text:
བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ལྷན་ཁང་ཆེ་གྲས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནི། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ཟླ་༡༠ ཚེས་༤ ཉིན་གསར་འཛུགས་བྱས། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་རྗེས། ཕྱི་ལོ་༡༩༥༩ ཟླ་༤ ཚེས་༢༥ ཉིན་མ་སུ་རིར་སྲིད་བློན་ཟུར་པ་ཀླུ་ཁང་བདེ་མཁར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་དང༌། གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ། སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ། ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན། སྤོམ་མདའ་ཡར་འཕེལ་སོགས་ཀ་སྦུག་བདེ་དོན་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་རྣམས་དང༌། ༸གོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་ཕྲུག་ཚོ་ཐུགས་བཙེས་སྐྱོང་བཞིན་པ། སྐབས་དེར་བྱེས་འབྱོར་གནད་ཡོད་གཞུང་ཞབས་༣༠ བརྒལ་བའི་ཚོགས་ཆེན་མ་སུ་རིར་བསྐྱངས་ཐོག ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ལམ་སྟོན་གཞི་བཟུང་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་གནང་སྒོ་ཁག་ལས་བགོས་བསྐྱོན། སྐབས་དེར་ཕྱག་ལས་རྣམ་གྲངས་གཙོ་བོ་ནང་སྲིད་དང༌། ཕྱི་སྲིད། འདུ་འགོད། ཤེས་རིག ཆོས་དོན་བཅས་ལ་གཏན་འབེབས་བསྐྱངས་ཤིང༌། ཤེས་རིག་ལས་དོན་གྱི་འགན་ཁུར་ཀུན་བདེ་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ།
སྐབས་དེར་ཉམས་མྱོང་དང་དཔལ་འབྱོར། ཡུལ་བབ་གནས་སྟངས་སོགས་གང་ཐད་ནས་སྐུ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེ་ཡང་བྱེས་འབྱོར་བོད་ཕྲུག་རྣམས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་ཞི་བའི་ས་བོན་དུ་བརྩེ་གཟིགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་༣ ཚེས་༣ ཉིན་བོད་ཕྲུག༌༥༠ ཡོད་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་དང་པོ་མ་སུ་རི་བོད་གཞུང་གཏན་སློབ་གསར་འཛུགས་གནང༌ཡོད་1ནའང། སྐབས་དེར་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཞེས་ལས་ཁུངས་ཟུར་དུ་བཙུགས་པ་མེད།
ལོ་དེའི་ཕྱི་ཟླ་༡༢ ནང་མ་སུ་རིར་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང་ཤེས་རིག་འགན་ཁུར་བ་ཀུན་བདེ་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན། གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཁུ་ནུ་བ་བཱ་པཱུ་མཐར་ཕྱིན། ལྷ་ལུང་བློ་བཟང་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཡོད་པའི་ལྷན་ཚོགས་བསྐྱངས་ཏེ་སློབ་གྲྭ་དང་སློབ་ཚན་སྒྲིག་ཕྱོགས། སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གྲོས་བསྡུར་གནང་སྟེ་འཆར་གཞི་ཕུལ་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྣོན་འཕྲི་ཕྲན་བུ་དང་བཅས་ཕྱག་རྟགས་སྩལ།
ཕྱི་ལོ་༡༩༥༩ ཟླ་༡༢ ནང་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་གནས་ཡུལ་ས་ཁུལ་ཡོངས་ནས་སེར་སྐྱ་མི་མང་ཚོགས་འཛོམས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་དང་འབྲེལ་བླང་དོར་ཞུ་བྱའི་གནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་འབུལ་ལམ་ཞུ་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་འདི་སྔར་ལྟར་མ་ཡིན་པར་མང་གཙོའི་གཞུང་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུ་དགོས་གལ་ཆེ༌བར་བརྟེན། རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་ངོ་ཚབ་མང་མོས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་འཐུས་མིའི་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་དགོས་པས།སྔ་འཕྲོས་ཆོས་ལུགས་ཆེན་པོ་བཞི་ནས་འཐུས་མི་རེ་དང༌། ཆོལ་ཁ་གསུམ་ནས་འཐུས་མི་རེ་བཅས་ཁྱེད་རྣམས་ཁུངས་སོ་སོར་ཕྱིར་ལོག་ཟིན་འཕྲལ་མི་མང་གི་ཁྲོད་དུ་ཤེས་ཡོན་འཇོན་ཐང་དང༌། རྒྱལ་གཅེ ས་ལྷག་བསམ་ལྡན་ལ། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་བློ་གཏད་འཕེར་བ་ཇི་ཡོད་ནས་འོས་འདེམས་ཀྱིས་མིང་ཐོ་འོས་གྲངས་འཕྲལ་དུ་འབུལ་དགོས་ཞེས་ཕེབས་དགོངས་ལྟར། ཁུངས་སོ་སོ་ནས་འོས་འདེམས་མིང་ཐོ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ཐོག་ནས་སྐབས་དང་པོའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་བཅུ་གསུམ་ལ་བསྐོ་གཞག་ཕྱག་རྟགས་སྩལ་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་༢ ཉིན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་མཇལ་ཕྱག་དམ་འབུལ་དང་འབྲེལ་བོད་ལྗོངས་མང་གཙོའི་གཞུང་དབུ་བརྙེས་པའི་དགའ་སྟོན་མཛད་སྒོ་བསྐྱངས།
ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ཟླ་༩ ཚེས་༣ ནས་བཟུང་ཉིན་གྲངས་བདུན་རིང་སྤྱི་འཐུས་རྣམས་དང་སྲི་ཞུའི་ལས་བྱེད་ཆེ་ཕྲ་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་དེ་སྔ་ཕན་གྱི་གཞུང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་མཛད་ཕྱོགས་སོགས་ལ་དགེ་སྐྱོན་ཇི་ཡོད་ཞིབ་འཇུག་དང་འབྱུང་འགྱུར་མཛད་ཕྱོགས་ཇི་དགེ། ད་ཡོད་ལས་ཁུངས་ཁག་རྒྱ་སྐྱེད་དང༌། ལས་བྱེད་གསར་བསྐོ་གནང་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་ཞིབ་ཕྲ་གནང་སྟེ། སྐབས་དེར་ཡོད་མུས་ཆོས་དོན་དང༌། ནང་སྲིད། ཕྱི་སྲིད། དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་བཅས་ལས་ཁུངས་ཁག་བཞིའི་ཐོག ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཟུར་དུ་འཕར་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་ཐག་གཅོད་མཛད་དེ། གོང་གསལ་ལས་ཁུངས་ཆེ་ཁག་ལྔ་དང༌། ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་བཞི་བཅས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་དང༌། འགན་འཛིན། དྲུང་ཆེ་བཅས་ཀྱི་འོས་མི་སྐབས་དེར་ལས་བྱེད་དང་མི་མང་ཁོངས་ནས་གང་འོས་ཕོ་མོ་དབྱེར་མེད་སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པས་མང་མོས་འོས་བསྡུའི་ལམ་ནས་འཆར་འབུལ་ཞུས་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཕྱིར་སྩལ་མི་གྲངས་ ༢༩ སྡེབ་གཅིག་ལ་གསར་མཇལ་དམ་འབུལ་ཞུས།
ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་གསར་དུ་བཙུགས་པའི་མཛད་སྒོ་ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ཟླ་༡༠ ཚེས་༤ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་གནང་ཞིང༌། སྐབས་དེར་ལས་ཁུངས་ནང་ཕྱག་ལས་གནང་མཁན་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་དང་བཀའ་བློན་ལས་རོགས། ལས་བྱ་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་གྲངས་ ༥ ཙམ་ཡོད་འདུག
སྐབས་དེའི་རྗེས་ཙམ་ལ་གཏན་འབེབས་དང་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བའི་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་འཕྲལ་ཕུགས་འཆར་གཞི་དང་ལས་ཁུངས་སོ་སོའི་ལས་དོན། ཐག་གཅོད་གནང་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་ཙམ་འཁོད་པའི་རྩ་འཛིན་ཡིག་ཆ་ཞིག་འདུག་པ་དེ་མཁྱེན་རྟོགས་སླད་ཆ་ཚང་ཞལ་བཤུས་ཀྱིས་འདིར་བཀོད་པ་གཤམ་གསལ།
“༄༅། ། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ བོད་རབ་བྱུང་ ༡༦ ལྕགས་ཁྱི། ྋརྒྱལ་བསྟན་ཡུན་གནས་དང༌། བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་འཕྲལ་མྱུར་ལོན་ཐབས་བཅས་པར་འཕྲལ་ཡུན་མཛད་ཕྱོགས་ཇི་དགེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་བཞིན། སྲིད་བཀའ་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་སྤྱི་འཐུས། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བཅས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཐོག་བསམ་ཞིབ་གྲོས་བསྡུར་ཞུས་སྙིང༌། སྔ་ལོ་མ་སུ་རིར་ྋརྒྱལ་བློན་བཀའ་གྲོས་ཀྱིས་དུས་བསྟུན་ལས་ཁུངས་ཁག་བཞི་སྒྲིག་འཛུགས་གནང་བ་རང་འཇགས་ཐོག ད་ལམ་ཤེས་རིག་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་གཅིག་འཕར་སྣོན་གྱིས་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔ་སྒྲིག་འཛུགས་གནང་ཕྱོགས་དང༌། ལས་ཁུངས་དེ་དག་གི་འགན་འཁུར་དོ་དམ་ངོ་ལས་སུ་འོས་བསྐོ་བཞག་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཐུབ་པ་ཞེས་པའི་ཐོ་ཤོག་ལྷེ་དང་བཅས་ྋསྙན་ཞུར་འབུལ་ལམ་ཞུས་དོན་ལས་ཁུངས་རྣམས་འཕྲལ་དུ་སྒྲིག་འཛུགས་ཞུ་དགོས་བཀའ་སློབ་ཐོག གཙོ་འཛིན་ངོ་མ་དང༌། ལས་རོགས་བཅས་བསྐོ་གཞག་སྤྱི་སྩལ་བྱུང་སྟབས་གཙོ་ཆེར་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་འཕྲལ་མྱུར་ལོན་ཐབས་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་ཐོག བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་པའི་རིས་མེད་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་རྣམས་ནས་རང་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་འཆད་ཉན་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་འབྱུང་ཐབས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐུབ་བར་ད་མུས་ལམ་ལས་དང༌། ནགས་ལས་སོགས་ངལ་རྩོལ་ཁོ་ནར་སྡོད་མ་དགོས་པར་འཕྲལ་སྒང་གཞིས་ཆགས་ཐོག་སོ་ནམ་དང༌། བཟོ་ལས་བྱས་ཏེ་རང་ཁ་རང་གསོ་ཐུབ་ཐབས། ལོ་གཞོན་རྣམས་ལ་རང་ལུགས་བོད་ཡིག་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག ཁྲིམས་ལུགས། ཚན་རིག་སོགས་སློབ་སྦྱོང་མཐར་ཕྱིན་ཐོན་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ། གོང་གི་ལས་དོན་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་དཔལ་འབྱོར་ལ་རག་ལུས་པས་དངུལ་ཕོགས་འདུ་འགོད་བཅས་རྩ་བའི་ལས་དོན་ཁག་འདི་ལྔ་སྒྲུབ་ཐབས་ལ་རང་རང་གཤམ་གསལ་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་དོ་དམ་གཙོ་འཛིན་དང༌། ལས་རོགས། ལས་བྱེད་བཅས་ནས་ཤེས་ནུས་གང་ཐོན་གྱི་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་བྱས་ཏེ་ལས་དོན་གལ་ཆེའི་རིགས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ྋསྙན་ཞུས་བཀའ་འཁྲོལ་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་སོགས་གཤམ་གསལ་ལས་ཁུངས་སོ་སོའི་ལས་དོན་སྔ་འཕྲོས་ཚོད་ལྟ་ལྟ་བུར་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར།
ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས། སྦག་སའི་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་དང༌། ཌས་ལ་ཧའོ་སེའི་རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད། ཀ་སྦུག་ཆོས་དོན་ཁང༌། དྷ་རམ་ས་ལར་ཡོད་པའི་བླ་སྤྲུལ་དང་དགེ་བཤེས་སློབ་སྦྱོང་གནང་མི་བཅས་པར་རང་ལུགས་ཀྱི་འཆད་ཉན་གོང་འཕེལ་ཐོག ཆོས་ཁྲིམས་གནོན་འདོམས། དུས་བསྟུན་སློབ་སྦྱོང་སོགས་ལ་ལྟ་རྟོག་ཞིབ་འཇུག་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་གཙོས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ནས་ཆོས་སྐོར་སྙན་ཞུ་ཕུལ་རིགས་དང་མཇལ་བཅར་ཞུ་མི་རྣམས་ལ་བཀའ་ལན་དང་མཐུན་ལམ་སྣེ་ལེན་འབྲེལ་མཐུད་སོགས་བྱེད་རྒྱུ། ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཆོས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་བྲིས་གནང་སྐབས་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་སུ་གོ་བསྡུར་བྱེད་དགོས། རྒྱ་གར་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་གིས་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་གདན་ཞུ་དང༌། སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏང་འོས་རིགས་དྲག་འདེམས་གཏོང་ཕྱོགས་དགོས་རྒྱུ།
ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་རྒྱ་གར་གྱིས་གཙོས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་དང༌། མཉམ་སྦྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་མཁོ་བའི་ཡིག་ཆ་གོ་སྒྲིག་སོགས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་འཕྲལ་མྱུར་ལོན་ཐབས་སྐོར་སྲིད་དོན་ལས་འགན་ཚང་མ་རྐང་ལེན་དགོས་རྒྱུ།
ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཁོངས་གཏོགས་བདེ་འཇགས་ཁང་དང༌། ལས་བྱེད་བདག་གཉེར་ཁང༌། དྲིལ་བསྒྲགས་ཁང༌། ལྡི་ལིའི་སྐྱོབས་གསོའི་དོན་གཅོད་ཁང༌། ཀ་སྦུག་དོན་གཅོད་ཁང༌། སྒང་ཐོག་དོན་གཅོད་ཁང༌། ཌས་ལ་ཧའོ་སེའི་དོན་གཅོད་ཁང༌། བལ་ཡུལ་དོན་གཅོད་ཁང་སོགས་ལ་ལྟ་རྟོགས་ཞིབ་འཇུག་དང༌། འབའ་ལུག་སྤུངས། འབུམ་ལྡེ་ལ། ལ་དྭགས། ཀུ་ལུ། པི་ཏི། ཀེ་ལ། ཁར་མུག ཀན་ཌ་ལི། ནར་ཀན་ཌ། སྒང་འབང༌། ཅོ་པལ་སོགས་ལམ་བཟོ་དང༌། ནགས་ལས་པ་སོགས་བོད་མིའི་སྡོད་སྒར་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་ཁག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་དང༌། འཚོ་ཐབས་སྐོར་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ། ལྷག་པར་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བ་རྣམས་རིམ་པས་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐུབ་བར་འཕྲལ་སྒང་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་སོ་ནམ་འབྲོག་ལས་དང༌། བཟོ་ལས་སུ་བསྐུལ་ཏེ་རང་ཁ་རང་གསོ་ཐུབ་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་རྒྱུ།
ལྡི་ལིའི་དོན་གཅོད་ཁང་ནས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྐྱོབས་གསོ་དང༌། གཞིས་ཆགས་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་དབུས་སྐྱོབས་གསོ། རོགས་རམ་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་རྒྱུ་ལས། སྲིད་དོན་དང་འབྲེལ་རིགས་སྲིད་ཚེ་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་སུ་གོ་བསྡུར་དགོས་རྒྱུ།
ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས། མ་སུ་རི་སློབ་གྲྭ་དང༌། དེའི་ཡན་ལག་ཀ་སྦུག རྡོར་གླིང༌། དྷ་རམ་ས་ལའི་བུ་བཅོལ་ཁང༌། གཞན་ཡང་བོད་མིའི་སྡོད་སྒར་ཁག་ལ་ད་ལྟ་ཡོད་མུས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་དང༌། ཟློས་གར་གྱི་ཚོགས་པ་ཁག ད་དུང་ལས་བྱེད་སློབ་གྲྭས་གཙོས་སློབ་སྦྱོང་གསར་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་བཅས་པར་ལྟ་རྟོག་ཞིབ་འཇུག་དང་འབྲེལ་བ འི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཞིང༌། སློབ་དེབ་གསར་སྒྲིག་དང་འབྲེལ་ཤེས་རིག་སློབ་སྦྱོང་ཡར་རྒྱས་ཡོང་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ། ཕྱི་རྒྱལ་ལ་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་དགོས་བྱུང་ཚེ་སློབ་གྲྭ་སོ་སོ་ནས་དྲག་འདེམས་བྱེད་འོས་བྱས་ཏེ་སློབ་ཕྲུག་ཕྱིར་གཏོང་གི་ལག་ཁྱེར་ཞུ་ལེན་སོགས་གལ་ཆེ་སྲིད་དོན་དང་འབྲེལ་རིགས་ཇི་བྱུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དང་གོ་བསྡུར་ཐོག་ནས་བྱེད་དགོས་རྒྱུ།
དངུལ་ཕོགས་ཁང་འདི་བཞིན་ལས་དོན་ཚང་མའི་རྟེན་གཞི་དཔལ་འབྱོར་ཁོ་ནར་རག་ལུས་པས། འདུ་འགོད་སྲི་འཚག་གང་ཆེའི་ཐོག ལས་བྱེད་པ་ཁག་གི་འཆར་འཕར་ཕོགས་དང༌། འགྲིམ་འགྲུལ་ཁག་གི་འགྲོ་ཆ། ལས་ཁུངས་ཁག་གི་འགྲོ་གྲོན། གཞན་ཡང་གཞུང་དོན་འགྲོ་ཆ་རྩག་རྩིག་དགོས་དངུལ་རྣམས་སྐབས་འཕྲལ་ལེ་མེད་གོ་སྒྲིག་ཐུབ་ཐབས་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་དགོས་རྒྱུ།
གོང་གསལ་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་གཙོ་འཛིན་རྣམས་རེས་གཟའ་ཟླ་བ་མིག་དམར་གང་རུང་ནམ་འཁེལ་ལ་བཀའ་ཤག་ཏུ་འཛོམས་ཏེ་རང་རང་ལས་ཁུངས་ཁག་ནས་ཐག་ཆོད་མ་ཐུབ་པའི་ལས་དོན་གལ་ཆེའི་རིགས་དང༌། གཞན་ཡང་ལས་དོན་ཡར་རྒྱས་དང༌། མྱུར་འགྲུབ་འབྱུང་ཆེད་བསམ་འཆར་གོ་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུ། ཡང་གལ་ཆེ་ཛ་དྲག་བྱུང་ཚེ་རེས་གཟར་སྟབས་བསྟུན་མ་དགོས་པར་དུས་སྐབས་གང་འཁེལ་དུ་གཙོ་འཛིན་ལྔའམ། ཡང་ན་གཙོ་འཛིན་ཆེ་ཆུང་དང་ལས་རོགས་བཅས་པའི་བཀའ་ཤག་ཚུགས་ཏེ་བསམ་འཆར་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུ། ལས་ཁུངས་སོ་སོ་དང་ཁོངས་གཏོགས་ལས་ཁུངས་ཁག་ནས་ལས་དོན་ཧུར་འབུངས་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཇི་ཐོན་རིམ་པས་ལས་བསྡོམས་ྋསྙན་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེ་བསྟུན་ལས་དོན་ལེགས་བཅོས། སྣོན་འཕྲི་བྱེད་འོས་གནང་རྒྱུ། གོང་གསལ་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔའི་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་གཏན་འཁེལ་མ་བྱུང་བར་ལས་ཁུངས་སོ་སོའི་གཙོ་འཛིན་རེ་ཞོགས་ལྟར་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ཀྱིས་ྋསྙན་ཞུ་འབྱོར་རིགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཐོག ལས་ཁུངས་སོ་སོར་གཏོང་འོས་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་རང་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་འོས་བཅས་བར་ལྡིང་དུ་མ་ལུས་པར་འཕྲལ་འཕྲལ་ཐག་གཅོད་གནང་དགོས། ད་ལམ་ལས་ཁུངས་ཁག་ལྔ་སྒྲིག་འཛུགས་དང་འབྲེལ་དོ་དམ་གཙོ་འཛིན་དང༌། ལས་རོགས་བཅས་བསྐོ་གཞག་སྩལ་སྐོར་སླད་ྋསྙན་འབུལ་ཞུ་སྟངས་སོགས་བྱེད་བདེའི་རྒྱ་ཁྱབ་དོན་གཅོད་ཁང་དང༌། སྒར་སའི་འགོ་འཛིན་ཁག་ལ་བཀའ་ཤག་ནས་དྲིལ་བསྒྲགས་བཀོད་རྒྱ་རེ་བཅས་གཏོང་རྒྱུ་ཞུས་ན་སྙམ་པ་ད་དུང་ཉམས་མྱོང་རིམ་གསོག་གིས་གང་ཅིའི་འཆར་གཞི་རྗེས་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཞུས་ན་འཐུས་མིན་ྋསྙན་ཞུ།”2ཞེས་གསལ་འདུག་ཅིང༌། ལག་བྲིས་སྙན་ཞུ་དེའི་མཇུག་ཏུ་“ཞེས་པའི་འཆར་གཞི་ཕྱག་རྟགས་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་བཤུས་ལ་བཞུད་(ཞུས་)དག་སོང་"ཞེས་བཀོད་འདུག
ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་སྐོར་ལ་སྐབས་དེར་གསར་དུ་བསྐོ་བཞག་གནང་བའི་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་དང་པོ་ཀུན་བདེ་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ནང་། “བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཤེས་རིག་བཀ འ་བློན་ཐོག་མ་དེ་ཕྲན་ལ་བསྐོ་གཞག་བསྐྱངས་པ་ལྟར་བཀའ་དོན་དང་ལེན་གྱིས་མ་སུའུ་རིའི་སློབ་སྤྱིའི་ལས་འགན། ལས་རོགས་ཛ་སག་ཕྲེང་རིང་ལ་རྩིས་འབུལ་ཞུས་ཏེ་ཕྲན་རང་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་དུས་ཐོག་ཞབས་བཅར་གྱིས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ཕྲན་བཀའ་བློན་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་དང༌། ལས་རོགས་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད། ཁྲི་རྒན་སྤྲུལ་སྐུ་འཇམ་དབྱངས་འཕྲིན་ལས་དབང་པོ། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་བྱམས་པ་ཡོན་ཏན་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་སྤྱི་བསྩལ་ལྟར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༤ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཐོག་མའི་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་སྒོ་དབྱེ་རྟེན་འབྲེལ་སརྒ་མི་འཆོལ་བའི་ཐོག རང་རང་འཁུར་བབས་ཞུ་བྱར་ཚང་མས་བསྟན་སྲིད་སྤྱི་དོན་སྙིང་བཅངས་དཀའ་རྙོག་བཟོད་བསྲན་གདོང་ལེན་ལྷག་བསམ་འཁུར་བརྩོན་ཞུ་རྒྱུར་ཡིད་དམ་བཅས་པ་ཡིན།”3 ཞེས་གསུངས་འདུག དོན་སྙིང་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནི། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་མང་གཙོ་ཅན་དུ་བཙན་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་ཏེ། ཚོགས་སྐོང་མཛད་པའི་སྐབས་དང་པོའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་དང་པོས། སྐབས་དེའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕྲལ་ཕུགས་དངོས་ཡོད་དགོས་མཁོ་མ་འོངས་སོན་རྩར་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཚད་དང་ལྡན་པ་སྤྲོད་དགོས་པ་གཞིར་བཟུང་འཆར་འབུལ་ཞུས་པ་ལྟར་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་ལས་ཁུངས་དང་པོ་དེ་ཡིན།
མཆན།
- སྐབས་དེའི་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་གསར་ཤོག།༡༩༦༠ སྤྱི་ཟླ་གསུམ་པའི་འདོན་ཐེངས་ནང། བོད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་གནང་འདུག་ ཅེས་པའི་འགོ་བརྗོད་འོག སྤྱི་ཟླ་༣ ཚེས་༣ ཉིན་མ་སུ་རིའི་གསར་གསལ། ༸གོང་ས་མཆོག་ནས་མ་སུ་རིའི་གཤོངས་སུ་ཆགས་པའི་ཀིལ་ཌ་རི་ཞེས་པའི་ཁང་པར་བོད་མི་ སྐྱབས་བཅོལ་བ་རྣམས་ལ་སྐད་རིགས་སོགས་ཡོན་ཏན་སློབ་གསོའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་གར་ན་སྔར་ མེད་སློབ་གྲྭ་ཞིག་སྒོ་འབྱེད་མཛད་འདུག་ཅིང། སློབ་གྲྭ་དེར་ནང་པའི་བསྟན་པ་དང་ཤེས་རིག་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་ཡོང་ཆེད་གནའ་སྲོལ་ བཟང་པོའི་ཆོས་དང་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རིག་གིས་མཚོན་དབྱིན་ཇི་དང་ཧིན་དིའི་སྐད་ཡིག་ སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། དབུ་འདོམས་སྐུ་ངོ་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་མཆོག་ལ་ཕྱག་སྦྲེལ་དྲུག་དང་བཅས་སློབ་གྲྭ་ འདིའི་འཚོ་འཛིན་བསྒོ་བཞག་གནང་འདུག་པ་མ་ཟད། སྐབས་དེར་སློབ་གཉེར་བ་ལྔ་བཅུའ་སྐོར་གྲལ་བཞུགས་དང། རིང་མིན་སློབ་གཉེར་བ་གསུམ་བརྒྱ་ཙམ་ལ་ཡོན་ཏན་སློབ་སྦྱོང་གནང་རྒྱུ་རེད། བིར་ལ་ཧའུ་སིར་༸གོང་ས་མཆོག་གི་༸ཞབས་འདེགས་ཞུ་མི་༣༠ སྐོར་ལའང་སློབ་གྲྭ་དེར་གྲལ་ཞུགས་གནང་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་འདུག་པའི་གནས་ཚུལ་ མདོར་བསྡུས། ཞེས་བཀོད་འདུག དེ་རྗེས་ཕྱི་ཟླ་བཞི་པ་ལྔ་པའི་འདོན་ཐེངས་ནང་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་གི་རྩོམ་སྒྲིག་ པ་མ་སུ་རིར་ངོ་བཅར་གྱིས་སློབ་གྲྭའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཙམ་དང་ལྷན་དུ་འདྲ་པར་ཁ་ཤས་ ཀྱང་བཀོད་འདུག
- ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཡིག་ཁངས་ཡིག་ཆ་ལག་བྲིས་མ། ཨང་དང་པོ་འཁོད་པ། ཤོག་ངོས་༥ ཅན་ཞིག་འདུག་པ་ལས་ཞལ་བཤུས་ཞུས།
- མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་ཐབས་བྱུས་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་འབྲས་བུ། དེབ་དང་པོ། ཀུན་བདེ་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས། ཤོག་ངོས་ ༣༤༣/༣༤༤ ལ་གསལ།
(18412)


c: text/html

text:
2012ལོའི་ཟླ་12པའི་ཚེས་12ཉིན། ཤམ་བྷ་ལའི་བོད་རིག་གནས་འགྲེམ་སྟོན་ཁང་གིས་ལས་གཉེར་བྱས་པ།ལས་གཉེར་བྱེད་སྐབས་སུ་གྲོན་མེད་དུ་སྒོ་ཕྱེས་ནས། རྒྱ་ཆེའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྡོད་དམངས་དང་། ལས་ཁུངས་དང་སློབ་གྲྭ་སོ་སོ་བཅས་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་པ་ཁག་གི་སྐྱེ་བོས་ལྟ་སྐོར་ཡོང་བར་དགའ་བསུ་ཞུས་པ་རེད།
ཤམ་བྷ་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འགྲེམ་སྟོན་ཁང་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་སྨི་25131ཡོད་ལ། ད་སྔར་འགྲེམ་སྟོན་བྱེད་ཡོད་པའི་ཁམས་ཚན་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་ནོར་བུ་དང་། ངོ་མཚར་གྱི་ཤམ་བྷ་ལ། གངས་ལྗོངས་སྣང་བརྙན། སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་བཅས་ཡིན་པ་དང་དེ་དག་ལས། རང་བྱུང་མཛེས་ལྗོངས་དང་རིག་གནས་འཚོ་བ། ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་ལུང་དང་ཆོས་ལུགས་སྒྱུ་རྩལ་བཅས་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་འགྲེམ་སྟོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། (ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསྒྱུར།)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
༄༅། །བརྟག་ཐབས་རིག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུའི་སྒོ་འབྱེད་གཏམ་བཤད།
གསོ་རིག་སློབ་དཔོན་རག་རྡོ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན།
ཝཱརཱཎསཱི་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སྨན་རྩིས་རིག་སྡེ་འགན་འཛིན།
དེའང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ཅིང་། ཆེས་སྔ་མོ་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེང་གི་དུས་སུའང་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་འཚོ་འཆིའི་འགག་རྩའི་དུས་རབས་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གཉན་འཕྲང་རིང་པོའི་ཁྲོད་དུ་བོད་མི་རིགས་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པར་སྲོག་གི་ཆད་མཐུད་བྱེད་པོ་བཀའ་དྲིན་འཁོར་མཐའ་བྲལ་བའི་བྱམས་བརྩེའི་དྲོ་སྐྱིད་ཅན་གྱི་ཕ་ཡུལ་གཉིས་པ་ཡིན།
རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དེར་འཛམ་བུ་གླིང་འདིར་སྲིད་པའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་དང་། ལེགས་བྱང་དང་རིགས་གཞུང་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཚོ་གནས་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ཕན་ཚུན་བརྩི་བཀུར་གཞོགས་འདེགས་བྱེད་པའི་རང་གཤིས་རང་བྱུང་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དང་། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་མིག་དཔེར་འོས་པ་རྒྱལ་ཁབ་དེར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་གཅིག་པུར་གྱུར་པ་བདེ་ཐང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་པ་ཁོ་ན་ལའང་དེའི་ལག་ལེན་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་གིས་དངོས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་འབངས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་བཞིན་པ་རྣམས་ལས་དེ་རིང་འདིར་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གིས་གསོ་བ་རིག་པ་དང་། ཚེའི་རིག་བྱེད། ཡུ་ན་ནི། སིདྡྷ། ཧོ་མོ་པེ་ཐཱི་བཅས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་བཅོས་སམ་བདེ་ཐང་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་རིག་པ་རྣམས་ལྷན་དུ་དེ་དག་སོ་སོའི་དམིགས་བསལ་ནད་ཀྱི་བརྟག་ཐབས་རིག་པར་རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་སྐོང་ཚོགས་བྱས་པ་འདི་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་འཕྲོད་བསྟེན་རིག་པ་དེ་དག་གི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཤེས་རྟོགས་དང་། ལྷག་པར་ནད་གཞི་ངོ་མ་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་ན་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་དང་ལག་རྩལ་གྱི་ཆུ་ཚད་ཇི་ཙམ་མཐོ་ཞིང་སྤྱོད་ཀྱང་སྨན་བཅོས་གནད་དུ་མི་འགྲོ་བ་མ་ཟད་དམན་ལྷག་ལོག་སྐྱོན་གྱིས་ནད་གཞི་གསར་པ་དུ་མར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ལྟ་ནའང་དེང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་འཕྲུལ་ཐབས་རྩེ་མོར་སོང་ཞིང་བརྟག་ཞིབ་ཁང་མེད་སའི་ཡུལ་གྲུ་བཙལ་ཀྱང་མི་བརྙེས་པས་གནའ་རབས་སྲོལ་རྒྱུན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བརྟག་ཐབས་རྣམས་ལ་དགོས་པ་མེད་དོ་སྙམ་ཡང་། སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་བཅོས་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གི་འགྲོ་བ་དུ་མ་དང་། ལྷག་པར་བཅོས་རྡུགས་ཀྱི་ནད་ངན་མང་པོར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཚད་མར་གྱུར་པ་དང་། འགའ་ཞིག་དེང་དུས་ཀྱི་བརྟག་ཐབས་སྤྱད་དེ་ཚེའི་རིག་བྱེད་སོགས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་འབོགས་ཀྱང་དེ་གཉིས་ནི་ནད་དང་སྨན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡ་མ་ཟུང་དང་། ར་མགོ་ལུག་སྦྱོར་དུ་གྱུར་བ་མ་ཟད་སྨན་བཅོས་གནད་དུ་འགྲོ་བ་ཡང་མི་སྲིད་པས་བརྟག་ཐབས་རིག་པ་དེང་དུས་ལ་རེ་བའི་ནང་གི་མྱོས་རྫས་སྤངས་ཏེ་དྲི་མ་མེད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་བཅོས་འཕྲོད་བསྟེན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་དང་། མཁས་པ་སོ་སོའི་ཉམས་མྱོང་གི་གོ་རྟོགས་སྤེལ་རེས་དང་། རྒྱུས་ལོན་གཏིང་ཟབ་བྱས་ཏེ་གང་ཟག་གཅིག་གི་ནད་ཀྱི་ཟུག་རྔུ་ཞི་བ་དང་། བདེ་ཐང་རྒྱུན་སྐྱོང་དང་། ཡར་རྒྱས་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་གཞུང་མི་འདྲ་བ་རྣམས་འགལ་མེད་གྲུ་བཞི་ལམ་དུ་ཁྱེར་ཤིང་མཁས་པ་དང་། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེས་རྒྱུད་རླན་པའི་འཚོ་བྱེད་སྨན་པ་དུ་མ་ཞིག་འཛམ་བུ་གླིང་གི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དཔལ་དུ་ཡོང་བའི་དོན་དུ་ཡིན།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན་འདི་འདྲ་བའི་ཉམས་མྱོང་སྤེལ་རེས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་(༧-༨)སུ་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་བཙན་པོས། ལུགས་ཆེན་གསུམ་པོའི་ཚུལ་དག་(རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག གྷི་རི་སེའི་)མ་རྟོགས་ན། ། སྨན་པ་མཁས་པའི་གྲལ་དུ་མི་ཚུད་དེ། །བར་སྣང་མཁའ་ལ་མཐོ་ཡིས་སྙབ་པ་བཞིན། །ཞེས་བོད་ཀྱི་སྨན་པ་རྣམས་ལ་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ལག་ལེན་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཙམ་ཤེས་པས་མི་ཕན་པར་དེའི་སྟེང་དུ་ལུགས་ཆེན་གསུམ་ཤེས་དགོས་ཤིང་། དེ་དག་མ་ཤེས་ན་ཚད་ལྡན་སྨན་པའི་གྲལ་དུ་མི་ཚུད་ཅིང་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་སྨན་པ་མིན་པར་བཅས་པ་མཛད་པའི་སྲོལ་རྒྱྱུན་གྱི་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
གསོ་བ་རིག་པ།
འཛམ་གླིང་གི་གཙུག་ཏོར་དུ་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤའི་ཡུལ་གྲུར་འབབ་པའི་ཆུ་ཀླུང་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་དཔལ་ཡོན་འབྱུང་སྔ་ཤོས་ཡིན་པ་མ་ཟད་གླིང་ཆེན་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལྟ་བུ་ཡིན། གནས་དེར་འགྲོ་བ་མིའི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་རྒྱུད་རིམ་རིང་པོའི་ཁྲོད་ནས་རིམ་པར་དར་བའི་ཆོས་དང་ལེགས་བྱང་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་དེའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་རེད། དེའང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན་མི་དང་། ནད། སྨན་བཅོས་གསུམ་ནི་མཉམ་ཆགས་མཉམ་གནས་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནད་ལ་སྔ་བ་མ་ཞུ་བ་དང་། སྨན་ལ་སྔ་བ་ཆུ་ཁོལ། ནད་པ་ལ་སྔ་བ་སྐྱེས་བུ། སྨན་པ་ལ་སྔ་བ་མེས་པོ་ཞེས་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཚན་རིག་གི་ལྟ་བ་དང་མཐུན་པའི་གསོ་རིག་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྡོམ་ཚིགས་ཤིག་ཡིན།
དེའང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཐོག་མའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ཙམ་ལ་ཕེབས་པར་བཤད་པ་ནི་བྱུང་བ་ངོ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་གནའ་ཤུལ་དང་གནའ་རྫས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་ཁུངས་ཐུབ་དུ་མ་ཡོད་པ་ཡིན། དེས་ན་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་ནི་འཛམ་གླིང་འདིར་འཚོ་གནས་ཡོད་པའི་གནའ་རབས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་བཅོས་རིག་པ་ཆེན་པོ་བཞིར་གྲགས་པའི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ཅིང་། དེ་ལྟར་ཆེས་སྔ་བའི་དུས་རབས་ནས་མགོ་ཚུགས་ནས་ད་ལྟའི་བར་ལག་ལེན་དང་བརྒྱུད་རིམ་ཟམ་མ་ཆད་པ་མ་ཟད། དུས་རབས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་རྣམས་ཡར་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་ཚན་རིག་འཕྲུལ་ཐབས་ཀྱི་དུས་རབས་འདིར་ཡང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དུ་མར་ཉམས་ཞིབ་དང་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག བལ་པོ། འབྲུག སོག་པོ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ངོས་ལེན་ཐོབ་པ་དང་། གོང་སྨོས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱི་མི་དམངས་ཀྱི་བདེ་ཐང་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་དོན་ངོ་མའི་ཕན་ཐོགས་ཅན་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་གྱི་ཆ་ཤས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གསོ་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ཞིག་ཡིན།།
རྟགས་ཀྱིས་ནད་རྟོགས་པའི་རིགས་པ།
གསོ་བ་རིག་པའི་བརྗོད་བྱ་མཐའ་དག་ལུས་ནད་གཉེན་པོ་གསུམ་དུ་འདུ་བ་དང་། གཉེན་པོ་ལ་དངོས་དང་། ནད་དང་གཉེན་པོ་ཇི་ལྟར་སྤྲོད་ཚུལ་གཉིས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། དེ་ནི་སྨན་བཅོས་དང་གསོ་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གདམས་ངག་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན། དེ་ལའང་མདའ་རྡེག་པར་འབེན་མཐོང་དགོས་པ་བཞིན་ཐོག་མར་གཉེན་པོ་གང་ལ་སྤྲོད་པའི་ནད་ཀྱི་གནས་ལུགས་སམ་ཡིན་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་དགོས་ཤིང་། དེ་རྟོགས་ཐབས་ལ་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་བྱ་བ་ཡིན།
དེའང་ནད་དེས་གནོད་བྱ་ལ་ཇི་ཙམ་གནོད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་གནོད་པ་སོགས་ནི་འཕགས་ལམ་ཐོབ་པའམ་ལྷ་མིག་ལྡན་པའི་དྲང་སྲོང་རྣམས་སམ། ཡང་ན་དེང་རབས་འཕྲུལ་ཐབས་རབ་མཐོང་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་མཐོང་ན་མ་གཏོགས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་སམ་སྙམ་པ་ནི་དཔྱོད་ལྡན་ལ་འཆར་བའི་དོགས་གཞི་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། དཔེར་ན་ཕ་རིའི་ཁང་ཆུང་དུ་མེ་བཏང་ནས་དེར་སྤྱོད་པའི་མིས་མེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་མཐོང་ཞིང་མྱོང་ཡང་། དེ་དང་ས་ཐག་རིང་བའི་ཚུར་རིར་ཡོད་ཅིང་ནད་སོགས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་འཁྲུལ་སྐྱོན་མེད་པའི་མི་དེས་ཕ་རིའི་ཁང་པའི་ཐོག་གི་བར་སྣང་ལ་དུ་བ་ཡོད་པ་མཐོང་ནས་ཕ་གིར་དུ་བ་སྣང་བས་མེ་ཡོད་སྙམ་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་ནས་དེར་མེ་ཡོད་པ་ངེས་ཤེས་སྐྱེ་བ་ཡིན་མོད། འོན་ཏེ་མེའི་འགྲམ་དུ་སྡད་ཅིང་དེ་ལ་སྤྱོད་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་སུམ་དུ་ཇི་ལྟར་སྣང་ཞིང་མྱོང་བ་བཞིན་ཐག་རིང་ནས་དུ་བའི་རྟགས་ལས་མེ་ཡོད་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མཐོང་ཞིང་མི་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ན་ཡུལ་རྗེན་པར་མཐོང་བའི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་ཁོ་ན་ཡུལ་ལ་ཚད་མ་ཡིན་གྱི་མིང་དང་བརྡ་ལ་བརྟེན་པའི་རྗེས་དཔག་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ་ཡུལ་གྱི་ཡོད་ལུགས་སམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གནས་ཚུལ་ལ་མ་ནོར་བ་མིན་པས་མི་བསླུ་བའི་ཚད་མར་མི་རུང་བས་ཚད་མ་མངོན་སུམ་གཅིག་པུར་འདོད་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ན་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ལས་མངོན་སུམ་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་ཤེས་བྱ་གང་ཡང་དངོས་སུམ་མེད་པ་མ་ཟད་ཤར་གྱི་ཊོ་ཀྵོ་གྲོང་ཁྱེར་ཡང་ཁྱེད་ལ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་ཝཱ་རཱ་ཎཱ་སི་ནས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་ཐག་རིང་ནས་མཐོང་བའི་དུ་བའི་རྟགས་ལས་ཁང་པ་དེར་མེ་དཔོག་པའི་རྗེས་དཔག་དེ་ནི་མེ་ལ་བརྒྱུད་ནས་འབྲེལ་བའི་ཐ་སྙད་དོན་མཐུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁང་པའི་མེ་ལ་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས།
རྒྱུད་པ་ཡིས་ནི་རང་མཚན་ལ། །
འབྲེལ་ཕྱིར་དེ་སྣང་བ་ཡིས་ནི། །
གཏོང་ཡང་བསླུ་བྱེད་་ཉིད་མ་ཡིན། ། ཞེས་དང་།
བསམ་པ་ལ་ནི་བསླུ་མེད་ཕྱིར། །
འཁྲུལ་བ་ཡིན་ཡང་ཚད་མ་ཉིད། ། ཅེས་ཁང་པ་ཕ་གིར་མེ་མེད་ན་དུ་བ་མི་འབྱུང་། དུ་བ་མེད་ན་རང་རྒྱུད་ཀྱི་དུ་བ་མཐོང་བའི་མིག་ཤེས་དངོས་སུམ་འབྱུང་མི་སྲིད། དུ་བ་མཐོང་བ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ཁང་པ་ལ་དུ་བ་འདུག་པས་མེ་ཡོད་དོ་སྙམ་ནས་ཐག་བཅད་པ་ཡིན་པའི་རྗེས་དཔག་དེར་མེའི་འགྲམ་དུ་སྡད་པའི་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལྟར་མི་བདེན་ཅིང་འཁྲུལ་བ་ཡིན་ཀྱང་། རྗེས་དཔག་དེས་ཁང་པ་ཕ་གིར་ཚ་ཞིང་བསྲེག་པའི་མེ་ཡོད་དོ་སྙམ་པའི་དོན་ཚ་རེག་ཅན་གྱི་མེ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཡོངས་སུ་མི་བསླུ་བའི་ཚད་མ་ཡིན་ནོ།
དེའང་རྟགས་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སམ་རང་བཞིན་ཏེ། རང་ཉིད་དངོས་པོ་གཞན་དང་རྣམ་པར་གཅོད་པའི་སྒོ་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཏེ། གནས་བརྒྱད་ལས། མཚན་མ་ནི་འདིས་མཚོན་པར་བྱེད་པས་མཚན་མ་སྟེ་སྣང་བར་ནུས་པའོ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།
དེས་ན་བཅོས་དགོས་ཀྱི་ནད་གང་ཡིན་གྱི་ངོས་ནི་ནད་ལ་ལྡན་པའི་རྟགས་སམ་མཚན་མ་ལས་འཁྲུལ་མེད་དུ་ངོས་བཟུང་དགོས་ཤིང་། དཔེར་ན་བུད་ཤིང་བསྲེག་པའི་མེ་དང་ལྷན་དུ་ཡོད་པའི་དུ་བ་བཞིན་རྒྱུ་འབྲས་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པས་ངེས་དགོས་ཏེ། དེའང་དུ་བ་ཡོད་མེད་ལས་མེ་ཡོད་མེད་དང་། དུ་བ་ཆེ་ཆུང་ལས་མེ་ཆེ་ཆུང་དང་། དུ་བ་གང་དུ་ཡོད་སར་མེ་ཡོད་པ་རྗེས་དཔག་ཚད་མས་ངེས་པ་ལྟར། གནོད་བྱ་ལུས་ཟུངས་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱིས་གནོད་པའམ་གཙེས་པ་དང་ལྷན་དུ་ཡོད་པའི་རྟགས་ལས་རྒྱུ་འབྲས་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པས་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་རྟགས་ཁོ་ན་ལས་ངོས་བཟུང་དགོས་སོ།།
འོན་ཏེ་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་མི་ཤེས་པ་དང་མ་གོམས་པས་ནི་རྟགས་ཉིད་རྟགས་སུ་མི་ཤེས་ཏེ། ཀ་ཁ་མ་བསླབ་པའི་བྱིས་པ་ཀ་ཁའི་གཟུགས་དབྱིབས་མཐོང་ཡང་དེ་ཀ་ཁར་མི་ཤེས་པ་བཞིན་ཏེ། ཐབས་ལ་མ་གོམས་པའམ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཤེས་ནའང་ལོང་ལོང་སྤུན་སྤུན་དུ་འདུག་པ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ལྟར་སྣང་འགའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་རླང་པ་ལ་དུ་བར་འཁྲུལ་བ་ལྟ་བུ་ངོ་བོ་ལ་འཁྲུལ་བ་དང་། ནམ་མཁར་སྤྲིན་འདུས་པ་ཙམ་གྱིས་འཆར་འབབ་པར་བརྟག་པ་མ་ངེས་པའི་རྟགས་ལ་ནད་རྟགས་ངོ་མར་འཁྲུལ་ནས་བཅོས་ཐབས་དང་ཁ་དམར་ཐམས་ཅད་དོན་ལ་མི་གནས་པར་འགྱུར་བས་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་གོམས་འདྲིས་ཡོང་བ་ལ་སྒོ་ཀུན་ནས་འབད་རིགས་སོ།།
བརྟག་ཐབས་དངོས།
བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པར་འཕྲོད་བསྟེན་དང་བདེ་ཐང་ནི་རང་ཉིད་གནས་སའི་ཁོར་ཡུག་དང་། དེའི་དུས་སྟེ་སྣོད་བཅུད་ཡུལ་དུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་། སེམས་ཁམས་དང། འཚོ་བ་ཟས་དང་། བྱ་བ་སྤྱོད་ལམ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་ཉམས་ལེན་དང་། སྔོན་ལེན་འཕྲལ་རྐྱེན་སོགས་ཕྱོགས་དང་ཆ་ཤས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་གཏན་འབེབ་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་བཞིན་ནད་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་ཆ་ཤས་རེ་རེ་ལའང་ཕྱོགས་དང་ཆ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་བརྟག་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་ལ་གསོ་ནུས་སམ་མི་ནུས་རྟོགས་ཆེད་བླང་དོར་བརྟག་པ་དང་། མཁས་ཁྱད་འབྱིན་པའི་ཆེད་དུ་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་བརྟག་པ་དང་། གསོ་བྱའི་ནད་གཞི་གང་ཡིན་མཐའ་གཞན་དུ་དྭོགས་པ་བསལ་བའི་དོན་དུ་ཉེས་པ་དངོས་སྟོན་བརྟག་ཐབས་སོགས་དགོས་པ་སོ་སོར་གཞིག་ཏེ་བརྟག་ཐབས་ཀྱང་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་ལ། འདིར་ནི་འཕྲལ་དུ་གསོ་དགོས་ཤིང་ལུས་ཟུངས་སམ་གནོད་བྱ་མ་རུང་བར་བྱེད་པའི་ཉེས་པ་གང་ཡིན་རྗེན་པར་མཐོང་བའི་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་དོན་མགོ་སྨོས་ཙམ་ཞུ་ན།
དང་པོ། སློང་བ་རྒྱུ་ལ་བརྟག་པ་སྟེ། ཉེས་པ་དེ་ཉིད་དངོས་སུ་སློང་བྱེད་དུ་གྱུར་པའི་ཟས་གང་ཟོས་པ་དང་། དྲག་དལ་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་གང་བསྟེན་སོགས་ལ་དཔྱད་དེ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རིགས་པས་ནད་ཀུན་རྟོགས་པར་ནུས་ཏེ། རོ་ཁ་བ་དང་། ནུས་པ་རྩུབ་པ་དང་ཡང་བ་ལྡན་པའི་ཁ་ཟས་བསྟེན་དྲགས་པ་དང་། ཆགས་པས་དུབ་པ་དང་། ལྟོ་གཉིད་ཆག་པ་དང་། ཁྲག་མང་ཟགས་པ་དང་། འཁྲུ་སྐྱུགས་ཀྱིས་བཏབ་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱིས་མནར་བ་དང་། སེམས་ལས་ཆེས་པ་སོགས་སྤྱོད་ལམ་ལས་གྱུར་ན་དེ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྟོད་སྨད་གང་དུ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱུ་ནི་རླུང་ལས་གྱུར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣོ་ཚའི་ཟས་དང་། དྲག་ཤུལ་དང་། ཞེ་སྡང་དྲག་པོ་སྐྱེས་པ་སོགས་མཁྲིས་པ་དང་། ལྕི་སྣུམ་མངར་བའི་ཟས་དང་། སྤྱོད་ལམ་དལ་བར་འདུག་པ་དང་། འགྲང་རྗེས་གཉིད་ལོག་པ་སོགས་ལས་གྱུར་བ་ནི་བད་ཀན་ནད་དུ་གདོན་མི་ཟ་བ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་རྒྱུའི་རྗེས་ཀྱི་འགྲོ་ལྡོག་བྱེད་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།
གཉིས་པ། མཚན་ཉིད་རྟགས་ཀྱིས་བརྟག་པ་ནི། བརྟག་ཐབས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་ཅིང་། ༡ དེ་ལ་བརྟག་པའི་གཞི་ནི་ནད་ཀྱི་ཉེ་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་མ་གྱུར་བའི་ཉེས་པ་གསུམ་པོ་འཕྲལ་རྐྱེན་ཟས་སྤྱོད་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་ཡང་རྩུབ་དང་། རྣོ་ཚ་ལྕི་སྣུམ་སོགས་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཉི་ཤུ་པོ་རྣམས་ཡིན་ཅིང་། དེའང་མང་དུ་ཕྱེ་ལ་ནད་ངོས་མ་འདྲེས་བཟུང་། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དེ་དག་རང་གི་ཚད་ལས་འཕེལ་ཞིང་ལྷག་པའམ། ཟད་དམ་འགྲིབ་པའམ། རང་གནས་སུ་བསགས་པའམ། གཞན་གནས་ལོག་ལམ་དུ་ལྡང་ཞིང་དེ་དང་མི་མཐུན་ཏེ་འཁྲུགས་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་རྟགས་ལ་སོ་སོར་རྒྱས་པར་ཕྱེ་ནས་བརྟག་ཅིང་། ཉུང་དུ་བསྡུས་ལ་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་དྲིལ། ། ཅེས་གདམས་པ་བཞིན་མདོ་དོན་དེ་དག་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་དྲིལ་བ་ནི་བརྟག་གཞིའོ།།
༢ གང་ལ་བརྟག་པའི་ཡུལ་ནི། ནད་པའི་མིག་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་དང་། དབང་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་གཟུགས་སྒྲ་སོགས་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལུད་པ། འཁྲུ་བ། སྐྱུགས་པ། དྲི་ཆུ། ཁྲག་རྣམས་ལ་ཉེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་རྩུབ་སོགས་འཕེལ་ཟད་དང་། ཚ་གྲང་གི་རྟགས་གང་སྣང་བརྟག་པ་པ་སྟེ། ཕྱི་ཡུལ། ནང་དབང་པོ། གསང་བ་ཁམས་དང་ཟག་པ་ལ་བརྟག་པའང་ཟེར་བ་ཡིན།
༣ བརྟག་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོའམ་ཡོ་བྱད་ནི། 1 ནད་པ་དེ་ཉིད་གང་ལ་འཚོ་ཞིང་གནས་པའི་ཡུལ་ལ་དཔྱོད་པ་སྟེ། ངད་ཅན་གྲང་བ་དང་། སྐམ་ས་ཚ་གདུང་ཆེ་བ་དང་། རླན་ཅན་སྣུམ་པའི་ཡུལ་སོ་སོར་རླུང་སོགས་ཉེས་པར་བརྟག་པ་དང་། 2 ཚ་གྲང་ཆར་དུས་སོགས་དུས་བཞི་གང་དུ་ན་བ་དང་། 3 དབྱིབས་སྒུར་ཤ་སྐེམ་སོགས་ཉེས་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་དང་། 4 རྒན་དར་སོགས་ན་ཚོད་དང་། 5 ཉིན་ཞག་དགོང་དང་ཐོ་རེངས་དང་། ཉིན་གུང་སོགས་ཉེས་པ་གང་ལྡང་གི་དུས་ལ་བརྟག་པ་དང་། 6 ཟོས་རྗེས་དང་། འཇུ་དུས་དང་། ཞུ་རྗེས་གང་ལ་ལྡང་བ་ཟས་ཟོས་དང་། 7 ལུས་ཀྱི་སྟོད་སྨད་དང་། བྱེ་བྲག་ཚིགས་དང་། རུས་པ། དོན་སྣོད་སོགས་གང་དུ་གདུང་བའི་ནད་ཀྱི་གནས་ལ་དཔྱོད་པ་དང་། 8 མགོ་ལོང་རྒྱུ་མ་སོགས་ཉེས་གསུམ་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་གང་དུ་མི་བདེ་བ་ཤས་ཆེར་ཡོད་པ་སོགས་ལ་ཞིབ་པར་དཔྱད་དེ། རིམ་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་དང་། དོན་འགྱུར་གྱི་ཐེ་ཚོམ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དངོས་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ།།
༤ ཚུལ་ཇི་ལྟར་བརྟག་པ། 1 ནད་པའི་གཟུགས་བོང་ཆེ་ཆུང་། དབྱིབས་དྲང་འཁྱོགཁ་དོག་ལེགས་ཉེས། ཤ་རྒྱས་སྐེམ་སོགས་ལུས་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་འཁྲུ་སྐྱུག་དྲི་མ་སོགས་མདོར་ན་སྨན་པའི་མིག་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཁྱད་པར་ནད་པའི་ལྕེ་དང་དྲི་ཆུ་ལ་བརྟགས་དགོས་སོ། དེའང་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པར་ལྕེ་དང་མིག་ལ་བརྟག་ཐབས་ཞིབ་རྒྱས་ཡོད་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་དྲི་ཆུ་ལ་རྟེན་ནས་ནད་དང་གདོན་ངོས་བཟུང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་། དེའི་ལག་ལེན་ལ་ད་ལྟ་འཚོ་གནས་སུ་ཡོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་བཅོས་རིང་ལུགས་གང་གིས་ཀྱང་འགྲན་མི་བཟོད་པར་ཁས་ལེན་ནུས་ཤིང་། ཞིབ་པར་གཞན་དུ་རྟོགས་དགོས་སོ།།
2 སྨན་པའི་སོར་མོས་རེག་སྟེ་ནད་པའི་ལུས་ཀྱི་ཚ་གྲང་། འཇམ་རྩུབ། སྲ་སྙི། འབུར་ཀྱོང་སོགས་ལ་བརྟག་ཅིང་། ལྷག་པར་དུ་རེག་པའི་སྒོ་ནས་རླུང་ཁྲག་གཉིས་འདོམ་ཞིང། ཚེ་སྲོག་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་སྙིང་གི་འཕར་ལྡེང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕར་བའི་རྩ་ལ་བརྟག་པ་ཡིན་ཅིང་། དེ་ལ་རྩར་བལྟ་བའི་སྔོན་འགྲོ་ཟས་སྤྱོད་བསྟེན་སྟངས། ནམ་བརྟག་པའི་དུས། གང་ལ་བརྟག་པའི་གནས། ཇི་ཙམ་མནན་པའི་ཚད། ཇི་ལྟར་བརྟག་པའི་ཚུལ། ཐ་མལ་རང་བཞིན་གྱི་རྩ་རྒྱུད། ཕྱིའི་དུས་བཞི་འགྱུར་འགྲོས་ཀྱིས་ནང་རྩ་ཁམས་ལ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད། ངོ་མཚར་ལྐོག་གྱུར་གྱི་གནས་སྟོན་པ། རྣམ་པར་འགྱུར་མ་འགྱུར་གྱི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས། རྩ་རྒྱུད་སོ་སོས་ནད་རིགས་དབྱེ་བ་དང་། ཚོན་ཀན་ཆག་གསུམ་གྱི་རྒྱུུ་བ་ལས་ནད་གཞི་སྟོད་སྨད་དོན་སྣོད་བྱེ་བྲག་གར་བབས་བརྟག་པ། འཚོ་འཆི་ལ་ཤན་དབྱེ་བ། གློ་བུར་ཡེ་འདྲོག་གི་གདོན་རྩ་བརྟག་པ། ཚེ་རིང་ནད་མེད་ཀྱི་གཞི་བླའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཐབས་སོགས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་། དེའི་ལག་ལེན་མ་ཉམས་པ་ཡོད་པས་བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཉམས་ཞིབ་དང་། མཁྱེན་རྟོགས་མཛད་ན་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འདི་ནི་གསོ་བ་པོ་སྨན་པ་དང་། གསོ་བྱའི་ནད་ཀྱི་བར་དུ་འཕྲིན་ལན་སྐྱེལ་མཁན་ལྟ་བུ་སྟེ། བརྟག་ཐབས་འདི་ཉིད་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་གཡུལ་ཆེན་གཤོམ་ཚེ་བྱ་པའམ་དགྲ་བོའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ལན་སྐྱེལ་མཁན་གྱི་སོ་པ་མེད་པའམ་དེའི་བརྡ་ལན་མི་ཤེས་པ་དང་འདྲ་སྟེ། དགྲས་འདི་དང་འདི་བྱེད་ཀྱི་ཕྲིན་མི་སྐྱེལ་བ་ལྟར་ནད་ཀྱིས་འདི་ཡིན་འདི་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཆ་མི་ཤོད་པ་ཡིན་ནོ།།
3 སྨན་པས་ནད་པར་ཐད་ཀར་དྲི་བ་དང་ནད་པས་ལན་བྱེད་པ་སྟེ། དེའང་དྲི་བའི་ཐབས་ཤེས་དམིགས་བསལ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་དེ་སྔར་བཤད་པའི་བལྟ་རེག་གཉིས་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་བརྟག་ཐབས་ཕལ་ཆེར་འདིར་གཏོགས་ཤིང་། མདོར་ན་དྲི་བའི་གནད་ནི་ཟས་སྤྱོད་སོགས་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་བསྟེན་དྲིས་པས་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་རྟོགས་པ་དང། ཇི་ལྟར་ན་ལུགས་དྲིས་པས་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། གང་དུ་ན་བས་ནད་གནས་དང་། དུས་ཇི་ཙམ་ནས་ན་བས་གསར་རྙིང་ནད་ཁམས་རྟོགས་པ་དང་། བཅོས་ཇི་བྱས་ཀྱིས་དམན་ལྷག་ལོག་པ་རྟོགས་ཤིང་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་རྗེན་ཆེར་མཐོང་བ་སོགས་བརྟག་ཐབས་འདི་ནིལུགས་སྲོལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྨན་པ་ཀུན་གྱིས་སྤྱོད་པ་དང་། ལུས་ནད་གཉེན་པོའི་ཤེས་རིག་ངོ་མ་ལྡན་ཞིང་མྱོང་གོམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྨན་པ་ལ་ནི་བརྟག་ཐབས་འདི་ཉིད་བརྟག་ཐབས་ཀུན་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་མོད། དེའི་ཤེས་མྱོང་མི་ལྡན་པ་ནི་ལོང་བར་ལྟད་མོ་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།
གསུམ་པ། སྔར་རང་གི་ནད་ཀྱི་གཉེན་པོར་འགྲོ་རྒྱུར་དམིགས་ནས་བསྟེན་པའི་སྤྱོད་ལམ་ཟས་སྨན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་གནོད་ལ་ལ་སླར་དཔྱོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མཁྲིས་པས་སྐྱེད་པའི་ནད་གཞིར་བཟུང་ནས་སྤྱོད་ལམ་བསིལ་རྩུབ་དང་། ཟས་ཁ་མངར་བསིལ་རྟུལ་བསྟེན་པ་དང་། སྨན་བསིལ་རྟུལ་ཁ་བ་དང་། དཔྱད་གཏར་ཁ་སོགས་བསྟེན་པས་གཉེན་པོ་དེ་དག་གིས་ཚ་རྣོ་སྣུམ་པ་སོགས་མཁྲིས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་འགྱུར་ཀྱི་རྟགས་རྣམས་ཁད་ཀྱིས་ནུབ་སྟེ། རིམ་བཞིན་ལུས་སེམས་བདེ་ལྷོད་དུ་གྱུར་ན་ནད་ཐོག་ཏུ་གཉེན་པོ་ཁེལ་ཞིང་འཕྲོད་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གཉེན་པོ་དེ་དག་གིས་ནད་རྟགས་དང་ཟུག་གཟེར་རྣམས་སྔར་བཞིན་གནས་པའམ་བསྐྱེད་ན་གཉེན་པོ་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པའམ་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་ནས་མི་འཕྲོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་གྱི་ནད་ངོས་བཟུང་བ་འཁྲུལ་བར་བརྟག་པ་སྟེ། མན་ངག་རྒྱུད་ལས། ཟས་སྤྱོད་སྨན་དཔྱད་ཆུ་བཞི་བསྟེན་པ་ཡིས། འཕྲོད་དང་མི་འཕྲོད་གོམས་པས་ངེས་པ་རྙེད། ། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་སྟེ། དེ་བཞིན་ཚ་གྲང་ལྡན་འདུས་ཐམས་ཅད་ལ་དེའི་རིགས་པས་བརྟག་དགོས་ཤིང་། དེའང་ལྟར་སྣང་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། ནད་དང་གཉེན་པོ་འཐབ་པས་མི་འཕྲོད་འདྲ། ། ལྟར་སྣང་རྟགས་ཀྱིས་ངོ་སླན་འཕྲོད་པ་འདྲ། ། ཞེས་འཕྲུལ་སོ་མང་པོ་ཡོད་པས་འདིའི་སྐོར་འཁྲུལ་གཞི་བསལ་བ་ཚ་གྲང་གལ་མདོ་དང་། རི་ཐང་བརྟག་པ་སོགས་དམིགས་བསལ་གྱི་བརྟག་ཐབས་རྣམས་ལས་ཞིབ་པར་རྟོགས་དགོས་སོ། མདོར་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་ཡུལ་དུས་རང་བཞིན་ན་ཚོད་དང་། ། གནས་ས་ཉིན་ཞག་ཟས་ཟོས་གོམས་པ་ཆུ། ། འདི་བཅུའི་སྒོ་ནས་འཁྲུལ་མེད་ངོ་ཡིས་ཟུངས། ། ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་མིན་པར་ཡོང་སྲིད་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལ་བརྟག་སྟེ་རང་གི་མྱོང་གོམས་དང་སྦྱར་ནས་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོ་མ་རྟོགས་དགོས་སོ། གཞན་ཡང་འདུ་བ་གཞན་དང་རྒྱབ་ཤ་གཅོད་པ་དང་། གསང་བ་ཕུག་ཚོལ་སྨན་གྱིས་བརྟག་པ་སོགས་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་གནད་དང་ལག་ལེན་ཞིབ་ཕྲན་དུ་མ་ཡོད།།
ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་བརྟག་ཐབས།
དེ་སང་ཚེའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ལྟར་ན་དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ལྔ་སྟོང་(5000 BC)ཡས་མས་ནས་བྱུང་བར་བཤད་ཅིང་། ཁོ་བོ་བསམ་པར་དེ་ལས་མ་སྔ་ནའང་ཕྱི་དོན་མེད་ལ། གང་ལྟར་ཆེས་སྔ་མོ་ནས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་སྲོལ་གཏོད་ཅིང་རིམ་བཞིན་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་དུ་མས་ཉམས་ལེན་དང་དར་རྒྱས་ཟམ་མ་ཆད་པར་མཛད་དེ་ད་བར་ལག་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་པ་བར་མ་ཆད་ཅིང་རིས་མེད་སྐྱེ་འགྲོ་དུ་མའི་ཚེ་སྲོག་དང་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་དཔལ་དུ་གྱུར་བའི་རིག་གཞུང་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན། ཚེའི་རིག་བྱེད་ནི་བོད་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིག་གཞུང་ནས་འདྲེན་བྱས་པའི་ནང་གི་སྔ་ཤོས་ཡིན་ཅིང་དུས་རབས་བཞི་པ་ཙམ་ནས་དར་མགོ་ཚུགས་པ་དང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པར་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་པར་དེའི་འགྲེལ་བ་གཉིས་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱང་ད་ལྟ་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་པ་མ་ཟད་དེ་དག་གི་འཆད་ཉན་དང་ལག་ལེན་གྱི་རྒྱུན་ཀྱང་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་བར་དམིགས་བསལ་ཟུར་དུ་བཞུགས་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཤན་ཞུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།
ཚེའི་རིག་བྱེད་རྣམས་སུ་གསོ་བ་རིག་པ་ལྟར་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་གནས་ཤིག་ཟུར་དུ་མ་མཛད་པར་ནད་གཞིའི་གནས་སུ་ནད་བསྐྱེད་བྱེད་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡུལ་དུས་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བའི་སྣང་བ་ལས་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་མཐོང་བར་མཛད་པ་སྟེ། བརྒྱད་པར། ནད་གཞི་སྔར་བྱུང་ཚུལ་དང་(PURVARUPA)ནི། །དེ་བཞིན་ཚུལ་ཕྱེད་(RUPA)གོམས་བྱེད་(URASAYA)དང་། །དཀྱེལ་གྱུར་(SAMPRATI)ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟེ། །ཞེས་དང་། འདི་ལྔ་རྩ་བའི་ནད་རྟོགས་པའི། །མ་ལུས་ཤེས་རབ་ཐོབ་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ༡ ནད་གསོག་ལྡང་གི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་གནས་ས་ཡུལ་དུས་རང་བཞིན་ན་ཚོད་ཟས་སྤྱོད་སོགས་ལ་དཔྱོད་པ་དང་། ༢ དང་པོའི་ཚུལ་ལམ་སྔར་ཚུལ་ཏེ་ནད་འཕེལ་བ་མ་རྫོགས་པས་ཐ་མལ་གྱི་རང་བཞིན་ལས་འགྱུར་བ་ཙམ་ལས་བྱེ་བྲག་གི་རྟགས་མ་གསལ་བའི་དུས་དང་། ༣ ཚ་རྣོ་ཡང་རྩུབ་སོགས་ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་མ་འདྲེས་པར་མངོན་པ་དང་། ༤ ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་ཟས་དང་སྨན་གྱིས་ནད་ལ་ཕན་གནོད་མངོན་པར་གསལ་བ། ༥ ནད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། མིང་དང་བྱེད་ལས་གང་ཡིན་བྱེ་བྲག་གསལ་བར་ཕྱེད་པ་སྟེ་འདི་ལྔ་པོ་ནི་བློ་མིག་ཅན་ལ་ནད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཉི་མ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་གསུངས། དེའང་ནད་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེད་པའི་ནད་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། དེའི་བྱེད་ལས་རྣམས་ལ་ཉམས་རྟོགས་རྒྱས་པ་ལས་གཞན་དུ་བརྟག་ཐབས་ཤིག་ཟུར་དུ་ཡོད་དགོས་པར་སྣང་བ་ནི་ལས་དང་པོའི་བློ་གྲོས་སུ་སྣང་ངོ་། །ཚེའི་རིག་བྱེད་དུ་ནད་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་ཚད་མ་གཉིས་གསུངས་ཏེ། དྲི་བས་བརྟག་པདང་། དབང་པོའི་མངོན་སུམ་གྱིས་བརྟག་པ་གཉིས་ཡིན་ཅིང་། དེང་དུས་རིག་གསར་འཕྲུལ་ཐབས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པས་བརྟག་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་མང་རུ་ཕྱིན་པ་ལས་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་མ་ནི་དེ་གཉིས་ལས་མ་འདས་སོ།།
དེའང་བཅོས་དགོས་ནད་པའི་བརྟག་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་བསྡུ་ན་ནད་པ་ལ་བརྟག་པ་དང་། ནད་ལ་བརྟག་པ་(ROG-ROGI)གཉིས་ཡིན་ཅིང་།
1 ནད་པ་ལ་བརྟག་པ་ནི། ནད་གཞི་དང་འབྲེལ་བར་དོགས་པ་མཐའ་དག་སྟེ་མིའི་རང་བཞིན་དང་། ཉམས་སྟོབས། མེ་དྲོད། ལུས་ཟུངས། སེམས་ཁམས། སྙིང་སྟོབས། ཁོར་ཡུགདུས་ཀྱི་འགྱུར་བ། ན་ཚོད་སོགས་བཅུ་ལ་དཔྱོད་པར་ཙ་ར་ཀ་ལས་གསུངས།
2 ནད་ལ་བརྟག་པ་ནི། གཙོ་གནད་ཀྱི་ནད་དེའི་ན་ལུགས། གནས་ས། དུས་ནམ་ན་བ་སོགས་ནད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དང་། ནད་པ་དེ་དང་། དེའི་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་ནད་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། སྔར་ནད་དེས་གཙེས་མིན་སོགས་དྲི་བའི་སྒོ་ནས་དང་། གཞན་ཡང་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་དངོས་སུམ་ཚད་མས་བརྟག་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ།
༡ རྩའི་འཕར་ཚུལ་ལ་བརྟག་པ། ༢ དྲི་ཆུ་ལ་བརྟག་པ། ༣ འཁྲུ་བ་ལ་བརྟག་པ། ༤ ལྕེར་བརྟག་པ། ༥ སྐད་གདངས་ལ་བརྟག་པ། ༦ ལྤགས་པར་བརྟག་པ། ༧ མིག་ལ་བརྟག་པ། ༨ གཞན་མངོན་པར་གསལ་བ་ཀུན་ལ་བརྟག་པ་སྟེ་བརྒྱད་དོ།།
དེ་ལ་རྩའི་ལྟ་གནས་སོགས་གསོ་བ་རིག་པ་དང་འདྲ་ཡང་དེའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སོགས་ལ་ཁྱད་པར་དང་རྒྱས་བསྡུས་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཙ་ར་ཀ་སོགས་གཞུང་རྙིང་རྣམས་སུ་མི་གསལ་བས་ཕྱིས་སུ་གཞན་ནས་ཁ་སྐོང་བར་མངོན།
དྲི་ཆུར་བརྟག་པར་དེའི་ཁ་དོག་དང་རྫས་འགྱུར་སོགས་ལ་རྟགས་ཀྱང་། འདིར་ནི་ཉེས་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་རིགས་པས་གཙོ་གནད་སྣུམ་ཐིག་བླུག་པའི་དཔྱད་ཐབས་ཀྱིས་བརྟག་པ་དང་།
འཁྲུ་བ་ལ་བརྟག་པ་ནི། ནད་པའི་མེ་དྲོད་ཀྱི་ཉམས་སྟོབས་དང་། སྤྱད་པའི་ཟས་སྐོམ་ལེགས་པར་སྨིན་མ་སྨིན་སོགས་རྟོགས་པའི་ཐབས་ཏེ། དེའང་སྣོད་དྲི་མ་མེད་པར་བཀང་བའི་ཆུར་བླུག་པས་བྱིང་བ་ན་མེ་དྲོད་ཞན་ཅིང་དྭངས་སྙིགས་མ་ཞུ་བ་དང་། ལྡེང་བས་མེ་དྲོད་ཀྱི་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་མ་ཞུ་བའི་སྐྱོན་མེད་པར་སྟོན་པ་ལྟ་བུའོ།།
ལྕེ་ནི་ལུས་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཡིན་ཏེ། དེའི་མདོག་གི་ཁྱད་པར། སྐམ་རློན། གཙང་བཙོག་སོགས་ལས་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་དེའི་རང་བཞིན་གསལ་བ་དང་། ནད་པའི་སྐད་གདང་ལས་དེའི་ལུས་ཀྱི་ཉམས་སྟོབས་དང་ཉེས་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་འབྱེད་ནུས་པ་དང་།
པགས་པ་ནི་ཕྱི་ནས་གཡོགས་པ་ཙམ་མ་ཟད་དབང་རྩས་ཁྱབ་ཅིང་། ལུས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་བྱེད་ལས་དུ་མར་ཁ་ལོས་བསྒྱུར་བ་དང་། ཉེས་པ་གསུམ་གའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་རེག་བྱ་ཚ་གྲང་། འཇམ་རྩུབ། ཁ་དོགཚོར་མྱོང་། སྐམ་རློན་སོགས་ལས་ནད་གཞིའི་ངོ་བོ་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་།
མིག་ནི་ལུས་སྤྱི་དང་། སྲོག་འཚོ་བའི་གཞིར་གྱུར་བའི་ཁྲག་གི་ཚད་དང་མཚན་ཉིད་འཇལ་བའི་མེ་ལོང་ཡིན་པར་གསུངས། གཞན་ཡང་སྨན་པའི་མིག་ལམ་དུ་གསལ་བ་ནད་པའི་ལུས་ཁམས་ཉམས་ཚགས་གདོང་གི་མདངས་མདོགཚུལ་ལུགས། རྣམ་འགྱུར། སེམས་ཁམས་སོགས་དུ་མ་ཞིག་ལ་དཔྱད་པས་ལུས་སེམས་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ནད་རྒྱུ་མཐོང་ཐུབ་བོ།།
ཡུ་ནཱ་ནིའི་བརྟག་ཐབས།
བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་(དུས་རབས་དྲུག་པ་ནས་བཅུ་པ་)སུ་བོད་ཀྱི་ནུབ་བརྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་པར་སིག་གམ་པར་ཤེ་ཡིའི་ཡུལ་ནི་ཏ་སིག་ནོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་ཚོང་དོན་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁམས་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། ལྷག་པར་དུས་རབས་བདུན་པར་བཙན་པོས་ཕྱོགས་ནས་སྤྲུལ་པའི་སྲས་གསུམ་གདན་དྲངས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སྲོལ་གཏོད་མཛད་པའི་ཡ་གྱལ་ནི་མནའ་བོའི་གྷི་རིག་སེའི་ལུགས་ཏ་སིག་ནས་གདན་དྲངས་པ་ཡིན་པ་མ་ཟད་བད་ཀན་སྨུག་པོ་ལྟ་བུ་ནད་གཞི་དུ་མའི་ལྟ་གྲུབ་སོགས་ཕྱོགས་དུ་མ་ནས་མཚུངས་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།
ལུགས་འདིའི་ནད་གཞི་བརྟག་ཐབས་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་གཞུང་སྤྱི་དང་འདྲ་བར་བརྟག་བྱའི་ནད་པ་བྱེ་བྲག་པ་དེའི་ལུས་ཀྱི་ཚགས་དམ་ལྷོད། མེ་དྲོད་ཉམས་སྟོབས། ལུས་ཟུངས། སེམས་ཁམས། ན་ཚོད། རང་ཉིད་གནས་སའི་ཁོར་ཡུག་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་སོགས་ཕྱོགས་དུ་མའི་གནས་ལུགས་ལ་དྲི་བ་དང་། དབང་པོའི་དངོས་སུམ་ཚད་མས་དཔྱད་དེ་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་བྱའི་ནད་རྒྱུ་ངོ་མར་དཔྱོད་པ་ཡིན། བརྟག་ཐབས་སམ་རྟོགས་བྱེད་ཡོ་བྱད་ནི། 1དབུགས་ཀྱི་འབྱིན་རྔུབ་དང་། སྙིང་འཕར་ལྡེང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕར་བའི་རྩའི་གྲངས་དང་། ཤུགས་དང་། འཕར་ཚུལ་སོགས་ལ་བརྟག་པ་དང་། 2གཞན་ཡང་མེ་དྲོད་ཀྱི་སྟོབས་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ཟུངས་ཀྱི་སྙིགས་མ་དྲི་ཆེན་དང་། 3དྲི་ཆུ་ལ་བརྟག་པ་སྟེ། དེའང་ཐ་མལ་གྱི་དྲི་མ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་འགྱུར་གྱི་དྲི་མ་ལ་བརྟག་པ་དང་། 4སྔར་སྨོས་པ་ལྟར་ན་ལུགས་དང་། ན་དུས་སོགས་ལའང་ནད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་རྩོམ་པའི་དྲི་བ་དང་། 5གཞན་ཡང་ལུས་ཟུངས་ཉམས་སྟོབས་དང་གདོང་དང་མིག་གི་མདངས་སོགས་དབང་པོའི་དངོས་སུམ་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གཞལ་ནས་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ།།
སིདྡྷའི་བརྟག་ཐབས།
སི་དྡྷིའི་གཞུང་ལུགས་དངོས་སུ་བོད་དུ་བསྒྱུར་བ་མེད་ཀྱང་གཞུང་འགར་དབང་ཕྱུགས་ནག་པོའི་རྒྱུད་ཅེས་གསལ་བ་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་སྣང་། འདི་ནི་མིའི་ལུས་དང་དེ་ཉིད་བདེ་ཐང་དུ་གནས་པ་ཉེས་པ་གསུམ་ཆ་སྙོམ་དུ་གནས་པ་ལ་རགས་ལས་ཤིང་། དེ་ལ་ཟས་སྤྱོད་དང་ཉིན་རེའི་བྱ་བ་དང་། ཁོར་ཡུག་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་པ་གང་རུང་ཞིག་མ་སྙོམས་པ་ལས་ནད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། དེའང་ལུགས་འདིར་ནད་དང་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་ཐབས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་ཐད་ཀར་བཅོས་དགོས་ཀྱི་ནད་པར་སྨན་པས་བརྟག་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལ་བརྟག་ཐབས་བརྒྱད་ཅེས་གྲགས་ཤིང་། ༡ རྩ་འཕར་ཚུལ་ལ་བརྟག་པ། ༢ ལྕེ་ལ་བརྟག་པ། ༣ མངོན་པར་གསལ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཁ་དོག་ལ་བརྟག་པ། ༤ སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་བརྟག་པ། ༥ མིག་ལ་བརྟག་པ། ༦ ལྤགས་པ་དང་རེག་བྱར་བརྟག་པ། ༧ འཁྲུ་བ་ལ་བརྟག་པ། ༨ དྲི་ཆུ་ལ་བརྟག་པ་རྣམས་ཡིན་ཅིང་། དེ་དག་གི་འགྱུར་བ་དང་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་ཞིབ་པར་བསྟན་ཡོད།།
ཧོ་མེའོ་པེ་ཐིག་གི་བརྟག་ཐབས།
བོད་དུ་ཧོ་མེའོ་པེ་ཐིག་གི་གཞུང་དང་ལག་ལེན་དངོས་སུ་དར་བ་མེད་ཀྱང་དེང་དུས་གོ་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་དུས་རབས་སུ་འགྲོ་བ་མིའི་ལུས་སེམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བའི་རིང་ལུགས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་གསོ་བ་རིག་པ་སོགས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་བཅོས་རིང་ལུགས་སྤྱི་དང་འདྲ་བར་ཆ་ཤས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྨང་གཞི་ནི་རང་བཞིན་རྣལ་མའི་སྨན་ལུགས་(Principles of naturopathic)ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཡིན་པ་དང་། འདིའི་བརྟག་ཐབས་ནི་གློ་བུར་བཅོས་དགོས་ཀྱི་ནད་གཞི་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་ཞིང་། དེའང་ནད་པ་ལ་དྲི་བ་དང་ལན་འདེབས་པའི་ཐབས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཞིབ་མོ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ནས་གཙོ་གནད་ལ་དམིགས་ནས་དྲི་བ་ཡིན་ཅིང་། དགོས་ངེས་བྱུང་ཚེ་རྒྱུས་ལོན་ཡོད་པའི་ནང་མི་གཞན་གྱི་གྲོགས་དང་བཅས་ཏེ་ནད་པའི་ན་ལུགས་དང་། དཀའ་ངལ་གཙོ་བོ་དང་། རང་གི་ནད་དང་ཟུག་རྔུའི་མྱོང་བ་ངོ་མ། གང་དུ་ན་བའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ནད་པས་ཐུག་རེག་མང་ས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་བྱེ་བྲག་པར་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་རེག་བྱ་སོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ། བྱིས་པའི་འཚར་ལོངས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྨི་ལམ་དང་། འཇིགས་པ། རྒྱུན་ལྡན་ཟས་སྤྱོད་དང་། དམིགས་བསལ་དེ་དག་གི་འཕྲོད་མིན། དུས་བཞི་ནད་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་། གནམ་གཤིས་དང་ཁོར་ཡུག་གི་དཀའ་ངལ་དང་འགྱུར་བ་སོགས་ལ་ལེགས་པར་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་གཙོ་གནད་ཀྱི་ནད་གཞི་ངོ་མ་གཏན་འབེབས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་མགོ་གཟེར་ཅན་ལྟ་བུ་ནད་པ་གཉིས་ཀྱང་ནད་རྒྱུ་སོ་སོར་བརྟག་ནས་བཅོས་ཐབས་ཀྱང་སོ་སོར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།
དེ་རིང་འདིར་ལྷན་དུ་འཛོམས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྨན་གྱི་རིང་ལུགས་རྣམས་ནི་རྒྱ་གར་ཙམ་དུ་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིང་ལུགས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་ཕན་ཚུན་གོ་རྟོགས་དང་ཤེས་མྱོང་གོང་འཕེལ་ཕྱིན་ནས་འགྲོ་བ་སྤྱིའི་བདེ་ཐང་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཞབས་ཞུ་ཆེན་པོ་ཐུབ་པའི་རེ་སྨོན་དང་བཅས། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།།
མཐའ་མའི་འདོན་ཐེངས་།: 01.04.2017 ཉིན། 5:02 PM<< སྔ་མ།


text:
ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཏུ་རིག་གནས་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་བསླབ་པ་མཐར་སོན་མཛད་སྒོ་ཐོག་གསུང་བཤད།
༄༅།། ༢༠༡༤ ཕྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ ཉིན་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དབུ་དགེ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གསར་པ་དབུ་འབྱེད་དང་། རིག་གནས་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་བསླབ་པ་མཐར་སོན་གྱི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་སློབ་ཐོན་སློབ་མ་༢༥ ཙམ་ལ་ཕྱག་འཁྱེར་བསྩལ་བ། དེ་བཞིན་རིག་གནས་སྐབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སློབ་མ་ཁག་ཅིག་གི་ཆེད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ ‘ས་མཐའི་ལྗང་སྨྱུག་’ དང་། རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ ‘མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གླེང་བ།’ སྤེན་པ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ ‘བོད་གངས་ཅན་གྱི་སྒྲ་རིག་པའི་གནད་དོན་གསལ་བ་རིན་ཆེན་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་’ བཅས་རིམ་པར་དབུ་འབྱེད་གནང་མཐར་གསུང་བཤད་གནང་བ།
དེ་རིང་འདིར་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པའི་སྐྱབས་ཡུལ་དགེ་འདུན་པ་རྣམ་པ་དང་། བཀུར་འོས་སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པ། ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་ཞབས་ལས་བྱེད་རྣམ་པ། ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་སྤྱི། དེ་བཞིན་དགེ་རྒན་ལས་བྱེད། ལྷག་པར་དུ་དེ་རིང་མགྲོན་གྱི་གཙོ་བོ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ ནང་བསླབ་པ་མཐར་སོན་པའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམ་པ་བཅས་ཚང་མར། ཁྱེད་ཚོས་ལོ་མང་པོའི་རིང་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་མིང་རྟགས་བཞེས་པའམ་བསླབ་པ་མཐར་སོན་པའི་ཕྱག་འཁྱེར་བཞེས་པའི་གོ་སྐབས་འདིའི་ཐོག་ཚང་མར་འཚམས་འདྲིའི་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་དང་། ལོ་མང་པོར་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་བྱས་ནས་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་པ་དེར་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཡོད།
སློབ་གཉེར་ཐོན་པའི་གྲུབ་འབྲས་སུ་རང་གི་གཏན་གྱི་འདུན་མ་འགྲུབ་པ་ཞིག་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་ཐུབ་པ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ང་ཚོ་ནང་པའི་སློབ་གཉེར་ཚང་མ་དེ་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིར་བཏང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བསླབ་པ་མཐར་སོན་ཞེས་བརྗོད་དུས་ཁྱེད་ཚོ་མི་སློབ་ལམ་ལ་སླེབས་པ་ལྟ་བུ་རེད། མི་སློབ་ལམ་ལ་སླེབས་ན་བསླབ་རྒྱུ་གཞན་གང་ཡང་མེད། སྔོན་མ་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ཙམ་ལ་ལག་འཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུའི་མཛད་སྒོ་དེ་ལ་བསླབ་པ་མཐར་སོན་པའི་དགའ་སྟོན་ཞེས་བརྗོད་དགོས་སམ་མི་དགོས་དེའི་ཐོག་བགྲོ་གླེང་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱུང་བ་རེད།
དགེ་ལྡན་ལུགས་བཟང་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གིས་དགེ་ལུགས་དགེ་བཤེས་ཚོར་ཕྱག་འཁྱེར་ཕུལ་བ་དེ་དང་པོ་ལྟ་བུ་རེད། སྐབས་དེར་བསླབ་པ་མཐར་སོན་ན་མི་སློབ་ལམ་ལ་སླེབས་པ་རེད་དམ་ཞེས་སྐད་ཆ་བྱུང་བ་རེད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་བསླབ་པ་ཞེས་པ་དེ་དོན་མང་པོ་ཞིག་ལ་འཇུག་གི་ཡོད། ང་ཚོས་དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལྟ་སྟངས་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཐོག་ནས་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ལེན་གྱི་ཡོད་པ་རེད།
ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སྟངས་ནང་སློབ་ཁྲིད་དང་ཉམས་ཞིབ་ (Teaching and Research) དང་། ཡང་ན་སློབ་གཉེར་དང་ཉམས་ཞིབ་ (Study and Research) ཞེས་སྡེ་ཚན་ཁག་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཡོད།
བསླབ་པ་མཐར་སོན་ཞེས་པ་དེ་དགེ་རྒན་སྐུ་མདུན་ནས་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཟིན་ནས་སོ་སོ་རང་གིས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་མགོ་འཛུགས་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་དག་ཡིན་པའི་ཁུལ་རེད། Graduation and Convocation ལ་བསླབ་པ་མཐར་སོན་པ་ཞེས་བོད་སྐད་ནང་རང་འཇགས་བཞག་པ་རེད།
སློབ་སྦྱོང་དང་། སློབ་གསོ། སློབ་ཁྲིད་ཟེར་བའི་ལས་རིམ་དེ་སློབ་དཔོན་ལག་འཁྱེར་ (Master Degree) ཞིག་ཐོབ་ན་རྫོགས་པ་ལྟ་བུ་རེད། དེའི་རྗེས་སོ་སོའི་ངོས་ནས་གཏིང་ཟབ་སློབ་སྦྱོང་དེ་གཞི་ནས་མགོ་འཛུགས་བྱེད་རྒྱུ་ཞིག་རེད།
ཐོག་མར་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་ཚན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཆ་ཚང་དང་། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་ (Master) འཛིན་རིམ་ལ་སླེབས་སྐབས་སློབ་ཚན་ཉུང་དུ་བཏང་སྟེ་བྱེ་བྲག་པ་འགའ་ཤས་ཐོག་སྦྱང་དགོས་པ། དེ་ནས་སོ་སོའི་དོ་སྣང་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་སུ་སླེབས་པ་རེད།
དེས་ན་སློབ་གྲྭ་དང་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས་སོ་སོས་གཏིང་ཟབ་པོ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཞི་ནས་མགོ་ཚུགས་དགོས་པ་དང་། གང་ལྟར་མི་ཚེའི་ནང་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པ་བཞིན། གཞུང་ལ་ཕྱོགས་རེ་བ་དང་རགས་པ་རེས།། ཚིམས་པར་མ་བྱས་ཀུན་ལ་ཞིབ་ཏུ་སྦྱངས།། ཞེས་ཞིབ་ཚགས་པོས་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ནས་སྦྱང་དགོས་པ་དེ་གཞི་ནས་མགོ་ཚུགས་པ་ལྟ་བུ་རེད།
དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་ཐར་པ་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ཉམས་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས། དང་པོ་རྒྱ་ཆེན་ཐོས་པ་མང་དུ་བཙལ།། བར་དུ་གཞུང་ལུགས་ཐམས་ཅད་གདམས་པར་ཤར།། ཐ་མར་ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་ཉམས་སུ་བླངས།། ཞེས་ཐར་པ་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། མིའི་འགྲོ་བར་སྐྱེས་པ་ཡིན་སྟབས། མི་ཡ་རབས་ཤིག་ཡོང་བའི་ཐབས་ཤེས་བྱེད་རྒྱུ་དང་། མི་ཚེ་དེས་མི་ཚང་མར་ཕན་ཐོགས་པ། གལ་སྲིད་ཕན་ཐོགས་པ་ཞིག་མ་བྱུང་ནའང་། སུ་ལའང་འཚེ་བ་མེད་པ་ཞིག་དགོས།
སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འཚེ་བ་མ་བྱེད་གསུངས་པ་དེ་ཆོས་རྐྱང་པའི་ཐོག་ནས་གསུངས་པ་ཞིག་མིན། ཆོས་ཀྱི་ནང་ལ་འཚེ་བ་མེད་པ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་དེ། ཆོས་ལ་དད་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། འཚེ་བ་བྱེད་པ་དེ་ཁྲིམས་འགལ་རེད། མི་དགེ་བཅུ་སྤོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། ཡིད་ཀྱི་ལས་གསུམ་པོ་དེར་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཉེས་པ་གཏོང་ཐབས་གང་ཡང་མེད། འོན་ཀྱང་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བ་བདུན་པོ་དེར་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ཉེས་པ་གཅད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།
དེར་བརྟེན་ཡུལ་ཁྲིམས་ཚུལ་བཞིན་སྲུང་བའི་ཐོག་ནས་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བའི་ལས་བདུན་སྤོང་བ་དང་། འཚེ་བ་མེད་པའི་ཉམས་ལེན་གྱི་བསམ་བློའི་ཐོག་ནས་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བ་བདུན་པོ་དེ་སྤོང་བ་གཉིས་དགོངས་པ་གཅིག་ཡིན་རུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོར་ཁེ་བཟང་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་སྨོས་མ་དགོས། དེས་ན་ཆོས་དད་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དེ་མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེ་བཞིན་༧གོང་ས་མཆོག་གི་མཛད་ཆེན་བཞིའམ་གསུམ་གྱི་ནང་དུའང་མིའི་རིན་ཐང་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་གསུངས་པ་དེ་ཆོས་དད་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་འཚེ་བ་མེད་པའི་མི་ཞིག་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ཐུགས་གལ་ཆེན་པོར་གཟིགས་པ་དེའི་ཐོག་ཚང་མས་དགོངས་པ་བཞེས་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་ཡོད་རེད།
ད་ལྟ་ཤེས་རིག་དྲུང་ཆེས་གསུངས་པ་བཞིན་ས་རཱ་མཐོ་སློབ་དེས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞབས་འདེགས་རླབས་ཆེན་ཞུས་ཡོད། མ་འོངས་པར་བོད་པའི་དེ་བྱུང་རིག་པའམ་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་སློབ་ཚན་མགོ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དེ་ངས་གལ་ཆེན་པོ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག
བོད་པའི་བྱུང་བ་རིག་པ་དེ་ཆ་མ་ཚང་བ་དང་མ་འདྲེས་པ་ཞིག་མེད་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་བྱུང་བ་རིག་པ་མཐར་ཐུག་པ་ཞིག་ཀྱང་མེད། དེས་ཡང་ཡང་མ་ཚང་བ་དང་མ་འདང་བ་ཞིག་བསམ་བློའི་ནང་ཤར་ཡོང་གི་འདུག
དེ་ཡང་བོད་པ་གཅིག་པུའི་གནས་ཚུལ་མ་རེད། ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་པ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ནང་བྱུང་བ་རིག་པ་དེ་སྐྱོ་པོ་རེད། ལྷག་པར་དུ་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོས་བྱུང་བ་རིག་པར་ཐུགས་སྣང་མ་གནང་བ་དེ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། བོད་དང་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་པ་མང་པོའི་བར་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་། ཆབ་སྲིད། མཚམས་རེ་དམག་འཐབ་སོགས་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་རེ་གྲོགས་པོ་དང་། སྐབས་རེ་དགྲ་བོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་དེ་ཚོ་ཁ་ཤས་སྒྲུང་གཏམ་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་བུ་ལས། ཡང་དག་པའི་བྱུང་བ་རིག་པའི་འགྲོ་སྟངས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དཀོན་པོ་རེད།
ཇོ་བོ་རྗེའི་བསྟོད་པའི་ནང་། རྒྱ་གར་ཤར་ནུབ་ལི་དང་བལ་པོའི་ཡུལ།། ཞེས་བྱུང་བ་བཞིན། ལི་ཡུལ་སྐོར་བསྟན་བཅོས་མང་པོའི་ནང་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ནས་ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ལ་བསྒྱུར་བ་དང་། ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་ལ་བསྒྱུར་བ་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ད་ལྟ་ལི་ཡུལ་འདི་རེད་ཅེས་ཐག་གཅོད་ཅིེག་ཏུ་སླེབས་ཐུབ་མེད། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཐག་གཅོད་ཅིག་གནང་ཡོད་ཀྱང་། དེ་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་ཅིག་ཏུ་ཨེ་འགྲོ དེ་མཚུངས་ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་ནང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དུས་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དང་། ལི་ཡུལ་དང་ང་ཚོའི་དབར་འབྲེལ་བ་གང་འདྲ་ཡིན་པ་རྣམས་གསལ་པོ་རྩ་བ་ནས་མེད།
དེ་བཞིན་ད་ལྟ་ཏུར་ཀི་ (Turkey) ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དང་། ཏ་ཇི་ཀིས་ཏན་ (Tajikistan) ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོས་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཤེས་ནས་ཞིབ་འཇུག་མང་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག ཧང་ག་རི་ཡན་ (Hungarian) གྱི་མི་རིགས་དེ་ཚོས་ཀྱང་ཁོང་ཚོའི་མི་རིགས་དེ་བོད་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་འགྲོ་བསམས་ཏེ་ཙོ་མ་ཌི་ཀོ་རོས་ (Tsoma de koros) ཞེས་པ་ཞིག་གིས་བཙལ་དུ་སོང་ཡང་ཐོབ་སོན་བྱུང་མེད།
དེ་འདྲའི་བསམ་ཚུལ་ཡོང་དགོས་དོན་ནི་བྱུང་རབས་ཀྱི་འཕྲོས་འཛར་ཞིག་ལྷག་ཡོད་སྟབས་ཡོང་བ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་གར་ལོག་རྒྱལ་པོའི་བཙོན་ཁང་ནང་སྐུ་འདས་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། གར་ལོག་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་དེ་ད་ལྟ་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་ས་ཆ་གང་དུ་ཡིན་པ་དང་། མི་རིགས་གང་ཡིན་པ་སུ་ལའང་བཤད་རྒྱུ་མེད། ནང་ཆོས་ལ་སྡང་ཟུག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལ་ཆ་བཞག་ནས་ཚོད་དཔག་བྱེད་དུས་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་དང་ཨུར་དུ་སྐད་རྒྱག་མཁན་ཞིག་མིན་འགྲོ་བསམས་ཏེ་ཟློས་གར་ནང་དེ་ལྟ་བུ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་དང་ས་འབྲེལ་ཞིག་ཡིན་པ་ཐག་ཆོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་དེའི་ས་མཚམས་དང་། བཙོན་ཁང་ནང་མྱ་ངན་ལས་འདས་ས་འདི་རེད་ཅེས་ང་ཚོར་བཤད་རྒྱུ་མེད།
བོད་དེ་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་དྲུག་གི་བྱུང་རབས་གང་ཡང་མེད། ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་བོ་དབུ་བརྙེས་རྒྱུ་དེ་ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་པའི་ནང་བརྩི་གི་ཡོད། ལོ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་མ་གཏོགས། མཁས་པ་ཚང་མའི་དགོངས་པ་མཐུན་གྱི་ཡོད། ཕྱི་ལོའི་གོང་གི་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་པ་ནས་ད་བར་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་རེད། ལོ་མང་པོ་གང་ཡང་མིན། འོན་ཀྱང་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཉིས་བརྒྱའི་བྱུང་རབས་དེའང་ང་ཚོར་སྲ་ཐག་ཐག་ཅིག་བཤད་རྒྱུ་མེད།
དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་པ་དེ་ཚོ་ལྟ་ཞོག ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་ལུང་པ་དེ་ཚོ་དང་འབྲེལ་བའང་ང་ཚོའི་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་གསལ་པོ་རྩ་བ་ནས་མེད།
རྒྱ་བོད་ཧོར་གསུམ་ཞེས་དམག་ཤུགས་དང་དཔལ་འབྱོར་སོགས་སྟོབས་ཤུགས་གང་གི་ཐོག་ནས་དེ་གསུམ་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་དེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ངག་ཏུ་འཇགས་ཡོད་པ་རེད།
འོན་ཀྱང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་རྒྱ་ནག་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་སོག་པོ་གོང་མས་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པར་བོད་ཀྱི་རང་དབང་ཕུལ་བ་ནས་བཟུང་རྒྱ་བོད་དབར་འབྲེལ་བ་གང་འདྲ་བྱུང་བ་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་པས་བཤད་པའི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཟེར་བ་དེ་མ་གཏོགས། ནང་དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་མེད། དེར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་དབུས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་བརྩིས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་སྐོར་ལ་ཡོད་པ་ཚང་མའི་ནང་དུས་ཚོད་མང་པོའི་རིང་ཡིན་ཤག་གིས་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་རེད། རྒྱ་ནག་ལ་སོག་པོས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྐབས་ལ་ཡིན་ནའང་རེད། རྒྱ་ནག་ལ་མན་ཇུས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྐབས་ལ་ཡིན་ནའང་རེད། དེའི་བར་གྱི་དུས་ཚོད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་སྐབས་ལ་ཡིན་ནའང་རེད། ཁོང་ཚོས་ཝེཏ་ནམ་དང་། ལའོ་སི། ཁམ་བོ་ཌི་ཡ། འབར་མ། ས་ཡམ། ཀོ་རི་ཡ་བཅས་ཚང་མར་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྟངས་དེ་ཁ་ཤས་ལ་བོད་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་དང་། ཁ་ཤས་ལ་བོད་པ་ལས་སྡུག་པ་བྱས་པ་དེ་འདྲ་ཡོད་རུང་། རྗེས་སུ་གནས་ཚུལ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་ལ་སྔོན་མ་གོང་མས་བདག་རྐྱེན་སྤྲད་པ་དང་། གོང་མས་བསྐོ་བཞག་བྱས་པའི་ལུང་པ་ཚོའི་རྒྱལ་པོ་ཡོད་པ། ལུང་པ་སོ་སོའི་རྒྱལ་པོས་གོང་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་དགོས་པ་བཅས་ཀྱིས་དབང་གིས་ལུང་པ་དེ་ཚོ་རྒྱ་མིའི་ཆ་ཤས་རེད་ཅེས་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང་བ་རེད། དེའི་ནང་ལ་ཉི་ཧོང་ཡང་ཚུད་ཡོད། དེ་ཚོ་ཚང་མ་ Central Kingdom གི་རྣམ་རྟོག་དེའི་ཐོག་ནས་བལྟས་ནའང་གཅིག་པ་གཅིག་རྐྱང་རེད། གཞན་ཆ་ཚང་གཙང་མ་གཙང་རྐྱང་ཆགས་ཟིན་ཡང་། ང་ཚོ་ད་དུང་ཡང་གནའ་སྔ་མོ་ནས་རྒྱ་ཁོངས་སུ་བསྡད་པ་མིན་འགྲོ་བསམས་པའི་དོགས་པ་ལྷག་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཚོ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། ལྷག་པར་དུ་ང་རང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་བྱ་བ་མང་པོ་ཞིག་བྱས་པ་རེད། དེའི་སྐོར་ང་ཚོས་ཤེས་དགོས་པ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད། སའི་གོ་ལ་འདིའི་ཐོག་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན། མི་རིགས་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཙམ་ཡོད་ཟེར་གྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་པའི་མི་རིགས་ (Nation, Nationality) དེ་བཤད་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད། དེ་ཚོའི་ནང་གང་ལའང་མ་བྱུང་བའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་རླབས་ཆེན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་བཞག་ཡོད། དེ་ཡང་རྒྱ་གར་ནང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གསུང་རབ་དེ་ཚོ་དང་། དེ་དག་གི་དགོངས་པ་འགྲེལ་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་ཚོས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་བོད་པ་རང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་བ་རེད། བོད་པ་རང་གི་སྐད་ཡིག་དེའང་དེ་དག་ཚང་མ་བསྒྱུར་བའི་ཆེད་དུ་འདང་བ་བཟོས་པ་དེ་ཡང་དུས་ཚོད་ཐུང་ཐུང་ནང་ཡིན་པ་ལས་དུས་ཚོད་རིང་པོ་གང་ཡང་མིན། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པའི་ནང་ཡིག་གཟུགས་དང་བརྡ་སྤྲོད་བཟོ་མགོ་ཚུགས་ཏེ་ད་ལྟ་ཉིས་སྟོང་བཅུ་བཞིའི་བར་ལོ་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་བཞི་རྒྱ་ཡས་མས་ཤིག་ལས་སོང་མེད།
མི་འབོར་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་ག་དུས་ཡིན་རུང་ས་ཡ་དྲུག་ཟེར་བ་དེ་མ་གཏོགས་མེད། ས་ཡ་དྲུག་ལོངས་པ་ཞིག་རྒྱུན་ལྡན་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱང་དོགས་པ་རེད། བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་ཟེར་བ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༢༠ རྩ་གྲངས་ནས་དྲུག་ཅུ་རེ་གྲངས་བར་ང་ཚོ་སོག་པའི་འོག་ཏུ་བསྡད་པའི་སྐབས་ལ་སོག་པོས་གྲངས་བཤེར་བྱས་པ་དེ་རེད། དེ་ཡང་ཞིབ་ཚགས་པོ་གང་ཡང་མེད། དུད་ཚང་གཅིག་གམ་ཐབ་ཚང་གཅིག་འཛིན་མཁན་ལ་ཆ་སྙོམས་ནང་མི་དྲུག་ཡོད་པར་ཆ་བཞག་པ་རེད། དེ་ནས་བརྒྱ་ཚོ་དང་། སྟོང་ཚོ། ཁྲི་ཚོ་བཅས་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་ལ་བརྩིས་པ་དེ་རེད།
རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོའི་མི་འབོར་གྲངས་བཤེར་དེར་བལྟས་ན། ས་ཡ་ལྔ་དང་གྲངས་ཆུང་ཁ་ཤས་ལས་མེད། དེ་འདྲའི་མི་ཉུང་ངུ་ཞིག་གིས་དུས་ཚོད་ཐུང་ངུའི་ནང་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་རླབས་ཆེན་པོ་དེ་ཙམ་བསྒྱུར་ཐུབ་པ་དང་། འགྱུར་དེ་དག་ཀྱང་ཡང་བསྐྱར་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ནང་བསྐྱར་གསོ་ཐུབ་པའི་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་རེད། སྒྲ་དང་དོན། རྣམ་དབྱེ་དང་ཚིག་ཕྲད། ཉེ་སྒྱུར་བཅས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཆ་ཚང་མཐུན་པ་དེ་བོད་སྐད་མ་གཏོགས་མེད། དཔེར་ན་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་སྐད་ཡིག་གཞན་གྱི་ནང་བསྒྱུར་བ་དེ་ཚོའི་ནང་བལྟས་དུས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་མ་གཏོགས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡན་ལག་ཚང་མ་ཚང་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་དེ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། ཉེ་སྒྱུར་ལ་ཆ་བཞག་ན། ཤུདྡྷ་ལྟ་བུའི་ཚིག་ལ། ཉེ་སྒྱུར་སྦྱར་ཏེ་བིཤུདྡྷ། པརིཤུདྡྷ་ལྟ་བུ་བོད་སྐད་ནང་སྒྱུར་དུས། དག་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་ལ། ཉེ་སྒྱུར་སྦྱར་སྐབས་རྣམ་པར་དག་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ་བཅས་ལེགས་སྦྱར་ནང་ཡོད་པ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་སླེབས་པ་མ་གཏོགས། སྐད་ཡིག་གཞན་གྱི་ནང་དེ་ལྟར་འཐོན་མི་ཐུབ། དཔེར་ན་ཉེ་སྒྱུར་དེ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ནས་དབྱིན་སྐད་ལ་བསྒྱུར་ནའང་ཚིག་ཚང་མ་དོན་གཅིག་པ་ཆགས་རྒྱུ་རེད།
བོད་སྐད་ནང་བསྒྱུར་བའི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་དེ་ཚོ་མེད་ན། རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་མང་ཆེ་བ་ད་ལྟ་སའི་གོ་ལ་འདིའི་ཐོག་ནས་མཚན་ཙམ་ཡང་གོ་རྒྱུ་མེད་པ་ཡལ་ཟིན་པ་བཤད་མ་དགོས།
དེ་ཚོའི་ཐོག་ཕྱག་ལས་གནང་སྟངས་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པ་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དཔེ་མཛོད་རིག་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ནའང་། སྡེ་ཚན་དབྱེ་རྒྱུ་དང་དཀར་ཆག་འགོད་རྒྱུ་ (Classification and Cataloguing) ཞེས་པ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པ་བཟོ་མཁན་སྔ་ཤོས་དེ་བོད་པ་ཡིན་ཤས་ཆེ།
ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་པའི་ནང་ནས་དཀར་ཆག་ལྡན་དཀར་མ་དང་དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མ་ལ་སོགས་པ་དཀར་ཆག་རིམ་པ་གསུམ་ཙམ་བྱུང་ཟིན། དེའི་ནང་ནས་ད་ལྟ་གཉིས་རག་གི་ཡོད་རེད། དེ་ཚོར་བལྟས་ན་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་མཐོ་པོས་ཕྱག་ལས་གནང་བ་ཤ་སྟག་རེད།
དེ་དག་ང་ཚོའི་བྱུང་བ་རིག་པ་དང་མཐུན་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོའི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་ཚོའི་རྣམ་ཐར། ལོ་ཙཱ་བ་དེ་དག་གིས་ཕྱག་དཔེ་གང་དང་གང་བསྒྱུར་བ། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜིཏ་སུ་དང་སུ་ལ་གཏུགས་པ་སོགས་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཅན་རེ་ཟུང་གི་རྣམ་ཐར་མ་གཏོགས། གཞན་ཐོབ་ཏུ་མེད།
ད་ལྟ་བོད་ནང་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོའི་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་གིས་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོའི་རྣམ་ཐར་དང་སྒྲ་བསྒྱུར་རིག་པའི་ཐོག་དེབ་ཆེན་པོ་འགའ་ཤས་ཐོན་འདུག དེ་ཚོ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད།
འོན་ཀྱང་བོད་ནས་ཐོན་པའི་དེབ་དེ་ཚོར་ཡང་དཀའ་ངལ་ཅིག་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་རྣམ་ཐར་དེ་ཚོ་རུབ་རུབ་བྱེད་ཐུབ་པ་མ་གཏོགས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དང་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ཡིག་གཞན་ནང་ཡོད་པ་དེ་དག་བསྡུ་ཐུབ་པ་དང་ཚང་བ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཆགས་ཡོད།
དེར་བརྟེན་བོད་པའི་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་བྱུང་བ་རྐྱང་པའི་ཐོག་ཆ་ཚང་བའི་བྱུང་བ་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་དེབ་དེ་འདྲ་བཟོ་ཐུབ་ན། འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ནང་ཕན་ཐོགས་པོ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད། ང་རང་ཚོའི་གནའ་བོའི་རྗེ་བློན་པཎ་གྲུབ་ལོ་ཆེན་དེ་ཚོས་ག་དུས་ཡིན་ནའང་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་གཟིགས་ནས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོས་ཕྱག་ལས་གནང་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད་འདུག
ད་ལྟ་ང་ཚོ་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དང་། ལྷག་པར་དུ་ན་གཞོན་ཚོའི་ནང་གནས་ཚུལ་ཐོག་གཏིང་ཟབ་པོ་དང་རྒྱང་རིང་པོ་གཟིགས་རྒྱུའི་ཐོག་དོ་སྣང་མེད་པའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ང་ལ་ཡོང་གི་འདུག གཅིག་བྱས་ན་ང་ནོར་བ་ཡིན་གྱི་རེད།
ད་ལྟའི་མི་རབས་འདི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་བར་ལ་འཚམས་སྦྱོར་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་རབས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་དུས། ད་ལྟའི་མི་རབས་ཐོག་ནས་འཐུས་ཤོར་མི་འགྲོ་བ་བྱེད་དགོས་རྒྱུ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད་ཅེས་ཁྱེད་རང་ཚོ་སློབ་ཕྲུག་ཚང་མ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བསླབ་པ་མཐར་སོན་མཁན་རྣམས་ལ་བྱ་གཏོང་སྙོན་སྒྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཞུ་གི་ཡོད།
བོད་མི་རིགས་དེ་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་མི་རིགས་གཞན་ལས་བྱས་རྗེས་རླབས་ཆེན་ཐོན་པའི་དཔའ་མཛངས་རྟུལ་ཕོད་ཅན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ད་ལྟ་འཇིག་རྟེན་ཤར་ནུབ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱིས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད་རེད། ད་ལྟ་བོད་པའི་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་དེ་བོད་པ་ལས་མང་བ་བོད་པ་མ་ཡིན་པས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་གི་ཡོད། དཔེར་ན་ ༨༤༠༠༠ གི་ལས་རིམ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་བོད་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྐད་ནང་བསྒྱུར་བའི་ལས་དོན་དེ་འགྲོ་མུས་རེད།
མ་འོངས་པར་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་སོང་རྗེས་བོད་པ་ཚོས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་དེ་ཚོ་ལས་ཚུར་བཀའ་འདྲི་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ན། ཧ་ཅང་ཐབས་སྐྱོ་པོ་རེད། སྤྱིར་བཏང་སུ་དང་སུ་ཡིན་ནའང་མཁས་པ་ལ་གཏུགས་པར་སྐྱོན་མེད། འོན་ཀྱང་གཞུང་དེ་ཡོད་སའི་སྐད་དེ་ང་ཚོའི་བོད་པའི་སྐད་དེ་རེད། དེ་བཤད་མཁན་གྱི་མཁས་པ་དེ་བོད་སྐད་མི་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ཡ་མཚན་པོ་ཞིག་རེད། ར་མ་ལུག་ཆགས་པ་རེད། དེ་འདྲའི་གནས་སྟངས་ཤིག་མི་ཡོང་བའི་ངེས་པ་གང་ཡང་མི་འདུག
དེ་རིང་དབུ་འབྱེད་གནང་བའི་ཁྱེད་ཚོའི་དཔེ་མཛོད་རྐྱང་པར་གཟིགས་ནའང་བོད་པའི་སྒྲ་སྒྱུར་དང་རྩོམ་ཡིག་གཉིས་ཀའི་ཐོག་འབོར་དང་སྤུས་ཀ་གང་འདྲ་ཡོད་པ་ཚོད་དཔག་གནང་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཚོའི་ཐོག་ཞིབ་ཚགས་པོས་མཁྱེན་དགོས་པ་དང་། དེའི་བྱུང་བ་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་མཁྱེན་དགོས་པ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད།
དེ་རིང་འདིར་བསླབ་པ་མཐར་སོན་ནས་ཕེབས་མཁན་ཚོས་གོ་སྐབས་གསར་པ་ཞིག་དང་། གོམ་པ་གསར་པ་ཞིག་སྤོས་ནས་སོ་སོའི་མི་ཚེའི་མདུན་ལམ་ཐོག་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་སྤྱིར་རང་གི་གཏན་གྱི་འདུན་མ་དང་། ལྷག་པར་དུ་མི་རིགས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཞབས་འདེགས་གང་ཞུ་ཐུབ་མིན་དགོངས་པ་བཞེས་དགོས་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་བསམ་གྱི་ཡོད།
ཁ་སང་ཉིན་ཤས་སྔོན་ཆམ་པ་བརྒྱབས་ནས་མིད་པ་འགགས་སོང་། གཞན་གང་ཡང་མི་འདུག་ཀྱང་སྐད་ཆ་ཤོད་སྐབས་ཏོག་ཙམ་དཀའ་ངལ་འདུག འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་སྐད་དཔར་ཡོད་དུས། སྐད་དཔར་གྱིས་སྐད་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་གི་ཡོད་དུས་སྐད་ཤུགས་ཆེན་པོ་རྒྱག་མི་དགོས་སྟབས། སྐྱོན་གང་ཡང་མི་འདུག
འདིར་བཅར་རྒྱུར་དེ་སྔོན་ནས་ཁས་ལེན་ཞུས་ཟིན་དུས། གཟུགས་པོ་བདེ་པོ་མི་འདུག་བརྗོད་ནས་མ་བཅར་ན། སྐེ་མཚམས་ལ་ཡར་ཞུ་བར་སྟབས་བདེ་པོ་བྱུང་མ་སོང་། ཉིན་ཤས་སྔོན་ནས་ཡིན་ན། མི་གཞན་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཆོག་གི་རེད། འོན་ཀྱང་དེ་རིང་བཅར་ཐུབ་པར་དགའ་པོ་བྱུང་ལ། ལྷག་པར་དུ་ཞིང་གཤེགས་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ང་ཚོ་དགེ་ཕྲུག་གཅིག་པ་རེད། གྲྭ་པ་ང་ལས་ལོ་ཤས་རྒན་པ་རེད། དེ་ནས་རྒྱ་གར་ལའང་རྒྱུན་རིང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད། ས་རཱ་དང་མཚན་ཉིད་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ཀ་ཁོ་རང་གིས་འབད་རྩོལ་གནང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་འཇུག་སྐྱོང་གནང་ནས་ཁྱེད་རང་ཚོ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་རེད་ལ། ཁོང་གི་མཚན་ཐོག་ཁྱེད་རང་ཚོས་དཔེ་མཛོད་ཅིག་བཟོས་པ་དེ་རྗེས་དྲན་ཞུ་སྟངས་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག སྐྱེས་རབས་ལས། ཕན་པའི་ལན་དུ་མཆོད་པ་བྱ་བ་ནི།། བསྒོ་བའི་ཚིག་བཞིན་ཉམས་སུ་བླངས་པ་ཡིན།། ཞེས་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་དེ་ཚོར་བལྟས་ནས་ལག་བསྟར་ཐུབ་ན། རྗེས་དྲན་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཆགས་པ་རེད། ཚང་མར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཞེས་གསུངས།


text:
གཅིག ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་གཞིར་བྱས་ནས་བཤད་པ།
གླིང་སྒྲུང་རིག་གནས་ནི་མ་གཞི་རྙོག་དྲ་ཆེ་ཞིང་ཁྱབ་ཁོངས་ཡངས་པའི་རིག་གནས་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་པས། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་དང་ཡང་ན་རྩོམ་རིག་གི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐད་ལ་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་གང་མང་ཞིག་མཆིས། ཡིན་ཡང་དུས་རབས་གསར་བའི་འགྱུར་ལྡོག་ཁྲོད་གླིང་སྒྲུང་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ལ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་མང་པོ་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ལྟ་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་ནི། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ་ཐུབ་པའི་མི་སྣ་དངོས་ཤིག་ཡིན་པར་ཁ་ཚོན་བཅད་པ་དེས། སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་དང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བར་ལ་དངོས་འབྲེལ་ཟབ་མོ་ཡོད་པར་བདེན་དཔང་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད་ལ། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྟོགས་བརྗོད་བཀོད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་མང་པོ་ཞིག་ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ནས་བསྐྱར་དུ་ཟུར་ལྟའི་མ་གཞིར་འཛིན་ཞིང་། དེ་ལས་དཔྱད་གཞིའི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་གཡུར་དུ་ཟ་བ་མངོན་ཐུབ་པ་དཔེར་ན། 《ལེགས་བཤད་གཏེར་མཛོད།》 《ལྡོང་གི་མ་ཡིག་ལུང་བསྟན།》 《ཁམས་སྟོད་ལོ་རྒྱུས་གསུང་རྩོམ་སྟོད་ཆ།》 《ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད།》《ཡེར་བ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།》སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དག་ལས། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པར་བདེན་དཔང་བསྩལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁོའི་འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་དུས་རིམ་དང་འཁྲུངས་ཡུལ་དག་ཀྱང་གསལ་བོར་བཀོད་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་1038ལོར་ཁམས་ཀྱི་ས་སྐྱིད་སོས་ཡག་གི་ཁ་མདོར་འཁྲུངས་པར་འདོད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ས་སྐྱིད་སོས་ཡག་གི་ཁ་མདོ་ན་སྔོན་ཆད་གེ་སར་གྱི་ལྷ་ཁང་ཞིག་བཞེངས་ཡོད། ལྷ་ཁང་ནང་གླིང་གེ་སར་གྱི་ཁྲབ་རྨོག་མདའ་གཞུ། སྒ་མཐུར་སྲབ་གསུམ། ཞྭ་ལྷམ་ན་བཟའ་སོགས་དངོས་པོ་མང་པོ་ཡོད་པར་བཤད། 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》ལས་ཀྱང་། ས་སྐྱིད་སོས་ཡག་གི་ཁ་མདོ་རེད། ཆུ་གཉིས་ཆབ་མ་བརྡབ་འདྲ། བྲག་གཉིས་མདའ་སྒྲོ་གཤིབ་འདྲ། སྤང་གཉིས་བལ་སྟན་བཏིང་འདྲ། བྲག་སྦལ་བ་འདྲ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྲིས་ཏེ་གེ་སར་མཆོག་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་བསྟན་ཞིང་། དེ་ནས་འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཕྱོགས་བཞི་དགྲ་བཞི་བཏུལ་ཞིང་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་དང་རྫོང་ཕྲན་ཞེ་གཅིག་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་མཛད་འཕྲིན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་རྗེས། སྤྱི་ལོ་1119ལོར་མགོ་ལོག་རྨ་ཆེན་གངས་རིའི་འདབས་ནས་ཕྱིར་མཁའ་དབྱིངས་སུ་གཤེགས་པར་གསུངས་པའི་ཚུལ་འདིར་བརྟགས་ན། སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གླེགས་བམ་ཇི་འདྲ་ཞིག་གི་ཞིབ་བསྡུར་ཁྲོད་ནས་རིགས་འདེད་དང་རྗེས་དཔག་བྱས་པ་ཚོར་ཞིང་། དེ་ལས་ར་སྤྲོད་བྱུང་བའི་དངོས་དོན་དེ་དག་ཁུངས་བཙུན་ཞིང་ཡང་དག་པའི་སྡོམ་ཚིག་ཁོ་ན་ལགས་པས། ང་ཚོ་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དོན་འཚོལ་བའི་དཔྱད་གཞི་ཉག་ཅིག་བསྐྲུན་ཡོད།
དེར་ཡང་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་སའམ་ཧོར་གུར་དཀར་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ཡ་རྩེ་མཁར་དམར་གྱི་ཆགས་ཡུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་རགས་ཙམ་བྱེད་དགོས་ན། ཐོག་མར་ཧོར་གླིང་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་སམ་ཡང་ན་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ས་རྒྱ་ཕལ་ཆེར་ཙམ་ཞིག་བློ་ལ་ངེས་དགོས་ཏེ། བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན། ད་ལྟའི་ཟི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་སྡེ་དཔོན་གླིང་ཚང་རྒྱལ་པོ་ནི་གླིང་སེང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་རེད་ཅེས་མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་ཡོད་ལ། ད་དུང་གླིང་ཚང་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ས་དེ་ན་གླིང་གེ་སར་གྱི་སྦྲ་ཤུལ་དང་གོ་མཚོན། འཁོར་གསུམ་སོགས་ཡོད་པར་གསུངས་འདུག གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཕྱོགས་བཞིའི་དགྲ་བཞི་བཏུལ་ཞིང་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་གཡུལ་སའི་ཤུལ་ཡང་མགོ་ལོག་རྨ་ཆེན་གངས་འདབས་གཙོར་བྱས་བོད་ཡུལ་ཕལ་ཆེ་བར་ཁྱབ་ཡོད་པ་དེས། གླིང་གི་མངའ་ཁོངས་སྤྱི་ཁྱབ་ནས་ངོས་བཏགས་གསལ་བོ་བགྱིས་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་གྱི་མགོ་ལོག་དང་ཡུལ་ཤུལ། ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀན་ལྷོ། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རྔ་བ་དང་དཀར་མཛེས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁྲིན་ཏུ་དང་ནག་ཆུ། ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བདེ་ཆེན་སོགས་ཡིན་པར་རིགས་འདེད་བྱེད་ཆོག་ལ། ད་དུང་གླིང་ཡུལ་གྱི་ས་མཚམས་དང་སྐབས་དེའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཟེར་སྒྲོས་སུ་གྱུར་པའི་རུས་རྒྱུད་འདྲེས་མའི་མི་རིགས་ཏེ"ཧོར"གྱི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བའི་ཁྱབ་ཁོངས་བར་ལ། 《གེ་སར་སྒྲུང་གི་དཔྱད་གཏམ་འདེམ་སྒྲིག》ལས། དེ་ཡང་འཁོར་གྱི་རྫ་རྒྱུད་ཅེས་པ་ནི་རྫ་སྤང་འཐབ་པའི་གཡང་རི་ཡར་སྣེ་ཨ་ཆེན་ལུང་དམར་ལ་ཟུག་ཡོད་པ་དང་། མར་སྣེ་སྨུག་གི་སྤོང་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁ་མདོ་ལ་ཟུག་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་སྔར་ཧོར་གླིང་གི་སྐབས་སུ་དེའི་ཚུར་ནང་གླིང་ཡུལ་དང་ཕར་ནང་ཧོར་ཡུལ་ཡིན་ལ། ད་ལྟའི་སྐབས་འདིར་ཚུར་ནང་དུག་ཐང་རྨ་སྟོད་ཀྱི་ས་སྟེ། མཚོ་སྐྱ་རེངས་སྔོ་རེངས་ཀྱི་མཚམས། འཁོར་གྱི་རྫ་རྒྱུད་ཚུར་ནང་དེར་གོ་ཞིང་། ཕར་ནང་མུས་པ་མཁན་པོའི་གསུང་བཞིན་སྟོད་ཨ་ཆེན་གངས་རྒྱུད་དང་འཁོར་གྱི་རྫ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཡུལ་གྲུ་དག་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་དཔྱད་གཞི་འདི་དག་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་ན། ཧོར་གུར་དཀར་དང་གུར་སེར། གུར་ནག་གསུམ་ག་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་བྱང་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཤར། ནུབ་བྱང་བཅས་ཀྱི་ས་དེར་འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས"ཧོར"ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་གང་མང་ལ་བཀོལ་བ་ཡིན་པས། འདས་སོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད། མཁས་པ་རིམ་བྱོན་གང་མང་གིས་ཧོར་གུར་དཀར་དང་གུར་སེར། གུར་ནག་གསུམ་གའི་མི་རིགས་འབྱུང་རྩའི་སྐོར་ལ་མཐུན་མིན་གྱི་ལྟ་བ་མང་པོ་བཏོན་མྱོང་ལ། དེ་དག་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་བྱུང་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་གཅིག་མཐུན་བྱུང་མེད་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཚོ་ཁག་རེ་རེའི་རུས་རྒྱུད་མཆེད་ཁུངས་དང་ཚོ་མིང་ད་རག་བར་གཅིག་མཐུན་བྱུང་མེད་པར་མ་ཟད། 《གླིང་སྒྲུང》ཞིབ་འཇུག་ལ་གཞོལ་བའི་མི་སྣ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་བསྟུན་ནས་ལྟ་བའང་མི་མཐུན་པ་གང་མང་བྱུང་དང་འབྱུང་སྲིད་པས། གལ་ཏེ་གླིང་སྒྲུང་རིག་པའི་བྱ་ལས་གཞོལ་བའི་སྒྲུང་བ་དང་ཡང་ན་ཆེད་མཁས་པ་ཚོས་དེང་ཐོག་ཉིད་ནས་ཧོར་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་དེ་སྔོན་གྱི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་ག་གེ་མོ་ལས་མཆེད་པར་སྒྲུབ་བྱ་ནན་མོ་བཀོད་ཡོད་རྒྱུ་ན། ད་ལྟའི་རྙོག་འཛིང་གི་བཤད་ཚུལ་འདི་དག་བྱུང་མེད་ལ། ཡང་ཅིག་བཤད་ན་ཧོར་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་སོགས་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་གཞིར་བྱས་ཏེ་དེ་དང་འོས་འཚམ་གྱི་མིང་ཞིག་སྦྱར་ཡོང་མིན་དེ་ཡང་སྒྲུང་བ་ཞིག་གི་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྩལ་ལ་རག་ལས།
གཉིས་པ། མི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁོངས་གཞིར་བྱས་ནས་བཤད་པ།
ང་རང་གིས་ཕྱོགས་གང་མང་ནས་ཞིབ་འདང་བརྒྱབ་ན། ཧོར་གུར་དཀར་དང་ཁོའི་འཁོར་ཚང་མ་ཡུས་ཀུའུ་རིགས(ཉྀིཏྚི)ལས་མཆེད་ཅིང་། ཧོར་གུར་སེར་དང་ཁོའི་འཁོར་ཚང་མ་ཉུའེ་ཀྲིན་རིགས(ཧྣཱཉྪོཏྚི)ལས་མཆེད་པ། ཧོར་གུར་ནག་དང་ཁོའི་འཁོར་ཚང་མ་འ་ཞ་རིགས་སྟེ་ཐུ་ཡུ་ཧུན(ཚྭཱིསིཾམཱུཾངྲཽཝོཏྚི)ལས་མཆེད་པར་འདོད་པས། གཤམ་ནས་འདིའི་སྐོར་ལ་རང་གི་བྱིས་བློའི་ལྟ་བ་ཙམ་བཏོན་པར་ཁྱེད་དཔྱོད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་དགོངས་འཆར་འདོན་རོགས།
༡.ཧོར་གུར་དཀར་གྱི་སྐོར།
ཡུ་གུར་རིགས(ཀཱཾརྣྣ)ལ་སྔོན་ཆད་ཐའེ་ལུ(ལྱཱུཎྚྀ)ཞེས་འབོད། དེར་ཡང་དཔེར་ན《ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་ཡུ་གུར་ལོ་རྒྱུས》ལས"ཡུ་གུར་ནི་བའེ་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཐའེ་ལུར་འབོད་པའི་ཚོ་ཁག"ཞེས་པ་ནང་བཞིན། སྤྱི་ལོ་744ལོར་བྱང་ཕྱོགས་ཡུ་གུར་ཧན་རྒྱལ་ཁབ་གསར་དུ་བཙུགས་རྗེས་སྤྱི་མིང་ལ་ཡུ་གུར་ཞེས་འབོད་ལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དག་ལས་དེར་ཧོར་ཞེས་ཟེར། རྒྱུ་མཚན་ནི། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་མི་ཡུལ་ནས་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་བཞིན་པའི་སྒང་དེར། ཡུ་གུར་པ་དེ་དག་མཚོ་སྔོན་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་དང་ཞིན་ཅང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས། ཀན་སུའུ་ཡི་ཏུན་ཧོང་། ཀན་ཀྲིག་བཅས་ཀྱི་ས་དེར་དར་ཁྱབ་ཅུང་ཆེ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས། བོད་སྐད་ཀྱིས་ཧོར་ཐང(ཧཱངྨཱ:ཧོར་གྱི་དོན)ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཡང་དེར་བརྟེན་ནས་གྲུབ། གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚངས(P.H.1294)ལྟར་ན། "ཞང་བློན་དང་བློན་བཙན་རབས། བློན་སྟོང་བཙན་བཅས་ཀྱིས་དམག་ཁྲིད་དེ་ཡུ་གུར་རིགས་ཀྱི་སྒར་སར་བཙན་འཛུལ་བྱས"ཞེས་པ་འདི་དང་། གླིང་སྒྲུང་ཁྲོད་གླེང་བཞིན་པའི་ཧོར་ཞེས་པའི་མིང་གཉིས་ཧ་ཅང་ཐོད་ཐུག སྐབས་དེར་ཡུ་གུར་དང་བོད་གཉིས་བར་ལ་ཕན་ཚུན་བཙན་འཛུལ་གྱི་འཐབ་འཁྲུག་གང་མང་བྱུང་མྱོང་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ནང་དུ། "བོད་དམག་གིས་ཀའེ་ཚུ(ཥུཎྴོ)ཞེས་པའི་ས་དེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ལ། ཐར་ཁུ་ཧན་གྱིས་དམག་ཁྲིད་དེ་ཁོ་ཚོར་རོགས་སྐྱོབ་བྱས་པས། བོད་དམག་ལ་ཕམ་ཁ་བཟོས།"ཞེས་བཀོད་ཡོད་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་ཡུ་གུར་དམག་གིས"བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ་དམག་དཔོན་འགའི་འགོ་བཅད་པ་མ་ཟད། འཕྲོ་དམག་ཚང་མ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚམས་བར་དུ་བསྐྲད་ཅིང་། མི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཕྲོགས"ཞེས་པའི་ཚིག་དེས། 《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད།》སྟོད་ཆའི་ཁྲོད་ཀྱི་མ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་གེ་སར་བདུད་འདུལ་བར་སོང་ཤུལ་ནས་ཧོར་གུར་དཀར་དམག་གིས་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་ཅིང་། ཞོར་དུ་གླིང་གི་རྒྱུ་ནོར་གང་མང་ཞིག་ཀྱང་ཧོར་ལ་འཁྱེར་སོང་བའི་བྱུང་རིམ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་སྣང་ཚུལ་དེ་བློ་ཐོག་ཏུ་འཆར་འོངས་ལ། ད་རུང་《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད།》སྨད་ཆ་ལས། "བྱེ་མ་ཉག་གི་ཚུར་ཐོ་ལ། ། ཐོག་བཙན་ཕྱི་ཡི་སྒོ་སྲུང་ཡོད། ། བྱེ་མའི་ལམ་རྒྱུད་སྲུང་མི་ལ། ། རྫ་ཡི་བུ་མོ་གཡུ་མཚོ་ཡོད། ། ཧོར་ལ་བྱེ་མའི་གཞུང་དྲུག་ལ། ། ཉུལ་མ་སྟོང་འཁྱམས་སྣང་ནག་ཡོད། །"ཅེས་བཀོད་པའི་ཧོར་གྱི་བྱེ་ཐང་དེ་དང་། རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས《ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་ལི་ཅེའུ་པུའུ་ཡི་རྟོགས་བརྗོད།》ལས། སྤྱི་ལོ813ལོའི་ཟླ་བཅུ་བར། "ཡུ་གུར་ཚོ་བས་ལྷོ་ཕྱོགས་བྱེ་ཐང་བརྒྱུད། ལུའེ་ཀུའུ་ནུབ་མཁར་ལེན་དུས་བོད་ཡུལ་བརྒྱུད་དེ་སོང་།"ཞེས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི"ལྷོ་ཕྱོགས་བྱེ་ཐང་བརྒྱུད"གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་མ་བསྒྲིགས་རང་འགྲིག་གིས་ཐོད་ཐུག་ཡོད། གཞན་ད་རུང་བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་།》དང་ཡུལ་དེའི་ས་བསྟོད་ལས་ཀྱང་། "བོད་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་དེར། བློན་སྟག་དགྲ་ཀླུ་ཀོང་གིས་བྷཎྚ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་སྡེ་བཅོམ་ཞིང་། རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་སྲས་དང་བསེ་ལྕགས་ཁྲབ་རྨོག་བཅས་པ་འཕྲོག"ཅེས་བཀོད་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། དེ་ནི་ཧོར་གླིང་འཐབ་པའི་མཐའ་མར་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཧོར་གུར་དཀར་གྱི་སྲས་དང་བཅས་པ་རྩ་མེད་དུ་བཏང་བའི་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་དངོས་ཡིན་ཀྱང་སྲིད།
ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་ནང་དོན་དང་ཆ་འདྲ་བར། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ལ་ལས་ཡུ་གུར་རིགས་ཀྱི་མི་སྐོར་ཞིག་བོད་པར་གྱུར་མྱོང་བར་གསུངས་སྟེ། དཔེར་ན《ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་ཡུ་གུར་ལོ་རྒྱུས།》ལས། "ཡུ་གུར་རྟ་དམག་དང་དམག་དཔོན་སྐོར་ཞིག་གིས་བོད་ལ་མགོ་འཛུལ་ཞིང་། སྐོར་ཞིག་གིས་ཨན་ཤིའི(ཚཊྲེ)ལ་མགོ་འཛུལ"ཞེས་པ་དང་། ཞིན་ཅང་ལྷོ་མའི་མོའུ་ལན་དང་མ་བཀྲ་ཐཱ་ཀི་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ལས། བོད་དམག་གིས་ཡུ་གུར་པ་དེ་དག་བཙན་དྲག་གིས་བཀོད་འདོམས་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཟིན་ཐོ་སྟེ"བོད་དུ་གྱུར་ཟིན་པའི་ཡུ་གུར་ཚོ་ཁག་ཅང་མཱའི་སྐོར"ཞེས་པ་སོགས་ལ་བལྟས་ན། སྐབས་དེའི་ཡུ་གུར་ཚོ་བ་དེ་དག་ནི་འཐབ་འཁྲུག་གི་ཁྲོད་ནས། བོད་ལ་མགོ་བཏགས་པའི་སྐོར་དང་ཡང་ན་འཐབ་འཁྲུག་ཁྲོད་བོད་དམག་གིས་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་འོངས་པ་དག་ཡིན་པར་སྙམ་སྟེ། གང་ལྟར་ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད་ཁྲོད་གླིང་དམག་གིས་ཧོར་དམག་ཕམ་པར་བརྒྱབ་ཏེ་མི་རྒྱུ་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་བྱུང་རིམ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། སྐབས་དེར་བོད་ལ་རྒྱབ་རྟེན་བཅོལ་ཡོད་པའི་ཡུ་གུར་རིགས་ཀྱི་སྡོད་གནས་གཙོ་བོ་ཀན་ཀྲིག(ཤྀ)དང་ལེང་ཀྲིག(ངྔྷ)གི་ས་དེ་དག་ཡིན་ལ། ཐང་རྒྱལ་རབས་མཇུག་གི་ཀན་ཀྲིག་ཧོར་གྱི་སྲིད་གཞུང་ཡང་ཁོ་རང་ཚོ་གཙོར་བྱས་ནས་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན། སྔོན་ཆད་ཡུས་ཀུའུ་རིགས(ཉྀིཏྚི)ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་དད་པ་མི་བྱེད་ཅིང་། ད་ལྟ་ཡོངས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པར་མ་ཟད། རྒྱུན་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཆ་ལུགས་དང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་། སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདིའི་ཁྲོད། མི་སྣ་གཙོ་བོ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཕྱོགས་བཞིའི་དགྲ་བཞི་རིམ་བཞིན་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་མཛད་འཕྲིན་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཐབ་རྩོད་དེ་སྒྲུང་གི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་གྱི་རྐང་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་སོགས་ལའང་ཚད་ངེས་ཅན་གྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད་པ་ལྟར་རོ། །ད་ལྟའི་ཡུས་ཀུའུ་རིགས་ཀྱིས་རང་ལ་ཡུས་ཝུའུ(ཀླིཾརཱི༑)ཞེས་འབོད་པ་དང་། བོད་སྐད་ཀྱིས་ཁོ་ཚོར"ཧོར"ཞེས་འབོད་པ་གཉིས་སྒྲ་གདངས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་དེ་ཡང་གོང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་དག་ལ་རག་ལས་པར་སྙམ།
དེ་ལྟར་ཧོར་གུར་དཀར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་རགས་ཙམ་བགྱིས་པའི་ཁྲོད་ནས། གླིང་སྒྲུང་ཁྲོད་བོད་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་གཡུལ་འཁྲུག་གཞན་པ་དག་ཚུར་དྲངས་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་འདིའི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་བར་མ་ཟད། ཀན་ཀྲིག་ཧོར་གྱི་སྲིད་གཞུང་དེ་ཧོར་གུར་དཀར་གྱི་སྲིད་ལྟེ་ཡིན་པར་བདེན་དཔང་བྱེད་ཐུབ་ལ། གཞན་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ཡུས་ཀུའུ་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་གི་ས་དེར་ཡང"ཡ་རྩེ་མཁར་དམར་གྱི་རྗེས་ཤུལ"སྟེ། བྲག་བརྐོས་མཆོད་རྟེན་དང་ལྷ་སྐུ་ལྡེབས་རིས་སོགས་ངོ་མཚར་ཅན་མང་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། བྲག་སྐེད་དེ་ན་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་ལྕགས་ཐག་ཁྲོ་ཕུར་གྱི་ཤུལ་ཡིན་ཟེར་བ་ད་ལྟ་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། དེ་དང《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད།》ལས། གླིང་དམག་ཡ་རྩེ་མཁར་ལ་སླེབས། །ལྕགས་ཐག་མཁར་གྱི་རྩེ་ལ་དྲངས། །མཁར་ཁར་འགོས་ནས་ཧོར་དམག་བཅོམ། །ཞེས་པ་སོགས་ཡོངས་སུ་མཐུན། གཞན་གླིང་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོས་ཧོར་ཡུལ་ནས་རྒྱ་ཕྲུག་ཐང་རྙེད་ལ་གླིང་གི་ས་དཔྱད་དྲིས་པའི་སའི་བཀོད་པ་ཞིབ་འབྲི་དང་། གླིང་གེ་སར་གྱིས་ཧོར་ཡུལ་ཆམ་ལ་ཕབ་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་ཁའི་བསང་ཁྲི་དང་རྟ་ཕུར་སོགས་ཀྱི་ཤུལ་རྟེན་ངག་རྒྱུན་དག་གི་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་ཆ་དེ་ཡང་གོང་གི་བསྒྲུབ་བྱ་དེ་བདེན་དཔང་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བསྟེན་ཆོག དེར་བརྟེན། 《གླིང་སྒྲུང་།》ཁྲོད་ཧོར་གུར་དཀར་ཞེས་པའི་མིང་གི་བྱུང་བ་དང་ཡུ་གུར་རིགས་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་སྦྲ་གུར་དཀར་པོ་ཕུབས་པའི་ལོ་རྒྱུས། ད་དུང་ཧོར་ཤན་པ་རྨེ་རུ་རྩེའི་མིང་དེ་ཡུས་ཀུའུ་རིགས་ཀྱི་སྐད་ལ་དོན་དངོས་ཀྱི་འགྲེལ་ཚུལ་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཧོར་གུར་དཀར་དང་ཁོའི་འཁོར་ཚང་མ་ཡུ་གུར་རིགས་སྟེ་ད་ལྟའི་ཡུས་ཀུའུ་རིགས(ཉྀིཏྚི)ལས་མཆེད་པར་དངོས་ཤུགས་གང་རུང་ནས་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་ཆོག
༢.ཧོར་གུར་སེར་གྱི་སྐོར།
ཧོར་ཞེས་པ་འདི་བོད་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་བྱང་ཕྱོགས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་གང་མང་ལ་སྦྱོར་བའི་འབོད་སྲོལ་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟར། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྐབས་དེར། ད་ལྟའི་ཞོན་ཧྭ་ས་ཆར་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་བོད་རིགས་དེ"ཅིན་ཉུའེ་ཀྲིན(གྷུཧྣཱཉྪོ)"རིགས་སུ་མ་གཏོགས་རང་གཏོགས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཅིན་རྒྱལ་རབས་མངའ་ཐང་དར་བའི་དུས་ཤིག་ལ། ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་མཐོ་གཞོངས་ཀྱི་བྱང་ཤར་དང་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ཡོངས་རྫོགས་བདག་བཟུང་བྱས་མྱོང་སྟེ། དཔེར་ན། 《ཅིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་ཡུཾཊཽP8ཁྤ》འབྱམས་སུ་གྱུར་པའི་བཤད་སྲོལ་ཅིག་ལ། ཡུལ་དེའི་གསེར་ཤུལ་དགོན(ཙཽཾཀྡེ)ནི་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཧོར་བཏུལ་ཏེ་ཧོར་གྱི་ནང་བློན་ཆེས་གྲགས་འགའ་གུ་ཡངས་སུ་བཏང་བས། དེའི་རྗེས་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་དྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་བཏབ་པའི་དགོན་པ་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། དཀར་མཛེས་ཁུལ་གསེར་རྟ་རྫོང་ན་ཧོར་གུར་སེར་རྒྱལ་པོ་གཞིས་ཆགས་པའི་ཤུལ"ཧོར་ཤུལ་ཞང"ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་སོགས་ཤུལ་རྟེན་ངག་རྒྱུན་བགྲང་གིས་མི་ལངས་ཤིང་། གཞན་ད་དུང་ས་དེར་ཁྱབ་བརྡལ་དུ་གྱུར་པའི་རྡུང་ལེན་གྱི་གླུ་ཚིག་ལའང"དཀར་མཛེས་ཡ་དཀར་མཛེས། ས་དཀར་མཛེས་ཧོར་བའི་ཤུལ་ན་ཆགས།"ཞེས་ཡོད་པ་སོགས་མདོར་ན། ཡུལ་དེ་ཧོར་གུར་སེར་གྱི་གཞི་གནས་ཡིན་པར་ཟུར་ཕྱོགས་གང་མང་ནས་བདེན་ལུགས་བསྩལ་ཡོད་ལ། ས་དེ་ཧོར་ཤུལ་ཡིན་པར་གཟི་བརྗིད་ཅིག་ཏུ་བསམས་ནས་དུས་ད་ལྟ་ད་དུང་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་གི་མིང་མགོར"ཧོར་ཆེ་གེ་མོ"ཞེས་འཇོག་པའི་སྲོལ་དར་ཡོད་པ་འདི་ཡང་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དག་ལ་རག་ལས་པར་སྙམ། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་དེ་མ་གཞི་བརྟན་ཆགས་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་དང་གཡང་ལ་དད་ཞེན་དྲག་པའི་བསམ་བློའི་སྣང་ཚུལ་རང་ག་བ་ཞིག་ཡིན་པས། ཡུལ་དེ་གའི་རུས་མིང་ཚོ་མིང་ལ་ཧོར་སྦྱོར་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་འདུག་པ་དེར་ཡང་ཡ་མཚན་དགོས་དོན་གཏན་ནས་མེད།
གཞན་ང་ཚོ་མཚོ་ཤར་ས་ཁུལ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཞོན་ཧྭ་རྫོང་གི་མཐའ་འཁོབ་དེར་ཡང་གླིང་གེ་སར་གྱི་མཛད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཤུལ་རྟེན་ངག་རྒྱུན་མི་ཉུང་བ་མཆིས་སྟེ། དཔེར་ན། ཞོན་ཧྭ་རྫོང་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་ས་མཱིན་ཏཱ་ཞང(ཛྲཱིསྒཊྲཾ)གི་ཤར་ཕྱོགས་སྤྱི་ལེ་གཉིས་ཙམ་གྱི་ས་དེར། ངག་རྒྱུན་ལྟར་ན་གླིང་གེ་སར་གྱིས་སྦྲུལ་ནག་དུག་རལ་འབར་བ་འདུལ་སྐབས་ཀྱི་རྐང་རྗེས་དང་མཚོན་ཆ། སྦྲུལ་གྱི་ཁྲག་དམར་འཆོར་ཤུལ་སོགས་ཡིན་ཟེར་བའི་ཤུལ་རྒྱུན་ཡོད་ལ། པའེ་ཀྲོང་ཞང(རེཎྵཊྲཾ)གི་བྱང་ངོས་ཀྱི་རི་སྒང་ནའང་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གེགས་རྐྱེན་ཞིག་ལ་འཕྲད་པར་སྤྲུལ་བ་འབྲུག་ལ་མཛད་དེ་ཡར་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཡུལ་ལ་གཤེགས་ཁའི་རྡོ་སྟེགས་དང་རྡོ་ལྷམ། མཚོན་ཆ་བཅས་ཀྱི་ཤུལ་རྗེས་ཡིན་ཟེར་བའི་བཤད་རྒྱུན་ཡང་ཡོད། ད་དུང་ཧོན་ཆི་ཞང(ཕཱིདྠཊྲཾ)ནས་ཀ་རིང་ཞང(ཐྷལླྀཾཊྲཾ)ལ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཚམས་དེར་ཡང་གླིང་གེ་སར་གྱིས་ཞབས་ཟུང་བྲག་གཉིས་རྩེ་ལ་བཅགས་ཏེ་བར་འཁྱིལ་དྭངས་མོ་ཆུ་དེ་བཞེས་ཟེར་བའི་རྫིང་བུ་ཞིག་དང་། འདོ་བ་རྐྱང་རྒོད་གཡེར་བ་བཏགས་ཤུལ་ཡིན་ཟེར་བའི་བྲག་དམར་ཀ་རིང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ས་དེར"ཐྷལླྀཾ"ཞེས་འབོད་པའང་ཀ་རིང་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཟུར་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞོན་ཧྭ་རྫོང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་འདྲེས་མཚམས་སུ་ཆགས་པའི་བསང་ཆུ་རྫོང་གི་གཡས་འགྲམ་དེ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཙོ་བྱས་གླིང་གི་ཕུ་ནུ་མིང་སྲིང་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་གི་ཆོ་ག་སྤེལ་སའི་ས་ཡིན་ཟེར་བ་མ་ཟད། གཞུང་དེ་ལའང་བསང་ཁྲི་ལུང་བ་ཞེས་པའི་མིང་ཆགས་ཡོད། དེར་མ་གཏོགས་པའི་གཞན་ད་དུང་དེང་གི་མཚོ་ཤར་ཞོན་ཧྭ་དང་ཧྭ་ལུང་། ལའོ་ཏུའུ་བཅས་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་ལ་ལའི་ས་མིང་དང་ཚོ་མིང་ལ"བན་ཡན(ཕྭཱུཀྜཽ)"ཞེས་འབོད་ལ། ས་དེ་གའི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས"ལྔ་བ་ཡ་བཞིའམ་བ་མ་བ་བཞི"སྟེ། དབྱར་ཟླ་ལྔ་བའི་ཚེས་ལྔ་ཉིན་རང་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་ཆེན་སྟེང་ལ་སྡོང་བོའི་ཡལ་ག་ཆུང་ཆུང་དང་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ཉུའེ་ཀྲིན(ཧྣཱཉྪོཏྚི)རིགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་རྒྱུན་སྐྱོང་བཞིན་པའི་བཤད་སྲོལ་ཡོད། འདིར་དམིགས་སུ་བཟུང་ནས་བརྗོད་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ད་ལྟའི་ཞོན་ཧྭ་རྫོང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་སྤྱི་ལེ་ལྔ་བཅུ་ཡས་མས་ཀྱི་མཚམས་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ས་དེར། "གླིང་རྒྱལ"ཞེས་པའི་སྡེ་ཆེན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། དེའི་ནང་དོན་ལྟར་འགྲེལ་ན་གླིང་ཕྱོགས་རྒྱལ་པའི་དོན་ཡིན་ལ། གོ་ཐོས་ལྟར་ན་དེ་ནི་ཧོར་གླིང་འཁྲུག་མཐར་གླིང་གིས་རྒྱལ་ཁ་བླངས་པའི་ས་ཡིན་པས། བཀྲ་ཤིས་གཡང་གིས་འཁྱིལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ལ་རྗེས་དྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་མིང་དེ་ཡུལ་དེར་མ་བཅོས་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་གྲུབ་ཡོད་པར་གསུངས་སོ། །
སྔོན་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། ཅིན་རྒྱལ་རབས་ནི་རིན་ཆེན་སྣ་ལྔ་ལས་གསེར་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེས་ཆེ་ཤིང་། ཉུའེ་ཀྲིན(ཧྣཱཉྪོཏྚི)རིགས་དེ་དེང་ཐོག་ཉིད་ནས་དར་གོས་སེར་བོར་དུང་ཞེན་ཆེ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཟེར་བས། སེར་པོ་གསེར་དེ་རྒྱུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་བརྩི་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལ་མཚོན་ན། རྒྱལ་བློན་གྲགས་ཆེན་དག་གིས་རང་རང་གི་དབང་གོ་ས་མཚོན་ཆེད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་གསེར་གྱི་བཀོལ་སྤྱོད་ཅུང་ཆེ་བར་ཡོད་སྟེ། དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ1988ལོར། ཧའེ་ལོན་ཅང(ཛཱེབྷཱིཊྲྀ)གི་ས་ཆ་ག་གེ་མོའི་གནའ་ཤུལ་མཁར་རྙིང་ཞིག་ལས། ཅིན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཆཱིས་གོ(ཌྷེཾཛྭ)རྒྱལ་པོ་བན་ཡན་ཡཱན(ཕྭཱུཀྜཽཀྑཾ)བཟའ་ཟླ་གཉིས་མཉམ་དུ་དུར་སྦས་བྱས་པའི་བང་སོའི་ཁྲོད་ནས། དར་གོས་སེར་པོས་བཟོས་པའི་སྨད་གཡོགས་ཤིག་རྙེད་ཅིང་། གཞན《མཱ་ཁུ་པའོ་ལའོ་ཡུལ་སྐོར་བརྗེད་ཐོ།》ཁྲོད་བཀོད་པ་ལྟར་ན། ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་དམག་སྒར་ཡང་དར་གོས་སེར་པོས་བཟོ་ཤིང་། དེར་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་མདོག་མི་འགྱུར་བས། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་སྨྲ་མེད་པ་ཐོན་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཡོད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་ཉུའེ་ཀྲིན(ཧྣཱཉྪོཏྚི)རིགས་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་སོགས་ལ་ཞིབ་འདང་བརྒྱབ་ན། ཅིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གཞི་གནས་ཡོངས་རྫོགས་གསེར་གྱིས་བཏུམས་པའི་ངེས་པ་མེད་ནའང་། སྟོབས་འབྱོར་གྱི་ཆེ་ཆུང་དང་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞིག་ལས་རང་འདུག་སའི་སྦྲ་གུར་གྱི་སྟེང་འོག་བར་གསུམ་གང་རུང་ཞིག་ལ་གསེར་མདོག་གིས་སྤྲས་ཡོང་པ་ཁོ་ཐག་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་རང་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁའི་ཆེས་ཐོག་མའི་མིང"ཅིན(གྷུ)"ཡིག་ཡིན་པ་དེ་འབྲེལ་མེད་དོན་མེད་ཀྱི་མིང་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་མིན་པར། དེར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ངེས་ཅན་ཞིག་འབྲེལ་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། མདོར་ན། 《གླིང་སྒྲུང》ལས་གསུངས་པའི་ཧོར་ཡ་རྩེ་མཁར་དམར་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་མཚོ་ཤར་ཞོན་ཧྭ་ས་ཆ་ནི། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་ཕྱོགས་བཞིའི་དགྲ་བཞི་འདུལ་བའི་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་བཞིན་པའི་སྒང་དེར། ཅིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཡུལ་འདིའི"ཡ་རྩེ་མཁར་དམར"དེ་ཡང་ཧོར་གུར་སེར་རྒྱལ་པོའི་མཁར་ཡིན་པས། ཧོར་གུར་སེར་རྒྱལ་པོ་དང་ཁོའི་འཁོར་གྱི་རུས་རྒྱུད་ནི་ཉུའེ་ཀྲིན(ཧྣཱཉྪོཏྚི)རིགས་ལས་མཆེད་ཅེས་བརྗོད་ཆོག་གོ །
༣.གུར་ནག་ཧོར་གྱི་སྐོར།
སྔོན་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལས། ཐུ་ཡུ་ཧུན(ཚྭཱིསིཾམཱུཾ)ནི་མ་གཞི་བྱང་ཕྱོགས་འ་ཞཚོ་ཁག་གི་ཆ་བགོས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཅེན་ནུབ་མའི(ཊྲེངྻ)མཇུག་དེར། ཐུ་ཡུ་ཧུན་གྱིས་སྣེ་ཁྲིད་འོག་ཚོ་ཁག་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་ཏེ་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ལེན་ཞ(དྦྷཥྲཻ)རུ་གཞི་ཆགས། རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་ལྷོ། སི་ཁྲོན་ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་སུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་ཆཱང་རིགས་སོགས་དབང་དུ་བསྡུས་ཤིང་། སྔོན་སྦྲ་གུར་གྱི་གཞི་གནས་དེར་མཁར་རྫོང་གིས་བསྐོར་ཞིང་རྒྱལ་ཁྲིམས་བཙུགས་ཏེ་ཕྱུགས་ལས་གཙོར་གཉེར་ཞིང་ཞོར་དུ་ཞིང་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཙམ་འཛིན། སྤྱི་ལོ་640ལོར། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ལ་མཚོ་སྔོན་རྒྱལ་པོའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཞིང་། སྤྱི་ལོ་663ལོར་བོད་དང་འཐབ་འཁྲུག་བྱུང་ཏེ། སྤྱི་ལོ་670ལོར་ཐུ་ཡུ་ཧུན་གྱི་ས་ཚང་མ་བོད་ཀྱིས་བཟུང་། རྗེས་སུ་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཚང་མ་རིམ་བཞིན་ག་ཅུའི(གཱེ)ཤར་ཕྱོགས་སོགས་སུ་འཁྱམས་ནས། རྒྱལ་རབས་ལྔའི་སྐབས་སུ་བཱའེ་ཀྲིན(ཚྱཻ)གི་ས་དེར་ཐར་ཐོར་ངང་གཞི་ཆགས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ936ལོར་ཆེའུ་ཏན(རྦིཾསྨེ)རིགས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད། ཆེའུ་ཏན་རིགས་དེ་ཡང་མ་གཞི་བོད་སྐད་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་དུ་གྲུབ་པའི་ཧོར་རིགས་སྟེ་སྣ་མང་མི་རིགས་ཀྱི་གྲས་དེར་གཏོགས་པས། ཐུ་ཡུ་ཧུན་གྱི་ཚོ་ཁག་དེ་ཆེའུ་ཏན་རིགས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་རྗེས། བོད་ཀྱིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ལ་ཧོར་ཞེས་མི་འབོད་རང་འབོད་ཡིན། དུས་སྐབས་དེ་ནི་ཏག་ཏག་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྐབས་དང་ཧ་ཅང་ཐོད་ཐུག
ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཚོ་ཁག་དེའི་སྐྱིད་སྡུག་རེས་མོས་ཡུན་རིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད། རང་ས་གནས་ཀྱི་སྲིད་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་གཏོང་ཆེད། གཞན་མཐའ་འཁོབ་མི་རིགས་དང་འཐབ་འཁྲུག་གང་མང་བྱས་ཤིང་། དབང་མངའ་ཐང་དར་བའི་དུས་ཤིག་ལ། ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ཁྲུའུ་ཧྲའེ(རྔརེ)དང་པའེ་ལན(རེཧྣཾ)བར་དུ་ཐུག་ཅིང་། བྱང་ཕྱོགས་ནས་རྨ་ཆུའི་མཚམས། ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་སྟོད་དར་རྒྱལ་རི་བོའི་མཚམས་བར་དུ་བསྐྱེད་ནས། མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་བཟུང་བར་མ་ཟད། སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁོངས་གཏོགས་རྔ་བ་ཁུལ་དང་ཟོང་ཅུ་རྫོང་སོགས་ས་ཆ་སྐོར་ཞིག་ལའང་དབང་བསྒྱུར་མྱོང་། དེ་ལྟར་ཐུ་ཡུ་ཧུན་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་དེས་མཚོ་སྔོན་མཐོ་གཞོངས་ནས་འཚོ་སྡོད་ཀྱི་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་། ས་དེར་སྔ་མོ་ནས་གཞི་ཆགས་ཡོད་པའི་ཆཱང(རྡྷ)དང་འཁྲུག་པ་གང་མང་བསླངས་ཤིང་། ཁོ་ཚོས་ཆཱང་གི་སྲིད་དོན་ལས་རིགས་དང་དམག་མིའི་བཀོད་འདོམས་སོགས་ལ་དབང་བཀོལ་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཏེ་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འགལ་བ་སྟག་སྤྲོད་དུ་སོང་བའི་བྱུང་རིམ་འདི《གླིང་སྒྲུང་།》ཁྲོད་ཧོར་གླིང་འཁྲུག་པའི་གནས་གཞི་དང་ཧ་ཅང་འབྲེལ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཐུ་ཡུ་ཧུན་དམག་གིས་ས་དེར་འདྲེ་ལག་བརྐྱངས་ཏེ་རང་སྣང་གང་ཤར་སྒོས་ཡུལ་དེར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པས། ཡུལ་དེའི་འབངས་མིས་རྒོལ་ལན་སྤྲད་དེ་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་འགལ་བ་ཛ་དྲག་ཏུ་གྱུར་པས་ན། གླིང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཚུལ་དེ་ལས་འདས་མེད་པས་སོ། །
གཞན་མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོའི་འགྲམ་རྒྱུད་དེ་གནའ་སྔ་མོ་ནས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་སྟེང་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཆེས་གལ་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཡུལ་དེ་ཕལ་ཆེར་བོད་རྒྱའི་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་ཡ་ཐོག་དུས་ནས་བཟུང་ས་འདི་ཆཱང(རྡྷ)གིས་བཟུང་ཡོད་པར་བཤད་ནའང་། ཁོ་ཚོས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུག་འཚོ་བའི་འབྲོག་མི་སྤྱི་ལ་ཆཱང(རྡྷ)ཞེས་བཏགས་ཡོད་ལ། དེ་ནི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཕྱུགས་སྐྱོང་མེས་པོ་དག་གི་སྤྱི་མིང་ཡིན་པར་གསལ་ཏེ། རྒྱའི་ཧན་རྒྱལ་རབས་སྔ་ཕྱིའི་དུས་སུ་བོད་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་ནས་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་མི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ལ་ཆཱང་ཞེས་འབོད།
ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ལས། ཐུ་ཡུ་ཧུན་གྱི་སྲིད་ལྟེ་གཙོ་བོ་ཤ་ཅུ(ཏཽཾ)ཞེས་པའི་ས་དེར་ཆགས་ཡོད་པ་ལས་གཞན་ད་དུང་། སྲིད་ལྟེའི་མཁར་རྫོང་བཞི་ཙམ་ཞིག་བརྩི་རྒྱུ་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་པོའི་ནུབ་ཕྱོགས་སྤྱི་ལེ་15མཚམས་དེར་ཐུ་ཡུ་ཧུན་འ་ཞའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ལྟེ་གནས་ཆོས་རྗེ་རྒྱལ་མཁར(༆ཧྶུཉྭོ)(ད་ལྟའི་གུང་ཧོ་རྫོང་སྤྲེལ་ནག་མཐེབ་རྒྱའི་མཁར)སོགས་ཡོད་ལ། སྐབས་དེར་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ལ་མཚོ་སྔོན་རྒྱལ་པོའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་མྱོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དག་ལ་གཞིགས་ན། ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཚོ་ཁག་དེས་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ་གཙོ་བྱས་པའི་ཡུལ་གྱི་མཐའ་འཁོབ་དག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་ཤེས་ཐུབ་ལ། མཚོ་ནུབ་ཐེམ་ཆེན་རྫོང་མཁར་དམར་ཞང་དེ་ཧོར་ཡ་རྩེ་མཁར་དམར་གྱི་ཤུལ་ཡིན་ཟེར་བའི་ངག་རྒྱུན་ལའང་བདེན་ལུགས་ཡོད་པར་སྙམ།
ད་དུང་ཐེམ་ཆེན་རྫོང་གི་ཧོར་ཡ་རྩེ་མཁར་དམར་གྱི་ཤུལ་དེར་ཧོར་གྱི་བླ་བྱ་ཡིན་ཟེར་བའི་བྱའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་རྡོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ལ། མཁར་གྱི་ཕྱོགས་བཞི་ན་ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཧོར་གྱིས་གྲོས་སྐོར་བསྡུ་སའི་ས་སྟེ"ཧོར་གྱི་ཚོགས་ར"དང་། སྡིག་གཅོད་ཤན་པ་རྨེ་རུ་རྩེས་མཛོ་མོ་སྐུང་སའི་ས"མཛོ་མོ་སྐུང་ལུང"། སེང་སྟག་ཨ་དོམ་གྱིས་ཧོར་རྟའི་རྗེས་བདས་པའི་ཤུལ"ཨ་དོམ་གོང་ཁ"སོགས་ངག་རྒྱུན་དང་ཤུལ་རྟེན་འདི་དག་ལས། ས་འདི་ནི་གནའ་སྔ་མོར་ཧོར་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་པའི་ཤུལ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།
གོང་ནས་བཤད་པ་ལྟར། ཐུ་ཡུ་ཧུན་ནི་འ་ཞ་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཆཱང་རིགས་ལ་འགོ་འཛིན་ཡུན་རིང་བྱས་པས། ཐུ་ཡུ་ཧུན་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འདྲིས་སྐོར་ཞིག་ལ་ཆཱང་རིགས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་མ་ཐེབས་རང་ཐེབས་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དེ་འདྲའི་འོག་ནས། ཆཱང་རིགས་ཀྱིས་ལས་སྣོན་བྱུང་བའི་ནོར་རྩིད་ཀྱི་སྦྲ་གུར་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བརྩི་མཐོང་དང་དགའ་བསུ་ཐོབ་པས། དེ་ནི《གླིང་སྒྲུང་།》ཁྲོད་འ་ཞ་རིགས་ལ་སྦྲ་གུར་ནག་པོ་ཅན་དུ་འབོད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན་ཀྱང་སྲིད་ལ། བོད་སྐད་ཀྱིས་ཀྱང་ཡུལ་དེར"སྦ་ནག(བེངྔྷཱཙྭེ:སྦྲ་གུར་ནག་པོའི་དོན།)ཚོ་བ"ཞེས་འབོད་དོ། །དེར་བརྟེན་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་འགོ་འཛིན་མི་སྣ་ཕལ་ཆེ་འ་ཞ་རིགས་ཡིན་པས། གླིང་གིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ནི་ཧོར་རིགས་ཀྱི་གྲས་སུ་མི་འཇོག་རང་འཇོག་ཡིན་ལ། ད་ལྟའི་ཐེམ་ཆེན་རྫོང་མཁར་དམར་ཞང་གི"ཡ་རྩེ་མཁར་དམར"དེ་ཡང་ཐུ་ཡུ་ཧུན་གྱི་མཁར་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཆོག་ཆོག་ཡིན། དེ་བས། ང་ཚོས་འདིར་བརྗོད་བཞིན་པའི་ཧོར་གུར་ནག་ཞེས་པ་དེ་མཐར་གཏུགས་ན་འ་ཞ་རིགས་སྟེ་ད་ལྟའི་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ལས་མཆེད་པར་འདོད་དོ། །
འཕྲིན་སྟེགས། weikangba


text:
ང་ཚོའི་ཆུའི་སྤུད་ཚད་ལེགས་སུ་གཏོང་བ།
ཆུ་ནི་རྩ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞིང་། ཆུའི་སྤུས་ཚད་ཀྱང་ང་ཚོ་འཚོ་གནས་བྱེད་པར་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་རེད། ལྷའི་ཉེ་ཆར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་ཆུའི་མང་ཉུང་དང་། ཆུ་བེད་སྤྱོད་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་པ། ཡང་ན་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་རེད་འདུག དེ་ཡང་འབྲེལ་གཏུག་དུས་དེབ་ཀྱིས་འདས་པའི་ལོ་གཉིས་ནང་བོད་ནང་གི་ཆར་དུས་དང་། ༢༠༡༤ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་གཉིས་པ། ༢༠༡༧ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༩ པའི་ཆུའི་ཤེལ་དམ། ད་དུང་ཆུའི་སྤུས་ཚད་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ནས་གླེང་སློང་བྱས་འདུག་ཅིང་། གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ལ་མི་མང་གི་བདེ་ཐང་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་འཕན་འདོགས་ཕྱིར་ (རྒྱ་གར་ཡུལ་མི་དང་བོད་རིགས་འདུས་སྡོད་) ས་གནས་སུ་ལྷས་ཆུ་ཚགས་འཕྲུལ་ཆས་མཁོ་སྤྲོད་ཀྱིས་མི་མང་གི་བདེ་ཐང་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་འཕན་འདོགས་གནང་འདུག འདིར་ལྷ་ཚོགས་པས་ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་སྐོར་གྱི་པར་རིས་ཆེན་པོ་དེ་དག་ང་ཚོས་མཐོང་བྱུང་། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཁ་ཤས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
ཁྱེད་རང་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཆུའི་སྤུས་ཚད་ལེགས་སུ་གཏོང་བའམ་མི་གཞན་དང་། སྲིད་གཞུང་། ཚོང་ལས་ཁང་སོགས་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཆོག དེ་ནས་དང་པོ་ཆུའི་འབོར་ཚད་དང་དེ་ནས་སྤུས་ཚད་ལ་བལྟས་ཏེ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་ཆོག ཆུའི་གྲངས་ཚད་རྒྱ་ཆེར་ཤེས་ཕྱིར་ང་ཚོས་ཆུའི་རྒྱུན་འཁོར་ (Cycle) ལ་བལྟ་ཆོག དཔེ་རིས་དང་པོར་གཟིགས།
དཔེ་མཚོན་གསུམ།
༡ བོད་དང་བོད་ཀྱི་ཆར་དུས་ཀྱིས་ཆུའི་རྒྱུན་འཁོར་ལ་ཤུགས་རྐྱེབ་ཐེབས་སྲིད།
༢ རྒྱ་གར་དུ་འབབ་བཞིན་པའི་བོད་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཁག་ལ་ཆུ་མཛོད་བསྐྲུན་པས་རྒྱ་གར་དུ་ཆུ་འཕྲི་བར་བྱེད་སྲིད།
༣ རྒྱ་གར་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཁུལ་དུ་དཔྱིད་དུས་ཐུང་བ་དང་། ས་འོག་གི་ཆུ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བ། ཆུ་ལོག་གི་རྐྱེན་བྱེད་པ་སོགས་ནི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་གི་དཔེ་མཚོན་ཞིག་རེད།
ང་ཚོས་ཆུ་སྤུས་ལེགས་རྣམས་དང་། གཙང་བཟོ་བྱས་པའི་ཆུ་ལ་བརྟེན་ནས་གཤམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་རྣམས་དྭངས་གཙང་ཞིག་བཟོ་ཐུབ། གཤམ་གྱི་དཔེ་རིས་གཉིས་པར་གཟིགས། དྷ་རམ་ས་ལའི་རི་གཤམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་རྣམས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དམ། བྷག་སུའུ་ཡི་ཆུ་རྒྱུན་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནམ། གང་ནས་ཆུ་གཙང་མ་འདུག གང་ནས་བཙོག་པ་ཆགས་ཀྱི་འདུག ཆུ་རྒྱུན་གྱི་སྤུས་ཚད་ལེགས་སུ་གཏོང་བའམ་ཡང་ན་སྡུག་ཏུ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཞིག་རེད། དགོངས་པ་བཞེས། (དཔེ་མཚོན་རི་མོར་ལྟོས)
རྐྱེན་གང་ཞིག་གིས་ཆུ་རྒྱུན་གཙང་མར་བཟོ་བ་དང་། གང་ཞིག་གིས་བཙོག་ཏུ་གཏོང་བ།
ཡུལ་ལུང་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་ཆུའི་སྤུས་ཚད་ཉམས་རྒུད་དུ་ཕྱིན་ནས་ལོ་མང་སོང་རྗེས་བསྐྱར་གསོ་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ༡༩༩༩ ནས་བཟུང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆུ་བོའི་ཐེབས་རྩ་ (International River Foundation) ནས་རྒྱུག་ཆུའི་མ་ལག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྟགས་མ་འཛམ་གླིང་རྒྱ་ཁྱབ་ཀྱིས་གནང་བ་དང་། རྒྱ་གར་བ་ཨར་ཝ་རི་ (Arvari) ལ་ ༢༠༠༣ དང་ ༢༠༠༤ བཞི་ལོར་རྟམས་མ་འདི་ཐོབ་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་རྟགས་མ་འདི་འཐོབ་མཁན་རྒྱ་གར་བ་གཅིག་པུ་དེ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་ཧྲའ་ (Sha) ཆུ་བོར་ ༢༠༠༦ ལོ་དང་། རྨ་ཆུ་ལ་ ༢༠༠༧ དང་ ༢༠༡༠ ལོར་ཐོབ་པ་ལས་བོད་པ་གཅིག་ལ་ཡང་ཐོབ་མེད།
བོད་ནང་གི་རི་བོ་ཀེ་ལ་ཤཱའི་ (ཀེ་ལ་ཤཱ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ཡིན་ཞིང་། གངས་རི་སྤྱི་ལ་འཇུག་ཀྱང་འདིར་གངས་ཏི་སེ་ལ་གོ་དགོས་) ཉེ་སར་ཡོད་པའི་མཚོ་མཱན་ཎི་སོ་ར་ཝར་ (Lake Manasoravar) ལ་གནས་སྐོར་དུ་སྐྱོད་མཁན་རྒྱ་གར་བ་ཞིག་གིས། ཉེ་བའི་ཆར་རྩོམ་པ་པོར་གལ་ཏེ་མཚོ་བྱིན་ཅན་འདི་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་ཚེ་འབགས་བཙོག་ཤོར་ཡོད་ངེས་རེད། མཚོ་བྱིན་ཅན་དྷལ་ (Dal holy lake) ལ་གཅིག་ལྟོས་དང་ཞེས་ཟེར།
ཆུའི་སྤུས་ཚད་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་གོ་རྟོག་གང་ལེགས་ཡོང་ཕྱིར་ང་ཚོས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཐུན་མོངས་མ་ཡིན་པའི་ཆུའི་རྒྱུན་འཁོར་གྱི་ (དཔེ་རིས་ ༣ ) པ་ལ་ལྟས་ན་ཆོགས་པ་དང་། ཆུ་སྐྱོང་ཐབས་དང་། བཙོག་ཅུ་སྐྱོང་ཐབས་སོགས་ལ་སེམས་པར་བྱའོ།
འཐུང་ཆུ་ནི་འོས་འཚམས་ཀྱི་ཆུ་བོ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུན་དུ་བདེ་ཐང་ཆེད་གཙང་མར་བཟོས་ཡོད། (དཔེ་རིས་གསུམ་པར་ལྟོས)
མེག་ལོར་ས་གནས་ཀྱི་ཆུ་གཙང་བཟོའི་མ་ལག་དྷར་མཚེའུ་ (Dal lake)
དཀའ་ངལ་གཉིས་ཀྱིས་ཆུ་སྐྱོན་ཅན་འཐུང་དགོས་པ་བཟོ་སྲིད། དང་པོ་ནི་གལ་སྲིད་མི་རྣམས་ལ་གཙང་མར་བཟོས་ཟིན་པའི་ཆུ་འཐུང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གཙང་བཟོ་ལེགས་པར་མ་བྱས་པའི་ཆུ་ལ་བརྟེན་དགོས་བྱུང་བ། གཉིས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཁོང་ཚོའི་ཆུ་ཡོང་སའི་ཆུ་བོ་ (འབབ་ཆུ་དང་། མཚེའུ། ས་འོག་གི་ཆུ་སོགས་ཆུའི་འབྱུང་ཁུགས་ཡོད་ཚད་ལ་གོ་) རྣམས་འབགས་བཙོགས་ཤོར་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ཆར་དུས་ཀྱི་ཆུའི་སྤུས་ཚད་མི་ལེགས་པ་ལྟ་བུ་རེད། ལྷས་གནས་དོན་དེ་གཉིས་ཀར་རོགས་བྱས་ཡོད།
ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པའི་ནང་ལྷའི་དྷ་རམ་ས་ལའི་འཐུང་ཅུ་གཙང་བཟོའི་ལས་འཆར་གྱི་ཆ་ཤས་སུ་ཆུ་ཚགས་འཕྲུལ་ཆས་ཐེངས་ཉེར་ལྔ་པ་དེ་གསར་འཛུགས་བྱས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༠༧ པའི་ནང་གི་གནས་བསྡུས་དཔྱད་གཞི་ལྟར་ན། མི་ ༡༤‚༠༠༠ མ་ཟིན་ཙམ་ལ་འཐུང་ཆུ་གཙང་མ་འདང་ངེས་ཐོབ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཚོགས་སྡེ་སྒྲིག་འཛུགས་དང་། སློབ་གྲྭ་ཁག་འདྲ་མིན་ལ་ཁེ་ཕབ་ཐོབ་ཡོད་པ། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་འཕྲོད་བསྟེན་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད་སྐོར་བཤད་ཡོད་པ་དང་། དགེ་རྒན་ཚོས་ཆུ་གཙང་མ་བཏུང་བའི་རྗེས་སུ་སློབ་མ་འཛིན་གྲྭར་སླེབས་ཚད་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་སྐོར་བཤད་པ་སོགས་ ༢༠༡༦ ལོའི་སྙན་ཐོའི་ནང་བཀོད་འདུག
ཆུ་ཚགས་འཕྲུལ་ཆས་དེ་དག་ཁོང་ཚོས་ཇི་ལྟར་བདག་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། ས་ཁུལ་གྱི་འཐུང་ཆུའི་སྒྲིག་སྲོལ་དང་མཉམ་སྦྲེལ་ཇི་ལྟར་བཟོས་པའི་སྐོར་ཀྱི་གསལ་ཁ་མེད། ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ནི་བཙོག་ཆུ་གཙང་བཟོ་བྱེད་པ་ (དཔེ་རིས་ ༣ པར་བསྐྱར་དུ་ལྟོས) འོས་འཚམས་ཀྱི་གཙང་བཟོ་ཡིས་ཆུ་བོ་གཙང་མ་ཡོང་ཐུབ། (དཔེ་རིས་ ༢ པའི་ནང་གསལ) གཙང་བཟོ་བྱས་ཟིན་ཞིང་ཕྱིར་བཏོན་པའི་ཆུ་ནི་གཤམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་ཧ་ལམ་མི་ཞིག་གི་འཐུང་ཆུ་རུ་གྱུར་སྲིད། (དཔེ་རིས་ ༣ པར་བསྐྱར་དུ་གཟིགས) ཕན་ནུས་ལྡན་པའི་ཆུ་གཙང་བཟོའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གོ་སྐབས་དག་ནི།
༡༽ གསང་སྤྱོད་ཀྱི་བཙོག་ཆུ་ནག་པོ་བཙོག་ཆུའམ་ཆུ་སྙིང་གཙང་མ་བཟོ་སར་གཙང་མ་བཟོ་བ།
སྤྱིར་བཏང་ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོ་ནི་ཆེད་ལས་པས་བདག་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་མི་ཚང་སོགས་ཀྱི་ནང་གི་ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོ་ལས་ཡིད་བརྟན་འཕེར་ངེས་སུ་ཡོད་ཅིང་། ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཟིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ཏུ་མང་བ་ཡོད། དྷ་རམ་ས་ལའི་ཁུལ་ཇཱ་ཝར་ཧར་གྷུ་ལི་རེ་ཡན་ (Jawahar, Gulerian) དུ་ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོ་བྱེད་ས་གཅིག་ཡོད་པ་དང་། ཐག་རིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་། མི་ཚང་ཁ་ཤས་ལ་དེ་དང་འདྲ་བ་འདུག་ཀྱང་དེ་དག་ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོའི་མ་ལག་གང་དུ་ཡང་མཐུད་ཡོད་པར་མ་ངེས། བོད་ཀྱི་ལྷ་ས་རུ་བཙོག་ཆུ་གཙང་བཟོའི་མ་ལག་ཡོད་སྐོར་སྙན་ཐོར་བཀོད་འདུག
༢༽ གྱོན་པ་འཁྲུད་པ་དང་། ནང་གཙང་མར་བཟོ་བ། ཁྲུས་ཁང་། ཐབ་ཚང་སོགས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱ་བོ་གཙང་མར་བཟོ་བ།
ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཟིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་དུ་ཆུ་སྐྱ་བོ་ཆུ་ནག་པོ་དང་མཉམ་དུ་ཆུ་སྙིགས་གཙང་བཟོའི་མ་ལག་ཏུ་གཙང་བཟོ་བྱེད། མེག་ལོར་གྷན་ཇི་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཆ་གཞན་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཆུ་སྐྱ་བོ་རྣམས་ཁོར་ཡུག་དུ་བཏང་ནས་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཆུ་ལ་ཡང་འབགས་བཙོག་ཐེབ་ཀྱི་ཡོད། (ཆར་ཆུ་མེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་མེག་ལོར་གྱི་ཆུ་ཡུལ་རྣམས་ལ་གཟིགས།) ས་གནས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་རྟགས་ཚན་ཞིག་ནི་ཆུ་སྐྱ་བོ་བསྐྱར་གསོ་དང་བསྐྱར་སྤྱོད་ཀྱི་སྐོར་རྟོག་ཞིབ་ཀྱི་གནས་བབ་སྐོར་ནཱ་དྷིའི་མཚེའུ་ (Naddi, Dal lake. རུ་ཡོད་པའི་སཱི་ཝ་ཤཱི་གྲོང་སྡེ་ (SWASH Village) ཡིས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་རེད།
༣༽ ཆར་པ་དང་གང་ཞུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་ལ་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པ། (དཔེ་རིས་གསུམ་པའི་སྡེ་ཚན་དཀྱིལ་མ་ལ་གཟིགས) གངས་ཞུ་བ་དང་། ཆར་པ་ཤུགས་ཆེན་བབས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཆུས་ས་སྙིགས་རྡོ་སྙིགས་དང་། ལྕི་བ། གད་སྙིགས་སོགས་ཁྱེར་ནས་ཡོང་སྟེ་ཆུ་ལམ་བཀག་སྟེ་ཆུ་ལོག་གི་རྐྱེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆུ་འགྲོའི་ལྕགས་སྦུག་ལས་ལུད་པའི་ཆུ་དང་། ཁད་མཐོ་སའི་ཆུ་སོགས་ཀྱིས་དམའ་སར་ཆུ་ཆེན་པོ་འབབ་པའི་རྐྱེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཟིན་པའི་ལུང་པ་མང་པོའི་ནང་དུ་ས་སྙིགས་རྡོ་སྙིགས་རྣམས་སྟངས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། གད་སྙིགས་རྣམས་སྙིགས་ཟོམ་དུ་བླུགས་ཡོད་ཅིང་། སེམས་ཅན་གྱི་བདག་པོས་ལྕི་བ་སྒྲུག་གི་ཡོད་པ་དང་། ཁད་མཐོ་སའི་ཆུ་རྣམས་ནང་སོ་སོར་ཁྱེར་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། བྷ་རེ་སི་བྷནི་ (Brisbane) གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་ལྷན་ཁང་གི་ཆུ་དང་ཆར་ཆུའི་སྤུན་ཚད་འཛིན་སྐྱོང་ནི་ཨོ་སི་ཁྲོའོ་ལི་ཡའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔེ་མཚོན་ཞིག་རེད། (Brisbane City Council’s Water Stormwater Quality Management is one Australian city’s example.) དེ་དང་མཚུངས་པའི་དཔེ་མཚོན་ཞིག་བོད་དམ་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་ཁུལ་དུ་ཡོད་སྐོར་ཤེས་རྟོག་མེད། ལྷས་ཟླ་རེ་བཞིན་མེག་གྷན་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་གད་སྙིགས་སྒྲུག་སྟེ་ཁོར་ཡུག་གཙང་བཟོའི་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་ཆར་ཞོད་ལས་བྱུང་བའི་ཆུའི་གནོད་སྐྱོན་སེལ་བར་ཚད་ངེས་ཅན་གྱི་རོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ཧི་མ་ཅལ་ཁུལ་དུ་ཆུའི་སྤུས་ཚད་ (ཧམ་ལམ་བོད་ནང་དུ་ཡང་)[1] ལེགས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཟིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་་ཁྱབ་ཚད་དེར་སླེབས་མེད། རྒྱ་གར་དུ་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་ལྷས་འཐུང་ཆུའི་སྤུས་ཚད་ལེགས་བཅོས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གསང་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ནག་པོ་གཙང་བཟོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན་དྷ་ས་ཁུལ་གྱི་ཆར་ཞོད་ཀྱི་ཆུ་དང་། ཁྲུས་ཁང་སོགས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱ་བོའི་སྟངས་འཛིན་ཧ་ཅང་སྐྱོ་པོ་ཡོད། སྤུས་ཚད་ཞན་པའི་བཙོག་ཆུས་རི་གཤམ་དང་། འབབ་ཆུའི་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པའི་མི་དང་སྒོ་ཕྱུགས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་ནང་དང་། མེག་ལོར་སོགས་སུ་དཀའ་ངལ་འདི་སེལ་ཕྱིར་དྷ་སར་གནས་སྡོད་རྣམས་ “ང་ཚོའི་གྲོང་ཁྱེར་སྔོ་ལྗངས་དང་གཙང་མར་ཉར་” ཞེས་པའི་ལྷའི་དེབ་ཆུང་དང་། དེའི་ནང་གད་སྙིགས་ཐང་དུ་མ་གཡུག ཆུ་འགྲོའི་ལྕགས་སྦུག་བཟོ་བཅོས་གྱིས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་པ་དེའི་རྗེ་སུ་འབྲངས་དགོས་ཤིང་། མི་གཞན་རྗེས་སུ་འབྲངས་རྒྱུར་སྐུལ་སློང་བྱེད་དགོས། ད་དུང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁད་མཐོ་སའི་ཁྲུས་ཁང་སོགས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱ་བོ་དང་། ཆར་ཞོད་ཀྱི་ཆུའི་སྟངས་འཛིན་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་རྒྱབ་བསྐྱོར་བྱེད་དགོས། དེའི་གྲུབ་འབྲས་ནི་ཆུ་སྤུས་སྔར་ལས་ལེགས་པ་དང་འབབ་ཆུའི་རྒྱུན་བཟང་བ། མི་རྣམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡག་པ་སོགས་ཡོང་གི་རེད།
སེ་མཱོན་ཁཱ་ཝན་དྷ་ཤཱི་ (Simon Cavendish) དང་། མཱར་ཝིན་ཝེ་སི་ཋེར་ཝེལ་ཌ། (Marvin Westerveld) ཨེ་མེའེ་ལི་ཡ་རཱོ་རྫེལི་ (Amelia Rozelle) སོགས་ཀྱིས་བྲིས། ལྷ་སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་ཞུ་དང་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་གནས་ཁང་གིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།
[1] ཧ་ལམ་བོད་ནང་དུ་ཡང་ཞེས་པ་འདི་སྒྱུར་བ་པོའི་མཆན་མིན། མ་རྩོམ་ལ་གཟིགས་པར་འཚལ།
མ་རྩོམ་གྱི་དྲ་ཐག http://www.tibetnature.net/en/improving-water-quality/ འདི་བརྒྱུད་གོང་བཀོད་ཀྱི་འགྱུར་འདིའི་མ་རྩོམ་ངེད་ཀྱི་ཨིན་ཡིག་དྲ་བར་བཀོད་ཡོད་པས་གཟིགས་པར་འཚལ།


text:
ཉེ་ལམ། མི་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་ཨ་རིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་དག་གི་ཐོབ་ཐང་ངོས་འཛིན་གྱི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། བྱིས་པ་འདི་དག་ནར་སོན་པ་དང་མཉམ་དུ། རང་གི་ཐོབ་ཐང་ངོས་འཛིན་གྱི་སྐོར་ལ་དོགས་པ་མང་པོ་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད། "རང་ཉིད་ཨ་རིར་དང་ཀྲུང་གོ་གཉིས་ལས་གང་ལ་དགའ་ཞེན་ཆེའམ།"ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་ཁོ་ཚོ་ལ་མཚོན་ན། ཧྭ་མོ་ལེ་ཀྲི་ལ་"འདུག་གམ་ཡང་ན་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བ་ཡིན།"ཞེས་པའི་དྲི་བ་དྲིས་པ་དང་འདྲ་བར་དྲིས་ལན་འདེབས་དཀའ་བའི་འདྲི་གཞི་ཞིག་རེད།
ཡིན་ནའང་ལངས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ན། ཁོ་ཚོའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་འདིས་ཁོ་ཚོ་ལ་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་བསྐྲུན་ཡོད། ཨ་རིར་རམ་ཕྱི་གླིང་དུ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཁོ་ཚོ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡོད། ཁོ་ཚོ་ལ་མཚོན་ན་ཐོབ་ཐང་ངེས་ཅན་ཞིག་ངེས་འཛིན་རྒྱུ་ལས། རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་འདི་བེད་སྤྱད་ནས་ཀྲུང་གོ་དང་ཨ་རིའི་བར་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་ཟམ་ཆེན་ཞིག་བསྐྲུན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད།
ཨ་རི་ནི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ཁ་གྲངས་ཆེས་མང་ཤོས་རེད།
གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཕ་མས་གཉོར་སྐྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་པའམ་གསོ་མ་ཐུབ་པར་གཡུགས་བཞག་པའི་བྱིས་པ་དག་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པ་ལ་གོ་བ་ཡིན། ཨ་རི་ནི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པ་ཆེས་མང་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན། ད་ལོའི་ཟླ ༤ པའི་ཟླ་སྟོད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ཞིག་ལྟར་ན། ༡༩༩༩ ལོ་ནས་བཟུང་། ཨ་རིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་ཧ་ལམ་ཁྲི ༧.༡ ཙམ་འདུག ༢༠༡༤ ལོར་བྱིས་པ ༢༠༤༠ ལྷག་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་ལ། དེས་ཨ་རིའི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་བྱིས་པའི་ཁ་གྲངས་ཀྱི ༢/༥ བཟུང་ཡོད།
ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཁྱིམ་ཚང་དག་ལ་མཚོན་ན། ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཅིག་གམ་གཉིས་གསུམ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་རེད། པཱོ་ཐཱི་ལན་ཀྲི་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་འབུམ་རིམས་པ་ལི་ཧྥུའུ་ཡིས་བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས། "ངའི་ཤེས་པའི་གྲོགས་པོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་ལ། ཁོ་ཚོའི་ནང་མང་ཤོས་ཀྱིས་ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་ནང་གི་དྭ་ཕྲུག་སྟེ་གཙོ་བོ་བུ་མོ་དག་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད། "ཅེས་ཟེར།
དེ་ཡང་ཕྱི་གླིང་དུ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་དར་ཁྱབ་ཆེ་རུ་སོང་བ་དང་མཉམ་དུ་ཨ་རིའི་མི་མང་པོ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག ཀྲུང་གོ་ལ་མཚོན་ན་རྒྱལ་ཁབ་དག་གི་ནང་མི་གྲངས་མང་པོའི་གྲས་ཡིན་ལ། ལོ་རེ་རེར་དྭ་ཕྲུག་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་རེད། དེ་མིན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་གཉོར་སྐྱོང་གི་སྒྲིག་གཞི་དང་ >་སོགས་ཀྱི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བ་མ་ཟད་རིན་གོང་ཀྱང་ཅུང་དམའ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཨ་རིའི་ཁྱིམ་ཚང་མང་པོས་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
ནར་སོན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་དང་ཁ་འབྲལ་མི་ཐུབ།
རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་རུ་བྱིས་པ་འདི་དག་ལ་དྲོ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཡོད་པའི་ཆེད་དུ། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱིའི་ཁྱིམ་ཚང་ལེགས་འདེམས་བྱེད་པའི་དུས་སུ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ཅུང་ནན་ཏན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བསྡོམས་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་ན། ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་ཁྱིམ་ཚང་དག་གི་ནང90%འབྱོར་འབྲིང་གྲལ་རིམ་གྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་ཡིན་ལ། ཁྱིམ་ཚང་ལ་གཞིས་ཁང་ཡོད་པ་མ་ཟད་བྱིས་པ་ལའང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉལ་ཁང་ཡོད། འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་ཅུང་མཐོ་བ་དག་འདེམས་ཀྱི་ཡོད།
བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཕ་མའི་རིག་གནས་ཆུ་ཚད་དང་དཔལ་འབྱོར་ཆུ་ཚད་མཐོ་ལ། དེ་མིན་མི་རྒྱུད་དཀར་པོའི་རིགས་ཀྱི་ཕ་མ་དང་ཡ་གླིང་གི་བྱིས་པའི་བར་མི་རྒྱུད་ཐད་ནས་མངོན་གསལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ཆུང་དུས་ནས་་བྱིས་པ་ལ་རང་ཉིད་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་དང་མཉམ་དུ་བྱིས་པ་དག་ལ་ཆུང་དུས་ནས་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་དང་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་དང་རྒྱ་སྐད་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དུ་འཇུག་གི་ཡོད།
ལི་ཧྥུའུ་ཡིས"ངའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཨ་རིའི་ཕ་མ་མང་པོ་ཞིག་རང་ཉིད་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ལ་ཧ་ཅང་དགའ། ཁོ་ཚོས་རང་གིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཀྲུང་གོའི་བྱིས་པར་སློབ་གསོ་གཏོང་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད། མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་བྱིས་པ་དང་མཉམ་དུ་ཀྲུང་གོའི་དུས་ཆེན་རོལ་བའམ་བྱིས་པ་ལ་ཀྲུང་གོའི་ཟ་མ་བཟའ་རུ་འཇུག་པ། ཀྲུང་གོའི་ཟ་མ་གཡོ་བསྐོལ་བྱེད་པ། ཀྲུང་གོའི་གནའ་རབས་ཀྱི་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཀློག་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱ་ཡིག་ཀྱང་སློབ་ཏུ་འཇུག བྱིས་པ་འདི་དག་ལ་ཆུང་དུས་ནས་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད། "ཅེས་བཤད།
འདི་དག་གིས་ཨ་རིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་བྱིས་པ་དག་ལ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་དུ་གྱུར་ཡོད།
བདེ་ཐང་ངང་ནར་སོན། མ་འོངས་པའི་རེ་བ།
ཐོབ་ཐང་ངོས་འཛིན་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ནི་བྱིས་པ་འདི་དག་ནར་སོན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དང་། ཡང་ན་ནར་སོན་པའི་རྗེས་སུ་ད་དུང་འཕྲད་དགོས་པའི་དཀའ་གནད་ཅིག་རེད། བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ཞིག་གཞིར་བཟུང་ན། གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་བྱིས་པའི་ནང་གི ༣/༤ ཡིས་རང་ཉིད་ཀྲུང་གོའི་མི་ཡིན་པར་འདོད་ལ། ༡/༤ ཙམ་གྱིས་རང་ཉིད་ཨ་རིའི་མི་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད།
གནད་དོན་འདི་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་ན། ཨ་རིའི་ཁྱིམ་བདག་དང་ཨ་རིར་སྡོད་པའི་ཀྲུང་གོ་བའི་མཉམ་འབྲེལ་རྩ་འཛུགས། ཨ་རིར་ཡོད་པའི་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་སློབ་གསོ་ལས་ཁུངས་དག་གིས་མཉམ་དུ་འབད་པ་བྱེད་དགོས། ཐོག་མར། ཨ་རིའི་ཁྱིམ་བདག་དག་གིས་དཀའ་གནད་འདི་ལ་གཡོལ་ཐབས་བྱས་མི་ཆོག ཨ་རིའི་ཁྱིམ་བདག་གིས་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་པའི་བྱིས་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱུང་ཚུལ་བཤད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བྱིས་པ་དང་མཉམ་དུ་དཀའ་གནད་འདི་སེལ་དགོས། དེ་མིན་བྱིས་པ་འགའ་ཤས་ཤིག་རང་གི་ཕ་མ་དང་མཉམ་དུ་ཀྲུང་གོར་སོང་ནས་རང་གི་རྒྱུད་བཙལ་གྱིན་ཡོད། དོན་དངོས་ལྟར་ན། རང་གི་རྒྱུད་བཙལ་ན་བྱིས་པ་འདི་དག་རྒྱལ་ཁོངས་གཞན་ནས་ནར་སོན་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་རང་རློམས་ཚད་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་ཐུབ། དེ་མིན་ཨ་རིར་སྡོད་པའི་ཀྲུང་གོ་བའི་རྩ་འཛུགས་དག་གིས་ཀྱང་ཧུར་བརྩོན་གྱིས་རང་གི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱེད་དགོས། ལི་ཧྥུའུ་ཡིས"ང་རང་བསྡད་ཡོད་པའི་ཨི་ལི་ཀཱང་ཀྲིག་པཱོ་ཐི་ལན་གྲོང་ཁྱེར་ལ་མཚོན་ན། བྱིས་པ་གཉོར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་དག་གིས་མཉམ་དུ་ཚོགས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཡོད་ལ། ཚོགས་པ་འདི་བརྒྱུད་ནས་བྱིས་པ་འདི་ཚོར་གྲོགས་པོ་གསར་བ་ངོ་ཤེས་པའི་གོ་སྐབས་བསྐྲུན་ཡོད་ལ། ཕ་མ་དག་ལ་ཡང་ཕན་ཚུན་བར་ཉམས་མྱོང་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་འདུག"ཅེས་ཟེར།
དེ་ཡང་མ་འོངས་པའི་བྱ་བ་དང་སློབ་གསོའི་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ལ་མཚོན་ན། ཁུང་ཙི་སློབ་གླིང་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ། ཨ་རི་དང་ཀྲུང་གོ་བར་གྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲིས་སྐོར་གྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ནི་གདམ་ཀ་བཟང་བོ་ཞིག་རེད། ལི་ཧྥུའུ་ཡིས་བཤད་རྒྱུར། “འབྲེལ་ཡོད་ཚོགས་པ་དག་ལ་མཚོན་ན་རང་འགུལ་གྱིས་ཁུང་ཙི་སློབ་གླིང་དང་འདྲ་བའི་སློབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ཏེ། བྱིས་པ་འདི་དག་ལ་ཆུང་དུས་ནས་ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཞིག་ཆགས་དགོས་པ་མ་ཟད་ཀྲུང་གོར་བརྩེ་འདང་ཆགས་སུ་འཇུག་དགོས། བྱིས་པ་འདི་དག་ཨ་རིའི་འབྱོར་འབྲིང་ཁྱིམ་ཚང་གི་སློབ་གསོའི་མཁའ་དབུགས་ཁྲོད་ནར་སོན་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ཀྲུང་གོ་དང་ཨ་རིའི་འབྲེལ་འདྲིས་སྐོར་གྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་དགེ་མཚན་ཡོད། "ཅེས་བཤད།
ཁ་བྱང་ཕྱི་མོ། ཨ་རིས་གཉོར་བའི་བྱིས་པ་ནི་ཕྱི་གླིང་དུ་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་སྤེལ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།
(རྩོམ་འགན་པ། བསྟན་འཛིན)


text:
༄༅།། བཀུར་འོས་ཆེས་མཐོ་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་ལགས། ཆེད་ཞུ། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྫོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་བཅས་ཀྱི་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་གི་དྲ་རྒྱའི་ནང་དུ་བོད་ཡིག་གཏན་ནས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱིན་མེད་པས། རྒྱ་ཡིག་མི་ཤེས་པའི་བོད་རིགས་ཕལ་ཆེ་བས་དྲ་རྒྱ་དེ་དག་ལས་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་བྱ་ཁག་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཤེས་ཚོར་གཏན་ནས་བྱེད་ཐུབ་གིན་མེད། བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་བྱེད་པའི་རིམ་པ་སོ་སོའི་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་གིས་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་མི་བྱེད་པ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་། མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཁྲིམས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད་དར་སྤེལ་བཅས་ཀྱི་གཏན་འབེབས། བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བཅུའི་རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག་དང་བོད་སྐད་ཡིག་གི་ལས་དོན་སྲོལ་ཡིག་བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་གྱི་ཁྲིམས་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་བོད་སྐད་ཡིག་ངེས་པར་དུ་
ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༠༣་ཡི་ཚན་པ་༢་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་ལ་སྐུལ་སློང་བྱེད་པའི་བྱས་ཉེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་དེ་ལ་དཔག་པའི་ཉེས་ཆད་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད་པའི་ཉེས་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་ཞིག་ཡིན། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྦྱོར་བ་བོ་གང་ཞིག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཕྲལ་བར་བྱ་ཆེད་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་གཏོར་བརླག་བྱ་ཆེད། ས་གནས་སྲིད་དབང་སྒེར་གཅོད་བྱས་ཏེ་དབུས་གཞུང་ངམ་ཀྲུང་དབྱང་གི་བཀའ་ཁྲིམས་དང་འགོ་ཁྲིད་ལ་ངོ་ལོག་བྱེད་པའམ། ས་གནས་རང་བཙན་དང་མི་རིགས་དགྲར་ལངས་ཀྱི་འགལ་ཟླ་བཟོས་ནས་མི་རིགས་སྣ་མང་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཁ་ཕྲལ་བར་སྐུལ་སློང་དང་སྐུལ་འདེད་བྱེད་པའི་ནག་ཉེས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་བསགས་པ་ཞིག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་ལ་སྐུལ་སློང་བྱེད་པའི་བྱས་ཉེས་ཟེར། ནག་ཉེས་འདི་རིགས་ནི་རྩོལ་ཉེས་ཡིན་པས་སྐུལ་སློང་གི་བྱ་རྩོལ་ལམ་སྦྱོར་བའམ་སྤེལ་མ་ཐག་མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་མངོན་གྱུར་མ་བྱུང་རུང་ནག་ཉེས་གྲུབ་ཟིན་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་
དབྱར་རྩྭ་བརྐོ་བའི་སྐབས་སུ་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཁག་ལ་ཤེས་ཚོར་ཅུང་ཟད་ཡོད་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་རྒྱུ་ནོར་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ལ་ཕན་པ་ཆེ། ལྷག་པར་དུ་དེང་སྐབས་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྤྱི་བདེ་དང་ཁོར་ཡུག་ལས་ཁུངས་སོགས་ཀྱིས་དབྱར་རྩྭ་བརྐོ་བའི་དུས་ཚུགས་དང་བསྟུན་ནས་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆད་པ་སྣ་ཚོགས་བཅད་དེ་རང་གི་ལས་ཁུངས་ལ་ཡོང་འབེབ་འཚལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་གང་མང་སྤེལ་གྱིན་ཡོད། རྒྱ་ཆེ་བའི་རོང་འབྲོག་པ་མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ལ་རྒྱུས་ལོན་ཆེར་མེད་པས་རྐྱེན་གྱིས་འདི་འདྲའི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་སུན་ཕྱུངས་ཐུབ་གིན་མེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་དམིགས་ནས་དབྱར་རྩྭ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ཀྱི་དཔེ་ཐང་མདོར་བསྡུས་འདི་བྲིས་པ་ཡིན། འདིས་ཀྱང་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ་ཕན་པར་ཤོག Cat-Fungus pdf
དེང་སྐབས་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཐོ་འཇོག་དོན་མེད་ན། རང་གི་ཁྱིམ་ཐོ་དེ་ཕྱིར་འབྲོག་ཕྱོགས་དང་ཞིང་གྲོང་ལ་སྤོར་ན་བཟང་། ད་ལོ་དང་སང་ལོ་གཉིས་ནི་ཞིང་སྡེ་བཅོས་སྒྱུར་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་གྱི་ལོ་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་པ་དང་། སང་ལོ་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རོང་འབྲོག་ཕྱོགས་ས་ཞིང་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའི་ལས་དོན་ཡོངས་འགྲུབ་བྱེད་དགོས་པའི་ལོ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། ས་ཞིང་དོ་དམ་དང་གཞིས་སར་ཆོག་མཆན་འགོད་པའི་ལས་དོན་སོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཇེ་བཙན་ཇེ་དམ་དུ་འགྲོ་སྲིད། དེའི་ཕྱིར་གྲོང་ཁྱེར་ན་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་ཐོ་རོང་འབྲོག་ས་ཁུལ་དུ་བསྐྱར་སྤོ་བྱས་ཏེ་ས་
དེང་སང་དྲ་ཐོག་ན་༼བོད་ཡིག་མ་སྦྱངས་ན་ཁྲིམས་འགལ་རེད་༽ཟེར་བའི་རྩོམ་ཞིག་བརྒྱུད་བསྐུར་མང་བོ་བྱེད་བཞིན་འདུག རྩོམ་གྱི་མིང་ནི་དེ་ལྟར་བཏགས་མོད་ཀྱང་རྩོམ་གྱི་བརྗོད་བྱ་ནི་༡༩༨༧་ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་སྐབས་བཞི་བའི་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་དུ་བཟོས་པའི་༼བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་གཏན་འབེབས་༽(ཚོད་ལྟ་མ་)་དེ་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་རང་རེད། ༼གཏན་འབེབས་ཚོད་ལྟ་མ་༽དེ་ཡང་༢༠༠༢་ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་སྐབས་བདུན་པའི་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་དུ་བསྐྱར་བཅོས་བྱས་ཏེ། སྔོན་གྱི་༼གཏན་འབེབས་ཚོད་ལྟ་མ་༽དེ་ནུས་མེད་དུ་བཟོས་ཤིང་༼བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་བོད་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་གཏན་འབེབས་༽ཞེས་པའི་
ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་བཟོ་བཅོས་འཆར་ཟིན་ལས་འཕྲོས་པ། ཚོགས་ཆེན་༡༩་མཇུག་སྒྲིལ་བའི་རྗེས་སུ། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་རྒྱུན་ལས་ལྷན་ཁང་གིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཞིང་ས་དང་རྩྭ་སའི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་༼ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་ཁྲིམས་༽ལ་བཟོ་བཅོས་བྱས་ཤིང་། བཟོ་བཅོས་བྱས་པའི་ཟིན་བྲིས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་མི་དམངས་ལ་བསམ་འཆར་བསྡུ་བའི་འགོ་བརྩམས། ༢༠༠༣་གྱི་ལོར་བཟོས་པའི་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་ཁྲིམས་ཀྱིས་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ས་ཞིང་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་དམ་འཛིན་དང་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་འཕེལ་རྒྱས་བཅས་ཀྱི་ཐད་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་༡༨་པ་ནས་བཟུང་། ཞིང་ལས་ལས་དོན་བརྟན་བརླིང་ཡོང་ཆེད། རྩྭ་ས་ཞིང་སའི་ཁེ་གཉེར་གྱི་ཐབས་ལམ་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་དང་གཏིང་ཟབ་ཏུ་བཏང་ཞིང་། ཚོགས་ཆེན་༡༩་ཡི་སྟེང་དུའང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་རེས་
༣༽ ཐོབ་ཐང་ལ་གནོད་འཚེ་འགན་ལེན་གྱི་ཁྲིམས། (侵权责任法) ཐོབ་ཐང་ལ་གནོད་འཚེ་འགན་ལེན་གྱི་ཁྲིམས་ནི། གཞན་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁེ་ཕན་ལ་གནོད་འཚེ་བྱས་ན། གནོད་འཚེ་བྱེད་མཁན་དེ་དག་གིས་ཁུར་དགོས་པའི་འགན་ཁུར་ཅི་ཡོད་སྐོར་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ཤིག་ཡིན། ཁྲིམས་དེའི་དོན་ཚན་ ༦༥ པ་ཡི་ནང་དུ། ཁོར་ཡུག་འབག་བཙོག་བཟོས་ཏེ་གཞན་ལ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བ་བྱས་ན། འབོག་བཙོག་བྱེད་མཁན་གྱིས་འཚེ་བ་བྱས་པ་དེར་འགན་འཁུར་དགོས་ཞེས་འཁོད་ཡོད།
༡ ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཁྲིམས། 中华人民共和国环境保护法 བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནི། ༡༩༨༩ ་ལོར་གསར་བཟོ་དང་། ༢༠༡༤ ་ལོར་བསྐྱར་བཅོས་བྱས་ཏེ། ༢༠༡༥ ་ལོའི་ཟླ་དང་པོ་ནས་བཟུང་ལག་བསྟར་བྱས་པ་རེད། བཅའ་ཁྲིམས་འདིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འགན་གཙོ་བོ་དེ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁུར་དགོས་པར་གཏན་འབེབས་བྱས་ཏེ། སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོར་ཡུག་གི་སྤུས་ཚད་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང་མ་ཉམས་གོང་སྤེལ་སྒོས་ཁོར་ཡུག་གི་སྤུས་ཚད་གང་ཞིག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཚད་གཞི་ལོན་པ་བྱེད་པའི་འགན་འཁྲི་སྒྲུབ་དགོས་པར་བསྟན་ཡོད། སྲིད་གཞུང་གི་ལས་དོན་ལམ་ལྷོངས་དང་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ། སྲིད་གཞུང་གི་
རྩོམ་པ་པོ། རྡོ་སྦིས་ཚེ་རིང་རྒྱལ། ཁྲལ་བསྡུ་བ་དང་ཁྲིམས་གནོན་པ་ནི་ཡུལ་དུས་ཀྱི་བཀག་རྒྱ་མེད་པར་གཞུང་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ན་དེའི་བྱེད་ལས་གཙོ་བོ་གཉིས་སུ་ཆགས་ཡོད་དེ་། རང་རེའི་བོད་ལ་ཆ་མཚོན་ན། དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་འགོར་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་གཞུང་རང་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཐོག་
དང་པོ། སྲིད་འཛིན་ཆོག་མཆན་ཞུ་སྐབས། བོད་ཀྱི་རྩྭ་ཐང་དང་རི་འགོ་ན་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་སྐྱེས། རྩྭ་དེ་ས་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ། དམངས་ཁྲིམས་དང་དངོས་དབང་གི་ཁྲིམས་སོགས་ཀྱི་གཏན་འཁེལ་ལྟར་ན། དབྱར་རྩྭ་སྐྱེས་ས་དེ་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་གན་རྒྱ་བརྒྱུད་ནས་རྩྭ་སའི་ཕན་སྤྱོད་དངོས་དབང་སྟེ་བདག་གཉེར་དང་ཁེ་ཕན་ལེན་པའི་ཐོབ་ཐང་བདོག་པའི་འབྲོག་པ་ལ་དབང་། དངོས་དབང་གི་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༢༤་ཡི་ཚན་པ་༢་དང་། ཁྲིམས་དེའི་དོན་ཚན་༡༢༥་ནང་དུ་གཏན་འཁེལ་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་དབྱར་རྩྭ་སྐྱེས་པའི་དུས་སུ་དེའི་བདག་དབང་ནི་རྩྭ་ས་འཛིན་མཁན་
ང་ཚོ་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ལ་ཡིད་བརྟན་རུང་བའི་རྒྱུ་ནོར་ཉག་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ས་ཞིང་དང་སྒོ་ཟོག་ཡིན། ས་ཞིང་དང་སྒོ་ཟོག་ཚར་ན་མི་འགྱང་བར་ང་ཚོ་རང་གི་ས་ཐོག་ནས་བྲན་གཡོག་ཏུ་གདོན་མི་ཟ་བར་འགྱུར་ངེས་ཡིན།
ཉེ་སྔོན་དྲ་ཐོག་ན་རྒྱ་ཡིག་གི་རྩོམ་ཞིག་བརྒྱུད་བསྐུར་བྱེད་བཞིན་གདའ། དེ་ནི་མགོ་ལོག་གི་དྷི་གནས་ཟེར་བའི་ས་ཁུལ་ནས་གཏེར་ཁ་བསྔོགས་པ་ལས་དེ་ཁུལ་གྱི་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་པའི་གནད་དོན་སྐོར་བརྗོད་གཞིར་བཟུང་བ་ཞིག་རེད། གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་ནི་རྩོམ་ཡིག་ནང་དོན་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་ཡིན། རང་གི་ས་ཁུལ་ནས་བྱུང་བའི་གནད་དོན་འདི་འདྲའི་རིགས་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཁ་གཏད་གཅོག་པར་ཐབས་ལམ་གང་དག་བརྒྱུད་དགོས་པའི་སྐོར་དེ་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པའི་གནད་འགག་ཅིག་ཆགས་ཡོད།
གཙོ་འཛིན་ཞིས་ཅིན་ཕུན་གྱིས་ཚོགས་ཆེན་༡༩་གཏམ་བཤད་ནང་དུ་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་སྲིད་བྱུས་དེ་བརྟན་བརླིང་ངང་ཡུན་གནས་བྱེད་པ་དང་། ཐེངས་གཉིས་པའི་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་དུས་ཡུན་སླེབས་པའི་རྗེས་སུ་གན་གྱ་ཡང་བསྐྱར་ལོ་༣༠་ལ་བསྲིང་གི་ཡིན་ཞེས་གསལ་འདེབས་བྱས་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་སྲིད་ཇུས་དེ་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་གི་མིན་པས། རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཨམ་གཙིགས་བསྡམས་ནས་ད་ཡོད་ཀྱི་ས་ཞིང་གི་གན་གྱའི་ཐོབ་ཐང་མ་བོར་བར་བྱས་ཏེ་༢༠༢༧་ལོ་ནས་འགོ་བརྩམ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་རེས་
ཧྥུན་ཅོང་(冯军)ནི་ཧུའུ་པེ་ཞིང་ཆེན་ཏ་ཁྲང་རྫོང་ཞ་ཏན་སྡེ་བའི་ཞིང་པ་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན། ༡༩༩༨ ་ལོར་ཁོང་གིས་སྡེ་བ་དང་ས་ཞིང་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་གན་རྒྱ་བཞག་ནས་སྡེ་བའི་ཞིང་ས་མུའུ་ ༢༠ ་ལྷག་བདག་གཉེར་བྱས་ཤིང་། ཞིང་ས་དེ་དག་ཉ་གསོ་རྫིང་བུ་རུ་བསྒྱུར་ནས་ཉ་རིགས་གསོ་སྐྱོང་དང་ཚོང་གཉེར་ལས་དོན་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད།
ད་ལོའི་ཟླ་བ་བཅུ་བའི་ནང་། དམངས་ཁྲིམས་སྤྱི་དོན་ལག་བསྟར་བྱེད། མ་དང་འདྲ་བའི་ཁྲིམས་འདི་ལ། འགྲེལ་བཤད་གསེད་བཀྲོལ་ཅུང་ཙམ་བྱ།
གྲོང་མིའི་འཚོ་རྟེན་ཉུང་མཐའ་ཁག་ཐེག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གྲོང་མི་དང་ཞིང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་ཚིས་སྒྲུབ་པའི་ཉུང་མཐའི་འཚོ་རྟེན་ཐད་ལ་ཁག་ཐེག་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ལ་ཟེར། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་འདི་ལ་(最低生活保障)ཟེར།
སྐད་ཡིག་ནི་མི་རིགས་ཤིག་གི་རིག་གནས་དང་ངོ་བོ་མཚོན་བྱེད་ཡིན། དེར་བརྟེན། རང་གི་སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ༡༩༥༤ ལོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཐོག་མར་གཏན་འབེབས་དང་། དེ་རྗེས་ ༡༩༧༥ ལོ་དང་།
ཟི་ལིང་དུ་བོད་ཡིག་སློབ་ཆུང་འཛུགས་དགོས། རིག་གནས་ནི་མི་རིགས་ཤིག་རྒྱུན་རིང་དུ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་སྲོག་རྩ་ཡིན་ལ། སྐད་དང་ཡི་གེ་ནི་མི་རིགས་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ཞིང་། སྐད་དང་ཡི་གེ་ནི་མི་རིགས་གཞན་དང་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་མི་རིགས་ཤིག་གི་བརྡ་རྟགས་དེ་ཡིན་པར་མ་ཟད། མི་རིགས་ཤིག་གི་ཐུན་མོང་གི་སྲོག་སྙིང་དེ་ཡིན།
© 2018 — Powered by WordPress
Theme by Anders Noren — Up ↑


text:
སྙིང་རླུང་ནད་ཀྱི་ཟས་སྤྱོད་སྤང་བླང་།
སྤེལ་དུས 2018-01-23
ཡོང་ཁུངས། མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར།
རྩོམ་པ་པོ། སྒྲོལ་མས་བསྒྲིགས།
སྙིང་རླུང་གི་ནད་ནི་དུས་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མང་དུ་མཐོང་བའི་སྙིང་ནད་ཀྱི་རིགས་གཅིག་དང་། ཡུན་རིང་དུ་ཁ་ཟས་རོ་ཁ་བའི་རིགས་དང་། ནུས་པ་ཡང་རྩུབ་བསིལ་ཆེ་བའི་ཟས་རིགས་བསྟེན་དྲགས་པ། ལྟོ་དང་གཉིད་ཆག་པ། ལྟོ་སྟོང་ལ་དྲག་ཤུལ་གྱི་ལས་བྱས་པ། བསམ་བློ་དང་བརྩེ་དུང་ལ་ཕོག་ཐུག་ཆེན་པོ་བྱུང་བ། ཁ་ཡི་ལས་ཆེ་བ། ཤུགས་བཀག་པ་དང་ངུས་དྲགས་པ། ཁྲག་མང་ཟགས་དང་འཁྲུ་སྐྱུགས་དྲག་པོས་བཏབ་པ་སོགས་རྐྱེན་གྱིས་ལུས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་གནས་པའི་ཉེས་པ་རླུང་གི་བྱེད་ལས་ལོག་ནས་སྙིང་ལ་ཞུགས་ཏེ་རླུང་ཁམས་འཁྲུགས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཡིན། ལོ་བཞི་བཅུ་ཡས་མས་བྱུང་མང་ལ་ལྷག་ཏུ་བུད་མིད་རྣམས་ལ་འབྱུང་སླ། ནད་འགྱུར་གྱི་རྟགས་ལ་དབུགས་སྣ་ཐུང་བ་དང་སྙིང་འདར་བ། རོ་རྒྱབ་གཟེར་བ། ཤེས་པ་འཁྲུལ་ནས་ཟི་ཐོམ་བྱེད་པ། མགོ་ཡུ་འཁོར་བ། ཁ་ལྕེ་སྐམ་པ། མཚན་གཉིད་ཆུང་བ། རྨི་ལམ་ཟ་ཟི་མང་བ།ཤུ་ཡུ་འདེབས་པ། འཆལ་གཏམ་མང་བ། གནས་གཅིག་ཏུ་སྡོད་མི་ཐུབ་པ་སོགས་མངོན། འབྲེལ་ཡོད་གཞོགས་འདེགས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཀྱང་ཁྱད་པར་གྱི་ནད་འགྱུར་མེད་པས་ནད་མེད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ནད་པ་རང་ལ་མཚོན་ན་གོང་གི་ནད་རྟགས་གསལ་པོར་ཡོད་པས་སེམས་ཁམས་མི་བདེ་བ་དང་དུས་ཚོད་ལྟར་གསོ་བཅོས་མ་བྱས་པར་ཡུན་རིང་དུ་འགོར་ན་སྲོག་རླུང་དང་སྨྱོ་བྱེད་དུ་འགྱུར་སྲིད།
དེ་བས་ནད་གཞི་འདིའི་སྔོན་འགོག་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས། ཇི་ལྟར་སྔོན་འགོག་བྱེད་དགོས་ཞེས་ན། ནད་འདི་ཉིད་སློང་བའི་རྐྱེན་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤང་བླང་ངེས་དགོས་ཏེ། ཟས་སྤྱོད་ནི་ནད་རིགས་སློང་བའི་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པར་བསྟེན་ཤེས་ན་ནད་གཞི་སྔོན་འགོག་གི་ཐབས་ལམ་དང་གསོ་བཅོས་ཀྱི་གཉེན་པོའང་ཡིན་ཕྱིར། འཚོ་བ་ཟས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྕི་ཡང་དང་བསིལ་དྲོད། དུག་ལྡན་དང་མི་འཕྲོད་པའི་ཁ་ཟས་བསྡམ་པ། ཟས་ཚོད་རན་པར་བཟའ་བ། སྤྱོད་ལམ་ལ་དུས་རྒྱུན་གྱི་སྤྱོད་པ་གཉིད་ལོག་པ་སོགས་དང་ནམ་ཟླ་དུས་དྲུག་གི་སྤྱོད་པ། གནས་སྐབས་ཐུགས་འཕྲལ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཤུགས་བཀག་བཅུ་གསུམ་སོགས་ཡང་དག་པར་བསྟེན་རྒྱུ་དང་། སྤྱོད་ལམ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་དགེ་བ་བཅུ་བསྟེན་ཞིང་མི་དགེ་བ་སྤང་བ་བཅས་བྱེད་དགོས། འདིར་སྙིང་རླུང་གི་ནད་པར་ཁ་ཟས་སུ་སྣུམ་བཅུད་ཀྱི་རིགས་གཙོ་བོ་འོ་མའི་འབྲས་ཐུག དཀར་ཉོག འཐེན་ཐུག རྩམ་ཁུ། གྲོ་འབྲས། ཤ་འབྲས་ཁུ་བ། གོ་སྙོད་ཤ་ཚོད་སོགས་དྲོ་བཅུད་འཇུ་སླ་བའི་རིགས་བསྟེན་རྒྱུ་དང་། སྐོམ་དུ་འོ་ཇ་དང་ཆུ་བསྐོལ་དྲོད་འཇམ་སོགས་བསྟེན་ན་ལེགས། ཟས་སྐོམ་དུ་སྐྱ་ལ་བསིལ་བ་བཅུད་མིད་ཀྱི་ཁ་ཟས་སྔོ་ཚོད་རིགས་དང་ཇ་འཁྱགས། ཁ་ཧྥེ། ལྦུ་རག་རིགས་སྤང་དགོས། སྤྱོད་ལམ་དུ་ཡུལ་ཟང་ཟིང་མིན་པའི་དབེན་གནས་དང་མུན་ཁུང་དྲོ་བའི་གནས་སུ་གོས་མཐུག་པོས་གཡོགས་ནས་གཉིད་ལོག་པ་དང་ངལ་གསོ་བྱེད་པ། རྩོལ་བཅག་དྲག་ཤུལ་དང་སྨྲ་བརྗོད་མང་བ་སོགས་ལུས་སེམས་འཁྲུགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་སྤང་དགོས།