text:
དབུས་ཀྱི་ལྷ་ལྡན་ཉི་མའི་གྲོང་ཁྱེར་ལས་གཞན། ང་རང་ཆེས་འགྲོ་བར་མོས་པ་ནི་གནའ་བོའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་དུ་ཡོད་ཅིང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་སུ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་“ཤ་ཅུ་”ཞེས་འབོད་པའི་ཏུན་ཧོང་གི་ཡུལ་གྲུ་དེའོ། །
རྒྱུ་མཚན་ནི། གནས་དེ་ན་ཤར་ནུབ་རིག་གནས་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་དུ་གྱུར་པའི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་ཡོད་པ་དང་། དཔའ་ལ་མཛངས་པའི་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་བློན་ཆེན་དག་གི་ཟབ་ཅིང་བརླིང་བའི་ཞབས་རྗེས་དང་ཤ་ཅུའི་རྩེ་རྗེ་དག་གི་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
སྤྱིར་ན་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་ནི་ངའི་དགའ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ངའི་མི་ཚེའི་ཕུགས་འདུན་གཙོ་བོའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་པ་དང་།བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུའང་ཐོན་མི་སོགས་སྔོན་བྱོན་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་དང་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ། གྲུབ་ཆེན་ཨོ་རྒྱན་པ།མན་ལུང་གུ་རུ། ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ།དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁམས་པ་མང་བོ་བྱུང་མྱོང་ལ།དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་མཐོང་ཐོས་དང་ཉམས་མྱོང་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་མི་རིགས་ ལ་བྱས་པ་མཛད་ཅིང་རང་གི་གདུལ་བྱ་ལ་གོ་རྟོགས་སད་དུ་བཅུག་མྱོང་། ཁོ་བོར་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་ཡེ་ནས་མེད་ཀྱང་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ཁབ་མིག་ ལས་དོག་པའི་ལྟ་རྒྱ་དང་མཐོང་རྒྱ་ཅུང་ཟད་ཆེ་རུ་གཏང་འདོད་པའོ། །
མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན། ལྗོངས་རྒྱུ་བའམ་རྒྱལ་ཁམས་ཉུལ་བ་ནི་དབང་ བོའི་ཚོར་ཤེས་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དངོས་སྟོབས་རྗེས་དཔག་གི་གཏན་ཚིགས་ལ་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཇེ་བརྟན་དུ་བཏང་བ་ ཞིག་ཀྱང་རེད། ཤ་ཅུའི་གནས་སྐོར་ལ་མཚོན་ན།སྔོན་ཆད་ངའི་བློ་ངོར་ཡོད་པ་ནི་གཞན་གྱི་ངག་ལས་ཐོས་པའི་ཤ་ཅུའི་སྒྲ་སྤྱི་ཙམ་ཡིན་ལ།ད་ལྟ་ནི་དབང་བོའི་མངོན་སུམ་ཚད་མས་དངོས་སུ་གྲུབ་ཅིང་རང་མཚན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དང་།མ་འོངས་པ་ན་ཤ་ཅུ་དང་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་དག་ལ་ཡང་ཡང་བསམ་གཞིག་བགྱིས་ནས་སྒྲོ་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ལྷག་མེད་དུ་བཅད་དེ་སྒོམ་བྱུང་གི་མྱོང་བ་ཐོན་ཀྱང་ཆོག་གོ་སྙམ།
ཀ དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་གི་བསམ་གཞིག་རིང་མོ།
ཟི་ལིང་ནས་ཐད་ཀར་ཏུན་ཧོང་དུ་གཏོང་བའི་མེ་འཁོར་མེད་པས་གྲོགས་མཁས་གྲུབ་དང་ངེད་གཉིས་ལན་གྲུ་རུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་།གླ་གཏོང་རླངས་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་གཉིད་ཞོར་དང་སད་ཞོར་དུ་དུས་ཚོད་གསུམ་ཡས་མས་ཤིག་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་ནུབ་བྱང་ས་ཁུལ་གྱི་ཆེས་ཆེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ་ལན་གྲུ་རུ་འབྱོར་སོང་། ང་རང་ཆུང་དུས་ཞོན་ཞ་ཧྥུ་ཟེར་བ་ཞིག་གིས་བྲིས་པའི་《ནུབ་བྱང་རྒྱང་སྐྱོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས》( བོད་འགྱུར་མ ) ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་བཀླགས་མྱོང་ལ། དེའི་ནང་དུ“ལན་གྲུ་ཡི་ཆར་རླུང“ཞེས་པའི་ལེ་ཚན་ཞིག་འདུག དེ་ནས་བཟུང་བདག་གིས་ད་གཟོད་ལན་ལན་གྲུ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཡིད་ལ་བཟུང་བ་ཡིན།ཞོན་ཞ་ཧྥུ་ཞེས་པའི་མི་དེའི་ཐོབ་ཐང་ངོ་མ་མི་ཤེས་ཀྱང་ཕྱི་ཚུལ་དུ་ཁོ་ནི་མདོ་སྨད་བླ་བྲང་ས་ཁུལ་དུ་སུན་ཀྲུང་ཧྲན་གྱི་དམངས་གསུམ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྤེལ་དུ་ཡོང་བ་ཞིག་རེད། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་རྭ་སྦྲེང་ཚང་གིས་ཀྱང་དབུས་གཙང་དུ་སུན་ཀྲུང་ཧྲན་གྱི་དམངས་གསུམ་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསམ་བློ་སྤེལ་བའི་འཆར་འགོད་གནང་མྱོང་འདུག ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ཕྱི་དྲོ་དུས་ཚོད་བདུན་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྟེང་ཏུན་ཧོང་དུ་བསྐྱོད་པའི་མེ་འཁོར་གྱི་འཛིན་བྱང་ཉོས་རྗེས་ཆུ་མིག་ལྔ་ལྡན་རི་བོའི་(五泉山)གླིང་གར་འཆམ་འཆམ་ལ་སོང་། གླིང་གའི་སྒོ་འགྲམ་གྱི་ཐང་ཆེན་དུ་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་ཧའོ་ཆིས་པེན་(霍去病)ཞེས་པ་དེའི་རྡོ་སྐུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཞེངས་འདུག བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་ཁོས་རང་གི་དམག་དཔུང་ཁྲིད་ནས་ཞང་ནུའུ་ལ་དམག་འཁྲུག་བརྒྱབ་ནས་ཞུང་ནུའུ་ཕམ་པར་བཏང་སྟེ་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་བདེ་ལ་བཀོད་མྱོང་ཟེར། ཆུ་མིག་ལྔ་ལྡན་རི་བོ་ནི་གནས་དབེན་ཞིང་ཆུ་ཕྲན་དུ་མ་ཤག་ཤག་ཏུ་འབབ་པ་དང་བྱ་བྱེའུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མགྲིན་གླུ་གྱུར་ཀྱུར་དུ་སྒྲོག་པའི་གནས་མཆོག་ཅིག་རེད། གནས་འདིའི་ཆུ་མགོ་ལྔ་བོ་ནི་ཧ་ཅང་བྱིན་རླབས་ཆེ་བར་གྲགས་པས་གྲོགས་པོ་མཁས་གྲུབ་ཀྱིས་འགྱིག་སྣོད་གཙང་མ་ཞིག་ཏུ་ཆུ་མིག་རེ་རེའི་ཆུ་ཅུང་ཙམ་རེ་བཅུས་ཏེ་ཁྱེར་ཅིང་།ངས་གནས་དེའི་ཡུལ་ལྗོངས་རྣམས་པར་དུ་བླངས་པ་ཡིན།
ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་བདུན་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྟེང་ངེད་གཉིས་ལན་གྲུ་ནས་ཏུན་ཧོང་དུ་བསྐྱོད་པའི་མེ་འཁོར་དུ་བུད། མེ་འཁོར་སྟེང་དུ་མི་དེ་འདྲ་མི་མང་བས་ཅུང་ལྷོད་པོ་བྱས་ཏེ་བསྡད་ཆོག་ཅིང་།ཅུང་ཙམ་ནས་མེ་འཁོར་དེ་དུང་བརྡ་རིང་བོ་ཞིག་དང་ལྷན་དུ་དལ་གྱིས་འགུལ་སྐྱོད་བྱས་པ་དང་།རིམ་གྱིས་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གྱུར་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་རིང་བའི་ནུབ་བྱང་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་དེ་ག་ལེར་རྗེས་སུ་བསྐྱུར་སོང་། མེ་འཁོར་སྟེང་དུ་ང་ལ་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་ཚོར་བ་དང་ཡིད་ཆད།ཡང་ན་དགོད་བྲོ་བའི་ཉམས་སྣང་སོགས་ཅི་རིགས་བྱུང་ཞིང་།འདུག་རོགས་ཕལ་ཆེ་བ་རྒྱ་རིགས་ཡིན་པས་ཁོ་ཚོས་དང་ཐོག་སྐད་མགོ་མཐོན་པོས་ཁ་བརྡ་སྣ་ཚོགས་བྱས་པ་དང་རིམ་གྱིས་ཉོབ་སྣང་གིས་དུབ་སྟེ་རང་རང་སར་གཉིད་མགོ་བརྩམས་སོང་།
ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནམ་སའི་མཚམས་སུ་སྐྱོད་པའི་མེ་འཁོར་འདིས་ཕྲ་ལ་འཚེར་བའི་དུང་བརྡ་སྒྲོག་བཞིན་ང་དང་མཁས་གྲུབ།ད་དུང་འགྲུལ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དྲུད་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ན་ཁོའི་ཕ་ཡུལ་ཡོད་པ་ཇི་བཞིན།ཁོའི་གཉེན་ཉེ་ཡོད་པ་ཇི་བཞིན།ཧ་ཅང་བྲེལ་སྟབས་ཀྱིས་མདུན་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུག་བཞིན་འདུག
སོང་གིན་སོང་གིན་ངའི་སྣང་བ་ཞིག་ལ་ང་ཚོ་སྡོད་པའི་མེ་འཁོར་འདི་རིམ་གྱིས་གནའ་བོའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་དལ་གྱིས་རྒྱུ་བཞིན་པའི་རྔ་མོང་གི་ཁྱུ་བསྟར་རིང་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། མེ་འཁོར་གྱི་དུང་བརྡ་དེ་ཡང་རྔ་མོང་གི་སྐེ་དྲིལ་འཁྲོལ་བའི་སྒྲ་དབྱངས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། ལམ་འགྲམ་ན་གློག་སྒྲོན་སྣ་ཚོགས་ཁྲ་ལམ་མེར་འཚེར་བའི་གྲོང་བརྡལ་དག་ཀྱང་སྒོ་འགྲམ་ན་སྒང་བཞུ་དམར་བོ་བསྒྲོན་པའི་གནའ་བོའི་གྲོང་ཚོ་རེ་རེར་གྱུར་སོང་།
ལོ་རྒྱུས་ནི་ལོ་རྒྱུས་རང་ཡིན་པས་དུས་གཏན་དུ་ཕྱིར་ལྡོག་མི་སྲིད་ན་ཡང་།དེས་ང་ཚོའི་སེམས་ཁོང་ལ་གཏིང་ཟབ་པའི་བག་ཆགས་དང་དྲན་གདུང་།འགྱོད་སྣང་།ཕངས་སེམས་སོགས་སྟེར་བར་བྱེད་པ་དང་།ད་དུང་ང་ཚོར་མི་ཚེའི་ཁ་ཕྱོགས་དང་བྱ་བཞག་སྣ་ཚོགས་ཐད་ཀྱི་ལེགས་ཉེས་སྤང་བླང་གི་འཇུག་ལྡོག་ཀྱང་གསལ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་རེད།
མེ་འཁོར་གྱིས་གླང་བོ་ཆེ་ངུར་བ་ལྟ་བུའི་དུང་བརྡ་རིང་བོ་རེ་སྒྲོག་བཞིན་གནའ་བོའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་བརྒྱུད་དེ་རིངས་པ་རིངས་པར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྐྱོད་ཀྱིན་ཡོད།
ང་རང་ཀྲུང་གོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཆ་རྒྱུས་དེ་འདྲ་མེད་ན་ཡང་། རྒྱའི་རྩོམ་པ་བོ་སྐུ་ཞབས་བུའུ་ཅིང་ལེན་(吴敬琳)གྱིས“ཀྲུང་གོ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་ལ། གྱེན་ལོག—རྒྱལ་རབས་གསར་བ—གཏུམ་སྲིད་གསར་བ—སླར་ཡང་གྱེན་ལོག་གི་ཟོ་ཆུན་འཁོར་ལོ་ཞིག་ཏུ་ཚུད་དེ་རང་དབང་མེད་པར་འཁོར་ཞིང་ཡོང་བ་ཡིན། “ཞེས་བཤད་མྱོང་། ང་ཚོའི་འཁོར་སྒམ་གྱི་ཤར་སྣེ་ན་རྒྱ་རིགས་བུད་མེད་དར་མ་སྐོར་ཞིག་གིས་ཀུ་རེ་རྩེ་ཞོར་དང་ཧབ་ཆ་རྒྱག་ཞོར་དུ་ཤོག་འཕེན་(扑克)རྩེད་བཞིན་འདུག ཁོ་ཚོའི་ཆ་བྱད་དང་ཁ་སྟབས་ལ་བལྟས་ན་དེ་འདྲའི་ཕྱུག་པོ་ཏག་ཏག་ཡིན་པའི་བཟོ་ལྟ་མེད་ན་ཡང་ཁོ་ཚོ་ནི་ཧ་ཅང་ཡིད་ཚིམས་པའི་ངང་སྤྲོ་སྣང་གིས་ཁེངས་འདུག ངས་བལྟས་ན་བདེ་སྐྱིད་ནི་ཧམ་སེམས་ཅན་དག་ལ་དབང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ཆོག་ཤེས་ཅན་དག་ལ་དབང་བ་ཞིག་སྟེ། ཆོག་ཤེས་ཅན་ལ་ནི་ད་གཟོད་སེམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ཡོད་ལ། སེམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ནི་ད་གཟོད་བདེ་སྐྱིད་ཀུན་གྱི་མཆོག་ཡིན་པས་སོ། །
ཅཱ་ཡུས་ཀོན་(嘉峪关)འགག་སྒོར་སླེབས་པ་ན་ངའི་འདུག་རོགས་འགྲུལ་བ་འགའ་མར་བབས་པས།ང་རང་ད་གཟོད་རྐུབ་སྟེགས་འགའི་སྟེང་འཕྲེད་དུ་ཉལ་ཏེ་ལུས་ཀྱི་ངལ་དུབ་བསང་ཆེད་གཉིད་དུ་ཡུར་བ་ཡིན།ང་རང་གཉིད་ལས་སད་དུས་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་བདུན་ཡས་མས་ཤིག་ལ་སླེབས་འདུག་པ་དང་།མེ་འཁོར་སེར་ལམ་ལམ་གྱི་ཉི་འོད་ཁྲོད་འགྲུལ་བ་ཉུང་ཤས་ཤིག་དྲུད་དེ་སྔར་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུག་བཞིན་འདུག རྒྱང་རིང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ན་ཁ་བའི་གོས་ཀྱིས་བཀླུབས་པའི་མདོ་ལ་རིང་མོ་དེ་དར་དཀར་གྱི་ཡོལ་བ་འཐེན་པ་བཞིན་དཀར་ཞིང་ལྷུན་ཆགས་སེར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བརྐྱངས་འདུག
ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་གྲགས་ཅན་ལིས་པེའི་སྙན་ཚིག་«འགག་སྒོའི་ཟླ་བ»( 关山月 ) ཞེས་པ་ལས། འོད་དཀར་ཅན་ནི་གནམ་གྱི་རི་བོ་ལས། །སྤྲིན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་གསེབ་ཏུ་འཕྱོ་ཞིང་ཉུལ། །ལེ་དབར་ཁྲི་ཕྲག་བསྐྱོད་པའི་དྲིའི་ཤིང་རྟ། །གཡུས་མོན་འགག་ཏུ་གཡུགས་ཤིང་བརྒལ་བར་གྱུར། །ཧན་རྒྱལ་པེ་ཏིང་རི་བོའི་ལམ་དུ་བབས། །བོད་མིས་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོར་བྱ་ར་བྱེད། །འདི་ཀོ་སྔར་ནས་འཐབ་པའི་གཡུལ་ས་སྟེ། །གསོན་པོར་ཕྱིར་དུ་ལོག་པ་མཐོང་མ་བྱུང་། ། ཞེས་དགུང་མོ་དེའི་ཟླ་བ་མཐོ་ཞིང་བརྗིད་པའི་མདོ་ལ་རིང་མོའི་ཕྲག་པ་ནས་དལ་གྱིས་ཡར་འཕགས་ཏེ་སྤྲིན་ཕུང་གི་དབུས་སུ་བགྲོད་པ་དང་།ནུབ་ལྗོངས་ནས་འོངས་པའི་རླུང་འཚུབ་ཀྱིས་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་བརྒལ་ཏེ་མུ་མཐུད་དུ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གཡུགས་པའི་ངང་ཚུལ་དང་།ཞར་དུ་ཐང་བོད་གཉིས་ཀྱིས་མཚོ་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་དམག་འཁྲུག་བརྒྱབ་སྟེ་ཐང་རྒྱལ་རབས་ལ་ཕམ་ཁ་བསྟུད་མར་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཀྱང་དྲང་བོར་བརྗོད་འདུག
ང་ཚོ་སྡོད་པའི་མེ་འཁོར་རྨ་ནུབ་ཁྱམས་རིང་(河西走廊)བརྒྱུད་དེ་ཡུན་རིང་བསྐྱོད་མཐར་གནའ་བོའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས“ཀྭ་ཆུ“ཞེས་འབོད་པའི་བཀྭའ་ཀྲིག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འབྱོར་བ་དང་། རིམ་གྱིས་ཇེ་དལ་དུ་སོང་ནས་འབབ་ཚིགས་ཤིག་ཏུ་ག་ལེར་བསྡད་ཅིང་། འགྲུལ་བ་མང་བོ་ཞིག་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་སར་བབས་པས། ང་ཚོའི་འཁོར་སྒམ་སྔར་ལས་ཇེ་ཡངས་སུ་སོང་། བཀྭའ་ཀྲིག་གྲོང་ཁྱེར་དེ་དེ་འདྲའི་ཆེ་རྒྱུ་མེད་ཅིང་ཐང་ཆེན་ཞིག་གི་དཀྱིལ་དུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། ཅུང་རྒྱང་རིང་ན་ཞི་ཨན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཏཱ་ཡན་མཆོད་རྟེན་དང་དབྱིབས་གཟུགས་འདྲ་བའི་མཆོད་རྟེན་སེར་བོ་ཞིག་ལྷང་ངེར་བརྗིད་འདུག ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱའི་སྔོན་ལ། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཞན་ཙང་( 玄奘 ) ཞེས་པ་དེ་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་ནས་ལྐོག་ཏུ་ལམ་ལ་ཆས་ཏེ་བཤུལ་རིང་ལམ་གྱི་ངལ་དུབ་དང་ལྟོགས་སྐོམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མྱངས་ནས་མི་རྐྱང་རྟ་རྐྱང་དུ་གནས་འདིར་འབྱོར་ཞིང་། གནས་འདི་ནས་ལམ་སྣེ་འཁྲིད་མཁན་ཧོར་བ་( 胡人 )ཞིག་དང་ནུབ་ལྗོངས་སུ་འགྲིམས་མྱོང་བའི་རྟ་ཕོ་ལོ་ལོན་ཞིག་དང་ཕྲད་དེ་དེ་གཉིས་ཀའི་སྡོངས་གྲོགས་ལ་བརྟེན་ནས་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་བརྒྱུད་དེ་ཀོ་ཁྲང་(高昌)དུ་འབྱོར་ཞིང་། དེ་ནས་ནུབ་ཡུལ་བསྐོར་ཏེ་ཁ་ལྷོ་རུ་དཀྱོགས་ནས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བརྟོལ་ཅིང་། ལོ་ངོ་དུ་མར་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་སློབ་གཉེར་ཕུ་ཐག་ཆོད་པ་གནང་རྗེས་བཀའ་སྡེ་སྣོད་མང་བོ་གདན་དྲངས་ཏེ་ཕྱིར་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་དུ་ལོག་རྗེས་ནང་བའི་སྡེ་སྣོད་དེ་དག་ཡིག་བསྒྱུར་གནང་བ་དང་། དེའི་ཞོར་དུ་རྒྱ་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་དག་ཐེར་གནང་བའི་མཛད་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་བསྐྲུན་མྱོང་བ་རེད།
བཀྭའ་ཀྲིག་དང་གྱེས་ནས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་གནའ་བོའི་ཤ་ཅུ་སྟེ། ཏུན་ཧོང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱང་འགྲམ་དུ་ཆགས་ཡོད་པའི་མེ་འཁོར་འབབ་ཚིགས་སུ་འབྱོར་བྱུང་། མེ་འཁོར་ལས་བབས་རྗེས་ངེད་གཉིས་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་གྲོང་ཁྱེར་དབུས་ཁུལ་དུ་སོང་བ་དང་། དེ་རིང་ནི་སྤྱི་ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་ཉེར་བདུན་ཡིན་ལ། ངེད་གཉིས་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་( 莫高窟 )གི་འཛིན་བྱང་ནི་ཚེས་ཉེར་དགུའི་ཕྱི་དྲོའི་འཛིན་བྱང་ཡིན་པས་ངེད་གཉིས་ཀྱིས་དྲོས་ཇ་སྟབས་བདེ་ཞིག་འཐུང་རྗེས་དུས་ཚོད་དམ་འཛིན་གྱིས་དེ་རིང་ཉིན་གུང་ཆུ་ཚོད་༡༢.༣༠ སྟེང་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་“གནའ་མཁར་“དང་ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག(西千佛洞 ) གཡུས་མོན་འགག་སྒོ། ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལྕགས་རི།(汉长城 ) ཡ་ཏེན་ས་གཤིས་སྤྱི་གླིང་ (雅丹国家地质公园 )བཅས་སུ་བསྐྱོད་པའི་འགྲུལ་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་ཏུན་ཧོང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ལྟད་མོར་ཆས་པ་ཡིན།
ཁ། ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་གི་དབེན་པ།
ང་ཚོ་དུས་ཚོད་སྐར་མ་ཉི་ཤུ་ཙམ་ལ་བསྐྱོད་རྗེས་ཁོ་ཚོས་“གནའ་མཁར་”ཞེས་འབོད་པའི་གནས་དེར་འབྱོར་སོང་། དེ་ནི་གནའ་བོའི་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བཟོ་དབྱིབས་ལྟར་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་མཁར་རྫོང་ཞིག་སྟེ། སྒོ་ཆེན་འགྲམ་དུ་སྒྱོག་སྟེགས་ཤིག་བཞག་ཡོད་པ་དང་ནང་དུ་ཁྲོམ་སྲང་དང་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ། གྲི་མདུང་སོགས་གནའ་བོའི་སྲོལ་ལུགས་ལྟར་བཞེངས་ཡོད་པས། གྲོགས་པོ་མཁས་གྲུབ་དེ་ལ་སྤྲོ་བ་འཕེལ་ནས་པར་མང་བོ་བརྒྱབ་སོང་། ཡིན་ན་ཡང་ངའི་བློར་འབབ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་གནའ་བོའི་ཕུབ་ལྟ་བུ་མང་བོ་ཞིག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པའི་ངོས་ཀྱི་མི་ཉག་གི་ཡི་གེ་དེ་དག་རེད། བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་མཁར་རྫོང་འདི་ནི་ཏུན་ཧོང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གློག་བརྙན་ཕབ་སྐྲུན་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་འཇར་ཕན་དང་ཀྲུང་གོ་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་པ་ཡིན་སྐད། ཁང་མིག་ཅིག་གི་གྱང་ངོས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་འཁྲབ་སྟོན་པ་གྲགས་ཅན་ཁྲིན་ལུང་(成龙)དང་ཀྲང་མན་དབྱི།(张曼玉)ལིའུ་དབྱི་ཧྥེ་(刘亦菲)སོགས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་ཆ་ལུགས་སྤྲས་པའི་འདྲ་པར་མང་བོ་ཞིག་བཤམས་འདུག དུས་ཚོད་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་ལ་ལྟ་སྐོར་བྱས་རྗེས་མུ་མཐུད་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་དུས་ཚོད་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་ནུབ་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པ་( 西千拂洞 )ཡོད་སར་བསླེབས་སོང་། དེ་ནི་དངོས་གནས་མྱ་ངམ་ཐང་གི་དག་ཞིང་ཆུང་ཆུང་ཞིག་སྟེ། ཆུ་ཕྲན་ཤག་ཤག་ཏུ་འབབ་ཅིང་ལྗོན་ཤིང་སྔོ་ལྡེམ་མེར་འཁྲིགས་པའི་གྲམ་གཞུང་ཞིག་ཏུ་ཆགས་འདུག ཕུག་པ་འདི་དག་ཏང་ཧི་གཙང་བོའི་( 党河)བྱང་འགྲམ་གྱི་གད་པའམ་བྱེ་ཟེགས་ཀྱི་བྲག་ངོས་སུ་ཆགས་ཡོད་ལ། བསྡོམས་པས་ཕུག་པ་༤༠ཙམ་ཡོད་ཀྱང་རྟགས་བཏབ་པའི་ཕུག་པ་༡༦ ལས་མི་འདུག ཕུག་པ་འདི་དག་ལས་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཝེ་བྱང་མའི་(北魏)སྐབས་སུ་བཞེངས་ཤིང་། འཕྱི་ཤོས་ནི་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བཞེངས་པ་རེད། ང་ཚོས་འཛིན་བྱང་ཉོས་རྗེས་དུས་ཚོད་སྐར་མ་༡༠ལྷག་ལ་བསྒུགས་མཐར་ད་གཟོད་འགྲེལ་བཤད་པ་དེ་གནས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ནས་ཐོན་བྱུང་། ཁོས་ང་ཚོ་ཕུག་པ་དང་བོའི་ནང་དུ་ཁྲིད་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བཤད་བྱུང་། ངས་བརྙན་ཕབ་(摄像机)བླངས་ནས་འབག་སྐུ་དང་ལྡེབས་རིས་རྣམས་བརྙན་དུ་ལེན་རྩིས་བྱེད་སྐབས་ཁོ་གདུག་རྩུབ་ངང་ཚུར་མཆོངས་ཏེ་ཅུང་ཙམ་མིན་ན་ངའི་བརྙན་ཕབ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱང་ས་ལ་བརྡབས་སོང་། ངས་ཀྱང་ཅུང་མ་རངས་པའི་ངང་ཁོ་ལ “ རྫུན་མ་གཏམ། ལོ་རྒྱུས་དྲང་བོར་ཤོད་“ ཅེས་སྨྲས་པ་ཡིན། ང་ཚོ་དུས་ཚོད་ཀྱི་དབང་གིས་བྲག་ཕུག་ཡོངས་རྫོགས་ལ་མཇལ་མ་ཐུབ་ཀྱང་སྐོར་ཞིག་ལ་ཞིབ་ཏུ་བལྟས་པ་ཡིན། ཕུག་པའི་ནང་གི་འབག་སྐུ་རྣམས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཀྱང་སྐོར་ཞིག་གི་དབུ་དང་ཕྱག་སོགས་ཞིག་རལ་དུ་གྱུར་འདུག དེ་བས་སློབ་མ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གིས “ སྐུ་འདི་དག་ཚང་མར་དབུ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི“ ཅེས་དྲིས་པས། ང་ཚོ་ཚང་མ་དབང་མེད་དུ་གད་མོ་ཤོར་སོང་། དྲི་བ་དེ་ནི་ཉན་མ་ཐག་དགོད་བྲོ་བ་ཞིག་ཏུ་སྣང་མོད། ཞིབ་ཏུ་བསམས་ན་ངེས་པར་འདྲི་དགོས་པའི་དྲི་བ་ཞིག་སྟེ། དངོས་གནས་རྒྱལ་རབས་གང་ཞིག་གི་ལོ་ཟླ་ནམ་ཞིག་ལ་ཆབ་སྲིད་པ་སུ་ཞིག་གིས་སྐུལ་སློང་བྱས་ཏེ་སྐུ་འདི་དག་གི་དབུ་རེ་རེ་ནས་བཅད་པ་ཡིན་ནམ། ལྡེབས་རིས་དག་ལས་སྐོར་ཞིག་ཝེ་བྱང་མ་དང་ཀྲིག་བྱང་མའི་( 北周 )དུས་སུ་བཞེངས་པས་ཅུང་རགས་འབྲི་བྱས་ཡོད་ལ། ཚོན་མདོག་སྔོན་པོ་དང་ལྗང་ཁུ་ལས་གཞན་སྨུག་པོའང་ཤས་ཆེར་སྤྱད་འདུག ཅུང་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་ནི། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་དག་གི་དབུའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་འོད་ཀོར་གྱི་ཕྱི་རུ་མེ་རིའི་རི་མོ་བཀོད་འབྲི་བྱས་ཡོད་པ་དེ་རེད། ལ་ལ་སའེ་རྒྱལ་རབས་དང་ལ་ལ་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བཞེངས་པ་དང་། ལ་ལ་ཧོར་(胡) གྱི་དུས་སྐབས་དང་། ལ་ལ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་བཞེངས་པ་རེད། ནང་དོན་ཡང་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་ སངས་རྒྱས་སྨན་བླ། རྒྱལ་བ་བྱམས་པ། བྱང་སེམས། ཁྲོ་བོ། མཁའ་འགྲོ་མ་སོགས་ཀྱིས་ཆོས་འཆད་པ་དང་མཉམ་པར་འཇོག་པ། གར་བྱེད་པ་སོགས་དང་། གཞན་སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་སོགས་ཀྱང་ཡོད། དེ་དག་ཀྱང་ཚོན་མདོག་སྔོན་པོ་དང་ལྗང་ཁུ་ཤས་ཆེ་ཞིང་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་། མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སེམས་ལ་དད་པ་དང་བག་ཕེབས་ཀྱི་ཚོར་བ་བཅོས་མིན་དུ་སྟེར་བ་ཤ་སྟག་འདུག དེ་ལས་ཀྱང་ངོ་མཚར་བ་ནི། སངས་རྒྱས་སྟོང་སྐུའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཆོས་འཁོར་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་བཅས་ཏེ་བྱང་སེམས་དང་དགྲ་བཅོམས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་གསུང་བཞིན་པའི་ལྡེབས་རིས་དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ལྡེབས་རིས་ཡོངས་རྫོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཉར་ཚགས་བྱས་པའང་ཆེས་བཟང་བ་དེ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ད་དུང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་རིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འབྲི་སྟངས་ལྟར་ཡོད་པས། བོད་བཙན་པོས་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་དབང་སྒྱུར་བཞིན་པའི་དུས་སུ་བཞེངས་པ་གོར་མ་ཆག་ཀྱང་། གནས་འདིའི་གསལ་བཤད་ཀྱི་དེབ་ཆུང་ནང་དུ་“ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་དཀྱིལ་( 中唐 )དུ་བཞེངས་”ཞེས་པ་ཙམ་ལས་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག
ངེད་ཅག་བྲག་ཕུག་གི་སྒོར་བུད་པ་ན་གནས་འདིའི་ཁོར་ཡུག་ལྷིང་ཞིང་འཇགས་ལ་བྱ་སྐད་བྱེའུ་སྐད་ཐར་ཐོར་རེ་མ་གཏོགས་གྲག་འགུལ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས། གནས་འདི་ནི་ངོ་མ་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས་ནང་དུ་བཀུགས་ནས་ཞི་བའི་བདེ་བ་ལ་ཡང་དག་པར་འཇོག་པའི་བསྟི་གནས་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ཞིག་གོ་སྙམ། ང་ཚོ་ལམ་ལ་ཆས་གྲབས་བྱེད་སྐབས་ཐག་མི་རིང་བའི་ལྗོན་ཤིང་ཞིག་གི་རྩེ་ནས་ཁུ་བྱུག་ཅིག་ལྷང་ངེར་གྲགས་བྱུང་། འདི་ནི་ད་ལོའི་ཁུ་བྱུག་གི་གསུང་ཐོས་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་པས་ངའི་སེམས་པ་དགའ་བས་མྱོས་པ་དང་། དེ་དང་ལྷན་དུ་གནས་འདི་ལ་དད་པའམ་ཡང་ན་འབྲལ་དཀའ་བའི་འཁྲེང་སེམས་ཤིག་ཀྱང་འགོག་མེད་དུ་སྐྱེས་བྱུང་།
ག གཡུས་མོན་འགག་སྒོའི་ཆིག་ལབ།
ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་དང་གྱེས་རྗེས། ང་ཚོའི་རླངས་འཁོར་ཁ་བྱང་དུ་དཀྱོགས་ཏེ་འཕུར་བ་ལྟར་གཡུས་མོན་འགག་སྒོའི་( 玉门关 )ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད།
ཁོ་བོ་ནི་གཡུས་མོན་འགག་སྒོར་ལྟ་སྐོར་དུ་བསྐྱོད་པར་ཧ་ཅང་མོས་ཏེ། གཅིག་ནས་ཆུང་དུས་ནས་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྙན་ངག་ཁྲོད་ནས་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ལན་མང་དུ་ཐོས་མྱོང་བ་དང་། གཉིས་སུ་རྒྱའི་ཐང་སན་བླ་མ་གནས་འདི་བརྒྱུད་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆས་ཤིང་དེ་ནས་འཕགས་ཡུལ་དུ་ཆོས་ལེན་པར་བསྐྱོད་པ་དང་། གསུམ་དུ་བོད་བཙན་པོས་བགྲང་བྱ་དུ་མའི་རིང་གནས་འདི་བདག་ཏུ་བཟུང་མྱོང་བ་བཅས་ཀྱིས་ཡིན་ནོ། །
ཅང་མ་འགོར་བར་ང་ཚོ་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་ཡོད་སར་འབྱོར་བྱུང་། དེ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མྱ་ངམ་ཐང་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་ཁེར་རྐྱང་གི་བཙན་རྫོང་ཞིག་སྟེ། འགག་སྒོ་འདི་བརྒལ་རྗེས་མཐའ་ཡས་པའི་ནུབ་ལྗོངས་(西域) ཀྱི་ས་སྣེར་སླེབས་འདུག
ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་རིང་ལ། བྱེ་ཐང་ཆེན་པོའི་རླུང་འཚུབ་དང་ཚ་གདུག་ཆེ་བའི་ཉི་འོད་ཀྱི་འོག་ཏུ། འགག་སྒོ་ཆེན་པོ་འདིས་ཁེར་རྐྱང་ངང་བསམ་གཞིག་བགྱིད་བཞིན་རྒྱལ་རབས་རེརེའི་དར་རྒུད་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་བཞིན་བསྡད་ལ། ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་རིང་ལ། རྔ་མོང་རུ་ཁག་གི་སྐེ་དྲིལ་དང་ནུབ་ཁའི་མཚམས་སྤྲིན་གྱི་འོག་ཏུ། འགག་སྒོ་ཆེན་པོ་འདིས་ཁེར་རྐྱང་ངང་ཆིག་ལབ་རྒྱག་བཞིན་དུས་ཚིགས་རེ་རེའི་འགྱུར་ལྡོག་ལ་རྣ་བ་བླག་བཞིན་མཆིས་ཨང་།
འགག་སྒོ་འདིའི་མིང་གཞན་ལ་ཞའོ་ཧྥང་ཕན་(小方盘 )ཟེར་ཞིང་། ཧན་རྒྱལ་རབས་ནུབ་མའི་གོང་མ་ཧན་ཝུའུ་ཏེའི་(汉武帝 )སྐབས་སུ་བཞེངས་པ་དང་། སྐབས་དེའི་ཏུའུ་ཝེ་( 都 尉 )ཡི་སྲིད་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྡོད་གནས་ཀྱང་རེད། ད་དུང་སྐབས་དེའི་ཏུན་ཧོང་ཅིན་ (敦煌郡)གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་གཏོགས་ཤིང་། དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་བྱང་ལམ་གྱི་འགག་སྒོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་རེད། མཁར་རྫོང་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་རྨིད་གྲུ་བཞི་མ་༦༣༣ཡོད་པ་དང་། མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་༡༠ཡོད་འདུག ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ལེ་ཉི་ཤུའི་མཚམས་ན་ཧི་ཚང་མཁར་(河仓城 )ཞེས་པ་དེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་གི་འབྲུ་མཛོད་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད། གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་ནུབ་བྱང་མཚམས་ན་སྔོ་དྭངས་དྭངས་ཀྱི་མཚེའུ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་ནི་འགག་སྒོ་འདི་ཡིན་གཅིག་མིན་གཅིག་ས་འདིར་ཆགས་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་རེད།
«བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་ »ལས། གནམ་རི་སྲོང་བཙན་རྒྱལ་བོའི་སྐུ་རིང་ལ། །དམག་དང་འཁྲུག་པ་གཡོ་བའི་འདུན་མ་བྱས། །བར་དུ་བསྐལ་བ་མཁོན་བྱུང་སྡེ་རིས་ལ། །མཐའ་རྒྱ་བཅད་ནས་རྒྱ་དང་གྲུ་གུ་བཏུལ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། གནམ་རི་སྲོང་བཙན་སྐབས་བོད་ཀྱིས་དྲུ་གུར་དམག་དྲངས་ཏེ་དྲུ་གུ་ཆམ་ལ་ཕབ་ཅིང་། ནུབ་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་རིགས་ལ་ཡང་དབང་བསྒྱུར་པའི་སྣང་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།
ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་སྔ་ཤོས་ «ཐུན་ཏེན» ( 通 典 )ལས་“བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་བཙན་ཞེས་བྱ་བས་ནུབ་ལྗོངས་བདག་ཏུ་བཟུང་།”ཞེས་འཁོད་པས། བོད་ཀྱིས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རིང་ནས་ནུབ་ལྗོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་པ་ཧ་ཅང་གསལ་ལ། ད་དུང་རྒྱའི་ཐང་སན་བླ་མ་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་ནས་བརྒལ་རྗེས་ཐད་ཀར་བྱང་དུ་དཀྱོགས་ཏེ་གོ་ཁྲང་(高昌) དུ་ཕེབས་ཤིང་དེ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་དེ་རའེ་ཧེ་(热海)དང་ཧྭ་གོ་( 话国 )སོགས་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་པའི་བྱུང་བ་དེས་ཀྱང་དོན་དངོས་འདི་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།
ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་ཀྱི་«དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་»ལས། “ཁྱིའི་ལོ་ལ། བཙན་པོ་རྐོང་གཡུག་དུ་འགོརད་མཛད་ཆྀང་། བློན་ཆེ་སྟོང་རྩན་གྱིས་དུ་གུལ་དུ་ཞང་ཞུང་གྱི་མཁོས་བགྱིས་ཕར་ལོ་གཆྀག” ཅེས་བྱུང་། འདིའི་“དུ་གུལ” ཞེས་པ་དེ་དྲུ་གུ་ལ་ངོས་འཛིན་པ་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོ་ ༦༦༢ལོར་མགར་སྟོང་བཙན་དྲུ་གུའི་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ཡོད་ཅིང་། ཡུལ་དེ་ནས་ཞང་ཞུང་གི་ཁོད་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་དྲུ་གུ་ནི་དྲུ་གུ་ནུབ་མ་ལ་གོ་ཞིང་། དྲུ་གུ་ནུབ་མའི་ས་སྣེ་ཞང་ཞུང་དང་ཉེ་བས་བློན་པོ་མགར་གྱིས་དྲུ་གུའི་ཡུལ་ནས་ཞང་ཞུང་གི་ཁོད་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་ཡང་བྱུང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་མིན། ཡང་«དོན་ཆེན་གནད་བསྡུས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་»ལས། “བྱྀ་བའྀ་ལོ་ལ། བཙན་པོ་བྱང་རོལ་དུ་གཤེགས་ཤིང་།” ཞེས་བྱུང་། འདིའི་བྱང་རོལ་ཅེས་པ་ནི་ནུབ་ལྗོངས་སོགས་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ་༦༦༤ལོར་བཙན་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་ནུབ་ལྗོངས་སུ་དངོས་སུ་ཕེབས་པས། དེ་ལ་བལྟས་ན་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱིས་ནུབ་ལྗོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ་སྙམ།
གྲོགས་པོ་མཁས་གྲུབ་ལགས་སྤྲོ་བས་མྱོས་ཏེ་ལབ་གླེང་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་དང་། ངེད་གཉིས་ཀྱིས་མཁར་རྫོང་གི་ནང་དང་ཕྱི་སོགས་ནས་དྲན་རྟེན་གྱི་འདྲ་པར་མང་པོ་བླངས། མཁར་རྫོང་གི་ནང་དུ་ཀོང་ཏུང་གི་རྒྱ་མི་འགས་རེ་བ་བཏོན་པ་བཞིན་གྲོགས་པོ་མཁས་གྲུབ་ཀྱིས་ཁོ་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་དྲན་རྟེན་གྱི་འདྲ་པར་འགའ་ཞིག་ཀྱང་བླངས་སོང་།
ངེད་གཉིས་ནི་སྤྱི་ལོ་༨༤༨ལོར་ས་འདི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལག་ནས་ཤོར་རྗེས་སླར་ཡང་གནས་འདིར་སླེབས་པའི་གནས་འདི་ལ་དུངས་ཞེན་ཆེས་ཆེ་བའི་བོད་མི་གནས་སྐོར་བ་ཨང་དང་བོ་མིན་ན་ཡང་ཨང་གཉིས་པ་ལོས་ཡིན་བསམས་བྱུང་།
ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་ལི་ཆི་(李颀)ཡི་«གནའ་བོའི་དམག་རྗེས་འབྲངས་པ་ལ་སྦྱར་བ།» ཞེས་པའི་སྙན་ཚིག་ལས། མུ་བྲལ་ས་སྟོང་སྒར་བཏབ་གྲོང་ཁྱེར་དབེན། །ལྷབ་ལྷུབ་ཁ་ཆར་བབས་པས་བྱེ་ཐང་འབྲེལ། །མཐའ་འཁོབ་བྱ་ལོང་མཚན་མོར་ཁུས་བཞིན་འཕུར། །མཐའ་འཁོབ་སྐྱེ་བོའི་མིག་ཟུང་མཆི་མ་ལྷུང་། །གཡུས་མོན་འགག་ནི་བཀག་ཅེས་ཐོས་པ་ན། །དཔོན་གྱི་རྗེས་འབྲངས་སྲོག་བསྡོ་བྱེད་ལ་རངས། །བགྲང་བྱ་རེ་བཞིན་རུས་དཀར་བས་མཐར་སྦ། །འཁོས་ཆུང་རྒུན་འབྲུམ་ཧན་གྱི་ཡུལ་དུ་དྲངས། ། ཞེས་བྱུང་ཞིང་། སྐབས་དེར་སྙན་ངག་པ་ཁོང་ནུབ་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཐང་བོད་གཉིས་ཀས་ལོ་དུ་མར་དམག་འཁྲུག་བརྒྱབ་རྗེས་མཐར་བོད་ཀྱིས་གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་ཐང་གི་ལག་ནས་འཕྲོགས་པའི་གནས་ཚུལ་དང་། སྐབས་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་གི་སེམས་ཁམས་སྐྱོ་བོ་དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དགུན་ཁའི་ཡུལ་ལྗོངས་དང་དབྱེར་མེད་དུ་བསྲེས་ཏེ་གཏིང་ཟབ་སྒོས་མཚོན་འདུག་སྙམ།
དུས་ཚོད་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་གི་ལྟ་སྐོར་མཇུག་བསྒྲིལ་རྗེས། ང་ཚོ་ཡང་བསྐྱར་རླངས་འཁོར་དུ་བསྡད་ནས་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལྕགས་རིའི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད། ངའི་སེམས་ལ། ང་ཚོ་གནས་སྐོར་བ་རྣམས་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་ཤིང་བྲེལ་སྟབས་ཀྱིས་སོང་རྗེས། གཡུས་མོན་འགག་སྒོ་ནི་སྔར་བཞིན་དེ་གའི་དེའུ་འབུར་སྟེང་དུ་འགྲེང་སྟེ་ཁེར་རྐྱང་ངང་སུས་ཀྱང་མི་གོ་བའི་ཆིག་ལབ་རྒྱག་བཞིན་གནས་ཡོད་དམ་བསམས་བྱུང་།
བོད་ཀྱིས་ནུབ་ལྗོངས་དབང་དུ་བསྒྱུར་པའི་ཐད་ལ་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྐུ་ཞབས་ཧྥན་བིན་ལན་(范文澜)གྱིས་གཟུ་བོར་གནས་པའི་གདེང་འཇོག་འདི་ལྟར་གནང་འདུག་སྟེ། “ བོད་ཀྱིས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་བཏོན་ནས་སྟག་གཟིག་གི་དབང་ཤུགས་ཚུང་ལེན་( 葱岭 )གྱི་ཤར་རྒྱུད་དུ་བསླེབ་པར་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པས་བྱས་རྗེས་ཤིན་ཏུ་ཆེ ” ཞེས་དང་། ཡང་“བོད་ཀྱིས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་མཁན་གྱི་སྟག་གཟིག་ཤར་སྐྱོད་བྱེད་པ་བཀག་པས་རྒྱའི་རིག་གནས་ལ་གཏོར་བརླག་བྱེད་པའི་ཉེན་ཁ་བཟློག་པར་བྱས། “ ཞེས་ཀྱང་གསུངས་འདུག
ང་། ཧན་གྱི་ལྕགས་རིའི་དོགས་འདྲི།
ང་ཚོ་སྐར་མ་བཅུ་ཡས་མས་ལ་བསྐྱོད་རྗེས་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལྕགས་རི་རིང་བོ་ཡོད་སར་སླེབས་སོང་། དེ་ནི་ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་བརྐྱངས་ཤིང་ས་འདམ་ལས་གྲུབ་ལ། དེ་འདྲའི་མཐོ་རྒྱུ་མེད་པའི་གྱང་རིང་ཞིག་རེད། དེ་ནི་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་གི་སྔོན་ལ་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཧན་ཝུའུ་ཏེ་སོགས་ཀྱི་རིང་ལ། བྱང་ཕྱོགས་རྩྭ་ཐང་གི་སྟོབས་ལྡན་དགྲ་བོ་སྟེ་ཞུང་བའམ་ཞུང་ནུའུ་(匈奴 )འགོག་ཕྱིར་བཟོས་པ་རེད། ཞུང་ནུའུ་ནི་རིགས་རུས་སོག་པོར་གཏོགས་ཤིང་གནའ་དུས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་རྩྭ་ཐང་དུ་ཕྱུགས་ལས་གཉེར་བའི་འབྲོག་རུའི་ཚོ་ཁག་གིས་གྲུབ་པའི་མི་རིགས་ཤིག་སྟེ། རྟ་རྩལ་ལ་གོམས་ཤིང་དཔའ་ངར་ཆེ་ལ་དམག་འཐབ་ལ་བྱང་བས། ཧན་རྒྱལ་རབས་ལ་རྟག་ཏུ་ཚུར་རྒོལ་བྱས་ཏེ་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་བས། ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐབས་རེར་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཤིང་སྐབས་རེར་གཉེན་གྱི་འབྲེལ་བ་བཟུང་ནས་ཞི་འགྲིག་ཡོང་ཅི་ཐུབ་བྱ་དགོས་བྱུང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཞི་བའི་ནང་སྟོབས་ཤུགས་ལྷག་པར་རྒྱས་ཏེ་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་སྐབས་དེའི་ཀོ་ཐེ་ཤར་མ་དང་ནུབ་མ། རོ་མ་ཤར་མ་དང་ནུབ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་ཕམ་ཉེས་སུ་བཏང་མཐར་ཏུའོ་ནའོ་གཙང་བོའི་(多瑙河)འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཞུང་ནུའུ་གོང་མའི་རྒྱབ་ཁབ་བཙུགས་པ་རེད།
ཧན་ཝུའུ་ཏེས་རྨ་ནུབ་ས་ཆར་(河西 )ཅིན་བཞི་སྟེ་ཝུའུ་ཝེ་ཅིན་དང་ཀྲང་ཡེ་ཅིན། གྱིག་ཆོན་ཅུན། ཏུན་ཧོང་ཅུན་བཅས་བཙུགས་ཤིང་། འགག་གཉིས་ཏེ་གཡུས་མོན་འགག་དང་དབྱང་ཀོན་འགག་གཉིས་གཙུགས་པ་དང་། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མཐོང་སྣང་དུ་མངོན་པའི་ལྕགས་རི་འདི་ཡང་ཁོའི་རིང་ལ་བཞེངས་པར་བཤད། ལྕགས་རི་འདིའི་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་གསུམ་ལྷག་ཡོད་ཅིང་། རྟིང་གཞིའི་ཞེང་ཚད་ལ་རྨིད་གསུམ་དང་མཁར་ཁའི་ཞེང་ཚད་ལ་རྨིད་གཅིག་ཡོད་ཟེར། ངའི་སེམས་ལ་ལྕགས་རི་འདི་དེ་འདྲའི་མཐོ་རྒྱུ་མེད་ལ་རྒྱུ་ཆ་ཡང་ས་འདམ་ཡིན་པས། ཧན་གྱི་ལྕགས་རི་ཞེས་མིང་ཆེ་ན་ཡང་དོན་དེ་འདྲ་ཆེ་རྒྱུ་མི་འདུག་བསམས་བྱུང་། ལྷག་པར་ས་འདམ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྕགས་རི་དཀྱུས་མ་འདི་འདྲ་ཞིག་གིས་དཔའ་ངར་དང་སྟོབས་རྩལ་ལ་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་ཞུང་ནུའུ་ཡི་རྟ་དམག་དོན་དངོས་སུ་ཇི་ལྟར་འགོག་ཐུབ་བམ་སྙམ་དུ་དོགས་པ་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས་བྱུང་།
ང་ཚོ་ལྕགས་རི་དང་འབྲལ་ལ་ཉེ་དུས། ངས་ལྕགས་རི་དེའི་ཧྭ་ཤོ་ཞིག་ལས་རྒྱང་རིང་གི་ཞུང་ནུའུ་མི་རིགས་ཀྱི་ཕ་སའི་ཕྱོགས་ལ་ཞིབ་ཏུ་བལྟ་དགོས་བྱུང་ལ། གནས་དེ་ནས་ཅི་ཞིག་མཐོང་འདོད་ཀྱི་འདུན་པའང་དྲག་ཏུ་བརྟས་བྱུང་།
ང་ཚོ་རླངས་འཁོར་ལ་བསྡད་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡ་ཏེན་ས་གཤིས་སྤྱི་གླིང་དུ་སྐྱོད་དུས་ངའི་སེམས་ལ་མན་ཇུ་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་བོ་པ་དབྱིན་པོ་ལོ་(巴音博罗 )ཡིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་སྟེ། “མཁར་གྱང་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་བརྟན་པོར་སྐྱོང་འདོད་པའི་བསམ་བློ་ནི་ཇི་འདྲའི་དགོད་བྲོ་བ་ཞིག་རེད་ཨང་“ ཞེས་པ་དེ་དབང་མེད་དུ་དྲན་བྱུང་།
ང་ཚོ་དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་ཡ་ཏེན་ས་གཤིས་སྤྱི་གླིང་གི་སྒོ་ཁར་འབྱོར་སོང་། ང་ཚོས་སྒོར་༡༢༠ཡིས་འཛིན་བྱང་རེ་ཉོས་རྗེས་སླར་ཡང་ནང་དུ་སོང་སྟེ་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་དུ་བསྡད་ནས་ལྟད་མོ་བལྟ་རུ་བསྐྱོད། དེ་ནི་ཅུང་ངོ་མཚར་བའི་རང་བྱུང་གི་ཡུལ་ལྗོངས་ཤིག་སྟེ། མི་རྒན་གྱི་དབྱིབས་ཅན་དང་རྔ་མོང་གི་དབྱིབས་ཅན། རྨ་བྱའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་ས་འབུར་དང་བྲག་ཐོ་རྣམས་རང་རང་སར་ཀེ་རེར་འགྲེང་འདུག ངའི་ཡིད་དེ་འདྲའི་ཚིམས་པོ་ཞིག་མ་བྱུང་ན་ཡང་། ལྟད་མོ་བ་མང་ཤོས་ལང་ལོང་སྒོས་དེ་དག་གི་འཁྲིས་སུ་བསྐྱོད་དེ་ཉམས་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་སྟོན་བཞིན་པར་ལེན་བཞིན་འདུག རེ་ཞིག་ནས་ང་རང་ཅུང་བྲེལ་བ་ལངས་ཏེ་ཁ་ལོ་བར “ ང་ཚོ་ནམ་ཚོད་ཕྱིར་ལོག་ཐུབ་བམ། “ ཞེས་དྲིས་པར། ཁ་ལོ་བས་ལན་དུ། “ ལྟད་མོ་བ་ཚོས་ནུབ་ཁའི་ཉི་མར་པར་ལེན་དགོས་པས། ཉི་མ་ནུབ་ཚར་རྗེས་ད་གཟོད་ཕྱིར་ལོག་ཆོག “ ཟེར། ང་ཚོ་གནས་དེ་ནས་དུས་ཚོད་གཅིག་ལྷག་ལ་བསྡད་རྗེས་ད་གཟོད་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཡིན། ང་ཚོ་ཏུན་ཧོང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སླེབས་དུས་དགུང་མོའི་དུས་ཚོད་༡༡་༣༠ལ་བསླེབས་འདུག
ཅ། ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག་གི་མཉེས་གཤིན།
ཟླ་བཞི་བའི་ཚེས་ཉེར་དགུ་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ། ངེད་གཉིས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་མཐའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད་པའི་ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག(月牙泉)ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་སོང་། དེ་ནི་བྱེ་མའི་རི་ཁུག་ཏུ་ཡོད་པའི་སྔོ་དྭངས་དྭངས་ཀྱི་མཚེའུའམ་ཆུ་མིག་ཅིག་སྟེ། དབྱིབས་ནི་ཟླ་ཚེས་སམ་ཚེས་རུ་དང་འདྲ་ཞིང་། ཆུ་མིག་གི་འགྲམ་དུ་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཐོག་ཁང་དང་ལྡིང་ཁང་། རྔ་ཁང་སོགས་ཧ་ཅང་བརྗིད་ཅིང་མཛེས་ཉམས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་མང་བོ་གཅིག་ལ་གཅིག་འབྲེལ་དུ་བསྐྲུན་འདུག ཆུ་མིག་འདིའི་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༢༡༨ཡོད་ལ། ལྷོ་དང་བྱང་གི་ཞེང་ཚད་པ་རྨིད་༥༤ཡོད་པ་དང་། ཆ་སྙོམས་ཟབ་ཚད་ལ་རྨིད་༥ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ན་ཆུང་མ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་གཅེས་སུ་འོས་པའི་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་དེ་མེན་ཧྲ་རི་བོའི་འདབས་སུ་བོར་བ་ཇི་བཞིན་དྭངས་ཤིང་གསལ་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ང་ཚོས་སྔོ་ཞིང་དྭངས་པའི་ནམ་མཁའ་དང་སྤྲིན་དཀར་གྱི་ཚོམ་བུ། ད་དུང་གཤོག་འགྱུར་ངོམ་པའི་བྱ་དང་བྱེའུ་སོགས་ཀྱང་ཅི་དགར་མཐོང་ཐུབ། ད་དུང་གནས་འདི་ནས་ང་ཚོའི་སེམས་ལ་ཞི་འཇགས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་ཞིག་གིས་ཁྱབ་འགྲོ་ལ། དེ་དང་བསྟུན་ནས་ང་ཚོའི་སེམས་ཁོང་ན་རྟག་ཏུ་ཤུགས་དྲག་པའི་ཕྲག་དོག་དང་ཞེ་སྡང་། བརྣབ་སེམས། ཞེད་སྣང་། ཐེ་ཚོམ་སོགས་ཀྱང་རེ་ཞིག་བག་ལ་ཞ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་གཤིས་ཀ་ལྷོད་བག་ལྡན་ཞིང་ངང་རྒྱུད་ཧ་ཅང་འཇམ་པའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གི་གམ་དུ་བསླེབས་པ་དང་མཚུངས་པར། ཞེ་སྡང་དང་རྩུབ་སྤྱོད་སོགས་བཀོལ་བསམས་ཀྱང་བཀོལ་ཡུལ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དངོས་གནས་ས་པཎ་གྱིས། འཇམ་པོས་འཇམ་པོ་འཇོམས་བྱེད་ཅིང་། །འཇམ་པོས་རྩུབ་པོའང་འཇོམས་པར་བྱེད། །འཇམ་པོས་ཀུན་འགྲུབ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །འཇམ་ཉིད་རྣོ་ཞེས་མཁས་རྣམས་སྨྲ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལེགས་བཤད་ལས་ཀྱང་ལེགས་བཤད་དོ། །
བོད་བཙན་པོས་ས་འདིར་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་དབང་དུ་སྒྱུར་དུས། ཀྭ་ཆུ་ཁྲོམ་གྱི་བློན་ཆེན་དག་དང་ཤ་ཅུའི་རྩེ་རྗེ་དག་ཀྱང་སྐབས་རེར་གནས་འདིར་འོངས་ཏེ་རྩེད་འཇོར་རོལ་ཅིང་ཆུ་མིག་གམ་མཚོ་ཆུང་འདིའི་ནང་དུ་ཁྲུས་ལ་རོལ་མྱོང་བ་ནི་གདོན་མི་ཟའོ་སྙམ།
ངག་རྒྱུན་ལ། གནས་འདི་ནི་ཨ་ནེ་གོང་སྨན་རྒྱལ་མོས་ཁམ་བུ་ལེབ་མོའི་གསོལ་སྟོན་བཤམས་པའི་གནས་ཡིན་པར་གྲགས་ལ། «ནུབ་ཕྱོགས་འགྲིམས་པའི་སྒྲུང་»ནང་གི་རྟོགས་སད་སྤྲེའུས་ཁམ་བུ་ལེབ་མོ་ལྐོག་ཟ་བྱས་པའི་དོན་རྐྱེན་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བཤད། ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག་ལ་ལྟ་སྐོར་གྲུབ་རྗེས། གྲོགས་པོ་མཁས་གྲུབ་ཀྱིས་དེ་གའི་བྱེ་ལྷམ་ཡུ་རིང་ཞིག་གླས་རྗེས་དེ་གྱོན་ནས་མེན་ཧྲ་རི་བོའི་(鸣沙山) བྱེ་སྒང་སྟེང་དུ་འཛེགས་སོང་། ང་རང་ཐང་ཆད་དྲགས་པས་ངལ་ཅུང་ཙམ་གསོས་རྗེས་དེ་གའི་གསང་སྤྱོད་ཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིན་པ་གཏང་དུ་སོང་བ་ན། གསང་སྤྱོད་ཁང་དེའི་རྩིག་ལྡེབས་སུ་སྤྱི་ལོ་༡༩༠༧ལོར་སི་ཐན་དབྱིན་གྱིས་བླངས་པའི་ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག་གི་འདྲ་པར་དང་ ༡༩༠༨ལོར་པོ་ཞི་ཧི་ཡིས་བླངས་པའི་ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག་གི་འདྲ་པར་སོགས་བཤམས་འདུག འདྲ་པར་འདི་དག་ནི་སྐབས་དེའི་ཟླ་ཚེས་ཆུ་མིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་གསང་སྤྱོད་ཀྱི་རྩིག་ལྡེབས་སུ་སྦྱར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ངས་རྩ་བ་ནས་ཤེས་མ་བྱུང་།
ཆ། སྡེ་སྣོད་ཕུག་པའི་བླ་སྲོག
ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྟེང་ས་ཚིགས་ནས་འཛིན་བྱང་བླངས་ཤིང་འཕྲུལ་བརྙན་(幻灯片)ཞིག་ལ་བལྟས་རྗེས། སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ཀྱི་སྤྱི་ལེ་ཉེར་ལྔའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག(莫高窟 )ཡོད་སར་བསྐྱོད། ད་ལྟ་ནི་སྤྱི་ཟླ་བཞི་བ་ཡིན་སྟབས་གནས་སྐོར་བ་ཅུང་ཉུང་བས་སྣེ་ཤན་པ་རེ་གཉིས་ཀྱིས་ང་ཚོ་མི་བཅུ་སྐོར་རེ་ཁྲིད་དེ་ཕུག་པའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་། སྐབས་དེར་ངས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རི་བོ་ཅུང་མཐོ་ཞིང་རྩེ་མོ་གསུམ་ཡོད་པ་ཞིག་མཐོང་ནས་སྣེ་ཤན་པ་རྒྱ་མོ་ཞིག་ལ “ ཕ་གིའི་རི་བོ་དེའི་མིང་ལ་ཅི་ཟེར “ ཞེས་དྲིས་པར། རྒྱ་མོ་དེས་སུན་སྣང་ངང་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས “ རི་བོ་རྩེ་གསུམ་ཟེར “ ཞེས་འཕྲལ་དུ་ལན་བཏབ་སོང་།
སྣེ་ཤན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་ཉན་བཞིན་ང་ཚོས་བྲག་ཕུག་རེ་རེའི་ནང་དལ་བུར་མཇལ་སྐོར་བྱས། ལོ་རྒྱུས་རིང་ཞིང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉིང་བཅུད་དུ་གྱུར་བའི་འབག་སྐུ་རེ་རེ་དང་ལྡེབས་རིས་རེ་རེས་ང་ཚོའི་ཡིད་ཀྱི་བརྟན་པ་དབང་མེད་དུ་འཕྲོགས་སོང་། ཐེངས་འདིའི་མཇལ་སྐོར་ལ་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཏུན་ཧོང་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཁམས་མཚོ་སྐྱིད་ལགས་ཀྱིས་ང་ཚོར་རོགས་རམ་ཆེན་པོ་བྱས་སོང་བས་ཁོ་མོའི་བཀའ་དྲིན་མི་ཆུང་།
སྐབས་ཤིག་ལ་ངས་སྣེ་ཤན་པར “ ང་ཚོ་བྲག་ཕུག་ཨང་བཅུ་བདུན་པར་འགྲོ་ཨེ་ཐུབ “ ཅེས་དྲིས་པར། སྣེ་ཤན་པས “ ལོས་ཐུབ། “ ཅེས་སྨྲས་སོང་བས་ང་ཧ་ཅང་རང་དགའ་སྤྲོ་སྐྱེས་བྱུང་། རྒྱུ་མཚན་ནི་ལོ་སྔོན་མར་ང་ཚོ་བྲེལ་བ་ཆེ་སྟབས་བྲག་ཕུག་ཨང་བཅུ་བདུན་པར་མཇལ་མ་ཐུབ་པས་ཡིན། དེ་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར་ང་ཚོ་བྲག་ཕུག་ཨང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་དུ་འབྱོར་བྱུང་། མ་གཞི་ཕུག་པ་ཨང་བཅུ་བདུན་པ་ནི་ཕུག་པ་ཨང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་སྦས་ཁུང་ངམ་ཕུག་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང་ད་ལྟ་ཕུག་པ་དེའི་ནང་དུ་འབག་སྐུ་ཞིག་མ་གཏོགས་མེད་པར་སྟོང་ཧང་ངེར་ཡོད་པས་ཅུང་མིག་ལ་མི་བདེ་བ་ཞིག་རེད།
ཁོ་བོས་བལྟས་ན་ཕུག་པ་ཨང་བཅུ་བདུན་པ་ནི་གནས་འདིའི་ཕུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་རྩེ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཕུག་པ་འདི་ནི་ཤར་ནུབ་རིག་གནས་དང་སྒྱུ་རྩལ། ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་གཏེར་མཛོད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཏུན་ཧོང་ཡུལ་གྲུ་དང་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་སོགས་འཛམ་གླིང་ལ་མིང་དུ་གྲགས་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡང་ཕུག་པ་འདི་རང་ཡིན་ནོ། །
སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོས་ཡུལ་འདིར་མི་འཇིགས་སྟོབས་ཀྱིས་དབང་དུ་སྒྱུར་དུས། ས་འདི་ནས་ཕུག་པ་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་གསར་དུ་བརྐོས་ཤིང་ཕུག་པ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་སླར་གསོ་དང་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས། ཕུག་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོས་སྐུ་ལ་བེར་དཀར་གསོལ་ཅིང་དབུ་རུ་ལ་ཐོད་དཀྲིས་ཏེ་ཆོས་ཚོགས་ཤིག་ལ་ཕེབས་བཞིན་པའི་ལྡེབས་རིས་ཤིག་བཞེངས་ཡོད། ཕུག་པ་སུམ་བརྒྱ་རེ་ལྔ་བའི་ནང་དུ་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་རིང་ལ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་པའི་བསྔོ་སྨོན་ཐིག་ཕྲེང་འགའ་ཤས་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱིས་ཕུག་པ་ཨང་བཅུ་བདུན་པའི་སྒོའི་ལོགས་སུ་བོད་ཡིག་ཐིག་ཕྲེང་གཉིས་ལྷག་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་དེའི་རྗེས་སུ་བསུབས་པ་འདྲ་སྟེ། གང་ལྟར་ད་ལྟ་ནི་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག་གོ །
དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་༡༩༠༠ལོའི་ཟླ་༥པའི་ཚེས་༢༥ཉིན་རྒྱའི་ཏའོ་ལུགས་ཀྱི་ཡུལ་གྱར་གྲྭ་བཙུན་ཝང་ཡོན་ལུའུ་( 王圆箓 ) དང་ཁོའི་ཞབས་ཞུ་བ་རུས་དབྱང་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་སྦས་ཁུང་དེ་གསར་དུ་རྙེད་པ་དང་། ཟླ་༥པའི་ཚེས་༢༦ཉིན་སྒོ་ཕྱེས་ཏེ་བདག་གཉེར་བྱས་ཤིང་། དེའི་ནང་གི་རིག་རྫས་ཁྲོད་ཡིག་རྙིང་མང་བོ་ཞིག་རྒྱ་ཡིག་ཡིན་ལ། དེ་མིན་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་ཡིག ཡུ་གུར་གྱི་ཡི་གེ ལི་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེ སོག་དག་གི་ཡི་གེ དྲུ་གུའི་ཡི་གེ ཆིའུ་ཚིའི་ཡི་གེ་ལས་བྲིས་པའང་ཡོད། སྤྱི་ལོ་༡༩༠༧ལོར་དབྱིན་ཇིའི་སི་ཐན་དབྱིན་(斯坦因 ) གྱིས་སྦས་ཁུང་འདི་ནས་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་༣༠༠༠དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༠༨ལོར་ཧྥ་རན་སིའི་པོ་ཞིས་ཧི་ཡིས་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་༤༠༠༠ཙམ་རིན་གོང་བདེ་མོས་བླུ་ཉོ་བྱས་ཏེ་རང་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཁྱེར་ཏེ་ཉར་ཚགས་ལེགས་པོ་བྱས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཡིག་རྙིང་དེ་དག་ལ་རང་གི་ཉལ་སའི་ནང་ཅི་འདོད་དུ་ཉམས་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་སྐལ་བ་འདི་བྱུང་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ཝང་ཡོན་ལུའུ་ཡི་ལག་ནས་མུ་མཐུད་དུ་བསྐྱུར་ཡོད་ཚེ། དེའི་མཇུག་འབྲས་ནི་བཤད་དཀའ་སྟེ། ༡༩༠༢ལོ་ནས་བཟུང་ཝང་ཡོན་ལུའུ་ཡིས་སྦས་ཁུང་ནང་གི་རིག་རྫས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་བྲིས་ལེགས་པའི་ཆོས་དཔེ་དང་ཐང་ཀ་སོགས་ས་གནས་ཀྱི་དཔོན་པོ་དང་ཁོའི་གྲོགས་པོ་དག་ལ་ལེགས་སྐྱེས་སུ་སྟེར་མགོ་ཚུགས་ཡོད་པ་དང་། ད་དུང་༡༩༡༠ལོར་ཆིན་སྲིད་གཞུང་གིས་རིག་རྫས་དེ་དག་པེ་ཅིན་དུ་དབོར་འདྲེན་བྱ་དུས་ཀྱང་ཁོས་ལྐོག་ཏུ་རིག་རྫས་ཆ་ཚང་དང་སྤུས་ལེགས་སྒམ་ཆེན་པོ་གཉིས་སྦས་སྐུང་བྱས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་རིམ་བཞིན་གནའ་རྫས་སྡུད་མཁན་གྱི་ཚོང་བ་རྣམས་ལ་བཙོངས་ཡོད་པ་རེད། ༡༩༡༠ལོར་ལི་ཧྲིན་ཏའོ་ཡི་ཚ་བོ་ཧྥུའུ་པོ་ཧྭ་(傅保华)ཡིས་རིག་རྫས་དེ་དག་པེ་ཅིན་དུ་སྐྱེལ་དུས་ལམ་བར་ནས་ཀྱང་ཤོག་དྲིལ་སོགས་གང་མང་ཞིག་བོར་བརླགས་སུ་གྱུར་པ་དང་། པེ་ཅིན་དུ་སླེབས་རྗེས་ཀྱང་ཐད་ཀར་རིག་སློབ་ལས་ཁུངས་ལ་མ་སྤྲད་པར་ལི་ཧྲིན་ཏའོ་(李盛铎)ཡི་ཁྱིམ་དུ་དྲུད་དེ་དེའི་ནང་གི་ལེགས་གྲས་མང་བོ་ཞིག་སྒེར་འཛིན་བྱས་རྗེས་ཤོག་དྲིལ་ལ་ལ་དུམ་བུར་བགོས་ཏེ་ཁ་གྲངས་ལོངས་ཐབས་བྱས་རྗེས་གོང་རིམ་ལ་སྤྲད་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་ཡོད །
བྲག་ཕུག་རྣམས་ལ་མཇལ་སྐོར་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས། ངེད་གཉིས་མར་ཞོལ་གྱི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད་པའི་སྦས་ཁུང་ངམ་སྡེ་སྣོད་ཕུག་པའི་རྟེན་རྫས་བཤམས་སྟོན་ཁང་ལ་བལྟ་རུ་སོང་། དེའི་ནང་དུ་ལེགས་སྦྱར་ཡི་གེའི་ཤོག་དྲིལ་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཤོག་དྲིལ། ལི་ཡུལ་ཡི་གེའི་ཤོག་དྲིལ། སོག་དག་ཡི་གེའི་ཤོག་དྲིལ་སོཊ་ཅུང་མང་ན་ཡང་བོད་ཡིག་གི་ནི་《ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་མདོ》ཞིག་མ་གཏོགས་མི་འདུག དེ་ནི་ཤེལ་སྒམ་ནང་དུ་བཤམས་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་ནས་ཡི་གེ་ཆ་ཚང་བཀླག་ཐུབ་པ་དང་། མཇུག་ཏུ་” ཙེ་དཔག་ཏུ་མྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་རྫོགས་སོ། བན་ཏེ་ཅི་སུན་གི་བྲིས། ཕབ་ཅི་ཞུས། ཕབ་ཛང་ཡང་ཞུས། ཕབ་ཅི་སུམ་ཞུས། །“ཞེས་འཁོད་ཅིང་། བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་།ཕར་བལྟས་ན་གཞུང་འདི་འབྲི་མཁན་དང་ཞུས་མཁན་རྣམས་ནི་རྒྱ་མི་ཤ་སྟག་རེད་སྙམ་པ་ཞིག་འདུག
སྡེ་སྣོད་ཕུག་པའི་ནང་གི་རིག་རྫས་དང་ཤོག་དྲིལ་རྣམས་སི་ཐན་དབྱིན་དང་པོ་ཞིས་ཧི་སོགས་ཀྱིས་ཕྱི་གླིང་དུ་ཁྱེར་རྗེས་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་ཞིབ་མཇུག་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་ཧ་ལས་ཤིང་། ཏུན་ཧོང་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་གི་སྙན་པ་ཡང་འཛམ་གླིང་ན་ལྷང་ལྷང་དུ་ལྡིར་བ་བྱུང་། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་མཁས་པ་མང་བོ་ཞིག་གིས་ལང་ལོང་སྒོས་དེ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཤིང་། དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་དང་བདུན་ཅུར་སླེབས་དུས་འཇར་ཕན་ནི་དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གཡུར་དུ་ཟ་བ་ལེན་མཁན་དུ་གྱུར། ༡༩༨༡ལོར་ལན་གྲུ་ནས་འཚོགས་པའི་ཏུན་ཧོང་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གི་སྟེང་འཇར་ཕན་གྱི་མཁས་པ་ཞིག་གིས ” ཏུན་ཧོང་ནི་ཀྲུང་གོར་ཡོད་ཀྱང་། ཏུན་ཧོང་རིག་པ་ནི་འཇར་ཕན་དུ་ཡོད ” ཅེས་བཤད་པས། དེར་ཡོད་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཁ་སྐྱེངས་པ་དང་དོགས་མི་བདེ་བར་གྱུར། ༡༩༨༡ལོར་བློ་མཐུན་ཏེང་ཞའོ་ཕེན་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཏུ་ཕེབས་དུས་ཁོང་གིས་ཀྱང་“ཕྱི་གླིང་བས་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་རིང་ཏུན་ཧོང་རིག་པ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་བཏང་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ང་ཚོ་ནི་རྗེས་ལུས་ཐེབས་འདུག ཏུན་ཧོང་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཏུན་ཧོང་ཡིན་པས། ཏུན་ཧོང་རིག་པ་དེ་ངེས་པར་ཕྱིར་ཀྲུང་གོར་ལོག་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས།” ཞེས་གསུངས་འདུག དེ་ནས་བཟུང་ཀྲུང་གོའི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཧུར་བརྩོན་ཆེན་པོས་ཏུན་ཧོང་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་ད་ལྟ་ནི་གྲུབ་འབྲས་ཅུང་བཟང་བོ་བླངས་ཡོད་ཟེར།
རིག་གནས་གསར་རྗེ་ཆེན་པོ་སོགས་ཀྱི་བརྙས་བཅོས་ཚད་མེད་མྱངས་པའི་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་འདི་ཉིད། ད་ལྟ་ནི་ཡང་བསྐྱར་ལང་ཚོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཅུང་ཟད་རྒྱས་ཡོད་པ་འདྲ། རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་ནས་སྒོར་བུད་རྗེས་དྲན་རྟེན་གྱི་འདྲ་པར་རེ་བརྒྱབ་པ་དང་། དེ་ནས་འཕྲེང་བའི་ཕྱི་མིག་ལྟ་བཞིན་སྔར་གྱི་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་ལ་བསྡད་དེ་ཕྱིར་ཏུན་ཧོང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ལོག་པ་ཡིན།
ལྕམ་ཧྥན་ཅིན་ཧྲི་(樊锦诗) ལགས་ཀྱིས་“མི་རེ་རེའི་སེམས་ན་རང་ཉིད་ལ་གཏོགས་པའི་ཏུན་ཧོང་རེ་ཡོད་“ཅེས་པ་བཞིན། ངའི་སེམས་ན་ཡང་རང་ཉིད་ལ་གཏོགས་པའི་ཏུན་ཧོང་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། གཅིག་ནི་སྲིད་དོན་གྱི་ཏུན་ཧོང་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་ངོ་། །
ཇ། ཤ་ཅུའི་མཁར་ཤུལ་གྱི་རྨི་ལམ།
ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ལྔ་བ་ཡས་མས་སུ། ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ངས་སྔར་ནས་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཏུན་ཧོང་གི་ས་ཁྲ་དེ་ཁྱེར་ནས་ཤ་ཅུའི་གནའ་མཁར་གྱི་རྗེས་ཤུལ་(沙州古城遗址)འཚོལ་དུ་སོང་། འདི་ནི་དུས་ཡུན་རིང་བོར་ངའི་སེམས་སུ་སྦྲུམ་པའི་རྨི་ལམ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ངས་ས་ཁྲ་དེ་གླ་འཁོར་གྱི་ཁ་ལོ་བ་ཞིག་ལ་བསྟན་པ་ན་ཁོས་འཕྲལ་དུ་ངོས་ཟིན་ཏེ་ངེད་གཉིས་ཤ་ཅུའི་མནའ་མཁར་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཡོད་སར་ཁྱེར་སོང་། ངས་ཁོ་ལ་མཁར་ཤུལ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཚུལ་དྲིས་པ་ན། ཁོས་ཁོ་རང་མཁར་ཤུལ་དེའི་ཉེ་འདབས་ནས་སྐྱེས་ཤིང་མཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཡིན་ཟེར། ཅུང་མ་འགོར་བར་ང་ཚོ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་ནུབ་མཚམས་ཀྱི་མཐའ་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཤ་ཅུའི་མཁར་ཤུལ་གནས་སར་འབྱོར་སོང་། ཐོག་དང་བོར་ངའི་མིག་ལམ་དུ་མངོན་པ་ནི་ས་དཀར་ལས་གྲུབ་ཅིང་བྱང་ནས་ལྷོ་རུ་བརྐྱངས་པའི་མཁར་གྱང་ནར་མོ་ཞིག་རེད། མཁར་ཤུལ་འདི་མཐོང་མ་ཐག་ངའི་སེམས་སུ་བཤད་མི་ཤེས་པའི་སྤྲོ་སྣང་ཞིག་གིས་ཁེངས་པ་དང་། ངེད་གཉིས་ནི་མཁར་འདི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་མངའ་འོག་ནས་ཤོར་ཏེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ལྷག་འགོར་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་མཁར་ཤུལ་འདི་འཚོལ་མཁན་དང་མཁར་ཤུལ་འདི་གསར་དུ་རྙེད་མཁན་གྱི་བོད་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས་བྱུང་།
མཁར་འདིའི་ལྷོ་ནས་བྱང་གི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༡༡༡༣ཡོད་པ་དང་། ཤར་ནས་ནུབ་ཀྱི་ཞེང་ཚད་ལ་རྨིད་༧༡༨ཡོད་ལ། ནུབ་དང་བྱང་ངོས་ཀྱི་མཁར་གྱང་ལྷག་ཏུ་མཐོ་ཞིང་རྨིད་༡༦ཡོད་པར་བཤད། མཁར་འདི་དང་ཐོག་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཧན་ཝུའུ་ཏེའི་ཁྲི་ལོ་དྲུག་པ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༡༡༡ལོར་གསར་དུ་བཞེངས་པར་བཤད།
འདི་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བའི་ནང་བོད་བཙན་པོའི་ཏུན་ཧོང་ས་ཆའི་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན། དཔལ་འབྱོར་སོགས་ཀྱི་གནད་ས་ཞིག་ཡིན་ལ། «ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་ P T 1080» ལས་“ཤ་ཅུའི་སྐུན་མཁར་“ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། «ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་F R 80» ལས་“ཤ་ཅུའི་སྐུན་ཀར་“ཞེས་པ་དེ་ཡང་ཡིན། འདིའི་“སྐུན་མཁར་“རམ་“སྐུན་ཀར་“ཞེས་པ་ནི་སྐུ་མཁར་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་པས་དེ་ལས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོ་ཡུལ་འདིར་དངོས་སུ་ཕེབས་ཏེ་མཁར་འདིའི་ནང་དུ་བཞུགས་མྱོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་ཡོད།
མཁར་འདི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོས་ཐོག་མར་དབང་དུ་བསྒྱུར་པའི་ལོ་ཚིགས་ལ་མཁས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོ་ཞིག་འདོད་ཚུལ་མི་མཐུན་ཏེ། ལ་ལས་སྤྱི་ལོ་༧༢༧ལོར་འདོད་པ་དང་ལ་ལས་༧༧༧ལོར་འདོད། ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་སྤྱི་ལོ་༧༨༡ལོར་འདོད་ཅིང་། ཁ་ཅིག་གིས་སྤྱི་ལོ་༧༨༦ལོར་འདོད་པ་དང་། འགའ་ཞིག་གིས་༧༨༧ལོར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད། དང་པོ་ནི་པོ་ཞིས་ཧི་དང་ཐོ་མ་སི་སོགས་ཡིན་ལ། ཁོང་ཚོས་བོད་བཙན་པོས་ཀྭ་ཆུ་དབང་དུ་བསྒྱུར་པའི་ལོ་ནི་༧༢༧ལོ་ཡིན་ལ། ཤ་ཅུ་ནི་ཀྭ་ཆུ་ཁྲོམ་ལ་གཏོགས་པའི་ཁྲི་སྡེ་ཞིག་ཡིན་པས་ཀྭ་ཆུ་དབང་དུ་བསྒྱུར་ན་ཤ་ཅུ་ནི་དོན་གྱིས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ལ་དགོངས་པ་འདྲ་ཞིང་། ལ་ལས་«ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་ P.T.10.80» ལས། “སྔར་ཡོས་བུ་ལོ་ལ། བོད་སུམ་དང་འ་ཞ་གྲམ་དགུར་ལྟོགས་སྟེ་ཤི་བ་ལས་ཐུག་པས། ཤ་ཅུ་སྐུན་མཁར་དུ་ལྟག་ཏུ་གངས་པ་ཙམ་གི་དུས་ན། ” ཞེས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཡོས་བུའི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་༧༢༧ལོ་ལ་བབས་ཡོད་པར་འདོད་པས་དེ་ལ་བསྟུན་ཏེ་༧༢༧ལོ་ཡིན་པར་འདོད། འདོད་ཚུལ་གཉིས་པ་འཛིན་མཁན་གྱིས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ «ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་FR.80» དང་ «ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་S5812» སོགས་ལ་དཔྱད་གཞི་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་༧༧༧ལོ་ལ་ཤ་ཅུ་བླངས་པར་བཤད། སྤྱི་ལོ་༧༨༡ལོར་འདོད་མཁན་གྱིས་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་« ཡོན་ཧི་ཅུན་ཞན་ཐུ་ཀྲི»( 元和郡县图志 )ཞེས་པར་ཁུངས་བཅོལ་ཅིང་། དེབ་ཐེར་དེའི་ནང་“ཅན་ཀྲུང་ཁྲི་ལོ་གཉིས་པར་བོད་ལ་ཤོར“(建中二年陷于西番 )ཞེས་འཁོད་ཡོད། སྤྱི་ལོ་༧༨༦ ལོར་འདོད་མཁན་ནི་རྒྱའི་མཁས་པ་ལོ་ཀྲིན་ཡུས་དང་འཇར་ཕན་གྱི་མཁས་པ་ཧྲན་ཁི་ཧྥིན་རོས་སོགས་ཡིན་ལ། ཁོ་ཚོས་ཁུངས་གཏུག་ས་ནི་རྒྱ་ཡིག་གི་« ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་ S 1488 »(书仪)ཞེས་པ་དེ་ཡིན། སྤྱི་ལོ་༧༨༧ལོར་འདོད་མཁན་ནི་ཧྥ་རན་སིའི་མཁས་པ་ཏའི་མིས་ཝེ་( 戴密微 )ཡིན་ལ། ཁོས་སྤྱི་ལོ་༧༧༧ལོར་ཀྲུའུ་ཏེན་འདས་ཤིང་། དེ་ནས་ལོ་བཅུའི་རྗེས་སུ་ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱིས་བཟུང་བས་སྤྱི་ལོ་༧༨༧ལོར་ཁེལ་ཡོད་ཟེར། ཁོ་བོས་བལྟས་ན་ཤ་ཅུ་བོད་ཀྱིས་ཐོག་མར་དབང་བསྒྱུར་པའི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་༧༧༧ལོ་ཡིན་སྙམ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་ན་གཅིག་ནས་«ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་ཨང་ T.R.80 »སོགས་ལས་བྱུང་བའི་ཤ་ཅུའི་རྩེ་རྗེ་དག་གི་ལོ་ཚིགས་དང་མཐུན་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྤྱི་ལོ་༧༧༦ལོར་བོད་ཀྱིས་ཡང་བསྐྱར་ཀྭ་ཆུ་བླངས་ཤིང་། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཤ་ཅུ་བླངས་ཞེས་བཤད་ན་རྣ་བར་བདེ་ཞིང་བློ་ངོར་འབབ་པས་སོ། ། རྒྱའི་«ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་»ལས། སྤྱི་ལོ་༨༡༩ ལོར་བོད་ཀྱིས་ཤ་ཅུ་བླངས་པར་བཤད་པ་ནི་ཧ་ཅང་འཐད་དཀའ་སྟེ། གཅིག་ནས་ཧ་ཅང་འཕྱི་དྲགས་པ་དང་། གཉིས་ནས་ལུང་རིགས་ཚད་ལྡན་དུ་མ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ།
མཁར་ཤུལ་འདིའི་ཤར་ལྷོའི་ངོས་ཀྱི་ནང་ཕྱོགས་སུ་རྟ་དཀར་མཆོད་རྟེན་(白马塔 )ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་རིག་འཛིན་ཀུ་མ་ར་ཤྲཱིའི་( སྤྱི་ལོ་༣༤༤–༤༡༣ལོ ) བཅིབས་རྟའི་རྗེས་དྲན་དུ་བཞེངས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག རིག་འཛིན་ཀུ་མ་ར་ཤྲཱི་(鸠魔罗什 )ནི་རྒྱ་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། འཁྲུངས་ཡུལ་རྒྱ་གར་ཡིན་ཞིང་། ལི་ཡུལ་ཆིག་ཚི་( 库车 )ནས་མཚར་ལོངས་བྱུང་བ་དང་། ཆུང་དུས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ནང་ཆོས་ལ་སྦྱངས། ཆིན་སྔོན་མའི་སྐབས་སུ་ལེང་ཅུར་( 凉州 ) ཕེབས་ཏེ་ལོ་བཅུ་བདུན་ལ་བཞུགས་རྗེས། ཆིན་རྗེས་མའི་ལོ་གསུམ་པར་ཁྲང་ཨན་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་ནང་ཆོས་པོད་བདུན་ཅུ་དོན་བཞི་དང་བམ་པོ་སུམ་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་བསྒྱུར། « རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་»དང་«འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་མདོ་»«བརྒྱད་སྟོང་བ»སོགས་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གོ་གནས་མཐོན་པོ་ཟིན་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་ནག་གི་ཚིག་ལྷུག་ལ་ཡང་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། ཁོང་གིས་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མའི་སྐོར་སོགས་ཐེག་ཆེན་གྱི་སྡེ་སྣོད་མང་བོ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱ་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་དར་ཁྱབ་ཏུ་བཏང་ཞིང་། རྗེས་སུ་རྟེན་དེ་ཉིད་ལ་རིག་པ་རྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བསྐྱངས་པར་གྲགས།
བརྩེ་བའམ་ཞེན་ཆགས་གང་ཞིག་གིས་ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ཡུན་རིང་ཞིག་ལ་མཁར་ཤུལ་འདིར་བསྐོར་བ་བརྒྱབ་པ་དང་། དྲན་རྟེན་གྱི་འདྲ་པར་ཡང་གང་མང་བླངས། སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོས་གནས་འདི་ནས་སྒམ་ཞིང་བརླིངས་པའི་བཀའ་གཙིགས་ཇི་འདྲ་ཞིག་གནང་མྱོང་ཞིང་། ཀྭ་ཆུའི་བློན་ཆེན་དག་གིས་ཡུལ་འདི་ནས་བཙན་ལ་བརྗིད་པའི་ཐ་ཚིག་ག་འདྲ་ཞིག་བསྒྲགས་མྱོང་ལ། ཤ་ཅུའི་རྩེ་རྗེ་དག་གིས་མཁར་འདི་ནས་སྤྲོ་ལ་སྐྱོ་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཇི་འདྲ་ཞིག་འཁྲབ་མྱོང་ངམ། ད་ལྟ་མཁར་ཤུལ་འདི་ཉིད་ལོ་མང་སྐྱེས་པའི་རྩྭ་ཡན་གྱི་གསེབ་ན་དལ་ཅག་གེར་གཉིད་དུ་ཡུར་འདུག་སྟེ། ཁོང་གིས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོ་ཚང་གི་ལོ་རྒྱུས་སམ་ཡང་ན་མ་འོངས་འབྱུང་འགྱུར་དང་འབྲེལ་བའི་རྨི་ལམ་ཅི་ཞིག་རྨི་བཞིན་ཡོད་དམ།
ཉ། ར་བཟི་བའི་སྙན་ངག་ཁྲོད་ཀྱི་འགག་སྒོ།
ཕྱི་ཉིན་སྔ་མོར་ངེད་གཉིས་ཀྱིས་གླ་གཏོང་རླངས་འཁོར་ཞིག་ལ་སྒོར་༢༠༠བྱིན་ནས་གླས་ཏེ་ཏུན་ཧོང་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྤྱི་ལེ་༤༨ཙམ་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོའི་རྗེས་ཤུལ་ཡོད་སར་འབྱོར་བྱུང་། དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོའི་རྗེས་ཤུལ་ནི་ཕལ་ཆེར་འཇིག་ཟིན་ནས་མེད་ཀྱང་ད་ལྟ་དེའི་ཤུལ་དུ་སྔོན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟར་དེ་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒང་འབུར་ཞིག་གི་མགོ་ན་སྔོན་གྱི་དམག་བརྡའི་མེ་དུའི་སྟེགས་བུ་( 烽燧 )ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོའི་མཚོན་བྱེད་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་འདུག ར་སྐོར་ནང་དུ་དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོའི་རིག་རྫས་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་ཡོད་པས། ཐོག་མར་དེའི་ནང་དུ་སོང་བ་ན་སྣེ་ཤན་པ་རྒྱ་རིགས་གཞོན་ནུ་མ་ཞིག་གིས་ངང་རྒྱུད་ལྷོད་པོས་རིག་རྫས་རེ་རེ་བཞིན་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་ཅིང་། དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ས་འདིར་གཟུགས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ད་དུང་ངེད་གཉིས་ཀྱི་དྲི་བར་ཡང་ཤེས་ཚོད་ཀྱིས་ལན་དྲང་མོར་བཏབ་བྱུང་།
ད་དུང་རྩིག་ངོས་ཀྱི་ཤེལ་ཁྲ་ཞིག་གི་ནང་དུ་སྟོང་སྐུའི་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་བཙན་པོའི་ལྡེབས་རིས་ཀྱི་འདྲ་པར་ཞིག་ཀྱང་བཤམས་འདུག པར་འདི་ངེས་པར་ས་འདིར་བཤམས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། དབྱང་ཀོན་འགག་སྒོ་ནི་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་ཡོད་པའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ལམ་ཐིག་སྟེང་གི་འགག་སྒོ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན་ཧན་ཝུའུ་ཏེའི་ཡོན་ཧྥིན་ཁྲི་ལོ་བཞི་བ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༡༠༢ལོ་ཡས་མས་སུ་བཞེངས་པར་བཤད།
ངེད་གཉིས་གནས་འདིར་ལྟ་སྐོར་དུ་འོངས་དོན་ནི། གཅིག་ནས་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གསེར་ཡིག་པ་ཀྲང་ཆན་(张骞)བྱ་བས་གནས་འདི་བརྒྱུད་ནས་ནུབ་ལྗོངས་སུ་སོང་སྟེ་རང་གི་འོས་འགན་མ་འགྲུབ་ཀྱང་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གསར་དུ་བཏོད་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཐང་གི་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་སློབ་དཔོན་ཞན་ཙང་གིས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་མང་བོ་གདན་དྲངས་ཏེ་གནས་འདི་བརྒྱུད་ནས་ཕྱིར་ཐང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ལོག་པ་དང་། གསུམ་ནས་བོད་བཙན་པོའི་དམག་དཔུང་གནས་འདི་ནས་ཡུན་རིང་ལ་བསྡད་མྱོང་བ་དང་། བཞི་ནས་རང་གཤིས་ཅན་གྱི་ཐང་གི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཝང་ཝེ་(王维)གནས་འདི་རུ་ཕེབས་ཤིང་སྨྲ་བ་ངག་གི་སྒོ་མོ་ཡངས་པར་ཕྱེས་མྱོང་བ་སོགས་ཀྱིས་ཡིན་ནོ། །
དེ་ནས་སྣེ་ཤན་པ་ཞིག་དང་ངེད་གསུམ་གྱིས་ས་དེ་ནས་གླང་འདྲུད་ཤིང་རྟ་ཞིག་གླས་ཏེ་འགག་སྒོའི་མཚོན་བྱེད་དུ་བརྩི་བའི་དམག་བརྡའི་མེ་དུའི་སྟེགས་བུའི་ཕྱོགས་སུ་ག་ལེར་བསྐྱོད། སྐབས་དེར་ནུབ་རླུང་འུར་འུར་དུ་གཡུགས་བྱུང་བས་སྣེ་ཤན་པས་ངེད་གཉིས་ལ“སེམས་ཆུང་བྱོས། ཤིང་རྟའི་ནང་དུ་བརྟན་པོར་སྡོད་“ཟེར། ང་ཚོ་སྐར་མ་ཉི་ཤུ་ཙམ་ལ་བསྐྱོད་རྗེས་གཞི་ནས་དམག་བརྡའི་སྟེགས་བུའི་གཤམ་གྱི་ཉག་ཁར་འབྱོར་བྱུང་། ཉག་ཁའི་ཕ་རོལ་ནི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་ལྷོ་ལམ་ངོ་མ་སྟེ། བྱེ་མ་དང་རྡོ་ཟེགས་འདྲེས་པའི་སྐེད་ལམ་ཞིག་ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་བརྐྱངས་འདུག འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་གནའ་བོའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེ། འདི་ནས་ཙཱི་ནའི་དར་ཟབ་ཁྱེར་བའི་ཚོང་བ་མང་བོ་ཞིག་རྟ་དྲེལ་ལ་ཞོན་ཏེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སོང་མྱོང་ལ། སྟག་གཟིག་( 大食)དང་རོ་མའི་(罗马)དངུལ་སྒོར་ཐོགས་པའི་དོན་མཐུན་དུ་མ་ཞིག་རྔ་མོང་ལ་ཞོན་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུའང་བསྐྱོད་མྱོང་། ད་ལྟ་དེ་དག་གི་རྐང་རྗེས་ལོ་ཟླའི་རླུང་འཚུབ་དང་བྱེ་མས་བསུབས་ནས་མེད་ཀྱང་དེ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་གནས་འདིའི་རླུང་བུས་གྱེར་ཞིང་ས་འདིའི་རི་ཆུས་ཟློ་བཞིན་ཡོད་པའི་སྣང་བ་ཞིག་སྐྱེས་བྱུང་། ཐང་སན་བླ་མས་རྒྱ་གར་ནས་ཐེག་ཆེན་གྱི་སྡེ་སྣོད་གདན་དྲངས་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་དུས་གནས་འདི་བརྒྱུད་པས། ས་འདི་ན་ཐང་སན་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ངག་རྒྱུན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་བརྒྱུད་སྒྲོག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
ངེད་གཉིས་ཀྱིས་རི་འབུར་སྟེང་གི་མེ་བརྡའི་སྟེགས་བུ་དང་དར་གོས་ཚོང་ལམ་གྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ལྟད་མོ་ཡིད་ཚིམས་པ་ཞིག་བལྟས་ཤིང་དྲན་རྟེན་གྱི་འདྲ་པར་ཡང་གང་མང་བརྒྱབ་རྗེས་སྔར་གྱི་གླང་འདྲུད་ཤིང་རྟར་བསྡད་དེ་ག་ལེར་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན།
འགག་སྒོའི་ར་སྐོར་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཝང་ཝེ་ཡིས་ཨ་རག་མཆོད་བཞིན་སྙན་ངག་གྱེར་པའི་རྡོ་སྐུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཞེངས་ཡོད། དེ་ཡང་ཐང་གི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཝང་ཝེ་ཡིས་ནུབ་ལྗོངས་བསྐོར་ཏེ་གནས་འདི་བརྒྱུད་དུས་«ཝེ་ཁྲང་གི་འགྱུར་ཁུགས་»ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གྲགས་ཅན་དེ་བརྩམས་པ་རེད། «ཝེ་ཁྲང་གི་འགྱུར་ཁུགས»( 渭城曲 )ཞེས་པའི་སྙན་ངག་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།
ཝེ་ཁྲང་ཞོགས་པའི་ཆར་གྱིས་ལམ་རྡུལ་བརླན། །
མགྲོན་ཁང་སྦྱར་ལྕང་གཡུ་ལོ་སར་བ་བཀྲ། །
ཉིད་ཀྱིས་སླར་ཡང་ཆང་ཕོར་གང་བཞེས་དང་། །
ནུབ་ཀྱི་དབྱང་ཀོན་འདས་རྗེས་གྲོགས་པོ་དཀོན། །
ཞེས་པ་སྟེ། སྙན་ངག་ནང་དུ་ཝེ་ཁྲང་མཁར་གྱི་ཞོགས་ཆར་དང་ཞོགས་ཆར་ཁྲོད་ཀྱི་ལྕང་སྡོང་དག་གིས་བྱེ་ལྗོངས་ལ་དཔྱིད་དཔལ་བྱིན་པ་དང་། སྙན་ངག་པས་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཆང་ཁང་ཞིག་ཏུ་རང་གི་གྲོགས་པོ་ལ་སྐྱེལ་མ་བྱེད་དུས་ཀྱི་འབྲལ་མི་ཕོད་པའི་འཁྲེང་སེམས་བཅས་མཚོན་ཡོད། ཝང་ཝེ་ནི་ངེས་པ་དོན་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། ཕོ་བྲང་ནང་གི་ལོངས་སྤྱོད་དང་མཛེས་མར་མི་ཆགས་ཤིང་རྒྱལ་ཁམས་ཕྱོགས་མེད་དུ་འགྲིམས་པ་དང་། སྙན་ངག་ཀློང་དུ་བརྡོལ་ཞིང་། གྲོགས་ལ་བརྩེ་འདང་ཟབ་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་གོ །
ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་གི་ལྟ་སྐོར་མཇུག་བསྒྲིལ་རྗེས་ངེད་གཉིས་གླ་གཏོང་རླངས་དེར་བསྡད་ནས་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཡིན། ད་ནངས་ཚུར་འོང་དུས་ཁ་ལོ་བ་འདིས་སྤྲོ་སྣང་ཆེན་པོས་ཁ་བརྡ་གང་མང་བྱེད་ཀྱང་། ངེད་གཉིས་འགག་སྒོའི་རྗེས་ཤུལ་ནས་ཅུང་ཙམ་འགོར་སོང་བའམ་ཅི་སྟེ། གང་ལྟར་ད་ལྟ་ནི་ཁ་བརྡ་གཅིག་ཀྱང་མི་བྱེད་པས་ངེད་གཉིས་ཀྱང་ཅུང་དོགས་མི་བདེ་བར་བཟོས་སོང་།
ཏ། ཀྭ་ཆུའི་མཁར་ཤུལ་གྱི་ཕངས་སེམས།
ཕྱི་དྲོར་ངེད་གཉིས་འགྲུལ་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་བཀྭའ་ཀྲིག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསྐྱོད། ཉིན་དེར་རླུང་ཆེན་གཡུགས་པས་བྱེ་རྡུལ་ལང་ལོང་དུ་འཚུབས་ཏེ་སྐབས་རེར་ལམ་ཡང་མི་མཐོང་བས་རླངས་འཁོར་ཧ་ཅང་དལ། ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་གི་རྗེས་སུ་ད་གཟོད་བཀྭའ་ཀྲིག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འབྱོར། ངེད་གཉིས་ཀྱིས་འཕྲལ་དུ་གླ་འཁོར་ཞིག་ལ་སྒོར་༢༠༠བྱིན་ནས་གླས་ཏེ་ཀྭ་ཆུའི་གནའ་མཁར་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཡོད་སར་འབྱོར་བ་ན་ཆེས་ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་དེ་ཉིན་རླུང་ཆེན་གཡུག་བཞིན་ཡོད་པས་ས་དེའི་དོ་དམ་པས་ངེད་གཉིས་མཁར་ཤུལ་གྱི་ནང་དུ་འགྲོ་རུ་མ་བཅུག ངེད་གཉིས་ཀྱིས་ཞུ་བ་ཅི་ཙམ་བྱས་ཀྱང་ངལ་བ་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར་པས་ས་དེའི་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་དུ་སོང་སྟེ་གནའ་མཁར་འདིའི་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱུ་ཆ་འགའ་ཞིག་ཉོས་རྗེས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཐང་གི་དམག་སྤྱི་ཆེན་པོ་ཞའེ་རིན་ཀོས་( 薛仁贵 ) ཀྱི་འཇིམ་བརྙན་ཆེན་པོ་དེར་བལྟ་རུ་སོང་། ཞའེ་རིན་ཀོས་ནི་ཐང་གི་གཡས་རུའི་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་( 右威大将军 )ཡིན་ཞིང་། སྔར་ཀོ་ལི་དང་ཆི་ཏན། ཐེ་ལིས་སོགས་ལ་གཡུལ་བཀྱེས་ཏེ་བྱས་རྗེས་ངོ་མཚར་བ་མང་བོ་སྔ་ཕྱིར་བཞག་པས་སྐད་གྲགས་ཧ་ཅང་ཆེ། ཡིན་ན་ཡང་ཁོས་ར་ས་ཏའོ་( 逻娑道 )ཡི་དམག་སྤྱིའི་འགན་ཁུར་ཏེ་བོད་དབུས་སུ་དཔུང་འཇུག་བྱ་རྩིས་ཀྱིས་ཇི་མ་ཁོལ་དུ་སླེབས་ཏེ་མགར་ཁྲི་འབྲིང་གི་རུ་དཔུང་དང་འཐབ་པས་ཕམ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཤིང་། ཐང་གི་གོང་མས་ཁོའི་གོ་སའང་བླངས་པར་གྲགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ནད་ཀྱིས་མནར་ནས་ཚེ་ལས་འདས་སོ། །
རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན། མཁར་འདིའི་མིང་གཞན་ལ་སོ་དབྱང་མཁར་(锁阳城)ཟེར་ཞིང་། འདི་ལ་ནང་གསེས་ཕྱི་མཁར་དང་ནང་མཁར། ལུག་རྟའི་མཁར། རྗེས་ཤུལ་ཨང་དང་བོ། རྗེས་ཤུལ་ཨང་གཉིས་པ་བཅས་ཡོད་ཅིང་། ཕྱི་མཁར་གྱི་ཤར་གྱང་གི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༥༣༠.༥ཡོད་ལ།ནུབ་བྱང་གི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༦༤༩.༩ཡོད། ལྷོ་གྱང་ནུབ་ཀྱི་དུམ་བུ་ལ་རྨིད་༤༥༢.༨ཡོད་ལ། ལྷོ་གྱང་ཤར་གྱི་དུམ་བུ་ལ་རྨིད་༤༩༧ཡོད་ཅིང་། བྱང་གྱང་གི་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༡༡༧༨.༦ཡོད་པ་དང་། མཁར་གྱང་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་རྨིད་ལྷམ་པ་ཁྲི༧༦.༦ཡོད་ལ། མཁར་རྟིང་གི་ཞེང་ཚད་ལ་རྨིད་༤.༦ཡོད་པ་དང་། མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་༤.༡༡མཆིས། ནང་མཁར་གྱི་ཤར་ངོས་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༤༩༣.༦དང་ནུབ་ངོས་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༥༧༦དང་། ལྷོ་ངོས་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༤༥༧.༣དང་བྱང་ངོས་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་༥༣༤དང་། སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་རྨིད་ལྷམ་པ་ཁྲི་༢༨.༥ཡོད་ལ། གྱང་རྟིང་གི་མཐུག་ཚད་ལ་རྨིད་༡༩་དང་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་༩–༡༢༥ཡས་མས་ཡོད་པ་རེད།
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན། མཁར་འདི་ཅིན་ནུབ་མའི་(西晋)ཡོན་ཁང་ལོ་བཞི་བར་གསར་དུ་བརྩིགས་པ་དང་ཅིན་ཁྲང་ཅིན་(晋昌郡)གྱི་སྲིད་འཛིན་ལྟེ་གནས་བྱས། ཐང་ཝུའུ་ཏེའི་(唐武德)ཁྲི་ལོ་བཞི་བར་ཀྭ་ཆུའི་སྲིད་འཛིན་ལས་ཁུངས་བཙུགས་ཤིང་། དེ་ནས་བཟུང་ཀྭ་ཆུའི་མཁར་ཞེས་གྲགས། ཐང་གི་ཏ་ལི་ཁྲི་ལོ་བཅུ་གཅིག་(སྤྱི་ལོ་༧༧༦ལོ)པར། བོད་བཙན་པོའི་དམག་གིས་ཡང་བསྐྱར་བཟུང་། «ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་»ལས། “ཡོས་བུའྀ་ལོ་ལ་་་རྒྱའྀ་མཁར:ཀྭ་ཅུ། སྀན་ཅང་ཕབ་(瓜州晋昌)”ཅེས་གསལ་བ་ལྟར། བོད་ཀྱིས་དང་ཐོག་སྤྱི་ལོ་༧༢༧ལོར་ཀྭ་ཆུ་མཁར་ཐོག་མར་བླངས་པ་ཡིན་ལ། «ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་»ལས། “ལོ་དེའི་(སྤྱི་ལོ༧༢ ༧ལོ་)ཟླ་དགུ་བར། བྷོད་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་སྟག་སྒྲ་ཁོང་ལོད་དང་འབྲོ་ལུང་མང་བོ་རྗེ་བྱ་བ་གཉིས་ཀྱི་བཀྭའ་ཀྲིག་ཏུ་དམག་དྲངས་ཏེ། དེ་གའི་ཚི་ཧྲི་ཐི་ཡོན་ཞན་དང་ལྭང་ཅིན་ཁྲོའི་ཡབ་ལྭང་ཧྲིག་གཉིས་བཟུང་། མཁར་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ནོར་རྣམས་འཕྲོག་སྟེ་ཁྱེར། མཁར་ཀྱང་བཤིག་སྟེ་ཕྱིར་ལོག“ ཅེས་གསལ་བ་ལྟར་ན་དང་ཐོག་ཀྭ་ཆུ་ལ་དམག་དྲངས་ཏེ་ཚུར་ལེན་མཁན་ནི་བོད་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་སྟག་སྒྲ་ཁོང་ལོད་དང་འབྲོ་ལུང་མང་བོ་རྗེ་གཉིས་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། ཡང་ཐོག་མར་ཤ་ཅུ་ལ་དམག་མ་དྲངས་པར་ཀྭ་ཆུ་ལ་དྲངས་པ་ལ་དཔག་ན་དེ་དུས་བོད་ཀྱིས་ནུབ་ལྗོངས་ནས་དམག་དཔུང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་དྲངས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་བྱང་དུ་དྲངས་པ་དང་། དེ་ཡང་ད་ལྟའི་མཚོ་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་མདོ་ལ་རིང་མོ་བརྒལ་ཏེ་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་དམག་དྲངས་པར་གདོན་མི་ཟ་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི་བློན་སྟག་སྒྲ་ཁོང་ལོད་ཀྱི་མཚན་གཞན་ལ་དབའས་སྟག་སྒྲ་ཁོང་ལོད་ཟེར་བ་དང་། དབའས་ནི་ཁོང་གི་རུས་ཡིན་ལ། ད་ལྟའི་མཚོ་ནུབ་ཕྱོགས་ན“དབའས་ཚྭ་མཚོ“དང“དབའས་གཞུང“ཞེས་པའི་ས་མིང་མ་འགྱུར་པར་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཁོང་གི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་དམག་དཔུང་རྒྱུན་སྡོད་བྱེད་ས་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་སྙམ།
སྤྱི་ལོ་༧༧༦ལོར་བོད་ཀྱིས་ཡང་བསྐྱར་ཀྭ་ཆུ་མཁར་འདི་བླངས་རྗེས། གནས་འདིར་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྲོམ་ཆེན་པོ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཀྭ་ཆུ་ཁྲོམ་བཙུགས་ཤིང་། ས་འདིའི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་ལ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་པ་དང་། དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་གི་འགག་སྒོ་གལ་ཆེན་འདིའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁེ་ཕན་ལ་ཅི་འདོད་དུ་ལོངས་སུ་སྤྱད་དེ་བོད་འབངས་མགོ་ནག་བྱིངས་ཀྱིས་ཀྱང་དར་ཟབ་ཀྱི་ན་བཟའ་གྱོན་ཐུབ་པ་བྱུང་ངོ་། །
ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་དུ། ང་ལ་ཁ་བརྡ་མང་བོ་མི་འདུག ངེད་གཉིས་ཀྱི་རླངས་འཁོར་ཁ་ལོ་བ་ནི་ཁ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ངའི་སེམས་ལ། ལྟས་ངན་འདིས་དེ་རིང་རླུང་ཆེན་གཡུགས་སྟབས་མཁར་ཤུལ་གྱི་སྒོ་འབྱེད་རྒྱུ་མིན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ན་ཡང་ཁོ་རང་གི་ཁེ་ཕན་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་ངེད་གཉིས་དོན་མེད་དུ་གནས་འདིར་ཁྱེར་ནས་ཡོང་བ་རེད་བསམས་ནས་ཁོ་ལ་ཅུང་མི་འདོད་པའི་ཚིག་རེ་འགའ་དབང་མེད་དུ་ཤོར་ཡང་། ཁོས་འཕྲལ་དུ་ང་ལ་ལན་མི་འདེབས་པར་ཚིག་སྣེ་གཞན་ལ་དཀྱོགས་ཅི་ཐུབ་བྱེད། སྐབས་ཤིག་ལ་ཁོས་ས་ཆ་འདིའི་སྡེ་བ་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་མི་རྣམས་བོད་ཡིན་པ་དང་། ཡང་སྡེ་བ་ག་གེ་མོ་ཞིག་ནས་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་རྙིང་མང་བོ་རྙེད་ཚུལ་སོགས་ལབ་བྱུང་བས་ང་རང་དབང་མེད་དུ་སྤྲོ་བས་བརྟས་སོང་།
རྒྱ་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན། ས་འདིར་ལོ་ངོ་བཞི་སྟོང་སྔོན་ནས་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཐང་ཝུའུ་ཏེ་ལོ་བཞི་བར(༦༢༡ལོ)བཀྭའ་ཀྲིག་ཏུ་མིང་སྒྱུར་བྱས་ཤིང་། ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡུང་ཀྲིན་ལོ་རབས་སུ་ཨན་ཞི་ལྭེ་ (安西卫)ཞེས་པར་བསྒྱུར། མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་གཉིས་པར་ཨན་ཞི་རྫོང་(安西县)དུ་བསྒྱུར། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༦ལོར་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁབ་ཁང་གིས་ཆོག་མཆན་བཀོད་དེ་སླར་ཡང་བཀྭའ་ཀྲིག་རྫོང་དུ་བསྒྱུར་པ་རེད། ཡུལ་འདིར་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་ཁྲི་༡༥ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་དང་ཁ་ཆེ། སོག་པོ། བོད་སོགས་མི་རིགས་ཉེར་གཅིག་ཙམ་ཡོད་པར་བཤད། དེ་ཡང་ས་འདིར་བཀྭའ་ཀྲིག་ཐོགས་དོན་ནི། ཡུལ་འདིར་མེས་བཀྭའ་( 蜜瓜 )ཟེར་བའི་ཤིང་འབྲས་དེ་ཧ་ཅང་མང་བའི་ཆ་ནས་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་བཤད།
ཕྱིར་བཀྭའ་ཀྲིག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སླེབས་རྗེས། ཐོག་མར་མགྲོན་ཁང་སྐྱིད་པོ་ཞིག་བཙལ་བ་དང་། དེ་ནས་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཁྲོམ་ར་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་སོང་སྟེ་ཟ་མ་ཡིད་ཚིམས་པ་ཞིག་ཟོས་རྗེས་ཕྱིར་མགྲོན་ཁང་དུ་ལོག་སྟེ་ཀྭ་ཆུ་མཁར་གྱི་འགྲེམ་སྟོན་ཁང་ནས་ཉོས་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་དག་ལ་བམ་ཀློག་རེ་བྱས་པ་ཡིན། ཅང་མ་འགོར་བར་ཞག་ཆར་ཤག་ཤག་ཏུ་བབས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་ཁྲུས་གསོལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་སོང་། ཞག་ཆར་གྱི་ཤག་སྒྲ་དང་འཆར་ཡན་གྱི་ཉམས་སྣང་ཁྲོད་ངེད་གཉིས་རྨི་ལམ་མ་ཡིན་པའི་རྨི་ལམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཅིག་ཏུ་དལ་བ་དལ་བུར་ཐིམ་སོང་། ཇི་སྲིད་བར་དུ་བརྗེད་མི་ཐུབ་པའི་་་་་་
ཐ། ཅྰ་ཡུས་འགག་སྒོའི་ཁ་བ།
ཉིན་རྗེས་མར་ངེད་གཉིས་འགྲུལ་འཁོར་ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་ཅྰ་ཡུས་འགག་སྒོའི་(嘉峪关)ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད། ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཙམ་ལ་བསྐྱོད་མཐར་གཞི་ནས་འགག་སྒོ་ཡོད་སར་འབྱོར་སོང་། འགག་སྒོ་དེ་ནི་དཀར་བོང་བོང་གི་ཁ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཁ་ནུབ་ཏུ་ཕྱོགས་ཏེ་བརྗིད་ཉམས་ངང་གནས་འདུག ཉེ་ལོགས་སུ་ཚོང་འདུས་མང་ཞིང་ལྟ་སྐོར་བ་སོགས་མི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་འགོད་འཚུབས་ཏེ་ཧ་ཅང་འཁྲུག་ཆ་དོད་པ་ཞིག་རེད། ངེད་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་བྱང་རེ་ཉོས་རྗེས་འགག་སྒོའི་ཕྱོགས་སུ་སོང་བ་ན་སྒོ་ཆེན་ཡས་ཐེམ་དུ་“གནམ་འོག་གི་བཙན་འགག་དང་བོ་”(天下第一雄关)ཞེས་འཁོད་པའི་བྱང་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་འཕྲེད་དུ་གཟར་འདུག རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལྟར་ན་ཡི་གེ་དེ་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་མགོ་གཙོ་ཀྲོ་ཕུའུ་ཁྲུའུ་ཡིས་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག ངེད་གཉིས་མཁར་སྟེང་དུ་འགོས་ཏེ་བལྟས་པ་ན་ལྕགས་རི་དང་ལྡིང་ཁང་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་ཞིང་སྤུས་ཀ་ལེགས་ལ། གྱོ་མོ་སྔོན་པོའི་མཁར་གྱང་སྲ་མཁྲེགས་ལྡན་པ་དང་རྒྱང་རིང་གི་ལེ་དབར་བཅུ་ཕྲག་ཙམ་མིག་འོག་ཏུ་བསྡུ་ཐུབ། འགག་སྒོ་འདི་དང་ཐོག་མེན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཧུང་ཝུའུ་ཁྲི་ལོ་ལྔ་བར་(སྤྱི་ལོ་༡༣༧༢ལོ་)ཀྲིན་ཧུ་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་ཧྥིན་ཧྲེང་(冯胜)གིས་སྐབས་དེའི་དམག་དོན་ཐད་ཀྱི་ས་བབ་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ལྟར་ཅཱ་ཡུས་རི་བོའི་( 嘉峪山 )ནུབ་འགྲམ་ནས་བཞེངས་པ་དང་། མེན་དང་ཆིན་གྱི་སྐབས་སུ་ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་དཔོན་རིགས་དང་ཚོང་བ་རྣམས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་ན་འགག་མདོ་འདི་གཅིག་པུ་བརྒྱུད་དགོས་པ་དང་། ད་དུང་ནུབ་ལྗོངས་ནས་དགྲ་བོ་སྟོབས་ཆེན་གྱིས་ཚུར་རྒོལ་བྱེད་ན་ཡང་ལམ་འདི་མ་བརྒྱུད་པར་འགྲོ་ས་མེད་ལ། འདིའི་ལྷོ་བྱང་གི་ཕྱོགས་གཉིས་རི་བོ་མཐོན་པོས་བསྐོར་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་ད་གཟོད་འགག་སྒོ་འདི་ས་འདིར་བཙུགས་པ་ཡིན་པར་བཤད། འདིའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ན་ཁ་བའི་གོས་ཀྱིས་གཡོགས་པའི་མདོ་ལ་རིང་མོ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་ད་ལྟ་རྒྱ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆི་ལེན་རི་བོ་(祁连山)ཟེར་ན་ཡང་“ཆི་ལེན་“ཞེས་པ་ནི་ཞུང་ནུའུ་ཡི་སྐད་དེ་གནམ་གྱི་དོན་ཡིན་པར་གྲགས།
དེ་ཡང་འགག་སྒོ་འདིའི་ཁ་ནུབ་ཏུ་བསྐོར་དོན་ནི། འགག་སྒོ་འདི་ནི་རྨ་ནུབ་ཁྱམས་རིང་སྟེང་གི་འགག་སྒོ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ལ་རྨ་ནུབ་ཁྱམས་རིང་ནི་ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་བརྐྱངས་ཡོད་པ་དང་། དམག་དོན་སྟེང་གི་དགྲ་བོ་སྟོབས་ཆེན་དག་ནི་གཙོ་བོ་ནུབ་ལྗོངས་ནས་འོངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་ཐུག་ཡོད།
མེན་རྒྱལ་རབས་ནི་ཙཱི་ནའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་རྒྱལ་རབས་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། མངའ་ཁོངས་ཀྱང་སུང་རྒྱལ་རབས་ལྷོ་བྱང་དག་ལས་ཆེ་བ་དང་། སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ནི་འགག་སྒོ་འདི་གཅིག་པུའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་ཤེས་ཐུབ། མཁར་སྟེང་དུ་འཆམ་འཆམ་ལ་འགྲོ་བཞིན་ངའི་སེམས་ལ་སྔོན་མེན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཡུང་ལོ་( 永乐 )སོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་མཁས་ཆེན་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེ་དང་རྗེ་ཙོང་ཁ་བ་ཆེན་པོ་སོགས་དམིགས་ཡུལ་ག་གེ་མོའི་ཆེད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཀྱང་ཁོང་རྣམ་པས་ཐུགས་བསམ་ཞིབ་མོ་བཏང་མཐར་ཕེབས་བཞེད་མ་གནང་བའི་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་གསལ་ལེར་དྲན་བྱུང་།
ཅཱ་ཡུས་འགག་སྒོ་ནི་ཙཱི་ནའི་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་དམག་དོན་གྱི་བཙན་རྫོང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མེན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལྕགས་རི་རིང་བོའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མགོ་ཁུངས་ཡིན་ལ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཡན་叮稗︽( 延伸 )བརྒྱུད་དེ་ཐད་ཀར་ཡ་ལུའུ་གཙང་捶敌︽ ( 鸭绿江 )འགྲམ་གྱི་ཏན་ཏུང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཧུའུ་ཧྲན་བར་དུ་བརྐྱངས་ཤི爸︽། རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༥༣༤༥ཡོད་པ་ད爸︽། ཤར་གྱི་ཧྲན་ཧེ་འགག︽波︽(山海关 )ལས་ཀྱང་འགྲང་བྱ་དགུ་ཙམ་གྱིས་བཞེངས་སྔ་ཞི爸︽﹀ “གནམ་འོག་གི་བཙན་འགག་ད爸︽བོ” ཞེས་མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞི罢་便 ﹀
སྤྱི་ལོ་༡༩༠༤ལོར་དབྱིན་ཇིའི་བཙན་འཛུལ་དམག་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་སུ་འབྱོར་搬邦﹀ རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་གནས་འདི་བརྒྱུད་ནས་ཕྱི་སོག་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ཤི爸︽﹀ ཐེངས་འདིའི་འགྲུལ་བཞུད་ལས་ཁོང་གིས་གངས་རིའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཆེན་པོའི་འཕོ་འགྱུར་དངོས་སུ་གཟིགས་ཤིང་མཁྱེན་དཔྱོད་རབ་ཏུ་རྒྱས་ཏེ།རྗེས་སུ་ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས་ལུགས་སྒྱུར་གྱི་བྱ་བཞག་རབ་དང་རིམ་པ་མང་བོ་ཞིག་མཛད་མྱོང་བ་第拜﹀
ངེད་གཉིས་ཀྱིས་འགག་སྒོ་འདིའི་གཟི་བརྗིད་ཉམས་སུ་མྱངས་པ་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་བསམ་གཞིག་བགྱིད་ཞོར་ག་ལེར་འགག་སྒོའི་སྟེང་ནས་མར་བབས་པ་ད爸︽། སྒོ་ཆེན་ལས་ཕྱིར་བུད་རྗེས་དེ་གའི་ཚོང་འདུས་ལས་ཅཱ་ཡུས་འགག་སྒོའི་ཡུལ་སྐོར་དྲན་རྟེན་གྱི་ཟངས་ཀྱི་རྟགས་མ་སྒོར་དབྱིབས་ཅན་རེ་ཉོས་རྗེས་ཅུང་བྲེལ་སྟབས་ཀྱིས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མེ་འཁོར་འབབ་ཚིགས་སུ་སོང་སྟེ་དྲོས་ཇ་འཐུང་བཞིན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་ལ་བསྒུགས་糙邦། ཅཱ་ཡུས་འགག་སྒོ་ནས་ཟི་ལིང་དུ་གཏོང་བའི་ཤུད་འ闭半︽(动车)ཞིག་ལ་བསྡད་དེ་མདོ་ལ་རིང་མོའི་གངས་ཆར་ཁྲོད་ཕྱིར་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ་ལོག་པ་翟稗﹀
སྤྱི་ལོ་༢耙༡༦.༦-༡吧.༢ དགུང་མོར་གྲུབ﹀
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/forum/27078.html


c: text/html

text:
༄༅།། བུད་མེད་ལ་སྐྱེས་པ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་སློབ་གསོ་མྱང་བའི་ཁེ་དབང་ཡོད་དམ།
གྱོད་དཔེ།
ལོ་ཉེར་གསུམ་ལ་སོན་པའི་ལྷ་མོ་ནི་བྲག་དཀར་རྫོང་གི་སྡེ་བ་ག་གེ་མོའི་གཉེན་སྒྲིག་ཟིན་པའི་བུད་མེད་ཅིག་ཡིན། ཁོ་མོར་སྔོན་ཆད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་འདུན་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་མོད། ཁྱིམ་ཚང་དབུལ་བོ་ཡིན་པས་སློབ་གྲྭ་འགྲོ་མ་ཐུབ་པར་ཁྱིམ་ལས་གཉེར། རྗེས་སུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་བྱིས་པ་བཙས་པ་མ་ཟད། ད་ལྟ་ཁོ་མོའི་བྱིས་པས་སློབ་ཆུང་འདོན་བཞིན་ཡོད། ཁོ་མོས་ཁྱིམ་ལས་ཀྱི་ཞོར་དུ་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཧུར་བརྩོན་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་དར་མའི་མཐོ་རྒྱུགས་སྤྲད་པས་ཞིང་ཆེན་གྱི་དར་མའི་སློབ་ཆེན་ཞིག་ལ་རྒྱུགས་འཕྲོད་སོང་། ཁོ་མོ་དགའ་སྤྲོའི་ངང་སློབ་གྲྭ་འགྲོ་བར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས། ཁོ་མོའི་ཁྱོ་གས་སློབ་བསྡུ་བརྡ་ཐོ་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་དཔང་ཡིག་རྣམས་སྦས་སྐུང་བྱས་ཏེ་ཁོ་མོ་སློབ་གྲྭ་འགྲོ་རུ་མ་བཅུག རྒྱུ་མཚན་ནི། ཁོ་མོ་གཉེན་སྒྲིག་ཟིན་པས་ཁྱིམ་ལས་གཉེར་ནས་བྱིས་པ་སྐྱོང་བ་ལས་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་མི་ཆོག་ཟེར། བཅའ་ཁྲིམས་ཁྲོད་ནས་བུད་མེད་ལ་སྐྱེས་པ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་སློབ་གསོ་མྱང་བའི་ཁེ་དབང་ཡོད་དམ།
ཁྲིམས་བཤད།
《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བུད་མེད་ཁེ་དབང་སྲུང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས》ཀྱི་དོན་ཚན་བཅུ་བཞི་བ་ལས་བུད་མེད་ལ་སྐྱེས་པ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་སློབ་གསོ་མྱང་བའི་ཁེ་དབང་ཡོད་ཅེས་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད་ལ། རང་རྒྱལ་གྱི་སྤྱི་དམངས་ལ་སྐྱེས་པ་ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་མེད་པར་འདྲ་མཉམ་སྒོས་སློབ་གསོ་མྱང་བའི་དབང་ཆ་ཡོད། བུད་མེད་ཀྱི་སློབ་གསོ་མྱང་བའི་དབང་ཆ་འཕྲོག་མི་ཆོག་པ་དང་ལྷན་དུ་བུད་མེད་ལ་རིག་གནས་བྱ་འགུལ་ཐད་ལའང་སྐྱེས་པ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱིས་ཞུགས་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ལ། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་དང་རིག་རྩལ་གསར་རྩོམ། དེ་མིན་གཞན་པའི་རིག་གནས་བྱ་འགུལ་སྤེལ་སྐབས། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པར་ཆ་རྐྱེན་འདྲ་མཉམ་གྱི་གོ་སྐབས་ཐོབ་དགོས་པ་ལས་བུད་མེད་ལ་མཐོང་ཆུང་བྱ་མི་རུང་བར། ཆ་རྐྱེན་དང་ཚད་གཞི་འོས་འཚམས་ཀྱིས་ཇེ་མཐོར་གཏོང་མི་རུང་། རང་རྒྱལ་གྱི《གཉེན་སྒྲིག་བཅའ་ཁྲིམས》སོགས་སུ་ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད་ཅིང་། འདྲ་མཉམ་ཞེས་པ་གཙོ་བོ་ཕོ་མོ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། དེར་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཁེ་དབང་ཡོད་ཅིང་འདྲ་མཉམ་གྱི་འོས་འགན་ཡོད་པས། ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་ལྟ་སྤྱོད་གང་ཡང་ཡོད་མི་ཆོག་པ་གཏན་ཁེལ་བྱས་ཡོད། །

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
༢༠༡༨ ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༢ རེས་གཟའ་པ་སངས།
༄༅། །འདི་གར་ཚོགས་དྲུང་ལས་ཁུངས་ནས་བཏང་གནས་ནང་འཁོད་དོན། །དཔལ་ལྡན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཞོན་ཨཅཱརྱ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་ཚོགས་མཆོག་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་ལས་དོན་གལ་ཆེའི་ཐོག་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་མཇལ་འཕྲད་གནང་རྒྱུའི་ཆེད་གཞུང་འབྲེལ་ཕྱོགས་ཕེབས་གནང་གཏན་འཁེལ་ཡོད།
དེར་དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་ནས་བོད་དོན་ཐོག་ཡུན་རིང་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་དང་། རྒྱ་གར་གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་སྐུ་ཞབས་དམ་པ་ (Dr Nand Kishore Trikha) མཆོག་གི་མྱ་ངན་གུས་འདུད་ཀྱི་ལས་རིམ་ཐོག་མཉམ་ཞུགས་གནང་རྒྱུ་ཡིན་འདུག
དེ་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཚོགས་གཞོན་མཆོག་ཕྱི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༣ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་རྡ་ས་ནས་ལྡི་ལིར་ཕེབས་ཐོན་གནང་རྒྱུ་དང་། ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་རྡ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཅས།།


text:
༄༅།། ཐབས་གཅིག་དང་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལ་དཔྱད་པ།
སྟོབས་ལྡན།①
[གནད་བཏུས] སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ལ་ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བའི་འཆད་ཐབས་སོགས་ཐབས་གཅིག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་། འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མ་དང་། སེང་གེ་མཇིང་བསྣོལ་གྱི་འཆད་ཐབས་སོགས་ཐབས་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ཡོད་པས་འདིར་དེ་དག་ལ་འགྲེལ་བ་དང་དབྱེ་ཞིབ་བགྱིས་ཡོད།
[གནད་ཚིག] ས་པཎ། ཐབས་གཅིག་ཅན། ཐབས་གཉིས་ཅན། འཆད་ཐབས།
བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་འཁྲུངས་པའི་མཁས་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་གཙོ་བོ་ནི་མཁས་པའི་བྱ་བ་རྣམ་གསུམ་སྟེ། འཆད་པ་དང་། རྩོད་པ་དང། རྩོམ་པ་བཅས་སོ། ། དེ་ཡང་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མཁས་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་དང་། ཨ་ལག་ཤ་ངག་དབང་བསྟན་དར་གྱི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལེགས་བཤད་ཉིན་བྱེད་སྣང་བ་སོགས་བསྟན་བཅོས་ཁག་ལས་གསུངས་པ་དང་། བོད་རང་གི་སློབ་གསོའི་ལག་ལེན་དངོས་ལས་བྱུང་བ་ལྟར་ན། ང་ཚོ་བོད་འདིའི་འཆད་པ་ལ་འཆད་ཐབས་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་འདུག དེ་དག་ལས་བདག་གི་མིག་བསོད་དུ་གྱུར་པའི་འཆད་ཐབས་དག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་ན་ཡང་རིན་ཐང་ལྡན་པ་མང་པོ་ཞིག་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན། ཐབས་གཅིག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་། ཐབས་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས། དེ་བཞིན་དུ་ཐབས་གསུམ་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་། ཐབས་བཞི་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས། ཐབས་ལྔ་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས། ཐབས་དྲུག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས། ཐབས་བརྒྱད་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལྟ་བུ་ཡོད། འདི་དག་ལས་མང་ཆེ་བ་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པར་བརྟེན་ནས་ཀློག་པ་པོའི་སྤྱན་ལམ་དུ་འབུལ་འདོད་ཡོད་མོད། རྩོམ་འདིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ནི་ཐབས་གཅིག་དང་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་དག་ཡིན། དེའི་ཕྱིར། གཤམ་ནས་རང་གི་ཤེས་སྟོབས་དང་མྱོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འཆད་ཐབས་འདི་དག་ལ་འགྲེལ་བ་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱའོ། །
དང་པོ། ཐབས་གཅིག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས།
དེ་ཡང་ཐབས་གཅིག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལ་ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བའི་འཆད་ཐབས་དང་། བསྐྱར་སྦྱོང་ཁ་གསབ་དང་བཅས་པའི་འཆད་ཐབས་སོགས་ཡོད། སོགས་སྒྲའི་ནང་དུ་སྒོ་གསུམ་ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་པར་དག་པའི་འཆད་ཐབས་དང། མཉམ་ཞུགས་ཀྱི་འཆད་ཐབས། སྙིང་ཁྲིད་ཀྱི་འཆད་ཐབས་ལྟ་བུ་ཡོད། གཤམ་ནས་སྔ་མ་གསུམ་པོར་འགྲེལ་བ་དང་དབྱེ་ཞིབ་ཅུང་ཙམ་བྱའོ། །
༡. ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས།
ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་ཕྱག་སྲོལ་ལྟར་ན། རྒྱབ་རྟེན་གྱི་ལུང་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་དཔེ་སྟེ། ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་སྒྲོམ་གཞི་ལྟ་བུར་མཐོང་། དེ་ལས་རྒྱབ་རྟེན་གྱི་ལུང་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ནི། འཆད་ཐབས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་སྟེ། རྗེ་ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་གྱིས་རང་གཞན་ཐམས་ཅད་འཚེངས་པའི་གདམས་ངག་གསེར་གྱི་རི་བོ་ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ནང་དུ། ཐམས་ཅད་ཡིད་ཆེས་ངེས་ཤེས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ། སྔོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི། ། ལུང་འདྲེན་མང་པོ་བྱས་ནས་རང་གཞན་ཀུན། ། འཚེངས་པའི་གདམས་ངག་ལེགས་པར་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པར་གཞིགས་ན། ལུང་འདྲེན་པ་ནི་འཆད་ཐབས་ཤིག་ཏུ་གསལ་བར་ངོས་བཟུང་ཡོད། མ་ཟད་ཁོང་ནི་ལུང་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་ཞིང་ལུང་འདྲེན་པ་ལ་ཧ་ཅང་མཁས་པའི་མཁས་གྲུབ་གཉིས་འཛོམས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོས་ཀྱང་སྤྱིར་བཏང་གི་ཁ་བརྡ་དང་སྒོས་སུ་དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས་འདི་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། གསུང་གི་ཕན་ཡོན་བརྗོད་དུས། ཐུབ་རྣམས་སྡིག་པ་ཆུ་ཡིས་མི་འཁྲུ་ཞིང་། ། འགྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཕྱག་གིས་མི་སེལ་ལ། ། ཉིད་ཀྱི་རྟོགས་པ་གཞན་ལ་སྤོ་མིན་ཏེ། ། ཆོས་ཉིད་བདེན་པ་བསྟན་པས་གྲོལ་བར་མཛད། ། ཅེས་པའི་མདོ་ཚིག་དང་། མཛད་པ་ཀུན་ལས་གསུང་གི་ནི། ། མཛད་པ་མཆོག་ཡིན་དེ་ཡང་ནི། ། དེ་ཉིད་ཡིན་ཕྱིར་མཁས་པ་ཡིས། ། འདི་ལས་སངས་རྒྱས་རྗེས་དྲན་བྱོས། ། ཞེས་པའི་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་ནང་གི་གསུང་ཚིག་ལུང་འདྲེན་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་དཔེར་ན། འགྲེལ་བ་ཡིན་ན་གསལ་བོ་ཞིག་རྩོམ་དགོས་ཞེས་པ་ལ། གཞུང་མང་ཡོད་མིན་མེད་མིན་དབང་པོའི་གཞུ། ། ཡིག་འབྲུ་གཉེར་བས་བཀའ་བསྟན་ཟད་ན་ཡང་། ། བླ་མ་བླ་མ་མགོན་པོ་མགོན་པོ་ཞེས། ། སོམ་ཉིའི་སྒྲོག་ལས་ནམ་ཡང་ཐར་མི་འགྱུར། ། ཞེས་པའི་རྡོ་སྦིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་ཚིག་འདི་ལུང་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །
ཡིད་ཆེས་ངེས་ཤེས་བསྐྱེད་ཕྱིར་ལུང་འདྲེན་པའོ་ཞེས་པའི་ལུང་འདྲེན་པའི་འཆད་ཐབས་འདི་ནི་བློ་ཁ་ཇི་ལྟར་མཐོ་ན་དེ་ལྟར་འཚམ་པའི་འཆད་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། འདི་ལེགས་པར་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་བ་ལ་ངེས་པར་གཞུང་ཚིག་མང་པོ་བློ་ངོ་ན་ཡོད་པ་ཞིག་བྱ་དགོས། དེ་ལྟར་བྱ་བ་ལ། སློབ་སྦྱོང་གི་གོམས་སྲོལ་མང་པོ་ལས་བློར་འཛིན་པའི་གོམས་སྲོལ་རྒྱུད་ལ་ཆགས་པར་བྱ་དགོས་
སོ། །
༢. སྙན་པར་སྨྲ་བའི་འཆད་ཐབས།
བོད་ཀྱི་སློབ་གསོའི་རྣམ་གཞག་ལྟར་ན། སློབ་དཔོན་ཏེ་དགེ་རྒན་རྣམས་ཀྱིས། མཁོ་བ་སྦྱིན་པ་དང། སྙན་པར་སྨྲ་པ། དོན་སྤྱོད་པ། དོན་མཐུན་པ་སྟེ་བསྡུ་བ་རྣམ་བཞིའི་སྒོ་ནས་སློབ་མ་བུ་བཞིན་སྐྱོང་དགོས་པ་ཡིན། འདི་ལས་སྙན་པར་སྨྲ་པ་ཞེས་པ་ནི་འཆད་ཐབས་ཡིད་དུ་འོང་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདིར་དོན་གྱི་ཟུར་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་འཆད་བྱ་རྣམས་སྙན་མོ་ངག་གིས་འཆད་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་འཆད་བྱ་འདི་ནི་སླའོ། ། ཞེས་པ་དང། ཡང་ན། འཆད་བྱ་འདིར་འབད་པ་ཅུང་ཙམ་བྱས་ན་ཤེས་ཡོང་། ཞེས་པ་དང་། ཡང་ན་། འཆད་བྱ་འདི་ནི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་མོད། ཤེས་དཀའ་བ་ཞིག་མིན་ནོ། ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་འཆད་པའོ། །
འཆད་ཐབས་འདི་ནི་བློ་ཁ་ཇི་ལྟར་དམའ་ན་དེ་ལྟར་འཚམ་པའི་འཆད་ཐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། འདི་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་སྐབས་འདི་དང་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཆེ་བ་བརྗོད་པ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐག་གཅོད་ལེགས་པོ་བྱ་དགོས། དེ་ཡང་སྙན་པར་སྨྲས་ཏེ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཆེ་བ་མི་མངོན་པར་གཏོང་མི་རུང་ལ། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཆེ་བ་བརྗོད་དེ་སྙན་པར་སྨྲ་པའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་གདོན་མི་རུང་། འདི་ནི་དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་སྟེ་འཁྲིད་སྦྱོར་གྱི་སྐབས་སུ་ཡིད་ལ་དྲན་དགོས་ཤིང་། ཐག་གཅོད་བྱ་དགོས་པའི་དོན་དག་ཅིག་ཡིན་ནོ། །
༣. བསྐྱར་སྦྱོང་ཁ་གསབ་དང་བཅས་པའི་འཆད་ཐབས།
དེ་ཡང་དཔེ་ཁྲིད་གསར་པའི་སྔོན་དུ། དཔེ་ཁྲིད་སྔོན་མའི་ནང་དོན་གཙོ་བོར་བསྐྱར་སྦྱོང་བྱེད་པའི་ཞོར་དུ། དཔེ་ཁྲིད་སྔོན་མའི་ནང་དུ་དུས་ཚོད་ཀྱི་དབང་གིས་བཤད་མ་ཐུབ་པ་དང་། ཡང་ན། སྦྱོར་བ་སྟེ་གྲ་སྒྲིག་གི་དབང་གིས་བཤད་མ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཁ་གསབ་བྱས་ནས་བཤད་པ་ལ། བསྐྱར་སྦྱོང་ཁ་གསབ་དང་བཅས་པའི་འཆད་ཐབས་ཞེས་མིང་འདོགས་བྱས་ན། དོན་ལྡན་གྱི་མིང་ཡིན་པར་འདོད།
འཆད་ཐབས་འདི་ནི་དཔེ་ཁྲིད་རྗེས་མའི་མགོར་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་པའི་འཆད་ཐབས་ཤིག་ཡིན། འདི་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་སྐབས་ཡིད་འཇོག་བྱ་དགོས་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི། དཔེ་ཁྲིད་སྔོན་མའི་ནང་དོན་གཙོ་བོར་བསྐྱར་སྦྱོང་བྱེད་པ་དང་། ཁ་གསབ་མ་བྱས་ན་མི་ཆོག་པའི་ནང་དོན་རྣམས་ཁ་གསབ་བྱ་དགོས་པ་བཅས་སོ། །
གཉིས་པ། ཐབས་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས།
དེ་ཡང་ཐབས་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལ་འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མ་དང་། སེང་གེ་མཇིང་བསྣོལ་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་། གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་འཆད་ཐབས་སོགས་ཡོད།
༡. འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མ།
རྒྱལ་དབང་ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་འཇམ་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་ཐུབ་བསྟན་མཛེས་པའི་རྒྱན་གཅིག་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་དང་། ཆ་ཧར་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་གོ་སླ་བར་བརྗོད་པ་བདེ་ལེགས་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས་སོགས་སུ་གསུངས་པ་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་སུ། རྗེ་རེད་མདའ་པ་གཞོན་ནུ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གཙང་གི་རྩེ་ཆེན་ཆོས་སྡེའི་ནང་དུ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པར་འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མར་བརྟེན་ནས་མངོན་པ་མཛོད་དཔེ་ཁྲིད་གནང་བ་རེད། འཆད་ཐབས་ལུགས་གཉིས་མ་ནི། མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལུགས་དང་། ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་སོ། ། དེ་ཡང་ཚིག་རྗེས་འབྲངས་ནས་འདིའི་དོན་འདིའོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལུགས་དང་། དྲི་བ་དྲིས་ལན་སོགས་བགྲོ་གླེང་གི་ཚུལ་དུ་བཤད་པ་ནི་ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་སོ། ། དེང་གི་སྐད་ཆས་བརྗོད་ན། མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལུགས་ནི་ནག་རིས་གདོང་འདེད་དེ་མིང་རེ་རེ་དང་ཚིག་རེ་རེར་མཛུབ་མོ་བཙུགས་ཏེ་ཞིབ་ཏུ་ཁྲིད་པ་ལ་གོ་ཞིང་། ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་ནི་བགྲོ་གླེང་གི་རྣམ་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ལ་གོའོ། ། དེང་གི་དུས་སུ། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སློབ་གྲྭའི་ནང་དུ་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལུགས་ནི་ཀུན་གྱིས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་ནི་བོད་ལ་གནའ་སྔ་མོ་སྟེ་མི་ལོ་དྲུག་བརྒྱའི་གོང་རོལ་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་བཀོལ་མཁན་ཕར་ཞོག་ཤེས་མཁན་ཡང་ཉུང་ཉུང་ཡིན་རྒྱུ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁ་ཤས་ཀྱི་དགེ་རྒན་སྐོར་ཞིག་ནང་ལོགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭའི་ནང་དུ་སོང་ནས་བགྲོ་གླེང་གི་རྣམ་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ཟེར་བ་ཞིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་དང་། ནང་འདྲེན་བྱས་ཏེ་ཚོད་ལྟའི་ཚུལ་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འདི་ནི་རང་གི་ནོར་བུ་མཛོད་དུ་བསྐྱུར་ཏེ་གཞན་གྱི་ནོར་བུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ང་ཚོས་ཐོག་མར་རང་གི་སློབ་གསོའི་རྣམ་གཞག་ལས་འཆད་ཐབས་དག་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས། དེ་ནས་དཔེ་ཁྲིད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་བཀོལ་སྤྱོད་གཏོང་དགོས། སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྐབས་སུ། སློབ་ཚན་གང་དག་ལ་མཛུབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལུགས་གཅིག་པུས་ཆོག་པ་དང་། གང་དག་ལ་ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་གཅིག་པུས་ཆོག་པ། གང་དག་ལ་གཉིས་ཀ་མཁོ་བ། གང་དག་ལ་གཉིས་ཀ་མི་མཁོ་བ། གང་དག་ལ་འཆད་ཐབས་གཞན་ཡང་ཁ་སྣོན་བྱ་དགོས་པ་སོགས་ཐག་གཅོད་བྱ་དགོས། ཉན་བཤད་ཀྱི་ལུགས་ཏེ་བགྲོ་གླེང་གི་རྣམ་པའི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཐབས་ལ་མཚོན་ན་ཡང་། དཔེ་ཁྲིད་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས། དེ་ཡང་བརྗོད་དོན་གང་དག་བགྲོ་གླེང་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས། དགེ་རྒན་དང་སློབ་མ་བགྲོ་གླེང་བྱའམ། ཡང་ན། སློབ་མ་ཕན་ཚུན་བགྲོ་གླེང་བྱ། སློབ་མ་ཕན་ཚུན་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པ་ལ་ཡང་བགྲོ་གླེང་ཇི་ལྟར་བྱ། མི་གཉིས་རེ་རེས་བགྲོ་གླེང་བྱའམ། ཚན་ཆུང་བཀར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱ། ཚན་ཆུང་དགར་ན་ཚན་ཆུང་རེར་མི་དུ་རེ་བྱས་ན་འོས། འདི་དག་ནི་སློབ་མའི་གནས་ཚུལ་དངོས་དང་འཆད་བྱ་སློབ་ཚན་སོགས་ལ་གཞིགས་ཏེ་གཏན་ལ་འབེབས་དགོས། གང་ལྟར་རང་གི་མཁས་པ་སྔོན་མ་དག་གི་བློ་གྲོས་ལས་བྱུང་བའི་འཆད་ཐབས་དག་ལ་བདག་པོ་བརྒྱག་དགོས། བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་དགོས། ཚེ་སྲོག་སྦྱིན་དགོས། འདི་ནི་ང་ཚོ་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཡིན་ཏེ་ངེས་པར་ཕྲག་ཏུ་ལེན་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །
༢. སེང་གེ་མཇིང་བསྣོལ་གྱི་འཆད་ཐབས།
ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་མཁས་པ་རྣམས་འཇུག་པའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ལ་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ། ། བཤད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུ་སྟེ་གཉིས་པའོ། ། འབེལ་བའི་གཏམ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ་ལེའུ་གསུམ་པའོ། ། ཞེས་ལེའུ་གསུམ་གསུངས་ཡོད་པ་ལས་ལེའུ་གཉིས་པ་བཤད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུའི་ནང་དུ། ཐོག་མར་སྒྲ་ལ་མཁས་པ་ཡིས། ། ཚིག་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན། ། དེ་ནས་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིས། ། ལྷག་ཆད་འཁྲུལ་བ་མེད་པར་བཤད། ། ཅེས་པའི་བཤད་པའི་ཐབས་ཏེ་འཆད་ཐབས་ཤིག་བསྟན་ཡོད། ཤོ་ལོ་ཀ་འདིའི་ཁག་སྔ་མས་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པར་བརྟེན་ནས་འཆད་བྱ་འཆད་དགོས་པ་གསུངས་ཡོད་པ་དང་། ཁག་ཕྱི་མས་ཚད་མ་རིག་པར་བརྟེན་ནས་འཆད་བྱ་འཆད་དགོས་པ་གསུངས་ཡོད། དེ་ཡང་སྒྲ་ཚད་སེང་གེའི་མཇིང་བསྣོལ་གྱི་རིགས་པ་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་ཕྱིར། བདག་གིས་འཆད་ཐབས་འདི་ལ་སེང་གེ་མཇིང་བསྣོལ་གྱི་འཆད་ཐབས་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་བ་ཡིན། འདི་ལྟར་མཚན་གསོལ་ན་ནི། རང་གིས་བརྗོད་བདེ་བ་དང་། གཞན་གྱིས་གོ་སླ་བ། གཉིས་ཀའི་རྣར་སྙན་པ་ཞེས་ས་པཎ་གྱིས་གསུངས་པ་ནང་བཞིན་དགེ་མཚན་ལྡན་ནོ། ། དེས་ན། ཚིག་གི་འཁྲུལ་བ་ཚར་གཅོད་པའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་དང་། དོན་གྱི་འཁྲུལ་བ་ཚར་གཅོད་པའི་ཚད་མ་རིག་པ་སྟེ་ཚར་གཅོད་པའི་རིག་པ་འདི་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་བ་དང་འདི་དག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་འཆད་བྱ་རིག་པའི་གནས་དག་འཆད་པར་བྱེད་པ་ནི་རིག་གནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཡིན་ནོ། །
༣. གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་འཆད་ཐབས།
བློ་ཅན་རྣམས་ལ་ཟབ་རྒྱ་ཆེ། ། བློ་ཆུང་གཟུང་བདེ་གོ་སླ་བ། ། ཕྱིས་ནས་ཚིག་དོན་འབྲེལ་ཆགས་ནས། ། དོན་ཕྲ་འགལ་འབྲེལ་དཔྱད་ཅིང་བཤད། ། ཅེས་པ་འདི་ས་པཎ་གྱི་མཁས་འཇུག་གི་ལེའུ་གཉིས་པ་ལས་གསུངས་པའི་འཆད་ཐབས་ཤིག་རེད། འདི་ལས་སློབ་དཔོན་ཏེ་དགེ་རྒན་གྱིས་སློབ་མའི་བློ་ཁ་ཡི་མཐོ་དམན་ལྟར་འཆད་བྱ་འཆད་པ་སྟེ་དཔེ་ཁྲིད་བྱེད་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད་ཕྱིར། འདིར་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་འཆད་ཐབས་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་བ་ཡིན། འཆད་ཐབས་འདིས་གནས་སྐབས་གསུམ་བསྟན་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་དང་པོ་ནི་བློ་ཅན་ཏེ་བློ་ཁ་མཐོན་པོ་ཅན་དང་། གཉིས་པ་ནི་བློ་ཆུང་སྟེ་བློ་ཁ་དམའ་མོ་ཅན་དང་། གསུམ་པ་ནི་བློ་ཆུང་བློ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་ཡང་དང་པོ་བློ་ཅན་རྣམས་ལ་འཆད་བྱ་དག་གཏིང་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་འཆད་དགོས་པ་དང་། གཉིས་པ་བློ་ཆུང་རྣམས་ལ་འཆད་བྱ་དག་གཟུང་བདེ་བ་དང་གོ་སླ་བའི་སྒོ་ནས་འཆད་དགོས་པ་དང་། གསུམ་པ་བློ་ཆུང་བློ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་འཆད་བྱ་དག་གི་དོན་ཕྲ་མོ་དང་འགལ་འབྲེལ་བཅས་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་སྟེ་བཤད་དགོས་པ་བསྟན་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། ང་ཚོས་སྔོན་དུ་བཤད་རྒྱུ་རྗེས་སུ་མི་འདོར་བ་དང་། རྗེས་སུ་བཤད་རྒྱུ་སྔོན་དུ་མི་ལེན་པ་སྟེ་གོང་འོག་གོ་རིམ་མི་དཀྲུག་པར་བཤད་པ་ལ་འབད་པ་བྱ་དགོས།
ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར་དུ། སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་རྩ་དོན་ཏེ། སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་གཞིར་བཟུང་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་མཛུབ་སྟོན་བྱེད་པའི་རྩ་བའི་རིགས་པ་འདི་སློབ་གསོ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་སོགས་སུ་མང་པོ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པ་ལས། གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་སློབ་ཁྲིད་རྩ་དོན་དང་། ས་པཎ་གྱིས་གསུངས་པའི་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱི་འཆད་ཐབས་གཉིས་གཅིག་ཡིན་ཕྱིར། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་འཆད་ཐབས་སྐོར་ཞིག་ནི་འཆད་ཐབས་ཀྱང་ཡིན་ལ། སློབ་ཁྲིད་རྩ་དོན་ཡང་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། ང་ཚོ་བོད་ལ་སློབ་ཁྲིད་རྩ་དོན་ཞེས་པའི་མིང་འདི་མེད་མོད། སློབ་ཁྲིད་རྩ་དོན་མེད་པ་མིན་ཏེ་ཡོད་དོ། །
བོད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་ལས་བྱུང་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་འཆད་ཐབས་ལས། ཐབས་གཅིག་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་དང་། ཐབས་གཉིས་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་གཉིས་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་ཁུལ་བྱས་པ་འདིས་ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ་སྤྱི་དང་སྒོས་སུ་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་འདི་ལ་ཕན་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་འདོགས་ཐུབ་པའི་སྨོན་འདུན་ཞུ། །
① མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་མི་རིགས་དགེ་འོས་སློབ་གླིང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད།
དྲ་ཚིགས་འདིའི་པར་དབང་གངས་ལྗོངས་ཉི་གཞོན་དྲ་བར་དབང་བས་ཕན་ཚུན་ལ་དབང་བཅོལ་མ་བྱས་གོང་རང་དགར་མི་སྤྱོད་པར་མཁྱེན།
དྲ་ཚིགས་དཔང་རྟགས།蜀ICP备14009601号-1


text:
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་རིང་གཞིས་བྱེས་མཉམ་འཛོམས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད་སྐོར་གསུངས་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཚེས་༡༣ ཉིན་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་འཇར་མན་གྲོང་ཁྱེར་ཕེརེངྐ་ཕོཌ་ Frankfurt ནང་སྦེལ་ཇམ་དང་སུད་སི། ཧོལ་ལེན་ཌི་སོགས་ནས་བཅར་བའི་བོད་མི་རྣམས་ལ་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་ལམ་ཐོག་བཀའ་སློབ་གནང་ཡོད་པ་རེད།
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་མིར་འབྲེལ་བའི་སྐོར་དང་གསུང་དོན། “རྒྱ་མི་དང་འབྲེལ་བ་བྱ་རྒྱུ་གོང་དུ་བརྗོད་པ་བཞིན་རྒྱ་རིགས་སློབ་ཕྲུག་དང་ངོས་རང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་རིགས་ཚོང་པ་མང་པོ་ཞིག་དང་ངོས་རང་འབྲེལ་བ་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་མིའི་ལས་བྱེད་རྒས་ཡོལ་ཕྱིན་པ་དེ་འདྲ་མང་པོ་ཞིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། དེའི་ཐོག་ནས་ངོས་རང་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོང་བཞིན་ཡོད། དུས་དུས་ལ་ཕར་ཕྱོགས་ནས་མི་ཡོང་། ང་ཚོ་ཐུག ང་ཚོའི་དབུ་མའི་ལམ་ནི་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཕན་ཚུན་གོ་རྟོགས་སྤེལ་བ་བརྒྱུད་ག་ལེར་བཟོ་ལྟ་ཞིག་འཐོན་བཞིན་འདུག འདི་ངོས་ཀྱི་ཁྱེད་ཚོར་ལས་བསྡོམས་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁྱེད་ཚོས་སེམས་ནང་ངེས་པར་བྱོས། ཚང་མས་སེམས་སྐྱིད་པོ་བྱོས། སེམས་ཀྱི་སྤོབས་པ་མ་ཞུམ་པ་བྱོས། ང་བོད་རིགས་ཡིན། དངོས་གནས་ང་ཚོ་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་བམས་པ། ང་ཚོའི་མེས་པོ་དངོས་གནས་ཧ་ཅང་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་དང་བྱས་རྗེས་ཅན་དེའི་བརྒྱུད་འཛིན་ཡིན་བསམ་པའི་ཐོག་ནས་སྤོབས་པ་བྱེད་ནས་སྡོད་དགོས། སེམས་མ་ཞུམ་པ་བྱོས་”ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་།
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་མུ་མཐུད་བཀའ་སློབ་གནང་དོན། “ངོས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བརྗོད་ཆོག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ནང་བོད་ནས་ཚུར་གཉེན་འཕྲད་ཡོང་རྒྱུ་དང་། ཕར་བོད་ནང་གཉེན་འཕྲད་འགྲོ་རྒྱུའི་འགོ་ཞིག་བཙུགས་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༩ ལོར་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ལ་པེ་ཅིང་དུ་ཤོག་ཟེར་བའི་ལན་ཞིག་འབྱོར་བ་རེད། རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ཆེད་མངགས་ངོས་རང་ཐུག་ཏུ་བསླེབས་བྱུང་། འགྲོ་རྐྱང་བྱོས་ལབ་པ་ཡིན། ང་ཚོས་འདི་ཁ་བྲལ་བྱེད་ཀྱི་མེད། ང་ཚོ་དབུ་མའི་ལམ་ཐོག་ཤར་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན་འགྲོ་རྐྱང་བྱོས་ལབ་པ་ཡིན། ཕར་ཕྱིན་ནས་ཏིང་ཞའོ་ཕིང་ཐུག་པ་ནས་ཁོང་དང་ཆུ་ཚོད་གཅིག་གཉིས་ཙམ་རིང་སྐད་ཆ་བཤད་འདུག སྐབས་དེར་ཏིང་ཞའོ་ཕིང་གིས་རང་བཙན་མ་གཏོགས་གཞན་གང་ཡིན་ཡང་ང་ཚོས་སྐད་ཆ་བྱེད་ཆོག་རྒྱུ་རེད་ཅེས་དེ་འདྲ་བཤད་ཡོད། དེ་འདྲའི་ལམ་ནས་ང་ཚོ་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོད། བོད་ལ་ལྟ་སྐོར་ཡང་ཐེངས་འགའ་ཤས་ཕྱིན་པ་རེད། ང་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་ད་ཆ་ལུང་པ་ཤོར་སོང་། ལོ་ངོ་༥༨ རིང་བསྒུགས་པ་ཡིན། གང་ཡང་ཡོང་རྒྱུ་མི་འདུག ཁྱེད་ཚོ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་འདི་འདྲ་དྲན་མདོག་ཁ་པོ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་དབུ་མའི་ལམ་ཟེར་ནས་གཅིག་བཤད་ཀྱང་གྲུབ་འབྲས་འཐོན་རྒྱུ་གང་ཡང་མི་འདུག ད་ཆ་གང་ཡང་བྱུང་མ་སོང་བསམ་པའི་བསམ་བློ་ཁྱེད་ཚོ་འགའ་ཤས་ལ་ཡོད་སྲིད། ཞུམ་མི་དགོས། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འདི་མི་རིགས་ཤིག་གི་གནད་དོན་ལས་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་གི་གནད་དོན་མིན། བོད་མི་རིགས་ནམ་ཡང་རྩ་བརླག་ཏུ་འགྲོ་རྒྱུ་མ་རེད། མུ་མཐུད་གནས་རྒྱུ་རེད། འདི་འདྲ་ཡོང་བ་དེ་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཐོག་ནས་ཡོང་བཞིན་ཡོད། ཉེ་འཆར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་སར་སྐད་ཆ་དེ་འདྲ་བྱུང་སྐོར་ངོས་ཀྱིས་གོ་ཐོས་བྱུང་། ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཡོད་པའི་བཙན་བྱོལ་བ་དེ་ཚོ་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཡང་འཛམ་གླིང་གང་ས་ནས་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག་རང་གི་ནང་དུ་རྒྱ་རིགས་ནང་པ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་ཉེན་ཁ་རེད་འདུག་ཅེས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་ཞིག་གོ་རྒྱུ་འདུག དེར་བརྟེན་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་རེད། ཕྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལོར་དྲག་གནོན་བྱས་པ་དང་། ཕྱོགས་མཚུངས་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོར་དྲག་གནོན་ཧ་ཅང་བྱས་ནས་བོད་པ་ལངས་རྒྱུ་མེད་པ་བཟོས་ཡོད་བསམ་པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་ནང་བཞིན་བྱུང་མེད། ང་ཚོ་བོད་པ་འགྱེལ་ཡང་ཤི་མེད། འགྱེལ་ས་ནས་ལངས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏན་ཏན་ཡོང་རྒྱུ་རེད། བློ་བདེ་པོ་བྱོས། ཚང་མས་སྙིང་སྟོབས་སྐྱེད་ནས་སྡོད་”ཅེས་བཀའ་སློབ་གནང་།
༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་དགུང་ལོའི་གནས་བབས་དང་འབྲེལ་གནས་གསུང་དོན། “ལོ་ཡར་རྒས་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས་པོར་སྐྱོན་གང་ཡང་མི་འདུག ཀླད་པ་ཡང་གྲུང་ཐག་ཆོད་བྱས་ནས་བསྡད་ཡོད། དེར་བརྟེན་ད་དུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཉི་ཤུ་ཕལ་ཆེར་སྡོད་རྒྱུ་རེད། དེའི་གོང་དུ་བོད་དོན་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཏན་ཏན་ཡོང་རྒྱུ་རེད། ང་ཚོ་གཞིས་བྱེས་མཉམ་འཛོམས་ཡོང་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཏན་ཏན་ཡོད། ཚང་མས་ཧུར་ཐག་བྱོས། གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་བོད་པ་གང་དུ་ཡོད་ཀྱང་བོད་པ་ཡིན་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་མ་བརླག་པའི་ཐོག་ནས་ཞབས་འདྲེན་མ་ཞུ་ཨ། བོད་པའི་མཚན་ལ་གོང་མཐོར་ཡོང་བ་ཞིག་བྱོས། སུ་ཡིན་རུང་བོད་པ་རེད། ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོད། བློས་འགེལ་ཆོག རྫུན་བཤད་རྒྱུ་མ་རེད། ཟེར་ཡ་ཅིག་དགོས། དེར་གཟབ་དགོས་”ཞེས་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་གནང་ཡོད་པ་རེད།།
གསར་འགོད་པ་ཆོས་ཉིད་འོད་ཟེར།


text:
༄༅།།ཞང་ཞུང་བའི་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ཨེན་ཙམ་གླེང་བ།
ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ།
ཞང་ཞུང་ཆོས་དབང་གྲགས་པས་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་བྱེད་གཏམ་རྒྱུད་ས་བོན་དུ་བྱས་ཏེ་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་དོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་སྙན་ངག་ཐོག་མ་《 རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་དྲི་ཟའི་བུ་མོའི་རྒྱུད་མང་གི་སྒྲ་དབྱངས་》 ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན་ཡོད་ལ། འདིར་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིའི་རྩོམ་རིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོད་མདོར་ཙམ་དཔྱད་པར་བྱ།
དང་པོ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས།
སྤྱིར་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་མཚོན་ན་ཁོར་ཡུག་ཞིབ་འབྲི་དང་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་བསྐྲུན། དོན་གྱི་བྱུང་རིམ་སོགས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཁོར་ཡུག་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སྣའི་སེམས་ཁམས་མཚོན་པ་དང་། སེམས་ཁམས་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པར་བརྒྱུད་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱེད་ཅིང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྤྲོས་ཏེ་སྙན་ངག་བརྩམས་ཆོས་ལེགས་པོ་ཤིག་གྲུབ་པ་བཅས་ཡིན། འདིར་སྐབས་སུ་བབས་པའི་གླེང་གཞིའམ་འཆད་དོན་དངོས་ལ་འཇུག་སྟེ། ཁོར་ཡུག་ཞིབ་འབྲི་དང་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་བསྐྲུན། བརྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས་བཅས་དཔེར་བརྗོད་དང་སྦྲགས་ནས་ཚན་ཆུང་མི་འདྲ་བ་དུ་མར་བགོས་ཏེ་གླེང་བར་བྱའོ།
གཉིས་པ། མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་གྱི་བཞེངས་བསྐྲུན།
རྩོམ་ཡིག་གི་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་ནི་ཁ་བརྡ་དང་བྱ་བྱེད་སོགས་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་ཕྱིར་མངོན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁ་བརྡ་ནི་མི་སྣ་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་གཏམ་གླེང་དང་བྱ་བྱེད་ནི་མི་སྣས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་བྲིས་པའི་སྒོ་ནས་མི་སྣའི་གཤིས་ཀ་མཚོན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། སྙན་ངག་འདིར་བྱ་བྱེད་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པའི་ཆ་མངོན་གསལ་མིན་ཡང་། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁ་བརྡ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་ནི་མི་སྣའི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་རིས་སུ་ཐོན་ཡོད། དཔེར་ན། སི་ཏཱའི་སྙིང་ངོ་གདོན་ཚོགས་ཀྱི། །ཆུ་འཚིན་སྒྲ་དབྱངས་གཡོ་བ་ཅན། །རོ་འཛིན་གློག་གི་གཞུ་ལས་ནི། །ས་སྐྱོང་རི་དྭགས་འདི་བཟུང་ཞེས། །ཏོག་སྒྲ་དང་བཅས་གནམ་ལྕགས་ཀྱིས། །བདག་པོའི་སྒྲ་འཛིན་ཅི་ཡང་དཀྲུགས། །ཞེས་སི་ཏཱས་རྒྱལ་བོ་རི་དྭགས་འཛིན་པར་བསྐུལ་བ་ལ་སི་ཏཱ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྲོ་བ་ཁོ་ན་བསམ་སྟེ་རྒྱལ་བོའི་རྣ་ལ་གདོན་ཚོགས་ཀྱི་ཆུ་འཛིན་ནག་པོའི་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བ་དང་། ཁོ་མོར་ཆགས་ནས་གཞན་དུ་འགྲོ་མ་འདོད་པར་ཡིན་ཞེས་རྒྱལ་པོས་བསྙད་ཀྱང་ཡང་ཡང་བསྐུལ་བ། དེར་སི་ཏཱས་བྱ་བའི་སྔ་གཞུག་ལ་བསམ་བློ་མི་བཏང་བར་སྐབས་བསྟུན་གྱི་སྤྲོ་བ་ཙམ་གྱི་སླད་དུ་ཁ་ནས་བྱུང་རྒྱལ་དུ་གཏམ་སྨྲ་བ་དང་། རང་ལ་ལྷག་བསམ་དཀར་བའི་རྒྱལ་བོའི་དཀའ་སྡུག་ལ་བསམ་བློ་མི་གཏོང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་གཤིས་ཀ་མངོན།
གསུམ་པ། དོན་གྱི་བྱུང་རིམ།
དོན་གྱི་བྱུང་རིམ་ནི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་ཤོས་ཡིན་པར་འདོད་ལ། བྱུང་རིམ་ཀྱག་ཀྱོག་གིས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་བརྩམས་ཆོས་ཧྲིལ་བོར་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེན་པོར་ཐོན་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། དེ་ནི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་མ་ལ། །འཕྲིན་ཡིག་རྐང་རྗེས་འགོད་པ་ན། །རྒྱ་མཚོའི་མངལ་ནས་ཟླ་དཀར་བཞིན། །འཆི་མེད་བུ་མོའི་ལང་ཚོ་ནི། །གློ་བུར་ཉིད་དུ་རྙིངས་བྱེད་པ། །མདངས་བཀྲ་བུ་མོ་མཛེས་མ་བཙས། །ཞེས་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཆེས་ཆེར་དར་བའི་དུས་དེ་ལ་འཆི་མེད་ལྷའི་བུ་མོའི་ལང་ཚོའང་གློ་བུར་ཉིད་དུ་རྙིངས་པར་བྱེད་པའི་ལང་ཚོའི་གཟི་མདངས་མངོན་པར་བཀྲ་བའི་བུ་མོ་མཛེས་མ་ཞིག་སྐྱེས་ཤིང་། དེར་མཛེས་སྡུག་སྟོང་གི་ཕྱུག་པས་མཚན་མཁན་གྱི་ངག་ལྟར་ཆུ་ལ་བསྐུར་བར་བསྟན་པ་དང་། རོལ་ནང་ནས་རྙེད་དེ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་བོ་རཱ་མ་ཎའི་བཙུན་མོར་ཐོབ་པ། མཐར་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་བརླགས་པ་བཅས་སྲིན་ཡུལ་དུ་སི་ཏཱ་སྐྱེས་པར་བསྟན་པ་ལ་ཤུགས་སུ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་མང་པོའི་རྒྱུར་མངོན་ཡོང་།
བཞི་པ། བརྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཁྱད་ཆོས།
སྙན་ངག་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་བས་མཁས་མཆོག་དཎྜཱིའི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་ལུགས་སྲོལ་དང་མཐུན་པར་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་རྒྱན་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་གིས་སྤྲས་ཏེ་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྙན་ངག་གི་ཚིག་རྒྱན་མང་པོ་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་དཔེར་བཀོད་དེ་དོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་སྙན་ངག་ཡིན་པས། རྩོམ་རིག་གི་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་མངོན་ཡོད་པར་མ་ཟད། མངོན་བརྗོད་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཤས་ཆེ་ཞིང་ཚིག་སྦྱོར་ལེགས་པ། སྙན་ཆ་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་རེད། སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་རྒྱན་བཀོད་དེ་དཔེ་ཧ་ཅང་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་ངང་ནས་བརྗོད་བྱའི་དོན་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། རང་མགོ་ལྔ་པ་ཟུང་གིས་ནི། །མཐའ་མར་ལྔ་པ་ཉིད་འོས་ཞེས། །དར་དིར་ཅོལ་ཆུང་སྒྲོགས་བཞིན་དེས། །བྲང་ནི་འཛིན་མའི་ཐོ་བ་བྱས། །ཞེས་པའི་ཤོ་ལོ་ཀ་འདིའི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ནི་མགྲིན་བཅུར་ལྷ་ཆེན་གྱིས་གཡོ་ཟོལ་གྱི་སྦྱོར་བ་བཤམས་ཏེ་རྟ་མགོ་མ་བཅད་ཀྱི་བར་དུ་མི་འཆི་བའི་དངོས་གྲུབ་གནང་བས། རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་བོ་ལྔ་ཟུང་བཅུ་ཡོད་པ་འདི་དག་གིས་ནི་མཐའ་མར་ལྔ་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་འོས་པ་མཚོན་ནོ་ཞེས་བསྒྲགས་པ་དང་འདྲ་བར་ལྷ་ཆེན་ལ་ལགས་སོ་ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་གིས་གཏང་རག་འབུལ་བའི་ཅོལ་ཆུང་གི་གཏམ་གྱི་སྒྲ་དར་དིར་དུ་སྒྲོགས་བཞིན་པ་དེས་རང་གི་བྲང་ནི་འཛིན་མ་སྟེ་ས་གཞི་རྡུང་བྱེད་ཀྱི་ཐོ་བ་ལྟར་བྱས་ནས་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱག་མང་དུ་འཚལ། འདིར་ཤོ་ལོ་ཀ་ཕྱེད་སྔ་མ་གཉིས་ནི་མཆོག་མིན་ངེས་བསྟན་གྱི་རྒྱན་ཡིན་ལ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་མ་ཡིན་པའི་དོན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དཔེ་སྔོན་དུ་བཀོད་ནས་དེས་མཚོན་པའི་དོན་ལ་ངེས་བསྟན་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་བ་ཞིག་ཡིན།
མཇུག་བསྡུ་བ།
བརྩམས་ཆོས་སུ་མྱོང་བརྒྱུད་དང་། ཐོབ་ཐང་། ལས་དབང་བཅས་མི་འདྲ་བའི་མི་སྣ་ཁག་གི་གཟུགས་བརྙན་དག་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཤ་རུས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་བྲིས་ཡོད་པས་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་སྐྲུན་བྱས་པ་ལེགས་པ་དང་གཅིག གཏམ་རྒྱུད་ཧྲིལ་པོའི་བྱུང་རིམ་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་འཕེལ་རིམ་ཀྱག་ཀྱོག་ཆེ་བས། ཡིད་འགུག་པ་དང་གཉིས། དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་ཐབས་ལས་བརྒལ་ཏེ་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་ཐབས་སྤྱད་པས་གོ་བསྐོན་བློ་འགུག་གི་ནུས་པ་ཐོན་པ་དང་གསུམ། ཚིག་སྦྱོར་བརྗིད་ཉམས་ཆེ་ཞིང་བརྗོད་དོན་མཚོན་སྟོབས་ཆེ་བ་དང་བཞི་སོགས་མང་བ་དང་ད་དུང་ཞང་ཞུང་བའི་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་འདིར་ཚིག་རྒྱན་གྱིས་སྤྲས་པ་ཤས་ཆེ་ཞིང་མངོན་བརྗོད་སོགས་བཀོལ་བ་མང་དྲགས་པ་དང་གཙོ་ཆེ་ཤོས་ཁ་དམ་པའི་ལུགས་སུ་བརྩམས་ཡོད་པས་ཤིན་ཏུ་གོ་དཀའ། ཡིན་ཡང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ་ལས་སྙན་ངག་གི་མཛེས་པའི་ཚིག་རྒྱན་གྱི་དོ་ཤལ་སྙན་ངག་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་སྒེག་ལྡན་མའི་མགུལ་བར་དཔྱངས་ཡོད་པས་རྩོམ་རིག་གི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་སྟེ་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་རིན་ཐང་མངོན་ཡོད་དོ། །
དྲ་ཚིགས་འདིའི་པར་དབང་གངས་ལྗོངས་ཉི་གཞོན་དྲ་བར་དབང་བས་ཕན་ཚུན་ལ་དབང་བཅོལ་མ་བྱས་གོང་རང་དགར་མི་སྤྱོད་པར་མཁྱེན།
དྲ་ཚིགས་དཔང་རྟགས།蜀ICP备14009601号-1


text:
གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ངོ་མཚར་གཏམ་རྒྱུད།
གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ངོ་མཚར་གཏམ་རྒྱུད།
ཝང་ཡོན་ཧྥུན་གྱི་བརྩམས། འཆིང་གྲོལ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོས་བསྒྱུར།
ཕྱི་ལོ༡༩༤༥ནས་བརྩམས་ཏེ། ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་བཅུ་ལྷག་གི་རིང་ལ་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་མཆོག་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་བཞུགས་པ་རེད། དགུན་ཁར། ཁོང་རིན་པོ་ཆེ་རང་གི་ནང་ཆེན་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་དགོན་པའི་འདུ་ཁང་གང་རུང་དུ་རྒྱུན་བཞུགས་ཀྱིས། བློ་སེམས་ཡོངས་རྫོགས་གཞུང་ཆེན་མོ་དག་གི་སྟེང་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕྱོགས་པར་མཛད། གངས་རིས་བསྐོར་ཞིང་འདུ་འཛིས་དབེན་པས། འཇིག་རྟེན་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་བ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ། ཁོང་གིས་ཆོས་གསུངས་པའི་གསུང་སྙན་མཆོད་རོལ་གྱི་དབྱངས་རྟ་དང་འགྲོགས་ནས་ཉིན་མཚན་བར་མེད་དུ་མཆེད་པས། མི་སེམས་སྤྲོ་དགས་བརྟས་པར་གྱུར། དབྱར་སྟོན་གྱི་དུས་ཚིགས་སུ་བླ་ཆེན་ཁོང་དགོན་པ་ལས་ཕེབས་ནས། མདོ་སྟོད་སྨད་ཁམས་སོགས་ཀྱི་རྩྭ་ཐང་རི་ལུང་ཉུལ་ཅིང་། སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་གི་ཆོས་ཀྱི་སྐོམ་གདུང་སེལ་བར་བྱེད། རྙེད་པ་དག་ལས་ཕལ་ཆེ་བ་ཕྱིར་མི་སེར་དབུལ་བོ་དག་ལ་སྦྱིན། རྒྱུན་དུ། དད་ལྡན་དབུལ་བོ་རེ་འགས་ཁོང་ལ་མར་རྡོག་པོ་རེ་ཕུལ་ན། ཁོང་གིས་ཕྱིར་གནང་བ་ནི་ཡར་ཕུལ་བ་ལས་མང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་ལྷག་པའི་མར་སྟེར་བའམ། རྩམ་པ་སྒྱེ་མོ་གང་རེ་སྟེར་བ་ཅི་རིགས་སུ་བྱེད། མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་དེར། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེའི་ལེགས་མཛད་ཀྱི་སྙན་པ་དག་ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་དུ་མཆེད་པར་གྱུར་བས། ཁོང་གང་ལ་ཕེབས་ནའང་དེ་རུ་ངོ་མཚར་བའི་མཛད་པ་དང་ཡིད་འཁུལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་འཇོག་པར་བྱེད། སྔོན་དུ་གླེང་བའི་༼སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་དྲི་ཆབ༽ནི་དཔེར་མཚོན་ལྟ་བུ་རེད། ཟིན་ཐོར་འགོད་པར་སྟབས་བདེ་བོ་ཡོང་བ་དང་ཀློག་མཁན་གྱིས་ཕྱོགས་ཡོང་ནས་རྒྱུས་ལོན་པའི་ཆེད་དུ། འདིར་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་བཞུགས་སྐབས་དང་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ངོ་མཚར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར་ཞིག་ངོ་སྤྲོད་བྱེད།
གཏམ་རྒྱུད་དང་བོ། ལྷ་རྒོད་ཀྱི་ཆུ་མིག་ངོ་མཚར་ཅན།
བོད་མི་རྣམས་ལ་བསང་བཏང་ནས་གཞི་བདག་ལ་འདོད་གསོལ་ཞུ་བའི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། དེར་ལབ་ཙེ་བསྟོད་པ་ཟེར་བ་རེད། དེ་ལ་གཏན་ཁེལ་གྱི་ཉི་མ་མེད་ལ། ཕལ་མོ་ཆེ་ཚོ་བས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་ནས་གཏན་འཁེལ་བ་རེད། ཚོ་བའམ་ས་ཁུལ། ཡང་ན་སྡེ་བ་གང་དེས་མཆོད་པའི་གཞི་བདག་གི་ལབ་ཙེ་དེ་ཉིད། ཕལ་ཆེར་ཆེས་མཐོ་བའི་རི་རྩེའམ་རྒྱུ་འགྲུལ་གྱི་གནད་དུ་གྱུར་བའི་ཉག་ཁ་སོགས་སུ་རྩིག་པ་རེད། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཚོན་མདངས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མདའ་མོ་དག་མཆོད་རྫས་ཀྱི་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས། ལོ་རེར་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཆོད་པའི་ཡུལ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷ། སྐྱེས་ལྷ་སོགས་ལ་མདའ་མོ་གསར་བས་བསྟོད་པའི་ཆོ་ག་སྤེལ་བ་རེད་ལ། རྣམ་པ་དེ་ནི་མཛེས་ཤིང་བརྗིད་ཉམས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་རེད། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་དགུང་ལོ་བཞི་ལ་སོན་པའི་སྐབས་སུ། ཁོང་གི་ཞང་པོ་ཨ་བརྟན་ཐུའུ་སིས་ཚོ་བའི་མི་ཚང་མ་བསྡུས་ནས། ཉེ་འཁོར་གྱི་ལྷ་རྒོད་རི་བོར་ལབ་ཙེ་བསྟོད་དུ་སོང་བར་ཁོང་ཡང་མཉམ་དུ་ཆས་པ་རེད། རྗེས་སུ་མི་རྣམས་ཁ་སྐོམ་པ་ལ་བརྟེན། ཨ་བརྟན་ཐུའུ་སིས་ཁོ་ཚང་གི་ལས་ཀ་བ་བླ་མ་སྐྱབས་ཟེར་བ་རི་འདབས་སུ་ཆུ་ལེན་པར་མངགས། བླ་མ་སྐྱབས་འགྲོ་བར་རྩོམ་དུས། སྐབས་དེར་མིང་ལ་པཎ་ཆེན་རྒྱལ་འབོད་པའི་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་གློ་བུར་དུ། “ རི་རྩེ་ན་ཆུ་འདུག ཚང་མ་ང་དང་མཉམ་དུ་འཐུང་བར་འགྲོ། ”ཞེས་བཤད། ཚང་མའི་ཁྲོད་ན་རི་དེར་ཆུ་མེད་མི་སྙམ་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད། འོན་ཀྱང་ཚང་མ་མཚར་སྣང་གིས་ལོ་ན་ཆུང་བའི་པཎ་ཆེན་རྒྱལ་གྱི་རྗེས་བསྙེགས་ནས་སོང་། གནས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་པ་ན། ཁོང་གིས་རྡོ་ལེབ་ཅིག་བཀྱགས་པར་འོག་ཏུ་ཆུ་མིག་ཆུང་ངུ་ཞིག་མངོན། དེར་ཚང་མས་འཕྲོག་རེས་ཀྱིས་འཐུང་ཞིང་། ཅི་ཙམ་འཐུང་ནའང་འཛད་པ་མེད་པ་བྱུང་། ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ། པཎ་ཆེན་རྒྱལ་གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་བཟུང་ནས་བཞག་སྡོམ་དང་གྱེས་པ་ནས། ཆུ་མིག་དེ་ཡང་ཅི་ཡིན་འདི་ཡིན་མེད་པར་སྐམ་པར་གྱུར།
གཏམ་རྒྱུད་གཉིས་པ། རྩིག་པར་དངུལ་སྒོར་སྦྱར་བ།
རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ན་ཆུང་དུས་སློབ་གཉེར་གནང་སྐབས། དགེ་འདུན་སུམ་སྟོང་ལྷག་གིས་མཐོང་མྱོང་བའི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟེ། ཉིན་ཞིག སྦྱིན་བདག་ཅིག་གིས་བླ་བྲང་དགོན་པར་མང་ཇ་བསྐོལ་ནས་འགྱེད་ཕོགས་བསྟར། ཕྱག་སྲོལ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེར་ཡང་དངུལ་སྒོར་གཅིག་ཐོབ། ཁོང་གིས་དངུལ་སྒོར་བླངས་ཏེ་གང་འདོད་དུ་གཡུགས་པར། དངུལ་སྒོར་དེ་འོད་ཆེམ་ཆེམ་ངང་འདུ་ཁང་གི་རྩིག་པའི་ངོས་སུ་འབྱར་ཅིང་སར་མི་ལྷུང་བར་གྱུར།
གཏམ་རྒྱུད་གསུམ་པ། ཁ་བའི་མཆོད་རྟེན་བོར་བ།
ལོ་ཞིག་གི་དགུན་ཁར། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཡུལ་བྱམས་མེ་རུ་ལོ་སར་བར་ཕེབས། ཉིན་ཞིག་ཁ་བ་བབས་པས་ཁོང་རིན་པོ་ཆེས་གྲྭ་བ་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་ཁངས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་བཟོས་ནས་རྩེད་འཇོར་རོལ། ས་རུབ་ནས་ཕྱིར་ལོག་ཁར། ཁོང་གིས་གྲྭ་བ་རྣམས་ལ་ཁོང་གིས་བཟོས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་བདག་ཡག་པོ་བྱ་དགོས་པར་གདམས། ཕྱི་ཉིན་ནམ་ལངས་ནས་ལྟ་དུས། ཐང་གི་ཁངས་སྤུངས་དང་གྲྭ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་སྔར་བཞིན་ཡོད་ནའང་། ཁོང་རིན་པོ་ཆེའི་མཆོད་རྟེན་ཁོ་ན་རྗེས་མེད་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་མཐོང་། དེར་ཞིབ་མོས་བརྟགས་པར། སུ་ཞིག་གིས་གཞན་དུ་སྤོར་བའི་རྗེས་ཤུལ་མི་མངོན་ལ། གྲང་ངར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་ཞུ་བར་འགྱུར་བའི་གནས་མེད་པའི་ངེས་པ་རྙེད། སྲུང་མཁན་གྲྭ་བ་དག་ལ་དྲིས་ཀྱང་། ཁངས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་གར་སོང་ཤེས་མཁན་མེད་པར་གྱུར།
གཏམ་རྒྱུད་བཞི་བ། གུང་ཐང་སྨན་ཆུ།
༡༩༥༦ ལོའི་དབྱར་ཁར། རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་བཅས་ཀྱིས་བཅིབ་རྟ་བཅིབས་ནས་(噶科洛)༼དེང་གི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་ཁྱུང་མཆུ་རྫོང་ཁོངས།༽ས་ཆའི་བྲག་རི་ཞིག་བརྒྱུད་པར། མི་རྣམས་ཁ་སྐོམ་པར་གྱུར་བའི་སྐབས་ཤིག་ལ། རིན་པོ་ཆེའི་བཅིབ་རྟའི་རྨིག་པ་གློ་བུར་དུ་ཁུང་བུ་ཞིག་ཏུ་ཤོར་བར། དེར་ཆུ་དྭངས་མོ་ཞིག་ཐོལ་ཐོལ་དུ་འཕྱུར་ཏེ། ལྷོག་ལྷོག་བཞུར་བའི་ཆུ་མིག་ཅིག་གྲུབ། ཚང་མ་དགའ་ཐག་ཆོད་དེ་ཆུ་མིག་ལས་ཆུ་བཏུངས་ཤིང་སྐོམ་པ་སེལ། ཆུའི་བྲོ་བ་དེ་འདྲའི་ཞིམ་པོ་མེད་ནའང་ཕོ་བར་ཤིན་ཏུ་འཕྲོད་པ་བྱུང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་གནས་ཚུལ་ཤེས་ཏེ་ནད་སེལ་ཐུབ་ཚུལ་བསྒྲགས་པ་ན། ཉེ་རིང་གི་མི་མང་བོ་ཆུ་དེ་འཐུང་བར་ལྷགས། འཐུང་མཁན་མང་དུས་མི་ཉིས་སྟོང་ལྷག་ལ་འབུད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་མིག་དེ་ལ་གུང་ཐང་སྨན་ཆུ་ཞེས་འབོད་པ་བྱུང་། ༡༩༥༨ལོར་རིན་པོ་ཆེ་བཙོན་ཁང་དུ་ཕེབས་རྗེས། ས་གནས་དེའི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱིས་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྨོངས་དད་དུ་བལྟས་ནས་མང་ཚོགས་ལ་འཐུང་དུ་མ་བཅུག འོན་ཀྱང་མང་ཚོགས་རྣམས་ལྐོག་ཏུ་སོང་ནས་འཐུང་བ་སོགས་བྱས། འགོག་མ་ཐུབ་པས། ངན་སེམས་ཅན་དག་གིས་ཆུ་མིག་ཏུ་འབུ་གསོད་བྱེད་ཀྱི་དུག་ཕྱེ་བཏབ། འོན་ཀྱང་དུག་ཕྱེ་དག་འཕྲལ་མར་ཆུ་མིག་ལས་བརྡོལ་བའི་ཆུས་འཁྱེར་བར་བྱེད། ཡང་ལ་ལས་ཁྱི་དང་ཞི་ལའི་རོ་ལྟ་བུའི་བཙོག་པ་དག་ནང་དུ་འཕངས་ནའང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་བསལ་ནས་སྔར་བཞིན་འཐུང་། ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་བའི་མགོར་ཆེད་མཁས་པས་བརྟགས་ཏེ། ཆུའི་ནང་དུ་གཏེར་རྫས་ཀྱི་ཆ་འདུས་པས་དངོས་གནས་ནད་སེལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་ཐག་བཅད། སྐབས་དེར། མི་ཞིག་ཕྱུག་པོ་ཆགས་འདོད་ཀྱིས་ཆུ་མིག་ལྕགས་དྲས་བསྐོར་ཞིང་། མི་རེ་ལ་སྒོར་གཅིག་རེ་དང་ནོར་ལུག་ལ་ཟུར་ལྔ་རེ་ལེན་རྒྱུའི་སྲོལ་བཙུགས། རྗེས་སུ་རིན་པོ་ཆེས་ཚུལ་དེ་གསན་ནས་བཀའ་བཀྱོན་དྲག་པོ་གནང་བས། ད་བཟོད་ཁྲལ་ལེན་རྒྱུ་བསྐྱུར་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རང་དབང་གིས་འཐུང་ཐུབ་པ་བྱུང་། ད་དུང་། ཆུ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡོད་དེ། རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་ཕེབས་རྗེས། དགོན་པ་དེ་གར་རྐང་བ་མི་བདེ་བའི་གྲྭ་བ་མང་བོ་ཡོད་པ་མཐོང་། ཞིབ་ཏུ་དྲིས་པར། རི་ཀླུང་ནས་འབབ་པའི་རྒྱུག་ཆུ་འཐུངས་པ་ལ་རག་ལས་པར་འདུག་པ་ཤེས་པས། ༡༩༥༠ལོར་ཁོང་གིས་དངོས་སུ་བཀོད་པ་བཞག་ནས། སྒང་གི་ཆུ་སྨྱུག་སྦུག་ཏུ་དྲངས་ཏེ་བཞེས་སུ་བཅུག་པས། དེ་ནས་བཟུང་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་ལག་རྟེན་ཐོགས་པའི་གྲྭ་བ་མངོན་གསལ་གྱིས་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་།
གཏམ་རྒྱུད་ལྔ་བ། གུང་ཐང་ཕྱག་རྗེས།
ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་བསང་ཆུ་རྫོང་རྒན་གྱ་རྩྭ་ཐང་དུ། བྲག་དཀར་སྒྲུབ་ཕུག་ཅིག་ཡོད་ཅིང་། གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་པས་ཉམས་ལེན་བྱེད་སའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཡིན་པར་གྲགས། ཐེངས་ཤིག་རིན་པོ་ཆེ་རྩྭ་ཐང་གི་མི་རྣམས་དར་རྒྱས་ཡོང་ཕྱིར་སྒྲུབ་ཕུག་དེར་ཆོས་འདོན་དུ་ཕེབས། ཁོང་ཕེབས་རྗེས། མི་རྣམས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེ་ཁེན་པའི་བྲག་དཀར་ངོས་སུ་ཕྱག་རྗེས་གསལ་ཐག་ཆོད་པ་ཞིག་བཞག་ཡོད་པ་མཐོང་། ང་རང་༡༩༩༤ལོར་ཆེད་དུ་བླ་བྲང་དུ་ཡོང་ནས། རིན་པོ་ཆེས་གནང་བའི་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཐེངས་བཅུ་བར་ཉན་དུས། ཨ་རིའི་སྲས་མོ་ལིས་ཡུས་ལེན་སོགས་རིན་པོ་ཆེར་དད་པའི་མི་མང་དང་མཉམ་དུ་རྒན་གྱའི་བྲག་དཀར་ལ་མཇལ་དུ་སོང་། ང་ཚོའི་རླངས་འཁོར་གྱིས་ལམ་མེད་པའི་རྩྭ་ཐང་དུ་ས་རྒྱག་རྡོ་རྒྱག་དུས་ཚོད་འགར་བྱས་རྗེས། ས་བབས་མཐོ་བའི་སྤང་རི་ཞིག་གི་སུལ་དུ་འབྱོར། མཐོ་སར་ཤིན་ཏུ་གཟར་བའི་བྲག་རིས་བཅད་ཅིང་། བྲག་རིས་གཏུགས་པའི་འགག་འཕྲང་དུ་ནགས་ཚལ་སྟུག་པོར་སྐྱེས་འདུག ཆུ་ཕྲན་མི་ཆུང་བ་ཞིག་གྲོག་རོང་ལས་ལྷུང་ལྷུང་འབབ། ང་ཚོས་རླངས་འཁོར་བསྐྱུར་ཏེ་རྐང་ཐང་ལ་བསྐྱོད་ཅིང་། ཆུ་ངོགས་བརྒྱུད་དེ་གྲོག་རོང་གི་མདོར་ཆས། དེ་ནས་རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་ཞིག་དེད་ནས་གཡོན་གྱི་བྲག་རིའི་རྐེད་པར་གནས་པའི་བྲག་དཀར་སྒྲུབ་ཕུག་ཏུ་ཕྱིན། སྒྲུབ་ཕུག་གི་ཁུང་སྒོ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། ནང་དུ་མཆོད་སྒམ་དང་། དེའི་ནང་དུ་འཇིམ་སྐུའང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འདུག ཕུག་པའི་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྩིག་ལྡེབས་སུ་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གསེག་ནས་འདུག་ལ། དེའི་ངོས་སུ་ཕྱག་རྗེས་ཤིག་གསལ་བོར་སྣང་། མཛུབ་མོ་ལྔ་བོའི་ཤུལ་སོ་སོར་གསལ། ཚང་མ་རྗེས་དྲན་གྱི་པར་བསྐྱོན་པར་བྲེལ། མ་ཟད་རང་གི་ལག་པ་ཕྱག་རྗེས་སུ་བཞག་ནས་དངོས་སུ་ཚོར་སྣང་ཇི་འདྲ་ཡོད་པར་བལྟས། མཚོ་ངོས་ལས་རྨིད་བཞི་སྟོང་ལྷག་གིས་མཐོ་ཞིང་། མིའི་རྗེས་ཤུལ་ཀྱང་མཐོང་དཀོན་པའི་བྲག་ཕུག་ཏུ། མི་ཚང་མས་དངོས་སུ་རིན་པོ་ཆེས་དེ་དུས་སྣང་མེད་དུ་བཞག་པའི་ཕྱག་རྗེས་མཐོང་རྗེས། ངོ་མཚར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་མི་འཛིན་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད་པར་གྱུར།
གཏམ་རྒྱུད་དྲུག་པ། ཆོས་སྐྱོང་གླང་གདོང་ཅན་ལ་ཤངས་ཁྲག་བཞུར་བ།
༡༩༥༨ ལོའི་ཟླ་གསུམ་པར། རིན་པོ་ཆེས་མཚན་ཉིད་དགོན་དུ་དད་ལྡན་སེར་སྐྱ་ཁྲི་ཕྲག་ལྷག་ལ། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཆེན་ཐེངས་དྲུག་པ་གནང་རྗེས། ཉེ་འཁོར་གྱི“དཀར་ཆེན་དགོན་”ཞེས་པའི་དགོན་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ལ་ཕེབས། དགོན་པ་དེ་ན་ཐང་ག་( ཐང་ག་ནི་བོད་ཀྱི་བྲི་གཞི་ལ་རས་དང་ཤོག་བུ། པགས་པ། གོས་སོགས་གང་རུང་བྱས་ཤིང་། གོས་ཆེན་རི་མོ་ཅན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གོང་བཤམས་སྤྲད་པའི་སྒྲིལ་ཆོག་རི་མོར་བྱ་ཞིང་། རི་མོའི་ནང་དོན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཏེ། སངས་རྒྱས། མི་སྣ། ཆོས་འཆད་རི་མོ། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད། འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་སོགས་འདུ་བ་རེད།) ཞིག་ཡོད། རིན་པོ་ཆེས་ཆོས་གསུང་བའི་ཚེ། མི་ཞིག་གིས་ཐང་གའི་སྟེང་གི་ཆོས་སྐྱོང་གི་ཤངས་ཁུང་ལས་གློ་བུར་དུ་ཁྲག་དམར་བཞུར་བཞིན་པ་མཐོང་། སྒྲོན་འོད་གསལ་བོ་མེད་པར་བརྟེན། དང་ཐོག་དེ་ཙམ་མི་གསལ་ཡང་རླངས་སྒྲོན་བཀར་ནས་གསལ་བོར་ལྟ་དུས། ཁྲག་ཐིགས་ཀྱི་དབྱིབས་ཁམ་བུ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་མཐོང་། མ་ཟད་ཁྲག་སྐུད་པ་ཕྲ་མོ་ལྟ་བུས་ཕན་ཚུན་སྦྲེལ་འདུག་སྙམ་པ་སྟེར། མི་རྣམས་སྐྲག་ཅིང་མཚར་བར་གྱུར་ལ། མི་ཞིག་གིས་ད་དུང་པར་ཡང་བླངས་འདུག སྐབས་དེར་རྣམ་པ་དེ་དངོས་སུ་མཐོང་བའི་གཉེར་བ་ཆེན་མོ་ཨ་ཁུ་ཐུབ་བསྟན་གྱིས་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་བཞིན་གསུང་རྒྱུར། “རིན་པོ་ཆེས་ཉིན་མཚན་གསུམ་ལ་ཆོས་བཏོན་ནའང་ཤངས་ཁྲག་གི་རྒྱུན་མ་ཆད་ཅིང་། སྔར་ལས་མང་བ་བཞུར། དེ་ནི་རིན་པོ་ཆེར་ཆག་སྒོ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་རེད། ཁྲག་རྗེས་ད་དུང་ཡང་མཐོང་ཐུབ། ”ཅེས་ཟེར།
གཏམ་རྒྱུད་བདུན་པ། བསྟན་དར་གླིང་གི་ངོ་མཚར་བྱུང་བ།
དེང་གི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་ཁྱུང་མཆུ་རྫོང་མཁར་ལས་སྤྱི་ལེ་གསུམ་གྱི་མཚམས་སུ། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེར་རྟ་ར་ཞིག་ཡོད། ༡༩༥༣ལོའི་ཟླ་གཉིས་པར་རིན་པོ་ཆེ་རྟ་ལ་ལྟ་བར་ཕེབས་དུས། གཙང་འགྲམ་གྱི་ནགས་ཚལ་དུ་ངལ་གསོས་པ་རེད། གནམ་གཤིས་ཤིན་ཏུ་འཁྱགས་པས་ཁོང་གིས་དངོས་སུ་ལག་འགུལ་ནས་ཁང་ཧྲུལ་ཞིག་བཟོས། དེ་ལ་མིང་ཅི་ཞིག་འདོགས་སམ་དགོངས་པའི་ཚེ། སློང་མོ་བ་ཞིག་སླེབས་ནས་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་བརྐོས་པའི་རྡོ་ཞིག་ཁོང་ལ་ཕུལ། མིང་ལ་ཅི་ཟེར་དྲིས་པར། སློང་མོ་བས། “བསྟན་པ་དར་རྒྱས་ཟེར།”ཞེས་སྨྲས་རྗེས་ཕར་སོང་། རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་པར། ཉེ་འཁོར་དུ་རུ་བ་གང་ཡང་མེད་ནའང་། གློ་བུར་དུ་སློང་མོ་བ་ཞིག་སླེབས་ཤིང་། ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་མིང་ཞིག་ཀྱང་བཤད་སོང་བས་དངོས་གནས་མཚར་རོ་སྙམ། དེ་ནས་ཁོང་གིས་བཟོས་པའི་ཁང་བའི་མིང་ལ་བསྟན་དར་གླིང་ཞེས་བཏགས་ཤིང་། དེར་སྐུ་མཚམས་སུ་བཞུགས་ཏེ་ ༡༩༥༤ལོར་ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་སྐུ་ཚབ་མངགས་ནས། ཁོང་རིན་པོ་ཆེ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་ཁྲི་བར་སྤྱན་འདྲེན་པའི་བར་དུ་བཞུགས། མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་ནི(ཡང་ན་ཡི་གེ་དྲུག་མ་ཞེས་འབོད།) བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆེས་གྲགས་སྙན་འབར་བའི་གསོལ་འདེབས་ཀྱི་ཚིག་སྟེ། སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་ན། ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱུཾ། ཞེས་ཟེར། ལོ་ངོ་བརྒྱ་སྟོང་གི་རིང་ལ་ནང་བའི་ཟབ་ཆོས་པདྨའི་རིགས་ཀྱི་སྙིང་བོར་འཛིན་པ་རེད། ཨོཾ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་མཚོན་ཞིང་། དེ་བཏོན་པས་རང་གི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་དུ་མོས་དགོས་པ་རེད། མ་ཎི་ནི། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་ནོར་བུའི་དོན་ཏེ། དེས་རིན་ཆེན་རིགས་མཚོན་པ་རེད། ནོར་བུ་དེ་ཉིད་ཀླུ་དབང་གི་སྤྱི་གཙུག་ལས་བྱུང་བས། དེ་ཐོབ་ཚེ་ས་འོག་ས་སྟེང་གང་དུ་སོང་ཡང་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཡང་མེད་པར་བཤད་པས། མིང་ལ་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་གི་ནོར་བུར་གྲགས་པ་རེད། པད་མེ་ནི། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་པདྨའི་དོན་ཏེ། པདྨའི་རིགས་མཚོན་པ་རེད། དེས་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེ་ཏོག་པདྨ་ཇི་བཞིན་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པར་སྟོན་པ་རེད། ཧཱུཾ་གིས་རྡོ་རྗེའི་རིགས་མཚོན་ཞིང་། བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་སྨོན་པའི་དོན་ཏེ། སྙིང་དོན་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་མཐུ་ལ་བརྟེན་ན་ད་བཟོད་བདེན་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་ཏེ་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་ཐུབ་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། དོན་སྒྱུར་གྱི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏེ། “པད་མཚོའི་ནོར་བུ་ནི་མཆོག་གོ།”ཞེས་པའམ། “བདག་གི་སྤངས་རྟོགས་མཐར་ཕྱིན་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའམ། “ནོར་བུ་པདྨ། བདག་ལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྩོལ་ཅིག ”ཅེས་པ་སོགས་སུ་བསྒྱུར་ཆོག ཚིག་ཐུང་ངུ་གཅིག་ལའང་དེ་ལྟ་བུའི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་གོ་དོན་ལྡན་པ་ཞིང་། གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྐྱེ་འཆི་དང་། སྐྱིད་སྡུག ཕུགས་རེ་དང་འདུན་པ་ཐམས་ཅད་དེ་རུ་བསྡུས་ཡོད་པས། གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་ཚེ་རབས་རབས་སུ་དེ་ཉིད་ཆད་མེད་དུ་བཟླས་ཤིང་ཟློ་བཞིན་པ་རེད་ལ། དེ་ལ་ནམ་ཡང་ཨ་གསར་མེད་ལ་སུན་པའང་མེད་པ་རེད། བོད་ཡུལ་དུ། མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་གང་སར་མཇལ་རྒྱུ་དང་ཐོས་རྒྱུ་ཡོད་དེ། དར་ལྕོག་དང་གླེགས་བམ་དུ་བརྐོས་པ་དང་། མ་ཎི་འཁོར་ལོར་བཟོས་པ་སོགས་མི་མང་གི་སེམས་དང་ངག་སྒོ་ལས་ཆད་པ་མེད་དོ།།
གཏམ་རྒྱུད་བརྒྱད་པ། ཏིང་ཕོར་དུ་མེ་ཏོག་པདྨ་འཁྲུངས་པ།
༡༩༩༡ལོར་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་བླ་བྲང་དུ་བཀའ་ཆོས་གནང་ཞིང་། མཇུག་གྲིལ་བར་ཉེ་དུས། རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་ཆུ་དྭངས་མོས་བཤམས་པའི་ཏིང་ཕོར་དུ། མེ་ཏོག་པདྨ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་འཁྲུངས་པ་དེར་འཁོད་ཀྱི་གྲྭ་བ་ཚང་མས་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས། ད་དུང་མེ་ཏོག་ཅན་གྱི་མཆོད་པ་དེ་ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེར་ཕུལ་བ་རེད། རྗེས་སུ། སྔོ་བསངས་ཀྱི་ནམ་མཁར་འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔས་ཀུན་ནས་བརྒྱན་པར་གྱུར། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལ། པདྨ་དང་འཇའ་ཚོན་གྱི་མཚན་མ་ནི་གསུང་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྲུབ་པའི་རྟགས་སོ་ཞེས་ཡང་ཡང་གླེང་ཞིང་བསྒྲགས་པར་བྱས་སོ།།
དགུ་བ། ཕ་བོང་ལས་སྦལ་བ་བྱུང་བ།
༡༩༨༤ལོར། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྨ་ཆུ་རྫོང་ཉིན་མ་ཞང་ལ་ཕེབས། རྩྭ་ཐང་གི་ཅུང་ཐག་རིང་བའི་མཚམས་སུ་བྲག་རི་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་ཆས་ཤིང་། རི་རྐེད་ཀྱི་ས་བབས་ཅུང་དམའ་ཞིང་། རླུང་སྐྱིབས་ལྡན་ལ་ཉི་ཕུག་ཏུའང་གྱུར་བའི་གནས་ཤིག་ལ་གཟིགས་ཞོར། ཞལ་ནས། འདིར་ཁང་བ་རེ་ཕུབ་ནས་ཆོས་འཆད་ས་བྱས་ན་བཟང་རྒྱུ་རེད་མོད། ཕངས་པ་ཞིག་ལ། ཕ་བོང་འདི་དག་བསྣུར་རྒྱུ་དཀའ་མོ་རེད་ཨང་གསུངས། རྗེས་སུ། ས་དེའི་དད་ལྡན་ཚོས་རང་འདོད་ཀྱིས་གནས་དེར་རིན་པོ་ཆེར་ཁང་བ་བསྐྲུན་རྒྱུ་བྱས། ཁོ་ཚོས་འགད་རྫས་ཀྱིས་མཐོ་ཚད་ལ་རྨིད་གཅིག་ལྷག་དང་འཕྲེད་དུ་རྨིད་གཉིས་ལྷག་ལྡན་པའི་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་བཀད་པར། དེའི་གསེང་ནས་གློ་བུར་དུ་སྦལ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱིར་མཆོངས། དད་ལྡན་མི་མང་གིས་དེ་ཉིད་ངོ་མཚར་དུ་བརྩིས་ཤིང་། ཉི་འོད་མི་མཐོང་ལ་ཁ་ཟས་མི་རྙེད་པའི་ཕ་བོང་གི་གསེང་དུ་ལོ་ངོ་ག་ཚོད་ཅིག་ལ་གསོན་མིན་རྟོགས་ཐབས་བྲལ་བའི་སྦལ་བ་དེ་ཉིད་མཆོད་པར་བརྩམས་པ་ན། མིག་རྡེབ་དབང་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཡུན་ལ་དེ་ཉིད་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར།
གཏམ་རྒྱུད་བཅུ་བ། རྨ་ཆུར་འཇའ་གུར་འཕྲོས་པ།
ལྷུང་ལྷུང་འབབ་པའི་རྨ་ཆུ་ནི་མཚོ་སྔོན་གྱི་མཐོ་ས་ནས་བབས་ཏེ་ཀན་སུའུ་ཕྱོགས་སུ་བཞུར་ཅིང་། ཀན་ལྷོ་ཁུལ་རྨ་ཆུ་རྫོང་གི་ཡངས་པའི་རྩ་ཐང་དུ། ལྟ་ན་སྡུག་པའི་རྨ་ཁུགས་དང་བོའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཡོད་ལ། དེ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཀྱག་ཀྱོག་གིས་འབབ་པ་རེད། ༡༩༨༨ལོའི་ཟླ་དྲུག་པར། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་དབལ་བན་ཚང་གིས་ཞུས་པའི་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དབང་ཆེན་དེ་ཡོངས་སུ་གནང་གྲུབ་རྗེས། རྨ་ཆུ་རྫོང་དུ་ཕེབས་ནས་ཉིན་གཉིས་ལ་སྐུ་ངལ་གསོས། ཉིན་ཞིག་གི་ཞོགས་པར། རིན་པོ་ཆེས་ཞབས་ཕྱི་དང་རྫོང་གི་ལས་བྱེད་པར། དེ་རིང་ཕྱི་དྲོ་རྨ་ཆུ་ལས་འཇའ་ཚོན་འཕྲོ་རྒྱུ་རེད། ང་ཚོས་འཇའ་ཚོན་གྱི་མདུན་དུ་པར་རེ་བསྐྱོན་ན་ཇི་འདྲ་ཞེས་གསུངས། མི་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་མཁར་བལྟས་པར། སྤྲིན་བྱེའུ་མགོ་ཙམ་ཡང་མཐོང་ཡུལ་ན་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་སྔོ་བསངས་ལ། ཆར་བ་ཞིག་འབབ་རྒྱུའི་རྟགས་དང་མཚན་མ་གང་ཡང་མེད་པས། ཁ་ནས་ཅང་མ་བཤད་པ་མ་གཏོགས་སེམས་ཐེེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱ་རུ་ཚུད། ཕྱི་དྲོར་ཉི་མ་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ཅུང་གཟུར་བའི་སྐབས་དེར། གློ་བུར་དུ་སྤྲིན་འཁྲིགས་ཤིང་ཆར་བའང་ཟམ་ཟིམ་དུ་བབས། ཅུང་ཙམ་གྱིས་ཆར་བ་བཞག་ཅིང་གནམ་ངོ་དྭངས་པར་གྱུར་ལ། ཁྱོན་ཆེ་བའི་རྨ་ཆུའི་ཡང་སྟེང་དུ་ཚོན་མདངས་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་འཇའ་ཚོན་འཕྲོས། དེེར་འཁོད་ཚང་མས་དགའ་འབོད་གཏོང་ཞིང་། རིན་པོ་ཆེའི་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་མཛད་པར་ངོ་མཚར་ངང་དད་ཅིང་གུས་པར་གྱུར་ ཏོ།།
གཏམ་རྒྱུད་བཅུ་གཅིག་པ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ངོ་མཚར་བྱུང་བ།
༡༩༨༥ལོའི་ཟླ་བཅུ་བར། བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་བསྐྱར་བཞེངས་ཀྱི་ཆེད་དུ། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་འཐུབ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཁྲིད་ནས་བོད་ལྗོངས་སུ་ལྷ་ཁང་འཛུགས་བསྐྲུན་གྱི་བརྟག་ཞིབ་ལ་ཕེབས། ལྷ་ས་རུ་ཁོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སེར་འབྲས་དགེ་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་དགེ་ལུགས་པའི་ དགོན་པ་དག་ལ་མཇལ་ཞིང་། མཆོད་འབུལ་ཕོགས་འགྱེད་གྱ་ནོམ་པ་བསྟར། དེར་མ་ཟད། དགའ་ལྡན་དགོན་པར་གསུང་ཆོས་གསུང་སྐབས། ཁྱད་མཚར་བའི་རྟགས་མཚན་དུ་མ་བྱུང་། ཁོང་རིན་པོ་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕེབས་སྐབས། སྒོ་དྲུང་དུ་བོད་ཀྱི་རྒན་མོ་ལོ་ལོན་ཞིག་གིས་དུང་དཀར་ཞིག་ཕུལ། སྔོན་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཕྲེང་དང་བོ་ཁྲི་ཆེན་དགེ་འདུན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་མདོ་སྨད་དུ་བླ་བྲང་དགོན་པ་འདེབས་པར་ཕེབས་སྐབས་ ཕུལ་བའང་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས་མཚོན་པའི་དུང་དཀར་ཞིག་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་དངོས་གནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མདོ་ཁམས་སུ་ཁྱབ་པར་སྤེལ་ཐུབ་པ་བྱུང་། སྔོན་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ལྡེབས་རིས་ལ་ཁ་བཏགས་ཕུལ་བར། ཁ་བཏགས་དེ་ཉིད་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཐུགས་ཀའི་ཐད་ཀར་འབྱར་བ་བྱུང་། ལོ་ཉིས་བརྒྱའི་རྗེས་སུ། གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་མཆོག་ཡང་བསྐྱར་ལྡེབས་རིས་དེའི་མདུན་དུ་ཕེབས་ནས། ཁ་བཏགས་ཕུལ་བའང་དེ་ག་ནང་བཞིན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཐུགས་ཀར་འབྱར་ནས་མི་ལྷུང་བའི་ངོ་མཚར་གྱི་མཛད་པ་བྱུང་། ཡུན་རིང་བོའི་བར་དུ་ཁ་བཏགས་དེ་ཉིད་མ་ལྷུང་ནའང་། ཕྱིས་སུ་མཇལ་བ་དག་གིས་དེའི་སྟེང་དུ་ཁ་བཏགས་མང་བོ་འཕངས་པས་མཉམ་དུ་ལྷུང་། སྐབས་དེར་རྣམ་པ་དེ་དངོས་སུ་མཐོང་བའི་མཇལ་བ་དག་གིས། རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེའི་ཁ་བཏགས་བཞེས་སོ་ཞེས་ཡང་ཡང་ གླེང་།
གོང་སྨྲས་ཀྱི་ངོ་མཚར་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ལྟ་བུ་ད་དུང་ཡང་བགྲང་གིས་མི་ལང་བར། ཡངས་པའི་རྩྭ་ཐང་ཆེན་མོའི་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་མཆེད། གཏམ་རྒྱུད་འདི་དག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པར། ཁོང་གི་བླ་ན་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་དད་པ་ཟོལ་མེད་ཀྱི་དད་ལྡན་དག་གིས་ནི། ཤིན་ཏུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།། གཏམ་རྒྱུད་འདི་དག་གི་ནང་དུ་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེའི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་དངོས་མཚོན་བྱེད་མིན་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ། དེ་དག་ལས་ཀྱང་དང་བ་དང་ངོ་མཚར་འདྲེན་པ་གཅིག་ནི། ཁོང་རིན་པོ་ཆེས་ཁེངས་པ་བསྐྱུངས་ཏེ། ངོ་མཚར་བའི་བྱུང་བ་འདི་དག་གིས་རང་ཉིད་ངོམ་སོ་གཏན་ནས་མི་བྱེད་པ་དེ་རེད་དོ།།
ཡོང་ཁུངས་བོད་ནང་གི་དྲ་བ།


text:
༢༠༡༧ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡ རེས་གཟའ་པ་སངས།
༄། །འདི་གར་སྡེ་ར་དུན་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་མཁན་པོ་དཀོན་མཆོག་རང་གྲོལ་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་ནས་བཏང་གནས་ནང་འཁོད་དོན། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༧ ཟླ་བ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༢༥-༢༦ བར་ཉིན་གཉིས་རིང་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་མེས་པོ་དམ་པ་གཱཾ་དྷིའི་བཞུགས་གནས་སུ་ Constructive Workers’ Conference ཞེས་པ་རྒྱ་གར་ནང་རིགས་དམན་པར་བརྩི་བཞིན་པའི་འགོ་ཁྲིད་དང་། ས་མཐའི་ཡུལ་གྱི་འགོ་དཔོན། དེ་བཞིན་སློབ་ཕྲུག་སོགས་སྟོང་ཚོ་བརྒལ་བ་འདུ་འཛོམས་ཀྱི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཧིན་དུ་དང་ཁ་ཆེ། སིག ནང་པ། གཅེར་བུ་བ་སོགས་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་གྱི་བླ་ཆེན་རྣསམ་དང་ལྷན་དུ་འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཀྱང་མཛད་སྒོར་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད་ཅིང་། ཉིན་དང་པོའི་ལྷན་ཚོགས་སྐབས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་སྐུ་ཞབས་ཝེན་ཀ་ཡ་ནའི་དུ་མཆོག Shri. M. Venkaiah Naidu ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་མེས་པོ་དམ་པ་གཱན་དྷི་ Mahatma Gandhi མཆོག་གི་མཛད་རྗེས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་།
ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་གཙོ་བོ་ཆོས་ལུགས་མཐུན་འབྲེལ་གལ་ཆེ་ཡིན་སྐོར་དང་། གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ནི་མ་འོངས་པར་འཛམ་གླིང་ནང་ཞི་བདེ་སྐྲུན་མཁན་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་ Francis Bacon ཀྱིས་གསུང་པ་ལྟར་སློབ་སྦྱོང་ནི་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་རྒྱུའི་སྟོབས་ཤུགས་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་སྐོར་སོགས་གསུང་བཤད་གནང་།
ཕྱི་ཚེས་ ༢༧ ཉིན་གྱི་ཕྱེད་ཡོལ་ཆུ་ཚོད་ ༤ པ་ཙམ་ལ་འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་མཆོག་དང་། དེ་བཞིན་ཚོགས་བཅར་བ་བཅས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་འཛིན་ཕོ་བྲང་དུ་ཕེབས་ནས་སྲིད་འཛིན་དསྐུ་ཞབས་རཱམ་ནཐ་ཀོ་ཝིནྜ་ The President of India, Shri. Ram Nath Kovind མཆོག་དང་ལྷན་དུ་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཞིང་། སྐབས་དེར་སྭ་མི་ཅིཏཱནནྡ་ Pujia Swami Chitanand མཆོག་གིས་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ལ་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ལམ་ལྷོངས་བྱུང་སྐོར་སྙན་སེང་ཞུ་སྐབས། སྲིད་འཛིན་མཆོག་ནས་ཀྱང་སྐར་མ་བཅུའི་རིང་ཆོས་ལུགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཆམ་མཐུན་དགོས་གལ་སྐོར་གསུང་བཤད་གནང་བའི་ནང་དོན་དུ།
ཞི་བདེ་ནི་ང་ཚོའི་མི་ཚེའི་ནང་མེད་ཐབས་མེད་པ་ཡིན་ཞིང་། ང་ཚོའི་སེམས་ནང་ཞི་བདེ་ཡོང་ཆེད་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐབས་ལམ་མང་པོ་གསུང་ཡོད་སྐོར་སོགས་ཀྱི་གསུང་བཤད་གྲུབ་བསྟུན། སྲིད་འཛིན་མཆོག་དང་སྐུ་པར་ལྷན་སྒྲོན་གནང་། སྐབས་དེར་སྲིད་འཛིན་མཆོག་དང་ལྷན་བླ་ཆེན་རྣམ་པས་སྲིད་འཛིན་ཕོ་བྲང་གི་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ལྡུམ་རའི་ནང་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་ཞིག་ཀྱང་འདེབས་འཛུགས་གནང་། འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ལ་མཐུན་པ་སྤུན་བཞིའི་བརྙན་པར་ཞིག་ཕྱག་རྟགས་སུ་འབུལ་ལམ་ཞུ་སྐབས། སྲིད་འཛིན་མཆོག་ནས་ཀྱང་ཐུགས་དགྱེས་བཞེས་གནང་སྐབས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་མཐུན་པ་སྤུན་བཞིའི་ཕྱག་རྟགས་དེ་རྒྱུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་པ་ཝི་ཏི་ནམ་ནས་ཆེད་མངགས་ལག་པས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་ནི། འཆམ་མཐུན་དང་རྒན་གཞོན་གོ་རིམ་མཚོན་སྐོར། ལོ་རྒྱུས་འགྲེལ་སྟངས་ཁག་གཅིག་ནང་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་དེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། མོངྒལ་གྱི་བུ། ཤ་རིའི་བུ། ཀུན་དགའ་བོ་བཅས་མཚོན་སྐོར་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ལ་གསལ་བཤད་ཞིབ་ཕྲ་ཞུས་འདུག་པ་བཅས།།


text:
ལོ་གསར་ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་དེར་བྱེས་བླ་བྲང་གི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་མི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་ཤིང་ཡར་འགྲོ་མ་སོང་གི་འཚང་ཁ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། མཇལ་དར་དྭངས་གཙང་ཁུར་བའི་གྲལ་བསྟར་རིང་པོ་དེའི་སྣེ་མོ་དེར་ངེད་ཀྱང་མཇལ་དར་ཞིག་ཁུར་ཏེ་བྱེས་བླ་བྲང་དུ་གོམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་སྤོས་ནས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། བླ་བྲང་གི་སྒོ་འགྲམ་དུ་གྲོ་སོ་ཕྱེ་མ་དང་བྱེ་ཏོག། ཀུ་ཤུ། གྲོ་མ། འབྲས་སིལ། ཁ་ཟས་སོགས་ལོ་གསར་པའི་རྟེན་འབྱུང་དགའ་སྟོན་མཚོན་པའི་སྡེར་ཁ་བཟུང་བའི་དགེ་འདུན་འགས་བང་བསྒྲིགས་ནས་མཇལ་བཅར་གྲུབ་པ་དག་ལ་མཆོད་དང་བཞེས་ཞེས་མི་ཚོགས་ཀྱི་འཚང་ཀའི་ཁྲོད་ན་ཁོམ་ལོང་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་འདུག བླ་བྲང་གི་སྒོ་ཆུང་ནས་ཞུམ་ཞུམ་གྱིས་ནང་དུ་སླེབས་ཙམ་བྱུང་། མགོ་བོ་དཀྱག་ཕོད་ལ་མ་ཕོད་ངང་ཕྱག་གསུམ་འཚལ་ནས་མདུན་དུ་སྤུས་མོ་བཙུགས་ཏེ་ཞལ་མཇལ་ཐེངས་གཅིག་ཞུས་པས་ངའི་མིག་ཟུང་གཉིས་པོ་མཆི་མས་གཡོགས་ཤིང་། མགྲིན་པ་བརྣང་བཞིན་"རྒན་ལགས་ལོ་གསར་པ་ལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་"ཞེས་འཕྲོད་ལ་མ་འཕྲོད་ཅིག་ཞུས།
ཁོང་ནི་སེར་བྱེས་མཁན་སྙན་གྲྭ་ཚང་གི་ཡོངས་ཐོག་ཏུ་འགྱིང་བའི་"བྱེས་བླ་བྲང་"དུ་བཞུགས་པའི་སེར་བྱེས་མཁན་རིན་པོ་ཆེ་རེད། མཁན་པོ་གསུམ་གྱི་ཕྱག་རྟགས་བཞེས་མྱོང་བའི་དགེ་བཤེས་དབུ་མ་འཇུག་པ་རེད། མཚན་དངོས་ནི་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་བདེ་ལེགས་ཞེས་ཞུ་མོད། ལོ་རྒྱུས་དང་སྔོན་སོང་གི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྙིང་རྗེ་མོ་ཞིག་གིས་ཁོང་གི་མིང་མདོག་ལ་དགེ་བཤེས་དབུ་མ་འཇུག་པ་ཞེས་ཐོགས་འདུག མིང་མདོག་འདིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་འཕར་ཞིག་ཕྱེས་ཏེ་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་དེར་དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་ཙམ་མ་ཟད་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལ་སྦྱོང་གོམས་མྱོང་གསུམ་བྱས་ཞིང་། མཐར༸རྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོས་ཕྱག་རྟགས་སྩལ་སྣང་གིས་མཁན་པོ་གསུམ་གྱི་མཚན་གནས་བཞེས་པའི་བླ་མེད་ཀྱི་བྱུང་བ་དེ་མངོན་པར་གྱུར།
སྐུ་རྩེད་གནང་རྒྱུ་དང་གསུང་གླེང་བྱེད་རྒྱུ་དགའ་བའི་རྒན་ཁོང་གིས་ཞལ་རས་ནས་ཆེ་ཚུགས་ཞིག་མེད་པར་གོད་མོ་འཚེར་འཚེར་སྣང་སྟངས་དེར་བལྟས་ན། མཚམས་རེ་རང་ཉིད་མཁན་པོ་ཡིན་པའང་བརྗེད་མེད་དམ་སྙམ་པ་ཞིག་ཡོད། རེད་དེ། ང་ཙམ་མ་ཟད་དགེ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་ཁྲོད་ནས་ཁོང་ལ་སྐྲང་སྣང་མི་བྱེད་མཁན་ཨེ་ཡོད་བསམ། ཁོང་ནམ་མཇལ་ལ་སྐྲགས་སྣང་ཞིག་མཉམ་དུ་ཅི་གསུང་དང་ཚོགས་གཏམ་གང་ཞིག་གཏོང་ཡོང་སྙམ་ནས་ཞེད་ཡོང་གི་ཡོད། "དཔེ་ཆ་ག་རེ་ལྟ་གི་ཡོད། ཡར་མཆམ་མར་མཆམ་བྱེད་གི་མེད་པ། དཔེ་ཆ་ཡག་པོ་ལྟོས་ཤོག་"ཅེས་ཚོགས་གཏམ་དང་སྦྲག་ནས་འདི་འདྲ་ཡང་ཡང་གསུང་གི་རེད། དཔེ་ཁྲིད་ལ་བཅར་སྐབས་ཞེད་སྣང་ངང་གཟབ་ནན་དང་གྲུང་པོར་བྱས་ཏེ་མ་སྡོད་ཚེ་ལམ་སེང་བཀའ་དཀྱོན་ཕེབས་ཏེ་ཕྱག་མཇུག་ཞིག་ཀྱང་གནང་ཨེ་ཡོང་སྙམ་པར་བྱེད། ལོ་ངོ་ཧྲིལ་པོ་བདུན་ཙམ་ལ་དཔེ་ཁྲིད་ཆད་མེད་ཞུས་ནས་སོང་ཞིང་ལོ་ངོ་དེ་དག་ཏུ་རྒན་ཁོང་ནི་སྐུ་རླུང་ཚ་པོ་དང་རྒན་ཕྲུག་སྟེང་དུ་ཚོགས་གཏམ་རྐྱང་རྐྱང་གཏོང་མཁན་ཞིག་ཡོད་སྙམ་པ་འདི་རང་འཁོར་མྱོང་། འོན་ཀྱང་རྒན་ཕྲུག་ཚོས་ཁོང་ལ་ཧ་ཅང་དགའ་དད་དང་བརྩི་འཇོག་བྱེད་བཞིན་འདུག་པའི་གནད་དོན་དེ་ངས་ལོ་མང་སོང་རྗེས་གཞི་ནས་ཤེས་པ་ཡིན།རྒན་ཁོང་གིས་ངེད་ཅག་ལ་ཞལ་རས་ནག་ལྷོག་གེ་རེ་བསྟན་པ་ཙམ་ལས་ཁོང་ཉིད་ཐུགས་རྒྱུད་བྱམས་བརྩེ་ཡིས་ཕྱུག་ཅིང་ཁ་ཁོག་མེད་ལ་གཡོ་སྒྱུ་ཁྲམ་གསུམ་འཁྲབ་མི་ཤེས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ལ། འདྲིས་བདེ་ལ་གཤིབ་ཚེ་གྲྭ་རྐྱང་ཆེས་བཅོས་མ་ཞིག་གི་ཚུལ་དུ་ཡོད།
དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དང་གསེར་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་གཉིས་པོའི་མཁན་བླ་ཁྱོན་ལོ་ངོ་བདུན་བཞེས་ནས་སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ་སླར་ཡང་རྒན་ཁོང་ཞིབ་མཇལ་ཐུབ་པའི་སྐལ་བཟང་དེ་ཚེས་བྱུང་། སེར་བྱེས་མཁན་ཁྲིར་ཕེབས་པའི་ལོ་ངོ་འདི་དག་གི་རིང་དུ་ད་གཟོད་གཞི་ནས་རྒན་ཁོང་གི་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་རྣམ་ཐར་དངོས་མ་དེ་མཇལ་ཞིང་། ཆེ་ཚུགས་དང་སྤོབས་ཉམས། ཚུལ་འཆོས་དང་ཁེངས་དྲེགས་མེད་པར་གྲྭ་རྐྱང་བཅོས་མ་ལྟ་བུའི་མཛད་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དེ་དངོས་མ་དེ་མཇལ། ༸རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་མཆོག་གི་མདུན་དུའང་ཆེ་བཤད་ཆུང་བཤད་བྱེད་མི་ཤེས་པར་རང་གིས་གང་བསམ་པ་དེ་ཉིད་ཞུ་ཕོད་པའི་མཛད་སྤྱོད་དེ་མཐོང་། དུས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁོང་གིས་རྒན་ཕྲུག་ལ་བཅངས་པའི་བརྩེ་བ་དང་དགེ་ཕྲུག་དག་ལ་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་བཞེས་གནང་གི་ཡོད་པར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཁར། "དགེ་རྒན་དག་གིས་ཚོགས་གཏམ་དང་བཤེ་བཤེ་མ་གཏོང་ན་ཁྱེད་ཚོའི་མ་འགྲིག་པ་དག་ལ་ནོར་འདུག་ཟེར་ནས་བཤད་མཁན་མེད།" ཁོང་གི་གསུང་དུམ་འདིས་ངེད་ལ་རྒན་ཁོང་གིས་དགེ་ཕྲུག་སྐྱོང་སྟངས་དང་ཁོང་གི་ངེད་ཅག་ལ་གནང་བའི་བཀའ་དཀྱོན་དེ་དག་བཀའ་དཀྱོན་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པར་གདམ་ངག་ཟབ་མོ་ཞིག་ཡིན་པར་ཚོར་ཞིང་རྟོགས་དུས་ང་རང་སེམས་ཁོགས་ནས་དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་ཚོར་བ་ཞིག་གིས་ངུ་རྒྱུར་རང་དབང་གཏན་ནས་མི་འདུག དེང་སྐབས་ནམ་མཇལ་ལ་རྒན་ཁོང་དང་འབྲལ་མི་ཕོད་པའི་སེམས་ཚོར་ཞིག་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འབྱུང་གི་འདུག ད་ནི་ངེད་ཅག་ལ་སྔར་བཞིན་ཚོགས་གཏམ་དང་བཀའ་དཀྱོན་རེ་ཕེབས་ན་ཨང་སྙམ་པ་ཡང་ཡང་འཁོར་བཞིན་ཡོད་ནའང་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཁོམ་སྐབས་མེད་སྟབས། ཞིབ་མཇལ་བྱེད་པའི་དུས་ཚད་དེའང་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པར་གྱུར།
དགེ་བཤེས་ལྷ་བཟོས་སྟོད་ལུང་པས་བཀའ་དཀྱོན་གནང་རེ་བཞིན་བཀའ་དཀྱོན་དུ་མི་གོ་བར་ཧེ་རུ་ཀས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་འདྲ་རེ་འོངས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་སྔོན་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱས་ཤིག་དང་གཏམ་རྒྱུད་སྙིང་རྗེ་མོ་རེ་བཀོད་ཙམ་མིན་པར་དོན་ངོ་མར་དེ་ལྟར་ཡོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པར་མགོ་མཁྲེགས་བདག་ལའང་མྱོང་བ་མངོན་སུམ་རེ་བྱུང་།
བསོད་ཟད་བདག་ནི་བླ་མ་སངས་རྒྱས་སུ་ལྟ་ཐུབ་མཁན་ཞིག་མིན་ལ་དེ་བས་ཀྱང་བླ་མའི་སྐྱོན་དེ་ཡོན་ཏན་དུ་སྒྲོགས་ཐུབ་མཁན་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པས་གང་ཞིག་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ཡོན་ཏན་དུ་མཐོང་ནས་བཀོད་པ་ཙམ་ལགས་པས་དགེ་བ་རེ་མཆིས་ན་དགེ་རྒན་ཁོང་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་སྨོན། རྫོགས་སོ།།
2014/3/28


text:
མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཟླ་4ཚེས་17ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོ་ཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི། ཀྲུང་དབྱང་དམག་ཨུད་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི། ཀྲུང་དབྱང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་བཅས་ཡིན་པའི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་དབྱང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་གཙོ་སྐྱོང་གནང་བ་དང་སྦྲགས་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་ཡང་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་ལ་ཏང་གིས་གཅིག་སྡུད་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་། མིག་སྔའི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་དུས་བབ་ཁོང་དུ་ཡང་དག་ཆུད་པར་བྱེད་པ། ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལྟ་བ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་པ། དུས་རབས་གསར་པའི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གསར་པ་གཏོད་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་བྱས་ཏེ“ལོ་བརྒྱ་གཉིས”ཀྱི་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད་དང་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མངོན་དུ་འགྱུར་ཆེད་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འགན་ལེན་བརྟན་པོ་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་ནན་བཤད་གནང་དོན། ཀྲུང་དབྱང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཙུགས་ནས་ལོ་4སོང་ཚུན། ཏང་གིས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འགོ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་པ་དང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལྟ་བའི་བླང་བྱ་གཞིར་བཟུང་སྟེ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་མ་ལག་གི་སྒྲོམ་གཞི་གཙོ་བོ་ཐོག་མར་བཙུགས་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ཆགས་པར་བྱས་པ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་མ་ལག་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་ཀའི་མཐུན་སྦྱོར་ལམ་སྲོལ་བཙུགས་པ། ཡུན་རིང་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་བསམ་རུང་ཐག་གཅོད་མ་བྱུང་བའི་དཀའ་གནད་ཐག་གཅོད་བྱས་པ། སྔོན་ཆད་སྒྲུབ་དགོས་བསམ་རུང་མ་འགྲུབ་པའི་དོན་ཆེན་བསྒྲུབས་པ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཤུགས་སྣོན་ཐེབས་པ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཡོངས་རང་བཞིན་གྱི་རང་འགུལ་དབང་ཆ་སྟངས་འཛིན་ནན་པོ་བྱས་ཡོད།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་གནང་དོན། མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ལམ་བུ་ནི་གེགས་མེད་བདེ་བགྲོད་ཅིག་མ་ཡིན་ཞིང་། མདུན་ལམ་ཇི་ཙམ་གྱིས་འོད་སྟོང་ལྡན་ན་སེམས་ཁྲལ་གྱི་འདུ་ཤེས་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆེ་བ་དགོས་ལ་བདེ་སྡོད་ཉེན་བསམ་བྱས་ནས་ཉེན་ཁ་དང་འགྲན་སློང་ཚབས་ཆེན་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཤེས་རྟོགས་དང་དེར་ནུས་ཤུགས་ཡོད་རྒུས་ཁ་གཏད་གཅོག་དགོས། གཙོ་གནད་ལ་དམིགས་ཏེ་གཙོ་རྐང་དམ་འཛིན་དང་ཡན་ལག་སྐུལ་ཁྲིད་བྱས་ནས་ཉེན་ཁ་དང་འགྲན་སློང་སྣ་ཚོགས་འགོག་ཟོན་གྱི་ཕྱི་ནང་མཉམ་འགུལ་དང་མཉམ་གསོག་མཉམ་སྣོན་བྱ་རྒྱུར་ཤུགས་བརྒྱབ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ནུས་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ཆེ་རུ་གཏོང་དགོས།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་བཤད་གནང་དོན། ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལྟ་བ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་པར་འཕེལ་རྒྱས་དང་བདེ་འཇགས་དོན་ཆེན་གཉིས་ལ་སྤྱི་འདོམས་བྱ་རྒྱུ་ངེས་པར་དུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་པ་སྟེ། འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་སྤྱོད་མཁས་པོ་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་དུ་གཏོང་དགོས་ལ་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕན་པའི་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྐྲུན་མཁས་པོའང་དགོས་པ་དང་། མི་དམངས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་འཇགས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གོང་བཀུར་བཅས་གཅིག་གྱུར་ནུས་ལྡན་ཡོང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས། མི་དམངས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་རྩ་བ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གོང་བཀུར་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་བཅས་ཡིན་པས་མི་དམངས་བདེ་སྡོད་ལས་བརྩོན་དང་། ཏང་གིས་ཡུན་རིང་སྲིད་སྐྱོང་། རྒྱལ་ཁབ་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་བཅས་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས། འགོག་ཟོན་གཙོ་བོར་བཟུང་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་ལ་ཉེན་ཁ་ཐག་གཅོད་ནུས་ལྡན་ཡང་བྱེད་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་དང་གསར་གཏོད་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་ཤིང་། གསར་གཏོད་ནི་རིམ་པ་དེ་བས་མཐོ་བ་དང་སྔ་བལྟས་ཕྱི་བསམ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་བས་ཆེ་བའི་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡིན། འགན་འཁྲི་འཁུར་ཐུབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དང་མཉམ་དུ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལས་དབང་གཅིག་མཐུན་འདུས་གྲུབ་གཏོད་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་དགོས། ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྤྱི་འདོམས་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་དེ་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བྱ་གཞག་གི་སྤྱི་ཡོངས་ཁྲོད་བཞག་སྟེ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་ཕྱོགས་ཁག་གི་ཧུར་བརྩོན་རང་བཞིན་སྐོང་འཐེན་གང་ལེགས་བྱས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་གི་མཉམ་ཤུགས་ཤིག་ཆགས་པ་བྱེད་དགོས།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་གནང་དོན། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་དེ་དུས་རབས་གསར་པའི་བླང་བྱ་གསར་པ་དང་འཚམ་མཐུན་ཡོང་བ་བྱས་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མིག་སྔར་དམ་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་དང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཕུགས་ལ་དམིགས་དགོས་ཤིང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལམ་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་དང་སྲིད་ཇུས་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ནུས་པ་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། ཉེན་ཁ་ཚབས་ཆེན་འགོག་ཟོན་བྱེད་པ། ཁྲིམས་སྐྱོང་འགན་ལེན་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཟབ་ཏུ་གཏོང་བ་སོགས་ཐད་ཀྱི་ལས་དོན་ཡག་པོ་སྒྲུབ་དགོས།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཏང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་ལ་འགོ་ཁྲིད་གཙང་བཙན་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་ཀྱིས་དེ་བས་ནུས་ལྡན་གྱི་གཅིག་འདོམས་དང་མཐུན་སྦྱོར་བྱེད་དགོས། ཀྲུང་དབྱང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་དོན་ལ་སྤྱི་འདོམས་བྱེད་པའི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་གང་ལེགས་བྱས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཐད་ཀྱི་མཛད་ཕྱོགས་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་བྱ་རྒྱུར་དམ་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ལས་ཀའི་ལམ་སྲོལ་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བ། སྤྱི་ཡོངས་སྟངས་འཛིན་དང་འཕེལ་རྒྱས་དོན་གཉེར་བྱེད་པའི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེ་རུ་གཏོང་བའི་ཐད་ཤུགས་ཆེན་པོ་རྒྱག་པ། ཉེན་ཁ་དང་འགྲན་སློང་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་པའི་འཇོན་ཐང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་བཅས་བྱེད་དགོས། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཏང་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་འཛུགས་སྐྱོང་གཅིག་འདོམས་སུ་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་པ། རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་སྡེ་ཚན་དང་རིམ་ཁག་ལས་བྱེད་པར“འདུ་ཤེས་བཞི”ཟབ་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་དང“གདེང་ཚོད་བཞི”བརྟན་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་སློབ་གསོ་གཏོང་དགོས་ལ་ཁྲིད་སྟོན་ཡང་བྱེད་པ། ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་དབང་གྲགས་དང་གཅིག་སྡུད་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ལ་སྲུང་སྐྱོང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་བཅས་བྱས་ཏེ་ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག་ལ་བློས་འགེལ་ཆོག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཀྱི་དཔུང་ཁག་ཅིག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།