text:
དར་མོ་སྨན་རམས་པ་བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས།
- བྱམས་པ་འཕྲིན་ལས།
དར་མོ་སྨན་རམས་པ་བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་ལྷོ་ཁ་ཡར་ཀླུངས་ཤར་ནུབ་མཐིལ་གསུམ་ལས། ཤར་གྱི་ཆ་ཤམ་པོ་གངས་ཀྱི་ཉེ་ལོགས་གཉན་པ་སའི་གྲོང་ཁྱེར་དར་མོ་ཞེས་པར་རྒྱལ་མོ་གཡུ་སྒྲ་སྙིང་པོའི་རིགས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་ས་སྟག་སྤྱི་ལོ་ 1638 ལོར་བལྟམས། ཡབ་ཡུམ་གྱི་མཚན་དང་རྣམ་ཐར་ཞིབ་པ་མ་རྙེད། དང་པོའི་ཚེ་སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྦུག་གླིང་དུ་བཞུགས་ཤིང་། རྗེས་སུ་འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་ནུབ་མར་གསོ་རིག་འགྲོ་ཕན་གླིང་གི་ཐོ་བཙུན་གྱི་གྲས་སུ་ཚུད་རྗེས་སྔ་ཕྱིར་ཉི་ཐང་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དང་། དྲང་སྲོང་བསྟན་འཛིན་དར་རྒྱས་སོགས་སློབ་དཔོན་བཅུ་ཕྲག་ལྔ་ཙམ་གྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཤིང་། གསོ་དཔྱད་ལ་སྦྱང་བརྩོན་མཛད་པས་སྨན་རམས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ།
རྗེས་སུ་ལྷ་དབང་ལྕོག་གམ་ཤར་ཆེན་ལྕོག་ཏུ་སྨན་གྱི་སློབ་གྲྭའི་སློབ་དཔོན་དང་། རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུའི་བླ་སྨན་གནང་། 《དཱུ་ཀུ་ལའི་གོས་བཟང ་》 དཀར་ཆག་ག་པའི་ (ཤོག་གྲངས་༡༡ )པར། གཙང་སྟོད་དར་མགོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་དགེ་སློང་གཞན་ཕན་ལྷུན་གྲུབ་ཅེས་པ་གསོ་རིག་གི་སྦྱངས་སྟོབས་དང་། ཐོས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་བར་བསྟན་རྒྱུན་ལ་བསམས་ནས་དཔོན་ཚང་བྱང་ངོས་པ་སྨན་རྒྱལ་ཚེ་དབང་། དཔོན་ཚང་དཀྱིལ་སྤེ་བ། ཆོས་རྗེ་ན་བཟའ་གླིང་པ། དྲུང་འཚོ་ལྷག་བསམ། དར་མོ་སྨན་རམས་སློབ་མ་དང་བཅས་སུམ་ཅུའི་སྐོར་ལ། 《ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ།》 དང་ 《ཟིན་ཏིག་གཅེས་བསྡུས།》 《གསེར་བྲེ།》 བྱང་པ་རིགས་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་བཟང་གིས་མཛད་པའི ་《བཤད་རྒྱུད་ཆེན།》སོགས་ལུང་མན་ངག་དུ་མ་སྤེལ་དུ་བཅུག། ཅེས་པ་དང་། ཡང་དེ་གའི་( ཤོག་གྲངས་༢༤༢)པར། འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྨན་པ་རྨ་ན་ཧོ་ཞེས་པ་གསོ་རིག་གི་ཡན་ལག་དུ་མ་དང་། ཁྱད་པར་མིག་བཅོས་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཞིག་གཡོར་པོ་ཕྱོགས་སུ་བྱུང་ཚུལ་ཐོས་པ་སྒེམ་བུ་ནས་ཀྱིས་དོ་དམ་བྱས་ཏེ་འབྱོར་བྱུང་བར་དར་མོ་སྨན་རམས་པར་སློབ་ཏུ་བཅུག་པ་མང་པོའི་མིག་ཕྱེ་བའི་འགྲོ་ཕན་འཕེལ་བར་གྱུར། ཞེས་འདུག་བས་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་མིག་འབྱེད་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་བཞེས་དུས་སྤྱན་གཡོན་པ་མི་གསལ་བ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་གཡས་ཀྱང་མི་གསལ་བས་མཐར་སྤྱན་གྱི་འགྲིབ་སྨིན་པར་དར་མོ་སྨན་རམས་པས་གཤེག་བཅོས་གནང་བ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་།
ཡང་ཟ་ཧོར་གྱི་བནྡེ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འདི་སྣང་འཁྲུལ་བའི་རོལ་རྩད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བརྗོད་པ་《དཱུ་ཀུ་ལའི་གོས་བཟང་》གླེགས་བམ་གསུམ་པའི་(ཤོག་གྲངས་༡༩༠༤) པར་མེ་འབྲུག་ཟླ་ 8 ཚེས་ 14 རྒྱས་དར་བ་འཚོ་བྱེད་སྐལ་བཟང་སོགས། སློབ་མའི་ངོར་ངེད་རང་དང་། དར་མོ་སྨན་རམས་པའི་གསོལ་འདེབས་བརྩམས་ཞེས་གསལ་བས་གཟིགས་བསྐྱངས་ཆེ་བར་སྣང་། སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པར། དར་མོ་སྨན་རམས་པས་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་འདུས་གྲྭ་དང་། སྐུ་གམ་དུ་བཅར་བ་སོགས་དཀྱིལ་འཁོར་རེ་གཉིས་ཀྱི་སྨིན་བྱེད་ཀྱང་བསྩལ་བས་སྐྱབས་མགོན་ཉིད་དང་། ངོས་ཅག་བཅས་པར་དམ་ཚིག་འབྲེལ་ཆེ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཞིབ། རྗེ་བླ་མའི་གཟིགས་པ་དང་རང་གི་ཀྱང་སྒྱོགས་བསྐུར་གྱི་ཕན་ཆ་དུ་མ་བསྒྲུབས་ཤིང་། ལག་ལེན་གྱི་རིམ་པ་སྟོད་ལུགས་ཤས་ཆེ་བའི་མན་ངག་སྣ་ཚོགས་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་ཐུགས་རྗེའི་འཇུག་པས་སྨན་བསོད་ཀྱང་ཆེ་བར་སྣང་ཞེས་དང་།
ཡང་གསུངས་དོན་སུམ་དར་གཉིས་ཀ་དང་རང་ལོ་སུམ་ཅུ་ཕན་བྲོ་ནད་ཁ་ཡར་ཐེབས་པའི་དུས་དང་། དེའི་གོང་མཉམ་གཤིབས་བཅས་ཧ་ཅང་འདྲིས་ཆེ་བས་ཞར་བྱུང་གི་ཐོག་ནས་ཞིབ་པར་བྱུང་བ། སྨན་ངོ་དང་། གཞུང་གི་གོ་བ་ལེན་ལུགས་རགས་ཙམ་དུ་མཐོང་ཞིང་། གཞན་པའི་ལྷ་རྗེའི་རིགས་རྣམས། རྗེ་མི་ལའི་གངས་དཀར་ཏི་སིའི་དཔེ་ལྟར་སྙན་གྲགས་ལས། དོན་སྨན་ངོ་། སྡོང་འགྲེམས་ལག་ལེན་དང་གཞུང་དོན་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ཆར་ལུགས་འདིར་སྦྱངས་པའི་རྒན་པོའི་ཁུར་འཛིན་རྣམས་ཀྱང་ལྗགས་ཤིན་ཏུ་ཐུང་། ཞེས་ལྷག་བསམ་མམ་སུམ་དགའ་དང་། དར་མོ་བ་གཉིས་ལ་བསྟོད་བསྔགས། སྨན་པ་གཞན་ལ་སུན་འབྱིན་མཛད། 《ཕྱི་རྒྱུད་བེེ་སྔོན།》(ཤོག་གྲངས་ ༢༤༣ ན་ ༡ ) ནང་། སུམ་དར་རྣམ་གཉིས་ངེད་རང་ཡང་ཁམས་མ་བདེ་དུས་རྩ་བལྟ་དང་། སྨན་སྦྱོར་ཞིང་ཕྱིས་སུ་མ་གཏོགས་མཉམ་གཤིབས་ཀྱིས་གསོ་རིག་སྐོར་གྱི་འཕྲོས་གླེང་ཞར་ཞོར་དུ་ཞིབ་པ་ཞིག་ཡོད་པར་སྐྱབས་མགོན་དམ་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཞུགས་པས་གཉིས་ཀ་སྨན་བསོད་དང་བཅས་སྨན་བླ་གཉིས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་འདུག་ ཅེས་གདེང་འཇོག་ཅི་ཆེའི་ཁར་《མན་ངག་ལྷན་ཐབས།》མཇུག་ཏུ་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་སོགས་ལྷ་རྗེ་རྒྱུག་ཆེ་བ་རྣམས་ལ་མྱོང་བའི་དྲི་བ་ཞིབ་བརྟགས་མཛད་པ་རྣམས་འཁོད་འདུག་པས་ཐུགས་སྣང་དཀར་བ་གཞིར་བཅས།
བརྩམས་ཆོས་ནི་ཕྱི་རྒྱུད་ཆུ་མདོ་མན་གྱི་འགྲེལ་པ་ 《དཀའ་གནད་རྡོ་རྗེའི་མདུད་འགྲོལ་》རྣམ་གླིང་པཎ་ཆེན་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་མཛད་པ། 《མན་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་ལེགས་བཤད་གསེར་རྒྱན་》 《བཤད་རྒྱུད་སྡོང་འགྲེམས་ལེགས་བཤད་གསེར་གྱི་ཐུར་མ།》 དེ་ལས་རྒྱས་པ་བཤད་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོང་འགྲེམས་དང་རྩ་ཚིག་ཟུང་འབྲེལ་ཅན། 《རྣམ་བཀྲ་གསེར་གྱི་གན་མཛོད།》 《མན་ངག་བཀའ་རྒྱ་མ།》 《བཅུད་ལེན་འཆི་གསོས་བདུད་རྩིའི་ཉིང་ཁུ་འདོད་ལྡན་དགའ་བསྐྱེད་མཐོང་བ་འཛུམ་ཤོར་ནོར་བུའི་བང་མཛོད།》 《རིན་ཆེན་གྲང་སྦྱོར་གྱི་གསལ་བྱེད་འཆི་མེད་བདུད་རྩིའི་ཉིང་ཁུ།》 《ལྷན་ཐབས་ཀྱི་གསང་སྨན་ངོས་འཛིན།》 《མན་རྒྱུད་ཀྱི་དཀའ་འཕྲེང་མུན་སེལ་སྒྲོན་མེ།》 《བཤད་རྒྱུད་རྐྱང་སེལ་གྱི་འགྲེལ་པ་མེས་པོའི་དགོངས་རྒྱན །》སོགས་སྨན་དཔེ་ཕུལ་བྱུང་མང་དག་མཆིས། ལྷག་པར་གོང་གསལ 《རྣམ་བཀྲ་གན་མཛོད།》ཀྱི་ནང་དུ། བཤད་རྒྱུད་ལེའུ་བཞི་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་སྐབས། རུས་པའི་དུམ་བུ་སུམ་རྒྱ་དྲུག་ཅུའི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་གནང་ཆེད་ཀླུ་སྦུག་གླིང་ཁའི་ནང་ཕོ་མོ་བཞིའི་ཕུང་པོར་གཤེག་ལས་མཛད་དེ་རུས་པ་རེ་རེ་བཞིན་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སོགས་གསོ་དཔྱད་ལ་སྐུ་དྲིན་ཆེ་།
མེ་གླང་( སྤྱི་ལོ 1697 )ལོའི་ཟླ་5 ཚེས་25ཉིན་སྔ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སླར་ཡང་ལྕགས་རི་རིག་བྱེད་གླིང་དུ་ཕེབས་ནས་འདུས་ཚོགས་སུ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྗགས་ལུང་གནང་ཞིང་། དེའི་སྐབས་སུ་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་སློབ་འཁོར་བཅས་མང་པོ་ཡོད། དེ་ཉིན་ཆར་ཟིམ་བུ་བབས་ཤིང་འཇའ་གུར་ཕུབ་པ་སོགས་བྱུང་ཚུལ་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་འཕྲོ་མཐུད་《རབ་གསལ་གསེར་གྱི་སྙེ་མ།》གླེགས་བམ་དང་པོའི་(ཤོག་གྲངས ༡༦༣ ན་ ༡ ) ནང་གསལ་པ་དང་། ཡང་དེའི (ཤོག་གྲངས་ ༡༧༨ བ་ ༣ ) ནང་། ཡོངས་རྫོགས་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་པཎ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཁན་སློབ་སྦྲགས་མ། སྡོམ་བརྩོན་རིག་པ་འཛིན་པ་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པས་གྲིབ་ཚོད་ལས་གྲལ་ཁ་སྐོང་ཆོས་རྗེ་མཁའ་རེག་པ་ཟིལ་གནོན་རྡོ་རྗེ། དར་མོ་བ་བློ་བཟང་ཆོས་གྲགས། སྔགས་པ་སློབ་དཔོན་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་འཕེལ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཚངས་དབྱངས་ཀྱིས་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བཞེས་ཏེ། མཚན་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་གསོལ་ཞེས་གསལ་བ་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱང་སྡེ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེས་སྔར་བཞིན་དར་མོ་སྨན་རམས་པར་མཐོང་ཆེན་གནང་བར་མ་ཟད། སྐབས་རེ་དྲུང་འཚོ་དར་མོ་བ་ཞེས་པའི་མཚན་ཡང་གསལ་བ་སྐུ་འཁོར་གཙོ་བོའི་གྲས་སུ་ཡོད་པར་ངེས་སོ།།
མཐའ་མར་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་སྐུ་ཚེ་ཇི་ཙམ་བཞུགས་པ་ཡིག་ཆ་མ་རྙེད་ཀྱང་གོང་གསལ། 《བཅུད་ལེན་འཆི་གསོས་བདུད་རྩིའི་ཉིང་ཁུ་འདོད་ལྡན་དགའ་སྐྱེད་མཐོང་བ་འཛུམ་ཤོར་ནོར་བུའི་བང་མཛོད་》ཅེས་པའི་མཇུག་བྱང་ལྟར་དགུང་ལོ་དོན་གསུམ་ལ་ཕེབས་ཞེས་འཁོད་པས་ཕལ་ཆེར་དགུང་ལོ་མཐོ་པོ་བཞུགས་པ་འདྲ་། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ཕེབས་མཛད་རྗེས་སྐབས་དེའི་ཟིར་སྦུན་གྱིས་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་དང་། མི་དབང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་རྣམས་གཉིས་དབར་དམ་ཚིག་ཉམས་ཆག་བྱུང་ཚུལ་ཐད་སྨིན་གླིང་ངག་དབང་སངས་རྒྱས་དཔལ་བཟང་གིས་བརྩམས་པའི་ 《མན་ངག་ཡོན་ཏན་རྒྱུད་ཀྱི་གཅེས་བསྡུས་ཀྱི་ཟུར་རྒྱན་ཕྱི་མ་ལྡེ་མིག་སྦས་དོན་ཀུན་གསལ།》ཞེས་པའི་མཇུག་ཏུ། སྙིགས་དུས་ནད་ཀུན་གསོ་བྱེད་སྨན་གྱི་ཚོགས། །ལ་ལ་(དར་མོ་སྨན་རམས་པ་སོགས།) འུར་རྒྱང་ཆེན་པོའི་རྗེས་འབྲངས་པས། །རྒྱུད་ཆེན་ཚིག་ལ་ཞེན་ཏེ་ལག་ལེན་རྡུགས། །སྨན་དཔྱད་ཚད་ལས་འདས་པས་ནད་པ་(ཆེ་དགུ་འགའ་) བཀུམས། །ཞེས་དང་། ཡང་འཁོད་པར། སྦྱངས་སྟོབས་བརྩོན་འགྲུས་ཆུང་ལ་སློབ་ཡོན་ལྷག་པར་ཞན། །རང་སྐྱོན་(དར་མོ་བ་སོགས།)རི་ཙམ་མི་མཐོང་གཞན་སྐྱོན་ཆུང་དུའང སྡེ་(སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་)སློང་། །བསྟན་པའི་ནད་ངོ་མི་ཤེས་མ་བསྟན་མངོན་ཤེས་འཆད། །རི་རབ་རྫུན་བརྟེན་སྨན་ཆུང་འདི་རྣམས་སྙིང་རེ་རྗེ། །གསུངས་པ་ཇི་བཞིན་ཐོག་ཏུ་འཁེལ་དུས་སུ། །འདུག་ཕྱིར་འགྲོ་ལ་ཕན་པའི་ལྷག་བསམ་གྱིས། །ངག་དབང་སངས་རྒྱས་དཔལ་བཟང་ཞེས་བྱ་བས། །མི་རྗེད་དེ་ཡི་གསུང་གི་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན། །སྦས་པའི་དོན་ཀུན་གསལ་བྱེད་འདི་བཀོད་པས། །འགྲོ་བའི་ནད་རྣམས་ཐམས་ཅད་སེལ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་པར་གཞིགས་ན་འགལ་བ་ཡོད་ཚུལ་ཧ་ཅང་གསལ་བ་དང་། སྔོན་ཆད་ཤོད་སྲོལ་ལ་དར་མོ་སྨན་རམས་པ་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བ་དང་། འགའ་རེས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་དང་ལྷན་དུ་ཕེབས་པ་སོགས་ཀྱི་ཟེར་སྒྲོས་འདུག་རུང་ཡིག་ཆ་ཁུངས་ལྡན་མིག་གིས་མཐོང་། དངོས་སློབ་ནང་གི་དྲག་གྲས་སྨན་རམས་པ་བློ་གྲོས་ཆོས་འཕེལ་ཞེས་པ་དེས 《བློ་གསལ་ངག་གི་འདོད་འཇོ་འབེལ་གཏམ་འོད་དཀར་ཕྲེང་རྒྱན།》ཞེས་པ་མཛད་པ་དང་། ད་དུང་གཡུ་ཐོག་གསར་རྙིང་རྣམ་ཐར་པར་བརྐོས་གནང་སྐབས་མ་ཡིག་འབྲི་མཁན་ལ་ར་བ་བློ་བཟང་དོན་ལྡན་དང་། མེར་མོ་བ་བློ་གྲོས་འཕེལ་སོགས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དར་མོ་སྨན་རམས་པའི་མཚན་ལ་ར་སྒྲེང་མཁན་པོ་ཞེས་ཀྱང་ཞུ་ཞེས་ཡོད་པས་དེའི་སྐོར་ཡིག་ཆ་མ་མཐོང་ཞིང་མཁྱེན་ལྡན་ཚོས་སླད་ཕྱིན་ཁ་གསབ་གནང་བར་ཞུ།།
- འདི་ནི་མཁས་དབང་བྱམས་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་དཔེ་དེབ་《གངས་ལྗོངས་གསོ་རིག་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་རིམ་བྱོན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》ནས་ཟུར་འདོན་ཞུས།
མཐའ་མའི་འདོན་ཐེངས་།: 29.06.2017 ཉིན། 2:34 PM<< སྔ་མ།


c: text/html

text:
མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཉེ་ཆར་ཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི། ཀྲུང་དབྱང་དམག་ཨུད་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་བཅས་ཡིན་པའི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཀོང་ཤིས་སུ་རྟོག་ཞིབ་གནང་སྐབས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་སྐྲུན་ཐུབ་པ་བྱེད་པའི་ལས་འགན་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བས“ཕྱོགས་ལྔ་གཞི་གཅིག”གི་སྤྱིའི་བཀོད་སྒྲིག་ལ་སྤྱི་འདོམས་སྐུལ་འདེད་དང“ཕྱོགས་ཡོངས་བཞིའི”འཐབ་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་ལ་མཐུན་སྦྱོར་སྐུལ་འདེད་བཏང་ནས་བརྟན་ཐོག་ཡར་འཕེལ་གྱི་ལས་ཀའི་རྩ་བའི་དགོངས་གཞི་མཐའ་འཁྱོངས་བྱེད་པ་དང་། བརྟན་པོའི་ངང་འཕར་བ་དང་། སྒྱུར་བཅོས་ལ་སྐུལ་འདེད། གྲུབ་ཆ་ལེགས་སྒྲིག དམངས་འཚོར་ཕན་འདོགས་པ། ཉེན་ཁ་སྔོན་འགོག་བཅས་ཀྱི་ལས་དོན་ཁག་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ། ལས་དོན་ཏན་ཏིག་སྤེལ་བ། ལས་དོན་སྤེལ་མཁས་པོ་བྱེད་པ། དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་རྒྱུན་མཐུད་དང་སྐྱོན་བྲལ་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་ཏེ་ཕུལ་བྱུང་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་རྒྱལ་ཁའི་ངང་འཚོག་རྒྱུར་བསུ་བ་ཞུ་དགོས་པའི་ནན་བཤད་གནང་བ་རེད།
ཟླ་4ཚེས་19ནས་21ཉིན་བར་ཀོང་ཤིས་ཀྲོང་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་ཕེང་ཆིང་ཧྭ་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་ཁྲེན་ཝུའུ་ཡི་ཕེབས་རོགས་འོག་ཞི་ཅིན་ཕིང་པེ་ཧའེ་དང་ནན་ཉིང་སོགས་ས་ཆའི་གྲུ་ཁ་དང་། ཁེ་ལས། གཙོ་གནད་རྣམ་གྲངས། གསར་གཏོད་དཔེ་མཚོན་རྟེན་གཞི། རིག་གནས་ཚན་པ་བཅས་སུ་ཕེབས་ནས་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་རྟོག་ཞིབ་གནང་བ་དང་འབྲེལ་ས་ཆ་དངོས་སུ་གཞི་རིམ་ལས་བྱེད་མང་ཚོགས་ཚོས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པར་བཏོན་པའི་གྲོས་འགོ་དང་རེ་སྒུག་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་བ་རེད།
ཚེས་19ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཞི་ཅིན་ཕིང་པེ་ཅིང་ནས་ཆེད་གཏོང་གནམ་གྲུར་བཞུགས་ཏེ་པེ་ཧའེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཕེབས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོ་དང་ཐོག་ཧོ་ཕུའུ་རྫོང་གི་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་དུ་རྟོག་ཞིབ་གནང་བར་ཕེབས་པ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་འགྲེམས་ཁང་ནང་ཕེབས་ནས་ཧོ་ཕུའུ་ཡི་ཧན་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་བང་སོ་ནས་ཐོན་པའི་རང་རྒྱལ་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་དངོས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་བ་དང་འབྲེལ་ཧན་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་བྱང་རྒྱུད་མཚོ་ཁུག་ས་ཁུལ་གྱིས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་ཚོང་འགྲུལ་འགྲོ་འོང་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཡོད་ལ་ཀྲུང་ཧྭའི་ཤེས་དཔལ་ལའང་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཡོད་སྟབས་ཀྲུང་ཧྭའི་རིག་གནས་ནི་གཏིང་ཟབ་ཅིང་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་གཅིག་ནི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། འདི་གར་སྒྲིག་གཤོམ་བྱས་པའི་གནའ་བོའི་མཚོ་ཐོག་དར་གོས་ལམ་བུའི་སྐབས་ཀྱི་རིག་དངོས་ཚང་མ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་རེད། རིག་དངོས་དང་། ལོ་རྒྱུས། རིག་གནས་བཅས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས་ཞེས་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་རེད།
རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་ནས་ཞལ་གྱེས་ཏེ་ཞི་ཅིན་ཕིང་རླངས་འཁོར་ལ་བཞུགས་ནས་ཐེ་ཧྲན་གྲུ་ཁའི་སྤྱི་སྤྱོད་གྲུ་ཁར་ཕེབས་ནས་གྲུ་ཁའི་གཉེར་སྐྱོང་གནས་ཚུལ་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་བ་དང་འབྲེལ་བྱང་རྒྱུད་མཚོ་ཁུག་གྲུ་ཁ་འཆར་འགོད་འཛུགས་སྐྲུན་དང་བྱང་རྒྱུད་མཚོ་ཁུག་དཔལ་འབྱོར་ཁུལ་འཕེལ་རྒྱས་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་གནས་ཚུལ་ངོ་སྤྲོད་གསན་པ་རེད། ཐེ་ཧྲན་གྲུ་ཁས་དུས་ཐུང་ལོ་ཁ་ཤས་ནང་དངོས་ཟོག་འདོན་འཇུག་བྱེད་ཚད་ཏུན་ཁྲི་100ནས་ཏུན་ཁྲི་2000བར་མང་དུ་ཕྱིན་པ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་སྐབས་ཞི་ཅིན་ཕིང་དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོ་བྱུང་ནས་འདི་ཁུལ་དུ་ས་བབ་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་བ་དང་མདུན་ལམ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འདུག་ཅེས་གསུངས་པ་རེད།
དེ་ཁུལ་དུ་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པའི་གྲུ་ཁའི་བཟོ་པ་ཚོས་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཕེབས་པ་མཐོང་སྐབས་སེམས་འགུལ་ཚད་མེད་ཐེབས་བཞིན་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིའི་གམ་དུ་བཅར་ནས་འཚམས་འདྲི་ཞུས་པ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཁོང་ཚོ་དང་བྱམས་བརྩེའི་ངང་ཕྱག་བཏང་གནང་ནས་ཁོང་ཚོས་ལས་གནས་ལ་གཅེས་པ་དང་ལས་ཀར་འབད་བརྩོན་གྱིས་བྱ་གཞག་རྩེ་གྲ་བཏོད་དེ་དེང་རབས་བཟོ་པའི་གྲལ་རིམ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་བཟང་པོ་གཏོད་པ་དང་མངོན་པར་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་ལྕག་གནང་བ་རེད།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ས་སྲོས་མཚམས་སྤྲིན་སྐབས་པེ་ཧའེ་ཡི་ཅིན་ཧའེ་དབན་སྡོང་དམར་ནགས་ཚལ་སྣོད་བཅུད་སྲུང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་རྟོག་ཞིབ་གནང་བ་རེད། སྡོང་དམར་ནགས་ཚལ་ལ“མཚོ་ཐོག་ནགས་ཚལ”དང“རྒྱ་མཚོའི་སྲུང་དམག”ཅེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ངོ་སྤྲོད་གསན་པ་དང་དེ་ཁུལ་གྱི་མཛེས་ལྗོངས་ལ་གཟིགས་པ་དང་འབྲེལ་སྡོང་དམར་ནགས་ཚལ་སྐྱེད་འཚར་བྱུང་སྟངས་དང་དེས་རྒྱ་མཚོའི་སྣོད་བཅུད་ལ་ཐོན་པའི་སྙོམས་སྒྲིག་གི་ནུས་པ་མཁྱེན་རྟོགས་ཞིབ་ཕྲ་གནང་བ་རེད།
ཚེས་20ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཞི་ཅིན་ཕིང་ནན་ཉིང་དུ་ཕེབས་ནས་ཀོང་ཤིས་ནན་ནན་ཧ་ཡང་ལས་སྣོན་ཚད་ཡོད་ཀུང་སིར་རྟོག་ཞིབ་གནང་བ་རེད། ཁོང་བཟོ་སྐྲུན་ལྟེ་གནས་དང་། རྒྱུ་ཆ་གསར་པའི་ལྷུ་ལག་ཁུལ། བཟོ་སྐྲུན་ལྟེ་གནས། བཟོ་ཁང་། རྒྱུ་ཆ་གསར་པ་བེད་སྤྱོད་ཁུལ་བཅས་སུ་ཕེབས་ནས་ཁེ་ལས་འཕེལ་རྒྱས་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེ་བའི་ཧ་ཡང་རྒྱུ་ཆའི་ཐོན་ལས་གནས་ཚུལ་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་བ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཀུང་སིས་བློ་ཁོག་ཆེན་པོས་གསར་གཏོད་གསར་སྐྲུན་བྱས་པར་གདེང་འཇོག་གང་ལེགས་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ལ་ངེས་པར་དུ་ཡང་དག་པའི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་གདམ་ག་ཞིག་ཡོད་དགོས། རང་རྒྱལ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ངེས་པར་དུ་དངོས་ཚན་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་ནས་བཟོ་ལས་དེང་རབས་ཅན་ལ་སྐུལ་འདེད་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གཏོང་བ་དང་། བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བ། དངོས་དོན་བྲལ་བའི་སྟོང་དོན་དོན་གཉེར་བྱེད་མི་རུང་ཞེས་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་རེད།
ཚེས་20ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོ་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་ཉིང་དུ་ན་ཁོ་ཆུ་བོའི་སྣོད་བཅུད་ཕྱོགས་བསྡུས་བཅོས་སྐྱོང་རྣམ་གྲངས་དང་ནན་ཉིང་གི་ཀྲུང་ཀོན་ཚུན་གསར་གཏོད་དཔེ་སྟོན་རྟེན་གཞིར་རྟོག་ཞིབ་གནང་བ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་ཉིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་ཁུལ་ཆུ་བོའི་ཁྱབ་ཚུལ་དང་། “འགྱིག་བལ་གྲོང་ཁྱེར”འཛུགས་སྐྲུན་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ངོ་སྤྲོད་གསན་པ་དང་འབྲེལ་ས་ཆ་དངོས་སུ་བཅོས་སྐྱོང་གྲུབ་འབྲས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་བ་རེད། ཁོང་གིས་ནན་ཉིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་ཁུལ་ཆུ་བོའི་ཆུ་ལམ་བཅོས་སྐྱོང་བྱས་ནས་ཆུ་བོ་ཤར་རྒྱུག་ཡོང་བ་དང་དྭངས་མ་ཡོང་བ་བྱས་ཏེ་ངོགས་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས་མཛེས་པའི་སྤྲོ་གསེང་ཡུལ་སྐོར་བྱ་ཡུལ་བསྐྲུན་པའི་བྱ་ཐབས་ལ་གདེང་འཇོག་གང་ལེགས་གནང་བ་དང་འབྲེལ་ཁོང་ཚོས་ཉམས་མྱོང་དེ་བས་མང་བ་འཚོལ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཀོང་ཤིས་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་ལེགས་ཆ་གསེར་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡོད་པས་གྲོན་ཆུང་སྔོན་འཇོག་དང་། སྲུང་སྐྱོང་སྔོན་འཇོག རང་བྱུང་སླར་གསོ་བཅས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཞི་རྩའི་བྱེད་ཕྱོགས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་བ་དང་། མི་དང་རང་བྱུང་མཐུན་སྦྱོར་མཉམ་གནས་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཞི་རྩའི་དམིགས་ཡུལ་དུ་བརྩིས་ནས་ཀོང་ཤིས་ཀྱི་ས་གཞི་ཆེན་པོ་འདིར་སྔོ་ཞིང་དྭངས་བའི་རི་ཆུ་དང་། ནམ་ཡང་མཁའ་རླུང་སོས་པར་གནས་པར་བྱས་ཏེ། སྣོད་བཅུད་བཟང་པོ་དེ་ཉིད་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་འཕར་གཞི་དང་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་གཟུགས་བརྙན་མངོན་པར་བྱེད་པའི་ཤུགས་རྒྱག་གཞི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་བྱེད་དགོས་པའི་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་རེད། ད་དུང་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་དེ་གར་ངལ་གསོ་རྒྱག་བཞིན་པའི་གྲོང་མི་མང་ཚོགས་དང་བྱམས་བརྩེའི་ངང་གླེང་མོལ་གནང་ནས་ཁོང་ཚོར་འཚོ་བ་བདེ་སྐྱིད་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་ཞུས་པ་རེད།
ནན་ཉིང་གི་ཀྲུང་ཀོན་ཚུན་གསར་གཏོད་དཔེ་སྟོན་རྟེན་གཞིར་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་རྟེན་གཞིའི་སྤྱིའི་འཆར་འགོད་དང་གཉེར་སྐྱོང་གནས་ཚུལ་གསན་པ་དང་། རྟེན་གཞིར་གཞིས་ཆགས་པའི་ཁེ་ལས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འགྲེམས་སྟོན་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་བ་དང་འབྲེལ་རྟེན་གཞིས་ཕྱི་ཕྱོགས་ཁེ་ལས་ཀྱིས་རང་ས་གནས་ཀྱི་ཁེ་ལས་དང་མཉམ་མཐུན་གསར་གཏོད་འཕེལ་རྒྱས་དང“ཀྲུང་གོ་དང་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཤར་མའི་མནའ་འབྲེལ་གྱི་ཆ་འཕྲིན་གྲུ་ཁ”འཛུགས་སྐྲུན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བའི་གནས་ཚུལ་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ས་ཁོངས་མཉམ་ལས་དང་དཔལ་འབྱོར་ལག་རྩལ་མཉམ་ལས་བྱེད་པར་འགག་རྩ་ནི་གཉིས་ཁེ་གཉིས་ཕན་ཡོང་རྒྱུར་ཐུག་ཡོད་ལ། གསར་གཏོད་དང་ལས་གཏོད་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་དང་མཉམ་འཚོ་མཉམ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན། གསར་གཏོད་དཔེ་སྟོན་རྟེན་གཞི་སྐྲུན་པར་གསར་གཏོད་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་བསྟུན་དགོས་པ་མ་ཟད། ནུས་ཕྱོད་ཆེ་བའི་སྲིད་གཞུང་གི་ཞབས་ཞུ་དང་ལེ་ལག་ཚང་བའི་ཐོན་ལས། དེ་བཞིན་སྔོན་ཐོན་གྱི་ལག་རྩལ་བཅས་ཀྱིས་འདེགས་སྐྱོར་བྱས་ཏེ། ཡིད་དབང་རབ་ཏུ་འཕྲོག་པའི་གསར་གཏོད་ཁོར་ཡུག་མ་ལག་བསྐྲུན་ནས། འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་ས་བོན་འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་བཏབ་ནས་འབྲས་བཟང་སྨིན་པ་བྱེད་དགོས་པའི་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་རེད།
དེ་རྗེས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གཞི་རིམ་གྱི་འཐུས་མིའི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་གཙོ་སྐྱོང་གནང་བ་རེད། གྲོང་གསེབ་དང་། ཁེ་ལས། ལས་ཁུངས། སློབ་གྲྭ ཚན་ཞིབ་ཚན་པ་བཅས་ནས་ཡོང་བའི་གཞི་རིམ་གྱི་འཐུས་མིས་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་པོས་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིར་དགའ་བསུ་ཞུས་པ་དང་། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཁོང་ཚོ་རེ་རེ་བཞིན་དང་ཕྱག་གཏོང་རེས་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་དེ་རིང་ལས་རིགས་མི་འདྲ་བའི་གཞི་རིམ་གྱི་འཐུས་མི་ཁག་གཅིག་གདན་དྲངས་ནས་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་དོན་གཙོ་བོ་ནི་ཚང་མས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་ཡག་པོར་འཚོག་རྒྱུར་གྲོས་འགོ་དང་རེ་སྒུག་ག་རེ་ཡོད་མེད་ཉན་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པས། ཚང་མས་གང་བསམ་སྦ་གསང་མེད་པར་ལྷུག་གླེང་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་རེད། ཚོགས་ཞུགས་གཞི་རིམ་གྱི་འཐུས་མིས་དོན་དངོས་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཟུར་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་ནས་འགྱུར་ལྡོག་དང་འཕེལ་རྒྱས་གླེང་བ་དང་། གྲུབ་འབྲས་གླེང་བ་དང་གནད་དོན་བཏོན་པ་དང་འབྲེལ་གྲོས་འགོ་དང་རེ་སྒུག་ཞུས་ནས་ཁྱོན་ཡོངས་བློ་ལ་འཆང་བ་དང་དྲང་གཏམ་ལྷུག་པོར་གླེང་བ་རེད། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གསན་ཞོར་དུ་ཟིན་བྲིས་བསྐྱོན་པ་དང་སྐབས་སྐབས་སུ་སྤེལ་རེས་གནང་བ་དང་འབྲེལ་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་ཚུལ་ལེགས་སུ་གཏོང་བ་དང་། སློབ་གསོའི་ཐོན་ཁུངས་དོ་སྙོམས་ཅན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ། མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་གྱི་དབུལ་སྒྲོལ་འགག་སྒྲོལ་བྱེད་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ། ཚན་རྩལ་གྲུབ་འབྲས་གཞན་སྒྱུར་བྱེད་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ། ཞིང་ལས་ཀྱི་སྔོན་ཐོན་ཉེར་སྤྱོད་ལག་རྩལ་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་བ། དམངས་གཉེར་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཏང་འཛུགས་སྐྱོང་ལས་དོན་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ། མང་ཚོགས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་བདེ་ཐང་ལས་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ། མཐོ་སློབ་ཀྱི་བསམ་བློ་ཆབ་སྲིད་ལས་དོན་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ། དྲིལ་བསྒྲགས་བསམ་བློའི་ལས་དོན་གྱི་ཆུ་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་ཐད་དགོངས་འཆར་གལ་ཆེན་བཏོན་གནང་བ་རེད།
འཐུས་མི་14ཡི་གཏམ་བཤད་གསན་རྗེས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཏང་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་རིམ་བྱུང་ཐོག་མཛད་ཇུས་གལ་ཆེན་དང་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་རྩ་འཛིན་བཟོས་ནས་ཏང་དང་མི་དམངས་ཀྱི་བྱ་གཞག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཐེབས་ཡོད། སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ་བྱས་ཚུན་གྱི་ཏང་གི་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་7གྱི་ཐོག་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འཆར་གཞི་རིམ་གྱིས་བཏིང་ནས་ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་འགྲོ་ལམ་གྱི་གདེང་ཚོད་དང་། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་གདེང་ཚོད། ལམ་ལུགས་ཀྱི་གདེང་ཚོད། རིག་གནས་ཀྱི་གདེང་ཚོད་བཅས་གཅིག་སྡུད་ཐོག་མངོན་པར་བྱས་ཡོད། ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་འཚོག་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པར་ངེས་པར་དུ་དམངས་གཙོ་དར་སྤེལ་གང་ལེགས་བཏང་ནས་བྱ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཏང་ཡོངས་དང་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་བློ་གྲོས་རྒྱ་ཁྱབ་ངང་བསྡུ་ལེན་བྱེད་དགོས། གཞི་རིམ་གྱི་བློ་མཐུན་ཚོ་སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་འབྱེད་ཀྱི་འཐབ་ས་མདུན་མ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ལས་དོན་གྱི་འཐབ་ས་མདུན་མར་གནས་པ་དང་། དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་བཅས་ཀྱི་ནང་ཐད་ཀར་ཞུགས་ནས་མི་དམངས་མང་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པས་ཏང་གི་ལམ་ཕྱོགས་དང་། མཛད་ཕྱོགས། སྲིད་ཇུས་བཅས་དོན་འཁྱོལ་ཐུབ་ལུགས་ཤེས་རྟོགས་གཏིང་ཟབ་ཐུབ་ཅིང་། དུས་རྟག་ཏུ་བབ་ཆགས་ཞིབ་ཕྲ་ཡིན་པའི་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་འདུན་མཚོན་པའི་བསམ་འཆར་དང་གྲོས་འགོ་འདོན་གྱི་ཡོད། ང་ཚོས་དམངས་གཙོ་དར་སྤེལ་བཏང་ནས་ཏང་གི་ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པ་འཚོག་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པར་གཞི་རིམ་བློ་མཐུན་ཞུགས་པ་དང་ཁོང་ཚོའི་ནུས་པར་ཚད་མཐོའི་མཐོང་ཆེན་བྱེད་དགོས། རྒྱ་ཆེའི་ཏང་ཡོན་དང་ལས་བྱེད་པ་ཚོས་ཕྱོགས་ཁག་གི་གནས་ཚུལ་གསར་པ་དང་། གནད་དོན་གསར་པ། རེ་སྒུག་གསར་པ་བཅས་ལ་སྣང་ཆེན་བྱེད་པ་དང་ལྷག་དོན་དུ་ཏང་གི་ལམ་ཕྱོགས་དང་། མཛད་ཕྱོགས། སྲིད་ཇུས་བཅས་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་བསམ་འཆར་དང་གྲོས་འགོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཕྱོགས་ཁག་གིས་དོ་ཁུར་བྱེད་པའི་གླེང་མང་བའི་གནད་དོན་འཚོལ་བསྡུ་བྱས་ཏེ། ཐབས་ལམ་འོས་འཚམ་བརྒྱུད་ནས་གོང་ལ་ཞུས་ཏེ་བློ་གྲོས་བསྡུས་པའི་ཇུས་མང་ཙམ་འདོན་པ་དང་དངོས་སྒྲུབ་ཀྱི་ཐབས་མང་ཙམ་བཏོན་ཏེ། ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཐབས་ཇུས་འདིང་རྒྱུར་གཞི་འཛིན་ས་མཁོ་འདོན་བྱེད་དགོས་ཞེས་མཛུབ་སྟོན་གནང་བ་རེད།
རྟོག་ཞིབ་གནང་སྐབས་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ཀོང་ཤིས་ཀྲོང་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་དང་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་དོན་སྙན་སེང་གསན་རྗེས། ཀོང་ཤིས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཐོབ་པའི་གྲུབ་འབྲས་དང་ལས་དོན་ཁག་ལ་ཁས་ལེན་གནང་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཀོང་ཤིས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེའི་ལས་བྱེད་མང་ཚོགས་ཚོས་བསམ་བློར་བཅིངས་འགྲོལ་དང་། སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ། དངོས་འཛིན་དངོས་གྲུབ་བཅས་བྱས་ཏེ། དམངས་ཕྱུག་ཀུའེ་དར་གྱི་ལས་དོན་ཁག་དེ་བས་ཡག་པོ་བསྒྲུབས་ནས་སྒྱུར་བཅོས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསར་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གཏོད་དགོས་ཞེས་རེ་བ་བཏོན་གནང་བ་རེད།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་དོན། དཔལ་འབྱོར་རྒྱུན་མཐུད་དང་སྐྱོན་བྲལ་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་རྒྱུ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་དགོས་ན། ཐོན་ལས་ལེགས་སྒྲིག་དང་རིམ་སྤོར་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་རྒྱུར་གཞོལ་བ་དང་། ཕྱོགས་སྒྱུར་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་སྟངས་ལ་གཞོལ་བ། གསར་གཏོད་ནུས་པ་ཆེ་རུ་གཏོང་རྒྱུར་གཞོལ་བ། སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེ་ཟབ་ཏུ་གཏོང་རྒྱུར་གཞོལ་བ་བཅས་བྱེད་དགོས། མཁོ་སྤྲོད་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆའི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྱུར་བཅོས་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་རྒྱུན་རྣམ་གསར་པར་བསྐྱོད་པའི་ལྡོག་མེད་ཀྱི་གདམ་ག་ཞིག་ཡིན། ད་ཡོད་ཀྱི་ལས་དོན་དང་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ཡང་འབད་བསྐྱར་འབད་བྱས་ནས་དམིགས་ཚད་དང་། ལས་འགན། བྱེད་ཐབས། སྲིད་ཇུས། འགྲོ་ལམ། ཐབས་ལམ་སོགས་ཐད་དུ་སྔར་བས་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་དགོས། ཀོང་ཤིས་ལ“རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག”འཛུགས་སྐྲུན་ཁྲོད་ནུས་པ་གལ་ཆེན་འདོན་སྤེལ་བྱ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་ཡོད།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་དོན། མི་འབོར་དུང་ཕྱུར་བཅུ་གྲངས་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཟ་མའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཡག་པོ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་རང་རེའི་ཏང་གི་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་སྐོར་གྱི་དོན་ཆེན་ཡིན། དེང་རབས་ཞིང་ལས་ཀྱི་ཐོན་ལས་མ་ལག་དང་། ཐོན་སྐྱེད་མ་ལག གཉེར་སྐྱོང་མ་ལག་བཅས་བསྐྲུན་རྒྱུ་དམ་འཛིན་བྱ་གཞིར་བྱས་ཏེ་ཞིང་ནང་ཆུ་བེད་སོགས་ཞིང་ལས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད་བསྐྲུན་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་། རྨོ་ཞིང་སྲུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་དོན་འཁྱོལ་ནན་པོ། ཞིང་ལས་ཚན་རྩལ་གསར་གཏོད་དང་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན། འབྲུ་རིགས་བདེ་འཇགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་གཏོང་། ཞིང་ལས་ཐོན་ལས་འཁོར་འབྲེལ་སྣུར་སྲིང་། ཟུར་སྣོན་རིན་ཐང་མཐོ་བ་དང་སྤུས་ཀ་ལེགས་པའི་ཞིང་ལས་ཐོན་ཟོག་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་བཅས་བྱས་ཏེ། ཞིང་ལས་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱང་ཚད་དང་། ཕན་འབྲས། འགྲན་ཤུགས་བཅས་ཆེ་རུ་གཏོང་དགོས། ཞིང་ལས་གཉེར་སྐྱོང་གི་བྱེད་པོ་གསར་པར་རོགས་སྐྱོར་དང་ཞིང་པའི་དཔུང་ཁག་གསར་པ་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཞིང་ལས་ལས་དོན་ཡག་པོ་བསྒྲུབ་དགོས།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་ནན་བཤད་གནང་དོན། ཀོང་ཤིས་ནི་གསར་བརྗེའི་རྟེན་གཞི་ཁུལ་རྙིང་པ་དང་ས་ཁུལ་དབུལ་པོ་ཞིག་རེད་ལ། མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དབུལ་སྒྲོལ་འགག་སྒྲོལ་གྱི་ལས་དོན་ཡག་པོ་བསྒྲུབས་ཚེ་མཐའ་མཚམས་བརྟན་ལྷིང་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་རྨང་གཞི་བརྟན་དུ་གཏོང་ཐུབ། མཐའ་མཚམས་འཛུགས་སྐྲུན་ཡག་པོ་དང་མི་རིགས་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ཚེ་དབུལ་སྒྲོལ་འགག་སྒྲོལ་གྱི་དམག་འཐབ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྒྱུར་ཡང་སྐུལ་མ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཐུབ། ལས་དོན་དེ་དག་ནི་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ནུས་ལྡན་གྱི་ཕུང་བོ་ཞིག་ཡིན་པས་མཉམ་དུ་ཞིབ་འཇུག་དང་མཉམ་དུ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་དགོས། མིག་སྔར་དབུལ་སྒྲོལ་འགག་སྒྲོལ་གྱི་དུས་བབ་སྔར་བཞིན་ཛ་དྲག་པོ་ཡོད་པས་ངེས་པར་དུ་ལས་ཡུན་ལྡོག་སྒྲིག་བྱས་ནས་གནད་སྨིན་དབུལ་སྐྱོར་དང་གནད་སྨིན་དབུལ་སྒྲོལ་གྱི་བྱེད་ཐབས་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་དགོས། དབུལ་པོ་ཆགས་རྐྱེན་ལ་གཞིགས་ཏེ་རིགས་དབྱེ་ཐབས་ཇུས་ལག་བསྟར་དང་། ཕྱི་ཚུལ་རིང་ལུགས་དང་རྫུན་བཟོའི་བྱེད་ཐབས་གཏན་འགོག་བཅས་བྱས་ཏེ་ལས་དོན་ཧུར་ཐག་བསྒྲུབ་རྒྱུར་གཞོལ་དགོས། དབུལ་པོའི་ཁྲོད་ཀྱི་དབུལ་པོ་དང་དཀའ་ངལ་ཁྲོད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ལ་རྒྱུན་གཏན་ལས་བརྒལ་བའི་བྱེད་ཐབས་སྤྱོད་དགོས། གསར་བརྗེའི་རྟེན་གཞིའི་ཁུལ་རྙིང་པ་འཛུགས་སྐྲུན་དང་འཕེལ་རྒྱས་མགྱོགས་སུ་བཏང་ནས་གསར་བརྗེའི་རྟེན་གཞི་ཁུལ་རྙིང་པའི་མི་དམངས་མགྱོགས་མྱུར་དབུལ་སྒྲོལ་ཐུབ་པར་བྱས་ནས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐུབ་པར་བྱེད་དགོས།
ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་བསྟན་དོན། འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཁག་ནི་ས་གནས་ཤིག་དང་ཚན་པ་ཞིག་གི“མེ་འཁོར་གྱི་མགོ”ལྟ་བུ་ཡིན། འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཁག་ཡག་པོ་བསྐྲུན་རྒྱུ་ནི་ཏང་གི་སྲིད་སྐྱོང་གི་རྩ་འཛུགས་རྨང་གཞི་བརྟན་དུ་གཏོང་བའི་འགག་རྩ་རེད་ལ། སྒྱུར་འཕེལ་བརྟན་གསུམ་གྱི་ལས་དོན་ཁག་ལ་དམ་འཛིན་ཡག་པོ་ཐུབ་རྒྱུའི་འགག་རྩའང་རེད། ལྷག་པར་དུ་འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཁག་གི་བསམ་བློ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དང་། ཆེད་ལས་ཅན་གྱི་ཆུ་ཚད། དམངས་གཙོ་གཅིག་སྡུད་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་གྱི་ཆུ་ཚད་བཅས་མཐོ་རུ་བཏང་ནས་འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཁག་གི་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ནུས་པར་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས། རིམ་ཁག་འགོ་ཁྲིད་ལས་བྱེད་པ་ཚོས་ལས་ཀ་གཅིག་བྱས་ན་དེར་དགའ་ཞེན་བྱེད་པ་དང་། ལས་གཅིག་ལ་བརྩོན་ན་དེ་རྩ་གྲ་ཡོང་བ། ལས་ཀ་གཅིག་ལ་དོ་དམ་བྱས་ན་དེར་ཕན་ནུས་ཐོན་པ་བཅས་བྱེད་པ་དང་། སློབ་བརྩོན་དཀའ་སྤྱད་དང་བསམ་གཞིག་ཡང་ཡང་བྱེད་པ་དང་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱས་ནས་མགྱོགས་མྱུར་འཇོན་ཐང་ཅན་ཆགས་པ་བྱས་ཏེ། ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་འགོ་ཁྲིད་ལས་དོན་གྱི་རང་འགུལ་དབང་ཆ་ཐོབ་པ་བྱེད་དགོས།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་ཐུང་ངུ་འདིའི་ནང་བོད་ལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཡོད་པ་བསྟན་ནས། རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཐོག་མའི་དུས་མཚམས་ཀྱང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དུས་ནས་འཇོག་དགོས་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། འོན་ཀྱང་། བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་ལ་དེང་གི་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་སྦྱར་ན་འོས་འཚམས་མིན་པས་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྐབས་མཁས་དབང་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས་གནང་བའི་《ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ》ནས་གཙོས་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ལ་ད་གཟོད་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་བརྗོད་ན་མིང་དོན་མཚུངས་པ་བརྗོད་ནས། རང་མོས་སྙན་ངག་དང་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གཉིས་ལ་དུས་མཚམས་འཇོག་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་གླེང་ཁུལ་བྱས་ཡོད།
བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། གནའ་རབས་མགུར་གླུ རང་མོས་སྙན་ངག སྙན་ངག་གསར་བ། དུས་མཚམས། ཁྱད་པར།
གླེང་གཞི།
དེ་ཡང་རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་ཞིང་གནས་པའི་ཁྱད་ལྡན་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་མོའི་ཁྲོད་སྔོན་བྱོན་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་བློ་གྲོས་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་མཚར་ལྡན་པའི་ཁྱད་འཕགས་ཤེས་རིག་རི་བོའི་གཏོས་དང་མཉམ་པ་གསར་སྐྲུན་གནང་བས། གཞན་མི་རིགས་ལ་ངོ་གནོང་མི་དགོས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གཏོད་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་སྐྱེས་མོས་ཚལ་ན་མཚར་སྡུག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་མེ་ཏོག་ཆུན་པོ་ཞིག་དང་།སྔོན་བྱོན་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤ་ཁྲག་རུས་གསེང་ལས་མཆེད་ཅིང་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩོལ་བ་དང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཐུགས་རིག་ལས་བལྟམས་པའི་རིན་བྲལ་གྱི་དགོས་འདོད་ནོར་བུ་ཉག་གཅིག་ཡིན་པས། དེ་དག་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་བང་མཛོད་ནང་བདུད་རྩིའི་ཉིང་ཁུ་འཁྱིལ་བ་བཞིན་གཟི་བྱིན་གྱི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་བཅུར་འཕྲོ་བཞིན་མཆིས། གནའ་རབས་དུས་སྐབས་སུ་གངས་ལྗོངས་འཛིན་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡངས་མོར་དར་བའི་སྙན་ངག་ནི་བོད་ ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཞིང་། དེས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་མི་རིགས་གཞན་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་འབུར་ཐོན་གྱི་ནུས་པ་དང་རིན་ཐང་གཞལ་བར་དཀའ་བའི་གལ་ཆེའི་གནས་བབ་བཟུང་ཡོད་ལ། ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཚོའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་སྤྱན་ལས་བལྟམས་པའི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔག་བསམ་ལྗོན་དབང་དེར་རྩ་བ་ལྟ་བུའི་རྨང་གཞི་བཏིང་ཡོད། དེའི་ཕྱིར། བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་ནང་གསེས་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་འཕེལ་རིམ་དང་དེ་ནམ་དར་བའི་དུས་མཚམས་ལ་སྲེག་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་དུ་ངོས་འཛིན་དང་དཔྱད་པ་ཡང་དག་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེ་བར་མཐོང་རྐྱེན། ཕྲན་གྱིས་དེའི་སྐོར་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཅུང་ཟད་གླེང་བར་སྤྲོ་བས། ཤེས་ཡོན་གྱི་ཕ་མཐའ་རི་བོའི་གཏོས་དང་མཉམ་ཞིང་ལྟ་མཐོང་མྱོང་གསུམ་ནམ་མཁའི་མཐའ་ལྟར་ཡངས་པའི་རྒྱ་ཆེའི་སྨྱུག་ཐོག་པ་དང་རིག་པ་སྨྲ་བའི་དྲན་དབང་རྣམས་པས་བཀའ་སློབ་སྦྲང་ཆར་བསིལ་མ་ཐན་པས་གདུང་བའི་ཁོ་བོའི་ཞིང་ས་གཤིན་པོར་བསྩལ་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཆེས་ཆེའོ།།
དང་བོ། བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་དུས་མཚམས་བཤད་པ།
དེ་ཡང་རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ནི་མི་རིགས་གཞན་དང་འདྲ་བར་དེའི་རྩོམ་རིག་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་འགོ་ཁུངས་དེ་སྙན་ངག་ཡིན་ལ་རྩོམ་རིག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་དེའང་སྙན་ངག་ཡིན། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་ཀྱི་སྙན་ངག་ལ་གདོད་མའི་རང་བཞིན་གྱི་སྙན་ངག་དང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་སྙན་ངག་གཉིས་སུ་དབྱེ་ན་ཆོག་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་གཉིས་ཀ་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་ངག་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དབྱིན་ཇིའི་མཁས་པGeorge·Themsonགྱིས།“གདོད་མའི་དུས་མི་ རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་ངལ་རྩོལ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་གོམ་སྟབས་དང་ལྡན་པའི་བྱ་བ་ལ་གྲུབ་ཆ་གཉིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་དང་ངག་གི་གྲུབ་ཆའོ། དེ་ལས་སྔ་མ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ལས་བྲོ་གར་དང་ཕྱི་མ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ལས་གླུ་གཞས་དང་སྙན་ངག་བྱུང་བ་རེད”ཟེར་བ་བཞིན་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ནར་མ་སོན་ཅིང་རིག་གནས་ཆུ་ཚད་དམའ་བས།ཁོང་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དོན་རྐྱེན་ནམ་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས། ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཕལ་ཆེ་བ་སྙན་ངག་ལམ་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་ཅིང་། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། གླུ་དང་སྙན་ངགབྲོ་གསུམ་གྱི་འགོ་ཁུངས་གཅིག་ཡིན་པས་སྐབས་དེའི་རྩོམ་རིག་གི་ནང་དོན་ཀྱང་གནད་དོན་དེ་དག་ལས་འཕྲོས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མཐར་དེ་གསུམ་པོ་སོ་སོ་རང་ཚུགས་སུ་གྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། “རོལ་དབྱངས་ འགྱུར་ཁུག་གི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་ཅི་ཐུབ་དང་། སྙན་ངག་གམ་གླུ་ཡང་ཚིག་དོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་ཅི་ཐུབ་བྱས་པས། སོ་སོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་རིང་ནས་ཇེ་རིང་དུ་གྱུར་ཏེ་མཐར་གླུ་གར་རོལ་གསུམ་སོ་སོ་རང་ཚུགས་སུ་གྱུར་ཏོ”①ཞེས་པ་ལས་གསལ་ལོ།དེ་ནས་གདོད་མའི་སྙན་ངག་ལ་རིམ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་མི་དམངས་རྨོངས་རྟུལ་ལས་གྲོལ་ཏེ་ཤེས་རིག་དུས་སྐབས་ལ་འཇུག་པའི་འགོ་གསར་པ་ཞིག་བརྩམས་པ་ཡིན་ལ། སྐབས་དེར་དར་བའི་ངག་ཐོག་རང་བཞིན་གྱི་མགུར་གླུའི(གནའ་རབས་མགུར་གླུ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་རྗེ་བློན་རྣམས་ཀྱིས་བླངས་པའི་མགུར་ལ་བྱ་ཞིང་། དེའི་དུས་ཡུན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་ནས་བོད་སིལ་བུར་ཐོར་བའི་བར་ལ་ངོས་བཟུང་བ་ཡིན།⑴)རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དག་གིས་བོད་ཀྱི་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གི་ཚོར་འདུ་དྲག་པོའི་བསམ་བློ་དང་བརྩེ་དུང་བརྒྱུད་སྒྲོགས་བྱེད་པའི་བསམ་པའི་དགོས་མཁོ་ངེས་གཏན་སྐོང་ཐུབ་ལ། མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་གིས་ཕྱོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན། རིག་གནས། སྐད་ཡིག གོམས་གཤིས་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་རགས་ཙམ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ནུས། དེ་བཞིན་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་འགལ་འདུ། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འགལ་འབྲེལ་སོགས་ཚུར་སྣང་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པས།བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དག་ནི་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་བང་མཛོད་ནང་རྒྱ་ཕིབས་ བཞིན་འོད་ཟེར་འཕྲོ་བའི་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཉག་གཅིག་ཡིན།དེས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བཤུལ་ལམ་རིང་མོའི་ཁྲོད་ཚད་གཞལ་དཀའ་བའི་བླ་ན་འཕགས་པའི་གོ་གནས་བཟུང་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ལྡན་པས་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆའང་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ནུས། དེས་ན་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དག་ལ་གཅིག་ནས་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་ལྡན་ཡོད་ལ། གཉིས་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཡང་ངེས་ཅན་ལྡན་ཡོད་པས་གཞན་སེམས་ཡིད་ཀྱི་ཉ་མོ་ཁྱེད་ཀྱི་ལྕགས་ཀྱུས་ཅིག་ཅར་དུ་བཀུག་ཐུབ་རྒྱུ་སྨྲ་མི་དགོས་སོ།། གཞན་ཡང《སྙན་ངག་མེ་ལོང》བོད་དུ་མ་དར་གོང་ལ་བོད་རང་ལ་སྙན་ངག་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་མེད་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དཔའ་མཛངས་བརྟུལ་ཕོད་ཅན་གྱི་མེས་པོ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་རང་གི་ཞགས་ཚི་ལྡན་པའི་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་དུ་མ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ངང་བརྩམས་ནུས་པ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་ཁྲོད་མ་གཞི་རང་མོས་སྙན་ངག་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་འདྲ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་རང་སྟོབས་ཀྱིས་རྩོལ་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བྲིས་གནང་མཛད་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་དེ་འདྲ་དངོས་སུ་བརྩམས་གནང་ཡོད་པ་ང་ཚོས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་ཐུབ་པས། རང་མོས་སྙན་ངག་གི་དུས་མཚམས་ཀྱང་དེང་གི་ཤེས་ཡོན་ཅན་དུ་མས་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་དེ་ལས་བརྒལ་ནས་དེའི་གོང་གི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ནས་བོད་ལ་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཡོད་པ་ངོ་སྤྲོད་དང་གསལ་བཤད་མདོར་བསྡུས་བྱས་ན།དཔེར་ན། བོད་རྒྱལ་དགུ་བ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་བླངས་པའི་མགུར་ལ། “འ་བ་ཉི་ཉེ་བ་ཉིད། བྱ་རོ་རོ་ན་མདུང་གྀ་རྩེ་རང་ནིག ཡོས་རོ་རོ་ན་ལྟམ་གྱི་གོང་ར་ནིག བརླ་བརྡུངས། སྤུར་བཏབ། འོབ་དེ་མྱེད་སྤུ་དེ་མྱེད།”②ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་མགུར་ལ་ཆ་མཚོན་ན་དཔེ་མཚོན་རངབཞིན་གྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་སྟངས་སྤྱད་ཡོད།
སྐྱེ་བོ་མང་བོ་ཞིག་གིས་དེ་ནི་མགུར་གླུའི་རྩོམ་སྟངས་རྣམ་པ་ཡིན་པ་ལས་སྙན་ངག་མ་ཡིན་ཞེས་ཤོད་མཁན་ཡོད་སྲིད་ལ།མགུར་གླུ་དང་སྙན་ངག་ནི་འབྲེལ་བ་ཏིལ་འབྲུ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་ཐ་དད་ཡིན་པར་བརློམ་མཁན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་། གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་དང་དེང་རབས་རྩོམ་རིག ཉེ་རབས་རྩོམ་རིག་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་མགུར་གླུ་དང་ལེགས་བཤད་སོགས་ནི་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་ཆེ་གྲས་བཞིའི(འདིར་སྙན་ངག་དང་ལྷུག་རྩོམ།བརྩམས་སྒྲུང་དང་འཁྲབ་གཞུང་ངམ་ཟློས་གར་རྩོམ་རིག་བཅས་ལ་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་ཆེ་གྲས་བཞིར་གོ)ནང་གི་སྙན་ངག་ནང་དུ་བསྡུས་ན་ཆོག་པར་འདོད་དེ། འཇུ་སྐལ་བཟང་མཆོག་གིས། “སྙན་ངག་ཅེས་པ་རྩོམ་ལུས་འདིར་འཇུག་ཚུལ་ལའང་ཁྱབ་ཆེ་ཆུང་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། མེ་ལོང་མའི་རང་ ལུགས་ལྟར་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པ་དང་། མགུར། ལེགས་བཤད་དང་བཅས་པའི་སྙན་ངག་སྤྱི་ལ་འཇུག་པའོ”③ཅེས་མགུར་ནི་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་འདུས་པ་རྟོགས་ནུས་ཤིང་། དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་།“སྙན་ངག་ཇི་ལྟར་རྩོམ་ཚུལ་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་བོད་དུ་མ་དར་གོང་དུ་བོད་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པའི་སྙན་ངག་ཡོད”ཅེས་གསུངས་ཤིང་དེའི་དཔེར་བརྗོད་དུའང་མགུར་མ་མང་དུ་དྲངས་པ། དེ་བཞིན“གླུ་དང་། མགུར། མཆིད་ཅེས་འབྱུང་བ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་སྙན་ངག་གི་དཔེ་མཚོན་ཡག་ཤོས་ཤིག་རེད”④ཅེས་པ། སྙན་ངག་གསར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་མཆོག་གིས《མགུར་གླུའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྱད་ཆོས》སོགས་སུ་མེ་ལོང་མའི་ལུགས་ལྟར་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་དང་མགུར་གླུ་གཉིས་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་ནང་གསེས་རྩོམ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་རིགས་གཉིས་ཡིན་པ་བསྟན་པ་སོགས་ལས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཤེས་ཐུབ། དེས་ན་ བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་དག་ཀྱང་སྙན་ངག་ཡིན་པ་བརྗོད་མི་དགོས་ལ།གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་འདིའི་ བརྗོད་བྱའི་ཐད་ནས་བཤད་ནའང་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་འོག་བྲིས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ནང་དོན་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྟངས་མི་གཅིག་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་འདིར་རྒྱལ་རབས་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བའི་འགྲེལ་བཤད་ནང་དོན་ལྟར་བཀོད་ཡོད་དེ། “ཨ་ཁུ་བས་སྙིང་ཉེ་ཁྱེད། བྱ་རེ་རེ་ནི་མདུང་གི་རྩེ་ལ་འཛེར། ཡོས་རེ་རེ་བཞིན་ཟ་ཞིང་། ཁ་མཚར་གཏམ་རེ་གླེང་། དགྲ་བཅོམ། བང་སོ་བཞེངས། ཉེན་མེད་འཁོན་མེད”⑤ཅེས་མགུར་དོན་བཀྲལ་བ་དེ་དོན་ལ་གཞོལ་ཞིང་གནད་ལ་འཁེལ་བར་བསམས་ཤིང་། དེ་ནི་ད་བར་དངོས་སུ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་དཔེ་མཚོན་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་བྱའི་བསྟན་དོན་ཆ་ནས་དེ་ལས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འགལ་འབྲེལ་སོགས་ཚུར་སྣང་དང་ལྡོག་འཕྲོ་བྱེད་ཐུབ། དེ་ཡང་“བོད་ཀྱི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་རྩོམ་ཡིག་གང་ཞིག དེ་དག་རེ་རེ་ནས་དུས་རབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་དབང་བའི་རྐྱེན་གྱིས། རང་རང་ནམ་བྱུང་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གསར་བར་མངོན་འདུག་པ་སྨོས་མ་འཚལ”⑥ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། གོང་གི་ མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དེ་ལས་ཀྱང་དུས་རབས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མངོན་འདུག་ཏེ། དེ་ལས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཆུ་ཚད་དང་སྐད་ཆའི་སྒྲ་གདངས་ལྕི་ཡངས། དབྱངས་ཉམས་ཀྱི་མཛེས་པ། ཡིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་མཚོན་པའི་རང་བཞིན །སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ། བརྡ་སྤྲོད་དང་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ང་ཚོའི་མིག་གི་དགའ་སྟོན་དུ་བཤམས་ཤིང་། དེ་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ཡང་གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་དེ་ལྟ་བུ་ངག་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ ཡིན་པས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ངག་ལ་གྱེར་སླ་ཞིང་རྣ་བར་སྙན་ཞིང་འཇེབས་པའི་རང་བཞིན་ལྡན་ལ། ལུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཚིག་ཁྱིམ་ཆ་ཡ་ཅི་རིགས་སྤེལ་བས་དབྱངས་ཀྱི་འགྱུར་ཁུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་མར་དྲི་རྩམ་དྲི་བྲོ་བའི་བོད་རང་རང་གི་རྩོམ་རིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་གཙོ་ཆེ་བ།སྐབས་བབ་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་གནད་ལ་འཁེལ་ཞིང་ཁ་གསལ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་ནུས་ལ། དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཏམ་དཔེ་དང་དཔེའི་སྒྱུ་རྩལ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་ནང་གི་ཚིག་རྐང་ གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་གཉིས་དཔེ་བཀོལ་བའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ཡོད་པས་དཔེ་དོན་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྗོད་བྱའི་དོན་འབུར་དུ་ཐོན་པ་དང་། རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་བབ་ཆགས་ཤིང་གསོན་ཉམས་ལྡན་ལ་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཞགས་ཚི་མངོན་པར་གསལ་པོ་ལྡན་པས་དེ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། ལྷག་པར་དུ་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེར་དཔྱད་བརྗོད་དང་དབྱེ་ཞིབ། མྱོང་རོལ་བྱེད་དུས་བརྩམས་ཆོས་དེ་ངེས་པར་དུ་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བཞག་ནས། སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་གནས་བབ། རྩོམ་པ་པོ་འཚོ་གནས་བྱེད་སའི་ཁོར་ཡུག དཔལ་འབྱོར་དང་ཆབ་སྲིད། རིག་གནས། དེ་བཞིན་སྐབས་དེའི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དང་མིའི་རྩོམ་འབྲིའི་ནུས་པ། བསམ་བློའི་གོ་རྟོག་བཅས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་དེར་དཔྱད་པ་དང་། དབྱེ་ཞིབ། མྱོང་རོལ་བྱས་ན་ཧ་ཅང་གི་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་པ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་དེ་དང་བྲལ་ན། གནའ་རབས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་སྙན་ངག་ལྟ་བུར་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་དང་རྩོམ་པ་པོའི་བསམ་བློ་དང་ལྟ་བ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞིག་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། དེར་དཔྱད་བརྗོད་ཡང་དག་ཞིག་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཡིན་པས། མྱོང་རོལ་བྱེད་པའི་སྐབས་རྩོམ་པ་པོས་བརྗོད་འདོད་པའམ་བསྟན་བྱའི་ནང་དོན་བདེ་བླག་ངང་ཀློག་པ་པོ་གང་དེས་ཤེས་རྟོགས་མི་ནུས་པ་མ་ཟད་། ཐ་ན། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་དེའི་རོ་བཅུད་ཡལ་བར་ངེས་ཤིང་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་ཡང་བརླག་སྲིད། དེས་ན། ངེས་པར་དུ་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་དེ་བྱུང་བའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་གནས་བབ་སོགས་ དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ནས་དེར་དཔྱད་པ་གཏོང་དགོས་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གི་གལ་འགངས་ཆེ་བར་སེམས་པས།བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་ཀྱང་རང་མོས་སྙན་ངག་ཡིན་མིན་དེང་གི་སྙན་ངག་གི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དང་ཁྱད་ཆོས། དེང་དུས་སྙན་ངག་གི་རིགས་ལམ་གྱི་སྟེང་ནས་བརྡར་ཤ་བཅད་དེ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དེ་དག་རང་མོས་སྙན་ངག་མིན་པར་སྨྲས་ན་ཧ་ཅང་གི་དགོད་བྲོ་བའི་གཏམ་དུ་ཟད་འགྲོ་བས་ཁྲོན་པའི་ནང་ནས་ནམ་མཁའི་ཁ་ཞེང་མ་གླེང་བར་སྐར་ཚོགས་དབུས་ཀྱི་ཟླ་བ་དངོས་དེ་མཚོ་ནང་གི་ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ཞིག་ཏུ་འདོད་མི་ཉན་ལ།སྐར་ཚོགས་དབུས་ཀྱི་བསིལ་ཟེར་ཟླ་བ་དེ་ཟླ་བ་དངོས་ལ་བརྩི་རྒྱུ་ནི་ཆེས་གཙོ་ཆེ་ཞིང་། བརྩམས་ཆོས་རང་སྟེང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞིགས་ནས་དཔྱད་པ་གཏོང་རྒྱུ་དགོས་སུ་གཙིགས་ཆེ་བས་རང་ཉིད་ལ་མིག་མེད་པར་གཞན་གྱི་གང་ཡང་མཐོང་གི་མིན་འདུག་ཅེས་མི་སྨྲ་བར་འཚལ། དེ་བཞིན་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུ།“བཙན་པོའི་མཚན་ལ་ནི་ལྷ་ཞེས་པ། གཅེན་སློན་བཙན་དང་གཅུང་སློན་ཀོལ་གཉིས། ཁོངགཉིས་མཚན་ལ་ནི་ལྷ་ཞེས་པ། སྲིན་བྱ་འུག་པ་དེ་རྒོད་ཀྱིས་བསད། ཚེས་པོང་ནག་སེང་གིས་ཟིང་རྗེ་བསད། རྗེ་བདེན་གྱི་ནི་འབངས་འཁོར་རྣམས་སྐྱིད། སྒ་མཛེས་པ་རྟའི་རྒྱན་ དུ་གྱུར། མི་ཡོད་སྨོན་ནི་རང་ཡང་སྐྱིད། གཡང་དཀར་ལུག་ནི་མཚེ་མ་ལ་སྐྱེས།”⑦ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཕྱི་ཚུལ་ནས་བལྟས་ན་སྲོལ་རྒྱུན་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པའི་ཁོངས་སུ་གནས་ཡོད་ཀྱང་ཚིག་རྐང་རེ་རེའི་ཆ་ཡ་སྙོམས་སྟངས་དང་སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ལ་བལྟས་ན་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་བཞག་ན་ཆོག་པར་ འདོད་དེ། དེའི་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་ཡུལ་འཕྱིང་བ་སྟག་རྩེར་ལོག་ཐུབ་པས་ཡིད་སེམས་དགའ་བདེས་མྱོས་པའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ཉམས་སྣང་རྟོགས་ཐུབ། དེའི་ནང་ནས་“སྲིན་བྱ་འུག་པ་དེ་རྒོད་ཀྱིས་བསད། ཞེས་པ་དང་སྒ་མཛེས་པ་རྟའི་རྒྱན་དུ་གྱུར། གཡང་དཀར་ལུག་ནི་མཚེ་མ་ལ་སྐྱེས།”སོགས་པ་དཔེ་ཡི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་ངང་བརྗོད་དོན་ཁ་གསལ་སྟོན་ནུས་ལ་དེའི་རྩོམ་ལུགས་ཀྱང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྙན་ངག་ལས་ཆེས་ཆེར་བརྒལ་ཏེ་སྐྱེ་བོའི་ནང་སེམས་ཡིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ཚོར་འདུ་མཚོ་ཡི་རླབས་རྒྱུན་དེ་རང་མོས་ངང་མགུར་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཚོན་ཡོད་པས། ཚིག་རྐང་ལ་ཚད་བཀག་རང་བཞིན་མེད་ལ་ཡིག་འབྲུའི་གྲངས་ཉུང་དང་ཚིག་གི་ཆ་ཡ་སྡེབ་སྟངས་སོགས་ལ་ཚོད་འཛིན་མེད་པར་རང་མོས་ངང་གང་བདེར་སྦྱར་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ལོས་ཡིན། རང་མོས་སྙན་ངག་དེ་དག་གི་སྟེང་ནས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ཚུར་སྣང་བྱེད་ལ། སྐྱེ་བོའི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གི་བསམ་པའི་བརྩེ་དུང་དང་ཚོར་འདུ་དྲག་པོ་མགུར་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེས་ཕྱོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་པ་ནི་ང་ཚོས་ཤེས་གསལ་རེད་ལ་ཕྱིས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བུའི་ཐོག་རྩོམ་མཁན་ལ་བསམ་བློའི་རྒྱགས་ཕྱེ་གྱ་ནོམ་པ་ མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། སྐྱེས་པའི་མི་ལ་གཏམ་དང་བྱས་པའི་ལས་ལ་རྗེས་བཞག་ཡོད་དོ། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ངལ་རྩོལ་ལ་གཏུགས་དགོས་ལ། ངལ་རྩོལ་གྱིས་རྩོམ་རིག་གསར་སྐྲུན་བྱས་པས་བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་དེ་དག་ཀྱང་ གདོད་མའི་སྙན་ངག་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་རིམ་བཞིན་ངལ་རྩོལ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ང་ཚོས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་བྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ཐོལ་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་སྐབས་དེར་དར་ཞིང་འཕེལ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྟེན་འབྲེལ་དུ་མ་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། རིན་ཐང་ངེས་ཅན་ལྡན་པས་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་བསམ་པའི་དགོས་མཁོ་ངེས་གཏན་སྐོང་ནུས་ཀྱི་ཡོད།ལྷག་པར་དུ་དུས་སྐབས་སོ་སོའི་སྙན་ངག་གི་གོ་དོན་དང་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ཅུང་མི་འདྲ་བར་སྣང་ཞིང་། “འདེགས་འཇོག་གསལ་བའི་ངལ་རྩོལ་གྱི་གླུ་འདི་སྙན་ངག་གི་འབྱུང་གཞི་དང་སྙན་ངག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་རྣམ་པའོ”⑧ཞེས་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་ཀྱང་ངག་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བརྩམས་པ་ཡིན་གཤིས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ངག་ལ་གྱེར་སླ་ཞིང་དབྱངས་ཀྱི་འདེགས་འཇོག་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ལྡན་ཡོད་ངེས། འཇུ་སྐལ་བཟང་གིས “ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྩོམ་རིག་ལ་སྙན་ངག་གོ” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་“སྙན་ངག་བྱུང་བའི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་དུ་སྙན་ངག་ཡིན་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞིག་ཡིན”ཞེས་གསུངས་གནང་འདུག་ལ།ཁོང་གིས་གསལ་བཤད་གནང་བར།འདིར་བཤད་པའི་ཚིགས་བཅད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཙམ་ལས། ཚེག་ཁྱིམ་མཉམ་པའི་ཚིགས་བཅད་ནན་མོ་དེ་མིན་པར་གསུངས་པ་སོགས་ལས་ར་སྤྲོད་ནུས། གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ནི་བོད་ཀྱི་ཕ་མེས་ཡང་ མེས་ཚོས་ལོ་ཟླའི་བཞུར་རྒྱུན་གྱི་ཁྲོད་ཟུངས་ཁྲག་དང་རྔུལ་ཆུའི་ཐིགས་པ་ཕྲེང་བར་བརྒྱུས་པའི་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་ཉག་གཅིག་ཡིན་ཞིང་། མ་གཞི་སྐབས་དེ་དུས་《སྙན་ངག་མེ་ལོང》ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་དར་མེད་ལ་ཚིག་སྦྱོར་བལྟོས་བཅས་ཀྱིས་སྙན་འཇེབས་རང་བཞིན་མེད་མོད། ཆ་རྐྱེན་ངེས་ཅན་འཛོམས་མེད་པའི་དུས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ཆེས་ཡིད་རངས་དགོས་པ་ཞིག་རེད། དེ་བཞིན་ལེགས་བཤད་དང་གཏམ་དཔེའི་ཚུལ་ལའང་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། “ཐང་ཤིང་གཅིག་འགྲེང་ནི། ནགས་མཐའ་མྱེད་ལ་ཟུག་ལ། ཆུ་མྱིག་རྔོ་ཅུང་ནི། རྒྱ་མཚོ་འི་རྩི་འོ།”⑨ཞེས་གསོན་ཉམས་ལྡན་ལ་གནད་ལ་འཁེལ་བའི་དཔེ་མཚོན་གྱི་ཐོག་ནས་སྤྱི་བྲག་དང་མང་ཉུང་རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་ཡོད་པས་དེར་ངེས་གཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གནས་ལུགས〈哲理〉དང་ལྡན། དེ་བཞིན“གཟུས་ནྀ་ལྷ་བོན་ཏོ། སློན་བཙན་སློན་བཀོལ་གཟུས་ནྀ་ལྷ་བོན་ཏོ། སྲིན་བྱ་རྒོད་ཀྱིས་བཏག་སྟེ། ཚེས་པོང་ནག་སེང་གིས་བཏགས་སོ། རྗེ་བདེན་གྱྀས་ནྀ་བཀོལ་ཏོ། སྒ་བདེན་གྱིས་ནྀ་བསྟད་དོ། མྱྀ་སྨོན་རུམ་དུ་སྤུང་ངོ་། མཚེ་གཟུགས་རུམ་དུ་འཁྲུངས་སོ།”⑩སོགས་གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་དག་ལས་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྐབས་དེའི་རང་མོས་སྙན་ངག་ལ་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། སྒྱུ་རྩལ་དང་ལོ་རྒྱུས་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཙོ་ཆེ་བའམ། ལོ་རྒྱུས་དང་རྩོམ་རིག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་〈文史结合〉རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་བརྗོད་དོན་སྟོན་གྱི་ཡོད་པས་དེར་གཅིག་ནས་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་མཁོ་བའི་རིག་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ལྡན་ལ།ཆབས་ཅིག་དེར་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་ཡང་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་ཡིན། གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་དག་ཚིག་ཉུང་ཞིང་མངོན་བརྗོད་བཀོལ་བ་ཉུང་བ། སྒྲ་མདངས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཆེས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ། གཙོ་ཆེ་བ་རང་བཞིན་བརྗོད་པའི་རྒྱན་བཀོལ་བ་མང་ལ་དཔེ་རྒྱན་དང་གཟུགས་རྒྱན་བཀོད་པའང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་སྐད་ཆའི་རྩོལ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་སྐབས་སྐད་ཆ་ལ་དབུགས་ཀྱི་རྒྱུ་འགྲོས་དང་འགྲོགས་པའི་གཅོད་མཚམས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལྡན་ཡོད་ལ་བརྗོད་བྱ་བོད་ཀྱི་འཚོ་བ་དངོས་དང་རྗོད་བྱེད་བོད་སྐད་རང་གཤིས་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པའི་རྒྱན་ཚིག་ཤ་སྟག་ཏུ་སྣང་། དེ་བཞིན། “མགུར་ཁ་ཤས་ལ་མདོ་སྨད་ཀྱི་དམངས་གླུའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད་ལ། མགུར་གང་ཡིན་ཡང་སྐབས་སུ་ བབ་པའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དོན་དེ་ཐོལ་བྱུང་དུ་བླངས་པ་ཡིན་པ་དེའང་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་རེད”⑾ཅེས་པ་དང་། སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་མཆོག་གིས་ཀྱང་། “ཚེག་བར་དོ་མི་མཉམ་པའི་ལུས་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྡེབ་སྦྱོར་ལེགས་པོ་ཞིག་བྱུང་མི་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་ཚིག་སྔ་ཕྱི་འབྲེལ་ཆག་པ་དང་། བརྗོད་བྱའི་དོན་ཡང་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད”⑿ཅེས་པ། དེ་བཞིན་མགུར་གླུ་དག་གི་དབྱངས་དང་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་དམ་ཞིང་ངག་སྒོ་ཡངས་པོར་འབྱེད་ཐུབ་པ།རང་གི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་རྣམས་ཚིག་གི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་གང་འདོད་དུ་བཀོལ་ཐུབ་ཅིང་དེ་དག་དབྱངས་ཀྱི་འགྲོས་དང་ཡང་མཐུན་པར་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། མདོར་ན། གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དག་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར། དུས་སྐབས་དེའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་བྱུང་བའི་གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པར་བཞག་ན་མི་འགྲིག་པ་མེད་པས།བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་དུས་མཚམས་ཀྱང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དུས་ནས་དར་བ་ཡིན་པས〈དེའི་གོང་ལ་རང་མོས་སྙན་ངག་བྱུང་ཡོད་པ་སྲིད་མོད། སྐབས་དེར་བོད་ལ་སྒྲ་གཟུགས་དོན་གསུམ་གྱི་ཕུང་པོས་གྲུབ་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་མེད་རྐྱེན་དེའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཉུང་བས།མཚམས་འདིར་དེའི་དུས་མཚམས་ཀྱང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དུ་བཞག་པའོ〉བོད་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་དུས་མཚམས་ཀྱང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་ནས་འཇོག་གོ།
གཉིས་པ། རང་མོས་སྙན་ངག་དང་སྙན་ངག་གསར་བ།
སྤྱིར་དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་སྦྱངས་བརྩོན་གྱི་ལྕགས་ཀྱུ་ཐོགས་པའི་ཤེས་ལྡན་པ་ཕལ་ཆེ་བས་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་མིང་གཞན་ལ་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་མིང་གསར་བ་ཞིག་བཏགས་འདུག་ལ་དེ་གཉིས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དུ་བརྩིས་ནས་ཉ་ཉུང་མཉམ་བསྲེས་བྱེད་བཞིན་འདུག འོན་ཀྱང་བདག་གི་སྣང་ངོར་རང་མོས་སྙན་ངག་དང་སྙན་ངག་གསར་བ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པར་སེམས་ཏེ།རང་མོས་སྙན་ངག་ཡོད་དོ་ཅོག་སྙན་ངག་གསར་བའི་གྲས་སུ་བཞག་ན་དེ་ནི་ཅུང་མི་འོས་པས།རང་མོས་སྙན་ངག་ལའང་གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དང་རིག་པའི་གད་རྒྱངས་སྒྲོག་མཁན་དཔལ་དོན་གྲུབ་ རྒྱལ་མཆོག་ནས་གཙོས་པའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་པ(རང་མོས་སྙན་ངག་པ)རྣམས་ཀྱི་སྨྱུག་རྩེ་ལས་བཞུར་བའི་རང་མོས་སྙན་ངག་ཁག་གཉིས་སུ་དབྱེ་ན་ཆོག་པར་འདོད་ཅིང་། དེའི་ནང་ནས་གནའ་རབས་རྩོམ་རིག་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དག་ནི་སྙན་ངག་གི་ཞིང་ས་གཤིན་པོར་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པའི་རྩ་བ་ཚུགས་མ་ཐག་དང་མྱུ་གུ་འབུས་མ་ཐག་ ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ལ་རང་མོས་སྙན་ངག་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་ན་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་ལས་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལྕི་མོ་དེ་སྦྱར་ན་དོན་ལ་གཞོལ་བ་ཞིག་དང་གནད་ལ་འཁེལ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་འདོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་ཁོར་ཡུག དེ་བཞིན་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་གསར་བའི་ཆ་ནི་བལྟོས་བཅས་ཀྱི་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མེད་ལ།དེས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གནས་སྐབས་ཤིག་རིང་དར་སོའམ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེར་བསྟེན་ནས་རང་གི་བསམ་བློ་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ཐད་ལ་ནུས་པ་དང་དགོས་མཁོ་ངེས་ཅན་ཞིག་སྐོང་ཐུབ་ཡོད་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ནུས་པ་ཧ་ཅང་གི་ཆེས་ཆེར་ཐོན་མེད་པས། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ཞིག་གི་འདོད་པ་སྐོང་མི་ཐུབ་རྐྱེན་སྤྱི་ཚོགས་དེར་དར་འཕེལ་མྱུར་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ལྟ་ཅི།
བོད་བཙན་པོའི་བར་དཀྱིལ་ཙམ་ནས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པ་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་མཁའ་དབྱིངས་དབུས་ཀྱི་འཇའ་ཚོན་བཞིན་མི་རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་བྱེད་ལམ་ནས་མི་མངོན་པར་གྱུར་ལ་དགུན་གྱི་འབྲུག་སྒྲ་བཞིན་དུ་གྱུར་བ་རེད། དེས་ན་དུས་སྐབས་དེའི་རང་མོས་སྙན་ངག་ལ་སྙན་ངག་གསར་བ་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་སྦྱར་ན་འོས་འཚམས་མིན་པར་འདོད། འོ་ན། སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་པ་དེ་དུས་མཚམས་གང་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་ཞེ་ན། དེ་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྐབས་དར་བའི་རྩོམ་རིག་གསར་བའི་སྣེ་ཤན་པའམ་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་གནང་མཁན་སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས《ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ》ཞེས་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་དེ་སྤེལ་བ་ནས་འགོ་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ།དེ་ནས་བཟུང་ཆར་ཤུལ་གྱི་མྱུ་གུ་འབུས་པ་བཞིན་དར་ཁྱབ་བྱུང་བའི་རང་མོས་སྙན་ངག་རྣམས་ལ་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་བརྗོད་ན་འགྲིག་པར་འདོད་ ཅིང་།《ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ》དེ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་གསུངས་པ་ཇི་བཞིན་རྦབ་ཆུ་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱི་རྦབ་ཆུ་དཀྱུས་མ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་བོད་གངས་ཅན་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ན་འབབ་པའི་ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ་ཡིན་པ་དང་། གང་གི་ལུས་སེམས་གཙང་ལ་ལང་ཚོའི་དཔལ་ཡོན་རྒྱས་ཤིང་ལང་ཚོའི་རྔམ་བརྗིད་དང་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་དཔལ་དང་ལྡན་པས། ཁྱེད་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔང་བོ་དང་མ་འོངས་པའི་ལམ་འདྲེན་ཉག་གཅིག་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཞུར་རྒྱུན་རིང་མོས་ཁྱེད་ལ་གཟི་བརྗིད་དང་ལ་རྒྱ་གནང་བ་དང་དུས་རབས་ཀྱི་བཞུར་སྒྲ་སྙན་མོས་ཁྱེད་ལ་སྐུལ་མ་དང་སྟོབས་ཤུགས་བསྩལ་བས་ཡིན་ཞིང་། ཁྱེད་ཀྱི་ཆལ་ཆིལ་གཡོ་བའི་རླབས་ཕྲེང་དང་ལང་ལོང་འཐོར་བའི་གཟེགས་མ་ལས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་མི་རབས་གསར་བའི་སྟོབས་ཤུགས་མཚོན་པ་དང་ཤང་ཤང་འབབ་པའི་ཆུ་རྒྱུན་དང་།འུར་འུར་བཞུར་བའི་ཆུ་སྒྲས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་མི་རབས་གསར་བའི་ཕུགས་བསམ་མཚོན་ཡོད་པས་ཡིན། དེས་ན། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ གཞོན་ནུའི་གོམ་སྒྲ་དེ་ནམ་ཡང་ཡལ་བ་མེད་ཅིང་རྦབ་ཆུའི་ལང་ཚོ་ལ་དེ་བས་ཉམས་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པས། 《ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ》ནི་བོད་གངས་ཅན་གྱི་མི་རབས་གསར་བའི་གཞོན་ནུས་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་གསར་བ་སྤྱད་དེ་བསམ་བློ་གསར་བ་དང་སྙིང་སྟོབས་དང་སྟོབས་ཤུགས། ཁོར་ཡུག་གསར་བའི་སྒུལ་ཤུགས་འོག་བྲིས་གནང་མཛད་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་བ་ལྷད་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་“སྙན་ངག་འདིའི་ཚིག་རྐང་རེ་རེ་གྱེར་ན་ མཚོ་ཡི་རླབས་ལྟར་མཐོ་དགོས་སར་མཐོ་བ་དང་། དམའ་དགོས་སར་དམའ་བ། དལ་དགོས་སར་དལ་བ། བྲེལ་དགོས་སར་བྲེལ་བ་ངང་གིས་ཐོན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དངོས་གནས་མཛངས་མའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་མཛེས་མས་གླུ་དབྱངས་ལེན་པ་ལྟ་བུའི་ཉམས་ཤིག་ཅིག་ཅར་དུ་ཐོན་ཡོད་པའོ”⒀ཞེས་པ་ལྟར་རོ། དེ་བཞིན་དེའི་དཔེ་མཚོན་རང་བཞིན་གྱི་སྙན་ངག་གསར་བའི་བརྩམས་ཆོས《ལང་ཚོའི་མཆོད་པ》《གནའ་བོའི་ཅོང་རྙིང》《རྒོད་པོ་དང་ནམ་མཁའ》《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ》《གླག་རྒོད》《ཆུང་མ་གཉིད་ཟིན། ངས་ད་དུང་སྙན་ངག་འབྲི་བཞིན་ཡོད》《འཚོ་བ་ནི་བདུད་རྩི་བཞིན》《གངས་དཀར་ལྷ་མོའི་བསླུ་བྲིད་ཀྱི་དབང་གིས》སོགས་ནས་གཙོས་པའི་སྙན་ངག་གསར་བའི་བརྩམས་ཆོས་གྲངས་ལས་འདས་པ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ངང་ཐོན་དང་ཐོན་བཞིན་ཡོད་པའི་སྙན་ངག་རྣམས་ལ་བྱ།དེ་དག་ལས་སྙན་ངག་གསར་བའི་རྩོམ་པ་པོའི་སེམས་སྒྲ་ཐོས་ཐུབ་ལ་འགན་འཁྲི་ཞིག་དང་ན་ཟུག་ཞིག སྙིང་སྟོབས་ཤིག སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་མངོན་བཞིན་འདུག སྤྱིར་སྙན་ངག་ཡིན་ནའང་འདྲ། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཡང་ན། “བྱ་དངོས་གསར་བ”(新事物)གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེར་གསར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོན་ནི་དེ་དག་ལ་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་ཚེ་སྲོག་གི་གསོན་ཤུགས་མངའ་བས་ཡིན་ལ།དུས་རབས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་མིའི་བསམ་པའི་དགོས་མཁོ་ངེས་གཏན་སྐོང་ནུས་པས་ཡིན། དེ་བཞིན་དེས“བྱ་དངོས་རྙིང་བ”(旧事物)དེ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱས་ཏེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་མིས་རིམ་བཞིན་དེ་དང་ལེན་དང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པས་ཡིན་ལ། དེས་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་ནང་དྭངས་གཙང་གི་ཁ་དབུགས་གསར་བ་ཞིག་གསར་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། རྩོམ་རིག་གསར་བ་དར་བ་ནས་བཟུང་མི་རྣམས་ཀྱི་རྩོམ་སྟངས་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་་ནས་བརྩམས་པའི་བརྩམས་ཆོས་གྲངས་མེད་ཞིག་གསར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་།བསམ་ཕོད་ཅིང་སྨྲ་ནུས་པ། ལག་ལེན་དངོས་ལ་སྒྲུབ་ནུས་པའི་བསམ་བློ་གསར་བའི་སྣེ་ཁྲིད་དང་སྙིང་སྟོབས་ཤིག་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་སྟངས་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་འབྲི་རྒྱུ་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་པར་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། རྣམ་པའི་ཐད་སྔར་གྱི་རང་མོས་དེའི་འཆིང་རྒྱ་ལས་གྲོལ་ཏེ་ཚིག་སྦྱོར་དེ་བས་སྙན་ཞིང་འཇེབས་ལ་འཆར་སྒོ་ཡངས་པ། རྩོམ་རིག་རང་སྐྱ་ཅན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པ། སྡེབ་སྦྱོར་ལེགས་ཤིང་ཚིག་གི་ཐད་ནས་ཀྱང་རྡོ་བཅག་བཙན་སྒྲིག་བྱས་པལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་རིག་གི་སྐད་ཆ་ལྗིད་ཆེ་ཞིང་ཉིང་བསྡུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན།དེ་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་སྙན་ངག་བཞིན་སྐྱེས་བུའམ་བླ་མ་དམ་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་ཁྱད་འཕགས་མཛད་རྗེས་ལ་བསྟོད་གླུ་ཕུལ་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དངོས་འཚོ་བར་དོ་སྣང་དང་སེམས་ཁུར། འགན་འཁྲི། འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་ན་ཟུག་བཅས་གླེང་བ་གཙོ་བོར་བྱས་ཡོད་ལ། སྲོལ་རྒྱུན་སྙན་ངག་བཞིན་ཚིག་རྒྱན་བཀོལ་བ་གཙོ་བོར་འཛིན་གྱི་མེད་ཅིང་།སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྩོམ་སྟངས་ཇི་བཞིན་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་་བསྟན་པ་གཙོ་བོར་མ་བྱས་པར་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འགལ་འབྲེལ་དང་། མི་དང་རང་བྱུང་ཁམས་དང་། མི་དང་སྤྱི་ཚོགས་བར་གྱི་འགལ་འབྲེལ་སོགས་གཙོ་ཆེ་བ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་བློ་དང་འཚོ་བ། བརྩེ་དུང་སོགས་འབྲི་བྱར་བྱས་ཤིང་། རྩོམ་པ་པོའི་ཆ་ནས་བཤད་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་རབ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འཇིག་རྟེན་ཁྱིམ་པ་ཡིན་ལ། མི་རྣམས་འཁོར་བར་ཞེན་པ་ལོག་ནས་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་ལེགས་ཆེད་དགེ་སྒྲུབ་སྡིག་སྤོང་གིས་བློ་ཁ་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྒྱུར་བ་བྱ་རྒྱུ་དམིགས་ཡུལ་དུ་མི་འཛིན་པར་ཇི་འདྲ་བྱས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྐུལ་འདེད་དང་འགྲོ་བ་མིའི་བསམ་བློའི་ཆུ་ཚད་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་དེ་འབྲི་བྱའི་ནང་དོན་དུ་བྱས་པ་མང་བ། འཇིག་རྟེན་མི་རྣམས་ཀྱི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གི་ཚོར་འདུ་དྲག་པོའི་སེམས་སྒྲ་བརྩམས་ཆོས་ནང་ཐོན་པ་མང་བ།དོན་དངོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་སྣང་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་དང་སེམས་ཁུར་བྱེད་པར་སྐུལ་བ་མང་བ་ཡིན། ཁོང་གིས་སྙན་ངག་གསར་བའི་སྒོ་མོ་འབྱེད་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གཅིག་ནས་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཆུ་ཚད་དང་ལྟ་རྒྱ་དང་མཐོང་རྒྱ། མྱོང་བ། འགན་འཁྲིའི་སེམས་དང་འདུ་ཤེས་བཅས་ལ་རགས་ལས་ཡོད་ལ། གཉིས་ནས་རྩོམ་པ་པོ་འཚོ་གནས་བྱེད་སའི་ཁོར་ཡུག་ལ་རགས་ལས་ཡོད། དེང་གི་ཆར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གསར་བར་འཕེལ་རྒྱས་མྱུར་པོ་བྱུང་ཡོད་ལ་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ཀྱང་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད། ལྷག་པར་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་ལ་མཚོན་ན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་སྙིང་སྟོབས་ཤིག་ལྡན་ཡོད་དེ།མི་རིགས་ལ་འགན་འཁྲིའི་བསམ་པ་ཆེས་ཆེར་ལྡན་ཡོད་ལ་སྤོབས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ལྡན་ཡོད་དེ“རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་བོ་མཐོན་པོ་དེ་གཞན་གྱི་རྐང་འོག་ཏུ་མི་འཇོག་པའི”སྤོབས་པ་ཆེས་ཆེར་མངའ་ཞིང་། བྱ་བ་གང་དང་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་བསམ་ཕོད་པ་དང་སྨྲ་ཕོད་པ། ལག་ལེན་དངོས་སུ་སྒྲུབ་ནུས་པའི་སྙིང་སྟོབས་མངའ་བས་ཡིན། རྒྱའི་རྩོམ་པ་པོ་ལུའུ་ཞུན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་བཞིན(揭示社会病苦,引起疗救注意)སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ན་ཟུག་དང་སྐྱོན་ཆ་རྣམས་རྩོམ་གྱི་ཤུགས་སུ་ཐེར་འདོན་བྱས་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་བྱས་པ་དང་།དོ་ཁུར་དང་གཙིགས་ཆེན་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་གནད་དོན་དག་ཐག་གཅོད་དང་ལུགས་སྲོལ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ངན་པ་རྣམས་དོར་བར་འབོད་བརྡ་དང་སྐུལ་མ་བཏང་ཞིང་།ན་ཟུག་གི་འཁུན་སྒྲ་དེ་མེད་པར་བཟོས་ཏེ་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་སྙེགས་བྱེད་དགོས་པའང་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཡོད། དཔེར་ན། 《རྐང་ལམ་ཕྲ་མོའི》ནང་རྐང་ལམ་དང་གཞུང་ལམ་གཉིས་བྲིས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྐང་ལམ་སྟེང་གི་སླེ་བོ་རྒྱབ་ཏུ་ཁུར་བའི་མི་དང་གཞུང་ལམ་ཐོག་གི་རླངས་འཁོར་དང་ཤིང་རྟ། ལག་འདྲུད་འཁོར་ལོ་སོགས་བསྡུར་བ་བྱས་ནས་སྡེ་བའི་མི་རྣམས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གནའ་གཏམ་ཁོ་ནར་མགོ་འཁོར་ནས་སྡོད་པ་ལས་རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་དེ་རྒྱ་ཆེ་ཁོད་སྙོམས་སུ་གཏང་མེད་ལ། གཞུང་ལམ་སྟེང་འཁོར་ལོའི་རིགས་ལ་ཉེན་ཁ་ཆེ་བར་དོགས་ཏེ་སྔར་བཞིན་རྐང་ལམ་སྟེང་སྙེགས་པ་དེར་ཟུར་ཟ་སུན་འབྱིན་བྱས་ནས། རྙིང་ཞེན་དང་རྨོངས་དད། བག་འཁུམ་གྱི་བསམ་པའི་འཆིང་ཐག་ལས་གྲོལ་ཏེ་གསར་གཏོད་དང་ཚན་རིག་གི་ལམ་བུར་ཞུགས་ནས་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་སྙེགས་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས་རྒྱུར་འབོད་སྐུལ་གྱི་ཅོང་བརྡ་བཏང་བ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ“ངའི་གོམ་པའང་རང་དབང་མེད་པར་གཞུང་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་སྤོ་དགོས་བྱུང”⒁བ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་སྐུ་ཞབས་གངས་ཞུན་གྱིས་གསུངས་པ་ལྟར“རང་གྲོལ་ནི་རང་གྲོལ་གྱི་ཆེད་དུ་སྟེ། རང་གྲོལ་ནི་རང་གྲོལ་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆེས་མཐོ་ཞིང་ཆེས་ཟབ་ལ་ཆེས་རིང་བའི་རང་གྲོལ་ཞིག་གི་ཆེད་དུའོ”⒂ཞེས་པ་དེའོ། ། དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་དཔྱིད་ཀྱི་དྲི་བཞོན་ཕོ་ཉ་དེ་དལ་བ་དལ་བུར་གངས་ལྗོངས་ས་ཡི་ཐིག་ལེར་ལྡང་བ་ནས་བཟུང་སྙན་ངག་གསར་བའི་ལམ་ནས་རྩོམ་ལ་འཇུག་མཁན་གྱི་རྩོམ་མཁན་འབོར་ཆེན་མཚོ་རྫིང་བརྡོལ་བ་ལྟར་ས་སྟེང་དུ་ཁྱབ་པས། རང་བདག་མཁས་བརྒྱ་འགྲན་གླེང་དང་མེ་ཏོག་མཉམ་བཞད་ཀྱི་ བསྐལ་བཟང་རྫོགས་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཏུ་འཕོས་པ་རེད།སྐབས་དེར་དར་བའི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་བ་ལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་རླབས་གསར་བ་ཞིག་འཕྱུར་ཞིང་། རྩོམ་མཁན་མང་པོ་ཞིག་གིས་རང་རང་གི་ཆུ་ཚད་ལ་བལྟོས་ནས་བརྩམས་པའི་བརྩམས་ཆོས་རྩྭ་ཐང་དུ་ལུག་ཁྱུ་བཀྲམ་པ་བཞིན་ཁྱབ་གདལ་བྱུང་།དུས་ད་ལྟའང་སྙན་ངག་གསར་བས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལམ་བུའི་ཐོག་གོ་གནས་ངེས་ཅན་བཟུང་ཡོད་ལ།སྨྱུག་ཐོག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྩོམ་རིག་གསར་བའི་རྩོམ་སྟངས་རྣམ་པ་དེ་སྤྱད་དེ་རང་རང་གི་དགའ་སྐྱོ་ཆགས་སྡང་གི་ནང་སེམས་ཚོར་འདུ་དྲག་པོ་ཚུར་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་སྒོས་སུ་སློབ་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བ་མང་པོས་སྙན་ངག་གསར་བའི་རྩོམ་སྟངས་རྣམ་པའི་བརྩམས་ཆོས་ལ་དགའ་ཞེན་དང་རང་རང་གི་ཆུ་ཚད་ལ་བལྟོས་ནས་སྙན་ངག་གསར་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱང་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ངང་འབྲི་བཞིན་ཡོད་ལ་རྩོམ་རིག་གསར་བའི་བརྩམས་ཆོས་ལ་མྱོང་རོལ་དང་དཔྱད་པའང་གཏོང་བཞིན་ཡོད་དོ།།
གསུམ་པ། མཇུག་བསྡུ་བ།
མདོར་ན། གོང་དུ་སྨྲས་པ་བཞིན། དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་སྐབས་བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་སྟངས་རྣམ་པ་འདིར་སྔོན་ཆད་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་རླབས་གསར་བ་ཞིག་འཕྱུར་བ་ཡིན་པ་ལས།སྐབས་དེ་དུས་རང་མོས་སྙན་ངག་དངོས་སུ་འགོ་བརྩམས་པ་ཞིག་དང་དབུ་བརྙེས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་ནང་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་རིག་རྣམ་པ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པ་ང་ཚོས་བརྩམས་ཆོས་རང་ངོས་ནས་ར་སྤྲོད་དང་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། སྐབས་དེའི་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་བརྩམས་པའི་བརྩམས་ཆོས་དག་གི་བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར། དུས་སྐབས་དེའི་སྙན་ངག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དང་ཁྱད་ཆོས་སོགས་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་གནའ་རབས་མགུར་གླུའི་རྣམ་པའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་དཔེ་མཚོན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་བརྩམས་ཆོས་འབའ་ཞིག་ཏུ་འཁུམས་པས།བོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་ཐོག་མའི་དུས་མཚམས་ཀྱང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་སྐབས་ནས་དབྱེ་མཚམས་བཞག་ན་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པར་འདོད་ཅིང་།སྐུ་ཞབས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་ལགས་ནི་དུས་རབས་གསར་བའི་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་《ལང་ཚོའི་རྦབ་ཆུ》བརྩམས་པའི་རྗེས་ནས་དར་བའི་རང་མོས་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་ད་གཟོད་སྙན་ངག་གསར་བ་ཞེས་བཏགས་ན་མིང་དོན་མཚུངས་པར་སྙམ། དེས་ན། ངེད་ཅག་གངས་རིའི་ལས་དབང་ལ་མཐོང་ཆེན་དང་དོ་ཁུར་གནང་མཁན་ཁ་བའི་རིག་གནས་རྗེས་ཤུལ་མཁན་ཚོས་དེ་དག་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་དང་དཔྱད་པ་ཡང་དག་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེན་ནང་གི་དོན་ཆེན་ཉག་གཅིག་ཡིན་ནོ།།།།
མཆན་འགྲེལ་དང་ཟུར་ལྟའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།
① སྦྲང་ཆར། ༡༩༩༣—༠༤ དཔྱད་རྩོམ་ཚངས་བའི་ཐིག་རིས། བདུད་ལྷ་རྒྱལ། 《སྙན་ངག་གི་བྱུང་འཕེལ་དང་འབྲེལ་ཏེ་སྐབས་སོ་སོའི་སྙན་ངག་གི་གོ་དོན་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ》ཞེས་པ་ལས་དྲངས། ⑴ དགེ་རྒན་དཔའ་རྩེ་དང་ལྷ་རྒྱལ་ཚེ་རིང་གཉིས་ཀྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས་པའི་《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྱད་ཆོས》ཞེས་པའི་ནང་དུས་མཚམས་འདི་ལྟར་ཕྱེ་འདུག་ལ། བདག་ཀྱང་དེར་འཐད་པའོ།
② 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྱད་ཆོས》དཔའ་རྩེ་དང་ལྷ་རྒྱལ་ཚེ་རིང་གིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༢༣པ། ༡༩༩༩ལོའི་ཟླ་༢པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས་ཤིང་པར་ཐེངས་དང་བོ་བཏབ།
③ བོད་ཀྱི་དེང་རབས་རྩོམ་རིག་དཔེ་ཚོགས《སྙན་ངག་གི་རྣམ་བཤད》འགྱུར་མེད་ཀྱིས་བསྒྲིགས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༠ལོའི་ཟླ༨པར་པར་གཞི་དང་བོ་དཔར། འཇུ་སྐལ་བཟང་གིས་བརྩམས་གནང་བའི་《བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་རྒྱུད་འཛིན་དང་འཕེལ་རྒྱས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ་གཟུར་གནས་རིག་པའི་འཇུག་ངོགས》ལས་དྲངས། ཤོག་ངོས། ༡༧
④ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རབ་གསལ་མེ་ལོང》 རེབ་གོང་བ་དགེ་འདུན་རབ་གསལ་གྱིས་བརྩམས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༣ལོའི་ཟླ་༩པར་པར་ཐེངས་དང་བོ་བཏབ། ཤོག་ངོས། ༤༥
⑤ 《རྒྱལ་རབས་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ》སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས་༥༨པར་གསལ། ⑥ 青海民族学院学报 ﹙社会科学版﹚ 1989年第三期175页 བློ་ཆོས་ཀྱིས་བརྩམས།
⑦ 西北民族学院学报﹙哲学社会科学版﹚1982年第四期28页
⑧ སྦྲང་ཆར། ༡༩༩༣—༠༤ དཔྱད་རྩོམ་ཚངས་བའི་ཐིག་རིས་། བདུད་ལྷ་རྒྱལ། 《སྙན་ངག་གི་བྱུང་འཕེལ་དང་འབྲེལ་ཏེ་སྐབས་སོ་སོའི་སྙན་ངག་གི་གོ་དོན་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ》ཞེས་པ་ལས་དྲངས།
⑨ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྐལ་བཟང་མིག་སྒྲོན》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། (སྟོད་ཆ)། གཙོ་སྒྲིག་པ། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ༢༠༠༢ལོའི་ཟླ་༣པ། ཤོག་ངོས། ༡༠༠
⑩ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁྱད་ཆོས》དཔའ་རྩེ་དང་ལྷ་རྒྱལ་ཚེ་རིང་གིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ངོས། ༣༡པ། ༡༩༩༩ལོའི་ཟླ་༢པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས་ཤིང་པར་ཐེངས་དང་བོ་བཏབ།
⑾ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྐལ་བཟང་མིག་སྒྲོན》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། (སྟོད་ཆ)། གཙོ་སྒྲིག་པ། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ༢༠༠༢ལོའི་ཟླ་༣པ། ཤོག་ངོས། ༧༨
⑿ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྐལ་བཟང་མིག་སྒྲོན》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། (སྟོད་ཆ)། གཙོ་སྒྲིག་པ། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ༢༠༠༢ལོའི་ཟླ་༣པ། ཤོག་ངོས། ༧༤
⒀ 《དེང་རབས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག་ཞིབ་འཇུག》 ཀྲུང་དབྱངས་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། གཙོ་སྒྲིག་པ། གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། ཤོག་ངོས། ༤༠༥ ༢༠༠༦ལོའི་ཟླ༡༢པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས་ཤིང་པར་ཐེངས་དང་བོ་བཏབ།
⒁ 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གསར་བའི་བརྩམས་ཆོས་བདམས་བཀོད་དང་དེ་དག་གི་བཤད་པ》 བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༨ལོའི་ཟླ༡༠བར་པར་གཞི་བསྒྲིགས་པ་དང་པར་ཐེངས་དང་བོ་དཔར། ཤོག་ངོས། ༤༤༢
⒂ 《མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར》སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ལོའི་ཟླ་༠༧ཚེས་༠༨པར་ངོས། ༡༥


text:
གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་བོད་མཐོ་སྒང་གི་གཞིས་ཆགས།
རིག་རྒྱུད་དཔྱད་ཞིབ་(ཚན་རིག་པ་)པས་གདོད་མའི་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་མཐའ་མ་ཙམ་ནས་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་རྒྱུན་མཐུད་ནས་བྱེད་མྱོང་ཡོད་པའི་བསམ་འཆར་བཏོན་འདུག
དེ་ཡང་འཛམ་གླིག་གི་ཡང་ཐོག་ཏུ་འབོད་བཞིན་པའི་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་ཐོག་མར་ཉེན་མཆོངས་(ཉེན་ཁར་མ་འཛེམས་པར་བོད་དུ་ཡོང་བ)བྱེད་མཁན་གྱི་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ཆ་སྙོམས་མི་ཊར་ ༤‚༥༠༠ ཙམ་ཡོད་ཅིང་། གྲང་ངལ་དང་སྐམ་ཤེས་ཆེ། འཚོ་རླུང་(oxygen)གི་ཕྱེད་ཙམ་ལས་མེད་སྟབས་དབུགས་གཏོང་ལེན་དཀའ་བ་སོགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་ཆེས་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་གཅིག་ལ་གདོང་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་ནའང་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ ༡༥‚༠༠༠ ཡར་སྔོན་དུ་མཐོ་སྒང་འདིའི་ཐོག་ཏུ་སུ་གཅིག་གིས་ཀྱང་གོམ་པ་འདུར་མྱོང་མེད་པའི་བསམ་ཚུལ་ཞིག་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་མོད། གནའ་རྫས་དཔྱད་ཞིབ་རིག་པ་དང་། རིགས་རྒྱུད་དཔྱད་ཞིབ་རིག་པའི་གནས་བསྡུས་དཔྱད་གཞི་ཡིས་གལ་ཆེའི་བྱུང་བ་(བོད་དུ་མི་ཐོག་མར་སླེབས་པ་)དེ་ཕལ་ཆེར་འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་མཐའ་མའི་དཀྱིལ་ཙམ་སྟེ་ལོ་ ༦༢‚༠༠༠ ལས་ཀྱང་སྔ་བར་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པར་བསྟན་ཡོད།
ས་གནས་དེར་གནས་ཡུལ་སྤོ་བཤུད་དང་མི་འབོར་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁྱེན་རྟོག་གང་ལེགས་ཡོད་ན་བོད་ཀྱི་མི་བརྒྱུད་ཀྱི་ལྐོག་གྱུར་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྒྱུ་དང་། འཚོ་རླུང་ཉུང་ཞིང་ས་ཁད་མཐོ་བའི་གནས་སྟངས་འོག་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཁོར་ཡུག་དེ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་ཡོད་པའི་ཁུངས་རྙེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པའི་སྐོར་འཁོད་འདུག
ཨ་རིའི་American Journal of Human Genetics, ཅེས་པའི་ནང་བཏོན་པའི་ཉེ་ཆར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་སྙན་ཐོ་ལྟར་ན། རྒྱ་ནག་གི་ཧྲང་ཧེ་ཚན་རིག་ལྟེ་གནས་ཁང་གི་སྐྱེ་དངོས་ཚན་རིག་སྡེ་ཚན་གྱི། མི་འབོར་འཕེལ་རྒྱས་སྐོར་གྱི་ཚན་རིག་པ་(ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་?) Shuhua Xu ཞེས་པས། བོད་རིགས་ ༣༨ གྱི་རིགས་རྫས་དང། རིགས་གཞན་འགའི་རིགས་རྫས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་དུ་བྱས་ཏེ་ཕན་ཚུན་བསྡུར་བ་བརྒྱུད། རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་བོད་ས་མཐོའི་སྟེང་འགྲོ་བ་མིའི་འཕེལ་རིམ་དང་། ཆགས་རབས་སྐོར་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད་ཚུལ་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཁོ་རང་གིས་གསུངས་འདུག
“ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་ནི་སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་རིགས་རྫས་ཀྱི་རྒྱུན་དམིགས་བསལ་བ་དེ་རེད། ཁོང་ཚོའི་ཕ་མེས་ལ་ཡར་དེད་སོང་ན་ལོ་ ༦༢,༠༠༠ ནས་ ༣༨,༠༠༠ ཙམ་སྟེ་ཕལ་ཆེར་མཐོ་སྒང་འདིའི་གཞིས་གྲོང་གསར་ཆགས་ཀྱི་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་སྲིད།” ཅེས་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས་གསུངས།
“ཆེས་ཐོག་མའི་ས་ཕྱོགས་གཞན་ནས་མི་ཡོང་བའི་དུས་སྐབས་དེའི་རྗེས་སུ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་རབས་དེས་བོད་རིགས་དང་བོད་རིགས་མ་ཡིན་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་རིགས་རྒྱུད་འདྲེས་སྦྱོར་(མི་རིགས་འདྲེས་མའི་གཉེན་སྒྲིག)གྱི་རྨང་གཞི་དེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་མཚམས་བཅད་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་མི་འབོར་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་འགྲོ་ལམ་དེ་འཁྱགས་རོམ་གྱིས་བཀག་ཡོད་ངེས་རེད།” ཅེས་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས་གསུངས།
“འདི་ནི་ཆེས་དཀའ་ངལ་ཆེ་བའི་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་ཤིང་ཏོག་སོགས་ཟས་འཚོལ་བསྡུ་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་དེར་མཚོན་ན་ཁོར་ཡུག་ཧ་ཅང་གི་གདུག་རྩུབ་ཅན་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ལོ་ ༡༥‚༠༠༠ ནས་ ༩༠༠༠ ཙམ་གྱི་སྔོས་ཏེ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་མཐའ་མར་འབོད་པའི་(LGM)སའི་གོ་ལའི་འཁྱགས་པའི་ཕྱི་ཤུན་གྱིས་གོ་ལའི་རྩེ་མོར་སླེབས་པའི་དུས་རིམ་དེའི་མཇུག་ཏུ་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བོད་དུ་ཡོང་ནས་མཉམ་དུ་འདུས་ཡོད། དེ་ནི་དེང་དུས་ཀྱི་བོད་པའི་རིགས་རྒྱུད་ཆགས་པར་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་དུ་གྱུར་བའི་མི་འབོར་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་ཚ་རླབས་ཤིག་རེད།” ཅེས་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས་གསུངས། མི་རིགས་མང་པོ་སླར་ཡང་བོད་དུ་ཡོང་བ་དེས་བོད་མིའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་བྱུང་ཞིང་ལོ་ ༡༢‚༠༠༠ ནས་ ༨‚༠༠༠ གོང་གི་ཆེས་ཉུང་བའི་མཐའ་བས་བསྐྱབས་ཡོད་པར་ར་སྤྲོད་ཡང་གནང་འདུག
ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡི་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚན་ཁག་ནི་བོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུན་ལ་ཆ་ཚང་བའི་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་གིས་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་ལེགས་པོ་བྱུང་ཡོད་ལུགས། གོང་གི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཚན་ཁག་དེའི་ནང་དུ་མེད་པའི་ཨ་རིའི་ཁཱ་ལི་ཧྥོར་ནི་ཡའི་མར་སི་ཌ་གཙུག་ལགས་སློབ་གྲྭའི་གནའ་རྫས་དཔྱད་ཞིབ་པ་མཱར་ཁ་ཨན་ཌན་དྷར་ཧྥིར་ (Mark Aldenderfer of the University of California, Merced,) ཡིས་གསུངས་འདུག ད་དུང་ཁོང་གིས་གསུངས་དོན། “ཉམས་ཞིབ་དེས་ས་ཕྱོགས་འདྲ་མིན་ནས་ཡོང་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུན་མཉམ་འདུས་ཀྱིས། མཐར་ད་ལྟ་ང་འཚོས་འབོད་བཞིན་པའི་བོད་ཅེས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་བསྐྲུན་ཡོད་པར་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བར་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས་འདུག
སྙན་ཐོ་དེ་ལྟར་ན་དེང་སང་གི་བོད་རིགས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༢ དེང་དུས་ཀྱི་མི་ལས་བྱུང་ཞིང་། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་བོད་དུ་མི་འབོར་སྤོ་བཤུད་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་འཕྲོས་རྣམས་ནི་དེའི་སྔོན་གྱི་ཆེས་གདོད་མའི་མི་རིགས་ལས་བྱུང་ཞིང་། དེང་དུས་ཀྱི་མིའི་རིག་རྒྱུན་དུ་གཏོགས་པའི་བོད་རིགས་དེ་དག་ནི། ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་ནས་བརྒྱ་ཆའི་ ༨༢ ཙམ་དང་། དབུས་ཨེ་ཤི་ཡ་ནས་ ༡༡ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ནས་ ༦ སོགས་འདྲེས་མ་ཡིན་ཚུལ་མཚོན་གྱི་ཡོད་འདུག
ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་དེས་བོད་རིགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་རིགས་རྫས་DNAཆ་ཤས་ཤིག་ Ust’-lshim Man (རིགས་དེ་ནི་དེང་དུས་ཀྱི་མིའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་ཤིང་ལོ་ ༤༥‚༠༠༠ གོང་ཨེ་ཤི་ཡའི་བྱང་རྒྱུད་ཨུ་རུ་སུའི་ས་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པར་བཤད་) ཞེས་པའི་རིགས་དང་། Neandertals, Denisovans སོགས་དང་། ངོ་རྟགས་མ་ཆོགས་ཤིང་རྩ་སྟོངས་ཕྱིན་ཟིན་པའི་རིགས་རྒྱུད་འགའ་དང་ཧ་ཅང་མཐུན་པོ་ཡོད་འདུག རིགས་རྫས་ཀྱི་ཆ་ཤས་དམིགས་བསལ་བ་དེར་ས་མཐོ་སར་འཚོ་སྡོད་ཐུབ་པའི་རིགས་རྫས་ཤིག་དང་རིགས་རྒྱུན་བརྒྱད་ཙམ་ལྡན་ཡོད་འདུག་ཅིང་།
ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས། “རིགས་རྒྱུན་དེ་དག་ཚང་མ་འདྲེས་པའི་རིགས་ཞིག་མཐོ་སྒང་འདིའི་གདོད་མིའི་མི་འབོལ་སྤྱིའི་མེས་པོ་ཡིན་པར་སེམས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད་འདུག ཞིབ་འཇུག་དེས་བསྟན་དོན། མཐོ་སྒང་འདི་ཉིད་དུ་ཐོག་མར་འགྲོ་བ་མིའི་གཞིས་ཆགས་པ་ནས་བཟུང་མཐུ་མཐུད་དེ་རིགས་རྒྱུད་སྐྱེ་འཕེལ་བྱས་ཡོད་པར་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད། དེས་ནི་ཆེས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གནམ་གཤིས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་བོད་དུ་མི་རྣམས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ནས་ཡོར་པར་མཚོན་གྱི་ཡོད།” ཅེས་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས་གསུངས། “རིག་པ་འདིས་ LGM, (ཆེས་གདོད་མིའི་མི་རིགས) ཐེ་བའི་སྔ་མོར་མཐོ་སྒང་དུ་སྡོད་མཁན་དེ་དག་གནམ་གཤིས་ཧ་ཅང་གྲང་ངལ་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་དེར་ཕྱིར་ཕུད་ཚར་བར་འདོད་པའི་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དེ་སུན་འབྱིན་བྱས་ཟིན་པ་རེད།” ཅེས་ཧོང་ཀོང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ས་ཁམས་ཚན་རིག་པ་དྷ་ཝི་དྷི་ཀྲང་གིས་བརྗོད་འདུག ཁོང་ཡང་ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡི་ལས་ཀ་དེར་མཉམ་ཞུག་གནང་མྱོང་མེད་པ་རེད། ཨན་ཌན་དྷར་ཧྥིར་དང་ཚན་རིག་པ་གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་ཀྱང། “མཐོ་སྒང་གི་ཆ་ཤས་དེས་འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་སུ་གསོན་ཐུབ་མཁན་རྣམས་ལ་སྐྱབས་སྦྱིན་བྱས་ཡོད་ངེས་རེད།” ཅེས་དང་། ཧྲ་ཧོའུ་ཞུ་ཡིས། “ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་དེའི་འཁྲིས་ཀྱི་ལུང་ཤོང་རྣམས་སུ་སྔ་མོའི་མི་དེ་རྣམས་འཚོ་སྡོད་བྱེ་ས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་རུང་མིན་པའི་ས་ཁུལ་འདང་ངེས་ཡོད།” ཅེས་གསུངས།
རྩོམ་ཡིག་དེ་སྔར་ལོའི་དབྱར་དུས་སུ་ས་གཤིས་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་མཐོ་སྒང་འདིའི་ཐོག་ལོ་ ༣༩‚༠༠༠ ནས་ ༣༡‚༠༠༠ ཡར་སྔོན་ཙམ་ནས་མིའི་འགྲོ་བ་ཡོད་མྱོང་བའི་གནའ་རྫས་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དཔང་རྟགས་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ལ་རྒྱབ་བསྐྱོར་དུ་ཞིབ་འཇུག་གི་ལེགས་སྐྱེས་སུ་ཕུལ་བ་ཡིན་འདུག གནས་སྟངས་དེར་རྡོ་ཆས་ཀྱི་ལག་ཆ་དང་། ད་ལྟར་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་(མི་སོགས)སོགས་ཀྱི་དངོས་དཔང་ཤིན་ཏུ་ཕྱུག་པོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ཀླུང་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པ་རེད་འདུག
“གོང་གི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་སྔ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བོད་མཐོ་སྒང་འདི་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་དངོས་དཔང་མི་འདྲ་བ་བརྟན་ཅིང་སྔ་བ་ཡོད་ངེས་མོད། འོན་ཀྱང་ངས་དོ་སྣང་བྱུང་བ་ལྟར་ན་མགོ་རྙོག་དེ་ལས་(མགོ་རྙོག་གི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འདས་པའི་བྱུང་རབས་)དེ་འདྲའི་དངོས་དཔང་གྱི་དུམ་བུ་དེ་ད་དུང་ཡང་ཚང་མེད། སྟོང་ཆ་དེ་ཁ་སྐོང་བར་སྔོག་འདོན་(དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ནས་ས་འོག་ཏུ་གནས་པའི་དངོས་པོ་དང་ཁང་རྙིང་སོགས་འཚོལ་ཞིབ་ཆེད་སྔོག་འདོན་བྱེད་པའི་བྱ་གཞག་)མང་དུ་བྱེད་དགོས་ངེས་སུ་མཐོང་།” ཞེས་ཨན་ཌན་དྷར་ཧྥིར་གྱིས་གསུངས།
རྩོམ་ཡིག་འདི་ཐོག་མར་ “བོད་འཁྱགས་རོམ་གྱི་དུས་སྐབས་” སམ་ “འཁྱགས་རོམ་དུས་སྐབས་ཀྱི་བོད་” “Ice Age Tibet” ཞེས་པའི་ཁ་བྱང་ཐོག་སྤེལ་འདུག
Scientific American March 2017 Issue ལས་ཕབ་སྒྱུར་བྱས།


text:
འདི་གའི་དགེ་རྒན་རིས་མེད་སློབ་དཔོན་ཨ་ལགས་རྗེ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་ལགས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་གསར་པ་( སིདྒལའི་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པའི་རླབས་ཆེན་བོད་མི་)ཞེས་པ་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོ་གནང་བ།
༄༅།། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༧ ཟླ་༦ ཚེས་༣༠ ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༤།༠༠ སྟེང་འདི་ག་བཞུགས་སྒར་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ། ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་རིག་ལམ་དགེ་རྒན་རིས་མེད་སློབ་དཔོན་ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་ཆོས་བཟང་མཆོག་གིས་ ( སིདྒལའི་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་པའི་རླབས་ཆེན་བོད་མི། ) ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཅིག་དབུ་འབྱེད་གནང་སོང་།
དཔེ་དེབ་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོར་ཨ་རྨྱེ་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་མཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་དང་། གདན་ཞུའི་སྐུ་མགྲོན་དུ་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔེ་མཛོད་འགན་འཛིན་དང་རིག་གནས་དགེ་རྒན་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ཕེབས་ཡོད་ཅིང་། དཔེ་དེབ་འདིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཨ་ལགས་རྗེ་སྤྲུལ་ལགས་ཀྱིས་དཔེ་དེབ་ཇི་ལྟར་བརྩམས་པ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་བརྩམས་པའི་སྐོར་ལ་གསུངས་དོན། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༥ ལོར་ཁོ་རང་སིངྒལར་སོང་བར་ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བོད་པ་ཡིན་ཞེས་ན་དགའ་གུས་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པར་མ་ཟད་། ཁོང་ཚོས་སྔོན་ཆད་སིངྒལར་བོད་པ་མཧཱེཎྜ་ཞུ་བ་ཞིག་ཡོང་ནས་ཁོང་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་རབས་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་ཞིག་བཤད་སོང་བས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་རླབས་ཆེན་ཁོང་ལ་ཐོག་མར་དོ་སྣང་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁོང་གི་སྐོར་ལ་རྩད་གཅོད་རིམ་པར་བྱས་ཏེ་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ཡང་སིངྒལར་ཐེངས་གཅིག་སོང་བ་ཡིན་ལ། དེ་མིན་འབྲུག་དང་འབྲས་ལྗོངས་སོགས་ས་གནས་མང་པོར་དངོས་སུ་བསྐྱོད་ནས་ཁོང་གི་སྐོར་ཀྱི་དཔེ་དེབ་འདི་བྲིས་པ་ཡིན་མོད། འདིར་ཞིབ་འཇུག་གི་རིམ་པ་སོགས་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་གཏིང་ཟབ་མོ་ཞིག་ཡོང་མེད་པས་རྗེས་སུ་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་རྩོམ་པ་པོ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་ཁོང་གི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་བའི་རེ་སྐུལ་ཡང་གནང་སོང་།
གཞན་ཡང་རླབས་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་འདི་འདྲ་ཞིག་ཁུ་སིམ་མེར་ཡལ་སོང་ན་ཧ་ཅང་ཕངས་པོ་རེད་ལ། བོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་འཁོད་དགོས་པའང་ང་ཚོ་ཚང་མ་ལ་ཡོད་པའི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཀྱང་རེད་སྙམ་པར་མ་ཟད། ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་མར་གོ་བ་ནས་རང་ལ་དགའ་སྤོབས་ཚད་མེད་བྱུང་ལ། དེ་བཞིན་དེང་གི་གཞོན་སྐྱེས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཁོང་དང་ཁོང་ལྟ་བུའི་རླབས་ཆེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་དག་ངོ་འཕྲོད་དགོས་པ་གལ་ཆེན་པོ་རེད་སྙམ་པ་སོགས་ཀྱིས་དེབ་འདི་འབྲི་བའི་ལས་སུ་ཞུགས་པ་ཡིན་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་སོང་།
དེ་ནས་གདན་ཞུའི་སྐུ་མགྲོན་ཀིརྟིའི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་གི་དཔེ་མཛོད་འགན་འཛིན་དང་རིག་གནས་དགེ་རྒན་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་དཔེ་དེབ་བཀླགས་པའི་མྱོང་ཚོར་དང་འབྲེལ་ནས་དགེ་ཚན་ ༤ དང་ཞན་ཆ་ ༢ ཞེས་པའི་གཏམ་བཤད་གནང་དོན། དཔེ་དེབ་འདིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྟོང་ཆ་ཆེན་པོ་གཉིས་བསྐངས་ཐུབ་ཡོད་ཅིང་། སིངྒལའི་ཡུལ་དུ་ནང་བའི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ཆགས་སོང་བ་དེ་གླང་དར་སྐབས་སུ་བོད་དུ་ནང་ཆོས་ཉམས་ཆགས་སོང་བ་ལས་ཀྱང་སྡུག་པ་ཡིན་པ་དང་། ང་ཚོས་དེབ་འདི་ལས་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་བོད་ཙམ་མ་ཟད་ཡུལ་གྲུ་གཞན་ནས་ཉམས་ཆགས་ཇི་ལྟར་སོང་བའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྟོང་ཆ་བསྐངས་ཐུབ་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་པ་དེ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་ལས་ཁོ་བོ་སྔོན་ལ་གླིང་འདིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་འཕུར་ནས་སོང་བ་ཞིག་མེད་ན་ཁོ་བོ་གླིང་འདིར་སླེབས་པའི་བོད་མི་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ཚུལ་བཤད་ཡོད་པ་དོན་དངོས་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད། དགེ་ཆོས་ཀྱིས་དགེ་སློང་ཁོང་ངོ་ཤེས་པར་མ་ཟད་དགེ་སློང་ཁོང་དང་མཉམ་དུ་སྐུ་པར་སྒྲོན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་༸སྐྱབས་རྗེ་ཀིརྟི་རིན་པོ་ཆེའི་དགེ་ཆོས་སྐོར་གྱི་དཔེ་དེབ་༼ དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རབ་བྱེད་ཞབས་བཏགས་མ། ༽ ཞེས་པར་བཀོད་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་དང་། དེ་བཞིན། དགེ་མཚན་གཞན་ཞིག་ནི་བོད་ཀྱི་མི་རབས་གསར་བའི་གཞོན་སྐྱེས་དག་ལ་རང་གི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱར་གསོ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གལ་ཆེན་ཞིག་འདི་ནས་བསྟན་འདུག སིངྒལས་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་སྐབས་སུ་ཁོ་རང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་དག་དཔའ་བོ་གཡུལ་དུ་ཞུབས་སྐབས་ཀྱི་ཁྲབ་དང་ཕུབ་ལྟར་དུ་བཙན་གནོད་མཁན་གྱི་ཁ་གཏད་དུ་ལངས་ནས་རང་སྲུང་གི་ལག་ཆར་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད་པ་གསལ་བོ་འཁོད་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད།
དགེ་མཚན་བཞི་པ་དེ་དེང་སང་བོད་ནང་སོགས་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཡག་བཙོག་མང་པོ་ཞིག་བཤད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། སྤྱིར་ན་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ནམ་ཡིན་ན་མེ་མདའི་ཁ་ནས་ཉམས་ཆགས་སུ་འགྲོ་བཞིན་པ་ལས་གནས་ལུགས་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཕོངས་ནས་ཉམས་ཆག་འགྲོ་ཡི་མེད་པ་རེད། དཔེ་དེབ་འདིའི་ནང་དུ་དགེ་སློང་སྤེན་པ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ཀྱང་ནང་ཆོས་དང་ཡི་ཤེས་ཆོས་ལུགས་བར་ལ་རྩོད་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་བར། ཕན་ཚུན་མཉམ་གཅིག་ཏུ་བསྡད་ནས་ཉི་མ་གསུམ་ལྷག་ལ་རྩོད་པ་བྱས་མཐར་ནང་ཆོས་གནས་ལུགས་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་མི་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་ཉིན་མང་པོར་ཆོས་སྟོན་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། ང་ཚོ་སུ་ཡིན་ན་ཆོས་ལུགས་ལ་ཡག་བཙོག་མང་པོ་ཞིག་ལབ་བཞིན་པར་སྐྲག་དགོས་དོན་མེད་པའི་དགེ་མཚན་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་པ་རེད། ཅེས་བརྗོད་སོང་།
ཁོས་དཔེ་དེབ་ཀྱི་ཞན་ཆའི་སྐོར་ལ། དེབ་ཀྱི་ཞིབ་མཇུག་གི་སྐབས་སུ་ཟིན་བྲིས་ལ་བྲེལ་འཚུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ཡང་ན་ཞིབ་མཇུག་ཞིབ་ཚགས་མིན་པའི་རྣམ་པ་དང་། གཉིས་པ་རྗོད་བྱེད་ཚིག་འགྲོས་ཀྱི་སྐོར་ནས་བོད་རང་གི་སྐད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་མི་མཐུན་པའི་སྐད་ཆའི་གྲོས་ཤིག་འདུག་སྙམ་པ་ཐེངས་སྔ་ཕྱིར་བྱུང་། དཔེར་ན། བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་ཁྱད་གཞི་སྔོན་དང་ཁྱད་ཆོས་རྗེས་ལ་འགྲོ་དགོས་པའི་སྐད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལྟ་བུའི་སྒྲིག་གཞི་དེའི་རིམ་པ་འཆོལ་འདུག་སྙམ་པ་བཅས་དང་།
དེ་རྗེས་ཨ་རྨྱ་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་མཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་དཔེ་དེབ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ། དང་པོ་གནད་འགག་ཆེ་ཤོས་དེ་མཧཱེཎྜ་ཁོ་རང་གི་དེབ་བྲིས་ཚད་ཚང་མའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ ༡༨༡༦ ལ་དབྱིན་ཇིའི་དང་འབྲས་ལྗོངས་བར་ལ་ཐོག་དང་པོ་དམག་བརྒྱག་མགོ་ཚུགས་པ་རེད། ༡༨༣༥ ནས་རྡོ་རྗེ་གླིང་ཤོར་ཚར་བ་དང་ ༡༨༦༥ ལོ་ནས་འབྲས་ལྗོངས་ཕལ་ཆེར་བོད་སྡེ་བ་གཞུང་གི་ལག་ནས་ཤོར་མགོ་ཚུགས་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ༡༨༦༥ ནས་ ༡༩༠༠ བར་དུ་དབྱིན་གཞུང་གིས་འབྲས་ལྗོངས་ནང་དུ་པར་བརྒྱབ་པའི་དགོན་པ་དང་བླ་མ་སྔགས་པ་གྲྭ་བ་ཚང་མར་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་བོད་ཀྱི་གྲྭ་པ། བོད་ཀྱི་སྔགས་པ་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་ཡོད་པ་རེད། དེང་སང་གི་བཤད་སྟངས་ནང་བཞིན་གྱི་ང་ཚོ་བོད་པ་དང་ཁོ་ཚོ་འབྲས་ལྗོངས་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ཐ་སྙད་གསར་པ་རེད། གནའ་སྔ་མོ་དུས་རབས་ ༡༤།༡༥།༡༦།༡༧། ནང་བོད་པ་ཡིན་ལབ་ན། གྲོ་མོ་དང་འབྲས་ལྗོངས་འབྲུག་སོགས་ཚང་མར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་ལྷོ་བ་ཞེས་ལབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་དུས་སྤེན་པ་དོན་གྲུབ་ལ་མཚོན་ན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལུང་པར་སླེབས་ཡོད་སྟབས། འབྲས་ལྗོངས་ནས་ཡིན་ལབ་ན་ཧ་གོ་མཁན་མེད་སྟབས་བོད་པ་ཡིན་ལབ་ན་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ལ། དེ་དག་བོད་ཆེན་པོའི་ཁོངས་གཏོགས་སུའང་ཚུད་ནས་ཡོད་པས་རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲ་རེད་དྲན་གྱི་འདུག དེ་བཞིན། སྤེན་པ་དོན་གྲུབ་སྐོར་ལ་སྔོན་ཆད་ནས་གོ་མྱོང་ཐོས་མྱོང་མང་པོ་ཡོད་ལ་ ༡༩༨༠ ལོར་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་བོད་ཡིག་དཔེ་སྐྲུན་སྡེ་ཚན་འགན་འཛིན་ལ་བཞག་རྗེས་དཔེ་སྐྲུན་བྱེད་པའི་དེབ་ཐོག་མ་དེ་རཀ་ར་རིན་པོ་ཆེའི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྐོར་གྱི་དེབ་དེ་བཀླགས་རྗེས་བསྐྱར་དུ་ངེས་ཤེས་གསལ་བོ་ཞིག་སྐྱེས་བྱུང་། ཞེས་བརྗོད་སོང་།
དེ་རྗེས་རྩོམ་པ་པོས་སྐུ་མགྲོན་གཙོ་བོ་སོགས་ཚང་མ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་གསུངས་རྗེས་མཛད་སྒོ་གྲོལ་བ་དང་། དཔེ་དེབ་ཀྱི་རིན་གོང་བརྒྱ་ཆ་༢༠ ཆག་ཡང་གིས་མཛད་སྒོར་ཕེབས་མི་རྣམས་ལ་བཙོང་ཡོད་པ་བཅས།


text:
Monday, December 21, 2015
རྒྱ་མཚོ་བྱིན་རླབས་བྱས་པའི་ཉིན་མོ།
དེ་རིང་ནི་སྔ་ནས་གྲ་བསྒྲིགས་བྱས་པ་ནང་བཞིན་ཐག་ཉེར་ཡོད་པའི་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་རླབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེ་རིང་ནི་བོད་ལུགས་ནག་རྩིས་ལྟར་དུ་དགུན་ཉི་ལྡོག་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཡིན་པས་ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་དགེ་ཕྲུག་པདྨ་སྒྲོལ་མ་དང་ལྷན་མཆོད་ཆས་དང་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཁུར་ནས་མཚོ་འགྲམ་ལ་སོང་། དེ་རིང་གི་གནམ་གཤིས་ནི་སྔར་དང་མི་འདྲ་བ་ཆར་ཟིམ་ཟིམ་འབབས་བཞིན་འདུག མཚོ་འགྲམ་ལ་འབྱོར་མ་ཐག་ཆར་པ་ཇེ་ཆེར་བབས་སོང་འོན་ཀྱང་གནམ་གཤིས་སྡུག་ཚོད་མི་མང་པོ་འབྱོར་འདུག མ་ཟད་ས་གནས་འདིའི་གསར་འགོད་པ་དང་གློག་བརྙན་པར་ལེན་མཁན་རྣམས་ཀྱང་འབྱོར་འདུག་སྟབས་པར་ལེན་པ་དང་གློག་བརྙན་རྒྱག་པ་སོགས་བྲེལ་ཟིང་ཚུབས་སེ་རེད་འདུག ངས་ནི་བཀྲ་ཤིས་བརྒྱད་པས་སྣ་དྲངས་ནས་དང་པོ་སྡེ་བརྒྱད་གསེར་སྐྱེམས་དང་ཀླུ་གཏོར་བཅས་བཏོན། མཐར་ཁོ་བོས་བྲིས་པའི་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་རླབས་ཤོག་ལྷེ་གཉིས་ཅན་དེ་མི་མང་དང་མཉམ་དུ་དབྱིན་སྐད་ཐོག་འདོན་བཅུགས་ནས་ཨོ་རྒྱན་བསམ་ལྷུན་ནང་། ས་ཆུ་མེ་རླུང་འབྱུང་བའི་བར་ཆད་སོགས་ཀྱི་ཨོ་རྒྱན་འབྱུང་བཞིའི་དབང་རྒྱལ་ལ་འདོད་གསོལ་སྨོན་ལམ་སོགས་ཀྱང་གང་དྲག་བྱས། དེ་ནས་མི་མང་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་སིལ་མ་ཆུ་ནང་དུ་གཡུག་བཅུགས་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཚིག་བཅད་རྣམས་ཀྱིས་དེ་རིང་གི་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་རླབས་དེ་རེ་ཞིག་གྲུབ་པར་བྱས། ཟུར་དུ་ས་གནས་འདིའི་གཟུགས་མཐོང་བརྙན་པར་ལེན་མཁན་རྣམས་དང་། གསར་འགོད་པ་སོགས་ཀྱི་སོ་སོའི་འདོད་པའི་དྲི་བ་རྣམས་རེ་ཞིག་ལན་གྱིས་བཀང་བར་བྱས་ནས་ཆོས་ཚོགས་སུ་འབྱོར་ནས་དེ་རིང་ནི་གཟའ་ཟླ་བའི་བདེ་ཆེན་ཞིང་སྒྲུབ་ཀྱང་ཡིན་པས་དཔོན་སློབ་འགའ་དང་ལྷན་ཞིང་སྒྲུབ་མ་ཆད་ཙམ་ཞིག་བྱས། པོར་ལེན་ནས་ངོས་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་གཉའ་ནང་བ་ཤེས་རབ་སྐལ་ལྡན་ལགས་ཀྱང་ཕེབས་སོང་།
Thursday, December 10, 2015
མ་ལེ་ཤར་འགྲུལ་བཞུད་བྱས་པ།
དེ་རིང་ནི་མ་ལེ་ཤའི་འགྲུལ་བཞུད་ཉིན་ཐ་མ་དེ་ཡིན། བདུན་ཕྲག་གསུམ་རིང་ཡུན་རིང་མ་ཐུག་པའི་ས་གནས་ཁག་མི་འདྲ་མང་པོར་ཡོད་པའི་ངོས་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་ཕོ་མོ་རྣམས་དང་འཕྲད་པ་ཧ་ཅང་ས་དགའ་བོ་བྱུང་། ངས་ཀྱང་ཆོས་བཤད་དང་འདོན་པ་སོགས་ཁོ་རང་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་དཀའ་ཚེགས་དང་ངལ་དུབ་གང་ལའང་མ་འཛེམས་པར་ཆོས་བཤད་དང་རབ་གནས་འདོན་པ་སོགས་རང་གང་ཤེས་བྱེད་ཁུལ་བྱས། མང་པོ་ཞིག་ནས་དུས་ཡུན་བདུན་ཕྲག་གསུམ་དེ་ཐུང་དྲགས་པའི་བསམ་འཆར་འདོན་མཁན་འདུག ཁ་སང་རྒྱལ་ས་ཀོ་ལ་ལམ་བུར་ཡོད་པའི་རྙིང་མའི་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཐིག་ཆོས་ཚོགས་ལ་ཆེར་བཅར་བྱས། ངོས་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་སྤྲུལ་སྐུ་བཀྲ་ཤིས་བསོད་ནམས་བོད་ལ་ཕེབས་ནས་མ་བཞུགས་པ་ཁེལ་འདུག ཁོང་གི་སློབ་མ་རྣམས་ནི་ངོས་ཀྱི་ཆོས་གྲོགས་རྙིང་ཤོས་དེ་ཡིན་སྟབས་ཕན་ཚུན་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བ་ཧ་ཅང་ནས་དགའ་བོ་བྱུང་། གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན་མོར་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཐིག་ཆོས་ཚོགས་སུ་འཚོགས་པ་ལ་ཆེད་བཅར་དང་མང་མི་མང་གི་རེ་བ་ལྟར་དུ་བྱིན་རླབས་དང་བཀའ་བསྒོ་སོགས་གང་དྲགས་བྱས། དབྱིན་ཇི་གོབ་ཏོ་དེ་སྐྱོན་ནས་ཆོས་བཤད་འདི་འདྲ་བྱས།
བཀའ་བསྒོ་ངོ་མ་དེ་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་གཞན་ལ་སྐྱབས་སུ་མ་བཅོལ་བར་རང་མགོ་རང་གིས་ཐོན་པར་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་། བདག་ཉིད་བདག་གི་མགོན་ཡིན། ཅེས་གསུངས་པ་འདིར་གོ་རྒྱུ་ཆེན་པོ་ཡོད། ཆོས་བྱེད་ཟེར་དུས་ཁ་འདོན་སྨོན་ལམ་གཅིག་པུའི་སེམས་ནང་གི་ཉོན་མོངས་སེལ་བར་ཕན་ཐོག་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་རེད། དེ་ལས་རང་སེམས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏང་ནས་སེམས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སངས་རྒྱས་རྙེད་པའི་ཐབས་ཤེས་བྱས་ན་ཡག་པོ་རེད། དེ་འདྲ་ཡོང་དགོས་ན་ངེས་པར་ཅན་གྱི་སྒོམ་རྒྱག་དགོས། སྒོམ་རྒྱག་ཟེར་དུས་ཞལ་ཕྱག་གིས་མཚན་པའི་ལྷ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་སྒོམ་མི་དགོས། རང་གི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་འདི་སྐྱོང་ནས་གང་ལྟར་གླང་ཆེན་སྨྱོན་པ་ལྟ་བུའི་སེམས་འདི་བདག་པོ་རྒྱག་དགོས།
ཞེས་བཤད་ནས་ཁོ་རང་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་རབ་གནས་དང་བཀའ་བསྒོ་སོགས་ཀྱང་བྱས་པས་མི་མང་དགའ་བོ་བྱས་སོང་། ཕྱི་ཉིན་མཚན་མོ་ཆུ་ཚོད་བཞི་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་སྐྱེད་དམན་ཞིག་དང་ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་བླ་མ་ནམ་མཁའ་གཉིས་ནས་གནམ་ཐང་དུ་སྐྱེལ་མ་བྱས་སོང་། ངས་ཀྱང་ད་རེས་མ་ལེ་ཤའི་འགྲུལ་བཞུད་འདིའི་སྐབས་སུ་ཚུར་བསུ་ཕར་བསྐྱལ་སོགས་སྣེ་ཟབ་རྒྱས་གནང་མཁན་ཆོས་གྲོགས་ཕོ་མོ་ཚང་མ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་འདོད་བྱུང་། མ་ལེ་ཤའི་གནམ་ཐང་ནས་ཀོའུ་རི་ཡའི་གནང་ཐང་བརྒྱུད་ནས་ཀི་ལི་ཧྥོ་ཉའི་གནམ་ཐང་བར་དུ་ཆུ་ཚོད་ཉེར་གསུམ་ཏག་ཏག་འགོར་སོང་། ཀི་ལི་ཧྥོ་ཉའི་གནམ་ཐང་ནས་ཨ་མ་སུས་སིན་དང་སློབ་མ་སི་ཀབ་གཉིས་ནས་ལག་ཁ་གཏག་གིས་སྒུག་འདུག ཨ་མ་སུས་སིན་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་བྱུང་འདུག ངེད་གསུམ་ཁ་བརྡ་བྱེད་ཆོས་ཚོགས་སུ་དགུང་མོ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་གཞི་ནས་འབྱོར་སོང་།
Subscribe to: Posts (Atom)