙན་ངག་མཁན་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཏུ་བཞེད་པའི་ ༧རྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་བརྩམས་པ་རེད།
བོད་ཀྱི་ས་བཀྲ།
༼ས་བཀྲ་དང་པོ་འདི་ནུ་རེམ་བྷག་ཏུ་ཡོད་པའི་ མཱར་ཊིན་ བེ་ཧཱེམ་གྱི་གོ་ལའི་ས་བཀྲ། ༼༡༨༢༧ ལོའི་ས་བཀྲའི་ཐོག་ནས་དྲངས་པའི་ཞིབ་གསལ་གནས་ཚུལ།༽
༡༩༥༠ ཡར་སྔོན་གྱི་ས་བཀྲ་དང་གོ་ལའི་ས་བཀྲ་ཟླུམ་པོ་དང་ལེབ་མོ་མང་པོའི་ནང་བོད་འདི་ རྒྱ་ནག་ལས་ལོགས་སུ་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད། ཨེ་ཤ་ཡའི་ལོ་རྒྱུས་ཐད་ཀྱི་ས་བཀྲ་སྔ་ཤོས་འགའ་ཞིག་གི་ནང་བོད་༼དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ དཔེར་ན། Tobbat, Thibbet, The Kingdom of Barantola ལྟ་བུ།) འདི་རྒྱ་ནག་གམ་ ཁེ་ཐའེ་༼ཞེས་མིང་རྙིང་པར་འབོད་པ་༽ལས་ལོགས་ཀར་བསྟན་ཡོད། ཌཱ་ཆི་ཡུལ་གྱི་ས་བཀྲ་བ་ པཱི་ཊར་ ཝན་ དཱེར་ ཝ་ ཡིས་ ༡༦༨༠ ཙམ་ལ་བྲིས་པའི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་བཀྲ་ཤིག་ཏུ་བོད་འདི་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བྲིས་མོད་འོན་ ཀྱང་རྒྱ་ནག་དང་ཐ་དད་དུ་བསྟན་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་ཧྥ་རན་སིའི་ས་བཀྲ་བ་ གཱུ་ལཱུ་མེ་ དཱེ་ ལེ་སེལ་ གྱིས་ ༡༧༠༠ ལོའི་ས་བཀྲ་དེར་ བོད་འདི་ལ་ “བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་”ཞེས་བསྟན་འདུགཨ་མི་རི་ཀར་ ༡༨༧༧ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག བོད་བཅས་ཀྱི་ས་བཀྲ་ཞིག་ཏུ་བོད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གཉིས་ལས་གཞན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་ པོར་མཚོན་འདུག ཕི་ལཱ་ཌཱ་ཕི་ཡ་ནས་ཡིན་པའི་ཨེན་ཐོ་ནེ་ ཧྥིན་ལེ་ཡིས་ ༡༨༢༧ ལོར་བྲིས་པའི་ས་བཀྲ་ཞིག་ཏུ་ “བོད་ཆེན་པོ་”འདི་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ལོགས་ཀ་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་འདུག འཛམ་གླིང་ནང་ཡོད་པའི་གོ་ལའི་ས་ཁྲ་རྙིང་ཤོས་དང་། ཡང་ན་ཧ་ལམ་འཛམ་གླིང་གི་ཟླུམ་གཟུགས་མིས་བྲིས་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་སྲིད་པ་དེ་ནི་ ༡༩༤༢ ལོར་ མཱར་ཊིན་ བེ་ཧཱེམ་༼པཱོར་ཊུ་གལ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཞིག་༽ གྱིས་བཟོས་པ་དེ་རེད། དེའི་ནང་ཨ་མི་རི་ཀ་རྙེད་སོན་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་འཛམ་གླིང་དེ་བྲིས་ཡོད་པ་རེད། བོད་ནི་ འཇར་མཱན་གྱི་སྐད་དུ་“བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་༼ Thebet ein konigreich༽” ཞེས་ཧ་ཅང་གསལ་པོར་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག
ཧ་ལམ་འཛམ་གླིང་ནང་ཆེ་ ཤོས་ཡིན་ཅིང་། ཤེལ་གྱིས་གྲུབ་པའི་གོ་ལའི་ས་བཀྲ་༼བྷོ་སི་ཊོན་ན་ཡོད་པ་༽ རཱན་ཌི་ མེག་ནེ་ལེ་ཡི་ ༡༩༣༤ ལོའི་ས་བཀྲ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བཟོས་པ་ དེར་ཡང་བོད་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད།
༼ཨ་རིའི་མེ་སི་ཆུ་སེ་སི་མངའ་སྡེའི་བྷོ་སི་ཊོན་ན་ཡོད་པའི་ཤེལ་གྱི་ས་བཀྲ།༽
རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁྲ་སྔ་ ཤོས་དག་ཏུ་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་མི་སྟོན། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་ལས་བྱེད་རྒན་གྲས་ཝང་ཧྥེན་གྱིས་ ༡༥༩༤ ལོར་བྲིས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ས་ཁྲ་ཞིག་ཏུ་ཟིན་ཐོ་ཞིག་བཀོད་ནས་རྒྱའི་ས་ཆ་ ཡོངས་རྫོགས་ས་ཁྲ་དེར་ཚུད་ཡོད་ཅེས་བཀོད་མོད། བོད་ཀྱི་ས་ཆ་མེད་ཐོག་ ཐ་ན་ཆེས་ཤར་མཐའི་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་དག་ཀྱང་དེར་ཡོད་མ་རེད།
༼༡༥༩༤ ལོའི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་བཀྲའི་སྟོད་མ།
མན་ཇུའི་གོང་མ་ཁང་ཞིས་ བཀོད་འདོམས་འོག་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་གྱི་གྲྭ་རིགས་ཇེ་སུའེ་ཊི་(Jesuits) ཞེས་འབོད་པའི་བཀྲ་བ་དག་གིས་བཟོས་པའི་ས་བཀྲ་ཆེན་མོ་པར་དུ་བཀོད་པའི་རྗེས་སུ་ ༡༧༠༠ ལོའི་དུས་རབས་དཀྱིལ་དུ་ཐོན་པའི་ས་བཀྲ་འགའ་ཞིག་གི་ནང་། བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་སྟོན་མགོ་བཙུགས་པ་རེད། བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ཤས་མིན་སྟབས། ཇེ་སུའེ་ཊི་དེ་ཚོ་ ༼མན་ཇུའི་ཡུལ་ལ་ས་ཞིབ་བྱས་པ་ཇི་བཞིན་༽བོད་ནང་དུ་བསྐྱོད་ནས་ས་ཞིབ་བྱེད་ཐུབ་ མེད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། ཁོང་ཚོས་པེ་ཅིང་དུ་སོག་རིགས་ཀྱི་གྲྭ་པ་གཉིས་ལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་དེ་བོད་དུ་གསང་བའི་ས་ཞིབ་བྱེད་ཆེད་བཏང་བ་རེད། དབྱིན་ཇིའི་ས་བཀྲ་འབྲི་མཁན་དག་གིས་གོང་མཚུངས་ཀྱི་གསང་བྱུས་ས་ཞིབ་བྱས་ཡོད་ དེ། ཁོང་ཚོས་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡུལ་མི་དང་ཐ་ན་སོག་པོའི་གྲྭ་པ་གཅིག་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཨ་མི་རི་ཀའི་རྒྱ་ནག་མཁས་པ་ཞིག་གིས་བཤད་དོན་ལ། ཡུ་རོབ་པའི་བཙན་འཛུལ་དབང་ཤུགས་དང་མཚུངས་པར། རྒྱ་ནག་གིས་ཀྱང་ བོད་དང་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་ རང་གི་“བཙན་འཛུལ་ལས་དོན་”སླེབས་ཐབས་སུ་ས་བཀྲ་རིག་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཆོག་པ་ རེད་ཟེར།
བོད་དངུལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ ཁག་གསུམ་པ་ལ་གཟིགས།


text:
ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་། བོད་ཀྱི་སྟོད་པ་ཚང་ཡུལ་ཟོག་ཐོན་རྫས་གསར་སྤེལ་ཚད་ཡོད་འགན་འཁྲི་ཀུང་སིའི་ཚོང་ཟོག་གི་སྤུས་ཚད་ཡག་པ་དང་སྙན་གྲགས་ཆེ་བས་རྒྱ་ཆེའི་འཛད་སྤྱོད་པ་ཚོས་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་ཐོན་རྫས་སུ་གྱུར་ཡོད། ཁེ་ལས་དེའི་འགན་ཁུར་བ་ཀརྨ་མི་འགྱུར་གྱིས2013ལོར་སྲིད་གཞུང་གིས་སྒྲིག་བཙུགས་བྱས་པའི་ལས་གཏོད་གསོ་སྦྱོང་ལས་ངའི་ལས་གཏོད་ཀྱི་ཕུགས་འདུན་ལ་སྐུལ་མ་ཐེབས་སོང་། མིག་སྔར་ཀུང་སིར་མཉམ་ལས་ཁང8ཀྱིས་མཉམ་དུ་ཐོན་སྐྱེད་ལས་སྣོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་ས་གནས་དེ་གའི་ཞིང་འབྲོག་དུད་ཚང5000ཙམ་ལ་ཡུལ་སྐོར་ལས་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་ལས་བྱུང་བའི་ཕན་པ་ཐོབ་ཡོད་ཅེས་བཤད།
ཀརྨ་མི་འགྱུར་གྱི་ལས་གཏོད་བརྒྱུད་རིམ་ནི་རང་ལྗོངས་ཀྱིས་ལས་གཏོད་རྩལ་ནུས་གསོ་སྦྱོང་དང་སྲིད་ཇུས་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ནས་གསར་གཏོད་ལས་གཏོད་ཀྱི་རྣམ་པ་གསར་པ་བཏོད་པའི་དཔེ་མཚོན་ཞིག་ཡིན། ད་ཕན་ལོ་ཤས་རིང་། རང་ལྗོངས་ཀྱིས་ལས་གཏོད་ཁོར་ཡུག་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ལེགས་སུ་བཏང་སྟེ་གུ་ཡངས་དང་སྟབས་བདེའི་ལས་གཏོད་ཆོག་འཐུས་ཁོར་ཡུག་གཏོད་པ་དང་། ཁྲལ་གྲོན་ཆག་ཡང་། སྤྱི་ཚོགས་འགན་བཅོལ་ཁ་གསབ། ལས་གཏོད་བྱ་དགའི་རོགས་སྐྱོར་སོགས་ཐད། ལས་གཏོད་མཁན་ལ་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་རོགས་སྐྱོར་ནུས་ལྡན་བྱས་པས་ལས་གཏོད་ཀྱི་གསོན་ཤུགས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་འཕེལ་ཏེ་གཞོན་ནུ་དང་ལྷག་པར་དུ་མཐོ་སློབ་སློབ་ཐོན་སློབ་མ་དེ་བས་མང་བ་རང་རྟེན་ལས་གཏོད་ཀྱི་ལམ་བུའི་ཐོག་བསྐྱོད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁོང་ཚོས་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་དང་ལས་ཞུགས་འཕར་རྒྱུར་སྐུལ་མ་ནུས་ལྡན་བཏང་ཡོད། མིག་སྔའི་བར་རང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁྲོམ་རའི་བྱེད་པོ་ཁྱོན་དུད་ཚང་ཁྲི19.34ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
གསར་འགོད་པས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་སྤྱི་ཐིང་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱས་པར། ལས་གཏོད་པས“ལས་གཏོད་བྱེད་འདོད་ཀྱང་མ་དངུལ་མེད་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་ཡོད་ཀྱང་སེམས་ལ་གདེང་ཚོད་མེད་པ། ལས་གཏོད་ནུས་པ་མཐོ་རུ་གཏོང་འདོད་ཀྱང་རོགས་པ་བྱེད་མཁན་མེད་པ། ལས་གཏོད་ཀྱི་གྱོང་གུན་ཕོག་ཀྱང་ཇུས་གཏོགས་བྱེད་མཁན་མེད་པ”བཅས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནད་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ། རང་ལྗོངས་ཀྱིས་རང་རྟེན་ལས་གཏོད་ལ་སྐུལ་ལྕག་བྱེད་པ་དང་ལས་ཞུགས་ལ་སྐུལ་འདེད་ཧུར་ཐག་གཏོང་བའི་འབྲེལ་ཡོད་སྲིད་ཇུས་སྔར་བས་ཁ་གསལ་བཏོན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་མཐོ་སློབ་སློབ་ཐོན་སློབ་མའི་ལས་ཞུགས་ལས་དོན་གལ་ཆེའི་ནང་གི་འགངས་ཆེར་བརྩིས་ཏེ་སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་ལས་གཏོད་སྣེ་ཁྲིད་འཆར་གཞི་ལག་བསྟར་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་པ་དང་། ལས་གཏོད་སློབ་གསོ་དང་ལས་གཏོད་གསོ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་སྤེལ་བ། སློབ་ཁུངས་དོ་དམ་ལམ་ལུགས་སྒྱུར་བཅོས་བྱེད་པ། ལྡེམ་ཤུགས་སློབ་གྲྭའི་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བཅས་བྱས་ནས་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་མུས་ཀྱི་སློབ་མས་སློབ་དགོངས་ཞུས་ནས་གསར་གཏོད་ལས་གཏོད་བྱེད་ཆོག་པ་ཁ་གསལ་བཏོན་ཡོད།
དུས་མཚུངས་བཟོ་ཚོང་ལས་གཉེར་ལག་ཁྱེར་དང་། རྩ་འཛུགས་སྒྲིག་གཞིའི་ཚབ་རྟགས། ཁྲལ་དོན་ཐོ་འགོད་ལག་ཁྱེར་བཅས“ལག་ཁྱེར་གསུམ་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་རྒྱུར”ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྐུལ་འདེད་བཏང་སྟེ། ཁེ་ལས་ཀྱི་ཐོ་འགོད་འགྲོ་ལུགས་སྟབས་བདེ་རུ་བཏང་ནས་གུ་ཡངས་དང་སྟབས་བདེའི་ལས་གཏོད་ཆོག་འཐུས་ཁོར་ཡུག་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། དེ་བས་དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་ལས་ཞུགས་དང་ལས་གཏོད་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་ཁྲལ་བསྡུའི་གཟིགས་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། 《ལས་ཞུགས་ལས་གཏོད་ལག་ཁྱེར》ཡོད་པའི་སྒེར་གཉེར་དུད་ཚང་གིས་ཁྲལ་དོན་ཐོ་འགོད་ལག་ཁྱེར་རག་པའི་ཉིན་ནས་ལོ་གསུམ་ནང་འཇལ་དགོས་པའི་གནས་ཐང་འཕར་ཁྲལ་དང་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཁྲལ་སོགས་ཆག་ཡང་དང་རྩ་ཆག་འོས་འཚམ་གཏོང་གི་ཡོད། ཚོང་དོན་དང་ཞབས་ཞུ་ཅན་གྱི་ཁེ་ལས་ཀྱིས་ལས་གནས་གསར་པའི་ནང་ལས་ཤོར་ཐོ་འགོད་ལོ་ཕྱེད་ཡན་བྱས་པའི་ཐོག 《ལས་ཞུགས་ལས་ཤོར་ལག་ཁྱེར》ཡོད་པའི་མི་སྣ་བསྡུ་སྐབས། ལོ་གཅིག་ཡན་གྱི་ངལ་རྩོལ་གན་རྒྱ་བཞག་པ་དང་འབྲེལ་ཁྲིམས་ལྟར་སྤྱི་ཚོགས་འགན་བཅོལ་འཇལ་རིགས། ལོ་གསུམ་ནང་དོན་དངོས་ཐོག་བསྡུ་བའི་མི་གྲངས་གཞིར་བཟུང་། མི་རེར་ལོ་རེར་སྒོར5200ཡི་ཚད་བཀག་ལྟར་དེས་དེ་གོང་འཇལ་བའི་གནས་ཐང་འཕར་ཁྲལ་དང་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཐོབ་ཁྲལ་སོགས་ཀྱི་ཁྲལ་དངུལ་གཅོག་དགོས།
ལས་གཏོད་མཁན་གྱིས་གཉེར་བའི་ཁེ་ལས་ཀྱིས་རང་ལྗོངས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་མི་བསྡུ་ཚད30%ཡན་ཟིན་པ་དང་འབྲེལ། ཁྲིམས་ལྟར་ངལ་རྩོལ་གན་རྒྱ་བཞག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་འགན་བཅོལ་དངུལ་འཇལ་རིགས། ལོ་གསུམ་ལས་མ་བརྒལ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་འགན་བཅོལ་ཁ་གསབ་རེ་ཞུ་བྱེད་ཆོག ལས་གཏོད་བྱེད་མཁན་གྱིས་ལས་གཉེར་ལག་ཁྱེར་ལེན་རྗེས། ཁེ་ལས་ཀྱིས་བསྡུ་ལེན་བྱེད་པའི་ལས་ཞུགས་མི་གྲངས་དང་གཉེར་སྐྱོང་དུས་ཚོད་གཞིར་བཟུང་། ལོ་གསུམ་ནང་སྒོར་ཁྲི་5ལས་མ་བརྒལ་བའི་ལས་གཏོད་བྱ་དགའི་དངུལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཆོག
ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། སླད་ཕྱིན་རང་ལྗོངས་ཀྱིས“དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྒུལ་ཤུགས་གསར་གཏོད་དང་ལས་ཞུགས་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་རྒྱུ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི”ལས་གཏོད་ལས་ཀའི་སྤྱིའི་བླང་བྱ་གཞིར་བཟུང་། སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་ལས་གཏོད་སྐྱེད་སྲིང་རྟེན་གཞི་དང་། སྤྱི་པའི་ལས་གཏོད་སྐྱེད་སྲིང་རྟེན་གཞི། དྲ་ཐོག་ལས་གཏོད་གསོ་སྦྱོང་ལས་སྟེགས་སོགས་བསྐྲུན་ནས་ལས་གཏོད་བྱེད་མཁན་ལ་རིན་མེད་ཀྱི་ལས་གཏོད་ས་ཆ་དང་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ཞབས་ཞུ་ཁྲིད་སྟོན་ལས་སྟེགས་མཁོ་འདོན་བྱ་རྒྱུ་རེད། །
རྩོམ་སྒྲིག་པ། མཁའ་མཚོ་སྐྱིད།


text:
བར་སྐབས་འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་ཚན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་ལ་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཏེ་མིའི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་དང་། ཕྱི་དངོས་པོའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི་བསྔགས་པར་འོས་པ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཕྱི་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་ལྟར་ནང་བསམ་བློར་དེ་ལྟ་བུའི་ཡར་རྒྱས་མ་བྱུང་བར་བརྟེན་ནས་དེང་སྐབས་དཀའ་ངལ་གསར་པ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་ལ་གདོང་ལེན་བྱ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་ང་ཚོའི་འོས་འགན་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལྟར་ཡོང་བར་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་དང་ནང་བསམ་བློའི་ཡར་རྒྱས་གཉིས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་དགོས། ནང་བསམ་བློའི་ཡར་རྒྱས་ཞེས་པ་ནི་དོན་དུ་སེམས་རྒྱུད་ཇེ་བཟང་དུ་གཏང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སེམས་རྒྱུད་ཇེ་བཟང་དུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་བཟང་ཤོས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཁག་ཡིན་སྟབས། འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་སེམས་རྒྱུད་ཡར་རྒྱས་སུ་གཏོང་བར་ཆོས་ཕྱོགས་ལ་འགན་འཁྲི་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། འགན་འཁྲི་འདི་ཉིད་ལག་ལེན་དོན་འཁྱོལ་ཡོང་བར་ཁྱེད་ཅག་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་གྲོས་བསྡུར་ལྷུག་པོ་གནང་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན།
(ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ཟླ་བ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་རྒྱབ་ཏུ་ས་ལར་ཇུང་ Salar Jung འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནས་གོ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་ཉིན་གསུམ་གྱི་རིང་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་སྐོར་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་གི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་གནང་རྒྱུའི་ཚོགས་འདུ་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ། ལྷན་ཚོགས་སུ་ཕེབས་པའི་མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་དང༌། རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་གི་རིག་གཞུང་དང༌ཡུལ་སྐོར་སྤྲོ་འཆམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་སོགས་སྐུ་མགྲོན་ཁག ཚོགས་ཞུགས་ནང་ཆོས་མཁས་དབང་དང༌ཞིབ་འཇུག་པ་སོགས་ལ་སྩལ་པ་ལས་བཏུས།)