text:
ནང་དོན་གནད་བསྡུས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཀྱི་རྩ་བའི་གཞུང་ལུགས་བཀའ་པོད་ལྔའི་ཁུངས་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་རྗེས་འབྲང་གི་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔའི་མཐའ་དཔྱོད་སྒོ་བློ་རྗེ་གསུམ་རེ་རེ་མཚམས་སྦྱོར་གསལ་བོ་བྱས་ཡོད།
གནད་འགག་མིང་བརྡ། རྗེ་བཙུན་ཡིག་ཆ། བསོད་གྲགས་ཡིག་ཆ། སྒོ་མང་ཡིག་ཆ།
དེ་ཡང་ནང་དོན་རིག་པ་གངས་ཅན་བོད་དུ་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་རྒྱུན་བསྐྱངས་པ་དང་འཐུས་ཚང་དུ་གཏོང་མཁན་གྱི་མཁས་པའང་སའི་དྲེག་པའི་གྲངས་ལ་འཕྱ་བའི་ཚོད་དུ་བྱོན་པ་ཡིན། རིམ་བཞིན་མཁས་པ་དེ་དག་ནང་རིག་གི་དགོངས་པ་འགྲེལ་ཚུལ་ལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་སྟེ་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་སོགས་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བའང་དེ་ལུགས་བཞིན་དར་པར་གྱུར། དེ་དག་ལས་དགེ་ལྡན་པ་ནི་གྲུབ་མཐའ་ཕལ་མོ་ཆེའི་རྗེས་སུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་རང་གིས་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་མཁས་པ་དག་གི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ནང་བའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ནང་བྱན་ཆུབ་པ་སྦྱངས་ཤིང་གྲུབ་མཐའ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་པའི་ཆ་ཀུན་སྙིང་བོར་བསྡུས་ཏེ་གསར་དུ་ཕྱེ། ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གཞི་བྱས་ཏེ་འཆད་མཉན་གནང་བ་མ་ཟད། རྩོམ་པའང་རྒྱ་ཆེན་མཛད། དེ་ལས་དབུ་ཕར་གཉིས་ནི་ནང་རིག་གི་སྙིང་བོ་དང་གཞུང་ཤིང་ཡིན་པས་དེའི་དགོངས་འགྲེལ་དུ་ཕར་ཕྱིན་ལ《ལེགས་བཤད་གསེར་ཕྲེང》དང 《བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་ཆེ་ཆུང》གཉིས། དབུ་མ་ལ《རྣམ་བཤད་དགོངས་པ་རབ་གསལ》《ཊཱིཀ་ཆེན་རིགས་པའི་རྒྱ་མཚོ》《དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་བོ》རྣམས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་བརྩམས། རྗེ་རང་གིས་འཆད་ཁྲིད་དང་དོགས་གཅོད་གནང་བ་རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན་གྱིས་ཟིན་བྲིས་མཛད་པ《ཕར་ཕྱིན་རྣམ་བཤད་སྙིང་བོའི་རྒྱན》དང་། མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་གིས་ཟིན་བྲིས་མཛད་པ། 《དབུ་མའི་སྟོང་ཐུན་སྐལ་བཟང་མིག་འབྱེད》བཅས་ཡོད། ཚད་མ་ལ་རྗེ་རང་གིས་སྡེ་བདུན་གྱི་སྙིང་བོ་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་ཏེ《སྡེ་བདུན་དོན་གཉེར་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》 ཞེས་པ་དངོས་སུ་བརྩམས་ཤིང་། ཁོང་གིས་ཚད་གཞུང་ལ་འཆད་ཁྲིད་དང་དོགས་གཅོད་མཛད་པ་སྙིང་བོར་བྱས་ནས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་ཚབ་རྗེའི་《རྣམ་བཤད་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད》《 རྣམ་ངེས་ཊཱིཀ་ཆེན》《རིགས་ཐིགས་དར་ཊཱིཀ》 བཅས་དང་། མཁས་གྲུབ་རྗེའི《རྣམ་འགྲེལ་ཊཱིཀ་ཆེན་རིགས་པའི་རྒྱ་མཚོ》《སྡེ་བདུན་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》《མངོན་སུམ་ལེའུའི་ཊཱི་ཀ》བཅས་ཡོད། རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི《རྣམ་འགྲེལ་ཊཱིཀ་ཆུང》《ཚད་མའི་སྤྱི་དོན་རིགས་པའི་རྒྱན་》རྣམས་ཀྱང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་དགོངས་པ་ལྟར་བརྩམས་པ་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་གི་རང་གཞུང་དང་མཇུག་བྱང་ན་གསལ་ལོ༎མངོན་པ་མཛོད་ལ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་མཛད་པའི་བརྩམས་ཆོས་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་ཁོང་གིས 《མཆིམས་མཛོད་མངོན་པའི་རྒྱན》གྱི་སྟེང་ནས་འཆད་ཁྲིད་མཛད་པར་དངོས་སློབ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་བོས་ཟིན་བྲིས་སུ་བཀོད་པ《མཛོད་འགྲེལ་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད》ཅེས་པ་བཞུགས། འདུལ་བ་ལ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་མཛད་པ《འདུལ་བ་རྒྱ་མཚོའི་སྙིང་བོ》ཞེས་པ་དང་། ཟིན་བྲིས་དགེ་ཚུལ་སློང་གི《བསླབ་བྱ་གནམ་རྩེད་ལྡང་མ》གཉིས་བཞུགས། ཁོང་གིས་གཅེས་པར་འཛིན་པ་ཀུན་མཁྱེན་མཚོ་སྣ་པ་ཤེས་རབ་བཟང་བོས་(༡༣༡༠--- ༡༣༥༠)མཛད་པའི་《འདུལ་ཊཱིཀ་ལེགས་བཤད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར》དང《མདོ་རྩའི་མཆན》གཉིས་གཞི་བྱས་ན་ འཆད་ཁྲིད་གནང་བ་རྗེའི་དངོས་སློབ་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱིས་ཁོང་གི་དགོངས་པ་བཞིན་དུ་བརྩམས་པ《འདུལ་ཊཱིཀ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》རུ་གྲགས་པ་བཅས་ལ་ཁུངས་དང་གཞི་རྟེན་བྱས་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་འགྲེལ་ཡིག་ཆ་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་བ་དཔེར་ན། གུང་རུ་རྒྱལ་མཚན་བཟང་བོའི་སེར་སྨད་ཡིག་ཆ་རྙིང་བ། འཇམ་དབྱངས་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་བློ་གླིང་ཡིག་ཆ་རྙིང་བ། གུང་རུ་ཆོས་འབྱུང་གི་སྒོ་མང་ཡིག་ཆ་རྙིང་བ། ཀུན་མཁྱེན་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་སེང་གེའི་སེར་བྱེས་ཡིག་ཆ། ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་འབྱུང་དཔལ་བཟང་བོའི་བཀྲས་ལྷུན་ཐོས་བསམ་གླིང་གི་ཡིག་ཆ། ཤཱན་ཏི་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བཀྲས་ལྷུན་དཀྱིལ་ཁང་ཡིག་ཆ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བའི་ཡིག་ཆ། མཁས་གྲུབ་བསྟན་དར་བའི་ཡིག་ཆ། ཅོ་ནེ་གྲགས་ས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡིག་ཆ་སོགས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སེ་ར་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཡིག་ཆ་སྟེ་རྗེ་བཙུན་ཡིག་ཆར་གྲགས་པ། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པས་མཛད་པའི་བློ་གསལ་གླིང་གི་ཡིག་ཆ། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་བརྩམས་པའི་ཀུན་མཁྱེན་ཡིག་ཆའམ་སྒོ་མང་ཡིག་ཆ་གསར་བར་གྲགས་པ་གསུམ་བྱུང་བ་ལ་སྒོ་བློ་རྗེ་གསུམ་གྱི་ཡིག་ཆ་ཞེས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རྗེས་འབྲང་གི་བློ་གསལ་ལྟ་ཅི། དེང་གི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དག་ན་ཡང་གཞུང་ལུགས་དེ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་འཇོག་དང་སློབ་ཁྲིད་བགྱིད་བཞིན་པ་མཆིས་སོ་ཅོག་གི་བསླབ་རྟེན་བླ་ན་མེད་པར་འགྱུར་བར་དམིགས་ཏེ་ཡིག་ཆ་ཆེན་པོ་དེ་གསུམ་མཚམས་སྦྱོར་མདོ་ཙམ་ཞུ་བ་ལ།
དང་པོ། རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དང་དེའི་ཡིག་ཆ།
ཀ རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་ཚུལ།
དེ་ཡང་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་བོ་ནི། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་དགའ་ལྡན་བཏབ་ནས་ལོ་རེ་གཅིག་སོང་བ་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་བགྲང་བྱ་ཉེར་གསུམ་པ་ས་མོ་གླང་གི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༤༧༩ལ་རྒྱལ་ཚབ་དར་མ་རིན་ཆེན་གྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་གཙང་ཉང་སྟོད་རི་ནང་གི་ས་ཆ་ཁྱེའུ་བྱ་བར་ཡབ་ནང་སོ་བསོད་ནམས་འཕེལ་དང་། ཡུམ་སྒྲོལ་མ་འབུམ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་། གདུང་རུས་ནི་རྔོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་གཏོགས། དགུང་ལོ་དྲུག་བཞེས་པའི་ཚེ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ལས་བཀའ་ཆོས་དུ་མ་གསན། ལོ་བདུན་པའི་ཚེ་གནས་རྙིང་ཆོས་རྗེ་ཀུན་དགའ་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་དབེན་གསན་སྨན་ཆུར་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ཕུལ། དེ་དུས་ཡུམ་གྱིས་བ་སོ་བས་ལུང་བསྟན་ཚུལ་ཞུས་པས་གནས་རྙིང་པས་ངའི་བླ་མ་བ་སོ་བ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་ཡིན་པས་མིང་སྤོ་མི་ནུས་གསུངས་ནས། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ལ་དཔལ་བཟང་བོ་བསྣན་ཏེ་མཚན་གསོལ། དེ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་འབྱོར་དཔལ་བཟང་ལ་བསྡུས་གྲྭ་དང་རྟགས་རིགས་སོགས་གསན་པས་རིག་པའི་སྒོ་ཐོགས་མེད་དུ་ཕྱེ། དེ་ནས་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གཙོ་བོ་དང་། ཀུན་བཏུས་སྡེ་བདུན་ལྷག་མ་རྣམས་ཞར་བྱུང་དུ་བྱས་ནས་སྤྱི་དོན་རིགས་རྒྱན། ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད་སོགས་ལ་ལེགས་པར་སྦྱངས། པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་པའི་མདུན་ནས་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་ཊཱིཀྐཱ་དང་། དཔེ་ཆོས་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ། བེའུ་བུམ་སྔོན་པོ་སོགས་གསན། དེ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་འབྱོར་པའི་མདུན་དུ་མངོན་པ་ཀུན་བཏུས། མངོན་པ་མཛོད། དབུ་མ་ཕར་ཕྱིན་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་གསན། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་ལས་འདུལ་མཛོད། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ། ཚད་མ། ལམ་རིམ་ཆེ་ཆུང་། ཇོ་བོའི་རྣམ་ཐར། རྗེའི་བཀའ་འབུམ། རྒྱལ་སྲས་བཀའ་འབུམ། མཁས་གྲུབ་བཀའ་འབུམ་སོགས་གསན། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དུས་ཕར་ཚད་དབུ་གསུམ་དང་འདུལ་མཛོད་བཅས་ལ་མཁས་པའི་གྲགས་ས་པས་ས་སྟེང་ཁྱབ་པ་བྱུང་སྟེ་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་རིགས་པ་སྨྲ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་རྒྱན་དུ་གྱུར། དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་པ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགེ་བསྐོས་མཛད། དགུང་ལོ་སོ་གཉིས་པ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོགས་སུ་བློ་གསལ་དོན་གཉེར་ཅན་དག་ལ་ལུང་རིགས་ཀྱི་འཆད་ཁྲིད་ཡིད་བཞིན་བསྐངས་ཤིང་། གཞུང་ཆེན་པོའི་དཀའ་གནད་རྣམ་ལ་ཞིབ་བཤད་ཀྱི་འབྲུ་སྣོན་རེ་དང་སྦྲགས་པའི་དམ་བཅའ་མཛད་པ་སུས་ཀྱང་བགྲོ་གླེང་འགྲོ་བ་མ་བྱུང་ཞིང་ཕར་ལ་ཐལ་འགྱུར་རེ་གཉིས་ཙམ་གནང་བས་རྒོལ་བ་རྣམས་སྤ་བཀོང་སྟེ་ཕམ་པར་མཛད་པས་ཐམས་ཅད་ཞལ་མཐུན་པར་"དེང་སང་ས་དགེ་གང་གི་ཁྲོད་ནའང་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གོ་རྒྱ་དང་སྟོན་པ་བཟང་བ་གཉིས་ཀ་འཛོམས་པ་འདི་ལྟ་བུ་རེ་གཉིས་ཙམ་ཡང་དཀོན་པར་འདུག"ཟེར་ནས་བསྔགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར། གསུང་ལས་སྐྱེས་པའི་སློབ་མ་དཀའ་བཅུ་རབ་འབྱམས་པ་མང་པོ་བྱོན་ཅིང་། ཁྱད་པར་དུ་རྗེ་བཙུན་རང་ལས་མཁས་པའི་སློབ་མ་བཞི་སྟེ། ཚད་མ་རང་ལས་མཁས་པ་རྟ་ནག་པ་དགེ་འདུན་བློ་བཟང་། ཕར་ཕྱིན་རང་ལས་མཁས་པ་ཁྱུང་ཕྲུག་པ་བྱམས་པ་བཀྲ་ཤིས། མངོན་པ་རང་ལས་མཁས་པ་སློབ་དཔོན་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། འདུལ་བ་རང་ལས་མཁས་པ་པཎ་ཆེན་བདེ་ལེགས་ཉི་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱི་དྲི་མ་མེད་པའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་རྒྱན་བསྐྱངས་ཤིང་ཡིག་ཆའི་ཟུར་རྒྱན་དང་ཁ་སྐོང་སོགས་བརྩམས་ཆོས་དུ་མ་མཛད། རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བརྩམས་ཆོས་ལ། ཀར་ལན་ཀླུ་སྒྲུབ་དགོངས་རྒྱན། ས་སྐྱ་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན་གྱི་ལན། གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེའི་ལན། ཕར་ཕྱིན་གྱི་མཐའ་དཔྱོད་ཟུར་བཀོད་བཞི་དང་བཅས་པ་ཆ་ཚང་། སྤྱི་དོན་སྐབས་དང་པོ་ཅུང་ཟད་མ་ཚང་བ་གཅིག དབུ་མའི་སྤྱི་མ་ཐལ་ཆ་ཚང་། དྲང་ངེས་རྣམ་འབྱེད་སེམས་ཙམ་ཡན་གྱི་ཊཱིཀ ཚད་མའི་སྤྱི་དོན། མཐའ་དཔྱོད་ལེའུ་གཉིས་པ་ཅུང་ཟད་མ་ཚང་བ་གཅིག མཛོད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་བརྩི་བཞག་ཏུ་གནང་བ་རྗེ་བདེ་ལེགས་ཉི་མས་ཟིན་བྲིས་སུ་མཛད་པ། འབུམ་གྱི་དཀར་ཆག་གཞན་ཡང་ཕར་ཚད་དབུ་གསུམ་གྱི་བརྩི་བཞག་ཞལ་སློབ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་བྲིས་སུ་བྱས་པ་སོགས་ཡོད་པར་སྒྲུབ་པའི་ཤིང་རྟ་པ་ཡབ་རྗེ་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་གསུངས་པ་ལྟར་བྲིས། དེ་ནས་དགུང་ལོ་དོན་དྲུག་བཞེས་པ་ཤིང་འབྲུག་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༥༤༤ལོའི་ཧོར་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་བཅུ་དགུ་ལ་སྐུ་དངོས་ཀྱི་གདུལ་བྱ་རྫོགས་ཏེ། དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་མོ། ། རྗེ་འདིའི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་ཤེས་འདོད་ན་ཡབ་རྗེ་བླ་མ་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་རྣམ་ཐར་སོགས་ལ་མཇལ་བར་བྱའོ༎
ཁ རྗེ་བཙུན་པའི་ཡིག་ཆ།
སྤྱིར་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྐུ་རིང་ལ་གཞུང་ཆེན་མོར་སྦྱང་པའི་མགོ་ཕར་ཕྱིན་ནས་བརྩམས་ཏེ་རིམ་བཞིན་ཚད་མ། དབུ་མ། མངོན་པ་གོང་འོག འདུལ་བ་ལ་གསན་སྦྱོང་དང་འཆད་མཉན་མཛད་པ་ཡིན། རྗེས་སུ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་དང་ལག་ལེན་བརྒྱུད་ཚད་མ་སྔུན་ལ་སྦྱོང་བའི་སྲོལ་ཚུགས། དེ་ཡང་ཐད་ཀར་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཐོག་ནས་དང་པོར་སྦྱངས་ན་ཆེས་རྟོགས་དཀའ་བར་དགོངས་ཏེ། དེའི་སྔོན་འགྲོ་ལ་བསྡུས་གྲྭ་ཞེས་པ་སྟེ་རིགས་པའི་སྤྱི་འགྲོ་ཙམ་གོ་སླ་ཞིང་འཇུག་བདེ་བའི་བསྡུས་ཚན་ཉེར་ལྔར་ལོང་བ་མཛད་ནས་སྦྱང་སྲོལ་བཙུགས། འདི་ལ་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྡུས་གྲྭའི་ཡིག་ཆ་མི་འདུག་ནའང་དེ་ཉིད་ཀྱི་སློབ་རྒྱུན་རྗེ་ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་《རིགས་ལམ་འཕྲུལ་ལྡེ》མཁན་ཆེན་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི《བསྡུས་གཞུང་ལུང་རིགས་ཉི་མ》སོགས་ལ་སྦྱངས་ནས་རྣམ་འགྲེལ་ལ་འཇུག དེ་ལ་རྗེ་བཙུན་གྱིས་མཛད་པའི《རྣམ་འགྲེལ་བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན》དང་ཁོང་གི་དངོས་སློབ་རྗེ་རྟ་ནག་པ་དགེ་འདུན་བློ་བཟང་གིས་མཛད་པའི《རྣམ་འགྲེལ་མཐའ་དཔྱོད》 བཅས་ཡིག་ཆ་བྱས་ཏེ་སྦྱོང་ངོ་།།
ཕར་ཕྱིན་ལ་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྤྱི་མཐའ་དཔྱོད་དེ《རྒྱན་འགྲེལ་སྤྱི་དོན་རོལ་མཚོ》ནི་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དངོས་མིན་པར་བཤད་ཚོད་ཡོད། དེ་ཉིད་ཀྱི་མཆོད་བརྗོད་དུ་རང་ཉིད་དང་ཁོང་གི་སློབ་མའི་མཚན་ཡང་སྣང་། ཡིན་ནའང་ཡིག་ཆ་འདིའི་རྗེས་འབྲངས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་རྒྱུན་ལ《རོལ་མཚོ》འདི་རྗེ་བཙུན་རང་གི་དངོས་སློབ་དག་གིས་ཁོང་གི་མདུན་ནས་ཕར་ཕྱིན་གསན་སྐབས་ཟིན་བྲིས་སུ་མཛད་པ་ལ་ཕྱིས་སུ་མཆོད་བརྗོད་དང་མཇུག་རྩོམ་བསྣན་ཏེ་བསྟན་བཅོས་ལུགས་སུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་རྗེ་རང་གི་གསུང་ཡིན་པ་མི་འགལ་བ་དང་། དེ་ལྟར་ན་ཡིག་ཆ་ཁས་ལེན་གྱི་རྒྱུན་དུའང་སྤྱི་མཐའ་དཔྱོད་གཉིས་ལས་སྤྱི་དོན་གཙོ་བོར་འཛིན་པར་བཤད། 《རོལ་མཚོ》འདི་ཉིད་ཚིག་ཟིན་ཙམ་ཡང་མི་དཀྱོག་པར་རྗེ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་གསེར་ཕྲེང་། རྣམ་བཤད། རྟོགས་སྣང་གསུམ་གྱི་དགོངས་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པར་བལྟ། ཞར་ལ་མཐའ་དཔྱོད་དང་ཁྱུང་ཕྲུག་བྱམས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་མཛད་པའི《ཕར་ཕྱིན་མཐའ་དཔྱོད》གཉིས་ཕལ་ཆེར་ཚིག་དོན་གཉིས་ཆར་མཐུན་པ་ཡིན་པས་བསླབ་སྦྱང་གི་གཞི་རུ་འཛིན། དབུ་མ་ལ་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་《དབུ་མའི་མཐའ་དཔྱོད》ཀྱང་རྗེ་རང་གི་བཤད་རྒྱུན་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ཙ་ན། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་གྱིས་རྗེ་བཙུན་པའི་ཡིག་ཆ་རུ་འཛིན། གཞན་ཡང་རྗེ་བཙུན་རང་གིས་མཛད་པའི་དབུ་མ་འཇུག་པའི་ཊཱི་ཀ་ཆེན་མོ་བྲིས་མ་ཤོག་ངོས་ལྔ་བརྒྱ་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་ད་ལྟའི་སེ་རའི་དགེ་བཤེས་ཟླ་གྲགས་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་ན་བཞུགས་པར་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་སེར་བྱེས་མདོ་སྨད་པ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བཤད། ཡིན་ནའང་དཔེ་དེའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆེར་རྒྱས་མེད་པ་འདྲ། གྲུབ་མཐའ་གཞན་གྱི་བརྒལ་ལན་དབུ་མའི་སྐོར། ཀར་ལན་ཤཱཀ་ལན་གོ་ལན་རྣམས་ནི་ཡིག་ཆ་འདིའི་དབུ་མའི་ཡིག་ཆ་ཡིན་པ་མ་ཟད། རི་བོ་དགེ་ལུགས་པ་སྤྱིའི་དབུ་མའི་ཡིག་ཆ་རུ་འཛིན་པར་དགེ་རྒན་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཨ་ཁུ་བསམ་གཏན་གྱིས་གསུངས། མཛོད་ལ་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས《ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་བང་མཛོད》 ཅེས་པ་ལས《མཐའ་དཔྱོད》ཀྱི་ཡིག་ཆ་མི་སྣང་། དེ་ཡང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་མངོན་པ་མཛོད་གསན་སྦྱངས་མཛད་སྐབས་གཙོ་བོ་མཆིམས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་མཛོད་འགྲེལ་《མངོན་པའི་རྒྱན》གྱི་སྟེང་ནས་སྦྱངས་ཏེ་མཐར་རྗེ་རང་གི་ཐུགས་འདུན་ལ་མཛོད་འགྲེལ་འདི་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་མེད་པར་གསུངས་ཏེ་རྗེས་འཇུག་རྣམ་ལ་འདི་ཉིད་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་འཆད་མཉན་གྱིས་འཐུས་པར་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་སྙམ་ཞིང་། དེ་བས་ཡིག་ཆ་འདིའི་ལུགས་ལ《མཆིམས་མཛོད》གཙོ་བོ་འཛིན་ཅིང་། ཞར་ལ་རྗེ་བཙུན་རང་གི་དངོས་སློབ་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《མཛོད་མཐའ་དཔྱོད》ནི་རྗེ་བཙུན་རང་གི་གསུང་རྒྱུན་ལྟར་བརྩམས་པ་ཡིན་པས་འདི་ཡང་རྗེ་བཙུན་པའི་ཡིག་ཆ་རུ་འཛིན་འོས་པ་ལགས་སོ།།
འདུལ་བ་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི《འདུལ་བ་སྤྱི་དོན་བློ་གསལ་ཐེམ་སྐས་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ》ཞེས་པ་ལས《མཐའ་དཔྱོད་》ཀྱི་ཡིག་ཆ་མེད་ཀྱང་། ཀུན་མཁྱེན་མཚོ་སྣ་པས་མཛད་པའི《འདུལ་ཊཱིཀ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར》དང་། རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི《འདུལ་ཊཱིཀ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》དང་རྗེ་བཙུན་རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་སློབ་པཎ་ཆེན་བདེ་ལེགས་ཉི་མས་མཛད་པའི《འདུལ་བ་བདེ་ལེགས་ཉི་མ》རྣམས་ཡིག་ཆར་བྱས་ཏེ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་ལས་ལ་འཇུག་གོ།
གཉིས་པ། པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་དང་དེའི་ཡིག་ཆ།
ཀ པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་ཀྱིས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་ཚུལ།
དེ་ཡང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་འདས་པ་རྣམ་འཕྱང་ཞེས་པ་ས་ཕོ་ཁྱི་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༤༧༨ལ་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་བཅོ་ལྔ་བ་རྗེ་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རྣམ་དཔྱོད་མཆོག་གི་སྡེ་ནི་དཔལ་གྱི་རྩེ་ཐང་དུ་ནང་བར་ལམ་པའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་ལས་ཆེན་བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་མཚན་བསོད་ནམས་གྲགས་པའི་དཔལ་ཞེས་གསོལ། རྩེ་ཐང་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཏེ་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོ་ལ་ཐོས་བསམ་བྱས། ཚད་མའི་དོགས་གཅོད་ཞུ་བ་དང་སྦྲགས་གཡའ་བཟང་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་རྗེ་དྭགས་པོ་རབ་འབྱམས་པ་སོགས་བསྟེན་ནས་ལོ་ཤས་རིང་ནང་དོན་རིག་པའི་གཞུང་དང་ཐ་སྙད་གཙུག་ལག་ལ་གསན་སྦྱོང་མཛད། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་སེ་རར་ཕེབས་ཏེ་མཁས་དབང་དོན་ཡོད་དཔལ་ལྡན་བསྟེན་ནས་དགུང་ལོ་ཉེར་བདུན་བར་གཞུང་ལུགས་རབ་འབྱམས་ལ་ཐུགས་གཉེར་གནང་། འོད་སྣེའི་ཆོས་རྗེ་སངས་རྒྱས་བཟང་བོ་ལས་དགེ་ཚུལ་དང་བསྙེན་རྫོགས་མཛད་ཅིང་། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུའི་སྟེང་རྩེ་ཐང་ཆོས་གྲྭར་རབ་འབྱམས་པའི་གྲྭ་སྐོར་མཛད། དགུང་ལོ་ཞེ་བདུན་ལ་འབྲས་སྤུངས་བློ་གསལ་གླིང་གི་བླ་མར་ཕེབས་དགོས་པར་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་བཀའ་ཤོག་དང་། མི་སྣའི་གསོལ་འདེབས་ཡང་ཡང་ནན་ཆེ་བ་ལ་ཞལ་བཞེས་མངོན་པ་ཙམ་ན་ཡང་། རྗེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་ཏུ། དམ་པའི་ཞལ་བཞེས་རྡོ་ཡི་རི་མོ་བཞིན།། གྲགས་པ་སྙིང་ལ་ཡི་དམ་ཉིད་དུ་བགྱིད།། དེ་དག་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཡང་།། སྨོས་པར་ཅི་འཚལ་ཚུལ་བཞིན་མཛད་དུ་གསོལ།། ཞེས་ཕེབས་པ་ཁུར་དུ་ལྕི་བར་གྱུར་ཏེ་རྒྱུད་པའི་ཁྲི་བཤོལ་ནས་བློ་གསལ་གླིང་གི་ཁྲི་བ་མཛད་དེ་ལོ་དྲུག་གི་རིང་གཞུང་བཤད་ཤིན་ཏུ་མང་བ་གནང་བས་འཆད་མཉན་དབྱར་མཚོ་བཞིན་འཕེལ་བར་གྱུར། དགུང་ལོ་ང་གཉིས་སྟེང་དགའ་ལྡན་གསེར་ཁྲིར་ཕེབས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཙོང་ཁ་བའི།། ཆོས་ཚུལ་རྣམ་པར་རྒྱས་པ་དང་།། འགལ་རྐྱེན་མཚན་མ་ཞི་བ་དང་།། མཐུན་རྐྱེན་མ་ལུས་ཚང་བར་ཤོག། ཅེས་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་ཐུགས་སྨོན་ཚིགས་བཅད་མཛད། དགུང་ལོ་ང་བརྒྱད་བར་ཁྲི་བསྐྱངས། དགུང་ལོ་རེ་དྲུག་པར་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་ཁྲི་བ་མཛད། དེ་ནས་སེ་ར་དང་སྐྱོར་མོ་ལུང་གི་ཁྲིར་ཡང་བཞུགས། དགུང་ལོ་དོན་གསུམ་པར་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སྲིད་རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་ངོས་འཛིན་གནང་ཞིང་གཙུག་ཕུད་བཞེས་ཏེ་བཀའ་ཆོས་ཀྱང་ཕུལ་ཏོ།། གསུང་སྐྱེས་ཀྱི་སློབ་མ། རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་གཙོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། ཁྲི་ཆོས་སྐྱོང་རྒྱ་མཚོ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉི་མ་བཟང་བོ། དཔལ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་པ། རྒྱུད་པ་ནམ་མཁའ་གྲགས་པ། བྱ་བྲལ་ལྷ་དབང་རྒྱ་མཚོ་སོགས་མཁས་གྲུབ་ཀྱི་སློབ་མ་མང་པོ་བྱོན། དགུང་ལོ་དོན་བདུན་བཞེས་པ་ཤིང་ཕོ་སྟག་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༥༥༤ལོའི་མགོ་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅུ་བཞིའི་ཐོ་རེངས་ཙམ་དུ་དགའ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས། སྐུ་གདུང་བྱིངས་དངུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་དུ་བཞུགས་པ་འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དུ་བཞུགས་སོ༎
ཁ བློ་གསལ་གླིང་ངམ་བསོད་གྲགས་ཡིག་ཆ།
འདིའི་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་གི་ཚད་མའི་སྔོན་འགྲོ་བསྡུས་གྲྭ་རྗེ་པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་མེད་པས། ཡིག་ཆ་ལ་གསེར་ཁང་པ་དམ་ཆོས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་སྟག་ཚང་རྭ་བ་སྟོད་པའི་ཡིག་ཆ《རྭ་སྟོད་བསྡུས་གྲྭ》《རྭ་སྟོད་བློ་རྟགས》བྱས་ནས་སྦྱོང་ཞིང་དེ་ནས་ཚད་མའི་གཞུང་ལུགས་དངོས་ལ《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དཀའ་འགྲེལ་དགོངས་པ་རབ་གསལ》གཞི་བྱས་ནས་ཚད་མ་འཆད་མཉན་བྱའོ༎ ཕར་ཕྱིན་གྱི་ཡིག་ཆ《ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་འགྲེལ་བ་དང་བཅས་པའི་སྙིང་བོ་རྒྱན་གྱི་དོན་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཡུམ་དོན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》གཞི་བྱས་ནས་འཆད་རྩོད་བགྱི་ཞིང་། ཞར་ལ་དཔལ་ལྡན་ཆོས་རྗེས་མཛད་པའི་《ཕར་ཕྱིན་ཟུར་མཆན》ལ་བལྟའོ༎ དབུ་མ་ལ་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི《དབུ་མའི་སྤྱི་དོན་ཟབ་དོན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》གཙོ་བོ་འཛིན་ཅིང་།《དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བརྒལ་ལན་ཟབ་དོན་ཡང་གསལ་སྒྲོན་མེ》དང《ལྟ་བའི་ཁྲིད་ཡིག་བསྡུས་པ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང》དང《ལྟ་བའི་ཁྲིད་ཡིག་དེ་ཉིད་གསལ་བྱེད》སོགས་ལ་ཡིག་ཆ་བྱས་ནས་གཞུང་འདི་ལ་རྐང་ཚུགས་པར་བྱས་སོ༎
མངོན་པ་མཛོད་ལ་པཎ་ཆེན་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི《ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་དགོངས་པ་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཤེས་བྱ་རབ་གསལ》དང《ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་དཀའ་བའི་གནད་གྲོལ་བའི་དཀའ་འགྲེལ་མཁས་པའི་ཡིད་འཕྲོག》ཅེས་པའི་སྟེང་ནས་འཆད་རྩོད་རྡོ་རུས་ཐུག་པ་བྱ། འདུལ་བ་ལ་པཎ་ཆེན་རང་གིས་མཛད་པའི《སོ་ཐར་ཚུལ་ཁྲིམས་པད་ཚལ་རྒྱས་བྱེད་འདུལ་བའི་ལེགས་བཤད་ལུང་རིགས་ཀྱི་ཉི་མ》ལས་རབ་བྱུང་གི་གཞི་དང་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དང《ཞུ་བ་སྤྱིར་བསྟན་གྱི་འགྲེལ་བ》《གཞི་བཅུ་དྲུག་གི་འགྲེལ་བ》རྣམས་ཡིག་ཆ་བྱས་ཏེ་དམ་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་མཛད། ཡང་སྔགས་ཀྱི་འཆད་མཉན་ཇི་ལྟར་བགྱི་ཚུལ་སོགས་བྲི་བར་བྱ་བ་མང་ཡང་སྐབས་སུ་མ་བབ་པས་མ་བྲིས།
གསུམ། ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་དང་དེའི་ཡིག་ཆ།
ཀ ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་ཚུལ།
དེ་ཡང་པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་པ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་གྲངས་དགུ་བཅུ་གོ་ལྔ་འདས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཀུན་འཛིན་ཅེས་པ་ས་ཕོ་བྱི་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༦༤༨ལོ་ལ། སྲིད་གསུམ་མཁས་པའི་གཙུག་རྒྱན་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་སྒོ་མང་བླ་མ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་རྡོ་རྗེ་ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས་མདོ་སྨད་ཝ་ཤུལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ལྔའི་སྟེང་གོང་ས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བར་མཇལ་ཞིང་། བཅུ་གསུམ་ལ་བུད་ཚེ་འདུལ་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་རབ་བྱུང་དང་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ཉེར་གཅིག་པར་དབུས་སུ་བྱོན་ཏེ་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ལྕང་སྐྱ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་བསྟེན་ནས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དེ་དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་པ་ཆུ་གླང་ལ་གསང་ཕུར་རབ་འབྱམས་པའི་གྲྭ་སྐོར་མཛད། ཉེར་བདུན་པར་གོང་ས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། ཉེར་དགུ་བ་མེ་འབྲུག་ལ་དཔལ་ལྡན་སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དུ་བྱོན་ཏེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་བསྟེན་ནས་གསང་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་གན་མཛོད་བདག་གིར་བཞེས། དགུང་ལོ་སོ་གསུམ་བཞེས་པ་ན་འབྲས་སྤུངས་རྒྱབ་རི་དགེ་འཕེལ་རི་ཁྲོད་དུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་ཚེ་བླ་མ་ལྷག་པའི་ལྷ་མང་བོའི་བསྙེན་པ་མཛད་དེ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཀློང་བརྡོལ། སྒོ་མང་གི་ཡིག་ཆ་ཕལ་ཆེར་དང་སྙན་ངག་བསྟན་བཅོས་དབྱངས་ཅན་ཞལ་ལུང་ཉི་མ་འབུམ་གྱི་འོད་ཅན། འཇིགས་བྱེད་ཆོས་འབྱུང་སོགས་སྔ་རྟིང་དུ་བརྩམས། དགུང་ལོ་ང་གསུམ་ཐོག་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་ཞལ་ནས། ད་ལམ་ཁྱེད་སྒོ་མང་བླ་མ་ཅིས་ཀྱང་གནང་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ་ཟློག་མ་ནུས་པས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་ཕེབས་ནས་འཆད་མཉན་གྱི་གདུགས་དཀར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་བསྒྲེངས། དེ་ནས་དགུང་ལོ་རེ་གཉིས་པ་ས་གླང་ལོར་ཨེར་ཏི་ནི་ཇུ་ནང་གིས་གདན་དྲངས་ཏེ་མདོ་སྨད་དུ་ཕེབས་པའི་ཕྱི་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༧༠༩ལོར་བཤད་སྒྲུབ་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགོན་པ་དེ་འདེབས་པར་མཛད། གསུང་སྐྱེས་ཀྱི་སློབ་མའང་གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཕྲེང་ཐོག་མ་ཁྲི་ཆེན་དགེ་འདུན་ཕུན་ཚོགས། ཁྲི་ཆེན་ངག་དབང་མཆོག་ལྡན། འཇམ་དབྱངས་བདེ་བའི་རྡོ་རྗེ། བསེ་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས། ཞོག་དོན་ཡོད་མཁས་གྲུབ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་། དེ་ནས་དགུང་ལོ་དོན་བཞི་བཞེས་པ་ལྕགས་གླང་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༧༢༡ལོའི་ཧོར་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་ལྔ་ལ་སྐུ་དངོས་ཀྱི་གདུལ་བྱ་རྫོགས་ཏེ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ། སྐུ་གདུང་རིལ་བོ་ད་ལྟ་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་རྟེན་གཙོར་བཞུགས།
ཁ སྒོ་མང་ཡིག་ཆ།
དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཚད་མ་ལ་རྗེ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྡུས་གཞུང《ཁ་དོག་དཀར་དམར》དང《བསྡུས་གྲྭའི་རྣམ་གཞག་ལེགས་བཤད》《ཐལ་འགྱུར་ཆེ་བའི་རྣམ་གཞག་མདོར་བསྡུས》《རྣམ་འགྲེལ་ལེའུ་གཉིས་པའི་ཚད་མའི་དཀའ་གནད་ཀྱི་ཟུར་བཀོད་མདོར་བསྡུས》《བསྡུས་གྲྭའི་མཐའ་དཔྱོད》《བསྡུས་སྦྱོར་གྱི་རྩ་ཚིག》སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་ཡང་ཆ་མི་ཚང་བ་དང་ཐལ་ཕྲེང་གི་ལུགས་སུ་མི་བཞུགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ཞར་ལ་བལྟ་བ་ལས་ཡིག་ཆ་མི་བྱའོ༎ བསྡུས་གྲྭའི་ཡིག་ཆ་ལ་ཁོང་གི་ཐུགས་སྲས་ཁྲི་ཆེན་བསེ་ངག་དབང་བཀྲ་ཤིས་པས་མཛད་པའི《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་དོན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་བློ་རབ་འབྲིང་ཐ་གསུམ་ལ་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་རེ་བ་ཀུན་སྐོང་ཞེས་བྱ་བ》གཙོ་བོ་བྱས་ནས་་འཆད་མཉན་བྱ་ཞིང་བརྩི་བཞག་ཏུ་འཛིན། དེ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི《རྟགས་རིགས་མཐའ་དཔྱོད》《བློ་རིག་མཐའ་དཔྱོད》གཉིས་ཡིག་ཆ་བྱས་ཏེ་སྦྱང་ངོ་༎ དེ་ནས་རྣམ་འགྲེལ་ལ་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི《རྣམ་འགྲེལ་མཐའ་དཔྱོད་ཐར་ལམ་རབ་གསལ་ཚད་མའི་འོད་བརྒྱ་འབར་བ》ལས་ལེའུ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་དཔྱོད་《བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན་སྐལ་བཟང་འཇུག་ངོགས་》ཞེས་པའི་སྟེང་ནས་བརྒལ་བརྟག་བྱའོ༎དབུ་ཕར་ལ་སྤྱི་དོན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་། དེའི་ཚབ་ཏུ་རྗེའི《ལེགས་བཤད་གསེར་ཕྲེང》དང་《གྲུབ་མཐའི་རྣམ་བཞག་ཀུན་བཟང་ཞིང་གི་ཉི་མ》ཞེས་པ་གཉིས་ཡིན་པར་ཀུན་མཁྱེན་རང་གི《ཆབ་ཤོག》ན་གསལ། 《སྐབས་དང་པོ་ནས་བརྒྱད་པའི་མཐའ་དཔྱོད་བསམ་འཕེལ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》རྣམས་ཡིག་ཆ་ཉག་གཅིག་ཏུ་བྱ། གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་མཛད་པའི 《སྐབས་བཞི་བའི་སྡོམ་རྒྱལ་མཁན་པོ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གནང་བ》དང《ཕར་ཕྱིན་སྐབས་དང་པོའི་མཐའ་དཔྱོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་རྩོམ་འཕྲོ》དང་། རྗེ་གུང་ཐང་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་མཐའ་དཔྱོད་དང་མཆན་རྣམས་བློ་གསལ་དོན་གཉེར་ཅན་ལ་གཞན་འགྲན་མེད་པའི་ལེགས་བཤད་དུ་གྱུར་པས་ཚུལ་འདི་ལ་འཇུག་པ་དག་གིས་ངེས་པར་མཇལ་བ་ཉིད་དོ༎
དབུ་མ་ལ་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི《དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་མཐའ་དཔྱོད་ལུང་རིགས་གཏེར་མཛོད་ཀུན་གསལ་སྐལ་བཟང་འཇུག་ངོགས》ཞེས་པ་སྔོན་སྒོ་མང་པ་ཀུན་གྱིས་ཡིག་ཆར་བྱ་ཞིང་། ཕྱིས་སུ་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་་དུ་ཡིག་ཆ་དེ་ཉིད་ལེགས་བཤད་མི་ཟད་པའི་གཏེར་དུ་འདུག་མོད། ཚིག་གི་སྤྲོས་པ་རྒྱས་དྲགས་པས་འཆད་མཉན་དང་འཛིན་སྐྱོང་རྔོ་མ་ཐོགས་ཙ་ན་ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་རྗེ་འཇིགས་མེད་དབང་པོས《བསྟན་བཅོས་ཆེན་མོ་དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་མཐའ་དཔྱོད་ལུང་རིགས་སྒྲོན་མེ》ཞེས་པ་བརྩམས་ཏེ་མཐའ་དབུས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱས། ལེགས་བཤད་འདི་ལ་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཀློང་རྡོལ་བླ་མས། བསྟན་བཅོས་འདི་དབུ་མའི་ཡིག་ཆ་ཀུན་ལས་ཐལ་ཕྲེང་དང་བཅས་ཏེ་རྒྱས་བསྡུས་འཚམ་པས་མཆོག་ཏུ་བསྔགས་ཡོད་ཕྱིར་རང་ཅག་རྣམས་ཀྱིས་གཅེས་སུ་འཛིན་པར་འོས་པ་ཉིད་དོ༎
མཛོད་ལ་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི《དམ་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་དགོངས་འགྲེལ་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བུའི་གཏེར་མཛོད་དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་བཞེད་དོན་ཀུན་གསལ》ཞེས་བྱ་བའི་སྟེང་ནས་འཆད་རྩོད་གཅིག་འཐུས་བྱ་ཞིང་། ཞར་ལ་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་ཡིས་མཛད་པའི《མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྡུས་དོན》འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྱབ་མཐའ་མུ་བཞིའི་རིགས་པ་རྒྱ་དཀར་ནག་གང་དུའང་མ་བྱུང་བའི་འཕྲུལ་གྱིས་བརྒལ་བརྟག་བྱ། འདུལ་བ་ལ་ཀུན་མཁྱེན་རང་གིས་མཛད་པའི《འདུལ་བའི་དཀའ་གནད་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་འཁྲུལ་སྤོང་བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན་ཙིནྡ་མ་ཎིའི་ཕྲེང་མཛེས་སྐལ་བཟང་རེ་བ་ཀུན་སྐོང》ཞེས་པ་གཞི་བྱས་ནས་སྦྱོང་ཞིང་། ཞར་ལ་རྗེ་གུང་ཐང་པ་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་མཛད་པའི《འདུལ་བ་རྒྱ་མཚོའི་དཀའ་གནད་མདོར་བསྡུས་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ》ཞེས་པ་འཛིན་སྐྱོང་དང་འཆད་མཉན་རྐང་ཚུགས་པར་བྱའོ༎ མདོར་ན་རྨད་བྱུང་ཡིག་ཆ་འདི་ལ་ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་ཀྱང་། དུས་ཕྱིས་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་རྒྱ་གར་གྱི་འཛམ་གླིང་རྒྱན་རྣམས་དང་མཚུངས་པའི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་དེས་མདོ་སྔགས་ཐམས་ཅད་དང་། ཁྱད་པར་དུ་པོ་ཏི་ལྔ་ག་ལ་མཐའ་དཔྱོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ཀྱི་གཏེར་དུ་གྱུར་པ་མཛད་པས་དེང་སང་སྒོ་མང་གི་འཛིན་ཆོས་ཀྱང་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པའི་ཡིག་ཆ་ཁོ་ན་བྱེད་ལ། སྒོ་མང་བར་མ་ཟད་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བ་མཐའ་དག་གི་ཐོས་བསམ་གྱི་གཞིར་བྱེད་པར་བརྟེན། ཡིག་ཆ་གཞན་ཕལ་ཆེར་ངལ་གསོ་མཛད་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་བསྔགས་པ་ནི་རང་བཞིན་བརྗོད་པའི་གཏམ་དུ་གསལ་བ་ཁོ་ནར་གོ་དགོས་པ་ཉིད་དོ།།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
ཐུའུ་བཀན་གྲུབ་མཐའ་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན།
ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པའི་གསུང་འབུམ། བླ་བྲང་དགོན་པའི་ཤིང་པར།
ཀློང་རྡོལ་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་གི་གསུང་འབུམ། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན།
དགེ་རྒན་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཀུན་མཁྱེན་ཡོངས་འཛིན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྲོས།
དགེ་རྒན་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཡབ་རྗེའི་ཡོངས་འཛིན་དགེ་འདུན་བསྟན་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྲོས།


c: text/html

text:
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠་ཟླ་གསུམ་པ་ནས་ཟླ་བདུན་པ་བར་ངོ་མཚར་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ཞིག་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊོན་དུ་ཡོད་པའི་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་Smithsonian’s Sackler Gallery གི་སཱ་ཁ་ལེར་དངོས་བཤམས་ཁང་ནང་གཟིགས་འབུལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། མཆོད་ཁང་དེ་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རབ་གནས་དང་བྱིན་རླབས་བསྩལ་ཡོད་པ་རེད།
བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདིའི་ནང་གི་ཅ་དངོས་རྣམས་ཨ་ལེ་སུ་ ཁཱན་སྒྲེལ་ Alice s. Kandellསྒེར་ངོས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ལ་བསྡུ་རུབ་ཉར་ཚགས་གནང་བ་དང་། མཆོད་ཁང་ནང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་དང་། ཐང་ག གོས་རྒྱན། ཆོས་དཔེ། མཆོད་རྟེན། དུང་། རོལ་ཆ། མཆོད་མེ། ཁྲི། མདུན་ཅོག་སོགས་བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཅ་དངོས་དང་ཡོ་བྱད་༢༢༠་ཙམ་འདུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠་ནང་ལྕམ་ཨ་ལེ་སུ་ཡིས་བསྡུ་རུབ་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་ནེའུ་ཡོག་ནང་ཡོད་པའི་མོའི་སྡོད་ཁྱིམ་ནས་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊོན་ཏུ་སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནང་དངོས་བཤམས་གཟིགས་འབུལ་ཆེད་གནས་སྤོ་བྱས་པ་དང་། སྐབས་དེར། འགྲེམས་སྟོན་ཁང་འདིར་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་དངོས་བཤམས་གཟིགས་སྟོན་གནང་བའི་ཟླ་ངོ་བཞིའི་སྐབས་རིང་ལྟ་སྐོར་བ་འབུམ་གསུམ་ཙམ་སླེབས་འདུག དེ་མིན། བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འགྲེམས་སྟོན་གནང་བ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གིས་འདས་པའི་ལོ་ངོ་དགུ་རིང་འགྲེམས་སྟོན་བྱས་པའི་ཁྲོད་ཆེས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བ་བཞིའི་ནང་གི་གཅིག་ཀྱང་རེད་འདུག
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠་ཟླ་བ་༧་ཚེས་༡༦་ཉིན་ལྕམ་ཨ་ལེ་སི་ཁཱན་སྒྲེལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་འགྲེམས་སྟོན་ལྷན་ཁང་ལ་ཞལ་འདེབས་སུ་ཕུལ་རྒྱུ་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་དང་། སྐབས་དེར་༧གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཆེད་ཕེབས་གནང་འདུག ༧གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གསུང་བཤད་གནང་དོན། “ཁྱེད་རང་གི་ཀུན་སློང་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་འདུག བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་དང་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་རེད།མི་མང་བོ་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་དང་ཞི་བདེའི་ལྟ་བ་གོ་རྟོགས་ཟབ་མོ་ཐོབ་པར་ཕན་ངེས་རེད་” ཅེས་གསུངས། ལྕམ་ཨ་ལེ་སུ་ཡིས་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་འགྲེམས་སྟོན་ལྷན་ཁང་ལ་ཞལ་འདེབས་གནང་སྐབས།“བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་དད་གུས་དང་གཅེས་ཉར་ཡག་པོ་གནང་ས་ཞིག་ཏུ་ཕུལ་བ་ཡིན།སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་ལྷན་ཁང་གིས་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལྟར་སྒྲིག་པའི་མཆོད་ཁང་འདི་གཅེས་ཉར་བྱེད་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱས་པ་དང་།ཅ་དངོས་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལྷན་གཅིག་ཏུ་སྒྲིག་ཏེ་བོད་ཀྱི་འབྱོར་ལྡན་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་གི་ནང་ཡོད་པའི་མཆོད་ཁང་ལྟར་གཟིགས་མོར་བཤམས་སྟོན་གནང་རྒྱུ་རེད།” ཞེས་གསུངས།
སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནི་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཞིན་ཊོན་ནང་ཡོད་པའི་ཆེས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་རེད། བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འགྲེམས་སྟོན་བྱེད་ས་ནི་ཨར་ཐུར་སཱ་ཁ་ལེར་ Arthur M. Sackler Gallery སྒྱུ་རྩལ་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཡིན་པ་དང་།བཤམས་སྟོན་ཁང་འདི་ནི་སི་མེ་ཐི་སོ་ནེའུ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད། དངོས་བཤམས་ཁང་འདིར་ཨེ་ཞི་ཡའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་གནང་བཞིན་འདུག
སཱ་ཁ་ལེར་སྒྱུ་རྩལ་བཤམས་སྟོན་ཁང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དོ་དམ་པ་རཱ་བྷེ་ཡིས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་དོན། “ང་རང་ལྕམ་ཨ་ལེ་སུ་ཡི་སྡོད་ཁྱིམ་དུ་ཕྱིན་པ་ན། བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདི་མཐོང་བ་དང་།དེ་ནི་ཡིད་དབང་རབ་ཏུ་འཕྲོག་པ་ཞིག་རེད།མོས་རེ་འདོད་དང་དཀའ་སྤྱད་ཀྱིས་མཆོད་ཁང་འདི་བསྡུ་རུབ་ཉར་ཚགས་གནང་དང་།སཱ་ཁ་ལེར་བཤམས་སྟོན་ཁང་ལ་ཞལ་འདེབས་གནང་བ་དེ་བསྟོད་བསྔགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད།ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ལ་ཆེད་མངགས་བཤམས་སྟོན་ཁང་ཞིག་བསྐྲུན་ཏེ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་སའི་ནང་མི་མང་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན” ཟེར།
ལྕམ་ ཨ་ལེ་སུ་ཁཱན་སྒྲེལ་ནི་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད་པ་དང་། མོ་ནི་བྱིས་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཞིག་དང་པར་རྒྱག་མཁན་ཞིག་རེད།ལྕམ་ཁཱན་སྒྲེལ་སློབ་ཕྲུག་ཡིན་དུས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་སྒྱུ་རྩལ་ལ་དོ་སྣང་ཡོད་པ་མ་ཟད།ཧི་མ་ལ་ཡའི་འདབས་འབྲེལ་གྱི་རྒྱན་ཕྲན་བལ་ཡུལ་དང་འབྲས་ལྗོངས།ལ་དཱགས་སོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་དོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཞིག་ཀྱང་རེད།སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦་ནས་༡༩༧༩་བར་མོ་འབྲས་ལྗོངས་གཙོ་བྱས་ས་ཁུལ་དེ་དག་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་ཕེབས་ཏེ་འདྲ་པར་ཁྲི་གཅིག་དང་སྟོང་ལྔ་ཙམ་རྒྱབ་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༩༧༡་ལོར་འདྲ་པར་དེ་རྣམས་ནེའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར་ནང་འགྲེམས་སྟོན་བྱས་པ་དང་། མོས་རང་ཉིད་ཀྱི་པར་ཆས་བེད་སྤོད་བྱས་ཏེ་ཧི་མ་ལ་ཡིའི་རིག་གཞུང་དང་མི་དམངས། ལྷག་པར་དུ་འབྲས་ལྗོངས་མི་དམངས་ཀྱི་འགྲོགས་བདེ་བའི་གཤིས་ཀ་དང་། སྒྱུ་རྩལ། མཛེས་ལྗོངས་སོགས་ནུབ་གླིང་དུ་ངོ་སྤྲོད་དང་མཚམས་སྦྱོར་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན་ཟེར།ཉེ་བའི་ཆར་འདྲ་པར་དེ་རྣམས་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཞལ་འདེབས་སུ་ཕུལ་འདུག
མོས་རང་སྒེར་ངོས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་རིག་གཞུང་། སྒྱུ་རྩལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་སོགས་གཅེས་ཉར་བྱེད་ཆེད།རང་ཉིད་ཀྱི་སྡོད་ཁྱིམ་ན
ང་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ཞིག་བཟོ་བསྐྲུན་གནང་བ་དང་།མཆོད་ཁང་དེའི་ནང་གི་ཅ་དངོས་ཡོ་བྱེད་རྣམས་ལོ་ངོ་མང་བོ་ཞིག་གི་རིང་བསྡུ་རུབ་དང་ཉར་ཚགས་གནང་འདུག ཅ་དངོས་དེ་དག་ནི། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་ནས་བཅུ་དགུ་བར་བྱུང་བའི་རྩ་ཆེ་ལ་རིན་ཐང་ལྡན་པ་དག་རེད། ལྷག་པར་དུ།དུང་དང་བྱི་རི་ཡིས་ཕྲ་རྒྱན་པའི་སྟོན་པའི་སྐུ་འདྲ་དང་། དར་གོས་ལས་གྲུབ་པའི་ཐང་ག གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྒྲོལ་མའི་ལུ་མ་སོགས་ཡོད་འདུག
ལྕམ་ཨ་ལེ་སུ་བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་འདུག བོད་བརྒྱུད་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་ཁང་འདིའི་ནང་གི་སྐུ་འདྲ་དང་ཅ་དངོས་ཡོ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མོ་ལ་དད་སེམས་འཕེལ་བ་དང་།ལུས་སེམས་གཉིས་ལ་བདེ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་པོ་འདུག་ཟེར།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩་ལོར་ཁོ་མོས་བསྡུ་རུབ་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་སྐུ་འདྲ་དང་།ཐང་ག ཅ་དངོས་རྣམས་པར་སྒྲོམ་བཟོས་ཏེ་༼བོད་ཀྱི་མཆོད་ཁང་། ཨ་ལེ་སི་ ཁཱན་སྒྲེལ་གྱི་བསྡུ་རུབ་ཀུན་བཏུས༽ཞེས་པ་ཞིག་པར་བསྐྲུན་གནང་འདུག

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
by སྐྱེ་ཁམས་ཚོགས་པ། | Jan 3, 2018 | ཁོར་ཡུག་ཁྲིམས་ལུགས།, ཁོར་ཡུག་གསར་འགྱུར།༧ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་དཔྱ་ཁྲལ་བསྡུ་འགོ་བརྩམ་རྒྱུ། སྐྱེ་ཁམས་ཁོར་ཡུག་གི་གནོད་འཚེར་གུན་གསབ་འཇལ་བའི་ལམ་ལུགས་ཚོད་ལྟའི་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་རེད། 《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས་》ནི་2018ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་1ཉིན་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་ནས།...
by སྐྱེ་ཁམས་ཚོགས་པ། | Sep 24, 2017 | ཁོར་ཡུག་ཁྲིམས་ལུགས།དོན་ཚན་དང་པོ། ཆོད་ཡིག་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཆེད་དུ་《སྤྱི་ཆིངས》དོན་ཚན་དང་པོའི་ནང་དོན་དངོས་སྤྱོད་བྱེད་པ ། དེ་མིན། ༡ “ཆིངས་འཇོག་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ”དེ་《སྤྱི་ཆིངས》འཇོག་མཁན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ལ་བསྟན་པ་ཡིན།...
by སྐྱེ་ཁམས་ཚོགས་པ། | Sep 24, 2017 | ཁོར་ཡུག་ཁྲིམས་ལུགས།མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་སྒྲོམ་གཞིའི་སྤྱི་ཆིངས་ཁ་ཡོ་ཐོའི་ཆོད་ཡིག...
by སྐྱེ་ཁམས་ཚོགས་པ། | Sep 24, 2017 | ཁོར་ཡུག་ཁྲིམས་ལུགས།ལེའུ་དང་པོ། བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནི་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་རྩ་ཆེན་དང་རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་འཇིག་ཉེན་ཆེ་བ་དག་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་ཆེད་དང་། རི་སྐྱེས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་སྲུང་སྐྱོང་དང་འཕེལ་རྒྱས། ལུགས་མཐུན་གྱིས་བེད་སྤྱོད། སྐྱེ་ཁམས་དོ་མཉམ་སྲུང་འཛིན་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བཙུགས།...


text:
རྒྱ་ཆེའི་དད་ལྡན་བོན་འབངས་མང་ཚོགས་ལ་ངས་ཚིག་ཁ་ཤས་ཅིག་ཞུས་ཡ་ཅིག་ལ། ཉེ་ཆར་༧སྐྱབས་རྗེ་༧རྒྱལ་བ་སྨན་རིའི་ཁྲི་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐུ་གཞན་དོན་བོན་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་པའི་གནས་ཚུལ་ད་སེམས་ཕམ་པ་ཅིག་དེ་འདྲ་ཅིག་བྱུང་བསྡད་ཡོད་རེད། ཚང་མས་ཕལ་ཆེར་ཀྱིས་མ་མཁྱེན་པ་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད།
༧སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་ཡིན་པ་ཡིན་ན་དངོས་གནས་དགུང་གྲངས་དགུ་བཅུ་དེ་འདྲའི་ཟིན་བསྡད་ཡོད་རེད། དེའི་རིང་དེ་ལ་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་ཁོ་ནར་ཕྱག་ལས་གནང་ནས། མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་པ། ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་མེད་པ། སེར་སྐྱའི་ཁྱད་པར་མེད་པར་དེ་འདྲའི་སྟེང་ནས་ཕྱག་ལས་ཧ་ལས་པའི་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཅིག ང་རང་ཚོ་ཡིན་ན་བློ་ཡི་ཤོང་ཐུབ་ཡ་མེད་པའི་དེ་འདྲའི་ཕྱག་ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་བསྡད་ཡོད་རེད། དེ་ཡིན་དུས་སྐབས་སུ་ལ་ཐུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཕལ་ཆེར་ཚང་མ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་བསྡད་པ། མཛད་པ་མཐར་རུ་ཕྱིན་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་བསྡད་ཡོད་རེད།
དེ་འདྲའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོ་ཡིན་ན་ཅིག་ཧ་ཅང་གི་དེ་འདྲའི་བློ་ཕམ་ཆད་ནས་ཡིད་ཐང་ཆད་སེམས་ཐག་ཆད་ནས་དེ་འདྲར་བསྡད་བསྡད་པ་མ་ཡིན་པར། ད་སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གི་དགོངས་པ་གཙོ་བོ་དེ་ང་ཚོས་སྒྲུབ་ཡ་དེ། ང་རང་ཚོ་ཕྱི་རབས་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་འགན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཆགས་བསྡད་ཡོད་རེད།
ད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིས་གཙོ་བོ་ཅིག་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་མེད་པར་དྭ་ཕྲུག་མང་པོ་ཞིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་ནས། དྭ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དེ་འདྲའི་གསོ་སྐྱོང་གནང་བསྡད་ཡོད་རེད། དེ་ག་ནང་བཞིན་དགེ་འདུན་སྡེ་ལ་ཡིན་པ་ཡིན་ན་ཡང་དགེ་བཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཐོན་བསྡད་ཡོད་རེད། དེ་ཚོ་ཚང་མ་ཐམས་ཅད་ཕྱི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དེ་འདྲའི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གནང་བསྡད་ཡོད་རེད།
དེ་ག་ནང་བཞིན་བཙུན་མའི་སྡེ་བཙུགས་བཙུན་མའི་སྡེ་ལ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟེ་གནས་བཙུགས། བཙུན་མ་དེ་ཚོ་ཡིན་ནའང་གྲྭ་བ་དགེ་འདུན་པ་དང་འདྲ་འདྲ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཡ་ཀི་གོ་སྐབས་གནང་། དེ་ག་ནང་བཞིན་སྨན་དང་རྩིས་དང་དེ་ནས་ཁོ་སྔགས་པ་དང་དེ་འདྲའི་ཚང་མ་ལ་དེ་ནས་འདྲ་མཉམ་ཐོབ་ཐང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཡ་ཀི་གོ་སྐབས་དེ་འདྲ་ཀི་བཀའ་དྲིན་བསྩལ་གནང་ཡོད་རེད། དེ་ཚོ་ཚང་མ་ང་ཚོས་དྲན་པར་བྱོས། ད་དགོངས་པའི་གཙོ་བོ་འདྲ་བོ་དེ་དགོངས་གཞི་གཙོ་བོ་དེ་ག་རེ་རེད་ཟེར་དུས། བླ་མ་གྲྭ་བ་ཡིན་ན་འདྲ། བཙུན་མ་ཡིན་ན་འདྲ། སུ་དང་སུ་ཡིན་པ་ཡིན་ན་ཡང་། གང་གིས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོའི་བསླབ་པ་དེ་ཚོ་ཡག་པོར་ཅིག་བསྲུང་། དད་པ་དམ་ཚིག་བརྟན་པོར་བྱོས།
དེ་ག་ནང་བཞིན་འཇིག་རྟེན་མི་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཞིག་ཡིན་ནའང་སོ་སོའི་སྒོ་གསུམ་དགེ་བ་ལ་སྤྱོད། དེ་འདྲའི་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན་ན། སྐྱབས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ཡི་ཐུགས་དགོངས་འགྲུབ་པ་རེད། དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡིན་ནའང་། དེ་སྔ་སྙུང་པ་མགོ་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་པའི་ཐ་མ་གྲོངས་པའི་བར་དུ་ལ་སྙུང་སོང་ཟེར་ནས་དེ་འདྲའི་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་གོ་མ་མྱོང་། དཔེ་མི་སྲིད་པའི་སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་བསྡད་པ་ཅིག་རེད། འདི་ན་སྨན་རིའི་དགོན་པ་ཡིན་ན་བླ་མ་གྲྭ་བ་ཚང་མས་དེ་ནས་ཞབས་ཞུ་གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་བྱས་པ་རེད། ད་ལྟ་དགོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡིན་ན་ཚང་མས་ཧུར་ཐག་འབད་ཐག་བྱས་ནས་དགོངས་རྫོགས་གང་ཡག་ཡག་གང་ལེགས་ལེགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་དེ་འདྲ་སྒྲུབ་དང་སྒྲུབ་བཞིན་པ་ཡིན།
དེ་ག་ནང་བཞིན་གྱིས་ཕྱི་ནང་བོན་པོ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱིས་སྐུ་ཡི་བསྙུང་གཞི་བྱེད་དུས་སྐབས་སུ་ཡིན་ན་ཞབས་བརྟན་སྒྲུབ་ཡ་རེད། སྐུ་ཞི་བར་གཤེགས་པའི་དུས་སྐབས་སུ་ཡིན་ན་དངོས་གནས་ཚང་མས་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་གནང་། ད་དུང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ནའང་ཚང་མས་མཐུན་ལམ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ། ང་རང་ཚོ་ཚང་མ་ཐམས་ཅད་དད་པ་དམ་ཚིག་གཅིག་མཐུན་ཡོང་ཡ་ཅིག་ཚང་མས་དགོངས་པ་ལ་བྱེད་དགོས་པས་དེ་ཧ་ཅང་གི་གལ་ཆེན་པོ་རེད་བསམ་ཀི་འདུག
ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་རང་རེའི་བསྟན་དམ་གཅིག་པའི་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེའི་དད་ལྡན་རྣམས་ལ་ཐུགས་གསོའི་བཀའ་སློབ་བཀའ་དྲིན་བསྩལ་བ།
1,442 total views, 1 views today


text:
གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་སློབ་ཚན་ངོ་སྤྲོད།
གྲུབ་པ་ལུས་ཅེས་པའི་སློབ་ཚན་འདི་ནི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་ལས་རྨང་གཞིའི་གཞུང་ལུགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གང་ཞིག་བཤད་པའི་རྒྱུད་མི་ཤེས་པ་དེས་ནི་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་སོ།། ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པ་དེས་ནི་ནད་ཀྱི་རང་བཞིན་མི་ཤེས་སོ།། ནད་ཀྱི་རང་བཞིན་མི་ཤེས་པ་དེས་ནི་སྨན་དཔྱད་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་ཚུལ་མི་ཤེས་སོ།། སྨན་དཔྱད་ཟས་སྤྱོད་ཀྱི་ཚུལ་མི་ཤེས་པ་དེས་ནི་གསོ་བ་རིག་པ་ཕྱོགས་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་གསོ་བ་རིག་པ་མི་ཤེས་པ་དེས་གསོ་ཐབས་ཀྱི་ལག་ལེན་ཇི་ལྟར་ཤེས། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་མེད་པར་གཟུགས་ཀྱི་ལྟད་མོ་མཐོང་བར་འདོད་པ་བཞིན་མུན་པའི་གནས་སུ་རྣམ་པར་འཁྱམ་པ་ཡིན་ནོ།། རྒྱུ་མཚན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་རྩ་བའི་རྒྱུད་དང་། བཤད་པའི་རྒྱུད་འདི་ཁོ་ན་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱངས་ནས། གནས་བཅུ་གཅིག་པོའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཚེ་མན་ངག་རྒྱུད་དང་ཕྱི་མ་རྒྱུད་སོགས་ལའང་འཇུག་པར་བྱ་ཞིང་། རིམ་པས་ལག་ལེན་རྣམས་གཞུང་ཚིག་ཇི་ལྟར་བ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་ལེན་དགོས་པ་ཡིན་ནོ།། ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ལས། དེའང་རྩ་བ་དང་པོར་རྩ་བ་མདོའི་གནས་ཐོག་མར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཙན་ནི། གནས་གཞན་རྣམས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དང་པོར་བཞག་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚུལ་དང་འདྲ་དཔེ་དང་གནས་ལུགས་དང་མཚན་ཉིད་དང་ལས་དང་འཇིག་ལྟས་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྟོན་པས་གྲུབ་པ་ལུས་གནས་མ་བཤད་ན་ནད་འཇུག་པའི་གཞི་དང་སྨན་དཔྱད་བྱ་བའི་ཡུལ་ངོ་མི་ཤེས་པས་གྲུབ་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་དང་པོར་བཤད། ཅེས་དང་། གསེར་མཆན་རྣམ་བཀྲ་གན་མཛོད་ལས། གྲུབ་པ་ལུས་གནས་མ་བཤད་ན་ནད་འཇུག་པའི་གཞི་དང་སྨན་དཔྱད་བྱ་བའི་ཡུལ་ངོ་མི་ཤེས་པས་དང་པོར་གྲུབ་པ་ལུས་གནས་བཤད། ཅེས་སོ།། འདི་ནང་དུ་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོམ་ཚིག་དང་། ལུས་འདི་ཉིད་ཐོག་མར་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་དག་འཛོམས་པ་ལས་ཆགས། དེ་ནས་བདུན་ཕྲག་སོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་ཇི་ལྟར་འཕེལ་ཚུལ། རྫོགས་རྗེས་བཙའ་བའི་ཐབས། ལུས་དེ་ཡི་དབྱིབས་དང་། བྱེད་ལས། གནད་ཆེ་ཆུང་གི་གོ་རིམ་བཅས་པ་གང་དང་འདྲ་བའི་དཔེ་དང་སྦྱར་ནས་ལུས་སྟོད་སྨད་ཕྱི་ནང་གི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལུས་དང་སྲོག་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཕན་གནོད་མཐུ་ཆེ་ཆུང་གི་དབྱེ་བ་དང་། གཉན་པའི་གནད་གཙོ་ཆེ་ཆུང་གི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་དཔེ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པ། ལུས་འདི་ཉིད་རྣམ་པར་མ་གྱུར་བའི་སྐབས་ཀྱི་ནད་ཟུངས་དྲི་མ་བཅས་ཀྱི་ལྡང་ཚད་། ཕྱི་ཡུལ་ཐིག་གིས་ནང་དོན་སྣོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འཚོལ་ཐབས། ཆགས་སྲིད་འབྲེལ་བ་ཚེ་ཡི་རྩ་དང་བཞིའི་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་ཚུལ། གཉན་པ་གནད་ཀྱི་ངོ་བོ་ངེས་ཚིག་དང་། དེའི་གྲངས་དང་གནས་ཀྱི་ངོས་འཛིན། གནད་རབ་འབྲིང་གི་ཁྱད་པར། རྒྱུ་ལམ་བུ་གའི་གྲངས་དང་དབྱིབས་སོགས་ཀྱི་གནས་ལུགས། གནོད་བྱ་ཁམས་དང་གནོད་བྱེད་ཉེས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལས། དབྱེ་བ་སོགས་དང་། ལུས་ཉིད་ཀྱི་ལས་དང་དབྱེ་བ། མཐར་ལུས་འདི་ཉིད་འཇིག་པའི་རིང་བའི་ལྟས་དང་། ཉེ་བའི་ལྟས། མ་ངེས་པའི་ལྟས། ངེས་པའི་ལྟས་བཅས་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་དོ།།
版权所有 Copyright(C)2015-2020 甘南藏族自治州卫生学校 陇ICP备16002830号
地址:甘南藏族自治州合作市人民东街52号


text:
ཨ་མེ་རི་ཀའི་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་མཆོག་གིས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང “རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཅན་གྱི་བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུའི”སྡིགས་ར་སྐུལ་བར། བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་སྲིད་འཛིན་ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་ཐད་ཀར་ཨ་ལན་སློག་འདུག
དེ་ཡང་སྤྱི་ཟླ ༩ ཚེས ༢༠ རེས་གཟའ་ལྷག་པའི་ཉིན། ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་མཆོག་ལ “ཨ་རིའི་རྒད་པོ་འདོ་མེད” ཅེས་མཚང་མིང་བཏགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། “ལོ་རྒྱུས་སུ་ཆེས་དྲག་ཧྲག་གི་རྣམ་པས་གདོང་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན”ལུགས་ཐ་ཚིག་བསྒྲགས་ཡོད་པ་རེད།
ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱི་ཡ་ལན་དེས་ཉིན་རེ་ཞག་རེར་འཕེལ་བཞིན་པའི་སྲིད་འཛིན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལ་འཕྱ་སྨོད་དང་གཤེ་གཤེའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྨྲ་བརྗོད་ལ་མིང་ཚིག་གསར་བ་ཞིག་ཁར་བསྣན་ཡོད།
ཀེམ་ཅོང་ཨུན་ད་ལྟ་ཕོ་ལོ ༣༢ ཡིན་པ་དང་། དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་ད་ལྟ་ཕོ་ལོ ༧༡ ཡིན་ཞིང་། ལོའི་བར་ཐག་ན་མི་རབས་གཅིག་དང་ལྷག་ཡོད་པས་དོན་གྱི་རྒད་གཞོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་རེད།
ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་གསལ་བསྒྲགས་ནང་། “སྙིང་མེད་ཁྱི་རྒན་ཟུག་ལ་དགའ” ཞེས་ལབ་ནས། དོན་གྱིས་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱིས་སྤྱི་ཚེས ༡༩འི་ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་གི་གཏམ་བཤད་དེར་ཟུར་ཟ་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱིས་ཚོགས་ཆེན་གཏམ་བཤད་སྐབས། “གལ་ཏེ་བྱང་ཀོ་རི་ཡས་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་མཐུན་གྲོགས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་འཇིགས་པ་བསྐུལ་ཚེ། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན” ཞེས་ཉེན་བརྡའི་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།
“ཁོང་ནི་ཆབ་སྲིད་པ་ཞིག་མིན་པ་ས་རིས་ཐང་གསལ་ཡིན་པས་མ་ཚད། ཉེན་ཁ་རྩེད་མོར་བྱེད་པའི་མི་ངན་ཁྲམ་པ་ཞིག་རེད”ཅེས་ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་ཁྲོ་འབར་ལ་སྡིགས་ར་འཐེན་འདུག
ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་དེ་སྤྱི་ཚེས ༢༢ རེས་གཟའ་པ་སངས་ཉིན་བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་གཞུང་འབྲེལ་སྨྱན་བྱད་བྱང་ཀོ་རི་ཡ་དབུས་གསར་ཤོག་སྟེང་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་དངོས་སུ་ཁྲོ་འབར་ལ་ཡ་ལན་སློག་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན།
སྤྱི་ཚེས ༢༠འི་ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་ལ་མཉམ་ཞུགས་ཆེད་ཨ་རིའི་ནིའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འབྱོར་བའི་བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་གྱིས་ཀྱང་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱི་གཏམ་བཤད་དེ “ཁྱི་ཟུག་པ”ནང་བཞིན་རེད་ཅེས་འཕྱ་སྨོད་བྱས་འདུག
མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱིས “བྱང་ཀོ་རི་ཡ་སྒེར་གཅོད་སྲིད་དབང་ནི་ཉེས་ཅན་པའི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཀེམ་ཅུང་ཨུན་ནི་རང་སྲོག་གཅོད་རྒྱུར་རྔམ་པའི ‘བུ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ’” ཞེས་འཕྱ་སྨོད་དང་ཆབས་ཅིག་མཚང་མིང་དེ་བཏགས་ཡོད་པ་རེད།
ཡང་ཁོང་གིས། “ཨ་མེ་རི་ཀ་ནི་དངོས་ཤུགས་འཛོམས་ཤིང་བཟོད་སྒོམ་ཅན་ཞིག་ཡིན། ཡིན་ན་ཡང་། ཐབས་ཟད་འུ་ཐུག་ནས་རང་སྲུང་དང་མཐུན་གྲོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་སྲུང་དགོས་ཚེ། ང་ཚོར་གདམ་ག་གཞན་མེད་པས། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ལས་མེད”། ཅེས་སྡུགས་ར་བསྐུལ་ཡོད་པ་རེད།
ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱི་སྐད་ཆ་དག་ནམ་རྒྱུན་བྱང་ཀོ་རི་ཡི་སྨྱན་བྱད་དག་གིས་བཀོལ་གྱིན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཐོག་ནས་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་བ་དེར་ཧ་ཅང་གིས་རྒྱུན་སྲོལ་དང་མ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཙང་། དེ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་རིན་ཡོད་པར་ཀུན་པོས་ཡིད་ཆེས་བྱས་ཡོད། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རུ་ཆེས་མཐོའི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་གསལ་བསྒྲགས་དེ་ཡིག་ཆ་མཐའ་དག་ལས་ཀྱང་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་བྱས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། རྩལ་གང་ཡོད་དང་བང་གང་མྱུར་གྱིས་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་དང་རྒྱང་ཉོབ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ་བཟོ་སྐྲུན་བྱས་དང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།
ཀེམ་ཅུང་ཨུན་གྱིས “དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱི་སྨྲ་བརྗོད་ལས་བདག་གི་བདམས་པའི་ལམ་ཁ་དེ་ནོར་མེད་ཡང་དག་པ་དེ་དང་། རྒྱུན་སྐྱོང་འོས་པའི་ལམ་བུ་དེ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བརྙེད”། ཅེས་བཤད་ཡོད་པ་རེད།
ཡང་ཀེམ་ཅུང་ཨུན་གྱིས། “དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱིས་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་ཀྱི་གོ་ས་མཐོང་ས་ནས་ང་དང་ངའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་བརྙས་བཅོས་དང་རྣམ་གཅོད་རྩིས་མེད་ཀྱིས། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སྲིད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཆེས་གཏུམ་དྲག་ཆེ་ཞིང་ཡ་ང་མེད་པར་འཐབ་འཁྲུག་གི་དམག་བརྡ་བརྒྱབས་དུས། ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཡ་ལན་ཞིག་སློག་ཆེད་འགྲོ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཚད་གཞི་ཆེས་མཐོ་བའི་དྲག་ཧྲག་གི་རྣམ་པས་གདོང་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན”ཞེས་དང་། ཡང་ཁོང་གིས། “གོ་བ་མེད་པར་རང་བློ་གང་ཤར་གྱི་འཆལ་གཏམ་བཤད་མཁན་‘གཏེ་རྒན’ ཞིག་ལ་ཁ་གཏད་ལྕོགས་དུས། དངོས་ཡོད་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་ལམ་ནས་གདོང་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བའི་ཐབས་ལམ་དེ་ཡིན”ཞེས་དང། ཡང་ཁོང་གིས་ཁ་སྣོན་གྱི་ཚུལ་དུ། “ངེས་པར་དུ། ངེས་པར་དུ་དྲག་པོ་མེ་ཡིས ‘ཨ་རིའི་རྒད་པོ་འདོ་མེད’ དེར་ཉེས་ཆད་གཅོད་དགོས”། ཞེས་ཧམ་བཤད་བྱས་འདུག
གང་གི་མ་འོངས་པའི་བྱ་འགུལ་དེ་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་གྱི་ཚོད་དཔག་ལས་རྦད་དེ་བརྒལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལུགས་བཤད་པ་ཙམ་ལས། ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་ཞིབ་ཕྲའི་གོ་བསྐོན་གསེད་འགྲོལ་བྱས་མི་འདུག
བྱང་ཀོ་རི་ཡས་ད་ལོའི་སྤྱི་ཟླ ༧ པར། གླིང་ཆེན་རིམ་པའི་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ་གཉིས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་མ་ཟད། ཉེ་ལམ་གྱི་ཚོད་ལྟ་ཞིག་གིས་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ས་ཐོག་ལ་གཏོར་རྒོལ་གྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།
འདས་པའི་བདུན་ཕྲག་འགའ་ཤས་སུ། བྱང་ཀོ་རི་ཡས་ཉི་ཧོང་གི་མཁའ་ཁོངས་བརྒྱུད་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་རུ་རྒྱང་ཐག་འབྲིང་ཉོབ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ་གཉིས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་དང་། དེ་མིན་སྤྱི་ཟླ ༩ ཚེས ༣ ཉིན། རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཐེངས་དྲུག་པ་དེ་ཚོད་ལྟ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཟིལ་ཤུགས་རབ་ཏུ་ཆེ་བའི་ས་འོག་ཚོད་ལྟ་ཞིག་ཡིན་ལ། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་རླུང་ཉིད་རྡུལ་འབར་མདེལ་ཞིག་ཚོད་ལྟ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་ལུགས་བསྒྲགས་ཡོད།
བྱང་ཀོ་རི་ཡས་ཀུམ་གླིང་ཕྲན་དང་ཐག་ཉེ་སའི་རྒྱ་མཚོ་དེ་མེ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་རུ་བཏང་ནས་བསྐོར་བཅོམ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་འཇིགས་སྐུལ་བྱས་འདུག ཀུམ་གླིང་ཕྲན་ཞེས་པ་དེ་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་དཀྱིལ་གྱི་གླིང་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་ལ། མངའ་ཁོངས་བདག་དབང་ཨ་རི་ལ་ཡོད་ཅིང་། ཨ་མེ་རི་ཀའི་དམག་དོན་རྟེན་གཞི་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།
བྱང་ཀོ་རི་ཡི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་གྱི་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ནིའུ་ཡོག་ཏུ་གསར་འགོད་པར། “ང་ཚོས་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་རུ་ཉིང་རྡུལ་ཚ་བའི་མཚོན་ཆ་ཚོད་ལྟ་བྱ་འཆར་ཡོད་མོད། མཐའ་མའི་ཐག་གཅོག་དེ་འཚོའི་རླངས་ཆེན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱི་གནང་རྒྱུ་རེད”ཅེས་བཤད་འདུག
གང་ལྟར། བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་སྲིད་འཛིན “བུ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ” ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་རིམ་པར་སྣང་མེད་དུ་བཞག་པ་མ་ཟད། ཐེངས་གཅིག་མིན་གཉིས་མིན་དུ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ་དང་ཐ་ན་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་རིགས་ཀྱང་ཚོད་ལྟ་བྱས་ནས། འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་བཟོད་སྒོམ་ལ་སྒྲུན་ཟླ་སློང་བའི་བྱ་སྤྱོད་དེ། མེ་འབར་ཐོག་ཤིང་སྐམ་བསྣན་པའི་བྱ་སྤྱོད་འབའ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པས། སྤྱིར་ན་འཛམ་གླིང་མི་དམངས་དང་། བྱེ་བྲག་ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་གཞུང་དམངས་གཉིས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམག་འཁྲུག་བྱུང་ཨེ་ཡོང་གི་འཇིགས་སྐྲག་ནང་ལྷུང་ཡོད།
ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར། ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་དགྲ་ནོན་ཁྲོ་འབར་ནི་དྲག་ཧྲག་རིགས་སུ་གཏོགས་པས། བཟོད་སྒོམ་ལ་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཉིན་ཤས་སྔོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་འཁོར་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་གི་གཏམ་བཤད་སྐབས་བྱང་ཀོ་རི་ཡ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ཞེས་པའི་ཤོད་སྟངས་དེ་ཁ་སྟོང་ནང་གི་ཚིག་སྟོང་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱ་མི་རུང་བར་འདོད།
བྱང་ཀོ་རི་ཡའི་སྲིད་འཛིན་ཀེམ་ཅོང་ཨུན་གྱིས་སྟོབས་ཤུགས་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པའི་འཐབ་དགའ་འཁྲུག་དགའི་བསམ་སྤྱོད་དེས་ཨ་རིས་གཙོས་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོས་བཟོད་སྒོམ་ལ་སྒྲུན་ཟླ་སློང་ཡོད་པས། རྡོ་དང་སྟ་རེ་ཐུག་ན་མེ་སྟག་ལས་མེད་པ་ནང་བཞིན། “བུ་མེ་ཤུགས་འཕུར་མདའ” ཀེམ་ཅོང་ཨུན་དང་། “ཨ་རིའི་རྒད་པོ་འདོ་མེད” གཉིས་ཐུག་ཚེ། གཡུལ་འགྱེད་ལས་གདམ་ཀ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་མཐོང་སོང་སམ། ངས་ནི་མཐོང་གིན་མི་འདུག་གོ།


text:
ས་ཁྱི་ལོའི་ལུགས་སྒྱུར་ཞེས་པའི་དཔེ་ཀློག་ཟིན་ཐོ།
རོང་བོ་གངས་དཀར་གྱིས།
བདག་གི་དཔེ་ཆ་བཀླགས་སྟངས་ནི་ཧ་ཅང་རྩིང་བོ་ཡིན་ལ། མཚམས་ལ་རེར་དཔེ་ཆ་ཉོས་ནས་སྟེང་གི་འགྱིག་ཤོག་མ་བཀོག་པ་ཡང་ད་ལྟའི་བདག་གི་དཔེ་སྒྲོམ་ནས་མཐོང་ལ། མཚམས་ལ་རེར་མཇུག་བྱང་ངམ་གླེང་བརྗོད་ཙམ་ལས་གཞུང་དངོས་ལ་མིག་ཟུར་ཙམ་ཡང་མ་དྲུད་པ་ཡང་མང་པོ་ཡོད། ད་ེལྟ་ནའང་།མཚམས་ལ་རེར་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་ཀྱི་ཆ་ཞིག་ཀྱང་ལྡན་ལ། དཔེ་ཆའི་ནང་དོན་རེ་བློར་འཛིན་པ་དང་། ནང་གི་གནད་ཚིག་རེ་ཉིན་གང་བོར་བསམ་གཞིག་བྱེད་པ། ཡང་ན་ལོ་འགའ་འགོར་བའི་དབྱར་དགུན་གྱི་ཉིན་ཞིག་ལ་དེ་སྔའི་དཔེ་ཆའི་ནང་དོན་ཀླད་པའི་ནང་དུ་འཕྱོ་ལྡིང་བྱས་ཏེ་དེ་ཀློག་འདོད་ཀྱི་འདུན་པ་བསྲན་མི་ཚུགས་པ་འབྱུང་བ་ཡང་སྲིད་དོ།།
དེ་རིང་གླེང་བའི་དཔེ་ཆ་འདི་ནི་བདག་དཔེ་ཚོགས(༢༠༠༥ཡིན་པ་དྲན)དངོས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་བཀྲམ་མ་ཐག་དེའི་དཔེ་ཆ་རེའི་མཇུག་གི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་མིང་ཚིག་གསར་བའི་ཐོ་དེ་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་ལ། དེ་ནས་རྒྱ་ནག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མིང་མ་ཐོས་པའི་མཁས་པ་མང་པོའི་ཤན་སྦྱར་གྱི་མིང་དེ་ཚོ་གསར་དུ་ཐོས་པ་ཡིན། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཤེས་བྱ་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཤེས་པའི་སྐལ་བ་བྱུང་། རེད། དེ་རུ“ས་ཁྱི་ལོའི་སྐྱེས་ཆེན་དྲུག”ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ཞིག་ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང་ལ། དེ་དང་དེའི་ཕན་ཆད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཤིག་ཡོད་ཀྱི་རེད་སྙམ་པ་ཡིད་ཀྱི་ཟུར་ལ་ཡང་ཤར་མེད། ཏག་ཏག་ཐ་སྙད་ཙམ་པོ་མིག་ལམ་དུ་བརྒྱུད་པ་ཙམ་ལས་གཞན་པའི་དོ་སྣང་ཅི་ཡང་མ་བྱས།
རེད་ཡ། ད་ནི་དེ་ནས་བརྩིས་ཏེ་ལོ་སྐོར་གཅིག་ཙམ་ཕར་ལ་ཟད་འདུག་ལ། ད་ལོའི་དབྱར་ཁར་བདག་གི་སྐད་འཕྲིན་བརྒྱུད་ནས་རྒན་མེ་ལྕེ་ལགས་ལ་དེའི་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་པ་ཡིན། སྐད་འཕྲིན་གྱི་ནང་དོན་ཡང་ཡི་གེར་ཕབ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། “རྒན་ལགས་ང་ལ་དྲི་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་སྔོན་ཁྱེད་ཅག་གི་བདག་དཔེ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་དུ་ས་ཁྱི་ལོའི་སྐྱེས་ཆེན་དྲུག་ཅེས་པ་ཞིག་ཡང་ཡང་འབྱུང་གི་འདུག དེ་ནི་སུའི་རྩོམ་ཡིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པ་རེད།”ཅེས་སྐད་བསྐུར་བ་ན། ཡུན་ཙམ་འགོར་རྗེས། “གསལ་དག་མཉེན”གསུམ་གྱིས་ཁེངས་པའི་སྐད་ཅིག་གིས་ང་ལ་འདི་ལྟར་སྨྲས་བྱུང་། “ཨ་ཁུ་གངས་དཀར་བདེ་མོ། ད་ཅིས་ཅུང་མ་ཁོམ་ཐལ། ས་ཁྱི་ལོའི་སྐྱེས་ཆེན་དྲུག་ཅེས་པ་དེ་བདག་དཔེ་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་རྒན་བྱང་སྐར་དང་རྒན་ཕག་མོའི་ནུབ་བྱང་གི་འཆད་ཁྲིད་སྐབས་སུ་བྱུང་པ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་འདིའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་འདོད་ན་ནུབ་བྱང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ《ས་ཁྱི་ལོའི་ལུགས་སྒྱུར》ཞེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་བར་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་འདུག ཚིག་སྦྱོར་ཡང་ཧ་ལས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རེད་འདུག”ཅེས་ལན་བཏབ་བྱུང་བ་ལ་ངས་ཁོ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་ནས་དེ་མ་ཐག་ནུབ་བྱང་གི་སློབ་མ་ཞིག་བཙལ་ནས་དཔེ་ཆ་དེ་པར་སློག་བརྒྱབ་ནས་སྐུར་དགོས་པའི་རེ་བ་བཏོན་པ་ཡིན།
དཔེ་ཆ་དེའི་འགོ་ཤོག་སྟེང“ཀྲུང་གོའི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་ཚོམས ས་ཁྱི་ལོའི་ལུགས་སྒྱུར《ཀྲུང་གོའི་ཉེ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་ཚོམས》རྩོམ་སྒྲིག་ཚན་སྐོར་ནས་བརྩམས མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང ”ཞེས་བྲིས་འདུག་ལ། མངོན་གསལ་ཆེ་ཤོས་ནི་ཤད་མེད་པ་དེ་རེད། ད་དུང་ཡང་མངོན་གསལ་ཆེ་ཤོས་གཞན་ཞིག་ནི་དེབ་འདིའི་འགོ་བརྗོད་མའོ་ཀྲུའུ་ཞིའི་གསུང་བཏུས་ཚན་པ་གཉིས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་འདུག་ལ། དཔེ་ཆའི་ནང་ཡོངས་སུ་ཤད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་རྟགས“,”“.”འདི་གཉིས་ཀྱིས་འཐུས་པར་བྱས་ཡོད་པ་དེའོ།། བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་མཁན་ནི་མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གསར་བརྗེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཡིག་སྒྱུར་ཁང་ནས་བསྒྱུར་ཞེས་པ་ལས་མི་སྒེར་གྱི་མིང་ཅི་ཡང་བྲིས་མི་འདུག
ད་ནི་གཞུང་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་སྙན་ལམ་དུ་འབུལ་རྒྱུ་ཞིག་ནི“ང་ཚོའི་དེང་རབས་བོད་མི་ཞིག་གི་མིག་སྤྱད་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ལུགས་སྒྱུར་ལས་འགུལ་ཞིག་ལ་ལྟ་རྒྱུ་དེ་གཅིག་དང་། གཉིས་ནས་དཔེ་ཆ་འདི་ནི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་བའི་ནང་དུ་བྲིས་པ་ཡིན་ཙང་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཡི་ལས་འགན་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་ཁོའི་ཕྲག་སྟེང་དུ་བཀལ་ཡོད་པ་ཚོར་རྒྱུ་དེ་གསལ་བཤད་གཉིས་པ་ཡིན།”
༡༨༩༨ལོ་ནི་ཀྲུང་གོར་མཚོན་ན་ཧ་ཅང་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པའི་ལོ་ཞིག་སྟེ། ལོ་དེར་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྲགས་ཆེ་བའི་ས་ཁྱི་ལོའི་ལུགས་སྒྱུར་འགོ་བསླངས་པ་རེད་ལ། ཏག་ཏག་ལོ་འདི་ལ་གྲགས་ཆེ་བའི་ལུགས་སྒྱུར་ལས་འགུལ་དེ་ཡོངས་སུ་ཕམ་པ་རེད།
ལས་འགུལ་དེའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་ཁོ་ཚོས་བརྗོད་པའི“མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་བ”དབྱིན་ཇི་དང་། ཧྥ་རན་སི། ཨ་མེ་རི་ཀ ཨུ་རུ་སི། འཇར་པན་བཅས་ཀྱིས་འདྲེ་ལག་གང་སར་བརྐྱངས་ཤིང་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་ཆིངས་ཡིག་སྔ་ཕྱིར་མང་པོ་ཞིག་བཞག་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་བཅས་ལ་གོ་སྐབས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་ལྷོད་པར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང། “༡༨༩༥ལོར《མ་ཀོན་ཆིངས་ཡིག》བཞག་རྗེས། དེ་དག་གིས་ལྷག་པར་ཁེ་ཕན་མཉམ་བགོ་ཡི་མིང་གཡར་ནས། གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྲུང་གོར་བཟོ་གྲྭ་འཛུགས་པ་དང་། ལྕགས་ལམ་བཟོ་བ། གཏེར་ཁ་འདོན་པ། དངུལ་ཁང་འཛུགས་པ། དངུལ་བུན་གཏོང་བ་བཅས་འཕྲོག་རྩོད་བྱས་ཏེ། མ་རྩ་མང་པོ་ཕྱིར་དྲངས་ནས། ཀྲུང་གོའི་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རགས་ཁ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་གཏོར་བརླག་བྱས་ཤིང་། ཀྲུང་གོའི་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་རྩ་སྔར་ལས་ལྷག་པར་ཚོད་འཛིན་བྱས་པར་མ་ཟད། ད་དུང“གླས་པའི་ས་ཆ”བཙན་འཕྲོག་དང་། སྟོབས་ཤུགས་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་དབྱེ་མཚམས་བཀར་ནས། ཀྲུང་གོ་དུམ་བུར་བགོ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ལང་ལོང་དུ་བྱས་པ་རེད” ཅེས་པ་ཕྱིའི་རྐྱེན་དང་། དེ་ནས་ཅུང་ཡར་དེད་ན། ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་བར་ཞི་བདེ་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་གསར་བརྗེ་ཞེས་དམངས་རང་བཞིན་གྱི་ལས་འགུལ་ཞིག་བསླངས་པ་དེ་སྐབས་དེའི་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་གཞུང་དང་བཙན་འཛུལ་བ་ངན་འབྲེལ་བྱས་ནས་དྲག་གནོན་བྱས་པ་ཡིན་མཆི་ལ། དྲག་མནོན་དེ་དང་འབྲེལ་ནས། ཕྱིའི་བཙན་འཛུལ་བ། ཕྱིའི་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒོལ་རྡུང་དང་། རྒྱལ་པོའི་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡིད་མ་ཚིམ་པར་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲལ་དང་འུ་ལག་མི་འཇལ་བའི་འཐབ་རྩོད་ཀྱང་ངང་གིས་བྱུང་བ་རེད། འཐབ་རྩོད་དེ་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་བཅུ་ལ་ཁྱབ་པར་སྨྲ་ལ། འཐབ་རྩོད་དེ་ཆེ་རུ་སོང་ནས་ཀྲུང་གོའི་ནང་ཁུལ་གྱི་གྲལ་རིམ་གྱི་འགལ་བ་རྣོ་ངར་ཅན་དུ་གྱུར་འདུག དེ་ནི་ལུགས་སྒྱུར་ལས་འགུལ་དེའི་ནང་རྐྱེན་དུ་གྲུབ་འདུག
མཚམས་འདིར་སྐད་ཆ་འགའ་བཤད་ན། ཉེ་རབས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་གི་བཙན་འཛུལ་བ་སུ་དང་གང་ཡིན་ཀྱང་ཐོག་མར་དམངས་དོན་དུ་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་པ་དང་། བཟོ་གྲྭ་འཛུགས་པ། མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཁ་ལ་ཁྱེར་ནས། ཕུགས་བསམ་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་བཤད་པ། འབྱོར་ལྡན་པ་དག་ལ་ཁེ་ཅུང་ཟད་བྱིན་ནས། ཡིད་ཆེས་ཉོ་བ། དུས་ཚོད་ལ་རན་ན་ད་གཟོད་ཆིངས་ཡིག་དང་སྒྲིག་ལམ་བཟོས་ནས“གླས་པའི་ས་ཆ”བཙན་འཕྲོག་དང་། ཡུལ་ལུང་དང་མིའི་བར་དུ་འགལ་བ་བཟོ་བ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁ་དང་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་དང་ཚོད་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་སྣ་སྒོར་མོ་ནས་སྤེལ་བ་དེ་རེད། དེ་ནི་གནའ་བོའི་བཙན་འཛུལ་བ་དང་མི་འདྲ་ས་རེད་ལ། འགྲོ་སོང་མེད་པར་ཡོང་སྒོ་རྐྱང་རྐྱང་སྒྲུབ་པའི་ཚོང་ལས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེད་དོ། །ཏག་ཏག་སྐབས་འདི་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སའི་ཡུལ་དེ་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཆ་རྐྱེན་འགའ་ཚང་ཡོད་པ་ནི། གཞུང་དེ་སྐྱག་གཟན་ཡིན་པ་དང་། དབང་སྒྱུར་གྱི་ནུས་པ་ཞན་པ། དམངས་དེ་ཉམ་ཞན་ཡིན་པ། གང་འདོད་དུ་བརྙས་བཅོས་བྱེད་ཆོག་པ། ཁོ་ཚོ་སུས་ཀྱང་སྤྱི་མི་སེམས་པར་རང་ཁེ་ཁོ་ན་བསམ་པ་བཅས་སོ།།
འོན་ཀྱང་། ལུགས་སྒྱུར་སློང་མཁན་གྱི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ནི་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་ལ་ངོས་བཟུང་ཆོག་ལ། ཁོ་ནི་ཀོང་ཏུང་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནན་ཧེ་ཞན་གྱི་མི་ཡིན་ཞིང་། ཆུང་དུས་སུ་རུའུ་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཤན་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ཁོ་རང་ཞང་ཀང་དང་ཧྲང་ཧེ་སོགས་སུ་སོང་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་དངོས་ཁ་ཤས་ལ་འཕྲད་མྱོང་ཞིང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ངོ་སྤྲོད་པའི་དཔེ་ཆ་འགའ་ཡང་བཀླག་མྱོང་བ་རེད། ཁོའི་སེམས་སུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་ཐབས་ཆ་ཚང་བ་རེ་འདུག་ལ། “ཕྱིི་རྒྱལ་དམུ་རྒོད”ཡིན་པའི་ལྟ་བ་ཐུང་ཐུང་དེ་བཟུང་ནས་ཁོ་ཚོར་ལྟ་མི་རུང་སྙམ་པ་རེད། ཆིན་སྲིད་གཞུང་གིས་དབང་སྒྱུར་བའི་ཀྲུང་གོ་ནི་རྙིང་བ་དང་འགོག་སྡོམ་ཤུགས་ཆེ་ལ། དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ད་གཟོད་ཕྱིའི་བཙན་འཛུལ་བས་བརྙས་བཅོས་བྱེད་སླ་བ་རེད། ཕྱི་རྒྱལ་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་ལེགས་བཅོས་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱི་བདེན་དོན་ཉག་གཅིག་ཡིན་པའི་འདོད་བློ་འཁྲུངས་པ་རེད།
༡༨༨༨ལོར་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་པེ་ཅིན་ལ་སོང་ནས་ཧྲུན་ཐེན་ཤང(ཅུས་རིན)རྒྱུགས་སྤྲོད་དུ་ཞུགས། སྐབས་དེར་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས་ཡི་གེ་ལྔ་སྟོང་ཡོད་པའི་གོང་མ་རྒྱལ་པོར་འབུལ་བའི་ཞུ་ཡིག་དང་པོ་དེ་བྲིས་ནས་ཙི་ཅིན་མཁར་གྱི་སྒོ་ཆེན་བརྡུངས་པ་རེད། ཞུ་ཡིག་གི་ནང་དོན་ནི། “ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་དེ་ཁྱིམ་མཚེས་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ནས་མཐའ་མཚམས་སུ་བསླེབས་ཡོད་པ་དང་། དམངས་ཀྱི་འདོད་པ་དང་ཡིད་མི་ཚིམ་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཉིན་རེ་ནས་ཇེ་ཆེ་ཡིན་ཚུལ། གང་ས་གང་དུ་ཟིང་ཆ་བསླངས་ནས་ཞི་བདེ་ལྷ་རྒྱལ་ལྟ་བུའི་གསར་བརྗེ་དེ་ཡང་བསྐྱར་གློ་བུར་དུ་ལངས་སྲིད་པ། གལ་སྲིད་སྐབས་འདིར་མགྱོགས་མྱུར་གྱིས་ལུགས་སྒྱུར་ལེགས་བཅོས་བྱས་ན་ཉེན་ཁའི་གནས་ལས་སྐྱོབ་ཐུབ་ཚུལ་སོགས་བྲིས་ཡོད་པ་རེད།” འོན་ཀྱང་གོ་གནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་དཔེ་ཆ་བ་ཞིག་གིས་གོང་མ་རྒྱལ་པོར་གྲོས་གླེང་བྱེད་ཕོད་པ་ནི་ཚུལ་མིན་གྱི་ལས་ཤིག་རེད་སྙམ་ནས་ཞུ་ཡིག་དེ་བཀག་པ་རེད་ལ། དཔེ་ཆ་བ་སྨྱོན་པ་ཞེས་རྒྱུགས་སྤྲོད་ལའང་ཞུགས་སུ་མ་བཅུག
དེ་ནས་ཁོ་རང་ཕྱིར་ཀོང་ཏུང་ལ་ལོག་ནས་སློབ་མ་བསྡུས་པ་དང་། ཝན་མུའུ་ཚོ་ཐང་ཟེར་བའི་དཔེ་ཁྲིད་ཁང་བཙུགས་ནས་ཁོའི་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་བསམ་བློའི་སློབ་གསོ་གཞན་ལ་སྤེལ་མགོ་བརྩམས། སྐབས་དེར་ལིང་ཆི་ཁྲོ་ཡོང་ནས་སློབ་མའི་གཙོ་བོར་གྱུར་ལ་སློབ་སྦྱོང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ཆེ་རུ་བཏང་ནས། རིག་གཞུང་དང་། དངོས་ལུགས་རིག་པ། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་བཅས་སུ་རྒྱ་བསྐྱེད། ༡༨༩༡ལོར་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས《དཔེ་གཞུང་རྣམ་དག་ཡིན་མིན་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ》དང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་འགའི་ནང《ཁུང་ཙིའི་ལུགས་སྒྱུར་བྱེད་ཚུལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ》གཉིས་བརྩམས་ནས་ཁོའི་ལུགས་སྒྱུར་གྱི་བསམ་བློ་དེ་ཁུང་ཙིའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་ལུགས་བསྒྲུབས་ཤིང་། “ཕ་མེས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཁྲིམས”ལ་ཤི་སྤར་དུ་འཐམས་མཁན་རིགས་ལ་རྡུང་རྡེག་ཅིག་བཏང་བ་རེད། ཡང་དེའི་རྗེས་སུ《སྤྱི་སྙོམ་ཆེན་པོའི་གཞུང》ཞེས་པ་ཞིག་བྲིས་ནས། “རྒྱལ་ཁབ་མེད་པ་དང་། གོང་མ་རྒྱལ་པོ་མེད་པ། མི་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལ་བྱམས་པ། མི་རྣམས་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ”བཅས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་དགོས་པར་བཤད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཁོའི་སྤྱི་སྙོམ་ཆེན་པོའི་ལྟ་བ་ལ་གདེང་འཇོག་བྱས་པ་དཔེ་ཆ་འདི་རུ་དྲངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཁང་ཡིའུ་ཝེས《སྤྱི་སྙོམ་ཆེན་པོའི་གཞུང》ཞེས་པའི་དེབ་གཅིག་བརྩམས་ཡོད་ཀྱང་། ཁོས་སྤྱི་སྙོམ་ཆེན་པོར་སླེབས་ཐུབ་པའི་ལམ་ཞིག་རྙེད་མེད་ལ་རྙེད་ཀྱང་མི་ཐུབ”ཅེས་བཤད་ཡོད་པ་རེད།
གང་ལྟར་ངེད་ཅག་གི་མིག་གིས་མཐོང་བའི་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ནི་ལྷག་བསམ་དཀར་ཞིང་ཞུམ་པ་མེད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ངེས་མཆི་ལ། ལྕགས་རྟ་ལོའི་དམག་འཁྲུག་ཕམ་ནས་ཀྲུང་གོས་འཇར་པན་ལ《མ་ཀོན་ཆིངས་ཡིག》བཞག་རྗེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་སྔར་བས་ཀྱང་ཉམས་དམས་དང་རུལ་སུངས་སུ་གྱུར་ལ། ཐེ་ཝན་ཞིང་ཆེན་འཇར་པན་ལ་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་། ཆིངས་དངུལ་དངུལ་སྲང་དུང་ཕྱུར་གཉིས་འཇལ་བ། འཇར་པན་གྱིས་ཀྲུང་གོ་ནས་གང་འདོད་དུ་བཟོ་གྲྭ་བརྒྱབ་ཆོག་པ་སོགས་ཁས་ལེན་བྱས་པ་རེད། ༡༨༩༥ལོའི་དཔྱིད་ཀ་ནི་ཅུས་རིན་ལ་རྒྱུགས་སྤྲོད་པའི་དུས་ཚིགས་ཡིན་ལ། ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས་གཏམ་དེ་དག་ཐོས་རྗེས་མྱུར་ཏུ་མི་མངགས་ནས་ཀོང་ཏུང་གི་ཅུས་རིན་རྣམས་ལ་སྐུལ་ནས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས《མ་ཀོན་ཆིངས་ཡིག》སྟེང་མིང་རྟགས་མི་འགོད་པའི་རེ་བ་ཞུས་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཧུ་ནན་དང་། ཧྥུ་ཅན། སི་ཁྲོན། ཅང་ཞི། ཀོས་ཀྲིག ཅང་སུའུ། ཧུ་པེ། ཧྲན་ཀན། ཀོང་ཞི། ཀྲི་ལི། ཧྲན་ཏུང་། ཧྲན་ཞི། ཧོ་ནན། ཡུན་ནན་ཐེ་ཝན་སོགས་ཀྱི་ཅུས་རིན་རྣམས་ལ་སྐུལ་ནས་མིག་ཆུ་དང་བཅས་ཆིངས་ཡིག་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས།
ཞུ་ཡིག་དེ་ལ་ཞུ་ཡིག་གཉིས་པ་རུ་འབོད་ཅིང་། དེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་ཆིག་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ལྷག་ཡོད། ནང་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། 《མ་ཀོན་ཆིངས་ཡིག》གིས་ས་ཆ་བཅད་ནས་བྱིན་པ་དང་ཆིངས་དངུལ་འཇལ་བའི་འབྲས་བུ་ཚབས་ཆེན་དང་། ཐེ་ཝན་བཅད་ནས་དོར་ན་སང་ཕྱིན་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་འབངས་ཀུན་རེ་བ་ཆད་འགྲོ་སྟབས། ཞི་གྲོས་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་པ་དང་། ཐབས་ཇུས་གསལ་བོའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅོད་རྒྱུ་བྱས་ནས། གྲོས་གཞི་ཚར་དུ་དངར་བ་བཏོན་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར། དང་པོ། གོང་མ་རྒྱལ་པོས་མྱུར་ཏུ་རང་ཉིད་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པའི་བཀའ་བསྒྲག་རྒྱུ་དང་། བྱ་དགའ་སྟེར་བ་དང་ཆད་པ་གཅོད་པའི་ལམ་ལུགས་སྤེལ་ནས་དམག་དོན་ལ་མཁས་ཤིང་འཐབ་འཛིང་བྱེད་ཐུབ་པའི་དམག་དཔོན་ཡར་འཐེན་བྱེད་རྒྱུ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལ་རྒྱ་ཤོར་ནས་དགྲ་ཡར་མཐུན་ཐབས་བྱེད་པའི་བློན་པོ་དང་དམག་གྲབས་མི་བྱེད་པའི་ས་གནས་ཀྱི་དཔོན་པོར་ཆད་པ་གཅོད་རྒྱུ། གཉིས་པ། པེ་ཅིན་ནི་དགྲ་བོས་བཙིར་སླ་བའི་ས་ཞིག་ཡིན་པས་འཐབ་པར་ཕན་ཆེད་རྒྱལ་ས་ཞི་ཨན་དུ་སྤོར་རྒྱུ། གསུམ་པ། མགྱོགས་པོར་དམག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་དང་། འཇར་པན་ལ་འཇལ་རྒྱུའི་དངུལ་སྲང་དུང་ཕྱུར་གཉིས་ནི་དམག་གི་འགྲོ་གྲོན་དུ་བསྒྱུར་རྒྱུ། བཞི་བ། ལུགས་སྒྱུར་ལ་སྙིང་རུས་ཆེར་བསྐྱེད་དང་། རྒྱལ་ཕྱུག་དམངས་སྐྱོང་། དམངས་སློབ་སྟེ་བཟོ་ལས། ཞིང་ལས། ཚོང་ལས། དངུལ་ལོར་སློབ་གསོ་སོགས་ལེགས་བཅོས་བྱེད་པའི་ཐད་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་སྤེལ་བ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་གོང་འོག་གི་གནས་ཚུལ་ཞུ་མི་ཐུབ་པའི་སྣང་ཚུལ་བསྒྱུར་ཆེད། དཔོན་དམངས་ཚོས་ལྷན་དུ་ཤེས་ཡོན་ཡོད་ལ། ནུས་རྩལ་ཡོད་པའི“གྲོས་དཔོན”བདམས་རྒྱུ་དང་། དེ་དཔོན་གནས་འཁུར་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་སུ་ཡང་བདམས་ཆོག་པ། དེ་ལ་གོང་མ་རྒྱལ་པོས་བློ་འདྲི་ས་བྱས་ཆོག་ལ། གོང་མར་བསམ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་འདོན་དབང་ཡོད་པ། སྲིད་ཀྱི་དོན་དག་ཆ་ཚང་གྲོས་བྱས་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པ་སོགས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལྟ་ན་སྔ་མའི་ལུགས་སྲོལ་ལ་ཕོག་ཐུག་གཏོང་མི་དགོས་ལ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཡང་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད་པར་འདོད་དོ།།
གང་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་འཆི་གསོན་གྱི་གནད་འགག་ལ་ཐོན་དུས་རྒྱ་ནག་གི་དཔེ་ཆ་བ་དག་གིས་རང་ས་ནས་སེམས་ཁུར་བྱས་ཏེ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་སྟེང་ནས་གོང་ལ་ཞུ་ཡིག་འབུལ་བའི་སྙིང་སྟོབས་དེ་ནི་ཧ་ལས་པ་ཞིག་རེད་ལ། སྤྱིའི་ཆ་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཡག་པོ་ཡིན་པ་ཚུལ་འདི་ལས་ཀྱང་གསལ་བོར་རྟོགས་ངེས། འདི་དང་བསྡུར་ན་རང་རེའི་རྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་མོའི་ལུགས་སྒྱུར་བྱ་གཞག་དེ་སྟོབས་ཤུགས་ཅི་ཡང་མེད་ལ། ཆ་ཚང་དེ་ཁོ་རང་དང་ཁོའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ཀྱི་མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པ་རེད་མ་གཏོགས། དམངས་བྱིངས་དང་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་མཁས་པ་ཚོར་འབྲེལ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། མཐར་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོས་རང་ཁེ་རིང་ལུགས་པའི་སྐུ་དྲག་འགའ་ཡིས་དོན་དག་ཡོད་ཚད་སྐྱག་པས་བཏང་བ་མ་རེད་དམ།
ཞུ་ཡིག་གསུམ་པ་དེ་ནི་ཞུ་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ཞིང་། ཏག་ཏག་གོང་མ་ཀོང་ཞུའི་ཕྱག་ཏུ་འབྱོར་ཞིང་། ལུགས་སྒྱུར་གྱི་འདོད་པ་དེ་དག་ཆིན་སྲིད་གཞུང་སྲ་བརྟན་དང་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་མཐོར་སྤེལ་བའི་བགྲོད་ལམ་ཡིན་པ་མཐོང་ནས་མཐོང་ཆེན་བྱས་པ་དང་། ཚར་བཞི་བཤུ་རུ་བཅུག་ནས་གཅིག་རྒྱལ་མོ་ཚི་ཞི་ལ་ཕུལ་བ་དང་། གཅིག་དམག་དོན་ཁྲུའུ་ལ་སྤྲད། གཅིག་ཆིན་ཕོ་བྲང་གི་གོང་མའི་ཡིག་སྒམ་ལ་བཞག་པ་དང་། ཚར་གཅིག་སྲིད་སྐྱོང་ཕོ་བྲང་དུ་བཞག་ནས་ཀུན་གྱིས་ལྟ་དགོས་པ་བཟོས།
ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས་གོང་མ་ཀོང་ཞི་ལ་ཞུ་ཡིག་བཞི་བ་ཡང་བསྟུད་མར་ཕུལ་ཅིང་། ནང་དོན་ནི། གཅིག དཔོན་འབངས་ཐམས་ཅད་སྐུལ་སློང་བྱས་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་འཚང་ཁ་རྒྱག་བཞིན་བཤད་དུ་འཇུག་རྒྱུའི་བཀའ་གནང་རྒྱུ། གཉིས། མི་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོན་ཆེན་གྲོས་གླེང་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ། གསུམ། བློ་འདྲི་ཁང་བཙུགས་ནས་གོང་མ་རྒྱལ་པོའི་ཐབས་ཇུས་འདྲི་ས་བྱེད་དགོས། བཞི། ཚགས་པར་ཁང་བཙུགས་ནས་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལ་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ། ལྔ། ཆེད་གཉེར་སྡེ་ཁག་བཙུགས་ནས་བཟང་མཁས་ཉིས་འཛོམས་ཀྱི་མི་སྣ་བསྡུས་ཏེ་སྲིད་གཞུང་གི་གོ་གནས་འཁུར་དུ་འཇུག་རྒྱུ་སོགས་ཕུལ། འོན་ཀྱང་གོང་མའི་ཕྱག་ཏུ་མ་འབྱོར།
འདི་ནས་མི་སྣ་གཙོ་གྲས་རྒྱལ་མོ་ཚི་ཞི་གླེང་དགོས་པ་བྱུང་ལ། ཚི་ཞི་ནི་གོང་མ་ཞན་ཧྥུན་གྱི་བཙུན་མོ་རེད། ༡༨༦༠ལོར་དབྱིན་ཧྥ་མཉམ་འབྲེལ་དམག་གིས་པེ་ཅིན་ལ་ཚུར་རྒོལ་བྱེད་སྐབས་གོང་མ་རེ་ཧི་ས་ཆར་བྲོས་པ་དང་། དེའི་ཕྱི་ལོར་ནད་ཀྱིས་མནར་ནས་ཤི། ཐུང་ཀྲི་ན་སོ་ཕྲ་དུས་རྒྱལ་སར་བཀོད། ཐུང་ཀྲི་ནི་ཚི་ཞིའི་བུ་ཡིན་ལ། ཁོ་མོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱལ་ཡུམ་དུ་གྱུར་སྟབས། སྲིད་དབང་ལ་སྤྲོ་བར་གྱུར། ཐུང་ཀྲི་ཚེ་མ་རིང་བར་ཤི་བར་གྱུར་པས། མོས་རང་གི་སྲིད་དབང་འཛིན་ཆེད་ཁྱིམ་སྲོལ་ལ་གཟུར་ནས་ཐུང་ཀྲི་རྒྱལ་པོའི་ཕ་སྤུན་གྱི་བུ་ཀོང་ཞི་ལོ་ན་བཞི་སོན་པ་ཞིག་སྲིད་ལ་དབང་སྐུར། དེ་ལྟར་ན་མོས་སྔར་བཞིན་དབང་ཆ་ཆེན་པོ་བཟུང་ཆོག་པ་ཡིན། ཡིན་ཡང་རིམ་གྱིས་ཀོང་ཞི་ལོ་ན་བཅུ་དྲུག་ཏུ་སོན་པས་སྲིད་དོན་སྒྲུབ་འགོ་བརྩམས་ལ། སྲིད་དབང་དེ་ཁོ་ལ་མི་སྤྲོད་ཐབས་མེད་གྱུར། འོན་ཀྱང་། སྔར་བཞིན་སྲིད་དབང་ལ་ཚོད་འཛིན་དང་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པར་སྤྲོ་བས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་མི་མངོན་པའི་འགལ་བ་ཛ་དྲག་པོ་ཞིག་རིམ་གྱིས་ཆགས།
ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡི་སྙན་པ་ཆེ་རུ་རྒྱས་པ་དང་། ཁོའི་ལུགས་སྒྱུར་གྱི་ལམ་ལུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་མི་མང་དུ་ཕྱིན། ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་བཙུགས་པ་དང་། དེ་རུ་བསམ་བློའི་བགྲོ་གླེང་དང་སློབ་ཁྲིད་སྤེལ་ཅིང་། ཚགས་པར་སྣ་ཚོགས་སུ་རྣོ་ངར་ལྡན་པའི་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་ནས། ལུགས་སྒྱུར་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡང་དག་ཡིན་ཚུལ་དགོས་པ་ཆེ་ཚུལ་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་སུ་བཀྲལ། དངོས་པོ་གསར་བ་ཞིག་དང་ལྟ་བ་གསར་བ་ཞིག་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སྤེལ་དུས། དེའི་རྒྱབ་ན་དགག་པ་གཏོང་ས་ཞིག་དང་ཁེ་ཕན་ལ་གནོད་པའི་རུ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་སྨྲ་མི་དགོས་པ་ནང་བཞིན། ཁོ་ཚོ་ཡང་དཔོན་ཐོབ་ཅན་དང་དམག་ཐོབ་ཅན་མང་པོ་ཞིག་གི་མིག་ནང་གི་ཚེར་མར་གྱུར་ལ། དེ་སྣུབ་པའི་སྦྱོར་བ་མང་པོ་ཡང་ལྐོག་དངོས་མང་པོ་ནས་སྤེལ་བ་རེད།
ཡིན་ཡང་ལྟ་བ་གསར་བ་དེ་དང་ལུགས་གསར་བ་དེས་གཞན་ཞིག་ལ་ཕན་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་ནི་གོང་མ་ཀོང་ཞིའི་ཕྱོགས་ཁག་རེད། ༡༨༩༧ལོར་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས་ཞུ་ཡིག་ཐེངས་ལྔ་བ་དེ་བྲིས་པ་དང་། དེ་རུ“འཇར་པན་སོགས་བཙན་འཛུལ་བས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཀྲུང་གོ་བགོ་བཤའ་བྱེད་པའི་གྲོས་སྡུར་བྱེད་ལ། “ས་འོག་འབར་མདེལ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་སྦས་ཤིང་། མེ་རྟའི་སྐུད་པ་ཁྱབ་གདལ་དུ་འཐེན་ཡོད་སྟབས། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མེ་སྒྲོན་ཚེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འགས་ཡོང་བ་ལྟ་བུ་རེད”ཅེས་དང་། ཨོ་རུ་སུའི་གོང་མ་རྒྱལ་པོ་པེ་ཏེ་ཏ་ཏི་དང་། འཇར་པན་གྱི་གོང་མ་རྒྱལ་པོ་མེན་ཀྲི་ཐེན་ཧོང་ལ་མིག་དཔེ་བྱས་ཏེ། རང་ཉིད་དངོས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཇུས་ཆེན་བྱེད་ཕྱོགས་བཙུགས་ནས། ལུགས་སྒྱུར་བྱེད་རྒྱུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་དགོས། འཇར་པན་དང་ཀྲུང་གོ་གཉིས་ཀྱི་སའི་ཆགས་ཚུལ་ཧ་ཅང་ཉེ་ཞིང་། རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ་ཀྱི་སྲོལ་ཡང་ཧ་ལམ་འདྲ་བས། གལ་ཏེ་འཇར་པན་ལ་ལད་མོ་བྱས་ནས་བྱེད་སླ་བ་མ་ཟད། བྱེད་ནུས་ཀྱང་ཐོབ་སླ། འདི་བྱེད་ཐབས་མཆོག་ཡིན། དཔོན་རིགས་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་བསྡུས་ཏེ་ལུགས་སྒྱུར་གྱི་བཀོད་པ་འཐེན་པ་དང་། ཉིན་རེ་བཞིན་དུ་དཔོན་རིགས་འདི་དག་ཁག་བྱས་ནས་མཇལ་འཕྲད་གནང་ནས། ལུགས་སྒྱུར་གྱི་ཐབས་ཚུལ་ཕྲ་ཞིབ་དང་གོ་རིམ་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཏེ། ཡང་ལྕི་དང་དལ་མྱུར་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས། རིམ་བཞིན་དར་སྤེལ་བྱེད་དགོས། འདི་བྱེད་ཐབས་འབྲིང་ཡིན། ཞིང་ཆེན་སོ་སོའི་བློན་ཆེན་ལ་སྐུལ་འདེད་བྱས་ནས། རང་རང་གི་ཞིང་ཆེན་དུ་སྲིད་སྲོལ་གསར་བ་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་དང་། ཞིང་ཆེན་སོ་སོའི་ཙུང་ཏུ་དང་། ཞུང་ཧྥུ་ཚོས་ལོ་གསུམ་ནང་དུ་སྲིད་སྲོལ་གསར་བ་ལ་བྱས་འབྲས་གསར་བ་འཇོག་པ། གལ་ཏེ་སྔར་བཞིན་ཁྲལ་ལས་སླ་བཅོས་བྱས་ན། ཁོ་ཚོའི་གོ་གནས་ལེན་པ་ཡིན། འདི་བྱེད་ཐབས་གསུམ་པ་ཡིན། གོང་གསལ་གྱི་བྱེད་ཐབས་གསུམ་ལས་བྱེད་ཐབས་མཆོག་དེ་ལག་བསྟར་བྱས་ན་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ལྡན་དུ་འགྱུར་ཐུབ། བར་མ་དེ་ལག་བསྟར་བྱས་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཉམ་ཆུང་གི་གོ་གནས་སྲུང་ཐུབ། ཐ་མ་དེ་ལག་བསྟར་བྱས་ན་རྒྱལ་ཁབ་མི་ཤོར་བ་ཙམ་བྱེད་ཐུབ་སོགས་བྲིས་ནས་ཕུལ།
དུས་དེ་ནས་བཟུང་ཁང་ཡིའུ་ཝེ་ཡིས་ཐད་ཀར་གོང་མ་ཀོང་ཞི་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཅིང་། ལོ་འདིར《གོང་མ་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལྟར་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་འཆར་བཀོད་བྲིས་པ》ཅེས་པའི་ཞུ་ཡིག་དྲུག་པ་དེ་བྲིས་པ་ཡིན་འདུག་ཅིང་། ཁོ་རང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི《འཇར་པན་མེན་ཀྲི་སྲིད་སྒྱུར་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པ》དང་། 《ཨོ་རུ་སུའི་ཏ་པེ་ཏི་སྲིད་སྒྱུར་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པ》སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ཡང་ཐད་ཀར་གོང་མ་ཀོང་ཞི་ལ་ཕུལ་བ་རེད། གོང་མ་འདི་བས་ཞུ་ཡིག་དང་དཔེ་དེབ་འདི་དག་ལ་བལྟས་རྗེས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འཕག་འཚག་ཞིག་བྱ་རྒྱུའི་སེམས་ཐག་བཅད་པ་རེད་ལ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཁག་ཡོངས་སུ་རྒྱལ་འགྲོ་བའི་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་རེད།
༡༨༩༨ལོའི་དབྱར་ཁ་ནི་ཆིན་སྲིད་གཞུང་ནི་བྲེལ་འཚུབ་ཆེ་བའི་དུས་ཤིག་རེད་ལ། རྒྱལ་ཡུམ་ཚི་ཞི་ཕྱོགས་ཁག་གིས་ལུགས་སྒྱུར་ནི་ཁོ་ཚོའི་གོ་གནས་དང་ལམ་ལུགས་ལ་གཡོ་འགུལ་གཏོང་བྱེད་ཅིག་རེད་འདོད་ནས་སྐྲག་ཅིང་། ཚི་ཞི་ལ་རྒྱབ་རྟེན་བྱས་ནས་སྲོག་དང་བསྡོས་དེ་མགོ་གནོན་ཐབས་བྱེད་ཅིང་། གོང་མ་ཀོང་ཞུའི་ཕྱོགས་ཁག་གིས་ལུགས་སྒྱུར་ནི་ཚི་ཞིའི་ལག་འོག་དང་ཚོད་འཛིན་ནས་ཐར་ཏེ། གོང་མ་ཀོང་ཞི་ནི་དབང་ཆ་ངོ་མ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་རྒྱུ་ནི་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ཡོད། གང་ལྟར། ལུགས་སྒྱུར་ནི་ཁོ་ཚོའི་བར་གྱི་སྤོ་ལོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། བློ་སེམས་དཀར་བའི་མི་དེ་དག་ནི་ཁོ་ཚོའི་ལག་གི་འགྱིག་རྡེའུ་ཙམ་ལས་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཨང་།
མཐའ་མཇུག ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་བཞིན་ཉིན་བརྒྱ་དང་གསུམ་གྱི་རིང་གི་ལུགས་སྒྱུར་སྤེལ་ཅིང་། རིམ་གྱིས་གོང་མ་ཀོང་ཞི་ལ་ཚི་ཞི་ཕྱོགས་ཁག་གི་ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་ཚོད་འཛིན་ཕོག ཡོན་ཧྲི་ཁེ་ཡི་སྐད་ཆ་གཅིག་ལུང་དྲངས་ན། “གསར་དུ་འོངས་པའི་མི་རྣམས་ནི། ཡོན་ཏན་ཆེ་ཞིང་དཔའ་ངར་ཡོད་པའི་དཔོན་རིགས་ཤ་སྟག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ལས་ཀ་བསྒྲུབ་པའི་ཉམས་མྱོང་མེད་པ་དང་། བྱ་བ་བྱེད་པར་གཟབ་ནན་དང་གསང་ཐུབ་ཅིག་བྱེད་མི་ཐུབ་པས། གལ་ཏེ་གསང་བ་ཕྱི་ལ་ཤོར་ན། གོང་མའི་སྐུ་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བས་མཉམ་འཇོག་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ”ཞེས་གབ་ཚིག་ལྟ་བུའི་སྐད་ཆ་དེ་བཤད་པ་རེད། དེ་ནས་ཚི་ཞིས་ཕྱོགས་ཁག་གིས་གོང་མ་ཀོང་ཞི་ཀྲུང་ནན་ཧེའི་དབྱིན་ཐེ་ནས་བཙོན་དུ་བཟུང་ཞིང་། ཚེས་ཉེར་བརྒྱད་ཉིན་ལུགས་སྒྱུར་ཕྱོགས་ཁག་གི་ཁང་རིན་ཀོང་། དབྱང་ཧྲིག་ཞུག དབྱང་རོས། ལིན་ཞུ། ཐན་སི་ཐུང་། ལིག་ཀོང་ཏིས་སོགས་མི་དྲུག་སྔོ་ཚལ་ཚོང་ར་ནས་དམར་གསོད་བཏང་བ་རེད་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ཁོ་ཚོ་ལ“ས་ཁྱི་ལོའི་སྐྱེས་ཆེན་དྲུག”ཅེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་ཡོད་པ་རེད།
གོང་དུ་བདག་གི་དཔེ་ཆའི་ངོས་ཀྱི་ནང་དོན་རྩོམ་འདི་རུ་བཤུ་དོན། བློ་དཀར་གཞུང་དྲང་གི་མཁས་པ་ཞིག་གིས་འགོ་མཇུག་བར་གསུམ་དུ་བློ་དང་སྤོབས་པས་ཞུ་ཡིག་རབ་དང་རིམ་པ་ཕུལ་བའི་ནང་དོན་རྣམས་ཡིན་ལ། འདི་ནི་འཇིག་ལ་ཉེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྐྱོབ་པའི་ལྷག་བསམ་ཡིན་འདུག་ཅིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྐྱོབ་པའི་མན་ངག་ཀྱང་ཡིན་མཆི་ལ། ས་ཁྱི་ལོའི་ལུགས་སྒྱུར་གྱི་སྐོར་དེ་མཐོ་འབྲིང་གི་ལོ་རྒྱུས་བསླབ་ཚན་དུ་འཁོད་ཡོད་ཀྱང་། འདིའི་ཞུ་ཡིག་གི་རིམ་པ་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པ་ངས་མཐོང་མ་སོང་ལ། ཞུ་ཡིག་འདི་དག་གིས་ཡིད་འཕྲོག་པས་ཁྱེད་ཅག་གི་སྤྱན་གཟིགས་སུ་རགས་ཙམ་ཕུལ་ནས་ཐོན་ཁུངས་མཉམ་བགོ་བྱས་པ་ལགས།
སྤྱིར་བཏང་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྐད་ཆ་ལ་ཡིད་ཆེས་ན་ཁྱོད་རང་ཕྱོགས་དེའི་བསླུ་བྲིད་ཐེབས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་མང་པོ་དང་ཕྱོགས་བརྒྱ་ཕྲག་གི་སྐད་ཆར་ཉན་ན་ད་གཟོད་རང་བཞིན་གསལ་བའི་དོན་དག་ངོ་མ་ཞིག་ཡིད་ལ་འབབ་པ་ཡིན། འདི་བདེན་དང་གན་སྟོབས་ཅེས་པའི་སྐད་ཆའི་ཕྱིར་དུ་ཅལ་ཅོལ་སྨྲས་ན་དེ་ནི་མཁས་པའི་ལམ་དེ་དམིགས་ཡུལ་བྱེད་པའི་མི་ཞིག་གི་ལས་མ་ཡིན་ནོ།།
གང་ལྟར་ང་ནི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་བའི་ནང་དུ་ཕུད་པའི་གསར་བརྗེའི་དཔེ་དེབ་འདིའི་ནང་དུ་བཟི་ཡོད་ལ། བཟི་སྟངས་ཀྱང་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་བབ་ཆགས་དང་། གནད་ལ་ཁེལ་བའི་སྒྱུར་སྟངས། འབུར་སྙོམས་དོད་པའི་འབྲི་སྟངས་བཅས་ཀྱིས་གསར་བརྗེའི་དེབ་འདི་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན་སྣང་འཆར་ལ། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་དང་བརྒྱད་ཅུ་པའི་སློབ་གཉེར་བ་དག་ལ་ད་ལྟ་ནང་བཞིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་མང་པོ་མེད་ཀྱང་། ཡིད་བདེ་རུ་བབ་ནས་ཀློག་ཆོག་པའི་དཔེ་ཆ་ཡོད་པ་ལ་ཡིད་སྨོན་སྐྱེས་ཤིང་། ད་ལྟའི་དཔེ་ཆ་དག་ནི་སྙིགས་མའི་དུས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ཡིན་མཆི་སྟེ། གཟབ་གཟབ་ཀྱིས་མ་བཀླགས་ན་ཚིག་སྦྱོར་རྒྱ་མ་བོད་ཀྱི་དྲི་མ་ངན་པ་དང་། ནང་དོན་ཡ་མ་བརླ་ཡིས་ནད་གཞི་ངན་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པས་གཟབ་གཟབ་གཟབ་གཟབ་གྱིས་ཞེས་གྲོགས་པོ་ལས་དང་པོ་པ་དག་ལ་བསྐུལ་བ་ཡིན་ནོ།།
རོང་བོ་གངས་དཀར་གྱིས།
༢༠༡༧ ༡༡ ༠༨ཉིན།


text:
ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་དང་དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་གྱི་ཐོག་མའི་གཞི་གང་ཡིན་ལ་རྩད་ཞིབ།
[ཟླ་ཚེས། 2014-02-12 16:10:39][རྩོམ་པ་པོ། མཁའ་འགྲོ་བདེ་ཆེན་དབང་མོ།][རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།][ཀློག་གྲངས། ]
༄༅།། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་དང་དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་གྱི་
ཐོག་མའི་གཞི་གང་ཡིན་ལ་རྩད་ཞིབ་ཞུས་པ།
ལི་ཤུ་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་ནས་སློབ་སྟོན་གནང་།
མཁའ་འགྲོ་བདེ་ཆེན་དབང་མོའམ་རུང་བཀྭན་རེན་གྱིས་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་བརྩམས།
མཁས་གྲུབ་དང་ཁྱུང་དར་གྱིས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར།
༢༠༠༧ལོའི་ཟླ་༡༢པར་རྩོམ་གྲུབ་ཟིན། ༢༠༡༠ལོའི་ཟླ་བ་༧པའི་ནང་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་ཆེན་ཁ་ན་ཏར་འཚོགས་དུས་སུ་སྒྲོག་སྦྱང་གནང་།
དེ་ཡང་《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》་ནང་གསལ་བ་ལྟར་ན། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་མི་སྣ་“ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ”ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གིས་“འོལ་མོ་ལུང་རིང་”གི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གསས་ཁང་“དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ”ཞེས་པ་ཞིག་བཞེངས་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དུ་མར་ལྟར་ན་“དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ”ནི་ད་ལྟའི་ཆར་ཀྲུང་གོའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལིན་ཞ་ཀྲའུ་ཡུང་ཅིང་རྫོང་རྡོ་ཕུང་རི་ཆུང་སྟེང་གི་འབུམ་གླིང་དགོན་པ་སྟེ། བོད་ཡིག་གི་ནང་དུ་“ཀ་ཆུ”ཞེས་འཁོད་པའི་ས་དེ་ཡིན། ད་ལྟ་ཡང་བོད་པ་ཚོས་ས་ཁུལ་དེ་ལ་“ཀ་ཆུ”ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད།《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་》ལས་དགོན་པ་འདི་ན་ཡོད་པའི་བྱམས་པའི་སྐུ་བརྙན་ཆེན་པོ་ནི་ཀོང་ཙེས་བཞེངས་པ་སྟེ་ཐོག་མར་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེའི་སྐུ་བརྙན་ཡིན་པ་ལ་ཕྱིས་སུ་བན་དེ་བ་རྣམས་དར་ཆེ་བའི་རྐྱེན་ལས་བྱམས་ཆེན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ལ་བཅོས་པ་ཡིན་པའི་སྐོར་ཉུང་མཐར་ཡང་ཐེངས་གཉིས་ཙམ་གླེང་ཡོད། འབུམ་གླིང་དགོན་པར་བཞུགས་པའི་མིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་བོད་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆ་ལས་ཀྱང་“滚尕མིང་ཅན་གྱིས་སྐུ་བརྙན་འདི་བཞེངས་”ཞེས་གསལ་བ་དང་། འབུམ་གླིང་དགོན་ཞེས་པའང་བོད་སྐད་“བྱམས་པ་འབུམ་གླིང་”ཞེས་པ་ལས་ཟུར་ཆག་ནས་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་མིང་དེ་བྱུང་། བྱམས་སྐུ་དེར་མཐོ་ཚད་སྤྱི་ཁྲེ༢༧ཡོད་ཅིང་། སྔར་ཡོད་སྐུ་བརྙན་མང་པོ་ཞིག་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་ཏུ་གཏོར་སྐྱོན་ཕོག་པར་བཤད། སྐུ་བརྙན་དེ་ནི་རི་བོར་སྐུ་རྒྱབ་བསྙེགས་ཤིང་ཆུ་བོར་ཞལ་གཏད་ནས་བཞུགས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་རྒྱབ་རིའི་བྲག་ངོས་ལ་བརྐོས་རྒྱབ་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། རྨ་ཆུའི་བྲག་རོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གནས་ཡོད་པའང་ཀྲུང་གོའི་སྐད་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་སྐུ་བརྙན་ཆེན་པོའི་ཕུག་ཆེན་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་གཅིག་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་ཆའི་ནང་དུའང་བྲག་བརྐོས་ཕུག་ཆེན་དེར་དཔེ་རྙིང་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད་པའི་སྐོར་གྱི་བཤད་རྒྱུན་ཡོད།
གཅིག “དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་”ཞེས་པ་བོད་ཡིག་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆའི་ནང་ཇི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་པ་ནི།
༡ 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་》ལས། “བྱམས་པ་འབུམ་གླིང་གི་བྱམས་ཆེན་འདི་ངག་རྒྱུན་འགར་ཀོང་ཙེས་བཞེངས་པ་ཡིན་ཟེར་ཞིང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཀོང་ཙེའི་མིང་ལ་ཡང་བཟོ་ཀོང་ཙེ་དང་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བཤད། འགའ་ཞིག་དེ་བོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞིར་བཞག་ནས། དང་པོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པ་ལ་ཕྱིས་སུ་གཙུག་ཏོར་སོགས་བསྣན་ཏེ་བྱམས་སྐུའི་རྣམ་པར་བསྒྱུར་ཟེར་སྣང་། དེ་དང་མཐུན་པར་ཐུའུ་བཀྭན་རིན་པོ་ཆེས། གནའ་དུས་གཤེན་རབ་ལོའུ་གྱིན་རྣམ་པ་སྟེ། ད་ལྟ་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུའི་ཆ་བྱད་དུ། བསྒྱུར་ལ་རྒྱལ་བའི་བྱིན་བརླབས་ཞུགས་པ་ཡི། འབུམ་གླིང་བྱམས་ཆེན་སྐུ་བརྙན་མཇལ་ལགས་སམ།”ཞེས་ཐུའུ་བཀྭན་རིན་པོ་ཆེས་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚིག་འགྲོས་ཀྱང་གསུང་མྱོང་ཡོད།《སྐལ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་》དུ། “ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་གྱིས་བྱམས་སྐུ་ཆེན་མོས་ཐོག་དྲངས་བྱམས་སྐུ་འབུམ་ཐེར་བཞེངས། འདི་ལ་རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། སྤྲུལ་སྐུ་བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ། སྟོང་འཁོར་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་བ་རྒྱ་མཚོ། སྡེ་བ་ཞབས་དྲུང་རྣམས་ཆེད་གཉེར་གྱིས་མཇལ་བར་ཕེབས་ཞེས་སུ་འཁོད་པ་ཡང་གསལ།”《མཁར་ནག་ཆོས་འབྱུང་》ལས་“རྨ་ཆུ་ཁའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་ལྷ་ཁང་དེ་ནི་བཟོ་བོ་མཁས་པ་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་པོས་བཞེངས་པའི་འབུམ་གླིང་དགོན་ཡིན་ཅིང་། དེ་ཡང་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་རིང་ལུགས་འཛིན་བཞིན་པ་ལ། དགོན་བདག་ནས་དེ་ལྔ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་བཙུགས་མྱོང་”ཞེས་པ་སོགས་འཁོད།
༢ ཧན་སྟག་ལུང་དགོན་ནི་བོད་ཀྱི་“བསྟན་པ་ཕྱི་དར་”རྗེས་ཀྱི་རྫོགས་ལྡན་དུས་རབས་ཕྱི་ལོ་༡༥༤༣ལོ་༼མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཅཱ་ཆིང་ཁྲི་ལོ་༢༢་པ་༽ལ་གསར་དུ་བཞེངས་ཡོད་ཅིང་། བཞེངས་པ་པོ་ནི་གཙང་རྟ་ནག་པ་ཀུན་དགའ་རྣམ་སྲས་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་སྟག་ལུང་ཚང་སྤྲུལ་སྐུའི་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཆགས་ཡོད།《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་》ལྟར་ན། གཙང་རྟ་ནག་པ་ཀུན་དགའ་རྣམ་སྲས་ནི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་གི་མི་ཡིན་ཅིང་། ཞིབ་ཆའི་འཁྲུངས་འདས་དུས་ཚོད་མ་ངེས། འཁྲུངས་ས་ནི་གཙང་རྟ་ནག་ཡིན་ཏེ་དེང་སང་གཞི་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་བཞད་མཐོང་སྨོན་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡིན། ཁོང་ནི་དགུང་ལོ་ཆུང་ངུ་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། སྐབས་དེ་དུས་གསར་དུ་བཞེངས་གྲུབ་ཙམ་ཡིན་པའི་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགོན་པར་ཞུགས། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དབེན་ས་པ་བློ་བཟང་དོན་གྲུབ༼༡༥༠༥ལོ་ནས་༡༥༦༦ལོ་བར་བཞུགས་༽བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཆོས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ། ཁོང་ཉིད་གྲུབ་པའི་གོ་འཕང་མཐོ་པོར་གཤེགས་རྗེས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ལུང་འདི་ལྟར་ཕེབས་པ་ལས།“འདི་ནས་ཉི་མ་ཤར་གྱི་ཕྱོགས། མདོ་སྨད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སར་གནས་མེ་ཏོག་སེར་པོ་བཞད་པའི་བྲག་རོང་ཞིག་ན། ཐག་རིང་ནས་བལྟས་ན་ཤིན་ཏུ་སྡུག་པའི་ནགས་ཚལ་གྱིས་སྐོར་བའི་གནས་ཤིག་ཡོད་ཅིང་། ནགས་དེའི་ནང་སྟག་མོ་སྐྱ་ཁྲ་ཞིག་ངར་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། ས་དེ་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་དགོན་པ་བཏབ་ནས་བསྟན་པ་སྤེལ་པའི་གནས་དེ་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་པ་ལྟར། གཙང་རྟ་ནག་པས་སྐུ་འཁོར་མི་༡༢་དང་བཅས་ལ་ལུང་མང་པོ་བརྒལ་ནས་བོད་ཁམས་བྱང་ཤར་གྱི་མདོ་སྨད་དུ་སླེབས་ཡོད་དེ། ལམ་བར་ཆབ་མདོ་དང་། དཀར་མཛེས། སྐྱིད་ཐང་༼དེང་ཟི་ལིང་ཡིན་༽། གདོང་རྭ་མཚོ་སྣ་སྟེ་དེང་ཞོན་ཧྭ་རྨང་གདའ་ལྷ་མཚོ་༼སྒྲ་བསྒྱུར་༽སོགས་བརྒྱུད་མུ་མཐུད་ཤར་དུ་བསྐྱོད་ནས་བྱམས་པ་འབུམ་གླིང་དགོན་དུ་གནས་སྡོད་བྱས། ལྷག་པར་དགོན་དེར་ལོ་ངོ་༢༠༠༠་སྔོན་གྱི་གདོད་མའི་བོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཞིག་ཡོད་པ་བཅོས་ནས་བྱམས་ཆེན་དུ་བསྒྱུར། ཞལ་གསེར་བསྒྲོན་ཞིང་རབ་གནས་མཛད། དེ་ནས་མུ་མཐུད་ལྷོ་ལམ་ལ་བཞུད།
༣ ལྷ་སྐུ་འདི་བཞེངས་མཁན་སྐོར་ལ་འབུམ་གླིང་དགོན་པར་ཡོད་པའི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁྲི་ལོ༤༨༼སྤྱི་ལོ་༡༦༢༠ལོ་ ༽བོད་ཡིག་གི《བྱམས་པ་འབུམ་གླིང་གི་གནས་ཡིག་དཔེ་རིས་ཅན་》ནང་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ།“རྒྱལ་བ་བྱམས་པར་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དགོན་འདིའི་རྩ་ཆེའི་སྐུ་བརྙན་འདི། །སྤྲུལ་པའི་བཟོ་བོས་བཞེངས་པ་ལས། །དེ་ཡི་ལས་འཕྲོ་བདག་གིས་བསྐྱངས། །གཙུག་ཏོར་འོད་འཕྲོ་ཕན་བཞེད་པ། །དབུ་སྐྲ་ནག་པོ་སྔགས་འཆང་༼密陀僧?༽འདྲ། །“滚尕”༼ཀོང་ཙེའམ་ཀུན་དགའ།༽ཞེས་པས་སྐུ་འདི་བསྐྲུན། །དེ་ཡི་དབུ་ལ་གཙུག་ཏོར་བརྒྱན། ། དེ་སྟེང་གསེར་ཞུན་གྱི་བྱུགས་སོ། །”ཞེས་བྱུང་།
གཉིས། “ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་”གྱི་ཐོག་མའི་གཞི་གང་ཡིན་པ་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཚང་ནང་འཁོད་པའི་བདེན་དཔང་།
“ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་”གྱི་ཐོག་མའི་གཞི་བཅོལ་ས་ནི་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མར་གྲགས་པ་“ཏཱ་ཡུད་大禹”ཞེས་པ་དེ་ཡིན་དགོས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་ངོ་མཚར་ཅན་《山海经》༼ རི་མཚོའི་མདོ་ ༽ཡི་ནང་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ན། ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་༤༢༠༠ལྷག་ཙམ་གྱི་སྔ་རོལ་དུ་རྨ་ཆུར་ཆུ་ལོག་ཆེན་པོ་ཐོན་ཅིང་ཤིན་ཏུ་ཉེན་པའི་སྐབས་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་འབུམ་གླིང་དགོན་ཆགས་སའི་རྨ་ཆུའི་བྲག་རོང་གསུམ་གྱི་ས་ཁུལ་ཏུ་གནོད་པ་རྩོམ་མཁན་གྱི་འབྲུག་ངན་མགོ་དགུ་པ་ཅན་ཞིག་བཏུལ་ཞིང་། གནས་དེར་ས་ཡི་སྟེགས་བུའམ་ཕོ་བྲང་ཅིག་བཞེངས་ནས་ལྷ་ལ་མཆོད་འབུལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་རབས་དང་པོ་ཞཱ་རྒྱལ་རབས་བཙུགས་པར་བཤད། དེ་ཡང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་འཁོད་པའི་“ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་”ནི་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་གསས་ཁང་བཞེངས་སྐབས་འབྲུག་ངན་གྱི་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་མཐའ་མ་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ཡི་སྐྱབས་རོགས་ཐོབ་ནས་འབྲུག་ངན་བཏུལ་ཞིང་ཕོ་བྲང་བཞེངས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དང་ཤིན་ཏུ་ཆ་འདྲ་བར་སྣང་།
རྒྱ་ནག་གི་གནའ་བོའི་“帝尧”༼ཆེས་སྔ་བའི་མངའ་མཛད་རྣམས་༽ཀྱི་དུས་རབས་སུ་རྨ་ཆུ་རྒྱུགས་ཁུལ་ཏུ་ཆུ་ལོག་གི་གནོད་འཚེ་ཤིན་ཏུ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་བར་ཏཱ་ཡུད་ཅེས་པས་འབངས་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣེ་འཁྲིད་བྱས་ནས་རང་བྱུང་གི་ཆུ་སྐྱོན་དང་འཐབ་རྩོད་བྱས་ཡོད་པར་མཐའ་མར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཡོད་དེ། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་རང་གི་ཡབ་“鲧gun”༼ཀུན་ནམ་ཀོང་༽ཞེས་གྲགས་པ་༼ང་ཚོས་བསམ་བློ་འཁོར་དགོས་པ་ཞིག་ལ་“ཡུད་”ནི་“ཀོང”་གི་བུ་(རྒྱ་སྐད་དུ་ཙེ་སྒྲ་ཡོད་པ་བུ་)ཡིན་པས་“ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་”ཞེས་པའི་མིང་གི་འབྱུངས་ཁུངས་ཡིན་སྲིད། ༽ དེས་ཀྱང་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་ཕམ་ཁ་མྱངས་པ་ལ་བསླབ་བྱ་བླངས་ནས་ཆུ་ལོག་འགོག་པའི་འབད་པ་མ་བྱས་པར་ཆུ་ལོག་གཞན་དུ་ཁ་བསྒྱུར་ནས་འཁྲིད་པའི་ཐབས་ཤེས་སྤྱད་ཡོད། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་ཕྱིར་མི་ལོ་མང་པོར་འབངས་མི་དང་ལྷན་དུ་འབད་བརྩོན་བྱས་ཤིང་རང་ཁྱིམ་ལ་ཁ་ཡ་བྱེད་ཐུབ་མེད་དེ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཉིན་བཞི་ལས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཁོམ་མེད་པར་ལོ་ངོ་བཅུ་གསུམ་ཁ་བྲལ་དགོས་བྱུང་ཡོད་ལ། ཐེངས་གསུམ་ཁྱིམ་སྒོ་ནས་བརྒྱུད་མྱོང་ཡོད་ཀྱང་སྒོ་ཐེམ་འཛུལ་མེད་པར་བཤད། དེ་ཡང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་གྱིས་གསས་ཁང་བཞེངས་པའི་ཕྱིར་རང་ཁྱིམ་དུ་མ་ལོག་ཅིང་ཆུང་མ་དང་ཁ་གྱེས་ནས་གནས་པའི་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་ཡོད། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་ཆུ་མགོ་དེ་ནི་འབུམ་གླིང་དགོན་ཆགས་སའི་“小积石山”༼རྡོ་ཕུང་རི་ཆུང་༽རྒྱུད་དུ་ཡིན་ཅིང་། ས་དེར་ད་ལྟར་ཡང་“ཏཱ་ཡུད་འབྲུག་བཏུལ་བྲག་རོང་”སོགས་གཏམ་རྒྱུད་ནང་གི་གནའ་ཤུལ་དག་ཡོད། ཏཱ་ཡུད་ནི་ཤིའི་ཆང་“西羌”ནུབ་ཆང་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་“西王母”༼ཡེ་ཤེས་དབལ་མོ་༽ལས་ཡོན་ཏན་སྦྱངས།༼འདི་ལས་“ཡེ་ཤེས་དབལ་མོ”ཞེས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཐོག་མའི་གཞི་གང་ཡིན་པའང་བསམ་བློ་འཁོར་ངེས་ལ། འདི་ནི་ང་ཚོའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་ཁ་ཕྱོགས་ཞིག་ཡིན་ཏེ་དེ་སྐོར་《山海经》༼ རི་མཚོའི་མདོ་༽ལ་གསལ། ཏཱ་ཡུད་ཀྱི་ཆུ་ལོག་བཅོས་ཐུབ་རྗེས་གནམ་འོག་གཅིག་ཏུ་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་གླིང་དགུར་ཕྱེ་ཞིང་། འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཐེངས་དང་པོར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ས་ཁོངས་རྒྱུ་ཆར་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་བརྟག་ཞིབ་བཏང་ཡོད་དེ། ཁོང་གི་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དཔེ་རྙིང་རྩ་ཆེན་《山海经》ཡིན། དེའི་ནང་དུ།
༡ ཡུད་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཧེ་ཞེས་པར་བཀའ་ཕབ་ནས་ས་གཞིའི་ཚད་གཞལ་ཡོད་དེ།༼ཡུད་ཀྱི་གོམ་པ་ཞེས་པ་སྐབས་དེ་དུས་ཚད་གཞལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་དམ་གོམ་པ་སྤོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད།༽དེའི་སྐོར་ཡང་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཆ་འདྲ་བ་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད།
༢ ཡུད་ཕུག་ནི་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་སྦས་ས་ཡིན་ཏེ།༼མ་གཞི་དེང་སང་གི་མཁས་པ་ཚོས་ཡུད་ཕུག་གི་གནས་ས་ངོ་མ་གང་ཡིན་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཞེད་པ་ཞིག་མེད་ཀྱང་དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་ནི་བོན་གྱི་དཔེ་ཆའི་ནང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཡུད་ཀྱི་ཕུག་ལ་དཔེ་ཆ་གཏེར་དུ་སྦས་ཡོད་ཅེས་པའི་བཤད་སྲོལ་དང་ཁ་མཐུན་གྱི་ཡོད།༽འབུམ་གླིང་དགོན་པའི་གྲགས་ཅན་བྲག་ཕུག་ནང་དཔེ་ཆ་སྦས་པའི་བཤད་སྲོལ་ཀྱང་ཡོད་པ་《山海经》ལ་གཟིགས་ན་ཤེས།
༣ ཡུད་ཀྱིས་ཤང་ལེའུ་“相柳”བསད་ནས་“རྒྱལ་པོ་ཀུན་གྱི་མཆོད་སྟེགས་བཞེངས་”ཞེས་《山海经》ནང་གི་《大荒北经》ནང་གསལ་ལྟར། ཤང་ལེའུ་ཞེས་པ་ལུས་པོ་སྦྲུལ་ལ་མགོ་བོ་དགུ་རུ་ཡོད་ཅིང་། དུས་གཅིག་ལ་རི་བོའི་རྩེ་མོ་དགུ་ལ་ཟས་ཟ་ནུས་པའི་བོང་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཁོས་དུག་ཅན་ཁ་ཆུ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་སྐྱུགས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ལས་རོ་དྲི་ངན་པའི་འདམ་རྫབ་ཆགས་ཡོད་ལ། ཐ་ན་དེས་བཏང་བའི་དྲི་ངན་གྱིས་ལམ་ལ་རྒྱུ་བའི་བྱ་དང་རི་དྭགས་ཀྱང་ཤི་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པར་བཤད། ཁོས་ད་དུང་“共工”ཞེས་པ་དང་འགྲོགས་ནས་ཆུ་ལོག་བཏང་ནས་འབངས་མིར་གནོད་འཚེ་གཏོང་གི་ཡོད་པས་ཡུད་ཀྱི་ཤང་ལེའུ་“相柳”ཚར་བཅད། འོན་ཀྱང་ཤང་ལེའུ་ཡི་ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་ལ་དྲི་ངན་ཤིན་ཏུ་ཚབ་ཆེ་བས་དེ་རྒྱུགས་སར་འབྲུ་སྣ་ལྔ་རྩ་བ་ནས་མི་སྐྱེ་ལ། འཆི་ཁའི་ཁ་ཆུ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དུག་ཅན་འདམ་རྫབ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པས་ཡུད་ཀྱི་འདམ་རྫབ་དེ་རྣམས་ཐེངས་གསུམ་དུ་བསུབ་ཀྱང་ཐེངས་གསུམ་དུ་སླར་རྡིབ་སོང་བས་ཐབས་ལམ་གཞན་ཞིག་སྤྱད་ཡོད་པ་ནི། ཆུ་གཙང་མ་དེར་དྲངས་ནས་རྫིང་བུ་གཙང་མ་ཞིག་བསྐྱིལ་དུ་བཅུག་ལ། རྫིང་བུའི་འཁྲིས་སུ་ཕོ་བྲང་དང་བ་གམ་ཅན་གྱི་ཁང་བུ་རྣམས་བརྩེགས་པར་བྱས་པས་དེ་ཚོའི་མིང་ལ་ཡང་རྒྱལ་པོ་ཀུན་གྱི་མཆོད་སྟེགས་ཞེས་གྲགས་ཡོད།《山海经》ནང་དུ་ཡང་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་སྐབས་སུ་མཁར་གྲུ་བཞི་སྐས་རིམ་བཞིན་བརྩེགས་པ་སྙུང་གཟུགས་ཀྱི་མཆོད་སྟེགས་བཞི་བཞེངས་ཡོད་པ་ཐེངས་མང་པོར་འཁོད་ཡོད །
༤ “积石山”༼ རྡོ་ཕུང་རི་བོ་ ༽དེར་ད་ལྟ་རྡོ་ཕུང་རི་ཆུང་ཟེར་གྱི་ཡོད་དེ། ༼ བཤད་སྲོལ་ཤིག་ལ་རྡོ་ཕུང་རི་ཆེན་ནི་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་ལ་གོ་ཞེས་ཟེར།༽དེང་སང་གི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལིན་ཞཱ་རྡོ་ཕུང་རི་བོ་རྫོང་གི་འབུམ་གླིང་དགོན་པ་ཆགས་ས་དེ་ཡིན་ཅིང་ཆི་ལན་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཅིག་ཡིན་ལ་བྱང་སྣེ་དེ་རྨ་ཆུའི་ཆུ་ཁར་ཟུག་ཡོད། དེ་ནི་སྔར་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་ཆུ་མགོ་ཡོད་ས་དེ་ཡིན་ལ། གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་ཆེན་པོ་ཞིག་ནི་རྡོ་ཕུང་རི་བོ་དེ་བཟོས་པ་ཡིན་ཏེ།༼ཡུད་ཀྱིས་རྡོ་ཕུང་སྤུངས་པ་ལས་རིར་གྲུབ་པ་《禹贡》ཞེས་པར་གསལ། ༽ཕྱིས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རགས་བརྩིགས་པའི་རྡོ་ཡི་ཕུང་པོའམ་ལམ་ཁ་གཏོད་ཆེད་དུ་རྡོ་ཕུང་བརྩིགས་ནས་རྟགས་རྒྱབ་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ས་ཆ་དེ་གའི་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་མཁན་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། རྡོ་ཕུང་རི་བོ་དེར་བགྲོད་པར་ལ་དགུ་བརྒལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་དེ། རྡོ་ཕུང་རི་བོའི་རི་གཤམ་དུ་འཁྱག་རོམ་གྱི་རྗེས་ཤུལ་ཡང་ཡོད་པར་འདུག་པས་ངའི་སེམས་ནང་ལ་གཡུང་དྲུང་དགུ་བརྩེགས་ཀྱི་རི་བོ་དང་རི་རྩེའི་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཏོག་ཆེན་པོ་ཞེས་པའང་ལམ་ལམ་དུ་འཁོར།
བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་འཁོད་པ་ལྟར་ན་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་མཐའ་ནི་རྒྱ་མཚོས་བསྐོར་ཞིང་དེ་ཡི་མཐའ་ནི་“དབལ་སོ་གངས་ཀྱི་ར་བ་”ཞེས་པས་བསྐོར་བ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། དེ་ནི་“གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བ་”ཞེས་བོད་པ་ཚོས་བོད་ལ་འབོད་པའི་མིང་དང་ཆ་འདྲ་བར་ཡོད། རྡོ་ཕུང་རི་བོ་རྫོང་ནི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དང་རྒྱ་ནག་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ས་སེར་མཐོ་སྒང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་ན་ཡོད་ཅིང་། ས་བབས་ཀྱང་ལྷོ་ནུབ་ནས་བྱང་ཤར་ལ་གསེག་མར་ཆགས་ཡོད་དེ། ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་དེ་མཐོ་ཞིང་བྱང་ཤར་ཕྱོགས་དེ་དམའ་ལ་མཐོ་དམན་གྱི་ཁྱད་པར་ཆེ་ཙམ་ཡོད། རྫོང་དེའི་ནང་དུ་གནའ་ནས་ད་བར་གཙང་ཆུ་དང་རི་ཤུར་ཤིན་ཏུ་མང་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་མཐའ་ནི་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གིས་བསྐོར་ནས་ཡོད་པ་དངོས་དོན་དང་མཚུངས་པར་ཡོད། རྡོ་ཕུང་རི་བོ་ནི་ཞཱ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་“གཡུང་ཀྲའུ”༼སྒྲ་གདངས་གཡུང་དྲུང་དང་ཆ་འདྲ་༽ཞེས་པའི་ས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། དེ་ནི་ཡུད་ཀྱིས་མངའ་ཁོངས་དབྱེ་འབྱེད་བྱས་པའི་གླིང་དགུའི་ཡ་གྱལ་གཅིག་ཡིན་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་ནུབ་བྱང་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་ལ་“གཡུང་ས་མཐོ་ཤོས་”སུ་གྱུར་ཡོད །
འབུམ་གླིང་དགོན་པ་ནི་རྨ་ཆུའི་བྱང་ཁའི་རྡོ་ཕུང་རི་ཆུང་གི་རི་རྩེ་མང་པོ་གནམ་ལ་ཟིང་བའི་ནང་དུ་གནས་ཡོད་ལ། དགོན་པ་དང་སྐུ་བརྙན་ཡོད་པའི་བྲག་ཕུག་རྣམས་ཀྱི་ངོས་གཅིག་ཆུ་ལ་གཏད་ལ། ངོས་གསུམ་རི་ཡིས་བསྐོར་ནས་ཡོད། འབུམ་གླིང་དགོན་པ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ནི་ཐོག་མར་རྒྱ་ནག་ཅིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྔ་དུས་སུ་ཡོད་པའང་ཆང་གི་སྐད་དུ་“ཐང་སུ་དགུ་”(唐述谷)ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པའང་དོན་ནི་འདྲེ་ཡི་ལུང་ཤུར་ཞེས་པར་གོ། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་“龙兴寺”༼འབྲུག་རྒྱས་དགོན་༽ཞེས་འབོད་ལ། སུང་རྒྱལ་རབས་ལ་“灵岩寺”༼ལིང་ཡན་དགོན་༽ཞེས་འབོད། ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ཡང་“冰灵寺”༼ པིང་ལིང་དགོན་ ༽ཟེར། བོད་སྐད་ཀྱི་ནང་དུ་གྲངས་ཚད་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ལ་“炳”ཞེས་པ་“འབུམ་”དང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་གནས་སུ་“གླིང་”“灵”༼སྒྲ་བསྒྱུར་༽ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེས་ན་“炳灵”ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་འབུམ་བཞུགས་པའི་གླིང་“འབུམ་གླིང་”ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་གཞིར་བཞག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་འབུམ་གླིང་དགོན་པའི་དོན་ནི་ལྷ་ཡི་དགོན་པ་ཞེས་པར་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད་དེ །“唐述谷”༼ཐང་སུ་དགུ་༽ཞེས་པའི་ནང་གི་ཐང་སུ་“唐述”ནི་ཆང་གི་སྐད་བརྡའི་ནང་འདྲེ་ལ་གོ་དགོས་པར་འདུག འབུམ་གླིང་དགོན་པའི་བྲག་བརྐོས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་ནི་གོང་འཁོད་བོད་ཀྱི་བོད་ཡིག་དཔེ་ཆའི་ནང་དུ་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་གྱིས་བཞེངས་པར་འཁོད་མོད། འོན་ཀྱང་དེང་སང་གི་ཡིག་ཆ་གཞན་པའི་ནང་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་བཞེངས་པར་འཁོད་ཡོད་པས་དེ་སྐོར་མུ་མཐུད་རྩད་ཞིབ་གཏོང་དགོས་པར་མཐོང་།
གསུམ། 《山海经》༼ རི་མཚོའི་མདོ་ ༽དང་《山海图》༼ རི་མཚོའི་དཔེ་རིས་ ༽གཉིས་དང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་ས་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིགས།
བོན་གྱི་《སྲིད་པའི་མདོ་》ཡི་ནང་དུ་ཡ་མཚན་ཆེ་ཞིང་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་༼གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་འགའ་ཞིག་རྙེད་པ་ཕན་ཚུན་བསྡུར་བ་ལས་ཤེས་པ་ ༽དཔེར་ན་“སྣ་མེད་ངོ་ཆེན་” “ཀླད་དམར་སྐྲ་མེད་”“བྲང་མིག་ཅན་”“རྣ་ཆེན་ལུས་འགེབས་རྒྱལ་ཁབ་”སོགས་འཁོད་ཡོད་པ་ནི་དོན་ངོ་མ་ཇི་ལྟར་ཡིན་རུང་དེ་དག་གིས་འདས་པའི་ལོ་ངོ་མང་པོའི་སྔོན་དུ་བོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དག་མཚོན་ཡོད་པ་གོར་མ་ཆག སྟེས་དབང་ངམ་ཅི་ཡིན་གང་ལྟར་《山海经》ནང་གོང་འཁོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་དེ་རྣམས་ཆ་མཚུངས་པར་འཁོད་ཡོད་པ་དཔེར་ན་“刑天”༼ ཞིང་ཐན་ ༽ཞེས་པ་ནི་བྲང་མིག་ཅན་གྱི་དོན་ཏེ་༼ ནུ་མ་གཉིས་མིག་ཡིན་ལ་ལྟེ་བ་ནི་ཁ་ཡིན། ༽“聂耳国”ཞེས་པ་ནི་རྣ་ཆེན་ལུས་འགེབས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་བབས་པ་སོགས་ཡིན།
རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་གྲགས་ཅན་《尚书》དང་《吕氏春秋》/《史记》སོགས་ཀྱི་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ན། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་རྗེས་བློན་ཆེན་རྣམས་འཁྲིད་ནས་རི་ཀླུང་ཀུན་ཏུ་ཕྱིན་ནས་ཡུལ་སོ་སོའི་ཐོན་རྫས་དང་ཡུལ་སྲོལ་ཇི་ཡིན་སོགས་ལ་བརྟག་ཞིབ་བགྱིས་ནས། མཐའ་སྡོམས་སུ་སྐབས་དེ་དུས་ལ་རྩིས་ན་ཤིན་ཏུ་ནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་“རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གཤིས་དང་ཐོན་རྫས་ཇི་ཡོད་མཚོན་པའི་དཔེ་རིས་”ཤིག་བྲིས་བཀོད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་ནག་དེ་གླིང་དགུ་རུ་ཕྱེ་ཡོད། ང་ཚོས་ད་ལྟ་མཐོང་ཐུབ་པའི་《山海经》ནང་གི་《山经》༼ རི་མདོ་ ༽ཞེས་པ་དེ་ནི་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན། བཤད་རྒྱུན་ལྟར་ན་《山海经》དང་དུས་མཉམ་དུ་ཐོན་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་《山海图》༼ རི་མཚོའི་དཔེ་རིས་ ༽ཞེས་པ་དེ་ཡོད་ཅིང་། 《山海经》ཞེས་པ་ནི་《山海图》ཡི་དཔེ་རིས་རྣམས་ཀྱི་གསལ་བཤད་ཡི་གེ་ཡིན། 《山海图》༼ རི་མཚོའི་དཔེ་རིས་ ༽དེ་རྣམས་སྔར་ཁྲོ་ཆེན་དགུ་ཡི་སྟེང་དུ་ལུག་བརྒྱབ་ནས་རི་མོར་བཀོད་ཡོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲུན་ཆིའུ་ཀྲན་གོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དམག་འཁྲུག་གོད་ཆག་ཟམ་མི་ཆད་པར་ལྷག་པའི་སྐབས་སུ་ཁྲོ་ཆེན་དགུ་པོ་རྣམས་ཀྱང་རྩ་བརླག་ཏུ་ཕྱིན་ཟིན་པས། 《山海图》ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་མི་མངོན་པའི་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་པར་ཟད།
དེང་སང་གི་དཔེ་རྒྱུན་ལྟར་གྱི་《山海经》ལ་པོད་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ནི་《ལྷོ་རིའི་མདོ་》དང་《ནུབ་རིའི་མདོ་》《བྱང་རིའི་མདོ་》《ཤར་རིའི་མདོ་》《དབུས་རིའི་མདོ་》བཅས་《རི་མདོ་སྡེ་ལྔ་》ཡོད་པ་ལ་བསྡུས་མིང་དུ་《山经》༼ རི་མདོ་ ༽ཞེས་འབོད། ད་དུང་རྒྱ་མཚོ་ཕ་རོལ་གྱི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་མདོ་སོ་སོར་པོད་རེ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་མདོ་སོ་སོར་པོད་རེ། ཐང་ཆེན་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་མདོ་པོད་རེ་རེ། རྒྱ་མཚོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་མདོ་པོད་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་པོད་༡༣་ཡོད་པར་སྤྱི་མིང་ལ་《海经》༼མཚོ་མདོ་༽ཞེས་འབོད།《山经》ཡི་ནང་དུ་རི་ཀླུང་གི་ཐོན་རྫས་དང་ལྷ་འདྲེ་གསོལ་མཆོད་སྐོར་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། རི་རྒྱུད་༢༦དང་རི་བོ་༤༤༧བཤད་ཡོད་པ་ལས་དེའི་ནང་ངོས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་གནས་ཡུལ་བསྟན་པའི་རི་བོ་༡༤༠ཙམ་ཡོད་པ་ནི་《山海经》ནང་འཁོད་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཅིག་ཡིན་པར་མི་རབས་རིམ་བྱུང་གི་མཁས་པ་ཀུན་གྱིས་གཙིགས་སུ་འཛིན་གྱི་ཡོད། ད་དུང་ཆུ་ཆེན་ཆུ་ཕྲན་དང་བཅས་པ་༢༥༨དང་། ས་སྣེ་༣༤༨དང་། གཏེར་ཁ་ཡོད་ས་༦༧༣། སྐྱེས་དངོས་༥༢༥། སྲོག་ཆགས་༤༧༣སོགས་ཁྱོན་བསྡོམས་ས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་བྱེ་བ་བརྒལ་བའི་གནས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་ནི། འཛམ་བུའི་གླིང་འདིར་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མི་ཡིས་ས་གཤིས་བརྟག་ཞིབ་བགྱིས་པའི་ལག་རྗེས་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས། གནས་ཚུལ་འདི་དག་ལས་ང་ཚོས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་སྲིད་པ་ནི་བོན་གྱི་གསུང་རབ་ནང་འཁོད་པའི་འཛམ་གླིང་འདི་ཡི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སྔར་རྒྱལ་ཁབ་བམ་ས་ཁུལ་ཆེན་པོ་༡༨ཀྱིས་གྲུབ་པར་འཁོད་པའང་༼《山海经》ལ་པོར་༡༨་ཡོད་པ་ ༽དང་། བོད་ནི་ལྷོ་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ལྟེ་བར་གསུངས་པའི་ཚུལ་དང་། ལྷག་པར་ཏུ་བོན་གྱི་གསུང་རབ་ནང་དུ་འཁོད་པའི་འོལ་མོ་ལུང་རིང་གི་གནས་ཀྱི་ཆགས་དབྱིབས་དང་རྒྱ་མཚོའི་སྐོར། ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས། གཏེར་དང་ནོར་བུ་སོགས་ཇི་ཡོད་སོགས་《山海经》དང་ཤིན་ཏུ་ཆ་འདྲ་བར་མཐོང་བས་ངེད་ཚོར་རང་བཞིན་གྱིས་མནོ་བསམ་ཞིག་གཏོང་དགོས་པ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་དེ། འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི་སྔར་རྩ་བརླག་སོང་བའི་《山海图》༼རི་མཚོའི་དཔེ་རིས་ ༽ནང་འཁོད་པ་ཞིག་ཨེ་ཡིན། གང་ལྟར་《山海经》ཡིས་ང་ཚོར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་ཁ་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་གསར་པ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པ་ནི་གོར་མ་ཆག
བཞི་པ། རྒྱ་ནག་གི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་སྐོར་གྱི་དྲན་འཆར།
ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་《文昌帝君阴骘文》༼ ཝུན་ཁྲང་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་༽ནང་འཁོད་པ་ལྟར་ན། ཤིའི་ཀྲའུ་དུས་རབས་༼སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༡༠༤༦ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༧༧༡ལོ་བར་༽སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་དར་ཟིན་པར་བཤད་ཡོད་པ་ནི། ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་མུ་ནི་༼སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༥༦༥ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་༤༨༦ལོ་བར་༽ཞལ་བཞུགས་པར་བཤད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན།
བན་དེའི་བསྟན་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་བའི་དུས་ཚོད་སྔ་ཤོས་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་པོ་ཚོས་ཤིའི་ཧའན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་མཇུག་༼སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་གཉིས་༽ལ་“月氏”༼བསྒྱུར་མཆན། བོད་ཡིག་ལ་ཐོ་གར་དང་བྲུ་ཤ་སོགས་གང་ཡིན་རྩད་དགོས་ཀྱང་དུས་ཚོད་མེད་པས་དགོངས་དག་ཞུ་རྒྱུ་ལས་འོས་མ་མཆིས།༽ རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱུད་ནས་དར་བར་བཤད་ལ། “月氏”རྒྱལ་ཁབ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༡༦ཙམ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ཤར་གྱི་ཏུན་ཧོང་དང་ཆི་ལན་རི་རྒྱུད་དུ་འཚོ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་་ཅིང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་གཉིས་པ་ཙམ་ལ་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཕྱོགས་སུ་སྐྱས་སྤོས་ཆེན་པོ་བྱས་པ་བཤད། “月氏”ཡིས་རྒྱ་ནག་བྱང་ཤར་གྱི་ཏུན་ཧོང་ཕྱོགས་སུ་ཡུལ་མི་ཉུང་ཤས་ཤིག་སྐྱས་སྤོས་མ་ཐུབ་པར་སྔར་གཞིས་སུ་ལུས་ཡོད་པ་རྣམས་ཕྱིས་སུ་ཆི་ལན་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆང་རིགས་དང་འདྲེས་པ་ལས་མིང་དུ་“月氏”ཆུང་ངུ་ཞེས་འབོད། དེ་ཡང་“月氏”རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་“伊存”ཞེས་པ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ཡོད་ས་ཁྲང་ཨན་དུ་འབྱོར་བ་ལས་《浮屠经》༼སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདོ་༽༼རྒྱ་ནག་གི་སངས་རྒྱས་པའི་མདོ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན༽ངག་འདོན་བྱས་པར་གྲགས་ཅིང་།༼“浮屠”ཞེས་པ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་“བུདྡྷ”དང་དོན་གཅིག་ཡིན་ཅིང་རྒྱ་ནག་སྐད་དུ་ཟུར་ཆག་པའི་སྒྲ་ཞིག་ཡིན་པས་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདོ་》དེ་ཡང་སྙིང་མདོ་གང་ཡིན་གསལ་བསྟན་བྱས་མེད།༽《浮屠》ནང་དུ་རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེའི་མཚན་དཔེ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་“དབུ་སྐྲ་མཐིང་མདོག་”དང་“བྲང་ཁར་སྤུ་མཐིང་ཀ་འཁྱིལ་བ། ” “ཕྱག་སེན་ཟངས་ཀྱི་མདོག་ཅན།” “དབུ་ལ་ཐོར་ཅོག་ཡོད་པ་”ལ་སོགས་འཁོད་ཡོད་དེ། འོན་ཀྱང་ཕྱིས་ཀྱི་ནང་པའི་མདོ་དངོས་ནང་སྟོན་པའི་མཚན་དཔེར་“བྲང་ལ་སྤུ་མཐིལ་ཀ་འཁྱིལ་བ་”དང་“ཟངས་ཀྱི་མདོག་ཅན་”སོགས་མེད་པས་སྐྱེ་བོ་ལ་ལས་《浮屠经》ནང་བཤད་པ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་“老子”༼ལའོ་ཙེ་༽དང་ཧ་ལམ་མཐུན་པར་མཐོང་ཞིང་། ཐ་ན་ལ་ལས་ཚོད་དཔག་བྱས་ནས་བཤད་པ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གི་དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་ལའོ་ཙེ་ཡིས་རྒྱ་ནག་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པའི་ཧཱ་དགུ་ཀོན་གྱི་འགག་སྒོ་བརྒྱུད་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་དང་ཁྱད་པར་ཕྱིས་སུ་རྒྱ་གར་དུ་ཡང་ཕེབས་ནས་དེ་གའི་འགྲོ་དོན་མཛད་ཡོད་དེ། “浮屠”༼ སངས་རྒྱས་༽ནི་ལའོ་ཙེའི་མདུན་དུ་སློབ་གཉེར་ལ་ཞུགས་མྱོང་བའི་དགེ་ཕྲུག་གཅིག་ཡིན་པར་བཤད། དེ་ལྟའི་བཤད་སྟངས་དེ་ནི་དུས་ཕྱིས་ཏཱའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཕན་ཚུན་རྩོད་པའི་སྐབས་སུ་འགལ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེར་གྱུར་ཡོད།
༣ ཏུང་ཧོང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ཡི་མཚན་དེ་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་དང་སྦྲེལ་ནས་ཉུང་མཐར་ཡང་ཐེངས་ལྔ་ཙམ་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། ཏུན་ཧོང་གནས་ཡུལ་དེ་ནི་ཏག་ཏག་དེ་སྔ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་“月氏”༼ཐོ་གར་༽གྱི་བཟུང་མྱོང་བའི་ས་ཡིན་ཏེ། ང་ཚོས་བསམ་གཞིགས་ཤིག་བྱེད་དགོས་པ་ཞིག་ནི་སྐབས་དེར་“月氏”དང་“匈奴”གཉིས་འཐབ་པ་ལས་“大月氏”ཆེ་བ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཕྱོགས་༼དེང་གི་ཨ་ཧྥུ་གྷན་སི་ཐན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་༽སུ་གནས་སྤོས་བྱེད་དགོས་པར་གྱུར་ཅིང་། ཉུང་ཤས་གཞིས་ལུས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཆི་ལན་རི་རྒྱུད་དུ་ཆང་རིགས་དང་འདྲེས་པ་“月氏”ཆུང་པ་ཞེས་ཆགས་པ་དེས་ཁོང་ཚོའི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ལུཌ་རྒྱུན་མཐུན་བྱེད་སྲིད་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན་མ་གཞི་མཁས་པ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ནི་“月氏”རིགས་ཀྱིས་ཨེ་ཤི་ཡའི་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ནས་སྦྱངས་ཤིང་རྒྱ་ནག་ཏུ་སྤེལ་བར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་དེ། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ལྟ་ཚུལ་གཞན་ཞིག་འདོན་ཆོག་པ་ནི་“月氏”ཡིས་གནའ་དུས་ནས་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དེར་བོན་གྱི་བསྟན་པར་དད་མོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པར་ཆ་འཇོག་བྱས་ཆོག༼མིག་སྔའི་བར་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་ཚོས་“月氏”ནུབ་སྤོས་སྔོན་གྱི་གཞིས་སྡོད་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་དད་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་འབྲས་གཏན་ངེས་པ་ཞིག་ཐོན་མེད།༽དེ་ལྟར་ན་“月氏”རིགས་ཀྱི་དད་པ་བྱེད་པའི་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དེ་ཁོང་ཚོའི་སྐྱ་སྤོས་དང་སྦྲགས་ནས་ཨེ་ཤི་ཡའི་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་དུ་འཁྱེར་སྲིད་ལ། ཡང་ཁོང་ཚོས་ཡུལ་དེ་གའི་ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གཞུང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་དང་ཕན་ཚུན་ཐུག་འབྲེལ་བྱུང་བ་ལས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་བཏང་ནས། སླར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཚུར་སྤེལ་བ་ཡང་སྲིད་པ་ཡིན། ཁྱད་པར་དུ་གཞིས་ལུས་“月氏”རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཕ་མེས་ནས་ཆགས་ཟིན་པའི་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དེ་མུ་མཐུད་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དེར་རྒྱུན་མཐུད་ནས་དད་མོས་བྱེད་ཅིང་གནས་པ་ནི་དེ་བས་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་སྐོར་ང་ཚོས་མུ་མཐུད་ཞིབ་དཔྱད་དགོས་ངེས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་།
བོད་རིགས་ཞིབ་འཇུག་པ་ལུང་ཤིའི་ཅང་༼བོད་མིང་ཅི་༽གིས་ཁོང་གི་དཔྱད་རྩོམ་《རྒྱ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་བའི་འབྱུང་ཁུངས་——མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་སྟེང་གི་གནའ་བོའི་བོད་མི་རིགས་ཏེ་ཞང་ཞུང་༼གནའ་བོའི་ཙི་ན་༽དང་ནུབ་ཀྱི་མ་རྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་“嘉(夏)”ཚོ་པ་དང་། རྒྱ་ནག་དབུས་ཀྱི་ཤཱ་(夏)རྒྱལ་རབས་དབར་གྱི་གཉེན་ཉེའི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་འདོད་ཚུལ་ལ་སླར་ཡང་དཔྱད་པ་》༼《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》༢༠༠༤ལོའི་དེབ་དང་པོ་ ༽ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དེའི་ནང་དུ་གླེང་བ་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་དང་སུམ་པ་མ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༡༠པ་ནས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༦པའི་བར་ད་ལྟའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནམ་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་སོ་མཚམས་ས་ཁུལ་དག་ནས་རིམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་དུ་སྤོས་ཡོད། ངས་བལྟས་ན་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་མཐུན་པའི་དཔྱད་གཏམ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ལ། ཁོང་གིས་ཞང་ཞུང་ནི་ཐོག་མར་དེང་སང་གི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་དབར་ན་ཆགས་ཡོད་པ་ལས་རིམ་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་གངས་ཏི་སིའི་ཕྱོགས་སུ་སྤོས་པར་བཤད་པ་ནི་རྩོམ་ཡིག་འདི་ཡི་གླེང་བྱ་དང་མཐུན་གྱི་ཡོད་དེ།“ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ”དང་“དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་”གཉིས་ཀྱང་ས་གནས་དེ་ག་རང་གི་རྡོ་ཕུང་རི་ཆུང་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཅིང་། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསུངས་པའི་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ཡི་སློབ་མ་ཡང་གནས་དེ་རང་དུ་བྱུང་ཞིང་སྟོན་པ་དེས་བསྟན་གྱི་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ཁག་ཅིག་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་དར་སྤེལ་དུ་བཏང་ཡོད།“འོལ་མོ་ལུང་རིང་”གི་སྐོར་ལ་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་གདོད་མའི་ལྷ་རི་“ཁུན་ལུན་”རི་བོ་འཚོལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རིགས་ནང་དུ་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་དང་ཆི་ལན་རི་བོ་གཉིས་ཀར་དེ་སྔ་དམིགས་བསལ་གྱི་མིང་ཞིག་ཡོད་མྱོང་བ་ནི་“闷墨黎”༼《སྡོད་མི་བཟོད་པའི་ཁུ་ལུན་རི་བོ་》ཞེས་པ་ལྟར་ན་༽ཞེས་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་“འོལ་མོ་ལུང་རིང་”དང་སྒྲ་གདངས་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་སྣང་། ད་དུང་ཡིག་ཆ་མང་པོར་ཁ་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་ར་ཞིག་སྤྲད་པ་ནི། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་བོའི་དུས་མཆོད་བསྟོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་“ཁུན་ལུན་རི་བོ་”དང་“འོལ་མོ་ལུང་རིང་”གཉིས་ནི་གཞི་གཅིག་ལ་གོ་དགོས་པར་མཐོང་སྟེ། ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའི་དཔེ་ཆ་《禹贡》ནང་དུ་འཁོད་པ་ལྟར་ན་“གཡུང་ཀྲའུ་”༼གཡུང་གླིང་ཏེ་དེང་སང་གི་ཧྲན་ཤི་ཞིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ངོས་དང་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོ་ཕུད་པའི་ས་ཁོངས། དེ་བཞིན་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བྱང་ཤར་ཁུལ་དང་ཉིང་ཞཱ་ཁུལ་དུའོ།༽ ཁུལ་གྱི་“织皮”༼ཨ་མྱེ་རྨ་ཆེན་གྱི་བྱང་ངོས་༽འབངས་མི་རྣམས་“ཁུན་ལུན་昆仑”དང་“析支”༼ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་ནས་ཆབ་ཆ་བར་ ༽“渠”“搜”བཅས་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་ཏེ་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སྐྱོང་རྒྱལ་ཁབ་ཀུན་བདེ་ཞིང་བཀའ་ཉན་པར་ཡོད། ཅེས་པ་སོགས་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་“ཁུན་ལུན་”ནམ་“འོལ་མོ་ལུང་རིང་”ནི་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་ནས་ཆོ་ལན་རི་བོ་བར་གྱི་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནང་ཁོངས་སུ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།
ལྔ། འོལ་མོ་ལུང་རིང་དེ་ཏ་ཟིག་ཏུ་ཡོད་པར་བཞེད་པའི་སྐོར་གྱི་བསམ་གཞིགས།
ཏ་ཟིག་ནི་པར་སིག་གི་སྐད་དོད་ཡིན་ཏེ་ཐོག་མར་ཏ་ཟིག་ཞེས་པ་ཨི་རང་གི་ཚོ་པ་གཅིག་གི་མིང་ཡིན་མོད། རྒྱ་ནག་གི་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་སུང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་དེ་ནི་ཨ་རབ་ཀྱི་མི་དང་ཨ་རབ་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་ཆེད་དུ་འབོད་པའི་མིང་དང་། ཨི་རང་ཁུལ་གྱི་མུ་སེ་ལིན་ཚང་མར་གོ་བའི་སྤྱི་མིང་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་ཨ་རབ་ཀྱི་མི་རྣམས་ལ་ཏ་ཟིག་དང་“ཏོ་ཧྲེ་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་ཅིང་།
སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆའི་ནང་དུའང་ཏ་ཟིག་ཅེས་བྲིས་ཡོད། ཏ་ཟིག་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པར་དར་འཕེལ་བྱུང་ཞིང་། ས་ཧྲན་པར་སིག་རྒྱལ་ཁབ་ཉམས་རྒུད་དུ་ཕྱིན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དང་བསྟུན་ནས་ཏ་ཟིག་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཆེན་པོ་ཐང་རྒྱལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། ཐང་དང་འབྲེལ་རྒྱུན་བཟང་པོ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ཡོད་ལ། ཏ་ཟིག་དང་རྒྱ་ནག་སོགས་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་དབར་ལ་ཚོང་ལས་ཀྱི་འབྲེས་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད། ཏ་ཟིག་གི་ཤར་ཕྱོགས་འབྲེལ་རྒྱུན་ཇེ་ཟབ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན་ནས་མུ་སེ་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ནག་ལ་དར་ཞིང་། རིམ་གྱིས་རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་མང་པོས་ཀྱང་དད་མོས་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། འབུམ་གླིང་དགོན་ཡོད་སའི་རྡོ་ཕུང་རི་བོ་རྫོང་ནི་གནའ་དུས་ནས་བཟུང་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱེད་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཁུལ་དེར་སྔ་ཕྱིར་ཆང་རིགས་༼ཆང་རིགས་ནི་དེ་སྔ་རྫོང་དེའི་ཁུལ་དུ་འཚོ་གནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༣༠༠༠ནས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༢༥༠༠ཙམ་གྱི་སྐབས་ཆང་རིགས་དང་། ལི་དགུ་“九黎”དང་། མེའོ་གསུམ་“三苗”། དབྱི་མི་“夷人”བཅས་ཀྱིས་གདོད་མའི་གཏམ་རྒྱུད་དུས་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཙོ་གནད་བཟུང་ཡོད་ལ།《史记》ནང་དུ་ཏཱ་ཡུད་ནི་ནུབ་ཆང་ནས་བྱུང་བའི་མི་ཡིན་པ་དང་ཆང་རིགས་ཀྱང་ཏཱ་ཡུད་ཀྱིས་ཆུ་ལོག་བཅོས་པའི་ལས་གྲྭར་ཞུགས་མྱོང་ཡོད་པར་བཤད་ལ། ཞཱ་ཧྲང་ཀྲའུ་“夏商周”གསུམ་གྱི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་ཆང་མི་ཡིས་ཁུལ་དེར་བྱ་བ་མང་པོ་སྤེལ་ཡོད་པར་འཁོད་ཡོད་པ་༽དང་། རྒྱ་རིགས་དང་། ཤུང་ནུ་རིགས། ཤོན་པེ་རིགས། གྲུ་གུ་རིགས། བོད་རིགས་སོགས་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། ཡོན་དང་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་ནས་ཁུལ་དེའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཧུའེ་རིགས་དང་། རྒྱ་རིགས་དང་། པའོ་ཨན་རིགས། ཏུང་ཤང་རིགས། ས་ལ་རིགས། ཧོར་རིགས་སོགས་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་མར་སྡོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ལ་གྱུར་ཡོད།
མིག་སྔའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ལིན་ཞ་ཧུའེ་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ནི་ཞཱ་ཧྲང་ཀྲའུ་“夏商周”རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་“གཡུང་ཀྲའུ”ཞེས་པའི་གླིང་གི་ནང་ཁོངས་ཡིན་ཅིང་། ལོ་ངོ་༡༦༠༠ལྷག་ཙམ་སྔོན་གྱི་ཏུང་ཅིན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་“ཧི་ཀྲའུ་河州”༼ ཆུ་གླིང་༽ཞེས་པ་ཏེ་བོད་ཡིག་ལ་“ཀ་ཆུ་”ཞེས་པ་དེར་མིང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད། ཧི་ཀྲའུ་ཁུལ་གྱི་ཧུའེ་རིགས་རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ཁོང་ཚོའི་གནའ་བོའི་ཕ་མེས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་སྤེལ་ཡོང་བའི་མུ་སེ་ལེན་གྱི་རིག་གཞུང་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཚོང་ལས་སོགས་ཀྱི་འགྲོ་འོང་ལ་བརྟེན་ནས་རིག་གནས་བརྒྱུད་སྤེལ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དྲུག་པ་ནས་བཟུང་བའི་ཐང་དང་སུང་རྒྱལ་རབས་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་བར་རྒྱུན་མཐུད་ཡོད་ཅིང་། དེས་དར་གོས་བཤུལ་ལམ་གྱི་སྟེང་དུ་གལ་ཆེའི་གནས་བབས་བཟུང་མྱོང་ཡོད། ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་ས་ཆ་དེ་སྐད་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ་༡༨༦༢---༡༨༧༣ལོ་བར་རྒྱ་ནག་ནུབ་བྱང་གི་ས་ཁུལ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་ཧུའེ་རིགས་ཀྱི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་གྱེན་ལོག་དམག་ལངས་ཤིང་། རྒྱ་རིགས་དང་ཧུའེ་རིགས་གཉིས་དབར་ལ་སྔར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་ཕན་ཚུན་སྡུག་གསོད་གཏོང་བའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་ལྷག་ཡོད། ཀྲུང་ཧྭ་མིང་གོའི་དུས་སྐབས་སུ་སླེབས་དུས་ཧི་ཀྲའུ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ནུབ་བྱང་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཧུའེ་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མུ་སེ་ལིན་གྱི་བར་དུའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་གི་དུས་འདིར་ཧི་ཀྲའུ་ནི་“ཀྲུང་གོའི་ནུབ་བྱང་གི་ཧུའེ་རིགས་ཀྱི་གནས་མཆོག་”ཡིན་ལ་ཀྲུང་གོར་ཆགས་ཡོད་པའི་“རྨད་ཀ་ཆུང་ངུ་”ཡིན་པར་བསྔགས་ཡོད་ཅིང་། ལིན་ཞ་གྲོང་ཁྱེར་ཁོ་ནར་ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་བརྒྱད་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ཡོད །
དེང་སང་གི་ལིན་ཞ་ཁུལ་གྱི་འབུམ་གླིང་དགོན་པ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་མཐའ་སྐོར་བའི་ནང་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ལ་གཅིག་པུར་ལྷག་བསྡད་པའི་ནང་པའི་གནས་ཤུལ་ཤིག་ཡིན་ཅིང་། དགོན་པ་དེ་བདག་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཡིན།༼ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དགོན་དེར་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལས་ས་སྐྱ་པ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་པ་སོགས་ཆོས་ལུགས་སམ་གྲུབ་མཐའ་སྣ་ཚོགས་དར་མྱོང་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོན་གྱིས“ཀ་ཆུ་”ཞེས་འབོད་པའི་ས་དེར་ད་དུང་ཡང་བོན་གྱི་འཕྲིན་ལས་དར་ནས་ཡོད་ལ་“ཀྲུང་”ཞེས་པའི་རུས་བརྒྱུད་ཀྱང་གནས་ཡོད། ང་ཚོས་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་འཁོད་པའི་མཁས་ཆེན་དགུ་ཡི་ནང་ཚན་རྒྱ་ནག་གི་བོན་གྱི་སློབ་དཔོན་“ཀྲུང་ཐང་ནག་པ”ཞེས་པའི་མཚན་དེར་བསམ་གཞིགས་བྱས་ན།“ཀྲུང་”ནི་ས་མིང་ངམ་རུས་མིང་། ཡང་ན་ཚོ་པའི་མིང་ཡིན་སྲིད་དེ། བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལྟར་ན་མི་མིང་གི་སྔོན་དུ་ས་མིང་དང་ཚོ་པའི་མིང་སྦྱར་ནས་སོ་སོའི་གཞི་ཁུངས་མཚོན་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། “ཀྲུང་”ནི་ཀན་ལྷོའི་ཡའོ་༼ བོད་སྐད་ཅི་ཡིན་འཚོལ་རྒྱུ་༽ཆུའི་སྟོད་རྒྱུད་དང་འབྲུག་ཆུའི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་འཚོ་གནས་བྱེད་མྱོང་བའི་གནའ་བོའི་ཆང་རིགས་ཀྱི་ཚོ་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། གནའ་དུས་སུ་ཀྲུང་ཆང་ཞེས་འབོད། ས་ཆ་འདིར་ད་ལྟ་ཡང་མི་མིང་གི་སྔོན་དུ་“ཀ་ཆུ་”འམ་ཡང་ན་“ཀྲུང་”སྦྱར་བའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད་པ་མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་གི་ལྡེབ་ངོས་༥༩༨ལ་གསལ།
གོང་འཁོད་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གཤམ་གསལ་གྱི་བསམ་གཞིགས་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱེད་དགོས་པར་བབས་ཡོད་དེ།
གཅིག ཏ་ཟིག་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་པའི་གཡས་གཡོན་ལ་བྱུང་བར་བཤད་ཡོད་ཅིང་།
སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་བར་ལ་མུ་སི་ལེན་ནི་དར་གོས་བཤུལ་ལམ་བརྒྱུད་ལིན་ཞ་ཁུལ་དུ་སླེབས་ཚར་ཡོད་ཅིང་། ལིན་ཞ་ནི་གནའ་རབས་ཀྱི་དར་གོས་བཤུལ་ལམ་ཐོག་གི་གནས་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་ཇིང་གེར་རྒྱལ་པོས་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་དཔུང་བཏེག་ཅིང་། ནུབ་ཁུལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ནས་ཡིན་པའི་མུ་སི་ལེན་གྱི་ཆོས་ལ་དད་པའི་ཧུའེ་ཧུའེ་སོགས་ཧོར་གྱི་དཔུང་དང་སྦྲགས་ནས་ཤར་ནུབ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཡི་ཡོད་ལ། ཧོར་དམག་སླར་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ལོག་ནས་དེང་སང་གི་ལིན་ཞ་དང་རྡོ་ཕུང་རི་བོ་ཡོད་སའི་ས་དེ་རྣམས་བཟུང་ཞིང་། དམག་མི་ཁག་ཅིག་ས་དེར་གཞིས་ཆགས་ནས་ས་སྲུང་བར་བཞག་པ་ལ་ཕྱིས་སུ་ཡུལ་མིར་གྱུར་ནས་ས་དེ་གའི་རྒྱ་དང་ཧོར་སོགས་དང་རྒྱུན་རིང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་བ་ལས་ཕྱིས་ཀྱི་ཧུའེ་རིགས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ལས་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་ཆང་གི་ཡུལ་གཞིས་དེ་དག་ཕྱིས་བྱུང་གི་མུ་སི་ལེན་གྱི་གནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ལ། མུ་སི་ལེན་གྱི་ཆོས་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་ཚོར་སྐབས་དེ་དུས་ཏ་ཟིག་ཞེས་སྤྱི་མིང་ལ་འབོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། སྐབས་དེ་དུས་ས་དེར་ད་དུང་བོན་གྱི་ཆོས་ཀྱང་དར་བཞིན་ཡོད་སྲིད་ངེས་ཡིན་པས། ཧི་ཀྲའུ་འམ་“ཀ་ཆུ་”ཞེས་པའི་ཡུལ་དེར་ཐག་རིང་ན་གནས་པའི་བོད་དང་མཚོ་སྔོན་སོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པའི་བོན་པོ་ཚོས་ས་དེ་མུ་སི་ལེན་གྱིས་བཟུང་ཚར་བར་བརྟེན་ཏ་ཟིག་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ཞེས་འབོད་པ་ཞིག་ཨེ་ཡིན།
གཉིས། ཏ་ཟིག་གི་བྱུང་བ་ནི་རྒྱ་ནག་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་དུས་མཉམ་ཡིན་ཅིང་། སྐབས་ཤིག་རིང་ལ་ཐང་གི་ས་མཚམས་ཀྱང་ཏ་ཟིག་དང་སྦྲེལ་ནས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་པར་གནོད་འཚེ་ཕོག་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཞང་ཞུང་༼རྩོམ་ཡིག་འདི་ཡི་ལྟ་བ་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་དུས་ནས་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་སྦྲེལ་མཚམས་ནས་སྐྱས་སྤོས་བྱས་པར་འདོད་པ་༽དང་དབང་དུ་བསྡུས་ཤིང་བོད་རིགས་སུ་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཞང་ཞུང་ནི་ཏ་ཟིག་སོགས་ཨེ་ཤི་ཡ་དཀྱིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་མཚམས་སྦྲེལ་ཞིང་། ཁོང་ཚོའི་ཐད་ཀའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཕོག་པར་བརྟེན། ཕན་ཚུན་འདྲེས་པའི་རིག་གནས་དང་སྐད་ཡིག་སོགས་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་འདྲེས་པར་གྱུར་ཅིང་། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲར་བརྟེན་ནས་ཕྱིས་བྱུང་གི་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་དར་ཁུངས་ནི་ཏ་ཟིག་གི་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་སྲིད །
རྩོམ་ཡིག་འདི་ཡི་གཙོ་གནད་ནི་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་གྱི་ཐོག་མའི་གཞི་གང་ཡིན་དང་དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ་ཆགས་སའི་གནས་ཇི་ཡིན་ལ་དཔྱད་བརྗོད་ཞུས་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཞོར་ལ་《山海经》༼ རི་མཚོའི་མདོ་ ༽ནི་བོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད། ཏ་ཟིག་འོལ་མོ་ལུང་རིང་སྐོར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ནི་བསམ་གཞིགས་སྣ་ཚོགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་ད་དུང་དེ་བས་གཏིང་ཟབ་པའི་ཞིབ་དཔྱད་ཞུ་རྒྱུ་དང་སློབ་སྦྱོང་ཞུ་རྒྱུ་མང་པོ་ཞིག་ལྷག་ནས་བསྡད་ཡོད། ། ། །
* བསྒྱུར་མཁན་གྱིས་གསལ་བཤད །
རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་གུག་རྟགས་དང་དྲངས་རྟགས་མང་པོ་བེད་སྤྱད་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིག་རང་དུ་དེ་ལྟར་འཁོད་པ་སོར་བཞག་ཡིན་ལ། སྐབས་རེ་མི་མིང་དང་ས་མིང་། དེ་བཞིན་དཔེ་ཆའི་མིང་སོགས་ཁག་ཅིག་དུས་ཚོད་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་བོད་ཡིག་གི་མ་དཔེར་ཚིག་རིས་ཏག་ཏག་ཇི་འཁོད་འཚོལ་རྒྱུར་ལུས་པས་གུག་རྟགས་ནས་སྒྲ་བསྒྱུར་ཞེས་བྲིས་ནས་འཐུས་པར་ཞུས་ཡོད་པར་དགོངས་ཡངས་ཞུ། དགེ་ལེགས་འཕེལ །
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཐོ།
1 《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗོད།》
2 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་། 》
3 《སྐལ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་།》
4 《མཁར་ནག་ཆོས་འབྱུང་། 》
5 《བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གྲགས་ཅན་དགོན་རྙིང་ཧན་སྟག་ལུང་དགོན་ལ་དཔྱད་པ།》འབྲུག་ཐར་གྱིས་བརྩམས།
6 《བྱམས་པ་འབུམ་གླིང་གི་གནས་ཡིག་དཔེ་རིས་ཅན།》
7 《山海经》༼ རི་མཚོའི་མདོ། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་རྩ་ཆེན། ༽
8 《སྲིད་པའི་མདོ།》
9 《山海图》༼ རི་མཚོའི་དཔེ་རིས། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་རྩ་ཆེན། ༽
10 《尚书》༼ རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་གྲགས་ཅན། ༽
11 《吕氏春秋》༼ རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་གྲགས་ཅན། ༽
12 《史记》༼ རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ་གྲགས་ཅན། ༽
13 《文昌帝君阴骘文》༼ ཝུན་ཁྲང་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས། རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ། ༽
14 《浮屠经》༼ སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདོ། ༽༼ རྒྱ་ནག་གི་སངས་རྒྱས་པའི་མདོ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཐོག་མ། ༽
15 《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག 》༼༢༠༠༤ལོའི་དེབ་དང་པོ། ༽
16 《禹贡》༼ རྒྱ་ནག་གི་གནའ་དཔེ། ༽


text:
ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གནས་ནང་དགོན་དང་མཚུར་ཕུ་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་གནང་བ།
སྤེལ་དུས 2018-05-16
ཡོང་ཁུངས། བོད་ལྗོངས་ཉིན་ཚགས།
རྩོམ་པ་པོ། གནམ་ཕྱུག་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྱུར།
ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་གནང་སྐབས།
རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྲུང་གོ་ཅན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་མཐའ་འཁྱོངས་དང“ཁྲིད་སྟོན”ཐད་གཞོལ་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་ནས་ཆོས་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམ་མཐུན་ཡོང་རྒྱུར་ཁྲིད་སྟོན་ཧུར་ཐག་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ།
ཟླ་5ཚེས་14ཉིན། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གནས་ནང་དགོན་དང་མཚུར་ཕུ་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་གནང་ཞིང་། འདི་ནི་གནས་ནང་དགོན་དུ་ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་དཔའ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བྱམས་བརྩེའི་བཀའ་མོལ་གནང་ནས་ཁོང་གི་སློབ་སྦྱོང་དང་འཚོ་བའི་གནས་ཚུལ་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་བཞིན་པ།
ཟླ་5ཚེས་14ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གནས་ནང་དགོན་དང་མཚུར་ཕུ་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་རྟོག་ཞིབ་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱས་ནས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་དང་སྐབས་བཅུ་དགུ་པའི་ཀྲུང་ཨུ་ཚང་འཛོམས་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་། ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པ། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ཚོགས་འདུ་བཅས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་ནན་ཏན་དང་། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིའི་མཐའ་སྐྱོང་བོད་བརྟན་གྱི་འཐབ་ཇུས་དགོངས་པ་གལ་ཆེན་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་ནས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་བོད་ལྗོངས་བསྐྲུན་དགོས་པའི་མཛུབ་སྟོན་གལ་ཆེན་དང་དེ་བཞིན་ལྷུན་རྩེ་རྫོང་ཡུལ་སྨད་ཤང་གི་མང་ཚོགས་ལ་སྤྲིངས་གནང་བའི་འཕྲིན་ལན་གྱི་དགོངས་དོན་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ། རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྲུང་གོ་ཅན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་མཐའ་འཁྱོངས། ཏང་གི་ཚོས་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་གཞི་རྩའི་བྱེད་ཕྱོགས་དང《ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་སྲོལ་ཡིག》ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ། ཁྲིམས་ལྟར་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་དོ་དམ། “ཁྲིད་སྟོན”ཐད་གཞོལ་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་བྱས་ནས་ཆོས་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམ་མཐུན་ཡོང་རྒྱུར་ཁྲིད་སྟོན་ཧུར་ཐག་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་རྒྱུན་ཨུ་དང་། ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་ཏང་ཙུའི་ཧྲུའུ་ཅི་གཞོན་པ་དང་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ། ལྗོངས་ཏང་ཨུད་འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་པུའི་པུའུ་ཀྲང་བཅས་ཡིན་པའི་བསྟན་ཁོ་རྟོག་ཞིབ་གནང་སྐབས་ལྷན་དུ་ཕེབས་ཡོད་པ་རེད།
རྟོག་ཞིབ་དང་བརྟག་ཞིབ་གནང་རིང་། ཝུའུ་དབྱིང་ཅེ་དང་བཅས་པ་དང་ཐོག་རླངས་འཁོར་ལ་བཞུགས་ནས་གནས་ནང་དགོན་དུ་ཕེབས་ཏེ་དཔའ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བྱམས་བརྩེའི་བཀའ་མོལ་གནང་ནས་ཁོང་གི་སློབ་སྦྱོང་དང་འཚོ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་བ་མ་ཟད། དགོན་སྡེའི་དགེ་འདུན་པ་དང་དགོན་སྡོད་ལས་བྱེད་པ་ཚོར་གཟིགས་པ་དང་འཚམས་འདྲི་ཡང་གནང་ཞིང་། ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་ཉེ་བའི་ལོ་དང་ལྷག་པར་དུ་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་པ་འཚོགས་ཚུན། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་ཏང་གི་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་གྱི་གཞི་རྩའི་བྱེད་ཕྱོགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དོ་དམ་ལས་དོན་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ཁྲིམས་སྲོལ་ལག་བསྟར་དོན་འཁྱོལ་ནན་ཏན་བྱས་ཏེ་དགོན་སྡེ་དང་གྲྭ་བཙུན་ཚང་མའི་སེམས་སུ་དྲོ་སྐྱིད་སྦྱིན་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་ལ་ཆོས་དད་རང་མོས་ཀྱི་འགན་ལེན་གང་ལེགས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཚང་མ་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་འོག་གཞི་ནས་མངོན་འགྱུར་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་དང་ལག་ལེན་ལས་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་མེད་ན་ཀྲུང་གོ་གསར་པ་མེད་ལ་བོད་ལྗོངས་གསར་པ་ཡང་མེད་པ་དང་། སྟོབས་ལྡན་མེས་རྒྱལ་མེད་ཚེ་བོད་ཀྱི་དེང་གི་འཕེལ་རྒྱས་བརྟན་ལྷིང་གི་རྣམ་པ་བཟང་པོ་མེད་ལ། མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་སླད་ཕྱིན་གྱི་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་གསར་པ་ཡང་མེད་པ་ར་སྤྲོད་ཡང་ཡང་བྱས་ཡོད། རེ་བར་དཔའ་བོ་རིན་པོ་ཆེས་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིའི་ཆབ་སྲིད་ཐད་བློས་འགེལ་ཆོག་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་ཐད་སྐུ་ཡོན་མཐོ་བ། ཀུན་སྤྱོད་ཐད་དམངས་ཀྱི་བློས་འགེལ་ཆོག་པ། འགག་རྩའི་དུས་སུ་ནུས་པ་ཐོན་ཐུབ་པ་བཅས་ཀྱི་མཛུབ་སྟོན་གལ་ཆེན་གཞིར་བཟུང་། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟང་པོ་རྒྱུན་འཛིན་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་རང་འགུལ་ངང་འཁུར་བ། རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་དང་རྒྱལ་སྐྱོང་འགྲོ་ཕན་བཅས་བྱས་ནས་མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་ལ་སྲུང་སྐྱོང་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་རྒྱུར་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད་དགོས། རེ་བར་རྒྱ་ཆེའི་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་དང་གྲྭ་བཙུན་ཚོས་ལོ་འདི་དག་ནང་དགོན་ཕན་གྲྭ་ཕན་གྱི་སྲིད་ཇུས་རབ་དང་རིམ་པ་ལག་བསྟར་བྱས་པ་དང་ཉེ་འགྲམ་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་གསར་པ་དང་། འགྱུར་ལྡོག་གསར་པ། འཚོ་བ་གསར་པ་བཅས་ནི་བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དང་། ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་ལྷག་པར་དུ་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིའི་མཐའ་སྐྱོང་བོད་བརྟན་གྱི་འཐབ་ཇུས་དགོངས་པ་གལ་ཆེན་གྱི་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་ཁྲིད་སྟོན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་དང་བསམ་བློའི་ཐད་བློ་སེམས་གཅིག་མཐུན་དང་། འདུན་པ་གཅིག་མཐུན། བྱ་སྤྱོད་གཅིག་མཐུན་བཅས་བྱེད་པ་དང་། དར་ཆ་གསལ་སྟོན་གྱིས་ཏཱ་ལ་སྐྱེ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་དང་ཏཱ་ལའི་རུ་ཚོགས་ཀྱི་ཁ་ཕྲལ་གཏོར་བཤིག་གི་བྱེད་སྤྱོད་དང་འཐབ་རྩོད་བྱས་ནས་མེས་རྒྱལ་གཅིག་གྱུར་སྲུང་སྐྱོང་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་རང་འགུལ་ངང་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
དགོན་སྡེའི་ཐོག་སྟེང་ནས་རྒྱང་ལྟ་བྱེད་སྐབས་དགོན་སྡེའི་མཐའ་བཞི་ཚང་མ་རྩྭ་རྩི་ཤིང་གིས་བཏུམས་པའི་ནགས་རིས་བསྐོར་བས་ཁོར་ཡུག་མཛེས་ཤིང་དབེན་པ་ཞིག་ཡོད། ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་བོད་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེ་ཡིན་པས་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་ལས་དོན་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། རེ་བར་རྒྱ་ཆེའི་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་ཚོས་མིག་འབྲས་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པ་བཞིན་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་ཚེ་སྲོག་ལ་སྣང་ཆེན་བྱེད་པ་བཞིན་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་ལ་སྣང་ཆེན་བྱས་ཏེ་ཏང་ཨུད་དང་སྲིད་གཞུང་ལ་རམ་འདེགས་ཀྱིས་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ལ་རྒྱུན་སྲིང་ལྷོད་མེད་ངང་ཤིང་འཛུགས་ནགས་བཟོའི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་རྒྱུར་སློབ་གསོ་ཁྲིད་སྟོན་དང“ལྗོན་ཤིང་མེད་པའི་དུད་ཚང”མེད་པ་བཟོ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་ནས་བོད་ཀྱི་རི་སྔོ་ཆུ་དྭངས་ནམ་ཡང་གནས་པར་བྱེད་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
དེ་རྗེས། ཝུའུ་དབྱིང་ཅེ་མཚུར་ཕུ་དགོན་པར་ཕེབས་ནས་དགོན་སྡེ་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་གསར་གཏོད་བྱས་ཚུལ་ལ་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་བ་རེད། བརྟག་ཞིབ་གནང་རིང་ཝུའུ་དབྱིང་ཅེས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་འཚོ་བར་བཅངས་པའི་མི་དམངས་ཀྱི་རེ་འདོད་ནི་ང་ཚོའི་འབད་འཐབ་དམིགས་ཚད་ཡིན། རིམ་པ་ཁག་དང་སྡེ་ཚན་ཁག་གིས་ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བློ་མཐུན་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་སྲོག་ཤིང་གནང་བའི་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཐབས་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་རབ་དང་རིམ་པ་ལག་བསྟར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། རང་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྲུང་གོ་ཅན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་མཐའ་འཁྱོངས། མངའ་ཁོངས་ཕྱིའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ཀྱི་སིམ་འཛུལ་གཏོར་བཤིག་གི་བྱེད་སྤྱོད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགོག་རྒོལ། ཆོས་ལུགས་ལས་དོན་ལ་ཁྲིམས་བཞིན་དོ་དམ། “ཁྲིད་སྟོན”ཐད་གཞོལ་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་བྱས་ཏེ་ཆོས་ལུགས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམ་མཐུན་ཡོང་རྒྱུར་ཁྲིད་སྟོན་ཧུར་ཐག་བྱས་ནས་ཆོས་ལུགས་འཆམ་མཐུན་དང་། བསྟན་དོན་ལམ་ལྷོངས། དགོན་སྡེ་ཞི་མཐུན་བཅས་ཡོང་བར་བྱེད་དགོས། དགོན་སྡོད་ལས་བྱེད་པ་དང་དགོན་སྡོད་མི་དམངས་ཉེན་རྟོག་པར་སེམས་ཁུར་དང་གཅེས་སྐྱོང་བྱས་ནས་ཐོབ་ཆའི་སྲིད་ཇུས་ཁག་དོན་འཁྱོལ་ནན་ཏན་གྱིས་རྒྱ་ཆེའི་དགོན་སྡོད་ལས་བྱེད་པ་དང་དགོན་སྡོད་མི་དམངས་ཉེན་རྟོག་པའི་ཧུར་བརྩོན་རང་བཞིན་སྔར་བས་སྐུལ་སློང་བྱེད་དགོས། རྒྱ་ཆེའི་རྒྱལ་གཅེས་ཆོས་གཅེས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལས་རིགས་མི་སྣས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་། དུས་རབས་ཡར་རྒྱས། མི་དམངས་བདེ་སྐྱིད་བཅས་ཡོང་བར་ཕན་པའི་ནང་དོན་སྔོག་འདོན་དང་དར་སྤེལ་གང་ལེགས་བྱེད་པ་དང་། འདུལ་ཁྲིམས་བསྟན་དོན་ལ་དུས་རབས་འཕེལ་རྒྱས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་བླང་བྱ་དང་མཐུན་པའི་གསལ་འགྲེལ་རྒྱག་པ། ཆོས་ལུགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་དང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་འདུན། དུས་རབས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཅས་དང་འཚམ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་ཧུར་ཐག་གཏོང་བ། དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ལ་དཔྱོད་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་འཛིན་པར་ཁྲིད་སྟོན་བྱས་ནས་སྐྱོན་བྲལ་ཤེས་དཔལ་གྱི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་དོན་གཉེར་གྱིས་བློ་གྲོས་དང་སྟོབས་ཤུགས་དེ་ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་དང་། ལས་བརྩོན་ཕྱུག་འགྱུར། འཚོ་བ་ལེགས་གཏོང་བཅས་ཀྱི་ཐད་ཁྲིད་སྟོན་བྱེད་པ། ཚེ་འདིའི་བདེ་སྐྱིད་འཚོ་བ་ཡག་པོ་སྐྱེལ་བ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འཚམ་མཐུན་ཡོང་རྒྱུར་སྐུལ་མ་གཏོང་ཆེད་ལེགས་སྐྱེས་ཧུར་ཐག་འབུལ་དགོས། རྒྱ་ཆེའི་དགོན་སྡོད་ལས་བྱེད་པས“འདུ་ཤེས་བཞི”བརྟན་པོར་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་། “གདེང་ཚོད་བཞི”བརྟན་དུ་གཏོང་བ། “ཁྲིད་སྟོན”ཐད་གཞོལ་རྒྱུར་མཐའ་འཁྱོངས། ཁྲིམས་བཞིན་དོ་དམ་དང་། དམངས་གཙོའི་དོ་དམ། སྤྱི་ཚོགས་ཅན་གྱི་དོ་དམ་བཅས་ཟུང་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས། ཞབས་ཞུའི་ནང་དོ་དམ་ཐུབ་པར་བྱས་ནས་དགོན་སྡེ་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་གསར་གཏོད་གཏིང་ཟབ་མུ་མཐུད་བྱས་ཏེ་དགོན་སྡེ་དོ་དམ་གྱི་ཕུགས་ཕན་ལམ་སྲོལ་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་རྒྱུན་སྲིང་ངང་སྐུལ་སྤེལ་གཏོང་དགོས། བརྩེ་བ་ཟོལ་མེད་བཅངས་ནས་བར་ཐག་ཉེ་རུ་གཏོང་བ་དང་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་ངང་གྲྭ་བཙུན་དབར་གྲོགས་པོ་སྒྲིག་པ་དང་། ཏང་དང་སྲིད་གཞུང་གི་མཐའ་འཁོར་དུ་རྒྱ་ཆེའི་གྲྭ་བཙུན་དང་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་རྣམས་མཐུན་སྒྲིལ་དམ་ཟབ་བྱེད་པ། ཁོང་ཚོར་ཏང་གི་སྲིད་ཇུས་བཟང་པོ་དང་དེ་བཞིན་རིམ་ཁག་ཏང་ཨུད་དང་སྲིད་གཞུང་གི་ཐུགས་ཁུར་ཟོལ་མེད་ཉམས་སུ་མྱོང་རྒྱུར་ཁྲིད་སྟོན་བཅས་བྱས་ནས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་བསྐྱར་དར་གྱི་ཀྲུང་གོའི་ཕུགས་འདུན་མཉམ་དུ་བསྒྲུབ་དགོས་ཞེས་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།