text:
དམ་ཚིག་གཙང་མའི་ཐོག་ནས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་རྒྱུ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཆེས་དཀའ་ཤོས་དང་ཉེན་ཁ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད། ནན་ཏན་བྱས་ན་དེ་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་འཛུགས་ཐུབ་པ་དང་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ། རྩ་བ་བརྟན་པོ་ཞིག་ཚུགས་པའི་རྗེས་གང་གིས་ཀྱང་གཡོ་འགུལ་གཏོང་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་དང་ངའི་བར་ལ་གནས་སྟངས་འདི་ཡོང་རྒྱུར་སྐུ་ལས་ཚད་མེད་བསྐྱོན་ནས་བརྟན་པོ་བཟོས་གནང་བ་རེད། མོན་གྷོར་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་རྫོགས་མཚམས་ཀྱི་དགོང་དྲོ་ཞིག་ལ་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་དེར་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་དངུལ་རྩིས་སྐོར་ལ་སྒྲུང་མགོ་རྙོག་པོ་ཞིག་གསུངས། ཁོང་གི་ཞབས་ཕྱི་གཞན་ཚོས་དེ་དགོས་མེད་ཅིག་ཏུ་སྣང་ནའང། རིན་པོ་ཆེས་དེ་ངས་ཤེས་དགོས་གལ་ཆེ་བར་གསུངས། གལ་ཏེ་ང་ལ་ཕྱིས་སུ་གནད་དོན་དེའི་སྐོར་ལ་བདེན་པ་མིན་པའི་འཆལ་གཏམ་ཕྲ་དོག་གིས་སྤེལ་བ་དག་གོ་ཐོས་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང། ཁོང་གིས་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ངའི་དམ་ཚིག་གཙང་མར་ཐེ་ཚོམ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་ཡོང་བའི་ཐུགས་རེ་གནང་།
དམ་ཚིག་གཙང་མས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་རྒྱུར་དགེ་རྒན་དང་སློབ་མར་འགྱུར་རེའི་གང་ཟག་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་ཕན་ཚུན་བརྟག་དཔྱད་ཆ་ཚང་བ་དང་གཏིང་རིང་པོ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་ནན་པོའི་རྗེས་སུ་སློབ་མས་རང་གི་བཤེས་གཉེན་དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་སུ་བལྟ་དགོས་ཀྱང་དེས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སྐྱོན་མེད་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་གྱི་མེད། སློབ་མས་རྟག་ཏུ་དགེ་རྒན་གྱིས་གསུངས་པར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པ་དང། གལ་ཏེ་དགོས་པ་བྱུང་ཚེ་གུས་ཞབས་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བསམ་འཆར་འདོན་དགོས་པ་རེད། རྒྱུན་དུ་སྦིར་གསང་དོད་པོས་ཁོང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་གུས་ཞབས་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་སོ་སོའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་གསུང་དང་སྤྱོད་ཚུལ་མི་མཛེས་པ་གང་ཡོད་པ་རྣམས་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།
ཐེངས་ཤིག་རིན་པོ་ཆེས་གནད་དོན་འདི་ཧྤ་རན་སི་(France)ནང་གི་ན་ལན་ཌ་(Nalanda)དགོན་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རབ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་གསལ་སྟོན་གནང་ཐབས་མཛད། གསུང་ཆོས་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ཆེད་དུ་མངགས་ནས་ཆོས་ཤིག་འགྲེལ་བཤད་ཡོངས་སུ་ནོར་བ་བསྐྱོན་པ་གནང། ཁོང་གིས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཚད་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་ནའང། རབ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོས་ཁོང་གི་གསུང་མཆན་དེབ་ནང་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བྲིས། ཆོས་ཐུན་རྗེས་མར་རིན་པོ་ཆེས་རབ་བྱུང་བ་ཡོངས་ལ་བཀའ་སྐྱོན་གནང་ནས་ཆུ་ཚོད་སྔོན་མར་ཁོང་གིས་ཆོས་ཤིག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཡོངས་སུ་ནོར་ནས་བསྐྱོན་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་། སུས་ཀྱང་དྲི་བ་མ་བཏང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ནམ། ཞེས་གསུངས་ནས་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས། བསྲེག་བཅད་བརྡར་བའི་སེར་བཞིན་དུ། ལེགས་པར་བརྟག་ལ་ང་ཡི་བཀའ། བླངས་བར་བྱ་ཡི་གུས་ཕྱིར་མིན། ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་བ་བཞིན་བླ་མས་གསུངས་པར་བརྟག་དཔྱད་གང་ཡང་མ་བྱས་པར་མུན་ནག་ནང་ཁས་ལེན་བྱེད་མི་ཉན་པར་གསུངས། བླ་མ་ཚད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐབས་རེ་ཞལ་ཤོར་བ་དང་། གསུང་སྒྱུར་གྱིས་ནོར་འཁྲུལ་ཡང་ཡང་བཟོ་བ། སློབ་མ་ཚོས་དོ་སྣང་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ཟིན་བྲིས་ནོར་བ་དང་མགོ་རྙོག་པོ་འགོད་ཀྱི་ཡོད། གལ་ཏེ་ཅི་ཞིག་ལ་ཐེ་ཚོམ་བྱུང་ཚེ་རྒྱུན་དུ་དྲི་བ་གཏོང་བ་དང་དོན་ཡོངས་རྫོགས་ཚད་ལྡན་གྱི་གཞུང་ལ་སྦྱར་ནས་དྭོགས་སེལ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།
སྒེར་གྱི་ཐོག་ནས་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ནང་པའི་ཊིག་ག་རྣམས་ལའང་དྭོགས་གཅོད་གནང་གི་ཡོད། དེ་ལྟར་གནང་བའི་ཚེ་ཁོང་གིས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་གནང་གི་རེད། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་གངས་ཅན་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་འདིས་རྒྱ་བོད་གཉི་གའི་མཁས་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་གུས་པར་འོས་པའི་གཞུང་མང་པོ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའམ་རིགས་པ་དང་འགལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཡིན་པར་དཔྱད་ཞིབ་མཛད། རིགས་པ་དང་འགལ་བའི་བློ་ཡི་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་སུན་འབྱིན་མཛད་མེད་ལ་གསར་གཏོད་ཡང་མ་མཛད་པར་གནད་འདིར་རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ཞིབ་བརྟག་གིས་སྲོལ་ཕྱེ་ནས་སྔ་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པའི་བརྗོད་བྱ་རྣམས་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པའི་དོན་འགྲེལ་མཛད། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལུང་རྟོགས་གི་བསྟན་པར་སྦྱངས་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཉམས་ལེན་གྱི་གནས་མཐོན་པོར་སོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གཏོགས་དེ་འདྲའི་སྲོལ་གཏོད་མི་ནུས་པའོ། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།
དཔེར་ན། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པའི་སྔ་རོལ་ཙམ་ལ་ཁོང་གིས་ང་འབོད་ནས་རྗེ་བླ་མས་མཛད་པའི་ཆེས་དཀའ་ཤོས་ཀྱི་གཞུང་དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོའི་བརྗོད་བྱ་དུམ་བུ་ཞིག་བསྟན་གནང་བྱུང། རིན་པོ་ཆེས་ཉིན་རེའི་ཉམས་ལེན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཤོག་ལྷེ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད་པའི་བསྟན་བཅོས་འདི་བློ་ཐོོག་ནས་ཞལ་འདོན་གནང་གི་རེད། བརྗོད་བྱ་དུམ་བུ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་མ་རིག་པ་གཅོད་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་མ་རིག་པའི་ས་བོན་གཅོད་པའི་སྐབས་དང་འབྲེལ་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། འགྲེལ་པ་ཚད་ལྡན་དག་གིས་ས་བོན་དེ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ ༼གཟུགས་མིན་པ་ལ་ཤེས་པ་ཡང་མིན་པའིའགྱུར་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་༽ ལ་ཤེས་པ་ཡང་མིན་པར་གསུངས། དོན་འདི་གོ་བརྡ་སྤྲོད་ཆེད་ངས་ཐ་སྙད་དེ་ (seeds) ཞེས་པའི་དོད་དུ་ (tendencies) ཞེས་བསྒྱུར་བ་ཡིན། རིགས་པའི་ཁུངས་དང་། མྱོང་བ། གཞུང་ཚིག་གཞན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་རིན་པོ་ཆེས་འབྲས་ཀྱི་ས་བོན་ད་དུང་ཡང་འབྲས་ཡིན་པར་བརྟེན་མ་རིག་པའི་ས་བོན་ནི་མ་རིག་པའི་རྡུལ་ (traces) འདྲ་པོ་ཡིན་པར་འགྲེལ་གནང་གི་འདུག །གསར་གཏོད་གྱི་འགྲེལ་འདི་ལ་བག་ལ་ཉལ་བའི་ཤེས་པར་འཇུག་ཚུལ་དང་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏིང་ཟབ་པའི་ལག་རྗེས་ལྡན་ཡོད།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེའི་གསར་གཏོད་གྱི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་ལྟོས་མེད་ཀྱིས་ཁོང་གིས་དུས་རྟག་ཏུ་དམའ་ས་བཟུང་རྒྱུ་དང་བཅོས་མའི་རྣམ་འགྱུར་མེད་པའི་ཐོག་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བཀའ་ནན་པོ་གནང་གི་རེད། དེས་ན་རིན་པོ་ཆེ་མོན་གྷོ་ནང་གི་ཉིད་ཀྱི་གདན་སའི་ནང་ནས་བླ་མ་མཐོ་ཤོས་ཡིན་ནའང་། ཁོང་གིས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ཀྱི་རྩ་ཁང་ཞིག་མ་གཏོགས་རྒྱུ་ངོམ་གྱི་གཟིམ་ཤག་ཆེན་པོ་ཞིག་བརྒྱབ་གནང་མེད། དྷ་སར་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་གཟིམ་ཤག་ཀྱང་ཧ་ཅང་གྱི་བག་ཡོད་ཚུལ་ལྡན་ཏེ། མི་བཞི་ལ་གཟིམ་ཁང་ཁང་མིག་གསུམ་དང་། རྒྱུན་ཆད་་མེད་པའི་སྐུ་མགྲོན། གཟིམ་ཁྱི་གཉིས་དང་ཞི་མི་གཅིག་ཡོད་བཅས་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་བ་ངོམ་སོའི་རིགས་མཐའ་དག་ལ་ཐུགས་ཟོན་གནང་བ་བཞིན་སློབ་མ་རྣམས་ནས་ཁོང་ལ་ཆེ་བརྗོད་བྱེད་རྒྱུར་འགོག་ཐབས་ཡང་གནང་གི་རེད། དཔེར་ན། སྒོམ་གྱི་ཉམས་ལེན་རེ་འགའི་ནང་སོ་སོའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་འབྲེལ་ལམ་གྱི་དབུས་སུ་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ་སྣང་བ་སྤྲོས་ནས་སྒོམ་དགོས་པ་དང་བླ་མའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མཚན་ཡོད་པའི་སྔགས་ཡང་ཡང་ཟློ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་ལེན་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་ཉིད་ཀྱི་སློབ་མ་རྣམས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཡིད་ལ་སྒོམ་རྒྱུའི་ལམ་སྟོན་གནང་གི་རེད། རིན་པོ་ཆེར་ཉིད་ཀྱི་མཚན་སྔགས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པའི་སྐབས་རྟག་ཏུ་ཉིད་ཀྱི་ཡབ་དམ་པའི་མཚན་ཟློ་རྒྱུར་གནང་གི་ཡོད། རིན་པོ་ཆེའི་ཡབ་སེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་ནང་གི་བླ་མ་དང་ཉམས་ལེན་པ་ཆེས་དྲག་ཤོས་ཤིག་ཡིན། ཁོང་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་པ་འཛིན་མཁན་ཡིན་པས་ཁོང་ལ་རྟོགས་པ་དང་སྒོམ་གྱི་མྱོང་བའི་ཕུང་པོ་མི་རབས་རྗེས་མར་འཕོ་བའི་འགན་འཁྲི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་པའི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེའི་བག་ཡོད་ཚུལ་ལྡན་གྱི་གནང་སྟངས་དེ་ཉིད་ཕྱོགས་གཞན་མང་པོ་ནས་མངོན། དཔེར་ཆ་བཞག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་སྐབས་ཁོང་གིས་གཱན་དྷི་མཆོག་གི་གནང་སྲོལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་གནང་བ་དང་། དགོས་མཁོ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་དེ་མིན་རྒྱ་གར་གྱི་མེ་འཁོར་ཁང་མིག་རིམ་པ་གསུམ་ཡོད་པའི་གྲལ་རིམ་གསུམ་པའི་ནང་ཕེབས་རྒྱུར་ཨུ་ཚུགས་གནང་གི་ཡོད། དྲོ་ངན་འཐུལ་བའི་གསང་སྤྱོད་ཀྱི་འགྲམ་དུ་གཟིམ་དགོས་ཐུག་ནའང་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་འཛེམ་གནང་གི་མེད་པ་ནི་དངོས་བདེན་ཡིན། ང་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་བསྐྱོད་པའི་སྐབས་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས་ལྡི་ལིར་ཐོན་པའི་ལམ་བར་དུ་གནས་ཚུལ་དེ་དང་འདྲ་བ་ཞིག་བྱུང་སོང། རིན་པོ་ཆེས་དཀྱུས་མའི་ངང་ཚུལ་ཐོག་ནས་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་སྟེ་དེས་སྙིང་རྗེ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུར་ཕན་གྱི་ཡོད་པར་གསུངས། ཁོང་གིས་མེ་འཁོར་གྱི་གྲལ་རིམ་དེ་གསུམ་གས་སླེབས་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་དུས་ཚོད་གཅིག་ལ་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན་དངུལ་འཕྲོ་བརླག་གཏོང་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཀྱི་ཡོད། མི་གཞན་གྱིས་ཁོང་ལ་གྲལ་རིམ་དང་པོའི་མེ་འཁོར་འཛིན་ཤོག་འབུལ་བའམ་ཡང་ན་རིན་གོང་ཆེ་བའི་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱི་ཟ་ཁང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་བ་སོགས་ཁོང་གི་དོན་དུ་དངུལ་འཕྲོ་བརླག་གཏོང་བར་ཐུགས་མཉེས་པོ་རྩ་བ་ནས་གནང་གི་མ་རེད།
ཐེངས་ཤིག་རིན་པོ་ཆེ་སྤི་ཏི་ནས་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱིར་ལོག་གནང་བའི་སྐབས་ང་དང་དགེ་ཕྲུག་གཞན་འགའ་རེས་ཁོང་ཕེབས་འབྱོར་གྱི་དུས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་ཕེབས་བསུར་བཅར་བ་ཡིན། འགྲུལ་སྐྱེལ་སྣུམ་འཁོར་ཆུང་བ་དང་ཆེ་བ་མང་པོར་ཁོང་ཡོད་མེད་བལྟས་ཀྱང་མཇལ་རྒྱུ་མིན་འདུག །དོས་སྐྱེལ་སྣུམ་འཁོར་ཐལ་རྡུལ་གྱིས་སྦགས་པ་ཞིག་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་སླེབས་སོང་བ་དེའི་འཚང་ག་ཤིག་ཤིག་གི་ཁ་ལོ་བའི་སྡོད་སའི་ནང་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱག་ལ་ཕྲེང་བ་བཟུང་ནས་བཞུགས་འདུག །ཁོང་དང་ཁོང་གི་ཞབས་ཕྱི་རྣམས་ཀྱིས་སྤི་ཏི་ནས་ཕེབས་ལམ་ཧྲིལ་པོ་བཟོད་བདེ་དང་ཕྱིའི་མཛེས་ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་ཐུགས་སྣང་མ་མཛད་པར་དོས་སྐྱེལ་གྱི་སྣུམ་འཁོར་དེའི་ནང་བཞུགས་ནས་ཕེབས་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་ཁོང་གི་ཞབས་ཕྱི་དང་ཕྲན་ཉིད་མོན་གྷོ་ཊོ་ནས་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱིར་ལོག་པའི་སྐབས་སུ་ངེད་ཚོ་པུ་ཎེར་ཉིན་གང་མེ་འཁོར་སྒུག་ནས་སྡོད་དགོས་བྱུང། ཁོང་གིས་ཐུགས་མཉེས་པོའི་ངང་ནས་ས་གནས་བོད་པའི་སུད་ཚོང་བས་ང་ཚོར་གནས་སྐབས་སྤྱོད་རྒྱུར་གཡར་བའི་གྲལ་རིམ་གསུམ་པའི་མགྲོན་ཁང་གི་ཉལ་ཁང་ཚ་དྲོད་དང་སྐད་ཅོར་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་དེའི་ནང་སྐུ་བཞུགས་གནང་སོང། དོན་ལ་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་རྒྱ་གར་ནང་འགྲུལ་བཞུད་གནང་སྐབས་མཚན་མོའི་འགྲུལ་སྐྱེལ་སྣུམ་འཁོར་རིན་གོང་ཁེ་བ་དང་སྟབས་བདེ་བར་བརྟེན་དེར་ཕེབས་རྒྱུའི་དགོངས་འཆར་གནང་གི་རེད། ཁོང་གིས་མི་ཚོགས་ཀྱི་ཁེངས་པའི་སྣུམ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་སྣུམ་འཁོར་ངང་སྒུག་གནང་རྒྱུར་ནམ་ཡང་ཐུགས་འཚེར་གནང་གི་མེད། ཁོང་གིས་ང་ཚོར་ཁོང་ཉིད་དེའི་རིང་སྒོམ་གྲུབ་ཉམས་ལེན་མང་པོ་གནང་རྒྱུར་བྲེལ་འཚུབ་ཡིན་པར་གསུངས། ཁོང་གི་གཡས་གཡོན་དུ་ཡོད་པའི་སྐད་ཅོར་དང་། ཟང་ཟིང་། བཙོག་སྙིགས་ཀྱིས་ཉིད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ལ་ནམ་ཡང་སུན་གཙེར་བཟོ་ཡི་མེད།
རིན་པོ་ཆེས་ནམ་ཡང་ས་ཆ་གཅིག་ལ་མ་བཞུགས་པར་གཡས་གཡོན་དུ་གནས་སྤོ་གནང་གི་རེད། ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་གནང་ཚེ་ཆགས་ཞེན་ལ་གཉེན་པོ་བསྟེན་རྒྱུར་ཡག་པོ་ཡོད་པར་གསུངས། དེར་བརྟེན་ཆིབས་སྒྱུར་སྐབས་སུ་ང་ཚོས་ཁང་པ་གཅིག་གི་ནང་ཉིན་ཁ་ཤས་ལས་མང་བ་ནམ་ཡང་ཞག་སྡོད་མ་བྱས་པར་ང་ཚོའི་མགྲོན་བསུ་ལས་འགལ་བ་དང་སྦྱིན་བདག་ལ་ཁུར་པོ་ཆགས་པ་སོགས་མི་ཡོང་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དཔེ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་བོད་པའི་བླ་རྒན་ཞིག་ཡོད་པའི་ཆོས་ཚོགས་སུ་ང་ཚོ་གནས་སྡོད་བྱེད་པའི་སྐབས་ཚང་མར་རིན་པོ་ཆེས་བླ་རྒན་དེ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་ཡག་ཤོས་ཤིག་ལྟར་ཐུགས་མཉེས་པོ་གནང་གི་རེད། ཁོང་གིས་གང་ཟག་ཁྱད་པར་བ་གཅིག་ཁོ་ནར་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་དམིགས་ཀར་ནམ་ཡང་གནང་གི་མེད།
རིན་པོ་ཆེ་ས་ཕྱོགས་གང་དུ་ཕེབས་ཀྱང་ཁོང་གིས་ཉིན་གང་ཉམས་ལེན་ནན་པོ་རྒྱུན་བསྐྱངས་པ་དང་མཚན་མོ་ཧ་ལམ་མནལ་དུ་གཟིམ་གནང་གི་མེད། ཁོང་གིས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱི་བར་ཙམ་མ་ཟད་ཕྱི་རྒྱལ་མཇལ་བཅར་བ་སླེབས་པའི་དུས་ངའི་གསུང་སྒྱུར་རྒྱུར་སྒུག་པའི་བར་མཚམས་སུའང་སྔགས་གསོག་པ་དང་ཞལ་འདོན་གནང་གི་རེད། ཁོང་གིས་སྣུམ་འཁོར་དང་། མེ་འཁོར། གནམ་གྲུ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྒོམ་བརྒྱབ་གནང་གི་ཡོད། ཕྱིའི་རྐྱེན་སོགས་ཀྱིས་ནམ་ཡང་ཁྱད་པར་བཟོ་ཡི་མེད། ཁོང་གིས་ཉིན་རེའི་ཉམས་ལེན་རྣམ་དག་ཡོད་པ་དེས་ས་ཕྱོགས་གང་དུ་བསྐྱོད་པ་དང་ཅི་ཞིག་བྱེད་པ་ཡིན་ནའང་ང་ཚོའི་འཚོ་བར་རྒྱུན་གྱི་ཚོར་སྣང་ཞིག་སྟེར་གྱི་ཡོད་པར་ནན་པོར་གསུངས། ང་ཚོར་ཧ་ཅང་གི་འཁྱུག་བདེ་དང། གདེང་ཚོད། རང་ཚུགས་བརྟན་པོ་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།
ད་དུང་རིན་པོ་ཆེས་ནམ་ཡང་ཉིད་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཕྱི་ལ་སྟོན་གནང་གི་མེད། ཁོང་གིས་ཞལ་ལག་མ་མཆོད་པའི་སྔོན་ཟས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའམ་གསུང་ཆོས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞལ་འདོན་གནང་བ་སོགས་ནི་ཁུ་སིམ་པོ་དང་ཁེ་གཙང་ཐོག་ནས་གནང་དགོས་པའི་གནས་སུ་གསུངས། གང་ཟག་གཞན་དང་ལྷན་དུ་ཁ་ཟས་ལ་རོལ་བའི་སྐབས་དེའི་སྔོན་དུ་ཞལ་འདོན་རྣམ་པར་དག་པ་རིང་པོ་ཞིག་སྐྱོར་བ་ཡིན་ན་ཁོང་ཚོར་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་ང་ཚོས་ཁོ་ཚོ་སེམས་འགུལ་ལམ་ངོ་ཚ་ཁ་སྐྱེངས་གང་རུང་བཟོ་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་སྲིད། དེར་མ་ཟད་ཁོང་གིས་ནམ་ཡང་ཉམས་ལེན་ནམ་གོམས་སྲོལ་སོགས་གང་ཡང་གཞན་གྱི་ཐོག་ཏུ་བཀལ་གནང་གི་མེད་ནའང། ཁོང་གིས་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ཆོས་ཚོགས་ལ་གསུང་ཆོས་ཀྱི་སྔོན་དང་རྗེས་ཀྱི་ཞལ་འདོན་དང་ཆོ་ག་སོགས་ཅི་མཆིས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྤྱིར་བཏང་ཆ་ནས་འབྲངས་གནང་གི་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་བོད་པ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་པ་གཉི་གའི་དགོན་སྡེ་རྣམས་ལ་འབུལ་བ་ཆེན་པོ་ཕུལ་ནའང་། ཁོང་གིས་ནམ་ཡང་རློམ་ཤེད་མི་གནང་བའངམ། དེའི་སྐོར་ལ་གང་ཡང་གསུངས་ཀྱི་མེད། དེ་འདྲ་རྩ་བ་ཉིད་ནས་བྱེད་མི་ཉན་པ་བསླབས་གནང་གི་ཡོད། ཐེངས་ཤིག་ཨི་ཊ་ལིའི་ཝི་ལོར་བྷ་ནང་ན་སོ་དར་མའི་མི་སྙེམ་ཆུང་ཞིག་རིན་པོ་མཇལ་ཞུར་བཅར་སོང། མི་དེས་གཟིམ་ཁང་ནས་ཐོན་སྐབས་ཁ་ཁུ་སིམ་པོའི་ཐོག་ནས་གཏོང་ཕོད་ཀྱི་ཞལ་འདེབས་བླུག་པའི་ཡིག་ཁོག་ཞིག་མངོན་གསལ་དོད་པའི་གནས་གང་ཡང་མིན་པའི་ཅོག་ཙེའི་ཟུར་ཞིག་ལ་བཞག་འདུག །རིན་པོ་ཆེས་དེ་ནི་བླ་མར་འབུལ་ཚན་རྒྱག་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པར་ཕྱིས་སུ་གསུངས།
གང་ལྟར་ཡང་རིན་པོ་ཆེས་ང་ཚོའི་དམའ་ས་བཟུང་ཚུལ་དེ་བཅོས་མ་མིན་པའི་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཡིན་དགོས་པར་ནན་ཆེར་གསུངས་གནང་གི་ཡོད། དོན་དངོས་ལ་མི་སྤོབས་པ་ཆེན་པོ་དང་ཁེངས་དྲེགས་ཅན་ནམ་སོ་སོ་རྣལ་འབྱོར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་སེམས་མཁན་ཡིན་ནའང་། དམའ་ས་བཟུང་ཁུལ་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་ཁོང་གིས་མཉེས་པོ་གནང་གི་མེད། ཁོང་གིས་འབྲོག་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ནས་ཡིན་པའི་སྤོབས་པ་ཅན་གྱི་ཉམས་ལེན་པ་ཞིག་གིས་བླ་མ་ཚད་ལྡན་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་བཅར་བའི་སྒྲུང་དེ་རྒྱུན་དུ་གསུངས་གནང་གི་རེད། ཁོས་སྲིད་པའི་དཔལ་ཡོན་གང་ཡང་མཐོང་མྱོང་མེད་ཁུལ་བྱས་ནས་བླ་མའི་མདུན་ཅོག་གི་ཆོ་གའི་ཕྱག་རྫས་རྣམས་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་དྲིས། དེ་ནས་ཁོས་བླ་མའི་ཞི་མིར་མཛུབ་མོ་གཏད་ནས་སེམས་ཅན་ཁྱད་མཚར་དེ་གང་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་པར་བླ་མས་ཁོ་ཕྱིར་འབུད་བཏང་གནང་བ་རེད།
མི་ཚོས་སོ་སོའི་ཉམས་ལེན་བཅོས་མའི་ཐོག་ནས་འུད་སྒྲོབ་བྱས་ཚེ་རིན་པོ་ཆེས་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཐུགས་མཉེས་པོ་གནང་གི་མེད། ཁོང་གིས་གསུངས་དོན། གལ་ཏེ་ང་ཚོར་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྙེན་མཚམས་ཉམས་སུ་ལེན་འདོད་པའམ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་ཐེངས་གཅིག་འགྲུབ་ཟིན་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་དེ་གང་ཟག་གཞན་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་མི་ཉན། དེ་འདྲའི་དོན་རྣམས་གཞན་ལ་གསང་བ་བྱེད་པ་དང་སོ་སོ་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རྣམས་གཞན་གྱིས་མ་ཤེས་པ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ལེགས་ཤོས་ཡིན་པར་གསུངས། དེ་མིན་མི་གཞན་གྱིས་སོ་སོའི་སྐོར་གླེང་བ་དེས་འགོག་རྐྱེན་མང་པོ་བཟོ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་རང་ལ་ཁེངས་པ་སྐྱེ་བའམ། གཞན་ལ་ཕྲ་དོག་དང་འགྲན་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། སྐྱེ་བོ་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཡི་དམ་གང་ཡིན་མིན་ཤེས་ཀྱི་མེད། གནས་འདི་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་གཅིག་པུས་ཐུགས་སྣང་བྱུང་བ་སྟེ། རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་ཙམ་ལ། ཁོང་གི་ནང་མཆོད་ལས་མཆོད་པ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཉིས་འབུལ་བཞིན་པ་དེས་བདེ་མཆོག་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་རྗེའི་ཡི་དམ་གཙོའོ་ཡིན་པ་ཁོང་གིས་རྗེས་སུ་དཔགས།
དེ་བཞིན་དུ་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེར་དུས་འཁོར་རྐང་འཛིན་པ་དང་མཁས་པར་ཆེ་བསྟོད་གནང་གི་ཡོད་ནའང། ཁོང་གི་ཉམས་ལེན་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་སུས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་རེད།
བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱིས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཡོངས་རྫོགས་སྦས་ནས་ཕྱིས་སུ་ཁོང་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་གཞི་ནས་གྲྭ་ཆས་ཀྱི་ཟུར་ཞིག་ཏུ་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བཙེམས་ཡོད་པ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ནས་སུས་ཀྱང་ཁོང་རྣམས་ཉམས་ལེན་ལ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བཞིན་བཞུགས་པ་རྟོགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་ཡང་གསུངས་གནང་། ཁོང་གིས་ཀྱང་མིག་དཔེ་དེར་གཞིགས་ནས་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་གནང་གི་ཡོད། རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་གཟིམ་ཁང་གི་མི་ཚང་མ་མ་ཉལ་བའི་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་སྔོན་དུ་མནལ་གཟིམས་གནང་བ་དང་། ཞོགས་པ་ཁོང་ཚོའི་རྗེས་ཙམ་ལ་ཡར་བཞེངས་གནང་གི་རེད། ཕལ་ཆེར་མི་ཚང་མ་གཉིད་ཁུག་པའི་རྗེས། ཁོང་གི་གཟིམ་ཤག་གི་གློག་འོད་འཕྲོས་ཡོད་པ་དང་། གཟིམ་ཤག་གི་མི་རྣམས་གཉིད་མ་བསད་པའི་སྔོན་ཙམ་ལ་གློག་འོད་མེད་པར་གྱུར་གྱི་ཡོད་པ་ང་དང་ཁོང་གི་ཞབས་ཕྱི་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱས་པ་ཡིན།
ཐེངས་ཤིག་ཇར་མན་ (Germany) ནང་གི་ཇཱ་གྷེན་ཌོ་ཧྤོ་ (Jaegendorf) ནང་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་དུ་ཁོང་གི་ཞབས་ཕྱི་བགྲེས་པ་ཆོས་མཛད་ལགས་ཀྱིས་གཟིམ་ས་གཅིག་མཉམ་སྤྱོད་གནང་བ་རེད། རིན་པོ་ཆེས་མཚན་དགུང་ལ་ཡར་བཞེངས་ནས་ནཱ་རོ་པའི་ཉམས་ལེན་དྲུག་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ཀྱི་སྟངས་སྟབས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་འདྲ་མིན་གྱི་ཚུལ་ཉམས་བཞེས་གནང་བ་དག་ཆོས་མཛད་ལགས་ཀྱིས་མནལ་ཁུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཟིགས་འདུག །ཉིན་མོའི་སྐབས་རིན་པོ་ཆེ་ཡར་བཞེངས་པ་དང་གཡས་གཡོན་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཕྱག་རོགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། དོན་དུ་ཁོང་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་གནང་སྒོའི་ནང་བཞུགས་རྒྱུར་ནུས་པ་དང་འཁྱུག་བདེ་ལྡན་ཡོད་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལེགས་པ་རྣམས་སྦས་གསང་གནང་ཐབས་མཛད་ཀྱི་ཡོད། དོན་དུ་ཁོང་གིས་མི་ངོ་འདྲིས་མེད་པ་རྣམས་ལའང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གསལ་སྟོན་གནང་རྒྱུར་མཉེས་པོ་གནང་གི་མ་རེད། ཐེངས་ཤིག་ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་ (Indonesia) བཟའ་ཚང་གཅིག་གིས་པེ་རི་སི་ (Paris) ནས་ཨེམ་སི་ཊར་ཌམ་ (Amsterdam) བར་དུ་ང་ཚོ་མོ་ཊའི་ནང་བླུགས་བྱུང། ཨེམ་སི་ཊར་ཌམ་ལ་སླེབས་རྗེས་བཟའ་མི་གཉིས་པོས་རིན་པོ་ཆེ་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་ཉིན་དགུང་གསོལ་ཚིགས་ལ་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཕྱིས་སུ་ས་གནས་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་སུ་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གཉིས་ལ་ཁ་པར་བཏང་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་ཆོས་ལ་མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་དེས་ཁོ་རང་གཉིས་ཀྱི་མགྲོན་པོ་དེ་ངོ་མ་སུ་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་རེད། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཁོང་ནི་འདྲིས་བདེ་གྲྭ་པ་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཙམ་རེད་སྙམ་འདུག །
གནས་ལུགས་དེ་དང་འདྲ་བར་རིན་པོ་ཆེས་སྐབས་རེ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་འགྲུལ་བཞུད་སྐབས་བྱིས་པ་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་མིག་མང་བསྐྱོན་གནང་བའམ། ཉིད་ཀྱི་ཞབས་ཕྱི་གཞོན་པ་ངག་དབང་མིག་མང་རྩེ་རུ་འཇུག་གནང་ནས་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཉི་གར་རོགས་པ་གནང་གི་རེད། བྱིས་པ་ཚོས་ཁོང་ནི་སེམས་བཟང་བའི་སྤོ་བོ་བགྲེས་སོང་ཞིག་ཙམ་དུ་ཚོར། ཐེངས་གཅིག་རིན་པོ་ཆེ་ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྟོན་དུས་ཆེན་སྐབས་སུ་ཇར་མན་ནང་གི་མུ་ནིག་ (Munich) སྲང་ལམ་ནང་ཞབས་ཐང་དུ་ཕེབས་པའི་ཚེ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་གྲ་ཆས་དམར་པོར་གཞིགས་ནས་འཁྲུངས་སྟོན་མིས་ (Santa Claus) ཡིན་པར་བསམས་ནས་རྗེས་སུ་བཅར།
རིན་པོ་ཆེ་དབྱིན་སྐད་ཕྲན་བུ་ཞིག་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་པའི་གནད་དོན་དེ་ཡང་སྦས་གསང་གནང་གི་རེད། སྤི་ཏིའི་ནང་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་དུས་འཁོར་བཀའ་དབང་གནང་ཟིན་པའི་རྗེས་ཏེ། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཟླ་བ་གཅིག་གི་སྔོན་ངས་རྟ་པོ་དགོན་པ་ནས་དགོངས་པ་ཞུས་ཏེ་དྷ་རམ་ས་ལར་ཐོན་པ་ཡིན། ངས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མི་ཚོ་ཁག་ཅིག་གི་ཆེད་འགྲུལ་སྐྱེལ་སྣུམ་འཁོར་ཞིག་གླས་ནས་ཐོན་གྲབས་བྱེད་པའི་སྐབས། དེའི་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་བ་གཅིག་གིས་རྒྱང་ཐག་ལེ་དབར་མེ་ལེ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཆོད་པའི་དཀྱིལ་དགོན་པར་ཕྱིན་ནས་དུས་ཚོད་ཏག་ཏག་ལ་ཕྱིར་ལོག་མ་བྱས། དཀྱིལ་དགོན་པར་ཁོ་མོ་འཚོལ་བར་ཕྱིན་པས་ཨི་ཊ་ལིའི་ (Italy) སློབ་མ་དེས་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་བཅར་འདུག །དེ་སྔོན་དབྱིན་སྐད་རྩ་བ་ཉིད་ནས་བསྐྱོན་མྱོང་མེད་པའི་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་སྒྱུར་མེད་པར། ཁོ་མོར་ཞལ་གཟིགས་ནས་དབྱིན་སྐད་དག་པོའི་ངང་ཨེ་ལེག་སི་ག་པར་འདུག་གམ། ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང། མི་ཚོ་ཧང་སངས་ཏེ་ཡིན་ནའང་། རིན་པོ་ཆེ་ཁྱེད་རང་གིས་དབྱིན་སྐད་བསྐྱོན་གནང་གི་མེད་པ། ཅེས་བརྗོད་སྐབས་ཁོང་གིས་བཞད་མོ་བཞད་དེ་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་བའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས།། །།
ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གཏམ་བཤད་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་དང་རྩོམ་བྲིས་བྱས་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལོའི་ཟླ་བ་༤ པའི་ནང་ང་རང་རྒྱ་གར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱིར་ལོག་བྱས་པ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ནས་བཟུང་༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་དྲུང་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་སློབ་གཉེར་དང་ལས་དོན་བསྒྲུབས་ནས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་འདབས་སུ་གནས་བཅས་ཅིང། ད་ལྟ་ང་རང་ཇར་མན་ (Germany) ནང་གི་མུ་ནིག་ (Munich) གྲོང་ཁྱེར་ལ་གནས་སྤོས་བྱས་པས། དེ་གར་དཔེ་དེབ་འབྲི་རྒྱུ་དང་འཆར་ཅན་ནང་ཆོས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་རྒྱུའི་ཐོག་ནུས་པ་ཆེ་བ་འདོན་ཐུབ་ཀྱི་འདུག །༸གོང་ས་མཆོག་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་སྙན་གསེང་ཞུ་རྒྱུ་དང་ཁོང་གི་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཕེབས་རྒྱུའི་རེ་བ་བཅངས་པ་ཡིན། རང་གི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་གཞན་ལ་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕན་ཐོགས་བསྐྲུན་ཕྱིར་ང་རང་གི་དུས་ཚོད་བེད་སྤྱོད་ཇི་ལྟར་གཏོང་བ་དང་གང་དུ་གཏོང་ཕྱོགས་ཐད་རང་ངོས་ནས་ཐག་གཅོད་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་ཕེབས་བྱུང། ཉམས་མྱོང་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཡིད་རྟོན་འོས་པའི་ལྟོས་ས་ཞིག་རེད་བཀའ་ཕེབས་བྱུང།
ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་སྔོན་ལ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སེར་ཞལ་ཐོག་མར་མཇལ་སྐབས། ཧར་ཝར་ཌི་ (Harvard) གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་འི་སྐད་ཡིག་ ༼རྒྱ་ཡིག་དང་། ཉི་ཧོང་ཡིག་༽ དང་། ལེགས་སྦྱར། རྒྱ་གར་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་ནས་ཧྥུལ་བེ་རེ་ཌའི་ (Fulbright) སློབ་གཉེར་བ་ཞིག་གི་མིང་ཐོག་ནས་ང་རང་རྒྱ་གར་དུ་རང་གི་འབུམ་རམས་པའི་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་གྱི་རྩོམ་བྲིས་འབྲི་བར་ཡོང་བ་ཡིན། སྐབས་དེ་དུས་ ༼སྐབས་དེར་ནང་ཆོས་ཐད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་༽ སྔ་མོའི་ཨི་ཇིབ་རིག་པ་ (Egyptology) ཕྲན་བུ་འདྲ་བར། བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་ཡང་ཕན་མེད་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཞིག་ཏུ་ཤེས་ཡོན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཐོག་ནས་འཆད་ཉན་བྱེད་བཞིན་འདུག །དེ་ལྟའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ངས་ཁས་ལེན་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་ནང་པ་ཞིག་ལྟ་བུར་བསམ་བློ་བཏང་ན་གང་ཡོང་མིན་ཐད་ལོ་མང་རིང་བསམ་ཞིབ་བྱས་པ་ཡིན། ༸གོང་ས་མཆོག་མཇལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གནའ་བོའི་སྲོལ་རྒྱུན་ད་དུང་གསོན་པོར་གནས་ཤིང་། དེ་ཆ་ཚང་ལེགས་པར་མཁྱེན་པ་དང་དེའི་རྣམ་པར་རོལ་པའི་སློབ་དཔོན་ཞིག་འདིར་དངོས་སུ་ཞུགས་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་འཕྲལ་ང་རང་ལ་དགའ་བདེའི་ཚོར་བ་དཔག་མེད་བྱིན།
ཟླ་ཤས་རྗེས་རང་གི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་ནས་ཁུངས་ལྡན་གྱི་ནང་པའི་གསུང་རབ་ཁག་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་སྩོལ་གནང་ཡོང་བར་སྐྱབས་འཇུག་ཞུས་པ་ཡིན། ང་རང་ཁོང་ལ་ཞབས་ཕྱི་ཞུ་རྒྱུར་འདོད་པ་ཆེ་བ་དང་ངའི་ངོས་ནས་གཟེངས་སུ་ཐོན་པའི་ལས་དོན་བསྒྲུབས་པ་འབའ་ཞིག་བརྒྱུད་དེ་ལྟར་མངོན་འགྱུར་ཐུབ་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་དང་། མཐར་ཁོང་གི་སྐབས་སྐབས་ཀྱི་གསུང་སྒྱུར་བ་ཞིག་བྱ་རྒྱུའི་སྐལ་བཟང་གི་གོ་སྐབས་ཐོབ་ནས་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་དང་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སའི་ཆོས་ཕྱོགས་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་དང་ཤེས་ཡོན་བསྟི་གནས་ཁང་དབར་འབྲེལ་ལམ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་པར་ཕྱགས་རོགས་ཞུས་ཐུབ་པ་བྱུང་།
ང་རང་གི་རྟེན་གཞི་ཡོ་རོབ་ནང་གནས་སྤོས་བྱ་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་ལ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཐུགས་དགྱེས་ཚོར་དང་བཅས་རང་ངོས་ནས་འབྲི་བར་ངེས་པའི་དཔེ་དེབ་རྗེས་མ་དེའི་སྐོར་ལ་བཀའ་འདྲི་གནང་བྱུང་། དེ་བས་ན་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་སྐོར་འབྲི་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད་སྐོར་ཁོང་ལ་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་པ་ཡིན། ༸གོང་ས་མཆོག་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་སྐོར་རྡ་རམ་ས་ལར་ཉིན་གསུམ་རིང་གི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུར་བཅར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། སྐབས་བབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ཐོག་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོར་འཕྲད་བཞིན་པའི་དཀའ་ངལ་ཐད་ལ་ངས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་ཚུལ་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ལྟའི་དཀའ་ངལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་ཚད་ལྡན་གྱི་དགེ་རྒན་ཉུང་ཤས་ལས་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ནན་པོ་བསྩལ།
ང་རང་མཇལ་བཅར་ཁང་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པ་དང་། ཐོག་མར་ངའི་སེམས་ནང་ནང་པའི་དགེ་རྒན་ཞིག་བྱ་རྒྱུར་ཁྱད་ཆོས་དང་རང་གི་ནུས་པར་དོགས་དྲི་བྱེད་འགོ་ཚུགས་སོང་། འདས་པའི་མི་ལོ་དེ་དག་གི་རིང་། རྒྱ་གར་ནང་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་པའི་ཚད་ལྡན་གྱི་སློབ་དཔོན་འགའ་ཞིག་གི་དྲུང་ནས་རང་ཉིད་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུའི་རྩ་ཆེའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་བྱུང་། དེའི་ཁྲོད་༸གོང་ས་མཆོག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གང་གི་ཡོངས་འཛིན་སྐུ་གཤེགས་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་གཞན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་ཡོད། ཁོང་རྣམས་དང་བསྡུར་ན་རང་ཉིད་ལ་ཤེས་ཚད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་གང་ཡང་མེད། འོན་ཏེ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཞབས། བདག་གི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ གོང་དུ་གནང་བའི་བཀའ་སློབ་དུམ་བུ་དྲན་གསོ་ཞུས་ཡོད།
རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིགས་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་ང་རང་ཁོང་གི་གསུང་སྒྱུར་བ་དང་དྲུང་ཡིག་གཅིག་ལྕོགས་ཐོག་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱས་པ་དང་ཝེ་ནེ་ཟུའེ་ལ་ (Venezuela) ནང་གི་ཁ་ར་ཁ་སེ་ (Caracas) ནད་ཕྱིར་ལོག་མ་ཐག་ཡིན། རིན་པོ་ཆེས་བདག་གི་བློ་སྟོབས་སྤེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། གསར་དུ་ཚུགས་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཞིག་ལ་སློབ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུར་མངགས་པ་བཞིན་ངས་ཁས་ལེན་བྱས་པ་ཡིན། དེ་ལྟའི་ལས་དོན་ནི་ང་ལ་ཐངས་དང་པོ་ཡིན། ཉིན་ཤས་རིང་ངལ་གསོའི་ཆེད་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ ནེའུ་ཇར་སི་ (New Jersey) རུ་དགེ་བཤེས་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱི་དགོན་པར་ལྷོད་ཞུགས་མཛད་དགེ་བཤེས་ལགས་ནི་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་མཁས་པའི་ཨུ་རུ་སུའི་ནང་གི་ཁལ་མུག་སོག་པོ་ (Kalmyk Mongol) དང་པོ་དེ་ཆགས་ཡོད། ངས་ཁོང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ སྔོན་དུ་མཇལ་བྱུང། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་དྲུང་ནས་སློབ་གཉེར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་རྩ་བ་ནས་ཐོབ་མ་བྱུང།
ང་རང་ཕྱིར་ལོག་པ་དང་། ངས་གང་འདྲ་བྱས་ཡོད་མེད་ཐོག་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་འདྲི་གང་ཡང་མ་གནང་། དེ་ནི་ཁོང་གི་རྒྱུན་གཏན་གྱི་གནང་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པས་ང་རང་ཧང་སངས་མ་བྱུང་། གཟའ་འཁོར་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་ལོན་ཌོན་ (London) དུ་ཉིན་ཞིག་དགོང་ཟས་གྲུབ་པ་དང་ཐབ་ཚང་ནང་གི་ཅོག་ཙེའི་མཐའ་སྐོར་ནས་བསྡད་པའི་སྐབས། རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་དོན། མ་འོངས་པར་ཁྱེད་རང་དགེ་རྒན་སྐད་གྲགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་སྐབས་རང་གི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་ལྟ་བུར་མཐོང་ན། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་རང་གིས་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་མིན་པ་ཤེས་གསལ་ཡིན་ན་ཡང་། རང་ཉིདཀྱི་དགེ་རྒན་ཁོ་རང་སངས་རྒྱས་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་མེད་པར་མ་བྱེད ། དེ་ལྟར་གསུངས་པ་དང་ཡུད་ཙམ་རིང་ངེད་གཉི་ག་ཁུ་སིམ་མེར་ལུས། དེ་ལྟ་བུའི་གཏིང་ཟབ་པའི་གསུང་གི་ནང་དོན་རྟོགས་པར་ལོ་མང་པོ་འགོར་ངེས་ཡིན།
ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་གྲགས་ཅན་བླ་མ་བཟོད་པ་རིན་པོ་ཆེས། གལ་སྲིད་རང་ལ་བླ་མ་ཚད་ལྡན་ཞིག་མཇལ་འདོད་ན། དེའི་མཚན་གཞི་ལེགས་ཤོས་ནི་སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ངེས་རེད་ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་སོང། བཟོད་པ་རིན་པོ་ཆེས་བླ་མ་ཞེས་པའི་བོད་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྒྲའི་གྲངས་དོན་ཙམ་ལ གྲྭ་པ་ཙམ་མམ། ཡང་ན་ལོ་གསུམ་ཆོས་གསུམ་སྔོན་སོང་གི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་བྱེད་མཁན་ཙམ་དང། གཞན་ཡང་རང་གི་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱིར་རང་དབང་སྤྱོད་མཁན་གྱི་མཚན་གནས་ཐེག་པའི་སྤྲུལ་སྐུའི་དོན་ལའང་བེད་སྤྱོད་མ་གནང་བར། བླ་མ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དོན་ངོ་མ་སྟེ། ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཚད་ལྡན་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་གོ་བར་གསུངས།
དེར་བརྟེན། དེ་འདྲ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་གནང་ལུགས་དང་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་འབྲེལ་བ་བྱེད་ལུགས་ཐད་འགྲེལ་བཤད་འགོ་འཛུགས་བྱེད་སྟངས་ཕན་ནུས་ལྡན་པ་ཞིག་ནི། ཕལ་ཆེར་སེར་ཀོང་རིནཔོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར་དང་ཁོང་དང་ངའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་འགོད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པར་སེམས། དེ་ཡང་ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་ཀྱི་སྣང་འཆར་དང་དྲན་ཡུལ་གྱི་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་རྣམས་འགོད་རྒྱུ་ཡིན།། །།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གཤེགས་ཚུལ་ནི་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་ལས་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་བྱུང་སོང། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ཟླ་བདུན་པའི་ནང་སྤི་ཏི་རྟ་པོ་དགོན་དུ་རིན་པོ་ཆེས་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཞིག་དཀའ་དྲིན་བརྩེ་གཟིགས་ཡོང་བར་སྐྱབས་འཇུག་ཞུས་ཏེ་གོ་སྒྲིག་ཞུས། དེ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེས་ས་གནས་དགེ་འདུན་པ་རྒན་གྲས་བཀའ་ཆེན་གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་སུ། བོད་ཀྱི་སྐར་རྩིས་ལ་གཞིགས་ན། རྩིས་འབྲས་སུ་ད་ལོ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་དགུང་ཀེག་ཁེལ་བས། གང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚེར་ཉེན་ཁ་ཡོད། དེར་བརྟེན་བར་ཆད་ཚང་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་ཐོག་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཞུས་ན་ལེགས་སྐོར་དང་། དེའི་སྐོར་སུ་གཅིག་ལའང་བཤད་མི་ཉན་ཞེས་མངགས་ཆ་གནང་།
དེ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེས་གཟའ་འཁོར་གསུམ་རིང་བསྙེན་སྒྲུབ་དམ་པོ་བཞུགས་པ་དང་། དེ་རྗེས་ཉེ་འཁོར་གྱི་བོད་མིའི་དམག་སྒར་ཞིག་ནང་དམིག་མི་ཚོར་སྤྱོད་འཇུག་སློབ་ཁྲིད་གནང་བར་ཕེབས། དེ་གར་སྤྱོད་འཇུག་ཆ་ཚང་ལྷོད་པོའི་ནང་ག་ལེར་སློབ་ཁྲིད་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ཡང་ ཁོང་གིས་སློབ་ཁྲིད་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོ་གནང་བ་དང་། དམིགས་བསལ་ས་ཆ་ཞིག་ལ་ཕེབས་དགོས་གསུངས་ཏེ། འཆར་འགོད་བྱས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་སྔོན་ནས་དམག་སྒར་ལས་ཞལ་གྱེས་གནང་། སྐབས་དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཡིན་ཞིང་༸གོང་ས་མཆོག་གནམ་གྲུའི་ནང་སུད་སི་ (Switzerland) ནང་གི་འཇི་ནི་ཝ་གྲོང་ཁྱེར་ (Geneva) དུ་ཕེབས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དུས་མཚུངས་པེ་ལི་སི་ཏན་གྱི་བཅིངས་འགྲོལ་ཚོགས་པའི་ (Palestine Liberation Organization) ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ཡ་སར་ཨ་ར་ཧྥ་ཊ་ (Yassar Arafat) ཡང་དེ་གར་བསླེབ་པར་ཚོད་དཔག་བྱེད་པ་དང་། ཨ་ར་ཧྥ་ཊར་དམིགས་པའི་དྲག་སྤྱོད་རིང་ལུགས་པའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་སྲིད་པར་ཉེན་རྟོག་པས་བློ་འཚབ་བྱས་ཏེ། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུའི་བདེ་འཇགས་ལ་འགན་ལེན་ཐུབ་པ་མི་འདུག་ཅེས་སྔོན་བརྡ་བཏང་།
རིན་པོ་ཆེ་དང་ངག་དབང་ལགས་གཉིས་དམག་སྒར་ནས་ཐོན་ཏེ་མྱུར་དུ་སྣུམ་འཁོར་ནང་ཕེབས། ཁྱུག་ཙམ་རིང་རྟ་པོ་དགོན་པར་ཁ་བཀག་ནས། བཀའ་ཆེན་གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་མཉམ་དུ་ཕེབས་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་གྲྭ་ཆས་ད་ལྟ་འཁྲུས་མ་ཐག་ཡིན་ཞུས་པས། རིན་པོ་ཆེས་གང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། གྲྭ་ཆས་སྣུམ་འཁོར་གྱི་སྟེང་ལ་བསྡམས་ཏེ། སྨད་གཡོགས་གྱོན་ནས་ཕེབས་ཤོག་གསུངས་པ་དང་། གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་དེ་དེ་བཞིན་དུ་གནང་། ཁོང་རྣམས་སྤི་ཏིའི་ལུང་གཤོངས་བུག་ལ་ཕེབས་བཞིན་པའི་ངང་ རིན་པོ་ཆེས་ངག་དབང་ལ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་མུ་མཐུད་གསོག་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གནང་ཀྱང་དེ་ལ་ཁོ་པས་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱས་མེད། དེ་ཁོང་གིས་བྲལ་ཁའི་བསླབ་བྱ་ཡིན་པ་རེད།
དེ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེ་ཆོས་འབུལ་གནང་འདོད་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་རྣམས་དཀྱིལ་དགོན་པར་བཞུགས། ངག་དབང་ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་པོ་ཆགས་འདུག །སང་ཉིན་ཞོགས་པ་ཕེབས་ན་བཟང་ཞེས་ཞུས་པར། རིན་པོ་ཆེས་ཨུ་ཚུགས་གནང་། ནམ་རྒྱུན་ཕལ་ཆེ་བར་རིན་པོ་ཆེས་སྐུ་ངལ་ཆེན་པོའི་ངང་ཞབས་ཐང་ལ་དལ་བུར་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་ཅུང་ཟད་མགྱོགས་པོ་ཕེབས་སོང་། དཔེར་ན། ཐེངས་གཅིག་གནམ་གྲུ་འབབ་ཐང་ཞིག་ལ། ང་ཚོ་གནམ་གྲུ་རྗེས་ལུས་ཤོར་གྲབས་བྱེད་སྐབས། རིན་པོ་ཆེས་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པོ་ཕེབས་ཏེ། ང་ཚོ་སུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཁོང་གི་རྗེས་ཟིན་གྱི་མི་འདུག དེ་བཞིན་ཐེངས་གཅིག་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བཀའ་འགྱུར་ལྗགས་ཀློག་ཕྱིར་འདུས་ཚོགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཚོགས་མགོན་དུ་ཕེབས་སྐབས། རིན་པོ་ཆེ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་དྲུང་དུ་བཞུགས། ང་རང་ཡང་མཉམ་དུ་ཡོད། བཀའ་འགྱུར་ལྗགས་ཀློག་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས། རླུང་བུ་ལྡང་སྟེ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཕྱག་དཔེ་ཤོག་ལྷེ་གཅིག་རླུང་གིས་འཁྱེར་མ་ཐག་རིན་པོ་ཆེས་འཕུར་བ་ལྟར་བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་ནས་ཡར་བཞེངས་ཏེ་ཕྱག་དཔེ་བླངས་ནས་མགོན་པོ་མཆོག་ལ་ཕུལ་སོང། ནམ་རྒྱུན་ཁོང་ཡར་བཞེང་པར་ཕྱག་རོགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་སྐབས་དེར་སྐྱིད་དགོན་པར་ཕེབས་དུས། ཕྱག་རོགས་མི་དགོས་པར་རི་ལམ་གྱི་གྱེན་གཟེར་པོ་ཡོད་ནའང་མགྱོགས་པོ་ཕེབས་སོང་།
རིན་པོ་ཆེའི་མཆོད་འབུལ་གྲུབ་རྗེས་དཀྱིལ་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་གཅིག་དེ་གར་བཞུགས་ཏུ་གསོལ་བར། ཁོང་གིས་ཞལ་བཞེས་མ་གནང་བར། མཚན་དེར་གང་ཉིད་སྐྱིད་བར་ (Kyibar) གྲོང་གསེབ་ཏུ་འབྱོར་དགོས་པ་དང་། གལ་སྲིད་ང་ཡང་བསྐྱར་ཐུག་འདོད་ན། ཁྱེད་ཚོ་ཡ་གིའི་སྟེང་ལ་འགྲོ་དགོས་ངེས་ཡིན་ཞེས། གང་འབྱུང་མིན་ཐད་སྐོར་ཏེ་གོ་བརྡ་ཞིག་གནང་སྟེ། མྱུར་དུ་དེ་ནས་ཕེབས་སོང་།
རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁོང་གི་ཕྱག་རོགས་ས་ཆ་མཐོ་བའི་སྐྱིད་བར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་ཕེབས་པ་དང་། ཁོང་གི་ངོ་ཤེས་ཞིང་པ་གཅིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་དུ་ཕེབས། མི་དེས་སྐུ་མགྲོན་ཕེབས་མིན་མ་ཤེས་པར་ད་དུང་ཞིང་ལས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེས་ཞིང་པ་དེར་གཟའ་འཁོར་རྗེས་མར་བྲེལ་འཚུབ་འདི་འདྲ་ཡོད་མེད་བཀའ་འདྲི་གནང་སྐབས། ཞིང་པ་དེས་བྲེལ་བ་མེད་ཅེས་ཞུས་ཏེ་ཁོང་ནང་དུ་གདན་དྲངས།
དེ་གར་སྐུ་འཁྲུས་གནང་བ་དང་ཞོ་ཕྲན་བུ་བཞེས་རྗེས། རིན་པོ་ཆེས་ངག་ཐོག་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ་ཞལ་འདོན་ཆ་ཚང་གནང་བར་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཙམ་འགོར། ཞལ་འདོན་གནང་གྲུབ་པ་དང་། ངག་དབང་ལགས་བཀའ་འགུགས་གནང་སྟེ། ཁོང་གི་དཔུང་པའི་སྟེང་དབུ་བཞག་སྟེ་སྐུ་ཁམས་བདེ་པོ་མེད་སྐོར་གསུངས། རིན་པོ་ཆེས་ནམ་རྒྱུན་དེ་ལྟར་རྩ་བ་ནས་གནང་གི་མེད། རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། དེ་ནི་ཁོང་གིས་ཞལ་གྱེས་ལྟ་བུར་སྣང་། དེ་དག་ཚང་མ་མ་བྱུང་སྔོན། ཆོས་མཛད་ལགས་ལ་འབྱུང་འགྱུར་གང་འབྱུང་མིན་ཐད་དཔང་པོ་བྱ་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ངེས་ལ་བརྟེན། ཆོས་མཛད་ལགས་སིམ་ལར་བཏང་གནང་བ་རེད། ཆོས་མཛད་ལགས་ནི་ལོ་ངོ་དྲུག་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ཉིད་ཀྱི་བུ་ལྟར་བྱམས་ཀྱིས་བསྐྱངས།
སྐབས་དེར་ངག་དབང་ལགས་ཀྱིས་སྨན་པ་གདན་འདྲེན་པའམ། གསོལ་སྨན་འབུལ་བ་གང་ལེགས་སྐོར་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། རིན་པོ་ཆེས་མི་དགོས་ཞེས་གསུངས། དེ་ནས་ངག་དབང་ལགས་ཀྱིས་གང་བྱ་དགོས་མིན་ལམ་སྟོན་ཞུས་པས། རིན་པོ་ཆེས་ཆབ་གསང་ལ་ཕེབས་རོགས་པ་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཟིམས་ཆས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། རྒྱུན་དུ་གཟིམ་སའི་གཟིམས་ཁྲིའི་ཐོག་གི་རས་སེར་པོ་བྲེ་ཁ་དེའི་ཚབ་ལ་དཀར་པོ་གཅིག་འདིང་རོགས་ཞེས་གསུངས། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་སྐབས། སེར་པོ་ནི་གཞན་དོན་སྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་གོང་མཐོར་གཏོང་ཆེད་ཆོ་གའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་དང་། དཀར་པོ་ནི་བར་ཆད་གྱི་མཚན་མ་མཐའ་དག་རྨེག་མེད་དུ་འཇོམས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན།
དེ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེས་ངག་དབང་དང་བཀའ་ཆེན་གྲུབ་རྒྱལ་གཉིས་གཟིམ་ཁང་དུ་གསུང་གནང་བས་ཁོང་གཉིས་དེར་བཅར། དེ་ནས་ཁོང་གིས་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མནལ་གཟིམ་ལུགས་ལྟར། སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་གཞོགས་གཡས་ས་ལ་ཕབ་ནས་གཟིམས། ཕྱག་གཡས་ཞལ་སྐྱོར་བ་དང་ཕྱག་གཡོན་དེའི་ཕྱོགས་སུ་འཇོག་པའི་རྒྱུན་ལྡན་གཟིམ་ལུགས་ཀྱི་སྐུ་ལུས་སྟངས་ཀའི་ཚབ་ལ། ཕྱག་གཉིས་སྔགས་ལུགས་ཀྱི་འཁྱུད་པའི་རྣམ་པ་བཞིན་གསལ་པོར་མངོན་པའི་ཐོག་ནས་གཏོང་ལེན་གྱི་ཚུལ་དུ་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ། སྐབས་དེར་ཁོང་དགུང་གྲངས་ ༦༩ ཡིན་ཞིང་། ངས་ཟླ་བ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་ཁོང་ལྡི་ལིར་སྨན་ཁང་དུ་སྐུ་གཟུགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་གནང་བར་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་ཡིན་པས། སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོད།
སྐབས་དེར་༸གོང་ས་མཆོག་ཏག་ཏག་གནམ་གྲུའི་ནང་འཇི་ནི་ཝ་ལ་ཕེབས་བཞིན་པ་ཡིན་པ་དང་། ཚོགས་གཙོ་ཨ་ར་ཧྥ་ཊའི་སེམས་པ་གློ་བུར་དུ་བསྒྱུར་ནས་སུད་སིར་ཕེབས་རྒྱུ་ཕྱིར་འཐེན་བྱས། དེར་བརྟེན་གནམ་གྲུ་འབབ་ཐང་དུ་དྲག་སྤྱོད་པའི་ཉེན་ཁ་མེད་པར་གྱུར། མ་གཞི་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེ་ལ་ཉེན་ཁ་དེ་མེད་པར་གྱུར་ནའང་། ད་དུང་གནམ་ཐང་ནས་གསོལ་མགྲོན་ཁང་ལ་ཕེབས་སྐབས་ཁོང་གི་ཆིབས་འཁོར་ལམ་ནོར་ཐེབས། འོན་ཀྱང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ལ་གནོད་པའི་མཚན་མ་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ལམ་ལྷོང་ཆེན་པོས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚེའི་བར་ཆད་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚེ་བཏང་ཡོད།
གཏོང་ལེན་ནི་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིར་ལེན་པ་དང་རང་གི་བདེ་བ་གཞན་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐབས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡིན། རིན་པོ་ཆེས་ཉམས་ལེན་འདི་ག་དུས་འཁྲིད་ཀྱང་། ང་ཚོས་ཐ་ན་རང་སྲོག་འདོར་དགོས་བྱུང་ཀྱང་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རང་སྟེང་དུ་ལེན་རྒྱུའི་འདོད་པ་དགོས། ཁུ་ནུ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་བཞུགས་སའི་རྫོང་དེ་གའི་ཡུལ་མི་ཞིག་གིས་མི་གཞན་ཞིག་གི་མགོའི་ན་ཚ་བླངས་ཏེ་མཐར་ཁོ་རང་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཁུ་ནུ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པའི་དཔེ་དེ་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་ལུང་འདྲེན་གནང་གི་ཡོད། ང་ཚོས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གནང་ན། འཕྲོ་བརླག་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུ་སྐབས། རིན་པོ་ཆེས་འཕྲོ་བརླག་མ་རེད། དེ་ནི་མཁའ་དབྱིངས་འཕུར་སྐྱོད་པ་ཞིག་གིས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཡར་རྒྱས་ཆེད་རང་གི་ཚེ་སྲོག་བློས་གཏོང་བྱས་པ་ལྟར་ཆགས་ངེས་ཡིན་ཞེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་། སྙིང་སྟོབས་ཅན་གྱི་མཁའ་དབྱིངས་འཕུར་སྐྱོད་པ་ཞིག་གི་སྙན་གྲགས་དང་དཔེ་མཚོན་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ནང་མིར་སྲིད་གཞུང་ནས་གསོལ་རས་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ། སྙིང་སྟོབས་ཅན་གྱི་བླ་མ་ཞིག་གིས་རང་གིས་ཚེ་སྲོག་བློས་གཏོང་བྱས་པའི་དཔེས་རང་གི་རྗེས་སུ་ལུས་པའི་དགེ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་མིག་དཔེ་བཟང་པོ་བསྟན་ནས་བློ་སྟོབས་ཇེ་ཆེར་འཕེལ་ངེས།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་ཐུགས་དམ་ལ་ཉིན་གསུམ་བཞུགས་པ་དང་། སྤྱིར་བཏང་སྐུ་སྐྱེ་ཕྱི་མར་ཁ་ལོ་སྒྱུར་ཐུབ་མཁན་གྱི་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་ཕྱིར་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད། ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་པའི་སྐབས། དབུགས་འབྱིན་རྔུབ་ཀྱི་བྱ་བ་འགག་ཟིན་ནའང་། སྙིང་དྲོན་མོར་སྐུ་གཟུགས་ལ་དྲི་མས་མ་གོས་པར་བཞུགས། ནམ་རྒྱུན་རྟོགས་ལྡན་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུགས་དམ་ལ་ཉིན་ཤས་བཞུགས་རྗེས། དབུ་ཐུར་ལ་ཕབ་པ་དང་ཤངས་ནས་ཁྲག་ཕྱུང་སྟེ། གང་གི་རྣམ་ཤེས་སྐུ་གཟུགས་ལས་གཞན་དུ་འཕོ་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་རྗེས། ནམ་མཁར་འཇའ་ཚོན་ཟུག །སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་གནང་གཏན་འཁེལ་བའི་རི་སྟོང་དེའི་སྟེང་ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་འོད་ལྷམ་ལྷམ་དུ་འཕྲོས་པ་སོགས་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་རྟགས་དང་མཚན་མ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། སྐབས་དེར་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལའི་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་དགེ་འདུན་པ་ཁག་ཅིག་སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་གྱི་མཆོད་འབུལ་གནང་བར་ཕེབས་རྒྱུར་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངག་འཕྲིན་བསྐུར་ཡོད་ནའང་། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དུས་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་འབྱོར་ཐུབ་མེད། དེར་བརྟེན་ཕལ་ཆེར་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་དགོངས་ཇི་བཞིན། སྤི་ཏིའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་འབུལ་གནང་། མི་རིང་བར་སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་གནང་སའི་ས་ཆ་དེ་ནས་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ཆུ་ཚན་གསར་པ་ཞིག་ཁ་ལ་ཐོན་ཏེ། ད་ལྟའི་ཆར་ཡང་ཆུ་རྒྱུག་བཞིན་གནས་སྐོར་བྱ་ཡུལ་གྱི་གནས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དེ་ནས་ཟླ་བ་དགུ་ཏག་ཏག་སོང་བ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་བསྐྱར་དུ་སྤི་ཏིའི་ཡུལ་གྱི་དུད་ཚང་སྙེམ་ཆུང་ཞིག་གི་ནང་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་བལྟམས།
ལོ་ཤས་གོང་། རིན་པོ་ཆེས་ཚེ་རིང་ཆོས་གྲགས་དང་ཀུན་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་བཟའ་ཚོ་གཉིས་ལ་མཇལ་ཁ་གནང་སྐབས། ཁོང་གཉིས་ཀས་ཁོང་གི་ཐུགས་མགུ་བར་བྱས། ཁོང་གཉིས་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་པ་གཤའ་མ་ཞིག་བྱ་རྒྱུའི་འདུན་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ། རབ་ཏུ་འབྱུང་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ས་གནས་གྲོང་སྡེའི་འགོ་འཛིན་གྱིས་ཕྲུ་གུ་ཡོད་ཅིང་རྒན་ཚད་ལོངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཚེ་ཕྱིས་སུ་རང་ཉིད་ལ་དཀའ་ངལ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འཕྲད་ངེས་ཡིན་པས། ཐོག་མར་རང་གི་ཕྲུ་གུ་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གནང་བྱུང་ཞེས་རིན་པོ་ཆེའི་སྙན་དུ་གསོལ། རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་འགོ་འཛིན་དེའི་ལམ་སྟོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུས། ཁོང་གཉིས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་བཞི་པའི་ཚུལ་དུ་འཁྲུངས་སའི་ཕ་མ་གཉིས་ཡིན།
སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་ཤིང་རྟོགས་ལྡན་བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་སླད་དགེ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཐབས་ལམ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་ཆོས་སྐྱོང་དང་མཁྱེན་པའི་བདག་པོ་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རྨི་ལམ་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་བ་སོགས་ཡོད། མཐའ་མའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་སྐབས། ཡོ་བྱད་འདྲ་པོ་མང་པོ་ལས་སྐུ་སྐྱེ་གོང་མའི་ཡོ་བྱད་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཏག་ཏག་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་དགོས། འོན་ཀྱང་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཐབས་ལམ་དེ་གཅིག་པུའི་ཐོག་བརྟེན་མི་རུང་བར། ཁྱེའུ་དེ་ཕོ་མོ་སུ་ཡིན་རུང་སྐུ་སྐྱེ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་ཡིན་པའི་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་དགོས་སྐོར་སྔོན་བརྡ་གནང་ཡོད།
སྤི་ཏིའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་ཁོང་གི་སྐུ་པར་ཡོད། སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་ཀྱིས་བཀའ་མོལ་གསུང་ཐུབ་པ་དང་། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་གྱང་ངོས་སུ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་པར་བཅངས་ནས། འདི་ང་ཡིན་ཞེས་གསུངས། ཕྱིས་སུ་ངག་དབང་ལགས་ཁང་པའི་ནང་ཕྲུ་གུ་དེར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པར་སླེབས་སྐབས། དེ་མ་ཐག་ཕྲུ་གུ་དེས་བརྒྱུགས་ཕྱིན་ནས་ཁོང་གི་པང་དུ་མཆོངས་ཏེ། ཁོང་དང་མཉམ་དུ་རང་གི་དགོན་པར་ལོག་འདོད་གནང་།
ཁོང་སུ་ཡིན་མིན་མི་སུ་གཅིག་ལའང་ཐེ་ཚོམ་མེད། ཕྱིས་སུ་ལོ་ཁ་ཤས་རྗེས། སྤི་ཏིའི་བུད་མེད་གྲགས་ཅན་ཚན་པ་ཞིག་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས། སྐུ་སྐྱེ་ཕྱི་མ་ཁོང་ཚོའི་ལུང་པའི་ནང་ཕེབས་རོགས་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ། མཐའ་མཚམས་སུ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོར་གནས་པའི་ཁོང་ཚོའི་ལུང་པ་དེར་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཆིབས་སྒྱུར་གནང་ཆོག་པར་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བཀའ་འཁྲོལ་ཐོབ་བཀའ་བས་ད་ལྟའི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་སར་་ཐམས་ཅད་འགྲོ་བདེ་སྡོད་བདེ་ཡོང་རྒྱུ་རེ། ཁོང་གི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་གནང་བ་བསྩལ་ཏེ། དགུང་གྲངས་བཞི་ལ་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕེབས། ཁོང་གི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་གཟིགས་ཞིབ་ལ་སྐབས་རེ་སྐབས་རེ་མ་གཏོགས་མ་ཕེབས་ཀྱང་། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་ཐུགས་བསུན་ཞུ་ཡི་མེད་ལ། དྲན་གྱི་ཡོད་བཟོའང་མེད་པར་སྣང་། དང་ཐོག་ནས་ཁོང་ལ་ཉིད་ཀྱི་བླ་བྲང་གི་ནང་མི་རྙིང་པ་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་ནང་མིའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་ཡོད། ཁོང་ཚོ་ནི་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་ཧ་ཅང་ཉེ་བའི་སྐུ་འཁོར་ཡིན།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལོར་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་ལ་ཕེབས་ཤིང་། གཙོ་ཆེ་བ་མོན་གྷོར་དགོན་པའི་ནང་སློབ་གཉེར་གནང་ནས་བཞུགས་ཤིང་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་གསུང་ཆོས་གནང་སྐབས། ལོ་རེར་བཞུགས་སྒར་དྷ་སར་ཐེངས་གཅིག་གམ་གཉིས་ཙམ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། ཆོས་མཛད་ལགས་དང་རིན་པོ་ཆེའི་མ་བྱན་བགྲེས་སོང་ཁོང་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བ་དང་། ངག་དབང་ལགས་སྐྱ་བབས་ཏེ། གཉེན་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་ད་ལྟ་བལ་ཡུལ་དུ་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་གསོལ་དཔོན་གྲྭ་པ་གསར་པ་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང་། ཚང་མ་སྐུ་སྐྱེ་སྔོན་མ་འདེམས་སྒྲུག་བྱས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན། དཔེར་ན། ཁོང་སྐུ་ཚེ་མ་རྫོགས་པའི་ཟླ་ཤས་སྔོན་ཁོང་སྐུ་ངོ་མས་སྤི་ཏི་དང་ཁུ་ནུ་ནས་ཕྲུ་གུ་ལོ་ན་བཅུ་ལ་སོན་པ་གཉིས་བདམས་ཏེ་ཉིད་ཀྱི་བླ་བྲང་དུ་ཞབས་ཕྱིར་བཞག་གནང་བ་རེད།
མ་གཞི་ཁོང་ལ་སྐུ་སྐྱེ་སྔ་མ་དང་འདྲ་བར་ཐུགས་གཤིས་དང་དགོངས་བཞེས་ཟབ་མོ་ཡོད་ནའང་། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་སྒེར་ལ་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན། སྐུ་སྐྱེ་སྔོན་མ་ནས་འདིར་རྒྱུན་མཐུད་པ་ནི་ནུས་པ་དང་། བག་ཆགས། ལས་བཅས་ཡིན། ང་དང་ཁོང་གི་འབྲེལ་བར་གཞིགས་ན། ང་རང་ནི་
ཚན་རིག་རྟོག་སྒྲུང་སྟེ། སྐར་མའི་རྒྱང་བསྐྱོད་ (Star Trek) གློག་བརྙན་ལ་དགའ་མོས་ཅན་གྱི་འགོ་དཔོན་ཀེར་ཀི་ (Captain Kirk) འོག་ལ་གནམ་གྲུའི་ལས་མིའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་མི་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ད་ཆ་མི་རབས་རྗེས་མའི་འགོ་དཔོན་པི་ཁར་ཌི་ (Captain Picard) འོག་ལ་མི་ཚོགས་སུ་ཞུགས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཚོར་སྣང་ཡོང་གི་འདུག ཚང་མ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་ནའང་ད་དུང་བར་མ་ཆད་པའི་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་གནས་ཡོད།
ད་ལྟ་བར། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་འཚར་ལོངས་ཐད་ངས་དངོས་སུ་གཞོགས་འདེགས་ཞུས་པ་མིན། སྐུ་སྐྱེ་སྔ་མ་ཁོང་ལ་གཙོ་བོ་རང་མི་རིགས་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་རྒྱུའི་དགོངས་པ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པར་ང་ལ་ཚོར་སྣང་བྱུང་། བླ་མ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ལས་བརྒལ་བའི་མངའ་ཁུལ་ནུབ་ཕྱོགས་སམ། ཨེ་ཤི་ཡའི་ནང་སློབ་ཁྲིད་གནང་བར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བ་དང་། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐད་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། གལ་སྲིད་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་ཡང་དག་པར་གནས་དགོས་ན། མི་རབས་རྗེས་མ་རྣམས་ལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ད་ལྟའི་ཆར་ནང་ཆོས་ཆ་ཚང་ལ་ཡང་དག་པ་དེ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁོ་ནའི་ནང་བཞུགས་ཡོད། ང་རང་གི་སྦྱོང་བརྡར་དང་རང་རྒྱུད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་སླད་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་གནང་བྱུང་། ཁོང་གི་བཀའ་དྲིན་སེམས་ལ་བཅངས་ནས། ད་ལྟའི་སྐུ་སྐྱེའི་སྐབས་ང་རང་གིས་ཡང་སྲིད་ཀྱི་སྦྱོང་བརྡར་སླད་ཕྱིར་མཐུན་རྐྱེན་སྒྲུབ་རྒྱུར་ཐབས་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།
རིག་གཞུང་གི་རྩོད་རྙོག་ཟློག་ཐབས་སུ། ངས་རིན་པོ་ཆེའི་དེང་དུས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ཐད་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་མེད། མདོར་ན། ངས་དགོས་པའི་དབང་གིས་ཁོང་དང་འབྲེལ་གཏུགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱ་རྒྱུར་འཛེམ་ཟོན་བྱས་ནའང་། ཁོང་ག་དུས་མཇལ་ཀྱང་ངེད་གཉིས་དབར་ཐུན་མིན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཞིག་གནས་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡིན། དབྱིན་ཡིག་དང་། ཚན་རིག །སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་ཕྱིར་ངས་ཁོང་ལ་ས་གནས་བོད་དགེ་ཞིག་བཀོད་སྒྲིག་ཞུས་ཏེ་རྒྱ་གར་ནང་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནང་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་གཏན་འབེབས་སློབ་ཚན་ཁག་སློབ་གཉེར་གནང་བཞིན་མཆིས། དེའི་འབྲས་བུར། རིན་པོ་ཆེས་རང་མི་རིགས་ལ་འབྲེལ་བ་ལྷུག་པོ་གནང་ཐུབ་པ་བྱུང་། ངས་ཁོང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གདན་དྲངས་མེད་ལ་ཀམ་པུ་ཊར་རམ་རྩེད་ཆས་འཕྲུལ་འཁོར་སོགས་གང་ཡང་ཕུལ་མེད་པ་མ་ཟད་མི་གཞན་གྱིས་ཁོང་ལ་དེ་ལྟར་འབུལ་མི་རུང་བར་རེ་སྐུལ་ཡང་ཞུས་པ་ཡིན། གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྐུ་ན་གཞོན་པའི་བླ་མ་ཧ་ཅང་མང་པོས་ཀམ་པུ་ཊར་ནང་གི་རྩེད་མོ་དང་འཐབ་འཛིང་གི་ལྟད་མོ་ལ་བག་མེད་དུ་རྩེན་པས། རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དགོན་པའི་སློབ་གཉེར་ལ་འཐུས་ཤོར་གཏོང་བ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར།
ངའི་ལམ་སྟོན་གྱིས་ལེགས་སྐྱེས་ཇི་ཙམ་ཕུལ་ཐུབ་མེད་ངས་ཤེས་ཀྱི་མེད། འོན་ཀྱང་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་བློ་ཚིམ་པའི་བཞིན་མདངས་སྟོན་པ་དང་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅིག་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཐུགས་དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་སྣང་། དེ་ལྟར་ཁོང་ལ་ཐུགས་ཕན་གསོས་པ་དང་འབྱུང་འགྱུར་ཁོང་མཇལ་མཁན་མི་ཚང་མར་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡོང་ཐུབ། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཐད། སྐུ་ན་གང་ཙམ་ཕེབས་སྐབས་སྐུ་ཉིད་ནས་སློབ་གཉེར་གནང་ཐུབ། མཐའ་དོན། རང་གི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་ཡང་བསྐྱར་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མར་འགྱུར་བའི་སྨོན་ལམ་གཅིག་ཏུ་འདེབས་བཞིན་མཆིས་སོ།། །།
ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར། བྷར་ཛིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ །
སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྐུ་སྟོབས་ཆེ་བའི་དགེ་སྦྱོང་ཞིག་དང་། དབུ་སྐྲ་བཞར་ཞིང་། ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པ། ཞལ་རས་ལ་བགྲེས་གཉེར་ཁེངས་པས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ན་ཚོད་ལས་དགུང་ལོ་བགྲེས་པ་ལྟ་བུར་སྣང། ཁོང་གི་སྙེམ་ཆུང། རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་སྤྱོད་ཚུལ། ཞི་ཞིང་དུལ་བའི་རྒོད་བྲོ་བཅས་ཀྱིས་རྟོག་སྒྲུང་ཁྲོད་ཀྱི་དྲང་སྲོང་ཞིག་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས། དེ་ལྟའི་ཁྱད་རྣམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་མཇལ་མཁན་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དབང་རབ་ཏུ་ཕྲོགས། ཁོང་དྷ་རམ་ས་ལར་མཇལ་བ་དང། དཔེར་ན། སྐར་དམག་ (Star Wars) ཅེས་པའི་གློག་བརྙན་གྲགས་ཅན་དེ་བཟོ་སྐྲུན་གནང་མཁན་གྱིས་ཁོང་ཡོ་ཌ་ (Yoda) སྟེ་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་དཔེ་མཚོན་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་ཐག་གཅོད་བྱས། རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་གློག་བརྙན་དེ་རྩ་བ་ནས་གཟིགས་མྱོང་མེད། འོན་ཀྱང་ཐུགས་དོགས་མེད་པར་སྒྲོ་བཏགས་རི་མོ་ (caricature) ལ་དགའ་མགུ་གནང། དེ་ལྟ་ནའང་རིན་པོ་ཆེའི་གཟེངས་སུ་ཐོན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་༸གོང་ས་མཆོག་དང་འབྲེལ་ལམ་དམིགས་བསལ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན།
༸གོང་ས་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་ཡིན་ཞིང་། སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཐོག་ནས་མུ་མཐུད་ཕེབས་ཏེ། གང་ཉིད་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་པ་དང་། སྐུ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ངོས་འཛིན་དང་སྐུ་གང་དུ་བལྟམ་མིན་ཐད་དམིགས་བསལ་རྒྱུད་རིམ་ཐོག་ནས་འཚོལ་ཞིབ་གནང་གི་ཡོད། དེ་རྗེས་ཚད་ལྡན་གྱི་ཡོངས་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པར་སློབ་སྦྱོང་མཐར་ཕྱིན་པ་ཕུལ་ཞིང་ཡོངས་འཛིན་སྐུ་བགྲེས་གཞོན་གཉིས་དང། ཡོངས་གྲགས་སུ་ཕྱག་སྦྲེལ་ཡོངས་འཛིན་ (Assistant Tutor) ཞེས་མཚན་བཏགས་པའི་མཚན་ཞབས་བདུན་ཡོད།
རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་དར་བའི་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་ཆོས་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་བཞི་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་གི་རྩ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཐད་འགལ་བ་ཅི་ཡང་མེད། ༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཆོས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་ཆེ་ཤོས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་ནས་ཡོངས་འཛིན་གཙོ་བོ་དགུ་ཡོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་གཞི་རིམ་སློབ་གཉེར་གྲུབ་རྗེས་རྙིང་མ་དང། བཀའ་རྒྱུད། ས་སྐྱ་བཅས་རྒྱུད་པ་གཞན་གསུམ་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པ་མང་པོ་གསན་བསམ་མཛད། མཚན་ཞབས་བདུན་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆགས་པའི་དགེ་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་བདུན་ནས་ཡིན་ཞིང། རང་རང་གི་མཁྱེན་པ་དང་སྒྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པའི་གཤིས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་ནས་མཚན་གནས་སུ་བསྐོ་བཞག་བྱེད། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་ལུགས་སྲོལ་གཏོད་མཁན་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསར་བཞེངས་མཛད་པའི་དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེ་ནས་བསྐོ་བཞག་གནང་བའི་མཚན་ཞབས་ཤིག་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོར་མཚན་གནས་བཞེས་པའི་སྐབས་༸གོང་ས་མཆོག་དགུང་གྲངས་ ༡༣ དང་ཁོང་རང་ཉིད་དགུང་ལོ་ ༣༤ ཡིན། མཚན་ཞབས་བདུན་ལས་ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་༸གོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཕེབས་པའི་སྐབས་སྐུ་འཁོར་དུ་ཕེབས་ཐུབ་མཁན་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ཟླ་བརྒྱད་པའི་ནང་སྐུ་མ་བཤེགས་བར་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ཐོག་མར་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་དང་ཕྱིས་སུ་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕེབས་ནས་༸གོང་ས་མཆོགས་ལ་དད་དམ་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ཞབས་ཕྱི་ཧུར་ཐག་ཞུས། ཁོང་གི་ཐུགས་འགན་གཙོ་བ་ནི་༸གོང་ས་མཆོག་དཔེ་ཁྲིད་གསན་སྐབས་གང་སར་བཅར་གནང་བ་དང་དེ་རྗེས་༸གོང་ས་མཆོག་དང་ལྷན་དུ་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་གནང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། མདོར་ན། ༸གོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེ་ཁྲིད་གང་གསན་སར་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་དགོས་པར་བཀའ་གནང་བ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མ་མཐར་སློབ་དཔོན་གཞན་ཞིག་གིས་དྲུང་ནས་བློ་བསྐྱེད་ལེན་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་བཅངས་གནང་མཛད། དེས་ན་༸གོང་ས་མཆོག་དང་འདྲ་བར་རིན་པོ་ཆེའང་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་བཞི་ཀར་བྱང་ཆུབ་པར་མཁས་ཤིང་། ནང་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཆེ་ཁག་གཉིས་ཏེ་མདོ་སྔགས་གཉི་གར་བྱན་ཆུད་པར་བྱས། མདོ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་གཞི་རྩའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་རིམ་པ་དང། གསང་སྔགས་ནང་གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ཟབ་མོ་རྣམས་རྟོགས།
མ་ཟད་རིན་པོ་ཆེ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ནང་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཚན་རིག་ལ་མཁས། དཔེར་ན། སྔགས་ཀྱི་ཆོ་གའི་ནང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རས་བྲིས་སམ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། བློས་བླངས་ཀྱི་ཆ་ཚད་འཇལ་བ་དང་བཞེང་རྒྱུ། ཁང་པའི་རིང་བསྲེལ་དུ་བེད་སྤྱོད་པའི་གདུང་རྟེན་རིགས་འདྲ་མིན་བཞེང་རྒྱུར་མཁས་པའི་ཡང་རྩེར་སོན། གཞན་ཡང་སྙན་ངག་དང་། རྩོམ་བྲིས། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སོགས་ལ་ཧ་ཅང་མཁས། དེ་ལྟར་ཁོང་གི་སློབ་ཁྲིད་གནང་སྟངས་ལ་ཉམས་འགྱུར་དང་ཚོར་ཤུགས་ལྡན་པས་དཀའ་གནད་ཁག་ལ་ལྷག་པར་དུ་ནན་གྱིས་གོ་བདེ་པོར་འགྲེལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ད་དུང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་ལུགས་ཁྲོད་སྤྱོད་པའི་ཕྱག་མོ་ཐིག་པོ་ཡོད། ཕྱག་མོ་བསྐྱོན་སྐབས་རྩེ་གཅིག་པའི་སྒོམ་གྱི་གནས་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཤོ་གསུམ་ཐེངས་འགའ་གཡུགས་རྗེས་ཤོ་གང་བབས་པར་འགྲེལ་པ་གནང་སྟེ་མི་རྣམས་ལ་ཐག་གཅོད་བྱ་དཀའ་བ་དག་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐར་རྩིས་རིག་པ་སྟེ། རྒྱུ་སྐར་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་བརྟག་པའི་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་རྩིས་རིག་ཀྱང་ལེགས་པར་མཁྱེན་ཞིང། དེ་ལྟ་བུའི་ཐུན་མིན་གྱི་སློབ་གཞི་ཁག་ལ་ཁོང་གི་འཇུག་སྒོ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཞིག་དང་གནད་ལ་སྨིན་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང། དེ་དག་ལ་གྲོས་འདྲི་བ་ནི་ཟུར་རྒྱན་ཞིག་ལས་སྤྱིར་བཏང་གི་བསམ་བློས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ཟློག་ཕྱིར་མ་ཡིན།
རིན་པོ་ཆེའི་གཞུང་འབྲེལ་གོ་གནས་ཀྱི་གལ་གནད་དང་མཁྱེན་རྒྱུ་དེ་ལྟར་ནའང། དུས་རྟག་ཏུ་སྙེམ་ཆུང་ངང་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད། མདོར་ན། ཁོང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཡོངས་འཛིན་རྒན་གྲས་ཤིག་དང་ཁྱད་པར་དུ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཤོས་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གསན་ས་ཞིག་དང། རང་གི་དགེ་ཕྲུག་གཙོ་བོ་རྣམས་ལ་དབང་ལུང་མན་ངག་མང་པོ་བསྩལ་ནའང། ཁོང་གི་རང་ཉིད་ལ་དབྱིན་སྐད་ནང་ཕྱག་སྦྲེལ་སློབ་དཔོན་ (Assistant Tutor) ཞེས་འབོད་པར་ཐུགས་དགའ་པོ་མ་གནང་བར། ཚིག་དོན་ལྟར་མཚན་ཞབས་ཞེས་པ་དབྱིན་སྐད་ནང་རྩོད་ཟླ་ (Debate Servant) ཞེས་མགུ་བར་གནང། འོན་ཀྱང་མཐར་ཁོང་གིས་དེའི་སྐད་དོད་ཀྱི་འགྱུར་ལ་རྩོད་ཟླའི་སློབ་དཔོན་ (Master Debate Partner) ཞེས་ཞལ་བཞེས་གནང། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་སྲོལ་དང་རྒྱུན་སྲོལ་མིན་པ་གཉི་གའི་ཐོག་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཞབས་ཕྱི་ཞུས། དཔེར་ན། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྤྱིར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་དང་ཡང་སྒོས་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་བདེ་དོན་སླད་དམིགས་བསལ་སྒོམ་གྱི་ཉམས་ལེན་དང་རིམ་འགྲོ་གནང་གི་ཡོད་པ་ལས། འགའ་ཞིག་སྐུ་སྒེར་གྱིས་གནང་བ་དང་འགའ་ཞིག་དགེ་འདུན་པ་ཉུང་ཤས་འདུས་ཏེ་གནང་བ། གཞན་རྣམས་འདུས་ཚོགས་ཆེན་པོའི་དབུས་སུ་གནང་སྲོལ་ཡོད། གནང་སྒོ་དེ་དག་ཁག་རྒྱུན་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རིན་པོ་ཆེ་མཉམ་ཞུགས་དགོས་པའམ། ཅི་སྟེ་མགོན་པོ་གང་ཉིད་མཛད་འཕྲིན་གཞན་ལ་མཛད་བྲེལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་ན་རིན་པོ་ཆེས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་རིམ་འགྲོ་གནང་བའམ། གཙོ་སྐྱོང་དགོས་པའི་བཀའ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་ཁྲིད་གནང་སྐབས་རིན་པོ་ཆེ་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ། ཐུགས་མཁོ་མཆིས་པའི་ཚིག་འབུལ་བའམ། དྲི་བའམ་ཐུགས་དོགས་བྱུང་བ་ཁག་ལ་ལན་འབུལ་དང་། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཐད་ཀར་སློབ་ཁྲིད་དམ། ཁྲིད་རྒྱུན་འབུལ་བར་མཚེར་སྣང་བྱུང་སྐབས། རིན་པོ་ཆེ་ལ་རྒྱུད་སྤྲོད་གནང་སྟེ། རིན་པོ་ཆེས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟམ་པ་ལྟ་བུར་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་དེ་དག་འབུལ་གྱི་ཡོད།
༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱུན་དུ་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྟོན་ཞུ་ས་དང་དགོངས་གཞི་རྣམས་དགོན་སྡེ་ཁག་དང་མི་མང་ལ་སྤེལ་མཁན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པར་དགོངས་ཀྱི་ཡོད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཕྱོགས་དང་སྲིད་ཕྱོགས་གཉི་གའི་ཐོག་འགན་འཁུར་གནང་མཁན་གཙོ་དེ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན། ཁོང་གིས་རྒྱུན་དུ་ས་གནས་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་ལ་བར་སྡུམ་གནང་བ་དང་རང་གི་མཁྱེན་རྟོགས་ཡོད་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་༸སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གི་ས་གནས་གྲོས་མཐུན་ཐད་ལམ་སྟོན་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེའི་བཞད་གད་དྲོན་མོས་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་ནུས་པ་གོང་མཐོར་བཏང། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཁོང་ལ་ཀྱལ་ཀ་རྩེ་བ་དང་དགོད་བྲོའི་སྒྲུང་ཤོད་པར་ཡོང་གི་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་གིས་མི་དེ་དག་ལ་བཞད་མོ་བཞད་པ་དང་ཡི་རངས་གནང་བ་ཙམ་མིན་པར། ཁོང་ཚོར་ཕར་སྒྲུང་སྙན་པོ་དེ་འདྲའང་གསུངས་ཀྱི་ཡོད། བཞད་མོ་བཞད་པ་དང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་གཟུགས་ཡོངས་རྫོགས་འདར་སིག་སིག་གནང་བས་གཡས་གཡོན་གྱི་མི་རྣམས་ལའང་དེ་འགོ་ཡི་ཡོད། དེ་ལྟའི་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་བློ་གྲོས་དང་བྱམས་བརྩེའི་བཞད་གད་ལ་བརྟེན་ནས་སུས་ཁོང་མཇལ་ཀྱང་བརྩི་བཀུར་རང་ཤུགས་སུ་མངོན།
རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ནང་དགོན་པ་མང་པོ་གཏོར་བཤིག་བཏང་བའི་རྗེས་རྒྱ་གར་ནང་དགོན་པ་མང་པོ་བསྐྱར་བཞེངས་གནང་སྐབས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དེའང་དབང་ལུང་མན་ངག་དང་སློབ་ཁྲིད་རྣམས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གནང་བའི་ཐོག་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོ་གའི་རྒྱུན་མུ་མཐུད་ཐུབ་པ་བྱུང། ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོའི་ནང་གཞུང་བསྟེན་སྲུང་མ་གཉིས་ཡོད་པའི་དགོན་པ་གནས་ཆུང་དང་དགའ་དོང་ལྷན་དུ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་གནང་ཡོད་པ་ནི་བདེན་པར་མཆིས། རིན་པོ་ཆེ་ནི་མིའི་ཤ་ཚུགས་ཅན་གྱི་༸གོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་བསྡུར་ཞུ་ས་གཙོ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟར། གཞུང་བསྟེན་སྲུང་མ་རྣམས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མིའི་རང་བཞིན་ལས་འདས་པའི་བཀའ་བསྡུར་གནང་ས་ཞིག་ཡིན། སྐུ་རྟེན་རྣམ་པས་ལྷ་ཕེབས་པའི་སྐབས་བཀའ་ལུང་གནང་བ་དང་། རིན་པོ་ཆེས་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་སྐུ་རྟེན་རྣམས་ལ་ལམ་སྟོན་གནང་སྟེ་ཁོང་ཚོ་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཆེད་འབྲེལ་ལམ་གཙང་མར་འགྱུར་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།
རིན་པོ་ཆེས་དཀའ་སྡུག་ལ་མ་འཛེམས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་གསན་པའམ། འཆད་པར་བརྩོན་པ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བསྟེན། དཔེར་ན། ཁུ་ནུ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་ནས་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བཀའ་དབང་འཐོབ་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་དབྱར་དུས་གཅིག་རིང་ཚ་གདུང་དྲག་པོའི་ཁྲོད་བཟོད་སྲན་དཔག་མེད་གནང། ཁུ་ནུ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་འདབས་སུ་ཆགས་པའི་ཁུ་ནུ་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་ཞིང། དེང་གི་དུས་སུ་མཁས་གྲུབ་བྱེ་བའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་བའི་རྣལ་འབྱོར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་ངོས་འཛིན་ཞུས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་པ་ནི་རང་གཅེས་འཛིན་གྱི་དྲི་མ་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་ཏེ་གཞན་དོན་ཆེད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་རིན་པོ་ཆེ་འཐོབ་ཕྱིར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བའི་གང་ཟག་ཅིག་གོ །རྡོ་རྗེ་གདན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་བདག་ཅག་གྱི་སྟོན་པ་ཤཀྱཱ་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་སའི་གནས་ཁྱད་པ་ཅན་ཞིག་དང་། རྒྱ་གར་ནང་གི་ཆེས་དབུལ་ཕོངས་དང་ཚ་གདུང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ས་གནས་ནང་ཆགས་ཏེ། རྒྱུན་གཏན་དབྱར་དུས་སུ་ཚ་ཚད་ཧྥ་རེན་ཧི་ཊི་ (Fahrenheit) ༡༢༠ འཕར་བ་དང་། སེ་དྲོད་ (Celsius) ཚ་ཚད་ ༥༠ ལ་ཉེ་བར་སླེབས། དེར་གནས་པ་ནི་དཀའ་ངལ་ཞིག་ལས་མ་འདས། ཁུ་ནུ་བླ་མ་མཆོག་ཡང་ནས་ཡང་དུ་དེ་གར་སྒེའུ་ཁུང་མེད་པ་ཙམ་མ་ཟད་རླུང་འཁོར་ཡང་མེད་པའི་ཁང་ཆུང་ཞིག་གི་ནང་བཞུགས།
རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་ནང་གང་སར་ནང་ཆོས་བཀའ་ཁྲིད་གནང་བར་ཕེབས་པ་དང་། ནུབ་ཡུ་རོབ་དང་བྱང་ཨ་རིའི་ཁུལ་དུ་ཐེངས་གཉིས་ཙམ་ཕེབས། མ་གཞི་ཁོང་གིས་ཆོས་ཚོགས་ཆེ་ཁག་ནང་ཞབས་བཅགས་མྱོང་ཀྱང་དགེ་རྒན་དཀོན་པ་དང་འགྲོ་ལམ་གུ་དོག་པའི་རྒྱང་རིང་གི་ས་ཁུལ་ཆུང་ཆུང་ཁག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུར་གདམ་ག་གནང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། སྐབས་རེ་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་མཚམས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་དམག་སྒར་ནང་བོད་དམག་དཔུང་ཁག་ལ་བཀའ་ཁྲིད་གནང་བར་གཡག་བཅིབས་ནས་ཕེབས་ཏེ་བཟོད་དཀའི་དཀའ་སྡུག་ལ་ཁྱད་གསོད་གནང་ནས་མཐོ་སྒང་དུ་སྦྲ་གུར་ནང་གཟིམ་གྱི་ཡོད།
རྒྱང་རིང་གི་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དེ་དག་ལས་རིན་པོ་ཆེ་དང་སྤི་ཏི་དབར་དམིགས་བསལ་ཐུགས་འབྲེལ་དམ་ཟབ་ཚུགས། སྤི་ཏི་ནི་ཁུ་ནུའི་ཉེ་འགྲམ་སྟེ་རྒྱ་གར་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ལུང་གཤོངས་ཀྱི་མཐོ་སར་ཆགས། དེར་སྐུ་གོང་མ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་འཁྲུངས། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་སྔོན། ས་རྒོད་དང་ཐལ་བས་ཁེངས་པའི་རྫོང་འདི་བོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བསྐྱར་དར་བྱེད་སའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཉེ་བའི་དུས་སུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཚོ་གཅིག་གི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་ཚད་ལྡན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན། དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྡོམ་པར་སྣང་ཆུང་བཏང་ནས་ཆང་རག་སོགས་བག་མེད་དུ་སྤྱད། ཁོང་ཚོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ངོ་མར་སློབ་སྦྱོང་དང་ཉམས་ལེན་གཏིལ་འབྲུ་ཙམ་ལས་བྱེད་ཀྱི་མེད།
ཡུལ་ལུང་དེར་རིན་པོ་ཆེས་གཟིགས་སྐོར་ཐེངས་ལྔ་གནང་སྐབས། སྤི་ཏིའི་ཡུལ་གྱི་དགོན་པ་རྙིང་ཤོས་རྟ་པོ་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོ་གའི་དབང་དང་ལྗགས་ལུང་བསྩལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བསྐྱར་དར་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང། གཞན་ཡང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཚད་ལྡན་འགའ་གདན་དྲངས་ཏེ་ས་གནས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་སློབ་གཉེར་ཁང་གསར་འཛུགས་ཞུས། མཐར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལོའི་ཟླ་བདུན་པའི་ནང་རྟ་པོ་དགོན་དུ་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་བཀའ་དབང་སྩོལ་ཕྱིར་༸གོང་ས་མཆོག་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཕྱི་ལོ་ ༡༠༢༧ ལོར་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་དར་བ་དང་། དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་རྨོངས་པའི་ངང་ལུས་རྗེས་ཡུལ་དེར་ནང་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་བསྐྱར་དར་ཡོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྟགས་ཁ་ཚོན་ཆོད་པ་ཞིག་བྱུང། ཁོང་གིས་ད་ཐེངས་དབང་ལུང་སོགས་ཀྱི་གདམས་པ་བསྩལ་བ་ལས་དེ་ལྟའི་མངོན་འདོད་གྲུབ་པའི་ཐུགས་རེ་བཅངས།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ནི་བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་གྱི་མགོན་སྐྱབས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། དཔེར་ན། སྤི་ཏིའི་ཡུལ་ནས་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབུལ་བ་གང་ཕུལ་བ་རྣམས་ཕྱིར་དགོན་པ་དེར་ཞལ་འདེབས་གནང་བ་དང། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟ་པོ་དགོན་པས་ལོ་འཁོར་སྨོན་ལམ་དུས་ཆེན་འགོ་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་སྟེ་སྐབས་དེར་ས་གནས་མི་མང་འཛོམས་ནས་ཉིན་གསུམ་རིང་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་ཁ་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟའི་རྩ་ཆེའི་ཡིག་དྲུག་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས་ཡིན་ཞིང། བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག་ཀུན་གྱིས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་དད། གཟུངས་སྔགས་འདི་འདོན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་བརྩེའི་ངང་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བལྟ་བར་ཕན་ཐོགས་ཆེ།
ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་སྒྱུར་ཐེངས་དང་པོ་དེ་བསྐྱངས་སྐབས་ཕུལ་བའི་འབུལ་བ་རྣམས་རིན་པོ་ཆེས་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཡི་དམ་གྱི་འདྲ་སྐུའི་གོས་གྲུབ་ཐང་ག་གཅིག་བཞེང་རྒྱུར་བེད་སྤྱོད་གནང་བ་དང་། ཁོང་གིས་ཐང་ག་དེ་༸གོང་ས་མཆོག་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཆེན་སྩོལ་བར་ཕེབས་སྐབས་བེད་སྤྱོད་གནང་ཕྱིར་ཕུལ། ད་དུང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་ཞལ་ཐང་ཆ་ཚང་གཅིག་བཞེངས་ཏེ་རང་དགོན་དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེ་གྲྭ་ཚང་ལ་ཕུལ། ལོ་ཤས་སྔོན་ནས་ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྷོ་ཌར་དགོན་པ་དེ་བསྐྱར་བཞེངས་གནང་བར་རོགས་མགོན་གནང། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་སྒྱུར་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྐབས་ཕུལ་བའི་འབུལ་བ་རྣམས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལོའི་ཟླ་གསུམ་པར་རྒྱ་གར་ནང་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་དུས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོའི་སྐབས། མོན་གྷོ་འདོད་རྒུ་གླིང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་དུ་གྲྭ་བཙུན་ ༤༠༠༠ ལྷག་ཙམ་ལ་གཏོང་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་བཏང། སྨོན་ལམ་ནི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བསོད་ནམས་གསོག་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ཚང་མ་འདུས་ནས་ལྷ་སར་ལོ་རེ་བཞིན་འཚོགས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་ཕྱོགས་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
མ་གཞི་རིན་པོ་ཆེ་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང། ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆོ་གའི་ལམ་སྲོལ་ཐུགས་མཉེས་པོ་གནང་གི་མེད། དཔེར་ན། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་སྐབས། ཆོ་གའི་ཡོ་བྱད་མཆོར་པོའམ། ཐང་ག་སོགས་རྩ་བ་ནས་མ་བསྣམས་པར་ག་དུས་དབང་གནང་ཀྱང་སྐུ་ཉིད་ནས་དགོས་མཁོའི་རི་མོ་བྲིས་གནང་བ་དང། གཏོར་མའི་ཚབ་ལ་ཁ་ཟས་དང་འཁུར་ར་དང། བུམ་པའི་དོད་ལ་མེ་ཏོག་ཁོག་མ་དང་འོ་མའི་ཤེལ་དམ་ཡང་བེད་སྤྱོད་གནང་གི་ཡོད། ཕན་ཚུན་ཆིབས་སྒྱུར་སྐབས་ཆང་དང་། ཤ།།གཏོར་མ། ཤིང་ཏོག མངར་ཆ་སོགས་འབུལ་བའི་ཡར་ངོ་མར་ངོའི་ཚོགས་མཆོད་འཁེལ་སྐབས་དམིགས་བསལ་གྲ་སྒྲིག་མེད་སར། ཁོང་གིས་ཁུ་སིམ་པོའི་ངང་སྐུ་ཉིད་ལ་གང་ཡོད་པའི་ཁ་ཟས་དེ་ཉིད་འབུལ་གྱི་ཡོད།
མ་ཟད་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་རང་གི་གདུལ་བྱ་དང་འཚམ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་གསུངས་ཤིང། ཐེངས་གཅིག་ནེའུ་ཡོག་ (New York) ནང་གི་ཝུ་ཌུ་སོ་ཊོག་ (Woodstock) ཉེ་འགྲམ་དུ་གནས་པའི་མོའུན་ཌ་ཏྲེམ་པེར་ཛེན་ཆོས་ཚོགས་ (Mount Tremper Zen Center) སུ་རིན་པོ་ཆེ་གདན་འདྲེན་ཞུས། ཚོགས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ལྷ་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་གནང་གནང་རྒྱུར་གསོལ་བ་བཏབ། ཛེན་ (Zen) སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྤྲོས་མེད་ངང་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ཞ་ལའི་སྟེང་བཞུགས་ཁྲི་མེད་པར་བཞུགས་ཏེ་ཆོ་གའི་ཡོ་བྱད་དང་རྒྱན་ཆ་སོགས་མེད་པར་རྗེས་གནང་བསྩལ།
༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་ངོ་མ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་གསུངས། བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་ནི་མཁས་པ་དང་གྲུབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་རྩེར་སོན་ཏེ་ལྷག་བསམ་གྱི་བ་དན་དགུང་ན་སྙེག་པའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་བར་གྱི་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ལ་གོ །གསུང་ཆོས་ཤིག་གི་སྐབས། དཔེར་ན། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རིན་པོ་ཆེར་དགོངས་ཏེ་འདིར་དམའ་ས་བཟུང་སྟེ་བཞུགས་མཁན་གཅིག་པུ་དེ་ནི་ཅི་ཡང་མི་དགོས་མཁན་དེ་ཡིན། གཞན་ཚང་མ་ཁེངས་དྲེགས་ངང་བཞུགས་ཡོད་ཅེས་བཀའ་གནང། ཐེངས་གཅིག་བཀའ་སློབ་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན་དུ་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་དམའ་ས་བཟུང་དགོས་པ་དང། ཟོག་རྫུ་བྱེད་མི་ཉན་པ། བརྩེ་སེམས་དགོས་པ། ཚང་མར་དོ་འཁུར་བྱེད་དགོས་ཅེས་བཀའ་བསྩལ།
རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་བསླབ་བྱ་འདི་གཞིར་བཟུང་ནས་བཞུགས། སྐབས་ཤིག་ན་ཁོང་ཨི་ཊ་ལིའི་ (Italy) ནང་གི་མི་ལཱན་ (Milan) དུ་ཁྱིམ་ཚང་བཟང་པོ་ཞིག་གི་ནང་བཞུགས། གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཕེབས་མཁན་བླ་མ་ཆེ་ཁག་མང་ཆེ་བ་ཁྱིམ་ཚང་དེའི་ནང་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད། ཁྱིམ་བདག་རྒན་མོ་དེས་བླ་མ་དེ་དག་ལས་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེར་དགའ་ཤོས་ཡིན་ཞེས་བརྗོད། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ཡ་རབས་པོས་རང་རང་སོ་སོའི་གཟིམ་ཁང་ནང་བཞུགས་ཏེ་སོ་སོས་ཞལ་ལག་མཆོད། དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ། རིན་པོ་ཆེས་སྨད་གཡོག་དང་རྔུལ་ལེན་མནབས་ནས་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་གསོལ་ཐབས་ནང་ཕེབས་ཏེ་སྤམ་རྫུ་མེད་པར་གསོལ་ཐབ་ནང་གི་ཅོག་ཙེའི་སྟེང་བཞུགས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒན་མོས་ཞོགས་ཟས་གྲ་སྒྲིག་གནང།
གཞན་ལའང་རིན་པོ་ཆེས་ཟོག་རྫུ་སྤོང་དགོས་སྐོར་གསུངས། ཐེངས་ཤིག་ཧྥ་རན་སི་ (France) ནང་གི་ ལཱ་ཝོར་ (Lavaur) དུ་ན་ལན་ཌ་ (Nalanda) དགོན་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཉིན་གསུམ་རིང་གསུང་ཆོས་གནང་བར་གདན་དྲངས་ཏེ། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་བྱོན་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལྷས་མཛད་པའི་སྤྱོད་འཇུག་ཆེན་པོའི་ལེའུ་དཀའ་ཤོས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ལེའུ་ཡི་ཐོག་བཀའ་ཁྲིད་གནང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང། རིན་པོ་ཆེས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་གནང་བའི་སྒོ་ནས་བཀའ་ཁྲིད་དབུ་བཙུགས་ཀྱང་སུ་གཅིག་ལ་གོ་རྒྱུ་ཚོར་རྒྱུ་བྱུང་མེད་སྟབས། བཀའ་ཁྲིད་མཚམས་འཇོག་གནང་སྟེ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟོག་རྫུ་བགྱིས་པར་བཀའ་བཀྱོན་གནང། ཁོང་གིས་གལ་སྲིད་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཚུལ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་པ་དང་སྔོན་འགྲོའི་ཉམས་ལེན་ཐོག་སྐུ་ལས་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་བསྐྱོན་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཁོང་ཚོས་དེ་ལས་སླ་པོ་ཡིན་པ་དང་ཉིན་གསུམ་ནང་ལེའུ་ཆ་ཚང་རྟོགས་ཐུབ་སེམས་པའི་བསམ་བློ་དེ་འདྲ་ཇི་ལྟར་འཁོར་བ་ཡིན་ནམ་ཞེས་གསུངས། དེ་ནས་རིན་པོ་ཆེས་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་བློ་དང་འཚམ་པའི་བཀའ་ཁྲིད་ལས་སླ་པོའི་ཐོག་ནས་མུ་མཐུད།
ཐེངས་གཅིག་ཁོང་གིས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་མི་མང་པོས་བཅོས་མིན་གྱིས་དགའ་མོས་བྱེད་པ་ཕར་ཕུད། དེ་མིན་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་ང་རང་ཡིད་འཕྲོག་མ་སོང་ཞེས་གསུངས། དེ་ན་སུས་བཀའ་ཁྲིད་གནང་རོགས་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་ཀྱང་ཁོང་གིས་དེ་དག་གི་དོ་དབྱིངས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་གི་ཡོད། མི་ཞིག་ལ་ཁོང་གིས་ཁོང་ཚོའི་བློ་དང་འཚམ་པའི་རིམ་པའི་ཐོག་བཀའ་ཁྲིད་གནང་ཡང། ཁོང་ཚོས་ཚོད་དཔག་བྱེད་པའི་རང་གི་ནུས་ཚད་ལས་ཅུང་ཟད་བརྒལ་ནས་ཤེས་སུ་བཅུག །རིན་པོ་ཆེ་སྒྱུ་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་ལ་མཉེས་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཅི་སྟེ་དོམ་ལ་རྐང་འཁོར་གཞོན་རྒྱུ་སློབ་ཐུབ་ན། ཐབས་ཤེས་དང་བཟོད་སྲན་ཆེན་པོས་མི་ཞིག་ལ་གང་ཡང་སློབ་ཐུབ་ཅེས་གསུངས།
ཉིན་ཞིག་ནང་ཆོས་ལ་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་ ། སོ་མ་ར་ཙས་ར་བཟི་པའི་ཧི་པཱི་ (hippy) འདྲ་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཞིག་གིས་རིན་པོ་ཆེར་ནཱ་རོ་ཆོས་དྲུག་བཀའ་ཁྲིད་གནང་བར་གསོལ། སྤྱིར་བཏང་ལོ་མང་པོའི་རིང་སྒོམ་གྲུབ་ཉམས་ལེན་གནང་བ་འབའ་ཞིག་རྗེས་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་བའི་དེ་ལྟའི་ཆོས་སློབ་སྦྱོང་གནང་སྲོལ་མཆིས། འོས་མེད་དང་ཁེངས་དྲེགས་ཆེ་བའི་གཞོན་ནུ་དེ་ཕྱིར་སློག་གནང་རྒྱུའི་ཚབ་ལ། རིན་པོ་ཆེས་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ། ཁོ་པར་དབྱིངས་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་གསུངས། འོན་ཀྱང་དང་པོ་ཁོ་པ་རང་ངོས་ནས་གྲ་སྒྲིག་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས་པས། སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་རྣམས་བསླབས། དོ་བདག་རང་ཉིད་ཡར་རྒྱས་འོང་རེར་དམིགས་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་དོ་དབྱིངས་ལ་གཙིགས་སུ་འཛིན་ནས། རིན་པོ་ཆེས་སོ་སོར་དོ་སྣང་རྣལ་མ་ཞིག་དགོས་སྐོར་ཐད་ནུབ་ཕྱོགས་པ་མང་པོར་བློ་སྟོབས་སྤེལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་རྒྱུར་ཁོང་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང།
ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་པོབ་མཆོག་གམ། སྲང་ལམ་ཁྲོད་ཀྱི་ར་བཟི་བ། ཡང་ན་ཕྲུ་གུ་ཚོ་ཁག་སོགས་སུ་ཞིག་དང་འཕྲད་ཀྱང་ཁྱད་པར་མེད་པར། རིན་པོ་ཆེས་ཚང་མར་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོས་གཅིག་འགྱུར་གྱི་གཟིགས་སྟངས་གནང་ཞིང། གཞན་གྱི་གུས་བརྩི་འཐོབ་ཕྱིར་སུ་ལའང་ཉེ་དགའ་ཕྱོགས་ཞེན་གནང་གི་མེད། ཉིན་ཞིག་ནེའུ་ཡོག་ཏུ་ཨི་ཐ་ཁ་ (Ithaca) ནང་གི་ཝི་སི་ཌམ་ གྷོལ་ཌན་ རོའོ་ཌོ་ཆོས་ཚོགས་ (Wisdom’s Golden Rod Center) ཀྱི་ཚོགས་མི་རྣམས་ནས་ཁོང་ཚོའི་ཕྲུ་གུ་ཚོར་བཀའ་སློབ་གནང་བར་གསོལ་བ་བཏབ། ཕྲུ་གུ་རྣམས་ན་ཚོད་ཕྲ་བ་དང་ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་ཡིན་པས་ཁོང་གིས་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཇི་ཙམ་གནང་སྐོར་གསུངས། ཁོང་ཚོར་རང་གི་ཕ་མ་ལས་ལེགས་པ་བྱ་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད། དེ་ལྟར་ཁོང་གིས་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལ་རང་གིས་རང་ལ་བརྩི་བཀུར་དགོས་སྐོར་བློ་སྟོབས་སྤེལ།
མ་གཞི་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་སྐུ་ཉིད་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་བའི་མི་རྣམས་དང་རང་གི་ལས་འབྲེལ་མཁྱེན་རྟོགས་ཐུབ་ནའང། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པ་ལས་བརྒལ་ཏེ་གཞན་ལ་རོགས་རམ་ཐུབ་སྐོར་ཟོག་རྫུ་གནང་གི་མེད། ཉིན་ཞིག་སུད་སི་ནས་མི་ཞིག་དྷ་རམ་ས་ལར་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ། ཁོ་རང་ལ་གདོན་འདྲེའི་གནོད་པ་ཕོག་ནས་ནད་ཡམས་བྱུང་སྐོར་སྙན་ལ་གསོལ་བར། རིན་པོ་ཆེས་དཀའ་ངལ་དེ་སེལ་རོགས་བྱེད་པར་སྐུ་ཉིད་དང་མི་དེའི་དབར་ལས་འབྲེལ་མི་འདུག་ཅེས་གསུངས་ཏེ། རང་དང་ལས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་བླ་མ་གཞན་ཞིག་འཚོལ་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་གནང། གཞན་པ་སུ་ཡིན་རུང་རིན་པོ་ཆེས་དེ་མ་ཐག་མཁྱེན་ནས་ཐེངས་དང་པོ་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་སྐབས། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཞབས་ཕྱིར་ཁོང་ཚོའི་ཁ་བྱང་འབྲི་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་བ་དང་། བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་འབྲེལ་ལམ་གཏིང་ཟབ་ཚུགས། རིན་པོ་ཆེར་ངའི་ཁ་བྱང་དགོས་དོན་མེད་པར་གཟིགས་ནའང་དེ་ལྟའི་བསོད་ནམས་ཆེ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ང་རང་ཡང་ཚུད་དེ་རིན་པོ་ཆེ་ལན་མང་དུ་མཇལ་བར་བསྐྱོད་པ་ཡིན།། །།
ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ བྷར་ཛིན་ལགས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། མི་ལོ་ ༢༩ རིང་རྒྱ་གར་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གནང་། ཆབས་ཅིག་ཁོང་གིས་རང་གི་བླ་མ་ སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གོང་མའི་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་པ་དང་སྐབས་འགར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་གསུང་སྒྱུར་ཡང་ཞུས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ གྱ་གྲངས་ནས་བཟུང་འབུམ་རམས་པ་བྷར་ཛིན་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ནང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ནང་སློབ་ཁྲིད་རྒྱ་ཆེ་མཛད།
བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བོད་སོག་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྔགས་དང་བཅས་པའི་སྐོར་འབུམ་རམས་པ་ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ བྷར་ཛིན་གྱི་ཡིག་སྒྱུར་ཞུས་པ་དང་ནང་ཆོས་འཆད་ཁྲིད་མཛད་པ་ཁག་ཕྱོགས་བསྡུས་གནང་བའི་བཤད་མཛོད་ཅིག་ཡིན། དེའི་ནང་མདོ་དང་། གསང་སྔགས། དུས་འཁོར། རྫོགས་ཆེན། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྒོམ་གྱི་ཐོག་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་རྒྱུད་རྙིང་མ་དང་། ས་སྐྱ། བཀའ་རྒྱུད། དགེ་ལུགས། གཡུང་དྲུང་བོན་བཅས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་ལྔའི་སྐོར་ཙམ་མ་ཟད་གནས་བརྟན་སྡེ་པ་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་དོན་རྣམས་བཀོད་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་དང་སོག་པོའི་སྐར་རྩིས་དང་གསོ་བ་རིག་པ། ཤམ་བྷ་ལ། ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་བཞུགས་ཡོད།
ཞལ་འདེབས་ཡོང་ཁུངས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཞི་དང་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡཱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་སློབ་གཉེར་ཆེད་སྐད་ཡིག་མང་པོའི་ནང་རིན་མེད་དུ་དྲ་ཐོག་ནས་ཐད་ཀར་མཁོ་འདོན་བྱ་རྒྱུ་ནི་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་Berzin Archives e.V.བརྒྱུད་མི་དམངས་ཁྲོད་ཇར་མན་ཁེ་ལས་མིན་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་སྦྱིན་བདག་གནང་ཡོད།(gemeinnütziger Verein Register Nr. 2423Nz, Berlin).
www.berzinarchives.com
གསང་སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་མཚམས་ཆ་ཚང་ཐད་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་མུ་མཐུད་ནས་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་དེ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ཡོད་ཀྱང་། མི་མང་ཆེ་བར་དེ་ལྟར་བྱེད་རྒྱུའི་དལ་པོ་མེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོར་ཟླ་བ་གསུམ་མམ། དེ་ལས་མང་བའི་དུས་ཚོད་སྟོང་པ་བྱུང་ཚེ་མ་གཏོགས་། དེ་ལྟའི་བསྙེན་མཚམས་ཀྱི་རིགས་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་བསམ་པ་ནི་རིན་པོ་ཆེས་སེམས་སྦུག་དོག་པོ་ཡིན་པར་དགོངས། བསྙེན་མཚམས་སམ་ལས་རུང་ཞེས་པའང་ང་ཚོས་དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་རིང་ལས་དོན་གཞན་མཚམས་འཇོག་བྱེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་པར། ང་ཚོའི་སེམས་རྒྱུད་གུ་ཡངས་པོ་བཟོ་ཕྱིར་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་ཧུར་ཐག་བྱེད་པར་གོ །ཉིན་མོ་ལྷག་མ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་མི་ཚེ་བསྐྱལ་ནས་ཞོགས་པ་དང་མཚན་མོ་རེར་སྒོམ་ཐུན་རེ་ཙམ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་འགྲིག་ངེས་ཡིན། མི་སུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་མ་ཤེས་པར། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བསྙེན་མཚམས་མང་པོ་གནང་ཡོད།
སྒོམ་ཐབས་དེའི་དགག་བྱ་ནི་བསྙེན་མཚམས་ཀྱི་འགོ་ནས་མཇུག་བར་ས་ཆ་གཅིག་ཏུ་མལ་ཁྲི་གཅིག་གི་སྟེང་ཉལ་བ་དང་སྒོམ་རྒྱག་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེ་མིན་སེམས་ཀྱི་ནུས་པ་གོང་མཐོར་གཏོང་བའི་འགུལ་ཤུགས་ཉམ་འགྲོ་གི་ཡོད། གཞན་ཡང་བསྙེན་མཚམས་ཀྱི་ཐུན་སོ་སོའི་སྐབས་ཉམས་ལེན་རིགས་བསྐྱར་ཟློས་བྱས་པ་གཞིར་བཟུང་། མ་མཐར་ཐུན་རེ་རེར་ངེས་པར་དུ་གཟུངས་སྔགས་དང་ཕྱག་འཚལ་བའམ། ཡང་ན་ཉམས་ལེན་གཞན་བྱས་ཏེ་མཇུག་བསྡུ་དགོས། དེའི་ཕྱིར་ཐུན་དང་པོའི་སྐབས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཉམས་ལེན་དེ་ཐེངས་གསུམ་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་པར་རིན་པོ་ཆེས་ལམ་སྟོན་གནང་བ་དང་། དེ་ལྟར་བྱས་ཚེ་ནད་གཞི་ཚབས་ཆེན་ཕོག་ཀྱང་བསྙེན་མཚམས་ལ་གེགས་མི་བྱེད་པ་དང་བསྐྱར་དུ་འགོ་འཛུགས་དགོས་ཀྱི་མེད།
གང་ལྟར་ཡང་ནང་པའི་བསླབ་ཁྲིམས་མི་འདྲ་བ་ཀུན་ནང་། དམིགས་བསལ་གནད་དོན་འབའ་ཞིག་ཁྲོད་སྐབས་རེ་དགོས་པའི་དབང་གིས་དགག་བྱར་ཚོད་འཛིན་བྱེད། ཐེངས་གཅིག་བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལར་བསྙེན་མཚམས་ཤིག་ལ་བསྡད་བཞིན་པའི་སྐབས། རྒྱ་གར་ནང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་གྲོང་ཁྱེར་མ་ནཱ་ལིར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་དབང་ཞིག་གནང་བའི་སྐབས་གསུང་སྒྱུར་ཞུ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕེབས་བྱུང་། ངས་རིན་པོ་ཆེར་ལམ་སྟོན་ཞུས་པ་དང་ཁོང་གིས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བཅར་དགོས་པ་དང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་སྒྱུར་ཞུ་བ་ལས་ཁེ་ཕན་ཆེ་བ་གང་ཡང་མེད། ངས་ལྷུར་བླངས་པའི་གཟུངས་སྔགས་བསྐྱར་ཟློས་བྱས་ཏེ་ཉིན་རེར་སྒོམ་ཐུན་རེ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ངའི་ཉམས་ལེན་གྱི་འགུལ་ཤུགས་ཉམས་ཆག་འགྲོ་གི་མ་རེད་ཅེས་གསུངས་ཀྱི་འདུག དེར་བརྟེན་ངས་དེ་ལྟར་བྱས་པ་དང་ཉིན་བཅུའི་རྗེས་༸གོང་ས་མཆོག་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་བ་དང་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱིར་ཡོང་ནས་བསྙེན་མཚམས་མཇུག་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན།
རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་ཆོ་གའི་བྱེད་སྒོ་རྣམས་དོན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་དང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་ནན་པོ་གནང་བ་དང་། དེ་དག་ཚུལ་བཞིན་དུ་ལག་བསྟར་དགོས་པ་གསུངས། དཔེར་ན། སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་མཚམས་སྐབས་དམིགས་བསལ་གཟུངས་སྔགས་གྲངས་ཀ་ངེས་ཅན་ཞིག་གསོག་དགོས་པ་དང་། དེ་རྗེས་སྦྱིན་སྲེག་ཆོ་ག་བྱ་དགོས། སྦྱིན་སྲེག་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྫས་ཆ་མང་པོ་མེའི་ནང་འབུལ་བའི་ཆོ་ག་ཞིག་ཡིན། ཆོ་གའི་དགོས་དོན་ཡང་ཉམས་ལེན་སྐབས་ཆད་ལུས་ཤོར་བ་དང་ནོངས་པ་ཅི་བྱུང་ལ་བཤགས་པ་བྱ་ཕྱིར་ཡིན།
བསྙེན་མཚམས་ཁག་ཅིག་དམིགས་བསལ་ཁག་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། ངས་བསྙེན་སྒྲུབ་བྱས་པ་དེར་གཟུངས་སྔགས་གྲངས་འབུམ་བཅུ་གསོག་དགོས་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་རྒྱས་པོ་བྱེད་པའི་སྐབས་རྩྭ་ཀུ་ཤ་རིང་པོ་ཆ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་འབུལ་བ་དང་སྦྲགས་ཆ་རེར་གཟུངས་སྔགས་རེ་འདོན་དགོས། སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ཆ་ཚང་ངེས་པར་དུ་བར་གསེང་མེད་པར་འདུག་ཐེངས་གཅིག་ལ་མེར་སྲེག་དགོས། ངའི་བསྙེན་སྒྲུབ་དེའི་མཇུག་ཏུ་སྦྱིན་སྲེག་ཆོ་ག་བྱེད་པའི་སྐབས་རྩྭ་ཀུ་ཤ་མི་འདང་བར་དགོས་ངེས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ཕྲན་བུ་ལོན་ཐུབ་མ་སོང་། ཆོ་ག་ལྷག་མ་རྣམས་གྲུབ་པའི་རྗེས་ངས་དེའི་སྐོར་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སྙན་སེང་ཞུས་པ་དང་། ཉིན་ཤས་རྗེས་ཁོང་གིས་སྦྱིན་སྲེག་བསྐྱར་དུ་བྱེད་རུ་བཅུག་བྱུང་། སྐབས་དེར་ངས་རྩྭ་ཀུ་ཤ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ཆ་ཚང་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པ་ཡིན།
ཆོ་གར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཁས་པ་མང་པོ་མེད་པས། རང་མགོ་རང་ཐོན་དགོས་པར་རིན་པོ་ཆེས་ནན་ཏན་གནང་། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཡར་ཐོན་ཆེ་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་ཕྲུག་ཚོར་རང་རང་གིས་སྦྱིན་སྲེག་གི་ཆོ་ག་བྱེད་ཚུལ་མཛུབ་ཁྲིད་གནང་བ་དང་། དེའི་ཁྲོད་སྦྱེན་སྲེག་གི་ཐབ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཚུལ་དང་ཞ་ལའི་སྟེང་ཕྱེ་མའི་ཚོན་རྩིས་དགོས་ངེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེང་སྟངས་སོགས་ཚུད་ཡོད། གལ་སྲིད་ནུབ་ཕྱོགས་པ་སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་ནང་མེད་པར། ཆོ་ག་འདོན་རོགས་གཞན་ཞིག་དགོས་ན། སོ་སོ་རང་ཉིད་ནས་མེའི་ནང་རྫས་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་འབུལ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་གསུངས། དེ་ནི་སྡེ་པ་ (group) བྱས་ནས་བསྙེན་སྒྲུབ་བྱེད་སྐབས་སུའང་དེ་བཞིན་བྱེད་དགོས།
དེའི་ཕྱིར་བྱེད་ལུགས་ཁག་འགྲིགས་པ་ལས་དོན་དངོས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་འགལ་བ་ཆགས་ཀྱི་མེད། དཔེར་ན། སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་སྐབས་ཁྱིམ་གྱི་མཆོད་ཤོམ་ནང་དམིགས་བསལ་གྱི་འབུལ་རྫས་གྲ་སྒྲིག་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ་འགོ་འཛུགས་པ་དང་། དེ་རྗེས་བར་ཆད་སེལ་བའི་སླད་ཉིན་ལྟར་འབུལ་རྫས་འབུལ་དགོས། བར་ཆད་རྣམས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཡིད་ལ་འཆར་བ་བྱས་ནས། ཉིན་ལྟར་འབུལ་རྫས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པར་སྤྱན་འདྲེན་ཞུ་དགོས། རིན་པོ་ཆེས་དམིགས་ཡུལ་དེའི་སླད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེ་བའི་གཏོར་མའི་ཚབ་ཏུ་སྒམ་ཆུང་ངམ་ཤེལ་དམ་ནང་གི་ཁ་ཟས་ཕུལ་ན་འགྲིག་ཅེས་གསུངས།
མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚད་མ་ལོན་ནའང་རིམ་པ་མཐོ་བའི་ཉམས་ལེན་ལ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་པར་རིན་པོ་ཆེས་དགྱེས་ཚོར་གནང་གི་མེད། དཔེར་ན། མི་འགའ་ཤས་ཀྱིས་འདུན་པ་མེད་པའམ། ཐ་ན་སྒོམ་རྒྱུན་རིང་པོའི་བདག་བསྐྱེད་སོགས་བྱ་འདོད་མེད་པར་རྫོགས་རིམ་གྱི་གནད་ཕྲན་བུ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐོག་ནས་དེའི་ཉམས་ལེན་ལ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་ལ་དང་པོ་བསྐྱེད་རིམ་དང་དེ་ནས་རྫོགས་རིམ་ཡིན། དང་པོས་སྒོམ་ཉམས་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་དམིགས་རྣམ་སྦྱོང་བ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ནུས་པ་སྦྱོང་བར་བྱེད། ཕྱི་མས་རང་རྒྱུད་སྨིན་བྱེད་ལུས་ཀྱི་ནུས་པ་ཕྲ་མོའི་མ་ལག་དང་ལྷན་དུ་གོང་མཐོར་ཕྱིན་པའི་སེམས་ཀྱི་ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། བདག་བསྐྱེད་སྒོམ་པའི་ཉམས་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་མེད་པར། ལུས་ཕྲ་མོའི་རྩ་འཁོར་ (chakras) དང་། རྩ་ལམ་ (channel) ། རླུང་གི་ནུས་པ་བཅས་ལ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་པ་ནི་དོན་མེད་ཀྱི་བྱ་བ་ཙམ་ལས་འདས།
རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་དོན། རིམ་པ་མཐོ་བའི་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་རྣམས་གནས་ཚད་མ་ལོན་པར་ནོར་བ་བྱས་ན་གནོད་འཚེ་ཆེ། དཔེར་ན། འཕོ་བ་ནི་འཆི་རན་ཁར་རྣམ་ཤེས་གོང་དུ་འཕོ་བར་འདུ་བྱེད་པའི་ཉམས་ལེན་འདིས་རྐྱེན་པས་ཚེ་ཚད་ཐུང་དུ་འགྲོ་སྲིད། བཅུད་ལེན་སྐབས་གཟའ་འཁོར་འགའ་ཁ་ཟས་སྤོང་བར་བསྡད་པ་དང་བཅུད་ལེན་རིལ་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་ཚོགས་པ་དང་མཉམ་དུ་བྱས་ན། ས་གནས་དེར་མུ་གེ་འབྱུང་སྲིད། དེར་མ་ཟད་ཉམས་ལེན་དེ་ལྟར་བྱེད་མཁན་ཚོར་ཟས་དང་ཆུས་འཕོངས་ནས་ནད་གཞི་ཚབས་ཆེན་འཕོག་སྟེ་འཆི་ཡང་སྲིད།
སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་ནི་རིམ་པ་མཐོ་བའི་ཉམས་ལེན་ཞིག་ཡིན་པས། གནས་ཚད་མ་ལོན་གོང་ནས་དེ་ལ་འཇུག་པར་རིན་པོ་ཆེས་དགག་བྱ་གནང་། དཔེར་ན། སྐབས་རེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་གཞིའི་ཉམས་ལེན་ལ་རྒྱུས་མངའ་མེད་པར་གཟུངས་སྔགས་འབུམ་གཅིག་གསོག་ཕྱིར་བསྙེན་མཚམས་ལ་སྡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་བསྙེན་མཚམས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཁྲོད་ནས་ཉམས་མྱོང་འཐོབ་པར་བསམ་བློ་གཏོང་གི་ཡོད། མ་གཞི་ཉམས་ལེན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཐོག་དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་ཞིག་བཏང་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དང་མྱོང་འདྲིས་བྱེད་པར་ཁེ་ཕན་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱུན་སྲོལ་སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་སྐབས་བྱ་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཞིག་མ་ཡིན། དཔེར་ན། ཆུ་རྐྱལ་མི་ཤེས་མཁན་ཞིག་གིས་ཉིན་གཅིག་གི་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཉིས་ཆུ་རྫིང་ནང་འཛུལ་ཏེ་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་ཀྱི་མེད། དེ་ལྟ་བུའི་ལྐུགས་པའི་བློ་ཁོག་གིས་རྩྭ་འཆུས་པའི་ནད་དང་ཟུངས་ཟད་ཁོ་ནར་འགྱུར། ཉམས་མྱོང་ལྡན་པའི་ཆུ་རྐྱལ་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ལུས་རྩལ་འགྲན་མཁན་རྩེ་ཕུད་ཅིག་ཆགས་པར་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ནང་དཀའ་ལས་ཆེན་པོས་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་པར་དམ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། སྔགས་ཀྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་ལའང་གཅིག་འགྱུར་ཡིན།
གཞན་ཡང་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་གསང་བའི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་དགོས། དེ་མིན་བར་ཆད་མང་པོ་ཡོང་སྲིད། ནུབ་ཕྱོགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རང་གི་ཉམས་ལེན་དང་གྲུབ་འབྲས་རང་སོར་མ་ཉར་བར་ངོམ་སོ་རྒྱག་པ་རིན་པོ་ཆེས་གཟིགས་པ་དང་། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས་གྲངས་འབུམ་ཚོ་ཁ་ཤས་བསགས་ཏེ་ལས་རུང་ཐུང་ཐུང་རེ་བྱེད་པའམ་བྱས་རྗེས། ཡི་དམ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཁུལ་འུད་ཤོབ་ཤོད་པ་ནི་ཁུངས་མེད་འཆལ་གཏམ་ལས་མ་འདས། ལྷག་པར་དུ་ཉིན་རེའི་སྒྲུབ་ཐབས་རིང་པོ་ཁག་ཉམས་ལེན་མ་བྱས་པར་ཟོག་རྫུ་དང་ཁེངས་དྲེགས་བྱེད་པ་ནི་ཡ་ང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུབ་ཐབས་རིང་པོ་རྣམས་ལས་དང་པོ་བ་ཚོའི་ཆེད་དུ་ཡིན་སྐོར་རིན་པོ་ཆེས་འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་པ་དང་། ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་རིང་པོ་ཞིག་གི་འཆར་སྣང་ལྟར། སྒྲུབ་ཐབས་དེ་དག་གི་ཁྲོད་རྒྱུན་དུ་ཤོག་ངོས་བརྒྱ་ལས་མང་བ་ཡོད་ཅིང་། སྒྲུབ་ཐབས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཉམས་ལེན་ཆ་ཚང་ལ་མྱོང་འདྲིས་ཡོད་པའི་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་ཉམས་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ཆོ་གའི་ཚིག་ཁ་ཤས་ཙམ་བཏོན་ནས་དམིགས་རྣམ་དང་བྱེད་སྒོ་ཡོངས་རྫོགས་ཁ་སྐོང་བྱ་ཐུབ།
ད་དུང་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱིར་ཆོས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་ཆ་ཚང་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྔགས་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་ལུང་མན་ངག་རྣམས་དང་པོ་ཉིད་ནས་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་དགོས་འདོད་བྱེད་པར་ཚོད་འཛིན་བྱ་དགོས་ཞེས་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་ཕེབས། རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་རྣམས་ལ་གཞུང་ཆེན་གསལ་པོ་ཕྱག་རྩོམ་གནང་བའི་ཡོན་ཏན་ངེས་པར་དུ་མངའ་ནའང་། ཁག་ཅིག་དགོས་པའི་དབང་གིས་སྦས་དོན་གྱི་ཚུལ་དུ་བརྩམས་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་གདམས་པ་རྣམས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་དང་འཇུག་པ་བདེ་པོ་བཟོས་ན་ཉམས་ལེན་ཐད་ལྷད་སྐྱོན་ཞུགས་པ་དང་སྤུས་ཚད་ཞན་པོར་འགྱུར་ཉེན་སླ་བར་དགོངས། དཔེར་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡིན་ཤག་ཤག་བྱས་ཏེ་གསུང་ཆོས་ཞུ་བ་ལས་དོ་གལ་ཆེན་པོས་དོན་གཉེར་བྱེད་ཀྱི་མེད།
ནང་པའི་སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ཚུལ་ཀྱི་ཆ་ཤས་གལ་ཆེ་གཅིག་ནི་གཞན་གྱི་དྲི་བར་དོན་ཡོད་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཅི་སྟེ་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་དོན་གཉེར་གཤའ་མ་མཆིས་ཚེ། ཁོང་ཚོས་ལན་ཞིབ་ཕྲ་རྙེད་ཐབས་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་སྐོར་ཙམ་དུ་ཡོང་མཁན་དང་རང་རྒྱུད་སྨིན་ཕྱིར་འབད་རྩོལ་བསྟེན་མི་འདོད་པ་རྣམས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་བུད་འགྲོ་གི་ཡོད། གལ་སྲིད་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཁ་གསལ་དུ་གཏོང་བའི་དགོས་དོན་དེ་མིའི་ལོག་རྟོག་དང་མི་དགེ་བའི་བག་ཆགས་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན་ཚེ། འགྲེལ་པ་ཁ་གསལ་པོ་དེ་འདྲ་ཁྱབ་སྤེལ་རུང་བར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ཡོད། དེ་དག་ནི་གཞུང་ལུགས་ཐོག་ལ་འཁུར་ལེན་དགོས་པ་ལས་ཡི་དམ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཉམས་ལེན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ལ་མིན། གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་བྱ་ཚུལ་གྱི་དཔེ་དེབ་ཁ་གསལ་པོ་ཡོད་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་རྒན་གྱི་ལམ་སྟོན་ལ་མ་བསྟེན་པར་རིམ་པ་མཐོ་བའི་ཉམས་ལེན་ལ་འཇུག་ཐབས་བྱེད་སྲིད། དེ་ནི་ཉེན་ཁ་ཧ་ཅང་ཆེ།
རིན་པོ་ཆེས་ཉེན་ཁ་ཆེ་ཤོས་ནི་ཆོས་སྐྱོང་དང་སྲུང་མ་རྣམས་གང་བྱུང་གིས་བསྟེན་གསོལ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན་ཞེས་གསུངས། ཆོས་སྐྱོང་ནི་སྔོན་བྱོན་མཁས་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་འདུལ་སྦྱོང་བྱས་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་ལ་རྒྱུན་དུ་རྣམ་ཤེས་ངོ་བོར་བཞུགས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་ཕྱིར་དམ་བཅའ་བཞག་སྟེ། སྤྱིར་དྲག་པོའི་ངོ་བོར་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཕན་པ་འགྲུབ་པ་དང་། ཉམས་ལེན་པ་གཤའ་མ་རྣམས་གནོད་པ་དང་བར་ཆད་ལས་སྲུང་ཕྱིར་ཞི་བར་བཏུལ། དེ་དག་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་རྟོགས་པ་མཐོན་པོར་སོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་བ་འབའ་ཞིག་གིས་མ་གཏོགས་ཁ་ལོ་སྒྱུར་མི་ཐུབ།
རིན་པོ་ཆེས་མཚན་ཉིད་སློབ་གཉེར་ལ་གཅིག་ཏུ་འབུང་བའི་དགོན་པ་ཞིག་གི་ཉམས་ལེན་སྲུང་ཕྱིར་དམ་བཅས་པའི་སྲུང་མ་གཅིག་གི་སྒྲུང་ཡང་ཡང་གསུངས་གནང་གི་ཡོད། སུས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་རྩོད་པའི་དུས་སུ་ཆོས་རྭའི་ནང་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཐབས་བྱས་ཚེ། ཁོས་དེ་དག་ལ་ནད་ན་ཚ་དང་བར་ཆད་གཏོང་ངེས་པ་ཡིན། མཚན་ཉིད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་དེ་ནས་རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་གང་རུང་ནས་བསླབ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཚོར་མ་གཏོག་གསང་སྔགས་ཉམས་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག་གི་མེད། འོན་ཀྱང་ད་དུང་དགོན་པའི་རྭ་བའི་ནང་ཆོག་གི་མེད་པ་རེད།
དགེ་བཤེས་ཤིག་གིས་སློབ་གཉེར་བ་ཡིན་པའི་སྐབས་དགོན་པའི་ནང་དུ་སྔགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོ་གའི་ཡ་རྒྱལ་དུ་ཤུག་པའི་ལོ་མ་བསྲེགས་ཏེ་བསང་མཆོད་པ་ཕུལ་ཀྱི་ཡོད། དེས་རྐྱེན་པས་ཁོང་ལ་བར་ཆད་མུ་མཐུད་ནས་བྱུང་བ་རེད། དེ་རྗེས་ཁོང་གིས་རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་གང་རུང་གཅིག་ལ་བཞུགས་ནས་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་མཆོད་པ་དེ་འབུལ་འགོ་བརྩམས་ཡོད་ནའང། དགོན་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉེ་འགྲམ་རི་འདེབས་སུ་མཇུག་བསྐྱངས། ལོ་ཤས་རྗེས། དགེ་བཤེས་ལགས་དེས་སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཏེ། སྲུང་མའི་ཞལ་གཟིགས། དེར་བརྟེན་དྲག་པོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ལྷ་དེས། སྔོན་ཆད་གནོད་པ་བགྱིས་པར་མཐོལ་བཤགས་བྱས། འོན་ཏེ་དེ་ནི་ངས་ཁྱེད་ཀྱི་དགོན་པའི་སྲོལ་གཏོད་པ་པོར་ཁས་བླངས་པའི་དམ་བཅའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ད་ཆ་ཁྱེད་ཀྱིས་སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་རྟོགས་པས། ཐ་ན་ངས་གནོད་པ་བྱེད་དགོས་བསམ་ཀྱང་ག་ལ་ནུས། ཞེས་བརྗོད་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་དཔེ་དེའི་གལ་གནད་ལ་ནན་པོར་གསུངས་པ་དང་། ང་ཚོའི་ནུས་ཚད་ལས་བརྒལ་ནས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་གླེན་པའི་ནུས་མཐུ་དེས་རྐྱེན་ངན་སློང་སྲིད། ཆོས་སྐྱོང་དང་སྲུང་མ་ནི་ཡི་དམ་གྱི་བྲན་གཡོག་ཡིན་པ་རྒྱུན་དུ་མ་བརྗེད་པ་བྱེད་དགོས་ཞེས་པའི་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་གསུང་ཁོང་གིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ལུང་འདྲེན་གནང་གི་ཡོད། རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་སྡེའི་བསྐྱེད་རིམ་གྱི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྷན་དུ་ཡི་དམ་གྱི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་བཀའ་གཏོང་ཐུབ་པ་རྣམས་ནི་དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། དེ་མིན་གནས་ཚད་མ་ལོང་པར་སྔ་ཐལ་དུ་འཇུག་པ་ནི་ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གིས་སེང་གེ་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་སྲུང་སྐྱོབ་གཅོལ་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་ཟེར་བ་དང་འདྲ། སེང་གེ་དེས་ཕྲུ་གུ་ཁྱུར་མིད་གཏོང་སྲིད། དེས་ན་༸གོང་ས་མཆོག་གིས། རང་རེའི་སྲུང་མ་རྩེ་ཕུད་དེ་ནི་རང་རང་སོ་སོའི་བྱ་བར་བརྟེན་པའི་ལས་དེ་ཡིན། དེ་མིན་སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས། དགེ་འདུན་བཅས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བར་དོན་དག་ག་རེ་ཡོད། ཞེས་བཀའ་བསྩལ།། །།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་བླ་མ་ཚང་མར་བརྩི་འཇོག་དང་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་དུས་ཚོད་འཕྲོ་བརླག་གཏོང་མི་ཉན་པའི་བཀའ་ནན་པོ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་གིས་ཆོས་དད་ཆེ་བའི་སྤི་ཏིའི་མི་མང་གི་བྱེད་ལུགས་དཔེར་བཟུང་མི་ཉན་པའི་དགོངས་འཆར་གནང། རིན་པོ་ཆེར་དད་གུས་ཆེ་བའི་སྤི་ཏི་མི་མང་གིས་ཁོང་ལ་མཇལ་དར་འབུལ་རྒྱུར་རུ་སྒྲིག་སྐབས། ཐད་ཀར་སྐུ་འགྲམ་དུ་མ་སླེབས་བར་ཕྱག་འཚལ་གྱི་མེད་པས་དེ་འདྲའི་བྱེད་ལུགས་འདིས་ཆུ་ཚོད་མང་པོ་ཞིག་འགོར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་མ་ཟད་བླ་མ་ཞིག་ལ་དྲི་བ་འབུལ་བའི་སྐབས་སུ་སྒྲུང་ཧ་ཅང་རིང་པོའམ། སྤོམ་བཤད་ཡང་བྱེད་མི་ཉན་པར་གསུངས། དོན་ལ་ཁོང་གིས་ང་ལ་དྲི་བ་དེ་འདྲའི་རིགས་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་སྒྱུར་མི་དགོས་པར་དོན་ངོ་མ་སླེབས་པ་ཞིག་སྒྱུར་དགོས་པའི་སློབ་སྟོན་གནང།
དེའི་ཐོག་རིན་པོ་ཆེས་མཇལ་བཅར་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་མཇལ་དར་འབུལ་བ་དང་སྐུ་ཉིད་ནས་བསུན་གཙེར་ཅན་དུ་བརྩི་བའི་ཁ་ཟས་རིགས་འབུལ་བར་ཐུགས་མགུ་པོ་གནང་གི་མེད། གལ་ཏེ་བླ་མར་འབུལ་བ་འབུལ་འདོད་ན་ངེས་པར་དུ་འབུལ་རྟེན་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པའམ་། དགའ་འོས་པ་ཞིག་འབུལ་དགོས་པ་དང་། དཔེར་ན། ང་དང་འདྲ་བར། ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཁོང་མཇལ་བར་བཅར་མཁན་རིགས་ལ་འབུལ་བ་འཁྱེར་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་བཀའ་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་ལ་གང་ཡང་དགོས་ཀྱི་མེད།
རིན་པོ་ཆེས་དུས་རྟག་ཏུ་མི་རྣམས་ལ་བསམ་ཤེས་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་གནང་བ་ལས། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་འདི་སྣང་གི་ལས་དོན་ཐད་མོ་འདེབས་རོགས་ཞེས་ཞུ་བར་དགའ་པོ་གནང་གི་མེད། མོ་འདེབས་པ་ནི་དམིགས་ཆོས་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་དོན་ཐད་སྤྱིར་བཏང་གི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་མ་ཐུབ་པའི་སྐབས་འབའ་ཞིག་ལ་འཚམ་པོ་ཡོད། ཐེངས་གཅིག་ཁང་གླའི་ཐད་ང་ལ་དཀའ་ངལ་ཕྲད་དེ་གང་བྱེད་དགོས་མིན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་མོ་འདེབས་རོགས་ཞེས་ཞུས་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཞིག་འཚོལ་བར་བརྒྱུག་ཅེས་ང་ཕྱིར་ཕུད་གནང་བྱུང་།
གཞན་ཡང་ལས་དོན་གང་ཞིག་འཆར་འགོད་བྱེད་སྐབས། མ་མཐར་ཁ་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་ཐོག་ནས་གྲ་སྒྲིག་དགོས་ཞེས་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་སློབ་སྟོན་གནང་གི་ཡོད། གལ་སྲིད་འཆར་གཞི་གཅིག་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང་ཚེ་གདམ་ཀ་གཞན་ཡོད་པས་དངངས་སྐྲག་ལས་ཟློག་པར་བྱེད། གདམ་ཀ་མང་པོ་ཡོད་པས་གདེང་ཚོད་དང་བཅས་ཉེན་སྲུང་ལས་སྐྱོབ་པ་དང་། དེ་དག་ལས་ཐབས་ལམ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་ལས་དོན་གྲུབ་ངེས་ཡིན།
འོན་ཀྱང་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་རེ་མོ་ལ་བརྟེན་དྲགས་ནས། ཅི་དགར་སྤྱད་དེ་རང་རང་སོ་སོས་བསམ་བློ་གཏོང་གི་མེད། མི་དེ་རིགས་ཀྱིས་རང་གི་འགན་འཁྲི་ལས་གཡོལ་ཏེ་ཐག་གཅོད་བྱེད་པོ་གཞན་ཞིག་དགོས་ཀྱི་ཡོད། མ་གཞི་ཐག་གཅོད་ཆེ་གྲས་ཐད་བླ་མར་བཀའ་བསྡུར་གནང་བ་བརྒྱུད་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་ནའང་། རང་གི་རྣམ་དཔྱོད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དེ་ཐབས་ལམ་བརྟན་ཤོས་ཡིན། གལ་སྲིད་བླ་མ་བཞུགས་མེད་ཚེ། དེ་ལྟའི་རྣམ་དཔྱོད་སོ་སོའི་ལག་ཏུ་ཡོད་པས་ཐག་གཅོད་ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད།
ལྷག་པར་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོར་དགོས་པའི་བཀའ་ལན་མ་ཐོབ་བར་བླ་མ་མང་པོར་གནད་དོན་གཅིག་མཚུངས་ཐོག་མོ་འདེབས་རྒྱུར་གསོལ་བ་འདེབས་པར་རིན་པོ་ཆེས་བསླབ་བྱ་བསྐྱོན་གྱི་ཡོད། མོ་འདེབས་པར་གསོལ་བ་འདེབས་པས་བླ་མར་ཡིད་ཆེས་དང་བློ་གཏད་བཅོལ་བ་ཤུགས་ཀྱིས་སྟོན་ཅིང་། དེའི་དོན་ནི་མི་ཚོར་བསླབ་བྱ་གང་གནང་བ་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་པ་ཡི། མ་ཟད་བླ་མ་གཅིག་གི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས་བླ་མ་གཞན་ཞིག་གིས་འདི་ལྟར་གསུངས་ཀྱི་འདུག འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ནས་གང་དགོངས་ཀྱི་འདུག ངས་ག་རེ་བྱེད་དགོས་རེད་ཅེས་ཞུ་མཁན་རྣམས་ལ་རིན་པོ་ཆེས་ཉེན་བརྡ་བཏང་། དེ་ལྟར་བླ་མ་གཞན་ཞིག་ནོར་འདུག་གསུང་བཅུག་སྟེ་བླ་མའི་གནང་སྟབས་མི་བདེ་བ་བཟོ་བ་དེས་སེམས་ཚོར་མེད་པར་སྟོན་གྱི་ཡོད།
མདོར་ན། ནུབ་ཕྱོགས་པ་མང་ཆེ་བས་བླ་མར་བཀའ་འདྲི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཞུ་ཚུལ་ཤེས་ཀྱི་མེད། ཁོང་ཚོས་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས་གླེན་རྟགས་ངང་བཀའ་འདྲི་ཞུ་སྐབས། ཁོང་གིས་རྒྱུན་དུ་ནོར་བཅོས་གནང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། མི་ཞིག་དབང་ཅིག་ལ་བཅར་དགོས་མིན་མི་ཤེས་པའི་སྐབས། དབང་འདིར་བཅར་ན་ཡག་པོ་ཡོད་རེད་པས་ཞེས་འདྲི་བ་ནི་བྱབ་ཆུང་ཅིག་ལས་མ་འདས། ཨ་ཅང་ཅང་ཡག་པོ་རེད། སུ་གཅིག་གིས་དེ་སྡུག་ཅག་རེད་བརྗོད་མི་ཐུབ། གལ་སྲིད་མི་ཞིག་གིས། ང་བཅར་དགོས་རེད་མ་རེད་ཅེས་དྲིས་པ་ན། དེ་ནི། ང་ངེས་པར་དུ་བཅར་དགོས་རེད་མ་རེད་ཅེས་པའི་དོན་ཡིན། སུ་གཅིག་ལའང་བཙན་བསྐུལ་བྱེད་མཁན་མེད། དེ་ལྟའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་བླ་མའི་བཀའ་སློབ་འཐོབ་ཐབས་བྱེད་སྐབས། ལེགས་ཤོས་ནི། ངས་གང་བྱེད་པར་ཁྱེད་རང་གིས་སློབ་སྟོན་གང་གནང་ངམ་ཞེས་འདྲི་རྒྱུ་དེ་ཡིན།
གཞན་ཡང་དབང་ཅིག་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས། བླ་མའི་དྲུང་དུ་བཅར་ནས། ངས་དབང་དེ་ཞུ་ཆོག་གི་རེད་མ་རེད་ཅེས་བཀའ་འདྲི་ཞུ་བ་ནི་ལྐུགས་པ་ཡིན། དེས་ང་ལ་དབང་དེ་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པས། རྩ་བ་ནས་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་ན་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་བཀའ་འདྲི་ཞུ་ཚུལ་ནི། ངས་དབང་ཞུ་ཆོག་པ་མཁྱེན་ཞེས་ཞུ་བ་དེ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་གནས་སྡོད་ཕྱིར་མཐོང་ཆོག་མཆན་ལག་འཁྱེར་དུས་འགྱངས་ཞུ་བའི་སྐབས། མི་གླེན་པ་ཁག་ཅིག་གིས། ང་ད་དུང་སྡོད་ཆོག་གི་རེད་མ་རེད་ཅེས་སྐད་ཆ་འདྲི་ཡི་ཡོད། གུས་ལུགས་དང་ལྡན་པའི་རེ་འབོད་ཞུ་སྟངས་ནི། སྐུ་ཉིད་ནས་ཐུགས་རྗེ་གཟིགས། ང་ད་དུང་འདིར་སྡོད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་གནང་རོགས་གནང་ཅེས་ཞུ་དགོས།
ཐེངས་ཤིག་་ཊུར་ཎེར་ (Turner) གྱིས་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་གི་རྗེས་གནང་བསྩལ་རོགས་ཞེས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཟླ་ཤས་རིང་ཐུགས་སུན་ཞུས། མཐར་ཁོང་གིས་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་དང་། ་ཊུར་ཎེར་གྱིས་ཁས་ལེན་བྱེད་རྒྱུའི་ཉིན་རེའི་ཁ་འདོན་གང་ཡོད་དམ་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པས། རིན་པོ་ཆེས་ཁས་ལེན་གང་ཡོད་ངེས་པར་དུ་འདོད་པ་དགོས་ཅེས་ཁོ་པར་བཀའ་སྐྱོན་གནང་སྟེ་རྡུང་གྲབས་གནང་།
ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོས་དབང་གི་ཁས་ལེན་ལ་སྤོར་གཅོག་སྒྲིག་ཐབས་བྱེད་སྐབས་སྐུ་རླུང་དྲག་པོ་བཞེངས། ཁོང་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་ཕྱིར་དབང་གི་ཉམས་ལེན་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ་འཇུག་རྒྱུའི་བཅོས་མིན་གྱི་བསམ་པ་ཁོ་ནའི་དབང་གིས་ཡི་དམ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་ཐོག་དབང་ཞུ་རྒྱུར་དུས་རྟག་ཏུ་གཙོ་འདོན་གནང་གི་ཡོད། ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་གམ་མི་ཚང་མ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོ་འགྲོ་བ་ནི་ཁུངས་ལུང་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན་ཁྱུག་ཙམ་ལས་རུང་ལ་སྡོད་རྒྱུའི་སྐུལ་སློང་དང་བཅས་དབང་ཞུ་བར་སོང་ནས་དེ་རྗེས་སྒོམ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་གཏིང་རྗེད་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་ཚུལ་ཙམ་ལས་མ་འདས། སྔགས་ཀྱི་དབང་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཁས་ལེན་དམ་ཚིག་ནི་མ་ཤི་ཚུན་ཆད་དུ་མ་ཉམས་པ་བྱེད་དགོས།
ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་དང་དགེ་རྒན་ཁག་ལ་སེམས་ཐག་ཉེ་པོ་མ་ཆགས་པ་དང་བློ་འགྱོད་མ་ཡོང་གོང་དེ་དག་ལ་བརྟག་ཞིབ་བྱ་རྒྱུར་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་ནན་པོ་གནང་གི་ཡོད། དེ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་རིན་པོ་ཆེས་གཟིགས། ང་ཚོས་དུས་སུ་མ་བབས་པའི་སྔོན་ནས་བྱ་བར་བྲེལ་འཚུབ་ངང་འཇུག་འདོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལ་གླེན་པ་ཞིག་གིས་འཁྱགས་པ་བརྒྱབ་པའི་མཚོའི་སྟེང་བརྒྱུགས་ཏེ་ད་གཟོད་འཁྱགས་རོམ་གྱིས་རང་གི་ལྗིད་ཚད་ཁྱོག་མིན་ཚོད་ལྟ་བྱེད་པ་ལྟར་བྱ་རྒྱུ་མེད་ཅེས་རིན་པོ་ཆེས་སྔོན་བརྡ་བཏང་།
རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་དོན། མི་རྣམས་ཀྱིས་གུས་བརྩི་དང་བཅས་ཚང་མའི་བཀའ་ཁྲིད་ལ་བཅར་ཆོག་པ་དང་། བླ་མ་དགེ་འདུན་གྱི་ན་བཟའམ་ཁང་པའི་ནང་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཐང་ལ་ཕྱག་བྱས་ཀྱང་འགྲིགས། འོན་ཀྱང་བླ་མ་དེའི་དགེ་ཕྲུག་ཆགས་མིན་གནས་ཚུལ་ཐ་དད་རེད། ད་དུང་ཁོང་གིས་ང་ལ་ངས་བླ་མ་སུའི་གསུང་སྒྱུར་བྱས་ཀྱང་འགྲིགས། འོན་ཏེ་བླ་མ་དེའི་གསུང་སྒྱུར་བྱས་པས་རང་གི་བཤེས་གཉེན་དུ་འགྱུར་བའི་ངེས་པ་མེད་ལ། ཐ་ན་ངས་སྔགས་ཀྱི་དབང་གནང་སྐབས་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་ཀྱང་དེ་དེ་བཞིན་དུ་རེད་ཅེས་ཁོང་གིས་བཀའ་གནང་བྱུང་། གནད་འགག་ནི་རང་གི་ཀུན་སློང་ལ་ཐུག་ཡོད།
ནུབ་ཕྱོགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འབྱུང་འགྱུར་རང་གི་མི་ཚེའི་ཁྲོད་དགོས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་མིན་བརྟག་དཔྱད་ཡག་པོ་མ་བྱས་པར། བྲེལ་འཚུབ་ངང་ནང་པའི་གྲྭ་བཙུན་བྱེད་བཞིན་པར་རིན་པོ་ཆེ་ཐུགས་མི་བདེ་བ་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་ཚོས་རྒྱུན་དུ་རང་ཉིད་རབ་དུ་བྱུང་བས་རང་གི་ཕ་མར་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ཐེབས་སམ་མ་འོངས་པར་རང་ངོས་ནས་ཇི་ལྟར་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་བསམ་ཞིབ་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཀྱི་མེད། གལ་སྲིད་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་སྲིད་པའི་འདོད་ཡོན་བློས་བཏང་བའི་ཚད་ལྡན་ཉམས་ལེན་པ་དང་ང་ཚོ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ན། ཁྱིམ་ཚང་ངམ། དངུལ་སོགས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ཀྱི་མེད་པ་གོར་མ་ཆག །འོན་ཀྱང་ང་ཚོ་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ཡིན་མིན་ང་ཚོར་ལྐོག་འགྱུར་མ་ཡིན་ནོ། །
སྐབས་འདིར་རིན་པོ་ཆེས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གྲུབ་ཁང་དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་དཔེ་མཚོན་དུ་དྲངས། བོད་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཁོང་སྐུ་ན་གཞོན་དུས་ནས་རབ་དུ་འབྱུང་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ། འོན་ཀྱང་ཁོང་གི་ཁྱིམ་མིས་མོས་མཐུན་མ་གནང་བས་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་ཕམ། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ཞབས་ཏོག་ཧུར་ཐག་ཞུས། སྐུ་ཚེ་རྫོགས་པ་དང་ཕན་བདེའི་ཆེད་ཕ་གཞིས་མ་ལུས་པ་ཞལ་འདེབས་སུ་ཕུལ་བ་དང་། དེ་རྗེས་གཞི་ནས་རབ་དུ་བྱུང་།
རང་རེའི་ཕ་མ་རྣམས་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་ཞབས་ཏོག་ཞུ་རྒྱུར་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་ཐུགས་ནན་གནང་། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ནང་པ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ང་ཚོས་སྐྱེ་བ་སྔོན་མ་རྣམས་སུསེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཕ་མ་བྱེད་མ་མྱོང་བ་མེད་པས་དེ་དག་གི་དྲིན་ལན་འཇལ་དགོས་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་སྐོར་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་མི་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས། ང་ཚོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཚེ་འདིའི་ཕ་མར་ཡང་དེ་ཙམ་ཡག་པོ་བྱེད་ཀྱི་མེད། དྲིན་ཆེན་གྱི་ཕ་མར་བསྙེན་བཀུར་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ནི་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རིན་པོ་ཆེས་སློབ་སྟོན་གནང་ཡོད།
གལ་ཏེ་མི་ཞིག་གིས་སྔོན་འཚུད་ནས་བརྟག་དཔྱད་ནན་པོ་བྱས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའམ། སྔ་ས་ནས་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་བླངས་ཟིན་པ་ན། ཡིན་ལ་མིན་ལ་ཕ་ཝང་ནང་བཞིན་བྱ་རྒྱུ་མེད་ཅེས་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་སློབ་གནང་། ཕ་ཝང་བྱེའུ་དང་མཉམ་དུ་ཡོད་སྐབས། བྱེའུས་གང་བྱེད་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་འདོད་མེད་པར། ཨོའོ། ངས་དེ་འདྲ་བྱས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད། ང་ལ་སོ་ཡོད་ཅེས་ཟེར་བ་དང་། གལ་སྲིད་ཙི་ཙིའི་ཁྲོད་དུ་ཡོད་ན། ཨོའི། ངས་དེ་འདྲ་བྱས་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད། ང་ལ་གཤོག་པ་ཡོད་ཅེས་ཟེར་གྱི་ཡོད། དཔེ་དེ་ནང་བཞིན་བྱེད་པ་ནི་གྲྭ་ཆས་མཁོ་སྤྱད་ཙམ་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ཡིན། དེ་འདྲའི་མི་ཚོས། དཔེར་ན། གྲྭ་ཆས་ལ་སྙད་བཏགས་ཏེ། དཔེར་ན། སོ་སོའི་དཔལ་འབྱོར་སོ་སོས་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའི་མི་སྐྱའི་ལས་འགའ་ཞིག་ལ་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་མེད། ཡང་དཔེར་ན། ཚོགས་རྒྱུན་རིང་པོའམ། གྲྭ་ཆས་གྱོན་ཏེ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་དགོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རབ་བྱུང་བའི་བྱ་བ་དང་ཁྲིམས་ལ་བརྩི་བཀུར་མ་ཞུས་པར་རང་ཉིད་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་པར་ཁག་དཀྲི་བཏགས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་རིན་པོ་ཆེས། ཁྱེད་རང་སུ་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་གི་ཡོད་དམ། ཅེས་གསུངས་ཀྱི་ཡོད།
དེས་ནང་པའི་ཉམས་ལེན་པ་ཚོས་ལས་ཀ་བྱེད་མི་དགོས་པའི་དོན་སྟོན་གྱི་མེད་པ་རིན་པོ་ཆེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་སྟེ། ཁྱིམ་པ་དང་སེར་མོ་བ་སུ་ཡིན་ཀྱང་། ཚང་མས་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པ་དང་སྙེམ་ཆུང་བྱེད་དགོས། ང་ཚོས་སོ་སོའི་ཡིད་དང་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་ལས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་རང་ལ་རང་གིས་ལྟ་རྟོགས་དགོས་པའི་ཉམས་ལེན་པ་ཚོར་འཚོ་ལས་བྱེད་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་ནན་པོ་བསྩལ། ང་ཚོས་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས། གཟུང་སྔགས་བཟླ་བ་དང་སེམས་པ་བཟང་པོ་བྱེད་ཐུབ། ཅི་སྟེ་ལས་ཀའི་སྐབས་ཆོས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ནི་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན་པ་དང་ང་ཚོས་སྔགས་ཀྱི་དབང་ཞུས་པས། མ་མཐར་རང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་ཐུབ། ང་ཚོས་སོ་སོའི་སེམས་ལེགས་བཅོས་བྱ་ཕྱིར་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཉིན་གང་རང་ཉིད་ཡི་དམ་གྱི་ངོ་བོར་འཆར་བ་དང་། གནས་རྣམས་དག་པའི་ཞིང་དུ་ཡིད་ལ་འཆར་ཐབས་བྱེད་ཐུབ། དེ་རྗེས་ཞོགས་པ་སྔ་པོ་དང་མཚན་མོ་ང་ཚོས་སྒོམ་གྱི་དམིགས་རྣམ་ཞིབ་ཏུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཐུབ། རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་ནང་ཆོས་ནི་རང་གི་མི་ཚེ་ལས་ལོགས་སུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་རྒྱུ་མེད་པར་དོ་ནན་གནང་གི་ཡོད།
ལོ་མང་རིང་། ཊུར་ཎེར་གྱིས་ཁོང་རང་གི་ཆུང་མ་དང་བུ་ཕྲུག་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་དབྱིན་ཡུལ་དུ་གནས་སྡོད་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་ཐོག་ལས་མེད་དུ་གནས། ཁོ་པས་ཧ་ལམ་རང་གི་དུས་ཚོད་ཆ་ཚང་བསྙེན་མཚམས་ཐོག་ལ་བཏང་སྟེ། ང་ལ་ཆོས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་དུས། ཅིའི་ཕྱིར་ལས་ཀ་བྱས་ཏེ་དུས་ཚོད་འཕྲོག་བརླག་གཏོང་དགོས་སམ་སྙམ། དེ་སྔོན་ཁོ་པར་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་མགོན་དཀར་གྱི་རྗེས་གནང་ཐོབ་པ་དང་། ཉིན་ལྟར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་མཐུ་ལས་ཁོ་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ལ་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་མཉེས་པོ་རྩ་བ་ནས་མ་གནང་བར། དེ་ནི་ནད་པ་ཞིག་གིས་སྨན་རྩ་བ་ནས་མ་བཟས་པར་ན་ཚ་དྲག་སྐྱེད་ཡོང་ཕྱིར་སྨན་ལྷ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་འདྲ་ཞེས་གསུངས། ཁོ་པར་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་པ་དང་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཞོགས་པ་དང་མཚན་མོ་དུས་ཡུན་ཐུང་ཙམ་རེ་བྱས་རྗེས། ཆོས་སྐྱོང་མགོན་དཀར་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པས་རང་གི་ལས་ཀ་དེ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྲུབ་འབྲས་གཟེངས་སུ་འཐོན་པའི་ཐབས་སུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན།
མི་རྣམས་ཀྱིས་གོ་མེད་ཚོར་མེད་དུ་མ་བསྡད་པར་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་དང་དོན་དང་ལྡན་པ་བྱེད་པར་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་མཉེས་པོ་གནང་བས། ཁོང་གིས་དུས་རྟག་ཏུ་ཉམས་ལེན་ལ་གཙིགས་སུ་འཛིན་ནས་ཞལ་འདོན་ཆེད་དུས་ཚོད་མང་པོ་གཏོང་གི་མེད། ཐེངས་གཅིག་ཨི་ཊ་ལིར་ (Italy) མི་ལཱན་ (Milan) དུ་དགེ་འཕེལ་གླིང་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་ཕྲུག་གིས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ལམ་རིམ་དང་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཉམས་ལེན་གྱི་སློབ་ཚན་མཇུག་སྡོམ་གནང་སྟེ། སྒོམ་གྱི་ཐུན་ཞིག་དབུ་འཛུགས་གནང་རོགས་ཞུས་པ་དང་། རིན་པོ་ཆེས་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ། ལྷ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ངོ་བོར་སྐྱེད་དེ་ལམ་རིམ་གྱི་གནད་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཐོག་སྒོམ་རྒྱག་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་གནང་བ་དང་། དེ་ཡང་ཚང་མ་སྐར་མ་གཉིས་ནང་ཚར་བ་དགོས་ཞེས་གསུངས། སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་པ་དང་སྐར་མ་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཐུང་དྲགས་པའི་རྒོལ་གཏམ་བསྒྲགས་པར། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ལྷོད་ལྷོད་ངང་། འགྲིག་གི་རེད། བྱས་ན་སྐར་མ་གསུམ་ནང་གྱིས་ཤིག །ཅེས་གསུངས། དེ་རྗེས་ཁོང་གིས་ཉམས་ལེན་པ་ཡག་པོ་ཞིག་གིས་ལམ་རིམ་གྱི་གནད་ཆ་ཚང་མི་ཞིག་གིས་རྟ་བཞོན་པའི་སྐབས་རྐང་པ་སྒའི་སྟེང་སྤོ་བའི་དུས་ཡུན་ནང་ཡིད་ལ་བྱེད་ཐུབ་སྐོར་དང་། འཆི་བ་ཐོག་ཏུ་བབས་པའི་ཚེ། ལྷོད་ལྷོད་ངང་བསྡད་དེ་ག་ལེར་དམིགས་རྣམ་སྦྱོང་བའི་དུས་ཚོད་མེད་ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་།
རིན་པོ་ཆེས་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་ཁྲོད་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པ་བྱེད་དགོས་ཞེས་ཐུགས་ནན་པོ་གནང་ཞིང་། གལ་སྲིད་གཞན་དོན་སྒྲུབ་ཐབས་ཆེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྙེག་བཞིན་པ་ཚོར་དེ་དམིགས་བསལ་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། མ་གཞི་ང་ཚོར་གཞན་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུའི་འདུན་པ་རྟག་ཏུ་དགོས་ཀྱང་། ང་ཚོས་རོགས་རམ་བྱས་པར་གཞན་གྱིས་དང་ལེན་བྱེད་མིན་ལ་བལྟ་དགོས། མཐར་ང་ཚོའི་འབད་རྩོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ནི་ལས་འབྲས་ལ་བརྟེན་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་སོ་སོར་སེམས་འཁུར་མེད་པའི་གནད་དོན་ནམ་གཞན་གྱི་རོགས་རམ་ལེན་འདོད་མེད་མཁན་ཚོར་རོགས་རམ་བྱེད་སྐབས་བག་ཟོན་དགོས་པར་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་སློབ་གནང་གི་ཡོད། གནས་སྟངས་དེ་ལྟའི་སྐབས་ང་ཚོའི་ཐེ་བྱུས་ཀྱིས་འཁོན་འཛིན་འབའ་ཞིག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། གལ་སྲིད་རོགས་རམ་བྱས་པ་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང་ཚེ། ང་ཚོར་ཁག་དཀྲི་འཕོག་ངེས།
ཡག་ཤོས་ནི་ཁུ་སིམ་པོར་སྡོད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ང་ཚོས་གཞན་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་བ་བྱ་ཐུབ། གལ་སྲིད་ཁོང་ཚོས་སྐུལ་མ་བྱས་ཚེ། ཏན་ཏན་ང་ཚོ་ཁོང་ཚོའི་བྱ་གཞག་ཁྲོད་འཐིམ་འགྲོ་ངེས་ཡིན། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ང་ཚོ་འགྲོ་དོན་ལ་སྤྲོ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་ལྟ་བུར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུ་མེད། ལེགས་ཤོས་ནི་ཉིན་རེའི་སྒོམ་ཉམས་ལེན་བྱས་ཏེ་དམའ་ས་བཟུང་ནས་སྡོད་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་སོ་སོའི་ནུས་ཚད་ལས་བརྒལ་ཏེ་སྒྲུབ་ཐུབ་པར་དམ་བཅའ་བའམ། ལས་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་འོངས་པར་མཇུག་སྐྱེལ་གྱི་ཡིན་ཞེས་དྲིལ་སྒྲོག་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་རིན་པོ་ཆེས་སྔོན་བརྡ་གཏོང་གནང་གི་ཡོད། དེས་རྐྱེན་པས་འགོག་རྐྱེན་ཆེ་བ་བཟོ་བ་དང་། མཐར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ་བཞིན་སྒྲུབ་མ་ཐུབ་ཚེ། ང་ཚོས་སོ་སོ་ལྐུགས་པ་བཟོ་བ་དང་གཞན་གྱི་ཡིད་ཆེས་བརླག་འགྲོ་ཉེན་ཆེའོ། །
སོ་སོའི་ནུས་ཚད་ལས་བརྒལ་ཏེ་སྒྲུབ་ཐུབ་པར་དམ་བཅའ་མི་ཉན་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་སོ་སོའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་དང་འབྲེལ་ཡོད་དག་ལ་འཛེམ་དགོས། རིན་པོ་ཆེས་ཉིན་ལྟར་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་སྒོམ་ཉམས་ལེན་གྱི་ཆ་ཤས་སུ་ལྗགས་ཀློག་གནང་བཞིན་པའི་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པ་རྒྱུན་དུ་ཉམས་སུ་ལེན་དགོས་ཞེས་རྒྱུན་དུ་གསུངས་ཀྱི་ཡོད། གལ་ཏེ་དགེ་རྒན་གྱིས་ང་ཚོར་ལས་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལྷུར་ལེན་དགོས་ཞེས་བཀའ་ཕེབས་པའི་སྐབས། རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་སྒྲུབ་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ཚེ། ང་ཚོས་སྙེམ་ཆུང་དང་གུས་ཞབས་ངང་དེ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྙན་གསོལ་ཞུ་དགོས། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞིག་ལ་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་ཀྱི་ཁས་ལེན་ཞུ་བའི་དོན་ཡང་རང་ཉིད་བྲན་གཡོག་ཅིག་གམ། མི་གཟུགས་འཕྲུལ་ཆས་ལྟ་བུར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་ཕྱིར་མིན་པར། སོ་སོའི་རྐང་པའི་སྟེང་ལང་ཐུབ་པ་དང་། བསམ་བློ་གཏོང་ཐུབ་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། ཅི་སྟེ་ང་ཚོས་དགེ་རྒན་གྱི་བཀའ་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་མ་ཐུབ་ན། ང་ཚོས་སོ་སོའི་དགེ་རྒན་ཐུགས་ཕམ་འཇུག་པ་དང་། སོ་སོ་དགེ་ཕྲུག་སྡུག་ཅག་ཅིག་རེད་ཅེས་བསམས་ནས་ནོངས་པ་བྱུང་བ་ནི་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་མི་འོས་པ་ཞིག་ཡིན། ཚུལ་ལྡན་གྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞིག་ནི་ཁུངས་ལུང་མེད་པའི་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལྟར་མ་ཡིན།
གལ་སྲིད་ང་ཚོའི་དགེ་རྒན་ནམ། གཞན་སུ་ལའང་། ང་ཚོས་བྱ་བ་ཞིག་བསྒྲུབ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས་པ་ན། ཚང་མ་འགོ་ནས་གསལ་པོ་བཟོ་དགོས་པར་རིན་པོ་ཆེས་བསླབ་བྱ་གནང་གི་ཡོད། གལ་སྲིད་ང་ཚོས་སྣང་བ་མེད་པའི་རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལྟར་མོས་མཐུན་བྱས་པ་ན་ཉེན་ཁའི་གནས་སུ་འཇུག་ཅིང་། དངོས་སུ་བྱ་བར་འཇུག་པའི་སྐབས་སམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྗེས། ཕྱིར་ལན་དུ་ང་ཚོས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་རེ་སྒུག་བྱེད་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། རིན་པོ་ཆེས་གལ་ཏེ་ང་ཚོ་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་དང་ངོ་མ་ཡིན་ཚེ། སྔོན་འཚུད་ནས་བསམ་བློ་ཞིབ་མོར་གཏོང་དགོས། དེས་ན་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གཉི་གའི་བྱ་བ་ལམ་ལྷོང་ཡོང་ཐུབ་ཅེས་གསུངས། དེ་ལས་ལྡོག་ཏེ་གལ་སྲིད་ང་ཚོ་ཁ་ཞེ་མི་མཐུན་པ་དང་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ཚེ། བྱ་བར་དོ་སྣང་མེད་པར་བྲེལ་འཚུབ་ངང་བཞུགས་ནས་ལམ་ལྷོང་ཡོང་མི་ཐུབ།
རིན་པོ་ཆེས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ལའང་བསླབ་བྱ་གཅིག་མཚུངས་གནང་ཡོད། ཁོང་གིས་ཆོས་ཚོགས་དེ་དག་ལ་གསུང་དོན། སོ་སོ་བུ་ལོན་ནང་ལྷུང་བ་དང་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་ལས་འཆར་ལག་བསྟར་རམ། མཇུག་སྐྱོང་མི་ཐུབ་པའི་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་རྒྱུར་བག་ཟོན་བྱེད་དགོས། ཞེས་གསུངས། གཡོ་ཟོལ་མེད་པར་འགོ་ཆུང་ས་ནས་བཙུགས་ཏེ། ལུང་ཁུག་ནང་དུ་གསར་བཞེངས་བྱ་འདོད་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱེད་དགོས། ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ནི་གྲོང་ཁྱེར་ནང་གནས་སྡོད་མི་རྣམས་སླེབས་བདེ་བ་དང་ཉེ་འཁོར་གྲོང་མི་ཚོར་ལས་ཀ་འཐོབ་སླ་བ་ཞིག་དགོས། ཁོང་ཚོས་དུས་ལ་བབས་པ་དང་དགོས་མཁོ་མཆིས་ཚེ་ཆོས་ཚོགས་གནས་ཡུལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་རྩམ་ཞིག་རིམ་བཞིན་མཁོ་སྒྲུབ་བྱེད་ཐུབ།
ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་ཁང་བཞིན་དུ་གཡོ་ཟོལ་ངང་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་མི་མང་པོ་འདུ་རྒྱུ་དེ་མིན། རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་གཡོ་ཟོལ་མེད་པའི་སློབ་ཕྲུག་གི་ཚན་པ་ཉུང་ཤས་ལ་ཐུགས་མགུ་པོ་གནང་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་འཚོལ་བའི་སྐབས། གནད་དོན་གཙོ་བོ་ནི་མི་དེས་བསྟན་བཤིག་ཇི་ལྟར་སློང་བའམ། སྒྲུང་ཤོད་མཁས་ལོད་ལ་བལྟ་རྒྱུ་མེད། གལ་སྲིད་ང་ཚོ་གད་མོ་དགོད་འདོད་པའམ། ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་མཐོང་འདོད་ན་ང་ཚོས་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲབ་སྟོན་ཁང་གི་གད་མོ་སློང་མཁན་ནམ། ཞར་བྱུང་ལྟད་མོ་བལྟ་བར་འགྲོ་ན་སྒྲིག། །།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ཟླ་དང་པོའི་ནང་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་ཐོག་མར་ང་ལ་མཇལ་རྒྱུའི་སྐལ་བཟང་ཐོབ་བྱུང། དགེ་བཤེས་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་འོག་ཨ་རིར་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་གནང་བའི་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ཤར་པ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁམ་ལུང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཕྲན་ལ་ཁོང་ངོ་སྦྱོར་གནང་བྱུང་། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་གསང་བ་འདུས་པ་སློབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་འཚམ་པའི་བཤེས་གཉེན་ཞིག་ཕྱོགས་སྟོན་གནང་ཐུབ་སྲིད། ལྐོག་འགྱུར་གྱི་གཞུང་འདིའི་གཙོ་བོའི་ཆ་ཤས་དུམ་བུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གི་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་འགྱུར་གཉིས་བསྡུར་བ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ངས་འབུམ་རམས་པའི་ (Ph.D.) ཉམས་ཞིབ་ཆེད་རྩོམ་གྱི་བརྗོད་གཞིར་རྒྱུད་གཞུང་དཀའ་རྙོག་ཅན་དེ་བདམས་པ་ཡིན།
ངའི་སྐད་རིགས་སློབ་སྦྱོང་གིས་ཚད་མཐོ་བའི་སློབ་སྦྱོང་དེ་འདྲ་བར་ང་གྲ་སྒྲིག་གང་ཡང་མེད་ནའང་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་ཐུགས་འཁུར་ཆེ་བཞེས་གནང་བྱུང། ཁོང་གིས་ང་ལ་རྒྱུད་སྟོད་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་ཟུར་ཡེ་ཤེས་དོན་གྲུབ་ལགས་ངོ་སྦྱོར་དགོངས་ཚུལ་གནང་། མཁན་ཟུར་མཆོག་ལོ་མང་པོའི་རྗེས་སུ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་ཡོད། རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་བླ་མ་ཁོང་བདམས་གནང་བར་གཟི་བརྗིད་ཚོར་བྱུང།
ཟླ་བ་ཁ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ། རྒྱུད་སྟོད་གྲྭ་ཚང་གནས་པའི་དྷ་རམ་ས་ལའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་རི་གྲོང་དྷ་ལ་ཧོ་སིའི་ (Dalhousie) སྒང་དུ་འདམ་དང་བ་ཕྱུགས་ཀྱི་ལྕི་བ་ལས་གྲུབ་པའི་ཁང་ཆུང་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གི་ནང་མཁན་པོ་མཆོག་ང་ལ་མཇལ་རྒྱུའི་སྐལ་བཟང་ཐོབ་པ་དང་། དེར་ངས་གནས་བཅས་པ་ཡིན། ཉམས་ཆུང་གྱི་དགེ་འདུན་པ་བགྲེས་སོང་ཁོང་ལོ་གསུམ་བསྟུད་མའི་བསྙེན་མཚམས་སྒོམ་གྲུབ་གཉིས་པ་མཇུག་སྒྲིལ་མ་ཐག་ཙམ་རེད་འདུག །ངས་ཁོང་ལ་དཔེ་ཁྲིད་གནང་རོགས་ཞེས་རེ་སྐུལ་ཞུས་སྐབས་ཁོང་གིས་ལམ་སེང་ཞལ་བཞེས་གནང་བྱུང། ཁོང་གིས་ང་དུས་ཚོད་ཏག་ཏག་ལ་སླེབས་པ་རེད་ཅེས་གསུངས་བྱུང། ཉིན་དེའི་སང་ནང་པར་ཁོང་གསང་བ་འདུས་པའི་གཞུང་ལ་ལོ་གསུམ་གྱི་བསྙེན་མཚམས་འགོ་འཛུགས་གནང་བཞིན་འདུག །ངས་ཁོང་དང་མཉམ་བཞུགས་བྱེད་རྒྱུར་འཁུར་ལེན་ཐུབ་བམ། མཉམ་བཞུགས་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་ཡིན་ནའང་། ཉམས་མྱོང་ལྡན་པའི་རིན་པོ་ཆེས་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ནས་ར་སྤྲོད་གནང་བྱུང། རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་གནང་བྱུང། ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་བའི་རྒྱུད་གཞུང་སློབ་གཉེར་དང་ཉམས་ལེན་བྱེད་རྒྱུར་ངས་སྔོན་འགྲོ་ནས་འགོ་འཛུགས་དགོས་པ་ཡིན།
ངས་མྱུར་དུ་ངའི་ཆེད་རྩོམ་གྱི་བརྗོད་གཞི་དེ་བཞིན་རན་ཞིང་འཚམ་པའི་བརྗོད་བྱ་ལམ་རིམ་ངག་རྒྱུན་གྱི་ལུགས་ལ་བརྗེ་སྒྱུར་དང་། རྨང་གཞི་རྣམས་ཤར་པ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁམ་ལུང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་སློབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན། དགེ་བཤེས་ནི་གདན་སའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་འབུམ་རམས་པ་དང་ཕལ་ཆེར་མཉམ་པ་དང། དགེ་བཤེས་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱི་མཁྱེན་ཡོན་ལྡན་པའི་དགེ་རྒན་གྱི་རིག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་ལ་བླ་སྤྲུལ་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ལྔའི་ཡོངས་འཛིན་གྱི་གནས་བབ་ཐོབ་ཡོད། དེའི་སྐབས་དགེ་བཤེས་དར་རྒྱས་ལགས་བ་ཚང་སྦྲང་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་པ་ཞིག་གཟིམ་ཁང་དུ་སྤྱད་ནས་བཞུགས་བཞིན་ཡོད། གཟིམ་ཁང་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་དབང་གིས་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་གཟིམ་ཁྲི་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་ཤོང་གི་མེད་ཅིང། ཁང་པའི་ཞ་ལའི་ཐོག་མི་གསུམ་འཚང་ག་གཤིབ་གཤིབ་ཀྱིས་མཉམ་དུ་སྡོད་སའི་གུ་ཡུལ་ཞིག་ལྷག་ཡོད། ཁོང་བཞུགས་ཡུལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་དེས་ང་ལ་གཙེས་ནའང་ངས་སློབ་གཉེར་ཐོག་གོམས་འདྲིས་བསྟེན་པ་ཡིན། ངས་ད་དུང་དེང་དུས་བོད་པའི་ཁ་སྐད་སྦྱོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཧར་ཝར་ཌི་ (Harvard) གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ངས་སྔ་རབས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྲིས་མ་གཅིག་པུ་སྦྱངས་པ་ཡིན།
ང་ལ་སེར་ཀོང་རིན་པོ་མཇལ་ཐེངས་རྗེས་མ་ནི། ལོ་དེའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པའི་ནང་དུ་རེད། དྷ་ལ་ཝོ་སི་ས་ཁུལ་དུ་བཤལ་སྐྱུག་དང་རྒྱུ་ཚད་ཀྱི་ནད་ཡམས་ཚབས་ཆེན་ཞིག་ཁྱབ་པ་དང་། ༸གོང་ས་མཆོག་ནས་རིན་པོ་ཆེར་དྷ་ལ་ཧོ་སི་རུ་རྟ་མགྲིན་གྱི་དབང་གནང་རྒྱུར་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་རེད། ཡི་དམ་དྲག་པོའི་རྣམ་པ་ཅན་དེ་ཉམས་ལེན་དང་འཕྲོད་རྟེན་བཅས་ཀྱིས་ནད་རིམ་དེ་དག་ལས་གྲོལ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ང་རང་རྗེས་གནང་འཐོབ་མཁན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཉུང་ཤས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཡོད་ནའང། རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་སྒེར་དུ་མཇལ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་མ་བྱུང། ཁོང་ས་ཕྱོགས་གཞན་དུ་དབང་གནང་རྒྱུའི་མཛད་འཕྲིན་ཡོད་པས་ལམ་སེང་དྷ་ལ་ཧོ་སི་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་སོང།
ཁོང་མཇལ་ཐེངས་རྗེས་མའི་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོའི་སྟོན་ཀར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་དགེ་བཤེས་དར་རྒྱས་ལགས་ལ་དྷ་རམ་ས་ལར་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་བ་རྣམས་ལ་ནང་ཆོས་སློབ་ཁྲིད་གནང་རྒྱུར་འབོད་སྐུལ་ཞུས། ཤར་པ་རིན་པོ་དང་ཁམ་ལུང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་གི་གསུང་སྒྱུར་གྱི་ཐོག་ནས་མཉམ་བཞུགས་གནང་བ་རེད། དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ངས་ཀྱང་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཞབས་ཞུའི་ཐུགས་ཕན་གསོ་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་ཞལ་བཞེས་གནང་སོང། ཐོག་མར་ངས་ཆེད་རྩོམ་འབུལ་ལམ་ཞུས་ནས་མཁས་དབང་གྱི་ལག་འཁྱེར་འཐོབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་དང་དེ་ནས་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རེད། རྡ་རམ་ས་ལ་དང་ཉེ་བ་རྒྱང་ཐག་ལེ་དབར་མེ་ལེ་བརྒྱ་ལས་ཉུང་བ་ཆོད་པའི་པཱ་ཀི་ས་ཏཱན་དང་རྒྱ་གར་དབར་ས་མཚམས་དམག་འཁྲུག་ལངས་པས་ཕྲན་ལ་ཕྱི་འགྱངས་མེད་པར་འཕྲལ་ཐོན་བྱེད་རྒྱུའི་སྔོན་བརྡ་ཞིག་བྱུང། ཕྲན་གྱིས་ཧར་ཝར་ཌི་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཏེ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཡིན། ངའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོའི་བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པར་ངས་གཙུག་ ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སློབ་ཁྲིད་ལས་འཁུར་བྱ་སེམས་མེད་པའི་དགོངས་སེལ་ཞུས་ཅིང་། ཟླ་བ་འགའ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ཟླ་དགུ་པའི་ནང་ངས་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱོགས་ཐོན་བྱས་པ་ཡིན།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་རིང་བལ་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ནས་གསར་དུ་བཞེངས་པའི་དགོན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་དབང་དང་བཤད་ཁྲིད་གནང་བར་ཕེབས་མ་ཐག་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལོའི་སྟོན་ཀར་ཁོང་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་དུས་ངས་ཁོང་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་པའི་བོད་སྐད་འདང་ངེས་ཤིག་མཐའ་མར་རྒྱག་ཐུབ་པ་བྱུང། རིན་པོ་ཆེས་ཕྲན་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་གསུང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ལས་སྨོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་བཟོ་འདུག་ནའང་ངས་ཐོག་མར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད་པ་རེད། ཁོང་གིས་ང་ལ་རྟག་ཏུ་ཁོང་མཇལ་རྒྱུ་དང་ཁོང་སྐྱེ་བོ་འདྲ་མིན་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྐབས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་འགྲམ་དུ་སྡོད་རྒྱུའི་བློ་སྟོབས་གནང་བའི་ཐོག་ནས་གནས་འདི་ཁོ་བོར་ཤུགས་ལ་བསྟན། མཇལ་ཁའི་བར་གསེང་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་ཕྲན་དང་ལྷན་དུ་གླེང་མོལ་གནང་བ་དང་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་ཚིག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་བསྐྱོན་ནས་ཕྲན་གྱིས་བཀའ་མོལ་གོ་རྟོགས་ཐུབ་ཐབས་གནང་གི་ཡོད།
དེ་ནས་མྱུར་བར་རིན་པོ་ཆེས་ཕྲན་ལ་འཇམ་དབྱངས་དཀར་པོ་དང་། དབྱངས་ཅན་མ་དཀར་པོ། སྒྲོལ་མ་དཀར་པོ་བཅས་གསུམ་གྱི་ཐང་ག་ལྟ་ན་སྡུག་པ་གཅིག་གསོལ་རས་གནང་བྱུང། ཐང་ག་དེ་ནི་སྤི་ཏི་མི་མང་གིས་ཉེ་འཆར་ཁོང་ལ་ཕུལ་བ་ཞིག་རེད། སྐུ་དེ་རྣམས་ནི་ཁོང་བྱིས་པའི་དུས་ནས་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་དང་སྒོམ་གྲུབ་ཉམས་ལེན་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའིི་ཡི་དམ་གཙོ་བོ་ཆགས་ཡོད། ཡི་དམ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་གཞན་ལ་ཕན་པའི་སེམས་དྭངས་གཙང་དང་། སྙན་ངག་སོགས་རྩོམ་རིགས་ལ་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པ། ཚེ་རིང་བ་དང་འདོད་ཡོན་ལ་མེད་དུ་མེད་རུང་བའི་ནུས་མཐུ་ཡིན་པ་རེད། ཡིད་ལ་རེག་པའི་གནང་སྐྱེས་འདིས་ཁོང་ང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་གཡོ་བ་མེད་པ་ཞིག་བཙུགས། ཁོ་བོས་རིན་པོ་ཆེར་ཁོང་གི་སློབ་མར་འཇུག་མིན་ཐད་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་སྐབས་ཁོང་གིས་ལྷོད་ལྷོད་ངང་ནས་ངའི་ཐུན་མིན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་རང་གཤིས་ཏེ། དོན་དངོས་ཐོག་ཅི་ཞིག་དགོས་མིན་གྱི་བརྗོད་ཚུལ་དེར་དགོད་འཛུམ་གནང་སོང།
དེ་ནས་རིན་པོ་ཆེས་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་ཕྲན་རང་གསུང་སྒྱུར་ཞིག་བྱེད་རྒྱུའི་སྦྱོང་བརྡར་དེ་བཞིན་ཞལ་ནས་ཁོང་ཅི་ཞིག་གནང་མིན་ཐད་ཚིག་གཅིག་མ་གསུངས་པར་འགོ་འཛུགས་གནང། ཐོག་མར་ཁོང་གིས་ངའི་དྲན་ཤེས་ཐོག་སྐུ་ལས་བསྐྱོན། ངས་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་བར་བཅར་བའི་སྐབས་ག་དུས་ཡིན་ནའང་ཁོང་གིས་དུས་ངེས་མེད་ཀྱིས་ད་ལྟ་རང་གསུངས་པ་རྣམས་ང་ལ་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་དུ་འཇུག་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ངས་ད་ལྟ་རང་གང་བཤད་པ་རྣམས་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་དུ་འཇུག་གནང་གི་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༥ ལོའི་སྟོན་ཀར་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྱུར་བྱེད་རྒྱུ་འགོ་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་རྟག་ཏུ་ང་ལ་གསུང་ཆོས་ལ་ནོར་འཁྲུལ་དང་ཆད་ལྷག་སོགས་བཏང་ཡོད་མིན་ཐད་ཕྱིར་བོད་སྐད་ནང་དུ་བསྒྱུར་རུ་འཇུག་གནང་གི་ཡོད། མདོར་ན་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་ཆོས་སྐབས་ཚང་མར་བོད་སྐད་དུ་ཕྱིར་བསྒྱུར་རུ་འཇུག་གནང་བའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ང་ལ་འདུག །ངས་ལོ་བརྒྱད་རིང་ཁོང་གི་གསུང་སྒྱུར་བྱས་པའི་སྐབས་ཁོང་གིས་གང་གསུངས་པར་རྟག་ཏུ་གོ་འཛོལ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་ ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བ་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་པར་སྣང།
དེ་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་རང་གི་གསུང་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ཐུན་རྗེས་སུ་སྐར་མ་ལྔའི་རིང་དེའི་སྙིང་པོ་བསྡུ་བའི་འགོ་འཛུགས་གནང་བ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ད་ཁྱེད་རང་གི་རེ་མོས་ཡིན་ཞེས་ང་ལ་གསུངས་གནང་གི་ཡོད། དེ་འདྲའི་ལམ་ནས་ཁོང་གིས་ཕྲན་ལ་གསུང་བཤད་ཧ་ཅང་རིང་པོ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་སྦྱོང་བརྡར་གནང་བ་ཙམ་མ་ཟད་ད་དུང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱང་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་རེ་ང་སྡོམ་རྒྱག་པའི་དུས་ཁོང་གིས་ཞབས་ཕྱི་དང་ལྷན་དུ་གླེང་མོལ་ཡང་གནང་ནས་ངའི་བློ་རྩེ་འགྲིམ་པའི་ནུས་པར་བརྟག་དཔྱད་གནང་གི་ཡོད། བཤེས་གཉེན་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་ངེས་པར་དུ་ཕྱིའི་སྐད་ཅོར་གྱིས་སེམས་གཡེང་བའམ་ཞུམ་དུ་འཇུག་གི་མེད་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་ཟུར་དུ་དཔེ་ཁྲིད་གནང་བའི་སྐབས་སུ་ཟིན་བྲིས་རྩ་བ་ནས་འགོད་དུ་འཇུག་གནང་གི་མ་རེད། རྗེས་སུ་ང་རང་གིས་དཔེ་ཁྲིད་ཡོངས་རྫོགས་ཡིད་ཤར་བྱེད་དགོས་པ་དང་ཟིན་བྲིས་འགོད་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ནས་མྱུར་དུ་རིན་པོ་ཆེས་དཔེ་ཁྲིད་ཚར་རྗེས་ང་ལ་ལས་ཀ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་དུ་བཅུག་གནང་བར་བརྟེན་དགོང་མོ་ཧ་ཅང་ཕྱི་པོར་མ་གཏོགས་ངས་ཟིན་བྲིས་བཀོད་ཐུབ་ཀྱི་མེད། མཐའ་མར་རིན་པོ་ཆེས་ངས་སྒྱུར་བཞིན་པའི་གསུང་ཆོས་ལ་བར་མཚམས་བཞག་གནང་བ་དང་། ཟུར་ཞིག་ང་རང་སྒེར་གྱི་སློབ་ཚན་དང་འབྲེལ་མེད་དོན་གཞན་ཞིག་གི་སྐོར་གསུངས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནས་ང་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་གསུང་ལ་ཡིད་ཤར་བྱེད་པའི་དུས་ཡུན་ཙམ་ཞིག་ཀྱང་མ་གནང་བའམ་གང་ཡང་འབྲི་ལོང་མེད་པར་ཁོང་གིས་གསུང་ཆོས་ངོ་མའི་མཇུག་སྐྱོང་གནང་གི་ཡོད།
གལ་ཏེ་ངས་རིན་པོ་ཆེར་ཁོང་གིས་སྔོན་དུ་གསུངས་པ་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ཚེ་ངའི་དྲན་ཤེས་ཀྱིས་མ་འདང་པ་དེར་ཁོང་གིས་བཀའ་སྐྱོན་ནན་པོ་གནང་ངེས་རེད། ཐེངས་ཤིག་ངས་རིན་པོ་ཆེར་ཐ་སྙད་ཅིག་གི་གོ་དོན་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་ཁོང་གིས་ཚིག་དེ་ངས་ལོ་བདུན་གྱི་སྔོན་དུ་ཁྱེད་རང་ལ་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་པ་ཡིན། ངས་དེ་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག །ཁྱེད་རང་ག་རེ་བྱས་ནས་དྲན་གྱི་མེད་དམ། ཞེས་ལན་འདེབས་གནང་བ་ངས་དྲན་གྱི་འདུག །དོན་ལ་ཁོང་གིས་ཚར་ཅིག་ང་ལ་ཁོང་ཇི་ཙམ་བགྲེས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཁོང་གི་ཐུགས་དྲན་གསལ་དུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད་པའི་གོ་བརྡ་སྤྲད་གནང་བ་རེད།
ངའི་དྲན་ཤེས་ཡག་ཏུ་སོང་བཞིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་ད་དུང་གསུང་ཏག་ཏག་སྒྱུར་རྒྱུར་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པར་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་ཐུགས་འཁུར་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་གིས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བའི་མྱོང་བ་ལས་ཁོང་ཚོའི་གོ་འཛོལ་མང་པོ་ཞིག་ཐུན་མིན་ཐ་སྙད་ཀྱི་འགྱུར་ལོག་པར་འདྲེན་པ་ལས་བྱུང་གི་ཡོད་པ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། དེ་འབྲས་སུ་ཁོང་གིས་ང་དང་ལྷན་དུ་དབྱིན་ཇིའི་ནང་བརྡ་སྦྱོར་ཚུལ་གསར་པ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་སླད་དུ་ཕྱག་ལས་གནང། ཁོང་གིས་ཐུགས་རྒྱུད་རིང་པོའི་ཐོག་ནས་ང་ལ་བོད་པའི་ཐ་སྙད་རེ་རེའི་གོ་དོན་ཁྱད་པར་བ་དག་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བ་དང། དེ་ནས་གོ་དོན་གཅིག་མཚུངས་སུ་གནས་ཆེད་དེ་དང་མཉམ་པའི་དབྱིན་ཇིའི་ཐ་སྙད་རན་ཞིང་འཚམ་པ་ཞིག་སྦྱོར་རྒྱུར་བསྐུལ་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་གིས་རྟག་ཏུ་ང་ལ་འདང་ངེས་མེད་པའི་སྤྱི་སྲོལ་གྱི་བྲན་གཡོག་ཏུ་མ་སོང་བར་ཐ་སྙད་གསར་པ་ཚོད་ལྟ་བྱེད་རྒྱུར་སེམས་ཤུགས་བྱིན། ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཡིག་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གསུང་རབ་བསྒྱུར་དོན་དུ་སྤྱད་པའི་བོད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ཚད་ལྡན་རྣམས་དུས་རབས་མང་པོའི་ནང་རིམ་བཞིན་གོང་འཕེལ་སོང་བ་རེད། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སྐད་ཡིག་ཁག་གི་ནང་དུ་སྒྱུར་བའི་ཚེ་ཡང་བསྐྱར་བཅོས་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ནི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ།
ངས་རིན་པོ་ཆེར་ཁོང་གི་སློབ་མ་ངོ་མར་ངོས་འཛིན་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཞུས་པ་དང་སྦྲགས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་ཐབས་ཤེས་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཕན་ཐོགས་ཇི་ལྟར་བྱེད་ཚུལ་ཏེ། རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པའི་ཐབས་ལམ་སློབ་རྒྱུར་དམིགས་བཀར་གྱིས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པ་ཡིན། ང་རང་རྟག་ཏུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཤེས་ཡོན་རྒྱབ་ལྗོངས་དྲག་གྲས་ཀྱི་མིའི་ཁོངས་ནས་ཡོང་བར་བརྟེན་རང་ཉིད་སྒེར་གྱི་ཡར་རྒྱས་དེ་བཞིན་ཕྱོགས་རེ་བ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། ངས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་དམན་ས་བཟུང་རྒྱུར་སྦྱངས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་འབྲས་སུ་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་མིང་གཅིག་རང་འབོད་གནང་གི་ཡོད་པ་ནི་ལྐུགས་པ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་འཕྱུག་པ་མེད་པའི་ཐོག་ནས་ངས་བཤད་པ་དང་བྱས་པའི་ནོར་འཁྲུལ་ལམ་གླེན་རྟགས་ཚང་མ་ཐེར་འདོན་གནང་། དཔེར་ན་ང་གསུང་སྒྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་ངས་ཡོངས་རྫོགས་རྟོགས་དགོས་པའི་ནན་བཤད་གནང་གི་ཡོད། ངའི་ཁ་ག་དུས་དིག་ནས་ཚམ་ཚོམ་སྨྲ་ནའང་དེས་དུས་ཡུན་ཇི་ཙམ་འགོར་མིན་དང་ཁོང་གིས་ང་ལ་ལྐུགས་པ་ཞེས་འབོད་པར་བཟོད་མི་བདེ་བ་ཇི་ལྟར་ཡོང་མིན་དག་གིས་ཁྱད་པར་གང་ཡང་བཟོས་ཀྱི་མེད། ཁོང་གིས་ངའི་གོ་རྟོགས་དང་གསུང་སྒྱུར་ཚད་ལྡན་ཞིག་མ་བྱུང་བར་དུ་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་གནང་གི་མ་རེད། རང་ལ་བརྩི་མཐོང་དམན་པས་མནར་བའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཐབས་ལམ་དེ་འདྲ་བ་འཚམ་པོ་མེད་སྲིད་ཀྱང་ཁོང་གི་དྲག་པོའི་ཐབས་ལམ་འདི་ང་ལ་ཤིན་ཏུ་ནས་རན་ཞིང་འཚམ་མོ།
ཐེངས་ཤིག་ཧྥ་རན་སི་ (France) ནང་གི་ ལཱ་ཝོར་ (Lavaur) ཞེས་པའི་ས་ཆའི་ནང་རིན་པོ་ཆེས་མགོ་རྙོག་ཅན་གྱི་གཞུང་ཞིག་གི་འགྲེལ་པར་བཀའ་འཁྲིད་ཅིག་གནང་བ་རེད། ངས་མར་བསྡད་ནས་གསུང་སྒྱུར་བའི་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་འགྲེལ་པའི་དཔར་མ་འགའ་ཤས་ལ་བསྡུར་བ་བྱས་ནས་གཞུང་དེ་འགྲོ་བཞིན་པའི་ཐོག་ནས་དེར་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱེད་རྒྱུར་ཡང་བཀའ་གནང་བྱུང། ང་ལ་སྨྱུ་གུ་མེད། འོན་ཀྱང་ངའི་མདུན་ངོས་ཐད་ཀར་དུ་བུད་མེད་སྐྲ་ལ་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་ཚོན་དམར་པོས་མདོག་བསྒྱུར་བ་དང་། མཆུ་ཏོར་འབྱུག་རྫས་དམར་པོས་ཡོངས་སུ་བསྐུས་པ། གསུང་ཆོས་མགོ་ནས་མཇུག་མ་རྫོགས་བར་དུ་མེ་ཏོག་དམར་པོ་ཞིག་སོ་ཡིས་བཟུང་ནས་སྡོད་མཁན་ཞིག་འདུག །ངས་གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་ལ་སྨྱུ་གུ་འཕར་མ་ཞིག་ཡོད་ཚེ་ང་ལ་གཡར་རོགས་གནང་ཞེས་རེ་སྐུལ་ཞུས་པས་བུད་མེད་དེས་མོ་རང་གི་སྨྱུ་གུ་དེ་ང་ལ་སྤྲད་བྱུང། གསུང་ཆོས་ཚོགས་ཐུན་མཐའ་མར་སླེབས་དུས་ང་རང་ཡོངས་སུ་ཐང་ཆད་འདུག །ང་ཡར་ལངས་པ་དང་བུད་མེད་དེས་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་མ་སྨྲས་པར་ལག་པ་ངའི་ཕྱོགས་སུ་བརྐྱངས་བྱུང། ངའི་བསམ་པར་ངས་གསུང་སྒྱུར་གྱི་ལས་ཀ་ཡག་པོ་བྱས་པར་མོས་ལེགས་གསོལ་གྱི་ལག་པ་གཏོང་འདོད་ཡོད་པར་བསམས། ངས་དེའི་ལན་དུ་ང་རང་གི་ལག་པ་བརྐྱངས་པའི་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་སྐད་ཆེན་པོས་ ལྐུགས་པ། མོའི་སྨྱུ་གུ་ཕྱིར་སྤྲོད་ཅིག་ ཅེས་གསུངས་བྱུང།
ངའི་རང་གཅེས་འཛིན་འཇོམས་པའི་དོན་དུ་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་གཞན་ཁོ་ནའི་དོན་འགྲུབ་རྒྱུའི་སློབ་ཁྲིད་ཡང་གནང། ང་རང་གི་ཆེད་དུ་སྙན་སྐུལ་ཞུས་པའི་གསུང་ཆོས་དང་དབང་ཁོང་གིས་ཞལ་བཞེས་རྩ་བ་ནས་མ་གནང་བའི་ཐོག་ནས་དེ་འདྲ་ཞིག་གནང་བ་རེད། མི་སུ་རུང་ཞིག་གིས་གསུང་ཆོས་དང་དབང་གི་སྙན་སྐུལ་ཞུས་པ་དང་ང་གསུང་སྒྱུར་ཡིན་ན་ཁོང་གིས་ང་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་གི་རེད། རིན་པོ་ཆེས་ང་རང་སྒེར་གྱི་ཐོག་ལ་ངས་ཅི་ཞིག་སྦྱངས་ན་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་དཔྱད་ཁོ་ན་སློབ་ཁྲིད་གནང་བྱུང།
ད་དུང་རིན་པོ་ཆེས་ངའི་མདུན་དུ་ང་ལ་བསྔགས་བརྗོད་རྩ་བ་ཉིད་ནས་གཏོང་མི་གནང་བ་མ་ཟད་རྟག་ཏུ་བཀའ་སྐྱོན་གནང་གི་རེད། དེ་འདྲ་བ་ནི་ཁོང་གིས་དམིགས་བཀར་གྱིས་མི་གཞན་གྱི་མདུན་དུ་གནང་བར་བརྟེན་སྐྱོན་བརྗོད་དང་གནོན་ཤུགས་ཀྱིས་ངའི་སེམས་ཁམས་མ་འཁྲུགས་པ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ངའི་དྲན་པ་ཞིག་ལ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ང་གཉིས་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་ཐེངས་དང་པོའི་འཚམ་གཟིགས་ཀྱི་མཐའ་མཇུག་ཏུ་ཁོང་གིས་ཚར་གཅིག་རང་ངའི་རོགས་སྐྱོར་ལ་ལེགས་གསོལ་གནང་བྱུང། སེམས་ཚོར་དྲག་པོའི་ལམ་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ངའི་རྒྱུད་ལ་རང་ལ་བསྟོད་བསྔགས་སམ་ཐུགས་མཉེས་པོ་ཡོང་བའི་འདུན་པ་ཙམ་མིན་པར་གཞན་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐུལ་སློང་སྤེལ་བའི་སྦྱོང་བརྡར་གནང་བ་རེད། ཁོང་གིས་ལེགས་གསོ་གནང་རྒྱུར་རེ་སྒུག་བྱས་པ་ནི་ངས་ཁྱི་ཞིག་གིས་རང་གི་མགོ་ལ་བྱིལ་བྱིལ་བྱེད་རྒྱུར་རེ་སྒུག་བྱས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་མཐོང་བའི་དུས་མྱུར་བར་ངོས་ལེན་གྱི་མཚན་མ་ཅི་ཡང་རེ་སྒུག་བྱེད་རྒྱུ་མཚམས་འཇོག་བྱས་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཁོང་གིས་ང་ལ་བསྔགས་བརྗོད་གནང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་ངས་མཇུག་མ་གཡུག་ན་མ་གཏོགས་དེ་མིན་བྱེད་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད།
རིན་པོ་ཆེས་རྒྱུན་དུ་མི་རྣམས་ལ་གསུང་རབ་ཕྱག་དཔེ་རྣམས་སོ་སོ་རང་གིས་ཀློག་ནས་སྦྱོང་རྒྱུའི་སེམས་ཤུགས་སྦྱིན་གནང་གི་རེད། སུ་ཞིག་ལ་དྭོགས་པའམ་དྲི་བ་ནམ་བྱུང་བའི་ཚེ་རིན་པོ་ཆེས་བསྟནབཅོས་ཁག་ཏུ་ཞིབ་འཚོལ་དགོས་པ་བཀའ་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་གིས་གསུང་ཆོས་འདི་རྣམས་ཁོ་རང་གིས་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་པར་དེ་དག་ཚད་ལྡན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དག་ལས་བྱུང་བར་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བ་དང་། རིན་པོ་ཆེས་ད་དུང་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བླ་མས་སོ་སོར་ཐམས་ཅད་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱ་མི་ཉན་པར་གསུངས། མ་ཟད་ནུབ་ཕྱོགས་པར་ཚོར་ཁོང་གིས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་བཤད་ལྟར་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་སམ་དེ་ལས་མང་བ་སོང་བའི་རྗེས་སུ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ཡོངས་རྫོགས་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་གཅིག་པུའི་ནང་གནས་རྒྱུ་རེད་ཅེས་པ་དེ་བསྐྱར་ཟློས་གནང་གི་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་ཉིད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་རྒྱུར་སྐུལ་མ་ནན་པོ་གནང་གི་ཡོད། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཚེག་བར་ཚང་མར་ནང་དོན་གྱིས་ཁེངས་པར་གསུངས། དེས་ན་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བོད་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཐ་སྙད་དག་གི་བརྡ་ཆད་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྤྲོས་ནས་གསུངས་གནང་གི་རེད།
ཐབས་ལམ་འདི་དང་ལྷན་དུ་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཕྱག་དཔེ་ཀློག་པ་དང་ང་རང་ལ་དྭོགས་པ་ཡོད་པ་རྣམས་དྲི་བ་གཏོང་དུ་འཇུག་པའི་ཐོག་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ངའི་སློབ་སྦྱོང་མཇུག་སྐྱོང་བྱེད་དུ་བཅུག་གནང། ཁོང་གིས་ལམ་འདི་བརྒྱུད་ནས་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་ནང་དོན་རིག་པའི་ཕྱག་དཔེ་དག་ལ་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ཆུ་བརྒལ་བའམ་ནམ་མཁར་འཕུར་བ་ལྟ་བུའི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཐུབ་པར་གསུངས། བླ་མ་ནི་སློབ་མར་སོ་སོའི་རྐང་པའི་ཐོག་ཏུ་ལངས་ཏེ་འཕུར་ཐུབ་པའི་སློབ་ཁྲིད་གནང་མཁན་དུ་འགྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་ཁོང་གིས་ཅི་ཞིག་སློབ་སྦྱོང་དང་ཀློག་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་གནང་གི་རེད། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ཉིད་ཀྱི་སློབ་མ་རྣམས་ཚང་གི་ཕྱི་རུ་བཏོན་ནས་འཕུར་སྡོད་གང་བྱས་སོ་སོར་འགན་འཁྲི་གནང་གི་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་སྤྱད་ནས་ང་རང་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་ཁོང་ཉིད་ལ་བརྟེན་མཁན་ཞིག་མི་ཆགས་པའི་སློབ་ཁྲིད་གནང། དཔེར་ན། རིན་པོ་ཆེ་དང་ངའི་དབར་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་ནའང། ཁོང་གིས་ནམ་ཡང་ང་ལ་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་ཕན་པ་བཏགས་ཐུབ་པའི་ཚུལ་གནང་གི་མེད། ཐེངས་ཤིག་ང་རང་ནད་ཀྱིས་ཕྲན་བུའི་མནར་བ་དང་ངས་བཟས་བཞིན་པའི་སྨན་གྱིས་ཕན་ནུས་མ་ཐོན། ངས་རིན་པོ་ཆེར་ཕྱི་ལུགས་སམ་བོད་སྨན། རྒྱ་གར་སོགས་ལུགས་གང་གི་སྨན་བཅོས་ཞུས་ན་ལེགས་མིན་དང་སྨན་པ་སུ་ཞིག་བསྟེན་ན་ལེགས་མིན་གྱི་བརྟག་པ་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཞུས་པར་ཁོང་གིས་ད་ལྟའི་དུས་ཉིད་ཀྱི་བརྟག་པ་གསལ་པོ་མེད་ལུགས་གསུངས་གནང་བྱུང། དེའི་དོད་དུ་ཁོང་གིས་ང་ལ་བཅོས་ཐབས་ཕན་ནུས་ཆེ་བ་འཚོལ་ཐུབ་མཁན་གྱི་བླ་མ་ཚད་ལྡན་གཞན་ཞིག་གི་སྐུ་མདུན་དུ་བཏང་གནང་བས་དེ་ནས་ང་མྱུར་དུ་དྲག་སྐྱེད་བྱུང་སོང།
རིན་པོ་ཆེས་ང་རང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་སྒྱུར་གྱི་ཆེད་དུ་སྦྱོང་བརྡར་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་ངས་ལོ་འགའ་ཤས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་རེད། སྐབས་རེ་ང་རང་རིན་པོ་ཆེས་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ཕྱག་རྟགས་ལྟ་བུ་ཞིག་འབུལ་བའི་གྲ་སྒྲིག་གནང་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེས། གང་ལྟར་ཡང་༸གོང་ས་མཆོག་ལ་ཞབས་ཕྱི་ལེགས་པོ་ཞིག་སྒྲུབ་ཐབས་སུ་ངས་ངེས་པར་དུ་ང་རང་ཁོང་ལ་འབྲེལ་བའམ་བརྟེན་པ་ཞིག་ནམ་ཡང་འགྱུར་མི་ཉན། ང་རང་གྷོལ་ཧྤི་རྩེད་མའི་དབྱུག་པ་ (golf clubs) མང་པོའི་དཀྱིལ་ནས་གཅིག་ལྟ་བུ་ཙམ་སྟེ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཉིད་ཀྱི་གསུང་སྒྱུར་དགོས་མཁོར་འཚམ་པ་ཞིག་དེ་ནས་བདམས་ཐུབ། ངས་ད་དུང་གནོན་ཤུགས་དྲག་པོར་གདོང་ལེན་དང་ང་རང་གི་ང་རྒྱལ་འཇོམས་དགོས་པ་རེད།
དེ་ལྟར་རིན་པོ་ཆེས་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་ཡང་དག་པའི་ཞབས་ཕྱི་ཞུ་བའི་ཚེ་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཇི་ལྟར་འཁྱེར་དགོས་མིན་གྱི་སློབ་ཁྲིད་གནང། དཔེར་ན། ༸གོང་ས་མཆོག་ལ་གསུང་སྒྱུར་ཞུ་དུས་ཞབས་བྲོ་འཁྲབ་པ་བཞིན་ལག་པ་གཉིས་ནམ་ཡང་གཡུག་མི་ཉན་པ་མ་ཟད་གཅན་གཟིག་ཁང་དུ་མིག་ལྟ་བ་བཞིན་ཁོང་ལ་ཐད་ཀར་ལྟ་མི་ཉན་པའོ། དེའི་ཚབ་ཏུ་སོ་སོའི་མགོ་ངེས་པར་དུ་མར་སྒུར་ཙམ་དང་། བློ་རྩེ་ཡོངས་སུ་གཏད་ནས་སྡོད་པ། ནམ་ཡང་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་སྤྱོད་ཅི་ཡང་རུང་བ་སྣོན་ཁ་འདེབས་མི་ཉན། ༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་ཆོས་སྐབས་སྐྱེ་བོ་དང་གནད་དོན་རིམ་པ་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་བཞིན་གོ་རིམ་དེ་རང་ལ་ངེས་པར་འཇོག་དགོས་ཅིང་། ཁོང་གི་གསུང་གང་ལའང་འགྱུར་བ་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་དང་དགོས་དོན་མེད་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་མ་ཉན།
བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གནས་དག་ངེས་པར་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་ཅི་ཞིག་སྤྱོད་གནང་བ་ཇི་བཞིན་སྒྱུར་དགོས་པ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོས་བླ་མ་ཕལ་མོ་ཆེར་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་ (His Holiness) འབོད་པའི་ལམ་ལུགས་དེ་དག་བྱ་མི་ཉན། བླ་མ་དེ་རྣམས་ལ་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་དོད་དུ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པའི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་གོམས་གཤིས་འདིས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེར་མཚན་དམས་ཞུ་ཡི་ཡོད། དོན་ལ་གལ་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚོས་བླ་མ་རྣམས་ལ་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་མཉམ་པའི་མཚན་བསྟོད་ཞུས་པ་ཁོང་རང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཚེ་དེས་ཁོང་རྣམ་པ་ཚོར་འཇིགས་སྣང་སྐུལ་ངེས་ཡིན། རྣམ་དག་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ (Catholic) ཀྱི་བླ་མའི་གོ་རིམ་ནང་བཞིན་དོན་གཅོད་མི་སྣའི་ནང་ལྟར་བོད་པའི་མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་དང་དེའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གོ་གནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཚུལ་དེ་ཁྲིམས་དམ་པོའི་འོག་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ང་རང་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྱུར་ཞུ་བའི་སྐབས་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་རྟག་ཏུ་ངའི་ཐད་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་གནང་གི་རེད། ཁོང་མཇལ་བ་དེས་ཁོང་གིས་སྦྱོང་བརྡར་གནང་བའི་དྲན་ཤེས་ཅན་དུ་གནས་རྒྱུར་ཏེ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་འདུག །དཔེར་ན། ཐེངས་ཤིག་དྷ་རམ་ས་ལར་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ཞུ་བ་བརྒྱ་ཕྲ་ཁ་ཤས་དང་བོད་པའི་ཆོས་ཞུ་བ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་མདུན་དུ་གསུང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ངའི་མཚམས་བཅད་གནང་ཏེ་གསུང་ཤུགས་ཆེན་པོས་ཞལ་མོ་བཞད་ནས་ད་ལྟ་རང་ཁོས་ནོར་སོང།ཞེས་གསུངས། ཁོང་གིས་དབྱིན་ཇི་ཡག་པོ་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ང་རང་གྲོག་མ་ཞིག་ལྟར་རུམ་གདན་གྱི་འོག་ནས་གོག་བགྲོད་བྱེད་འདོད་ནའང། རིན་པོ་ཆེ་ངའི་སྣང་བའི་ཡུལ་དུ་བཞུགས་པ་དེས་ལྐུགས་པ་ངའི་སེམས་ལྷིང་འཇགས་སུ་གནས་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་བྱུང།
གང་ལྟར་ཡང་སྐབས་རེ་ང་ལ་སོ་སོའི་སློབ་ཚན་དྲན་གསོ་གཏོང་ཤུགས་ཆེན་པོ་དགོས་ཀྱི་འདུག །དཔེར་ན། ངས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྱུར་བྱས་པའི་ཆེས་སྔ་ཤོས་ཀྱི་དུས་ཚོད་གཅིག་ལ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་འོག་ཏུ་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མི་མང་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་མ་ཟིན་ཙམ་ལ་གསུང་ཆོས་ཤིག་གནང་བ་རེད། ངའི་སྒྲ་སྐྱེད་ཁ་པར་འཕྲོ་བརླག་ཕྱིན་འདུག་པས་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་ང་ལ་དབུ་མཛད་ཀྱི་པང་ལ་དངོས་སུ་བགོམས་ཏེ་ཁོང་གི་སྒྲའི་ཡོ་བྱད་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུར་བསྐུལ་གནང་བྱུང། དེ་ཡང་འཕྲོ་བརླག་ཕྱིན། དེ་ནས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པ་ཆེས་ཁོང་གི་བཞུགས་ཁྲི་དང་མདུན་གྲལ་དུ་བཞུགས་པའི་སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེའི་བར་གྱི་ཐང་ལ་བསྡད་དུ་བཅུག་གནང་བ་དང་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་སྐྱེད་ཞལ་པར་བརྗོད་པ་རེ་རེའི་མཚམས་ན་ང་ལ་སྤྲད་གནང་བྱུང། ང་རང་ཤིན་ཏུ་འཚབ་འཚུབ་དུ་གྱུར་ནས་རང་ཉིད་ཚོད་འཛིན་བྱེད་རྒྱུར་དཀའ། ངས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེར་སྒྲ་སྐྱེད་ཞལ་པར་ཕར་ཕུལ་བ་དང་ཚུར་ལེན་དུས་བོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གུས་ཞབས་མཚོན་པའི་ཉམས་ལེན་བཞིན་ལག་པ་གཉིས་རིང་དུ་མ་བསྐྱངས་པར་ལག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་སྤྱད། ངས་སྒྲ་སྐྱེད་ཁ་པར་སྤྲེའུས་ངང་ལག་སྦར་འཇུས་བརྒྱབ་པ་བཞིན་དུ་འཁྱེར་བས་རིན་པོ་ཆེས་དངོས་སུ་ང་ལ་ཕྱག་འཇུག་གནང་གྲབས་མཛད།
ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཚོས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་ཁོ་རང་ཚོའི་སྤྱོད་ཚུལ་ལེགས་ཤོས་མངོན་པར་བྱེད་པའང་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་འཁུར་གནང་གི་ཡོད། ༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་མི་མང་གསུང་ཆོས་སྐབས་ཁོང་ཚོའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་རིན་པོ་ཆེར་ ཐུགས་ཁྲེལ་ཚབ་ཆེ་ཡོང་གི་ཡོད་ ཁོང་གིས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་སུ་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དང། ཁོང་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཕལ་པ་ཞིག་མིན་པས་ཁོང་གི་སྐུ་མདུན་དུ་དམིགས་བསལ་གྱིས་གུས་ཞབས་དང་དམའ་ས་བཟུང་དགོས་པར་གསུངས། དཔེར་ན། དབང་དང་གསུང་ཆོས་ཀྱི་གསོལ་ཇའི་བར་གསེང་སྐབས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིགས་རྒྱང་གི་ཡུལ་དུ་ཡར་ལངས་པ་དང་གླེང་མོལ་བྱས་ཏེ་ཁོང་སྐུ་བཞུགས་མེད་པ་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་ཚུལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་མི་མཛེས་པའོ། ཚུལ་མཐུན་གྱི་ཡ་རབས་སྤྱོད་ཚུལ་ནི་གླེང་མོལ་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས་ན་ཕྱི་ལོགས་སུ་འགྲོ་དགོས་པ་ཡིན།
ཐེངས་ཤིག་དྷ་རམ་ས་ལར་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ནང་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་སྦྱིན་བདག་བྱས་པའི་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་ཆོས་ཤིག་ལ་ངས་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་པ་ཡིན། ཆོས་ཞུ་བའི་དབུས་ནས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཕབ་པའི་དྲི་བ་ཕུལ་སོང། ཚོགས་མཐུན་རེ་རེའི་རྗེས་སུ་སེར་ཀོང་རིན་པོོ་ཆེས་ཉིན་རྗེས་མའི་དྲི་བ་རྣམས་ཁོང་ཉིད་ལ་ཀློག་ཏུ་བཅུག་གནང་ནས་དྲི་བ་ཆོ་མེད་དམ་གནས་མེད་དག་ཁོང་གིས་ཐུགས་ཐག་ཆོད་པོས་ཕྱིར་བཏོན་དུ་བཅུག་གནང་བྱུང། རིན་པོ་ཆེས་དྲི་བ་རྣམས་གཏིང་ཟབ་ཏུ་གཏོང་ཆེད་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ང་ལ་ཚིག་འགྲོས་དང་གོ་རིམ་བཅོས་སྒྲིག་བྱེད་དུ་བཅུག་གནང། ཁོང་ཚོས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེའི་དུས་ཚོད་དང་ཆོས་ཞུ་བ་མང་པོར་ལན་འདེབས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་འཐོབ་པའི་གོ་སྐབས་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་མི་ཉན། དེ་རྗེས་༸སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་ཚར་ཁ་ཤས་ཤིག་དྲི་བ་གཏིང་ཟབ་པོ་དང་ལེགས་པོ་ཡོད་པའི་བཀའ་གནང་སོང། ང་རང་༸གོང་ས་མཆོག་དང་ལྷན་དུ་ཕྱོགས་བསྐྱོད་ག་དུས་བྱས་ནའང་གོང་གསལ་བཅོས་སྒྲིག་གི་བརྒྱུད་རིམ་དེ་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་པ་ཤེས་བྱུང།། །།
སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ནམ་ཡང་ཁོང་རང་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་བ་ཞིག་གམ། དམིགས་བསལ་ནུས་པ་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་ཞལ་བཞེས་གནང་གི་མེད། གལ་ཏེ་ང་ཚོར་གང་ཟག་གཞན་ཞིག་གི་དཔེ་མཚོན་དགོས་པའི་ཚེ། ཁོང་གིས་གསུངས་དོན། ང་ཚོས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སོང་བའི་འདས་དོན་གཅིག་པུར་བལྟ་མི་དགོས་པར་ཉིད་ཀྱི་ཡབ་དམ་པ་སེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་དཔེ་མཚོན་གསལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས། ཁོང་གི་ཡབ་དམ་པ་མཆོག་དགའ་ལྡན་བྱང་རྩེར་རབ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐབས་ནས་རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་རྒྱུད་ཀྱི་ཉམས་རྟོགས་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་འཁྲུངས་ཡོད་པ་སྟེ། དེར་ཁོང་གིས་གསང་ཡུམ་དང་ལྷན་དུསེམས་གནས་ཕྲ་ཤོས་སུ་སྙེག་པའི་རྣལ་འབྱོར་གནད་ཁྱད་པར་བ་དག་ལ་ཉམས་ལེན་གནང་ཐུབ། དེ་འདྲའི་ཉམས་རྟོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་མཐོན་པོར་སོན་པའི་སྐབས་རླུང་སེམས་ཕྲ་མོའི་ཆ་ལག་ལ་དབང་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བ་དང་ལྷན་ཕྱི་ནང་གི་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་འགྱུར་གཉི་གར་དབང་སྒྱུར་ཐུབ་ཞིག་དགོས། ཁོང་གི་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་སྡོམ་པས་སྤྱིར་ཁོང་ཉིད་དེ་འདྲའི་ཉམས་ལེན་གནང་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་ཡི་ཡོད་པ་རེད། ༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་སེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཉིད་ཀྱི་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་རྟགས་དང་མཚན་མ་བཀའ་འདྲི་གནང་བས། ཁོང་གིས་གཡག་གི་རྭ་ཅོར་མདུད་པ་བསྐྱོན་ནས་སྤྱན་འབུལ་ཞུས། ༸གོང་ས་མཆོག་ཐུགས་མགུ་ནས་ཁོང་ལ་གནས་སྐབས་འདིར་ཉམས་ལེན་གནང་བའི་ཚེ་ཉིད་ཀྱི་རབ་བྱུང་བའི་ཆ་ལུགས་འཛིན་ཆོག་པའི་བཀའ་ཁྲོལ་གནང། རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་སེམས་མནན་པའི་ཐོག་ནས་གསུངས་དོན། ཁོང་ཚོས་རྭ་ཅོ་དེ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་གཟིམ་ཁང་དུ་བུ་ཕྲུག་ཞིག་དང་འདྲ་བར་གཅེས་ཉར་བྱས་ཡོད་ཅེས་གསུངས།
སེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ལོ་ཙ་བ་རྗེ་བཙུན་མར་པའི་ཡང་སྲིད་ཅིག་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཡོད། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཉིད་ཀྱང་ཡབ་དམ་པའི་རྒྱུད་པ་འཛིན་རྒྱུར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་སྟེ། མར་པ་ལོ་ཙ་བའིཐུགས་སྲས་དར་མ་མདོ་སྡེའི་ཡང་སྲིད་ལྟ་བུར་སྣང། འོན་ཀྱང་གནད་དོན་འདི་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་ཚར་གཅིག་ཀྱང་རྩ་བ་ཉིད་ནས་གསུངས་མྱོང་མེད། ཁོང་གིས་ཡབ་དམ་པ་དང་ཁོང་ཉིད་བསྡུར་བ་ནམ་ཡང་གནང་གི་མེད། དེ་ལྟ་ནའང། རིན་པོ་ཆེའི་གསང་རྒྱ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་རླུང་སེམས་ཕྲ་མོར་དབང་བསྒྱུར་བ་དང། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ནུས་པ་དག་ལྡན་ཡོད་པ་ནི་ཁོང་དང་ཐུགས་འདྲིས་ཆེ་བ་རྣམས་ལས་གོ་དོན་གསལ་དུ་གྱུར། རིན་པོ་ཆེའི་མནལ་རང་དབང་དུ་གཟིམ་ནུས་ལུགས་འདིས་དེའི་རྟགས་མཚན་ཁ་ཤས་བསྟན་པ་རེད། ཐེངས་ཤིག་ཝི་སི་ཀོན་སིན་ (Wisconsin) ནང་གི་མལ་ཌི་སིན་ (Madison) དུ་འཕྲོད་བསྟེན་བརྟག་དཔྱད་ཅིག་གི་དོནདུ་རིན་པོ་ཆེར་སྙིང་གི་འཕར་ཚད་ལ་གཟིགས་དགོས་བྱུང་བ་རེད། བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཆེད་མར་གན་རྐྱལ་དུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཁོང་ནུས་ཤུགས་ཅན་དང་གྲུང་ཤ་དོད་པོ་ཡོད་ནའང། སྨན་པས་རིན་པོ་ཆེར་སྐུ་ལྷོད་ལྷོད་གནང་དགོས་པའི་བཀའ་མོལ་གནང་བ་དང་སྐར་ཆ་ཁ་ཤས་ཀྱི་ནང་ཁོང་གིས་རྔུར་སྒྲ་དང་བཅས་ཏེ་མནལ་ཁུག་སོང།
དཔེ་མཚོན་འགའ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་རིན་པོ་ཆེའི་མ་འོངས་མངོན་གཟིགས་ཀྱི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཚོར་ཤེས་ཀྱི་ནུས་པ་རྣམས་མཐོང་ཐུབ་པ་ཡིན། རིན་པོ་ཆེ་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཤེས་གཉེན་གནང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ ད་དུང་ཁོང་གིས་སྐབས་རེ་རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོ་དབུས་པའི་ཡབ་གཞིས་ཚང་གིས་སྐུ་འཁོར་ཁ་ཤས་ལ་སློབ་སྟོན་གནང་གི་ཡོད། སྤྱིར་རིན་པོ་ཆེས་གདན་ཐོབ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མཇལ་འཕྲད་ཕུད་དེ་མིན་སྙན་སེང་སྔོན་དུ་མ་གནང་བར་ནམ་ཡང་རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོར་མཇལ་བཅར་དུ་ཕེབས་ཀྱི་མེད་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང། རྒྱལ་ཡུམ་མཆོག་སྐུ་མ་གཤེགས་པའི་སྔོན་ཙམ་ལ་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱལ་ཡུམ་གྱི་གནས་སྟངས་གཟིགས་ནས་སྲོལ་རྒྱུན་རྩི་མེད་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་མཐའ་མའི་མཇལ་འཕྲད་གནང་བར་ཕེབས་པ་རེད།
ཐེངས་ཤིག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཧྥ་རན་སི་ (France) ནང་གི་ལཱ་ཝོར་ (Lavaur) དུ་བཛྲ་ཡོ་གི་ཎིའི་ཆོས་ཚོགས་སུ་གསུང་ཆོས་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། པེ་རི་སི་ (Paris) ལ་མ་ཐོན་གོང་ཉིན་འགའ་ཤས་བར་གསེང་རེད་འདུག །གྲོགས་པོ་ཐུགས་འཕྲད་ཆེད་ང་སྔོན་ཙམ་ལ་ཐོན་འདོད་བྱུང་བ་དང་མི་ཞིག་གིས་ང་ལ་རིན་མེད་ཐོག་མོ་ཊའི་ནང་བླུག་རྒྱུ་བྱས་བྱུང། ངས་པེ་རི་སི་ལ་ཐོན་རྒྱུ་བཀའ་ཁྲོལ་ཞུས་པའི་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་ང་ལ་དཔེ་ཡག་པོ་རེད། ཁྱེད་རང་གཟའ་ཟླ་བར་པེ་རི་སི་ལ་ཐོན་མཁན་རེད་པཱ། ཞེས་གསུངས། ངས་རིན་པོ་ཆེར་ མིན། མིན། ང་སང་ཉིན་གཟའ་ཉི་མར་ཐོན་མཁན་ཡིན། ཞེས་ཞུས་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་བསྐྱར་དུ་དཔེ་ཡག་པོ་རེད། ཁྱེད་རང་གཟའ་ཟླ་བར་ཐོན་མཁན་རེད་པཱ། ཞེས་གསུངས། དེས་ན་ངས་རིན་པོ་ཆེར་ གཟའ་ཉི་མར་ཐོན་ན་མི་འགྲིག་པ་འདྲ་འདུག་གམ། དེའི་ཚབ་ཏུ་གཟའ་ཟླ་ཕྱིར་འགྱངས་ཞུས་ན། ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་རིན་པོ་ཆེས་བཞད་མོ་བཞད་དེ་ མ་རེད། མ་རེད། གནད་དོན་ཆེ་བ་གང་ཡང་མིན་འདུག །ཅེས་གསུངས་བྱུང།
དེ་ནས་རེས་གཟའ་ཉི་མར་ངས་པེ་རི་སི་ལ་ཐོན་པ་ཡིན། ལམ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་སྣུམ་འཁོར་འཕྲོ་བརླག་ཕྱིན་སོང། ཧྥ་རན་སི་ནང་རེས་གཟའ་ཉི་མར་སྣུམ་འཁོར་བཟོ་བཅོས་ཁང་སྒོ་རྒྱག་གི་ཡོད་པར་བརྟེན་ང་ཚོ་མཚན་གཅིག་གྲོང་གསེབ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཏུ་བསྡད་དགོས་བྱུང། ང་ཚོས་རེས་གཟའ་ཟླ་བའི་ཞོགས་པ་སྣུམ་འཁོར་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་ཏེ། རིན་པོ་ཆེས་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་གནང་བ་བཞིན་ང་པེ་རི་སི་ལ་རེས་གཟའ་ཟླ་བར་འབྱོར་བྱུང།
སྐབས་རེ་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་གཟིགས་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་མངོན་གསུམ་དུ་བསྟན་གནང་གི་རེད། ཉིན་གཅིག་དྷ་རམ་ས་ལར་ཊུ་ཤི་ཏ་བསྙེན་མཚམས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་གྱིས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཆོ་ག་ཞིག་གི་དབུ་བཞུགས་ཏུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རེད། སྣུམ་འཁོར་བསྙེན་མཚམས་ཁང་དུ་འབྱོར་མ་ཐག་རིན་པོ་ཆེས་ མགྱོགས་པོ་བགྱིད་དང། མཆོད་ཁང་ལ་བལྟ་བར་འགྲོ། ཡང་ལཱ་ཞིག་ལྷུང་འདུག ཅེས་གསུངས་སོང། འགན་འཛིན་གྱིས་ཡར་བརྒྱུགས་ནས་བལྟས་པའི་སྐབས་མངོན་སུམ་དུ་ཡང་ལཱ་ཞིག་འགྱེལ་ནས་མེ་འབར་ལ་ཁད་དུ་སླེབས་ཡོད་པ་མཐོང་འདུག །
རིན་པོ་ཆེས་མི་རྣམས་དང་ཁོང་ཉིད་ལས་འབྲེལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ཚོར་ཐུབ་པ་ཙམ་མ་ཟད། ད་དུང་སྐབས་འགར་ངོ་འདྲིས་མེད་པའི་སྐྱེ་བོ་དག་གི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མ་ཞུས་པར་མཁྱེན་གྱི་ཡོད་པ་བསྟན། ཐེངས་གཅིག་ཝི་སི་ཀོན་སིན་ནང་གི་མལ་ཌི་སིན་དུ་ངའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་གིས་ཐེངས་དང་པོར་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་མཇལ་བར་སླེབས། ངའི་གྲོགས་པོས་རྒྱུན་གཏན་གྱི་བྱེད་སྟངས་ལྟར་བྱས་ནའང། ང་གཉིས་སུས་ཀྱང་ཁོའི་སོ་མ་ར་ཙ་འཐེན་པའི་གོམས་གཤིས་སྙན་སྒྲོན་མ་ཞུས་པར། རིན་པོ་ཆེས་ངའི་གྲོགས་པོར་དུག་རྫས་འཐེན་རྒྱུ་ངེས་པར་དུ་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་པར་གསུངས། དེས་ཁོའི་ཡར་རྒྱས་ལ་གནོད་སྐྱོན་བཟོས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། རིན་པོ་ཆེས་མཇལ་འཕྲད་གནང་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཡོངས་ནས་་སོ་མ་ར་ཙའི་སྐོར་ལ་བསླབ་བྱ་གནང་ཡུལ་གྱི་གང་ཟག་གཅིག་པུ་དེ་ངའི་གྲོགས་པོ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།
རིན་པོ་ཆེས་མི་གཞན་མང་པོའི་རྒྱུད་ལ་གནོད་གཞི་ཅན་གྱི་གོམས་གཤིས་དང་འདོད་ཕྱོགས་ཡོད་པ་གཟིགས་ནའང། ཁོང་ཚོའི་ནོར་བ་དང་འཁྲུལ་བ་ཐེར་འདོན་གནང་རྒྱུར་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱུན་དུ་ཐབས་བྱུས་མཁས་པོ་ཞིག་ཡིན། ཐེངས་ཤིག་རིན་པོ་ཆེ་བལ་ཡུལ་ལ་ཟླ་ཤས་ཆིབས་སྒྱུར་གནང་བའི་རིང་ང་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀ་དང་འབྲེལ་བའི་སྒེར་གྱི་དཀའ་ངལ་འགའ་འཕྲད་བྱུང། ང་ཚོ་བསྐྱར་དུ་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་མཇལ་འཛོམས་བྱུང། དེ་དུས་ང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཆོས་འབྲེལ་ལ་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་བཞིན་ཡོད། རིན་པོ་ཆེས་རྣམ་དཔྱོད་བྲལ་བའི་ཐོག་ནས་ངའི་དཀའ་ངལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་ཚུལ་དེ་ཡོངས་སུ་གླེན་རྟགས་ཅན་ཡིན་པ་དངོས་སུ་མ་གསུངས་པར། ངས་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་བཞིན་པའི་ཕྱག་དཔེ་ཞལ་ཕྱེ་ནས་ཤོག་ལྷེ་ཨ་ལོག་བརྒྱབ་བཞིན་དུ་ཚིག་རྐང་འགའ་ཞིག་ལ་ཕྱག་མཛུབ་གཏད་དེ་དེའི་དོན་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་མེད་བཀའ་འདྲི་གནང་བྱུང། ཚིག་དེ་དག་ནི་ཏག་ཏག་ང་ལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་དཀའ་ངལ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད་འདུག །རིན་པོ་ཆེས་ཚིག་དེ་དག་གི་དོན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་རྫོགས་འགྲེལ་པ་གནང་སྟེ་གནས་སྟངས་བཅོས་པའི་བྱ་ཐབས་ཤུགས་ཀྱིས་བསྟན་གནང་བྱུང།
ཐེངས་ཤིག་ལོ་ན་བགྲེས་པའི་སུད་སི་ཕྱུག་བདག་བུད་མེད་ཅིག་གིས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཛུ་རིག་ནང་གི་ཁང་འགྲེམ་ཚོང་ཁང་སྟེ། ཚོང་རྫས་རིན་གོང་ཆེ་ཤོས་དང་ཁྲ་ཁྲ་སིལ་སིལ་ཚ་ཤོས་ཞིག་ཏུ་དལ་གཏོང་སྣུམ་འཁོར་ (taxi) ནང་གདན་དྲངས། ཚོང་ཁང་དེ་ལས་མར་ཐོན་པའི་རྗེས་སུ་རིན་པོ་ཆེས་དེའི་ནང་དངོས་པོ་གང་ཡང་མི་སུ་གཅིག་ལའང་དགོས་པའི་ཅ་དངོས་མེད་པའི་བཤད་པ་བསྐྱོན་པ་གནང། རིན་པོ་ཆེས་ཁོ་མོར་གལ་ཏེ་ང་ཚོས་ཁོ་མོའི་ཁྱིམ་ཚང་བར་དུ་འདྲུད་འཐེན་འཁོར་ལོར་བསྡད་པ་ཡིན་ན། མི་མང་དཀྱུས་མ་ཚོའི་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་སྟངས་མཐོང་རྒྱུར་དགོད་བྲོ་པོ་ཞིག་ཡོང་ཞེས་བཀའ་འདྲི་གནང་སོང། བུད་མེད་དེས་སྐྱེངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོ་མོས་མོ་རང་གི་མི་ཚེའི་ནང་འདྲུད་འཐེན་འཁོར་ལོའི་ནང་འགྲོ་མྱོང་མེད་པ་དང་དེ་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་ཚུལ་ལམ། གང་ནས་མར་བཤོལ་དགོས་མིན་ཤེས་ཀྱི་མེད་པའི་ངོས་ལེན་བྱས། དེ་ལྟ་བུའི་ལམ་ནས་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་གཤིས་འཇམ་པོའི་ངང་ཁོ་མོར་དཀྱུས་མའི་འཚོ་བ་ལས་ཆོད་པའི་མོ་རང་གི་རྒྱང་ཐག་བསྟན་གནང་བ་རེད།
ཡང་དུས་ཚོད་གཞན་ཞིག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཛུ་རིག་ཉེ་འགྲམ་ཏུ་རྒྱན་གྱིས་སྤྲས་པའི་ཁང་བཟང་ཞིག་ཏུ་སྐུ་བཞུགས་གནང་རྒྱུར་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རེད། དེའི་ནང་གི་སྦྱིན་བདག་སྐྱེས་སྨན་དེ་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་ཧ་ཅང་མི་སྐྱིད་པའི་ཚོར་སྣང་ཡོད་འདུག །ཁོ་མོས་ཤིང་བེ་དོའི་པང་ལེབ་བསྒྲིགས་པའི་དཔེ་མཛོད་གཟིམ་ཁང་དེའི་ནང་བརྗིད་ཉམས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གཟིམ་ཁང་ཡིན་པར་བརྟེན་རིན་པོ་ཆེའི་གཟིམ་སར་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་རེད། རིན་པོ་ཆེས་བུད་མེད་དེར་ཁོང་ཉིད་གུར་གྱི་ནང་བཞུགས་རྒྱུར་ཐུགས་མཉེས་ཚུལ་དང་། ཁོ་མོའི་བྱ་གཡབ་ལས་མེ་ཏོག་ལྡུམ་རྭའི་མཛེས་སྡུག་གི་རྣམ་པ་དང་། དེའི་འོག་གི་མཚེའུ་ཡི་རྣམ་པ་གཟིགས་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེའི་ནང་བཞུགས་རྒྱུའི་ཐུགས་འདོད་བྱུང་བར་གསུངས། དེ་འདྲའི་ལམ་ནས་ཁོང་གིས་བུད་མེད་དེར་མོ་རང་གི་ཁང་བཟང་ལས་ཐོབ་པའི་སྤྲོ་བ་སྟབས་བདེ་དེ་ལས་མང་བར་ལོངས་སྤྱོད་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཕན་པ་བསྒྲུབས།
རིན་པོ་ཆེས་གཞན་གྱི་ཁམས་དང་མོས་པར་གཞིགས་ནས་ཁོང་ཚོར་ཕན་པ་བསྒྲུབས་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། ཨི་ཊ་ལི་ (Italy) ནང་གི་པཱོ་མཱ་ཡ་ (Pomaia) དུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་འཐོབ་པའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་སྒྲོལ་མ་སེར་པོའི་ཉམས་ལེན་གྱི་ཆེེད་རྗེས་གནང་གནང་བའི་སྐབས། རིན་པོ་ཆེས་ཨི་ཊ་ལིའི་རི་མོ་བ་དབུལ་པོ་ཞིག་ལ་ཆོ་ག་དེའི་ཆེད་ལྷ་སྐུར་ཚོན་རྩི་གཏོང་དུ་བཅུག །དེ་འདྲ་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རི་མོ་བ་དེར་སྒོམ་གྱི་ཉམས་ལེན་དེ་ལས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕན་ཡོན་འཐོབ་རྒྱུར་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ཤུགས་ཆེ་གསོག་ཐུབ་པར་གྱུར། ཆོས་ཚོགས་དེ་རང་ལ་སྐབས་གཞན་ཞིག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེས་ན་སོ་གཞོན་པའི་མི། ཕ་མའི་ཁྱིམ་དུ་ཉེ་འཆར་རྐུ་འཕྲོག་ཤོར་བ་དེར་དངུལ་གྱི་འབུལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གནང། གནང་སྦྱིན་དེས་ཁོའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དཔལ་འབྱོར་སླར་གསོ་ཐུབ་པའི་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་རེད། བོད་ཡིག་སྦྱོང་བའི་སོ་སོའི་ནུས་པར་སེམས་ཤུགས་སམ། གདེང་ཚོད་མེད་པའི་ཉེ་བའི་སློབ་མ་དབྱིན་ཇི་ཨ་ལཱན་ཊུར་ཎེར་ (Alan Turner) ་ལ་རིན་པོ་ཆེས་བོད་ཡིག་གིི་གསལ་བྱེད་ཀ་ཁ་ག་ང་ལ་སོགས་པའི་ལྗགས་ལུང་གནང་ནས་མ་འོངས་པའི་ཆེད་བག་ཆགས་བཞག་གནང་བ་དང། ངའི་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟེ། མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་མ་ཕྱིན་པའི་དུས་རིན་པོ་ཆེས་ང་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཡིག་ཚིག་མཛོད་ལ་བལྟ་བསྡུར་གནང་རྒྱུའི་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང་། ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་ཚིག་སྒྲུབ་བཟོ་རུ་བཅུག་གནང་བྱུང།
རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་རྣམ་དཔྱོད་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།་ཁོང་གིས་རྟག་ཏུ་གསུངས་དོན་དུ། གཞན་གྱིས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་ཕུལ་ཀྱང་ལེན་དགོས་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་དུ་གལ་སྲིད་ང་ཚོས་འབུལ་བ་མ་བླངས་ཚེ་མི་དེའི་སེམས་ལ་ཕོག་དུག་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པ་དང་བླངས་པ་ཡིན་ན་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་སྐབས་སུའོ། སྤྱིར་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་མངར་ཆའི་རིགས་ལ་མཉེས་པོ་མེད་ནའང། གལ་སྲིད་མི་ཞིག་གིས་ཆེད་དུ་མངགས་ནས་ཁོང་ལ་ཀེག་ (cake) ཅིག་བཟོས་ཡོད་ཚེ། ཁོང་གིས་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་དེའི་དུམ་བུ་གཅིག་མཆོད་གནང་གི་རེད། དོན་ལ་གལ་ཏེ་མི་དེའི་རང་གི་ཡིད་ཆེས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ཚེ་རིན་པོ་ཆེས་ངག་དབང་ལ་ཁ་ཟས་ལམ་སྟོན་ (recipe) འབྲི་རུ་བཅུག་གནང་གི་ཡོད།
གོང་དུ་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཚང་མའི་ཐོག་རིན་པོ་ཆེ་ནི་་ཧ་ཅང་གིས་ཐུགས་རྒྱུད་ཡངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་གནས་མང་ལ་མཁས་པ་ཞིག་རེད། ཁོང་གདན་དྲངས་མཁན་གྱི་ཆོས་ཚོགས་ས་སྐྱ་དང། བཀའ་བརྒྱུད། རྙིང་མ། དགེ་ལུགས་ཛེན་ (Zen)། གནས་བརྟན་སྨྲ་བ་ (Theravada) སོགས་གང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། ཁོང་གིས་དེའི་ཐུན་མིན་གྱི་ལུགས་བཞིན་དུ་གསུང་ཆོས་གནང་གི་ཡོད། གནང་ཚུལ་དེས་ནང་ཆོས་ཀྱི་ར་བ་ལས་བརྒལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཐེངས་ཤིག་ཨི་ཊ་ལི་ནང་གི་མི་ལཱན་དུ་རྣམ་དག་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ (Catholic) ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཡོད་པའི་བུད་མེད་ཅིག་གིས་ད་ནས་ངས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་བསླབ་སྡོམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན། ངས་ཡེ་ཤུའི་མཆོད་ཁང་དུ་སོང་ན་འགྲིག་གམ། ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་སོང་བས། རིན་པོ་ཆེས་ཁྱེད་རང་གིས་ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱིས་བསྟན་པའི་བརྩེ་བ་དང་བྱམས་པར་བློ་རྩེ་གཏད་ཚེ་དེ་ལ་མི་འགྲིག་པ་གང་ཡང་མེད། ཁྱེད་རང་གིས་སོ་སོའི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་བསླབ་སྡོམ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་འགྲོ་ཡི་ཡོད་དམ། ཞེས་བཀའ་ལན་གནང་སོང།། །།