c: application/epub+zip

text:
བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གིས་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་མིན་དེའི་ཁྱད་ནོར་རྣམས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་མིན་ལ་རག་ལས་ཡོད། དང་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་པ་ལྷད་མེད་དུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་དང་།གཉིས་པ་ནི་རིག་གཞུང་གཞན་དང་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་པའི་སྐབས་དེའི་ཁྱད་ཆོས་འགའ་ཞིག་གི་འཕེལ་རིམ་ལ་ཐུག་ཡོད། བརྗོད་གཞི་གཉིས་པས་བོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་གྱི་ནང་པའི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྲུང་བྱེད་པའི་རྒྱུད་རིམ་སྟོན་གྱི་ཡོད། བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་ཡིག་ཐོག་གི་གཅེས་ནོར་ཐད་ངའི་དཔྱད་གཏམ་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་ཡིག་ཐོག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་སླད་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་བང་མཛོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་ད་ཐེངས་ཀྱི་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤི་ཡའི་སྐད་ཡིག་ནང་ཕབ་སྒྱུར་ཞུས་ཡོད། ལས་གཞི་དེ་ཆ་ཚང་ལེགས་སྒྲུབ་བྱ་རྒྱུ་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན། ད་ལྟ་བར་དུ་གང་བསྒྱུར་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་མིག་སྔར་སེམས་དང་ཕྱིའི་འཇིག་རྟེན་དབར་གྱི་རྣམ་གཞག་ཐོག་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ཤེས་བྱ་མཁོ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ད་ལྟ་བར་དུ་བསམ་ཞིབ་བྱེད་མྱོང་མེད་པའི་ཡུལ་ཏེ། སྙིང་རྗེ་དང་། དྲན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་བཅས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་ལུས་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུར་སྐུལ་འདེད་བཏང་ཡོད། ནང་སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་འཆམ་མཐུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་གོང་སྤེལ་གཏོང་སླད་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བའི་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་ད་དུང་ཡིག་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུ་ལྷག་ཡོད།
བཟོ་ལས་འཕྲུལ་རིག་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད་ནའང་། གཞུང་དེ་དག་ཆ་ཚང་ཡིག་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུའི་ལས་གཞི་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བར་དོན་དངོས་ཐོག་དུས་རབས་ཁ་ཤས་བགོར་ངེས་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་ཡིག་ཐོག་གི་ཁྱད་ནོར་རྣམས་འབྱུང་འགྱུར་མི་རབས་རྣམས་ཀྱིས་མུ་མཐུད་ལས་གཞི་དེ་མཇུག་སྐྱོང་བྱེད་པར་དེའི་ཐོག་མའི་སྐད་ཡིག་ནང་ལྷད་མེད་དུ་གཅེས་ཉར་དགོས། ཐ་ན་སྐད་ཡིག་གཞན་ནང་ཡིག་སྒྱུར་ཟིན་པའི་དུམ་བུ་རྣམས་ད་དུང་བཅོས་སྒྲིག་དང་ཞུ་དག་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཐོག་མའི་སྐད་ཡིག་གི་རྒྱུ་ཆས་མ་འོངས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་ཞིག་བྱེད་ཐུབ།
དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པ་དང་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་རྒྱ་གར་ནང་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནང་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་བརྡ་ཆད་མང་པོ་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར། བོད་གཅིག་པུས་རིག་གཞུང་ཕྱུག་པོ་འདིའི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པ་འདིའི་ནང་ཨུ་རུ་སུ་དང་། སོག་པོ། རྒྱ་ནག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཅས་ཀྱི་ནང་དམར་པོའི་སྲིད་གཞུང་གི་བཙན་གནོན་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐད་བྱུས་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོ་ི﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ི་མཉམ་འཐུས་ལས་ཁང་གི་ད། རྒྱུ་མཚན་དེ་བས་ན། ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་གཉིས་ཀར་འཛམ་གླིང་འདི་ཡར་རྒྱས་དང་ཕྱུག་པོ་ཡོང་ཆེད་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་རྩ་ཆེའི་གཞུང་ལྷག་མ་རྣམས་གང་ཐུབ་ཐུབ་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་བདག་གཅེས་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན།
ད་བར་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་གང་བརྩམས་པའི་ལས་གཞི་ཐམས་ཅད་ངས་འདིར་ཞུ་རྒྱུ་ཁག་པོ་རེད། དེར་བརྟེན་དེའི་ཕྱིར་ཕུལ་བྱུང་གི་ཚོགས་པ་དང་ལས་གཞི་ཁག་ཅིག་ངས་ཞུ་འདོད་བྱུང་། ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལས་གཞིའི་ཐོག་ནས་ངག་རྒྱུན་གྱི་རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད། དེའི་ནང་བླ་མ་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ཆོས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་དུ་མ་སྒྲ་འཇུག་དང་བརྙན་འཕྲིན་བསྡུ་འཇུག་སོགས་ལ་བཞུགས་ཡོད། ཁྱད་པར་དུ་དེའི་ནང་སྒྲུང་དང་། གཏམ་དཔེ། བོད་རིགས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མའི་འགྲེལ་བརྗོད་སོགས་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང་ལས་གཞིའི་ཁྲོད་ད་དུང་བཅར་འདྲི་དེ་དག་ཡིག་ཐོག་ཏུ་དབབ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་ད་ལྟ་བར་དབྱིན་སྐད་ནང་ཕབ་སྒྱུར་དང་བཅས་པོད་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་ལེགས་སྒྲུབ་ཟིན་ཡོ་ི﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ི་མཉམ་འཐུས་ལས་ཁང་གི་་ི﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ི་མཉམ་འཐུས་ལས་ཁང་གི་ད།
དེ་བཞིན་སྒྲ་འཇུག་དང་། བརྙན་འཕྲིན། ཌི་བི་ཌི།(DVD)བཅས་ཀྱི་ནང་ཨོ་རིའེན་ཌེ་(Orient)ཐེབས་རྩ་དང་མེ་རི་ཌིའེན་(Meridian)ཐེབས་རྩ་ཚུད་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་ཚང་མའི་བླ་ཆེན་ཁག་གི་གསུང་ཆོས་ཁག་ཉར་ཚགས་ཆེད་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལས་གཞི་གཉེར་བཞིན་ཡོད། སྒྲིག་འཛུགས་གཉིས་ཀས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་མཉམ་འཐུས་ལས་ཁང་ཞེས་པའི་བཀོད་ཁྱབ་འོག་ལས་དོན་དེ་དག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཉེ་ཆར་ཧོབ་ཀིན་སེས་(Hopkins)བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཉར་ཚགས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅིག་གསར་འཛུགས་ཞུས་འདུག། གཞན་ཡང་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་སློབ་ཁྲིད་གནང་མཁན་གྱི་བླ་མ་དང་། དགེ་བཤེས། མཁན་པོ་བཅས་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་མང་ཆེ་བའི་ནང་བླ་མ་དང་དགེ་རྒན་གྱིས་གནང་བའི་གསུང་བཤད་དང་སློབ་ཁྲིད་སོགས་སྒྲ་སྡུད་འཁོར་ལོ་དང་། བརྙན་འཕྲིན། ཌི་བི་ཌེ་སོགས་ཀྱི་ནང་བཅུག་སྟེ་ཉར་ཚགས་གནང་བ་ཧ་ཅང་ཕོན་ཆེན་པོ་ཡོད།
སྒྲིག་འཛུགས་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་གསུང་རབ་རྣམས་གཅེས་སྲུང་ཆེད་ལས་གཞི་ཤུགས་ཆེ་སྤེལ་བ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༨ ལོར་འགོ་བཙུགས་ནས་ལྡི་ལིར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཀྱིས་བོད་པའི་ཆོས་རྒྱུད་ཚང་མའི་དཔེ་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་ཕྲ་གཟུགས་སྤྱིན་ཤོག་དང་འཚག་སེལ་འཁྲུལ་འཁོར། བསྐྱར་སྐྲུན་སོགས་གནང་སྟེ་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཡོད། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་དགོས་མཁོའི་ལས་གཞི་མཉམ་སྦྲེལ་ཚོགས་པ་སྟེ་རྒྱུན་ཡོངས་གྲགས་སུ་པི་ཨལ་ ༤༨༠ ལས་གཞི་(PL-480 program)ཟེར་ཞིང་། ཚོགས་པ་དེས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དེ་དག་གི་འདྲ་བཤུས་མང་པོ་ཨ་རིའི་ནང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན། ཚོགས་པའི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་སྐུ་ཞབས་ཇིན་ སི་མི་ཐཱ་(Gene Smith)ལགས་ཀྱིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་བསྟི་གནས་ཁང་དང་མཉམ་རུབ་ཐོག་ལས་གཞི་དེ་མུ་མཐུད་སྤེལ་བཞིན། བསྟི་གནས་ཁང་འདིའི་ནང་ད་ཆ་འཛམ་གླིང་ནང་བོད་པའི་དཔེ་ཆ་འཚག་སེལ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པ་མང་ཤོས་འདིར་བཞུགས་ཡོད་པ་དང་། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་ལྟ་ཀློག་དང་པར་བཤུས་བྱ་རྒྱུ་འབེལ་པོ་བཟོ་ཐབས་གནང་གི་ཡོད།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལོར་འགོ་བཙུགས་ནས། བལ་ཡུལ་དང་ཇར་མན་(German)དཔེ་དེབ་བྲིས་མ་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་གཞིས་བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཡོངས་བཤད་མཛོད་ཁང་ནང་བཞུགས་པའི་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་པའི་དཔེ་གཞུང་རྣམས་ཕྲ་གཟུགས་སྤྱིན་ཤོག་ནང་བཅུག་པ་དང་ད་ལྟའི་ཆར་དཀར་ཆག་བཟོ་སྒྲིག་གནང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་མཉམ་འཐུས་ལས་ཁང་ (Tibetan Knowledge Consortium) རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་མང་དག་ཅིག་ཨུ་ལཱན་བཱ་ཐར་(Ulaan Baatar)དང་སན་ཌེ་ པེ་ཊར་སེ་བྷག་(St.Petersburg)གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་དེ་མིན་ས་ཁུལ་གཞན་དུ་དཀར་ཆག་བཟོ་སྒྲིག་གནང་བཞིན་པ་ཡིན། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྡེ་སྣོད་ཁག་གི་དཀར་ཆག་གི་ལས་གཞི་ཁྲོད་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་གཞུང་རྒྱས་པ་རྣམས་གཤིབ་བསྡུར་བྱས་པའི་གནས་བསྡུས་དཔྱད་གཞི་རྣམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད་དབྱིན་ཇིའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཏུན་ཧོང(Dunhuang)་ལས་གཞིས་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་པའི་བར་གྱི་གསུར་རབ་དང་སྒྱུ་རྩལ་དངོས་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ནུབ་བྱང་རྒྱ་ནག་གི་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནང་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་རྣམས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་། ཉར་ཚགས། འཚག་སེལ།(scanning) དཀར་ཆག་སྒྲིག་རྒྱུ་དང་ཌི་ཅི་ཊེའེ་ཛེ་(digitize)བྱས་ཏེ་སྟབས་བདེ་བཅས་བཟོ་རྒྱུར་ལམ་སྟོན་བྱེད་མུས་སུ་ཡོད།
དཔེ་གཞུང་རྣམས་ལ་སློབ་གཉེར་ཆེད་འཚོལ་ཞིབ་འཕྲུལ་འཁོར་(search engines)བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཕྱོགས་སྟབས་བདེ་རུ་གཏོང་བར། ཨེ་ཤི་ཡའི་ཚད་ལྡན་འཇུག་སྒྲིག་ལས་གཞིས་(Asian Classics Input Project)བོད་པའི་དཔེ་གཞུང་ཁག་ཝེ་ལིའི་ཡིག་གཟུགས་(Wylie transcription)ནང་ཌི་ཅི་ཊེའེ་ཛེ་(digitize)བྱས་ཡོད། ནི་ཐར་ཐཱ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཆ་འཇུག་སྒྲིག་ལྟེ་གནས་ཁང་(Nithartha International Document Input Center)གིས་སམ་བྷོ་ཌའི་ཡིག་གཟུགས་བེད་སྤྱད་དེ་བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཐད་དེ་དང་འདྲ་བའི་ལས་གཞི་ཞིག་གཉེར་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་ཌི་ཅི་ཌེའེ་ཛེ་ཤོན་(digitization)དང་། རྩོམ་སྒྲིག འཚོལ་ཞིབ་འཕྲུལ་འཁོར་བེད་སྤྱོད་བཅས་ལ་མཐུན་སྦྱོར་ཆེད། ལྦེར་ཇི་ནི་ཡའི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་བོད་པའི་གཅིག་གྱུར་ཡིག་གཟུགས་(Tibetan Unicode)གསར་གཏོད་བྱས་ཏེ་ ད་བར་རྣམ་གྲངས་༡༧ཙམ་འདུག། Trace Foundation ཚོགས་པའི་མཐུན་འགྱུར་འོག་བོད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་གཅིག་སྒྱུར་ཡོང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཡང་བསྐྲུན་གནང་ཡོད།
ད་དུང་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་ཐད་ཀར་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ལག་ཆ་དང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཀུན་ཁྱབ་ཚིག་མཛོད་ཅིག བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཀུན་ཁྱབ་ཚིག་མཛོད་ཅིག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་ཅིག བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ས་ཆའི་ཚིག་མཛོད་ཅིག་བཅས་ཐེ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐད་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་ཆེད་མཐུན་སྦྱོང་བྱེད་པའི་དཔྱད་གཞི་མང་དག་ཅིག་བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་དཔེ་མཛོད་ཀྱིས་མཁོ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད། ཕྱོགས་མཚུངས་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་སློབ་གཉེར་བསྟི་གནས་ཁང་གིས་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་(Wikipedia) ཀྱི་རྣམ་པར་དྲ་རྒྱའི་ནང་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་ཅིག་དང་རིག་པ་བཤད་སྒྲར་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་གི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་ཁྱབ་ཚིག་མཛོད་དེ་རིག་པ་བཤད་སྒྲའི་ཝེ་ཁེ་(Wiki)ཞེས་པ་ཅིག་ཡོད། སྒྲིག་འཛུགས་དེ་དག་གི་མཉམ་རུབ་དང་ལས་གཞི་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་ཡིག་ཐོག་གི་རིག་གཞུང་རྣམས་གོ་ལ་ཡོངས་ལ་གོ་རྟོགས་སྤེལ་སླད་བོད་སྐད་ནང་ལེགས་པར་གཅེས་སྐྱོང་བྱས་དང་བྱེད་མུས་སུ་ཡོད།
དེ་རིང་ང་ཚོ་ཚོགས་ཆེན་འདིར་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གིས་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་ཕྱོགས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་སྲིད་པའི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་ཆེད་དུ་འཛོམས་པ་རེད། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་ཨ་ཅང་ཅང་ནང་ཆོས་དང་། བོན་ཆོས། གསོ་བ་རིག་པ། ལོ་ཐོ་བཟོ་རིག སྐར་རྩིས། སྒྱུ་རྩལ། ཁང་བཟོ་བཀོད་རིག རོལ་དབྱངས། གླུ་གར། སྐད་ཡིག རྩོམ་རིག་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་འདུས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཤིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཁྱད་ཆོས་དེ་དག་ཚང་མ་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཚུགས་ཐུབ་ཏུ་གྲུབ་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ཅིང་། ཚང་མ་རིག་གཞུང་དར་ཁྱབ་གཞན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད། བོད་ནི་ཞང་ཞུང་དང་། རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག གྷི་རིག པར་ཤི་ཡ། ལི་ཡུལ་(Khotan) ། ཏུར་ཀི་སི་ཐན་བཅས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཐུག་སའི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། བོད་རིགས་ཚོས་སྤྱི་སྒེར་གཉིས་ཀའི་ཐོག་ནས་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་དག་ལ་གནོད་ཚབས་ཆེ་བའི་ལས་རིགས་ཅི་ཡང་བརྩམས་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་རིགས་ཚོས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་རིག་རྒྱུ་ཆ་ཚང་མར་དོ་གལ་ཆེན་པོས་བརྩི་འཇོག་བྱས་ཤིང་ཁོང་ཚོ་རང་གི་འགྲོ་ལུགས་ཐོག་ནས་ལྟ་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་ལེགས་བཅོས་དང་མཉམ་སྡེབ་གནང་སྟེ་ཁོང་ཚོའི་ཐུན་མིན་གྱི་ལམ་ལུགས་གོང་མཐོར་བཏང་ཡོད།
དེར་མ་ཟད་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་རིག་གཞུང་དར་ཁྱབ་གཞན་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་སྐྱ་ཐུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཁེར་རྐྱང་དུ་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པའི་མི་རིགས་གཞན་དང་འབྲེལ་ལམ་མེད་པར་གཡོ་མེད་ཁེ་གཙང་དུ་གནས་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་པའི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་ནི་རིག་གཞུང་དར་ཁྱབ་གཞན་མང་པོ་དང་ལྷན་དུ་འབྲེལ་གཏུགས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དར་ཁྱབ་སོང་ནས། གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གོང་འཕེལ་ཐད་ལོ་ལྟར་ལེགས་སྐྱེས་རླབས་པོ་ཆེ་འབུལ་གྱིན་ཡོད། ང་ཚོས་དེང་དུས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནང་ཁུལ་དབར་གྱི་སྣང་ཚུལ་འདིར་བརྟག་དཔྱད་མ་བྱས་སྔོན། ང་ཚོས་དང་པོ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་དགོས།
བྷར་ཛིན་དྲ་རྒྱའི་བཤད་མཛོད་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་ལས་གཞི་དེ་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་དཔེ་གཞུང་གི་ཁྱད་ནོར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུར་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་མཁན་གཅིག་པུ་དེ་མ་ཡིན་ཅིང་། དེང་དུས་ཀྱི་བརྒྱུད་ལམ་དང་སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ལམ་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ལས་ཁྱད་ནོར་ཕྱུག་པོ་འདི་བེད་སྤྱོད་སྟབས་བདེ་རུ་གཏོང་མཁན་གྱི་ལས་གཞི་འདི་གཅིག་པུ་མ་ཡིན། འདི་ནི་ཁྱད་ནོར་དེའི་ལག་བསྟར་དང་འགྱུར་ལྡོག་མིག་སྔར་འདོན་པའི་ལམ་ཞིག་སྟེ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒེར་གྱི་ཡར་རྒྱས་གོང་མཐོར་གཏོང་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ལས་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་མཛའ་མཐུན་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཐུབ།
འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་དེའི་དེང་རབས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་དང་ལྷག་པར་དུ་དེང་དུས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་ལ་དམིགས་པ་དང་གསལ་འདོན་བྱེད་སྐབས། གལ་ཆེའི་ཁྱད་པར་ཞིག་ངེས་པར་དུ་འབྱེད་དགོས། ཁྱད་པར་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱ་ཕྱིར། ངས་ཁོ་ཁ་ཁོ་ལཱ་ལྟར་སྣང་(Coca-Cola lite)དང་ཁོ་ཁ་ཁོ་ལཱ་མཚན་ཉིད་པ་(the real-thing Coca-Cola)དཔེ་རུ་བླངས་ནས། ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་(Dharma-lite)དང་ནང་ཆོས་མཚན་ཉིད་པ་(the real-thing Dharma)ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དག་གསར་བཟོ་བྱས་ཡོད། ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་ཞེས་པའི་དོན་ནི་ཚེ་འདི་སྣང་གི་འདོད་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་སུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་གནད་འགྲེལ་བར་བྱ་ཞིང་། ནང་ཆོས་མཚན་ཉིད་པ་ནི་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་ཚེ་ལེགས་སུ་གཏོང་ཐབས་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཐར་ནས་མཐར་ཐུག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་ཆེད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ལམ་སྟོན་པའི་ཆོས་ཤིག་ལ་ཟེར། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་གཉིས་མི་འཁྲུགས་པ་བྱ་རྒྱུ་གནད་ཆེ། དེ་མིན་ནང་ཆོས་ནི་བསམ་བློ་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གཞན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན། དོན་དངོས་སུ་ནང་ཆོས་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ལ། ནང་ཆོས་ནི་དེ་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡིན།
ཚེ་འདིར་ཕན་འདོགས་ཆེད་ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་དེ་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་རྣམས་ལ་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མེད། མདོར་ན། དེ་ལྟའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཁྱད་ནོར་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་རྣམས་ཕན་ཐོགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་དེ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པའི་སྐབས། ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ་དེ་ཚེ་འདི་གཅིག་པུའི་ཆེད་དུ་ཉམས་ལེན་བྱས་ཚེ། ནང་ཆོས་མཚན་ཉིད་པ་དེ་མ་ཡིན། འོན་ཏེ་གལ་སྲིད་ནང་ཆོས་མཚན་ཉིད་པར་འཇུག་པའི་ཐབས་སུ་ཉམས་ལེན་བྱས་ཚེ། ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་དེ་སྟབས་བདེ་པོར་ལམ་རིམ་གྱི་གནད་དུ་བསྡུ་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང་། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ཆེད་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་སྐུལ་སློང་གོང་མཐོར་གཏོང་བའི་གཞི་རྟེན་བྱེད་ཐུབ། གང་ལྟར་ཡང་ནང་ཆོས་མཚན་ཉིད་པ་དེ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པར་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱིར་གོ་བ་གཏིང་ཕྱིན་པ་ལོན་པ་དང་ཡིད་ཆེས་དགོས་པ་ཡིན་སྟབས། དེང་དུས་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་འགྲེལ་བརྗོད་གང་ཡིན་རུང་དེའི་སྟེང་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་མེད་པའི་ཐད་ནང་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཞིབ་ཚགས་པོ་རྒྱག་དགོས་པ་ཡིན།
བྷར་ཛིན་གྱི་དྲ་རྒྱའི་བཤད་མཛོད་ནང་། ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་དང་མཚན་ཉིད་པའི་ཁྱད་པར་ཐོག་ངས་འགྲེལ་བརྗོད་གསལ་པོ་བྱ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ཡོད། དྲ་རྒྱའི་ནང་ངས་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་པའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་དེང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་མང་པོ་ཞིག་བཅུག་ཡོད། དེ་དག་གིས་ཚོར་བ་ཞན་པ་དང་། ཚོར་བ་སྐྱེན་པོ། བརྟན་ཆ་མེད་པ། ནོངས་འགྱོད། རང་གིས་རང་ལ་བརྩི་མཐོང་དམན་པ། རིག་འཚོ་མ་ཟིན་པ་སོགས་སེལ་ཆེད་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དང་སྒོམ་ཐབས་ཐོག་དོ་ནན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་དང་བོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ནང་པའི་གཞུང་རྣམས་ཀྱིས་གླེང་གཞི་དེ་དག་སེལ་གྱི་མེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་ཡིག་ནང་རྟགས་མཚན་དེ་དག་གི་སྐད་དོད་ཏག་ཏག་མེད། དེ་ལྟར་ནའང་ནང་པའི་གཞུང་ནང་དེ་དག་ཐེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་པའི་ཐར་པ་ཆེན་པོ་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་འདུས་ཡོད། འོན་ཏེ་དེ་ལྟའི་ཐབས་ལམ་མཚན་ཉིད་པ་རྣམས་ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་གི་ཉམས་ལེན་ནང་དུའང་ཚེ་འདིའི་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་དུ་གཏོང་ཆེད་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐུབ། ཐབས་ལམ་དེ་དག་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་དེང་དུས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་མི་བདེ་བ་རྣམས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུ་དང་ཤུགས་ཆུང་དུ་གཏོང་བ་རྣམས་ནང་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྤྱོད་ཚུལ་ནང་རན་པོ་ཞིག་བཟོ་དགོས། དེ་ལྟར་ཐུབ་ན། ཐབས་ལམ་རྣམས་ལས་སླ་པོར་སྦྱོང་བརྡར་གྱི་ལས་གཞིའི་ནང་བསྡུ་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་ཡོད།
འདི་ནི་ངས་རང་གི་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་འཆར་བཀོད་དང་སྤྱན་འབུལ་ཞུས་པའི་སྦྱོང་བརྡར་གྱི་ལས་གཞི་ཆེ་ཁག་གཉིས་ཀྱི་ནང་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ཡིན། གཉིས་པོ་ནི་ཆ་སྙོམས་པའི་ཚོར་ཤུགས་གོང་མཐོར་གཏོང་བ་དང་། རང་གི་མི་ཚེ་རང་ཚུགས་བརྟན་བཟོ་ཆེད་ཀྱི་སྦྱོང་བརྡར་ཡིན། དེ་དག་ནང་ངས་ད་དུང་གང་ཟག་སྒེར་དང་ཚོགས་པའི་གསོ་དཔྱད་ཐད་ནུབ་ཕྱོགས་རང་གི་ཐབས་ལམ་དང་མཉམ་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒོམ་ཐབས་ཁ་སྣོན་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། དམིགས་རྣམ་སྒོམ་པ་ལྟ་བུ། དེས་ན། སྡེ་ཚན་གྱི་ཚོགས་ཐུན་ཞིག་གི་ནང་མི་རྣམས་སྒོར་སྒོར་བྱས་བསྡད་དེ་དགེ་བའི་སེམས་གོང་མཐོར་གཏོང་བའི་ཉམས་ལེན་བྱེད་སྐབས། ཚང་མས་བདེ་བ་འདོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་ཚུལ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྒོར་སྒོར་བྱས་བསྡད་ཚེ་ཚང་མས་ཕན་ཚུན་མཐོང་ཐུབ་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་དོ་སྣང་སྤྲོད་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ནས་ཚང་མར་རེ་རེ་བྱས་བལྟས་ཏེ། བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་ངང་ཚུལ་ཤེས་ཐབས་བྱེད་དགོས། དེ་རྗེས་མི་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྟ་རེས་བྱས་ཏེ། རང་གི་ཁ་གཏད་དུ་བསྡད་པའི་མི་དེས་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ཚུལ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས། དེ་ནས་རང་ཉིད་གཅིག་པུ་མེ་ལོང་གི་མདུན་དུ་བསྡད་དེ་སོ་སོས་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་ཚུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས། དེ་རྗེས་སོ་སོའི་མི་ཚེའི་འགོ་ནས་མཇུག་བར་གྱི་འདྲ་པར་ལ་བལྟས་ནས་རང་གི་མི་ཚེའི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་རང་གིས་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་ཚུལ་ངོས་འཛིན་བྱ་ཐབས་བྱེད་དགོས། འོན་ཏེ་སྦྱོང་བརྡར་དེ་དག་གི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ངས་དོ་སྣང་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕལ་ཆེར་སོ་སོ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའམ་ནང་ཆོས་གཤའ་མའི་ཆ་ཤས་སུ་ནང་ཆོས་ལྟར་སྣང་གི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཤས་ཆེ། དེ་ལྟ་བུའི་ལས་འཆར་དང་ཁྱད་ཆོས་མཉམ་དུ། བོད་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་རྣམས་འཛམ་གླིང་ནང་སྤེལ་ཕྱོགས་གོང་མཐོར་སླད་དེང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་རིག་གི་གནས་ཚུལ་གསར་ཤོས་རྣམས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ནི་སྲོལ་འབྱེད་བྱེད་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།
རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་ཁག་བདུན་བཅུ་ལྷག་གི་ནང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ནང་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ངས་ཤེས་གསལ་ལ་ཚང་མས་དབྱིན་ཇི་ཀློག་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག ཁོང་ཚོས་ཀློག་ཐུབ་ནའང་། རང་རང་སོ་སོའི་མ་སྐད་ནང་ནང་ཆོས་འཆད་ཉན་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་མང་ཆེ་བར་གོ་རྟོགས་གསལ་བ་དང་དོ་སྣང་ཆེ་བ་ཡོང་གི་ཡོད། དེར་བརྟེན་རང་ངོས་ནས་ཀྱང་སོ་སོའི་དྲ་རྒྱའི་ནང་གང་ཐུབ་ཐུབ་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ནང་དེང་དུས་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཆེ་ཁག་ཕབ་སྒྱུར་ཞུ་རྒྱུ་དང་སྐད་ཡིག་གི་སྡེ་ཚན་ཟུར་དུ་འཛུགས་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན། ད་ལྟའི་ཆར་དྲ་ཐོག་ཏུ་སྐད་ཡིག་དྲུག་ཙམ་གྱི་ཚན་པ་ཡོད། དབྱིན་ཇིའི་ཐོག་ཇར་མན་དང་། ཨུ་རུ་སུ། སི་པན། པོ་ཅུ་གྷལ། པོའོ་ལན་ཌི་བཅས་ཀྱི་སྐད་དུ་དབྱིན་ཇིའི་ནང་ཡིག་སྒྱུར་བྱས་པའི་རྩོམ་བྲིས་མང་པོ་དང་དབྱིན་ཇིའི་ནང་སྒྲ་འཇུག་ཉན་བྱེད་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་བྱས་པ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། ཇར་མན་སྡེ་ཚན་ནང་རྩོམ་བྲིས་ཁག་ ༣༥༠ ལྷག་དང་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་ནང་རྩོམ་བྲིས་ཁག་ ༢༠༠ ལྷག་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ང་ཚོས་ཧུར་སྐྱེད་ཆེན་པོས་ཧྥ་རན་སི་སྐད་ཡིག་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་ཚན་པ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་བཞིན་ཧིན་དྷི་སྐད་དུ་ཕབ་སྒྱུར་འགོ་བཙུགས་ཟིན། མ་གཞི་ང་ཚོས་རྩོམ་བྲིས་རྣམས་ཨི་ཊ་ལི་དང་། སོག་པོ། ཝི་ཏི་ནམ་བཅས་ཀྱི་སྐད་དུ་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་འགོ་བཙུགས་ཟིན་ནའང་། སྐད་ཡིག་དེ་དག་ཐོག་གི་ལས་གཞི་རེ་ཞིག་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་བྱུང་། མ་འོངས་པར་མུ་མཐུད་ལས་གཞི་དེ་དག་སྤེལ་རྒྱུའི་རེ་བ་བཅངས་ཡོད།
ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ བྷར་ཛིན།
རྒྱ་གར། ལྡི་ལི། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ཟླ་ ༡༢།
འདས་པའི་དུས་རབས་དེ་དག་ནང་། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་དར་གོས་ལམ་(Silk Route)བརྒྱུད་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཏཱ་རིམ་ལུང་གཞོང་(Tarim Basin)གི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཀན་སུའུ་སྐམ་རྒྱུད་སྲང་ལམ་(Gansu Corridor)ཁྲོད་དར་ཁྱབ་བྱུང་བ་དང་། ཕྱིས་སུ་སོག་པོ་དང་། ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་ནང་གི་ཇུན་གར་རི་ཡ་(Dzungaria)། ད་ཆ་ཀ་ཛག་སེ་ཐན་(Kazakhstan)དང་ཀིར་གྷི་ཟི་སི་ཐན་(Kyrgyzstan)ཞེས་པའི་ཡུལ། རྒྱ་ནག་བྱང་ཕྱོགས། མན་ཇུ་རི་ཡ་(Manchuria) ། སྦུ་རས་ཐུ་(Buryat)དང་ཁལ་མུག (Kalmyk) ཐུ་ཝ་(Tuva)་བཅས་ཨུ་རུ་སུའི་ས་ཁོངས། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་མངའ་ཁུལ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ས་ཁུལ། དེང་སང་པ་ཀི་སི་ཐན་གི་བྱང་ཕྱོགས་ནས་བྱང་འབར་མའི་བར་བཅས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་། དེའི་ཉེར་འབྲས་སུ། དུས་སྐབས་བར་མའི་རིང་ཡོ་རོབ་ཏུ་རོ་མན་རིག་གཞུང་དང་ལ་ཊིན་གྱི་བྱས་རྗེས་དང་འདྲ་བར། ཁྱད་རྣམ་དུ་མ་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་སྐད་ཡིག་གིས་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡཱ་དང་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་ས་ཁུལ་ནང་གོང་བུ་གཅིག་སྒྲིལ་ཡོང་བར་ལེགས་སྐྱེས་རླབས་ཆེན་ཕུལ་ཡོད།
དཔེར་ན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་གླང་དར་མས་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་བའི་བར། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། ཏཱ་རིམ་ལུང་གཞོང་དང་ཀན་སུའུ་སྐམ་རྒྱུད་སྲང་ལམ་བརྒྱུད་ཀྱི་དར་གོས་ལམ་ཁྲོད་ཀྱི་མངའ་སྡེ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ས་ཁུལ་དང་ལ་དྭགས་ནས་བརྩིས་པའི་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་ས་ཁུལ་དང་། འབྲུག་ཡུལ། དེང་སང་ཡུན་ནན་དང་བྱང་འབར་མའི་ས་ཁུལ་ལྟ་བུ། མ་གཞི་ས་ཁུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེ་དག་མི་རིགས་དང་། རིག་གཞུང་། སྐད་ཡིག་སྣ་ཚོགས་ཅན་གྱི་མི་རིགས་འདྲ་མིན་དང་ཕར་འགྲོ་ཚུར་འོང་བྱེད་མཁན་ཐག་རིང་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་ཡིན་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་ནི་ཡུལ་ལུང་དེ་དག་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གོ་རྟོགས་སྤེལ་བའི་བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་ཏུ་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད།
དེར་མ་ཟད་གླང་དར་མ་བཀྲོངས་པ་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་སིལ་བུར་ཐོར་བའི་རྗེས། དར་གོས་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བར་གནས་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཆུང་དུ་མ་ཆགས་ནས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ནང་པའི་རིག་གཞུང་ནི་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་གོང་བུ་གཅིག་འགྱུར་ཡོང་བའི་རྒྱུད་ལམ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་མུ་མཐུད་ལག་བསྟར་བྱས། དཔེར་ན། མ་མཐར་དུས་རབས་བཅུ་པའི་འགོ་སྟོད་བར། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་བའི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཡིན་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་ཀན་སུའུ་སྐམ་རྒྱུད་སྲང་ལམ་དང་དར་གོས་ལམ་གྱི་ས་ཁུལ་བཅས་ལི་ཡུལ་ (Khotan)བར་གྱི་ས་གནས་ཁག་ཏུ་ཚོང་འབྲེལ་དང་ཕྱི་འབྲེལ་སླད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་གྱུར། གཞན་ཡང་དམིགས་བསལ་ཡུ་གུར་(Uighur)ནང་དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་དང་མི་ཉག་(Tangut)ནང་དུས་རབས་བཅིུག་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་། ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་གི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནང་པའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་བོད་སྐད་ནས་ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་ནང་ཕབ་སྒྱུར་ཞུས། ཁོ་ཆོ་ཡུ་གུར་(Qocho Uighurs)ཤར་ཏུ་ཀི་སི་ཐན་ནང་གནས་པ་དང་མི་ཉག་ལྷོ་ཀན་སུའུ་དང་དེང་སང་ཉིང་ཤའི་ཟེར་ཞིང་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གནས། མི་ཉག་གིས་ཐ་ན་ཁོ་རང་ཚོའི་རྙོག་ཟིང་ཆེ་འདྲ་གཟུགས་ཡི་གེའི་རྣམ་གཞག་ཆེད་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་ཚོར་རང་གི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་རོགས་སྐྱོར་སླད་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཐ་ན་ཕྱིས་སུ་ཀློག་ཐབས་བདེ་པོ་ཡོང་ཆེད་རྒྱ་ནག་གི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ཅིག་ཀྱང་བོད་ཡིག་ནང་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་ཡོད།
དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ནང་ཆོས་སོག་པོའི་མངའ་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་འགོ་ཚུགས་རྗེས་སོག་པོའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མང་པོས་སླར་ཡང་དར་ཁྱབ་ཆེ་རུ་བཏང་ཡོད།
དཔེར་ན། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་འགོ་བཙུགས་ཏེ།
ནུབ་སོག་པོའི་ཡུལ་གྱི་ཇུན་གར་(Dzungar)སྡེ་པས་གུར་གྱི་དགོན་པ་བཞེངས་པ་དང་།
ཕྱིས་སུ་ཤར་ཀ་ཟག་སི་ཐན་དང་ཀིར་གྷི་ཟི་སི་ཐན་ནང་རྡོ་བརྩིགས་ཀྱི་དགོན་པ་བཞེངས་ཤིང་ཚང་མས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་འགོ་སྟོད་དུ་ནུབ་སོག་ཡུལ་གྱི་ཁལ་མུག་སྡེ་པ་ཨུ་རུ་སུའི་ས་ཁུལ་ཝོལ་གྷའི་(Volga)ནང་གནས་སྤོས་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ནང་ཆོས་སྤེལ།
དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ།
དབུས་སོག་པོའི་ཡུལ་གྱིས་སེའེ་སྦི་རི་ཡའི་(Siberia)ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སྦུ་རས་ཐུ་(Buryat)སོག་ཁུལ་ནང་དང་།
ཐུ་ཝའི་(Tuva)ཏུར་ཀིའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་དར་སྤེལ་བཏང་།
གཞན་ཡང་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་རྗེས་ལྷོ་སེའི་སྦི་རི་ཡའི་ནང་དུའང་སྤེལ་ཡོད།
དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་འགོ་སྟོད་དུ་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་བོད་སྐད་ནས་ནང་པའི་བཀའ་བསྟན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་སོག་སྐད་དུ་བསྒྱུར། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་འགོ་སྟོད་ཙམ་ནས་སོག་པོའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཀའ་འགྱུར་ཆ་ཚང་ཕབ་སྒྱུར་ཟིན་པ་དང་། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བསྟན་འགྱུར་ཆ་ཚང་སོག་སྐད་དུ་བསྒྱུར། དུས་རབས་བཅོ་བདུན་པའི་སྟོད་ཆར་ནང་པའི་གཞུང་ཆེན་འགའ་བོད་སྐད་ནས་ཨོ་རོད་(Oirat)ནང་བསྒྱུར་བ་དང་། ཇུན་གར་དང་ཕྱིས་སུ་ཁལ་མུག་གི་གཞུང་སོགས་ནུབ་སོག་ཡུལ་གྱི་ཚད་ལྡན་སྐད་ཡིག་ཀྱང་སྐད་ཡིག་དེའི་ནང་བསྒྱུར། སོག་སྐད་དང་ཨོ་རོད་སྐད་ཡིག་ནང་བཀའ་བསྟན་དེ་དག་བསྒྱུར་ནའང་། སོག་པོའི་མཁན་དབང་མང་པོས་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་དང་འགྲེལ་པ་རྩོམ་པའི་སྐབས་བོད་ཡིག་ནང་འབྲི་གི་ཡོད། སྐབས་དེ་དུས་དགོན་པའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་བྱེད་དུས་སོག་སྐད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་མི་རིང་བར་སོག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་ཐོག་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ན་གང་ཅིར་སྟབས་བདེ་བ་དང་ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཚུལ་རྟོགས།
དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་སེ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་(Kublai Khan)ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ། སོག་པོས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ནང་ཆོས་བྱང་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་དུ་དར་སྤེལ་བཏང་། དུས་དེ་ནས་བཟུང་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་པའི་འགོ་སྟོད་དུ་མན་ཇུའི་ཆིང་གོང་མའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་རྒུད་མ་སོང་བར། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ནི་ཧ་ལམ་རྒྱ་ནག་གོང་མ་ཚང་མའི་སྐབས་ཀྱི་ཡོངས་གྲགས་ཆོས་སུ་གྱུར། མ་གཞི་མན་ཇུའི་བཀའ་འགྱུར་རྣམས་དོན་དངོས་སུ་རྒྱ་སྐད་ནས་མན་ཇུའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་མ་གཏོགས་བོད་སྐད་ནས་བསྒྱུར་མེད། འོན་ཀྱང་མན་ཇུ་བས་བཀའ་བསྟན་གྱི་ནང་བོད་སྐད་དུ་བཀའ་འགྱུར་ཞེས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཟད་ད་དུང་གཞུང་དེ་དག་ནང་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། ཇི་ཧོལ་(Jehol)ནང་ཁོང་ཚོའི་དབྱར་ཁའི་གནས་ས་སྟེ་ད་ཆ་ལྷོ་མན་ཇུའི་ནང་གི་ཆེང་སྡེ་(Chengde)ཞེས་པའི་ནང་། མན་ཇུ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་ན་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལ་དང་། ནོར་བུ་གླིང་ཁ། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་དགོན། བསམ་ཡས་དགོན་པ་སོགས་ཀྱི་འདྲ་ཡ་བཞེངས་ཡོད། དེའང་རྒྱལ་ཁམས་དེའི་འོག་བོད་དང་། སོག་པོ། མན་ཇུ། རྒྱ་རིགས་བཅས་ཀྱི་དབར་མཐུན་སྒྲིལ་གོང་བུ་གཅིག་སྒྲིལ་ཡོང་བའི་སྟོབས་ཤུགས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐབས་བྱས་ཡོད། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་བཀླགས་ཐབས་བདེ་བའི་ཕྱིར་མན་ཇུ་བ་ཚོས་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་གཞུང་རྣམས་མན་ཇུའི་སྐད་དུ་ཕབ་ཏེ་པར་འགྲེམས་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ལེགས་སྦྱར་དང་། བོད་སྐད། མན་ཇུ། སོག་ཡིག རྒྱ་ཡིག་བཅས་ཤན་སྦྱར་གྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་གཅིག་བསྒྲིགས་ཡོད། དེ་དག་གིས་མན་ཇུ་ནང་པ་ཚོས་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་བོད་པའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་ཤིག་སྟོན་གྱི་ཡོད།
དེས་ན། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྔོན། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དར་ཁྱབ་བྱུང་སའི་ས་ཁུལ་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་བྱེད་པ་དང་ཉམས་ལེན་བྱེད་པའི་སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་ཆགས་པ་དང་། དམིགས་བསལ་སོག་པོ་དང་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་ས་ཁུལ་མང་པོའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གཙོས་པའི་རིག་གཞུང་ནི་གཙོ་བོའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་གྱུར། མདོར་ན། དབུས་ཨེ་ཤི་ཡཱ་དང་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང་བོད་རིགས་ནང་པའི་མཁས་དབང་རྣམས་ལ་རེ་བ་བཅོལ་ནས་ཡོད། དེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་ནས་ས་ཁུལ་དེ་དག་ནང་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གོང་སྤེལ་གཏོང་བར་ཕན་རླབས་བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་བྱུང་ཡོད།
གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་དང་མཛའ་མཐུན་གོང་མཐོར་ཡོང་བའི་གནད་འགག་གཙོ་བོ་གཅིག་ནི་༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཐད་ལ་དོ་ནན་གནང་གི་ཡོད། ད་ལྟའི་ཆར་ཐབས་ལམ་དེའི་ཆེད་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་གཅིག་ནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་མཐུན་འབྲེལ་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེར་བརྟེན་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ལམ་སྟོན་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས། ང་ཚོས་བྷར་ཛིན་གྱི་ནང་ཆོས་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དྲ་རྒྱའི་ལས་གཞི་འདི་ལྷུར་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དམིགས་ཡུལ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནང་ཁོ་རང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་ནང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ཆོས་ལུགས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་འབེལ་པོ་མཁོ་འདོན་བྱ་ཕྱིར་ཡིན་པ་ལས་ཆོས་ལུགས་བརྗེ་སྒྱུར་བྱེད་པའི་གོ་བརྡ་ནམ་ཡང་སྤྲོད་ཀྱི་མེད། སྐད་ཡིག་སྣ་ཚོགས་འདུས་པའི་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ཁ་ཆེའི་སྐད་རིགས་ཆེ་ཁག་གི་ནང་གནས་ཚུལ་མཁོ་འདོན་བྱས་པས་ཁ་ཆེའི་མི་འབོར་རྣམས་ལ་གུས་བརྩི་སྟོན་པ་ཙམ་མིན་པར་ད་དུང་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁ་ཆེ་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱིས་གཅིག་སྒྲིལ་བྱ་རྒྱུའི་རྒྱུད་རིམ་གྱི་དགོས་ངེས་ཐབས་ཚུལ་ཡང་སྟོན་གྱི་ཡོད།
ལས་གཞི་འདིའི་ནང་ནང་ཆོས་དང་ཁ་ཆེའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ཚན་པ་ཐེ་བའི་སྟེང་ཆོས་ལུགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བླང་དོར་ཐད་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མི་མང་ལ་བསྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་རྣམས་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ཡིག་སྒྱུར། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྐར་རྩིས་བཅས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག གཞན་ཡང་གཞི་རྩའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྩ་དོན་རྣམས་གཏོགས་ཡོད། ལས་གཞི་འདིར་གོ་རིམ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་དང་པོ་ནི། ཨ་རབ་ (Arabic)དང་ཨུར་ཏུའི་(Urdu)སྐད་དུ་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་གཞི་དང་། ལས་གཞི་དེ་གཉིས་ནི་ལྡི་ལིར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་ཇཱ་མི་ཡ་ མི་ལི་ཡ་ ཨེ་ས་ལམ་མི་ཡ (Jamia Millia Islamia) གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་། ལ་ཧོར་(Lahore)དུ་ཡོད་པའི་པ་ཀི་སི་ཐན་ཨིག་བལ་ཤེས་ཡོན་བསྟི་གནས་ཁང་།(Iqbal Academy Pakistan) ཨི་སཱ་ལ་མཱ་བཱ་དྷའི་(Islamabad)ནང་གི་ཁ་ཆེའི་ཉམས་ཞིབ་ཤེས་ཡོན་བསྟི་གནས་ཁང་།(Islamic Research Institute)བཅས་དང་མཉམ་རུབ་ཐོག་ལས་དོན་གཉེར་བཞིན་ཡོད། རིམ་པ་གཉིས་པར་པེར་ཤི་ཡ་(Persian)དང་། ཏུར་ཀི།(Turkish) ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡའི་(Indonesian)སྐད་རིགས་ཐོག་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་བཞིན་ཡོད།
ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ བྷར་ཛིན་ལགས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། མི་ལོ་ ༢༩ རིང་རྒྱ་གར་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གནང་། ཆབས་ཅིག་ཁོང་གིས་རང་གི་བླ་མ་ སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གོང་མའི་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་པ་དང་སྐབས་འགར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་གསུང་སྒྱུར་ཡང་ཞུས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ གྱ་གྲངས་ནས་བཟུང་འབུམ་རམས་པ་བྷར་ཛིན་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་བདུན་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ནང་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་ནང་སློབ་ཁྲིད་རྒྱ་ཆེ་མཛད།
བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བོད་སོག་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྔགས་དང་བཅས་པའི་སྐོར་འབུམ་རམས་པ་ཨེ་ལེག་ཛན་ཌར་ བྷར་ཛིན་གྱི་ཡིག་སྒྱུར་ཞུས་པ་དང་ནང་ཆོས་འཆད་ཁྲིད་མཛད་པ་ཁག་ཕྱོགས་བསྡུས་གནང་བའི་བཤད་མཛོད་ཅིག་ཡིན། དེའི་ནང་མདོ་དང་། གསང་སྔགས། དུས་འཁོར། རྫོགས་ཆེན། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྒོམ་གྱི་ཐོག་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་རྒྱུད་རྙིང་མ་དང་། ས་སྐྱ། བཀའ་རྒྱུད། དགེ་ལུགས། གཡུང་དྲུང་བོན་བཅས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་ལྔའི་སྐོར་ཙམ་མ་ཟད་གནས་བརྟན་སྡེ་པ་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་དོན་རྣམས་བཀོད་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་དང་སོག་པོའི་སྐར་རྩིས་དང་གསོ་བ་རིག་པ། ཤམ་བྷ་ལ། ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་བཞུགས་ཡོད།
ཞལ་འདེབས་ཡོང་ཁུངས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཞི་དང་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡཱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་སློབ་གཉེར་ཆེད་སྐད་ཡིག་མང་པོའི་ནང་རིན་མེད་དུ་དྲ་ཐོག་ནས་ཐད་ཀར་མཁོ་འདོན་བྱ་རྒྱུ་ནི་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་Berzin Archives e.V.བརྒྱུད་མི་དམངས་ཁྲོད་ཇར་མན་ཁེ་ལས་མིན་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་སྦྱིན་བདག་གནང་ཡོད།(gemeinnütziger Verein Register Nr. 2423Nz, Berlin).
www.berzinarchives.com
དྲ་རྒྱའི་ནང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་བརྗོད་བྱ་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐད་ལ་དོ་ནན་བྱས་ཡོད། དེ་དག་གིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསང་སྔགས་བར་གྱི་ནང་པའི་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་དང་ཉམས་ལེན་རྣམས་འདུས་ཡོད་པ་དང་སྦྲགས་དུས་འཁོར་དང་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་དམིགས་བསལ་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡོད། དེ་བཞིན་དྲ་རྒྱའི་ནང་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་སྐར་རྩིས། བོན་དང་། ནང་པ། བོད། དབུས་ཨེ་ཤིའི་ཡའི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བཀོད་ཡོད། འདིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་ནི་ནང་ཆོས་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་དབར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་འབྲེལ་ལམ་ཐད་ཚན་པ་ཞིབ་ཕྲ་ཞིག་ཟུར་བཀོལ་བྱས་ཡོད།
བོད་པའི་ཁྱད་ནོར་གྱི་བསླབ་བྱ་འདི་དག་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཐད་ཤུགས་རྐྱེན་གཏིང་ཟབ་པོ་སྦྱིན་པར། དེ་དག་རྒྱ་གང་ཆེ་ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་བ་དང་སྟབས་བདེ་པོ་བཟོ་རྒྱུ་ཙམ་མིན་པར། དེང་དུས་ཀྱི་མིའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་འཚམས་པའི་ཐོག་ནས་གོ་རྟོགས་ཐུབ་སླད་སྟབས་བདེ་པོ་བཟོ་དགོས། འཕྲུལ་ལས་བཟོ་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་དགོས་ངེས་ཀྱི་ལག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་མཁོ་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་བྷར་ཛིན་དྲ་རྒྱའི་བཤད་མཛོད་ནང་དེ་དག་སྡེབ་ནས་བེད་སྤྱོད་ཐུབ་ཕྱིར་ང་ཚོས་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ཡོད།
དཔེར་ན། འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་དྲ་ཚིག་དེ་ལག་ཐོག་ཁ་པར་ཐོག་ནས་ལྟ་ཀློག་ཐུབ་ཅིང་། ཕབ་བཤུས་ཀྱང་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། གང་ཟག་སྒེར་གྱི་རྩོམ་བྲིས་ཁག་ཅིག་པར་བཤུས་སམ་པི་ཌི་ཨེཧྥ་(pdf) གྱི་ནང་ཕབ་ལེན་ཐུབ། དེར་མ་ཟད་རྣ་བ་དང་མིག་གིས་མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་མི་རྣམས་ལ་ལས་སླ་པོར་ཉན་བསམ་ཐུབ་པའི་སླད་ང་ཚོའི་གནད་ཡོད་རུ་ཁག་གིས་རྩོམ་བྲིས་རྣམས་ཉན་བསམ་ཆེད་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་རྣ་བས་ཐོས་མི་ཐུབ་པ་རྣམས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་ནས་ལྟ་ཀློག་ཆེད་མཁོ་ཆས་མཐུན་འགྱུར་སྐྲུན་པར་འབད་བརྩོན་སྟེན་བཞིན་མཆིས། དེ་བཞིན་དབྱིན་སྐད་ནི་རང་གི་མ་སྐད་མ་ཡིན་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོ་རྟོགས་མ་ནོར་བ་ལོན་ཆེད། སྒྲ་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་དུས་གཅིག་ཏུ་གསུང་བཤད་ཁག་ལ་ཉན་བསམ་བྱེད་པ་དང་ཀློག་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་ཡོད།
དྲ་རྒྱའི་ནང་གི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་ཡོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ཆེད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐབས་བདེ་རུ་གཏོང་བའི་ཐོག་ལ། ང་ཚོས་ནང་དོན་རྣམས་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་ལོས་ཀྱི་གོ་རིམ་བསྒྲིགས་ཡོད། ད་དུང་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུད་བཞི་དང་བོན་ཡང་ན་ཐེག་ཆེན་དང་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ནང་གི་བརྗོད་གཞི་བྱེ་བྲག་པར་དེ་དག་སོ་སོས་ལྟ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་མིན་ཐད་དཔྱད་བསྡུར་ཞིབ་འཇུག་ཁག་ཕུལ་ཡོད། དེར་མ་ཟད་སློབ་གཉེར་ཆེད་ང་ཚོས་བོད་ཡིག་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ནང་ཆོས་བརྡ་ཆད་ཁག་གི་སྐད་དོད་བཅུག་ཡོད་པའི་ཁར། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཁོ་ནའི་མིང་ཚིག་རེའུ་མིག་ཙམ་མིན་པར། ད་དུང་རེའུ་མིག་སོ་སོ་གང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་མཉམ་སྦྲེལ་བྱས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་པའི་སྐབས། རྩོམ་ཡིག་ནང་གི་བརྡ་ཆད་སོ་སོའི་གོ་དོན་རྣམས་གསལ་པོར་ཐོན་ཡོང་གི་ཡོད།
ད་ལྟ་རང་འཇེ་ཧྥེ་རི་ཧོབ་ཀིན་སེ་མཆོག་(Jeffrey Hopkins)ནས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་གནང་བཞིན་པའི་དབྱིན་སྐད་ཐོག་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་སྒྱུར་ཁག་ང་ཚོས་མཁོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་ཚིག་སྦྱོར་ཁོངས་སུ་བཅུགས་འཐུས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་སྩལ་བྱུང་བས་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་དོན་གསལ་པོ་ཡོང་ཆེད་ཐུགས་ཕན་གསོས་ངེས་ཡོང་རྒྱུ།
ང་ཚོས་དྲ་མཛོད་ནང་གི་རྩོམ་བྲིས་ལ་ལྟ་ཀློག་ཆེད་ཐབས་ཚུལ་ཧ་ཅང་མང་པོ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ཆབས་ཅིག་གནད་དོན་ཁག་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱས་པོ་དང་གསལ་བཤད་ཁ་སྣོན་བྱས་པ་བཀོད་པའི་རྩོམ་བྲིས་གཞན་ལའང་ལྟ་ཀློག་ཆེད་མཉམ་དུ་ཁ་བྱང་གཞན་ཁག་ཀྱང་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད། དེའི་སྟེང་རྩོམ་བྲིས་རེ་རེའི་མཇུག་ཏུ་དྲ་རྒྱའི་ནང་དོན་དང་གཅིག་མཚུངས་ཐོག་རྩོམ་བྲིས་ཀྱི་རྒྱབ་གཉེར་ངོ་སྤྲོད་ཀྱང་མཁོ་འདོན་ཞུས་ཡོད།
འཛམ་གླིང་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ནས་ཡིན་པའི་བོད་རིགས་མ་ཡིན་པའི་མཁས་དབང་དང་ཉམས་ལེན་པ་མང་པོས་ད་ཆ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་བོན་ཆོས་སློབ་ཁྲིད་གནང་གི་ཡོད། བོད་རིགས་མཁས་པ་ཚོ་དང་འདྲ་བར། ཁོང་ཚོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རང་རང་གི་གཏམ་བཤད་དང་རྩོམ་བྲིས་རྣམས་པར་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་ཌི་ཇི་ཊལ་(digital)ནང་འཇུག་གི་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ད་དུང་དེ་དག་དེང་དུས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཉན་ཆས་དང་། གློག་བརྙན། ཌི་བི་ཌི་(DVD)བཅས་ཀྱི་དབྱིབས་སུ་བཟོ་གི་ཡོད་ཅིང་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་བེད་སྤྱོད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། མ་གཞི་མཁས་དབང་འགའ་ཞིག་གིས་ནང་ཆོས་དང་བོན་ཆོས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་པར་མདུན་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་བསྐྱར་བཅོས་བྱས་ཏེ་སོ་སོའི་ཁོར་ཡུག་དང་དུས་དང་འཚམས་པར་བྱས། ངས་དྲ་ཐོག་ཏུ་ལས་དོན་དེ་རིགས་ཐད་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ནས་ཐོན་པའི་གྲུབ་འབྲས་རྣམས་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ནང་བཞུགས་ཡོད་པས་དྲ་ཚིག་ཁ་བྱང་འདིར་གཟིགས་ན་ཆོག www.berzinarchives.com.
ངས་དུས་ཚོས་ལྷག་འཕྲོས་འདིར་བཤད་མཛོད་ཌ་རྒྱའི་ལས་གཞིའི་སྐོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ལོར་ཐོག་མར་ང་རང་ཧྥུལ་བེ་རེ་ཌའི་(Fulbright)ལས་གཞིའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་ནས་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་འགོ་བཙུགས་པ་ཡིན། དེ་ནི་ཧར་ཝར་ཌི་(Harvard)གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཆེས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྡེ་ཚན་དང་། ལེགས་སྦྱར་དང་རྒྱ་གར་རིག་གནས་སྡེ་ཚན་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་མཁས་དབང་གི་གོ་གནས་ཆེད་འབུམ་རམས་པའི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༢ ལོར་འབུམ་རམས་པའི་ལག་འཁྱེར་(PhD)ཐོབ་པའི་རྗེས། སླར་རྒྱ་གར་ནང་མུ་མཐུད་བསྡད་དེ་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་ལོ་ ༢༩ རྒྱ་གར་ནང་བསྡད་པ་ཡིན། དེ་གར་གཙོ་བོ་༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་། སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེ། དགེ་བཤེས་ངག་དབང་དར་རྒྱས་བཅས་དང་དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་མཁས་དབང་མང་པོའི་དྲུང་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱི་སྐལ་བཟང་ཐོབ་བྱུང་། ཆབས་ཅིག་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ངས་སེར་ཀོང་མཚན་ཞབས་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་པ་དང་བོད་ཡིག་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནང་དཔེ་ཆ་མང་པོ་ཞིག་དབྱིན་སྐད་དུ་ཕབ་སྒྱུར་ཞུས་པ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ནང་པའི་ཆོས་ལ་ཐོས་བསམ་སློབ་གཉེར་གང་ཙམ་བྱས་རྗེས་ང་རང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཇར་མན་རྒྱལ་ས་སྦེར་ལིན་(Berlin)དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་ང་རང་ལ་དཔར་སྐྲུན་མ་ཟིན་པའི་དཔེ་ཆ་ཤོག་གྲགས་ ༣༠༠༠༠ ཙམ་ཡོད། དཔེ་དེབ་མང་པོ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་དེ་དག་གི་ཁྱབ་ཚད་རྒྱུས་མངའ་བྱུང་རྗེས། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་མིག་སྔར་ལྟ་ཀློག་ཐུབ་པ་བཟོ་རྒྱུ་ནི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་སུ་མཐོང་ནས་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ཡིན།
བསམ་བློ་དེ་ལྟར་འཁོར་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལོར་ངས་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ཅེས་པའི་དྲ་རྒྱ་དེ་གསར་འཛུགས་ཞུས་ཏེ། དྲ་ཚིག་ཐོག་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་ཀློག་དང་། ཉན་པ། ཕབ་བཤུས་སོགས་རིན་མེད་དུ་བྱེད་ཐུབ་པར་འཆར་གཞི་ཟབ་ནན་བཏིངས་པ་ཡིན། དེ་མིན་དྲ་རྒྱ་འདིའི་ནང་དཔལ་འབྱོར་ཁེ་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་རྩ་བ་ནས་མེད། དྲ་རྒྱ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་དོན་ནི་རང་གི་དགེ་རྒན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་སྦྱངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ཐོག་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་དང་། དེ་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་གི་རྒྱུད་རིམ་དེའི་རིང་ཐོབ་པའི་གོ་རྟོགས་ལ་བརྟེན་རང་གི་འགྲེལ་པ་རྣམས་མིག་སྔར་སྤྱན་འབུལ་ཞུ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་ཡིན། ལས་གཞི་དེར་༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་། གླིང་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ། སེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆ་ཚང་གནང་བྱུང་། དྲ་རྒྱའི་ནང་རང་ཉིད་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གསུང་བཤད་ཁག་དང་ང་རང་གིས་ཡིག་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་ཡང་ན་ཟིན་བྲིས་བརྒྱབ་པ་དེ་བཞིན་དཔེ་གཞུང་ཡིག་སྒྱུར་བྱས་པ། རང་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་རིགས་དང་དཔེ་དེབ་བརྩམས་པ། གཏམ་བཤད་བྱས་པ་སོགས་བཅུག་ཡོད། ད་ཆ་དྲ་རྒྱ་འདི་གསར་འཛུགས་ཞུས་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས། དྲ་རྒྱ་འདིའི་ཆེད་གླ་ཡོད་དང་གླ་མེད་བསྡོམས་ལས་བྱེད་གྲངས་བདུན་བཅུ་ལྷག་ཡོད་ཅིང་། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ཐད་ཀར་ལྟ་ཀློག་ཐུབ་པའི་དབྱིན་ཇིའི་ནང་རྩོམ་བྲིས་ཁག་ ༦༤༠ ལྷག་དང་ཉན་བྱེད་(audio files)གྲངས་ ༤༦༠ ལྷག་བཞུགས་ཡོད། འདིས་བྷར་ཛིན་བཤད་མཛོད་ནང་པར་སྐྲུན་མ་བྱས་པའི་རྩོམ་བྲིས་ཁག་བརྒྱ་ཆ་ ༣༠ ཙམ་ཡོད་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད། སྔོན་ཆད་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ནང་དྲ་རྒྱ་འདིར་ལྟ་ཀློག་སོགས་བྱེད་མཁན་མི་འབུམ་༦ བྱུང་བ་དང་ཉེ་བའི་ཆར་ཉིན་འཆར་ཅན་མི་གྲངས་ ༢༠༠༠ ལྷག་གི་དྲ་རྒྱ་འདི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱད་ནོར་མང་པོ་ཞིག་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་ཁྱབ་པ་དང་། ད་ལྟའི་ཆར་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པའི་འགོ་སྟོད་འདིར་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ན་ཆོག དེ་ནི་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཡར་རྒྱས་རླབས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། དེ་དག་ཡོང་རྐྱེན་ཞིག་ནི་ རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་ནང་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་ཏུ་འབྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དར་རྒྱས་བྱུང་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ ལོར་ཧར་ཝར་ཌི་(Harvard)གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་ངས་བོད་ཡིག་ཐོག་མར་སྦྱོང་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཐོག་དཔེ་གཞུང་སོགས་ཡིག་ཆ་ཧ་ཅང་དཀོན་པོ་འདུག སྐབས་དེར་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཨེ་ཝན་སེ་ ཝེན་ཛེ་(Evans Wentz)ལགས་དང་། ཨེ་ལེག་ཛན་ཌེ་ར་ ཌེ་ཝི་ཌེ་ ནིལ།(Alexandra David Neel) བླ་མ་གྷོ་ཝིཎ་དཱ་(Lama Govinda)བཅས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་ལ་བརྟེན་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀློག་དེབ་གཅིག་པུ་ཡོད་པ་ནི་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་ཡི་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་མཁན་ཡེ་ཤེ་ཀ་(Jaeschke)གིས་བྲིས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ལ་ཌིན་(Latin)བརྡ་སྤྲོད་དང་བསྟུན་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ངའི་དགེ་རྒན་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ནཱ་གཱ་ཐོ་མི་(Nagatomi)ལགས་ནི་ཉི་ཧོང་ནས་ཡིན་ཞིང་། སྐད་ཡིག་དེ་ཀློག་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་མེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་གིས་ང་ཚོར་ཉི་ཧོང་གི་བརྡ་སྤྲོད་དང་བསྟུན་ནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བ་རེད། སྐབས་དེ་དུས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་ཕན་མེད་རྙིང་རུལ་གྱི་རིག་གཞུང་ཞིག་ཏུ་ཨི་ཨི་ཇིབ་འམ་(Egypt) མེ་སོ་ཕོ་ཊཱ་མི་ཡའི་(Mesopotamia)སྐད་ཡིག་དང་མཚུངས་པར་བརྩི་གི་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་མེད་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་རྣམ་གཞག་ཙམ་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་ཡོ
ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༩ ལོར་ཧྥུལ་བེ་རེ་ཌའི་(Fulbright)ལས་གཞིའི་ཐོག་ནས་ང་རང་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དུ་བསྐྱོད་པའི་སྐབས། བོད་ཡིག་ཀློག་སྟངས་ཤེས་པའི་སླད། སྐད་རིགས་དཔྱད་ཞིབ་པ་ཞིག་དང་འདྲ་བར། ང་རང་ལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་སྒྲོམ་གཞི་དང་ཀློག་ཐབས་ཀྱི་ཐད་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་བྱུང་། འོན་ཀྱང་ངས་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་མྱོང་བའི་ནོར་མཛོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་སྐོར་ཅི་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད། ཚང་མ་ཆ་རྒྱུས་མེད། ངས་རང་ཉིད་ཀྱི་འབུམ་རམས་པ་(Ph.D)རྩོམ་ཤོག་ཆེད། དགེ་བཤེས་ངག་དབང་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་སློབ་སྦྱོང་ཞིབ་ཚགས་བྱས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ལམ་རིམ་གྱི་ངག་རྒྱུན་སློབ་ཁྲིད་ཉན་པའི་སྐབས། རྗེས་སུ་གང་བྱེད་དགོས་མིན་ཡང་མི་ཤེས། ང་རང་བོད་པའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་གསང་སྔགས་ཀྱི་དབང་ལུང་ཞུ་བར་ཕྱིན་ཡང་དེར་གསུང་སྒྱུར་ཡང་མི་འདུག དེར་བརྟེན་གང་གསུངས་པ་ཅི་ཡང་གོ་གི་མི་འདུག དེ་ནི་ཆ་རྒྱུས་མེད་པའི་ཡ་ཡུད་ཅིག་རེད་འདུག
ད་ཆ་ལོ་ངོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་གི་རྗེས་སུ། གནས་སྟངས་ནི་རྦད་དེ་ཐ་དད་ཡིན། བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་དང་གསུང་ཆོས། དེ་ག་ནང་བཞིན་བོན་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་མང་དག་ཅིག་ནུབ་ཕྱོགས་དང་དེང་དུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་སྐད་ཡིག་ནང་ཕབ་སྒྱུར་ཞུས་པ་ཧ་ཅང་འབེལ་པོ་ཡོད། འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་བླ་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཚོགས་མང་པོ་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ནང་སློབ་སྦྱོང་དང་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཉིན་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད། ཡིག་སྒྱུར་ཞུས་པའི་དཔེ་དེབ་ཧ་ཅང་འབེལ་པོ་ཡོད་ནའང་། ཆོས་ཚོགས་དེ་དག་ནང་གི་སློབ་གཉེར་བ་ཚོས་བོད་སྐད་ནང་དཔེ་ཆ་ཁ་འདོན་དང་གཞུང་ཐོས་བསམ་གནང་གི་ཡོད། དེའང་རང་རང་སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་ནང་སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་ཏེ་ཀློག་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཨེ་ཤི་ཡ་དང་ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་ས་ཁུལ་ཁག་ནང་དེང་དུས་སྔོན་གྱི་གནད་དོན་དང་དེ་དག་ས་ཁུལ་མང་པོའི་ནང་ད་ཆའང་མུ་མཐུད་གནས་བཞིན་པ་ལྟར། འདིས་ནང་ཆོས་དང་བོན་གྱི་ཉམས་ལེན་པ་ཚོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ཆོས་ཚོགས་རྩ་འཛུགས་ཡོང་བར་རོགས་རམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཚོ་ཚང་མས་བོད་སྐད་ནང་གཅིག་མཚུངས་ཐོག་ཉམས་ལེན་གཅིག་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་བྱེད་འདོད་ཡོད་པའི་ཉམས་ལེན་པ་དང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་སྒྲ་སྡུད་ཡོ་བྱད་འདྲ་མིན་ཐོག་ནས་བོད་ཡིག་སྦྱངས་བརྩོན་བྱས་ཡོད། ནམ་ཞིག་ཁོང་ཚོས་བོད་སྐད་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། མང་པོ་ཞིག་གིས་སོ་སོའི་མ་སྐད་ཐོག་ནས་ནང་ཆོས་དང་བོན་ཆོས་ཕབ་སྒྱུར་གྱི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་ཅིང་། དཔེར་ན། སོག་པོ་དང་། ཐུ་ཝ། ཧི་མ་ལཱ་ཡའི་མི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་སྦྱང་བཙོན་བྱས་པ་ལྟར་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་སློབ་གཉེར་ཇེ་མང་འགྲོ་བཞིན་པ་བཅས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་དང་བཙུན་དགོན་ནང་བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་གནང་གི་ཡོད། དེ་དག་ཁོངས་ནས་མང་པོ་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གནང་ཞིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་ལྷག་པར་དུ་ནང་ཆོས་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏོང་གི་ཡོད།
གཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ཤས་གཞན་ཡང་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཁྱབ་གདལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་སྔོན་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་། དགོན་སྡེའི་ཁང་བཀོད་བཟོ་རིག ཆོ་གའི་རོལ་མོ་དང་གར། སྐར་རྩིས། ལོ་ཐོ་བཟོ་ཐབས་བཅས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང་བོན་ཆོས་གང་དུ་དར་བའི་ས་ཁུལ་ཚང་མར་དེ་དག་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད། སྐབས་རེ་སོག་ཡུལ་སྦུ་རས་ཐུ་ཐུ་ཝ་བཅས་ནང་སྨན་པ་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཇི་བཞིན་མ་འབྱོར་བའི་སྐབས་རང་ཡུལ་ས་གནས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཆས་ཁ་སྐོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་གནད་དོན་གཞན་གྱི་ཐད་ས་གནས་སྨན་པ་ཚོས་རང་ཡུལ་དུ་དར་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་ཁ་སྐོང་གནང་ཡོད། དཔེར་ན། སོག་པོའི་གསོ་རིག་གི་ཕུར་མཉེ་གཏོང་སྟངས་ལྟ་བུ། ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་ནང་བོད་ཀྱི་སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་ཡོང་བའི་ནད་པར་སྨན་བཅོས་བྱེད་པ་དང་། དེ་ག་ནང་བཞིན་དཔེར་ན་བོད་ལུགས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ཁྲག་ཤེད་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ལྟ་བུས་ཁ་སྣོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་པའི་སྨན་པ་མང་པོ་རྒྱ་ནག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་པ་ཙམ་མ་ཟད་བོད་ལུགས་ཀྱི་སོག་པོ་དང་སྦུ་རས་ཐུའི་སྨན་པས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་སྐམ་ཁབ་དང་། མེ་བཙའ། མེ་བུམ་ཀྱི་བཅོས་ཐབས་དང་སྦྲགས་གཞོགས་འདེགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་པའི་སྨན་པ་མང་པོ་རྒྱུན་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་པ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཁུལ་འདྲ་མིན་ནང་བོད་ལུགས་སྨན་ཁང་གསར་འཛུགས་བྱས་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྨན་པ་ཚོས་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་སྨན་ཁང་ཁག་ནང་བོད་སྨན་གྱི་ཕན་ནུས་ཐད་ཞིབ་འཇུག་གོ་སྒྲིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཁང་བཀོད་བཟོ་རིག་ཀྱང་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་ཅིང་། འཛམ་གླིང་ནང་གི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་མང་པོའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་རྐོས་རིས་སྣ་ཚོགས་མིག་སྔར་འགྲེམས་སྟོན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ནང་པའི་ཆོས་ཚོགས་དང་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་གཞིས་སྒར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སོ་སོའི་ནང་བོད་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་སོགས་མང་པོ་གསར་བཞེངས་གནང་ཡོད། རྒྱ་གར་ནང་གི་བོད་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་ནང་དགེ་འདུན་པ་ཁག་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞེང་པར་གཏོང་བ་དང་དགེ་འདུན་པ་དང་བཙུན་མ་ཚོས་ཆོ་གའི་ཞལ་འདོན་དང་གར་སོགས་འཁྲབ་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་དེ་དག་གི་སྒྲ་འཇུག་དང་བརྙན་འཕྲིན་སོགས་ཧ་ཅང་འབེལ་པོ་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་ཚོགས་པས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་འཁྲབ་སྟོན་གནང་བར་ཐེངས་མང་བསྐྱོད་ཅིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་རྣམས་སྒོ་ཀུན་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་བོད་ཀྱི་ཁང་པ་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཡར་རྒྱས་འབུར་དུ་ཐོན་པ་སོང་ཡོད། དེ་ལྟར་ཐབས་ལམ་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནི་ད་ལྟའི་ཆར་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བའི་ནང་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད།
བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གིས་ཐབས་ལམ་གཞན་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཕྱུག་ཏུ་བཏང་ཡོད་ཅིང་། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་གོ་རྟོགས་གོང་སྤེལ་སླད་བོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་གི་ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོ་དང་གོ་བསྡུར་གནང་བ་དང་། ཆོས་ལུགས་ནང་ཁུལ་དུ་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་བཞིན་མཆིས། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ནང་པའི་གཞུང་ནང་གི་ཤེས་བྱ་གཏིང་པོ་ཡོད་པ་རྣམས་ཚན་རིག་པ་དང་། སེམས་ཁམས་རིག་པ་སྨྲ་བ། ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ། ཚོང་པ། ཆབ་སྲིད་པ་བཅས་ལ་སྤེལ་གྱི་ཡོད། སེམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་། སྒོམ། འཕྲོད་བསྟེན་དང་དེ་བཞིན་བཟང་སྤྱོད་དང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རིག་པ། ཡུན་གནས་ཐུབ་པའི་གོང་མཐོར་བཅས་ཀྱི་དབར་འབྲེལ་བའི་ཐོག་དམིགས་བསལ་དོ་དབྱིངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་དཔེ་མཚོན་གཅིག་ནི། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་སྐུ་ངལ་འཛེམས་མེད་ངང་གཞི་རྩའི་མིའི་རིན་ཐང་དང་། ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད། ཆོས་ལུགས་ནང་ཁུལ་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་བཅས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་སྐུ་ལས་ཚད་མེད་སྐྱོན་གནང་མཛད་པ་དེ་ཡིན།
མདོར་ན། ང་ཚོས་མཐོང་བ་བཞིན། དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གོང་འཕེལ་ཡོང་སླད་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་དཔེ་རྒྱུན་གྱི་ཁྱད་ནོར་ལ་བརྟེན་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལེགས་སྐྱེས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕུལ་ཡོད། ད་ལྟའི་ཆར་གང་ཟག་དང་ཚོགས་པ་མང་པོས་ཁྱད་ནོར་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུར་འབད་པ་དང་ཡར་རྒྱས་ཤུགས་ཆེ་བཏང་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ནི་དཔེར་ན། འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ངམ་དཔེ་མཛོད་ནང་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་ནས་ཚང་མས་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཅིང་སྐད་ཡིག་གི་མ་ཕྱི་དེ་གའི་ནང་བདག་གཅེས་བྱེད་པ་ཙམ་ལ་ཟེར་གྱི་མེད། འདས་པའི་དུས་རབས་དེ་དག་ནང་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་འཕེལ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟར། འཕེལ་འགྱུར་གྱི་རྒྱུད་རིམ་དེ་དང་འཚར་ལོངས་རྣམས་མུ་མཐུད་དགོས། འདི་ནི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རིག་གཞུང་དེ་འཚོ་གནས་ཆེད་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་ཙམ་མིན་པར་ད་དུང་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཡིན།
གོ་ལ་གཅིག་འགྱུར་དང་གནས་ཚུལ་སྤེལ་རེས་བྱེད་པ་ཉིན་རེ་བཞིན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང་། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཁྱད་ནོར་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཡོངས་སུ་ལེགས་སྐྱེས་རླབས་ཆེན་འབུལ་ཐུབ། རིག་གཞུང་ཚང་མར་གོ་ལ་འདིའི་སྟེང་ཐུན་མིན་གྱི་རང་རང་སོ་སོའི་མི་རྒྱུད་དཔྱད་རིག་གི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་མི་རིགས་དུ་མ་ཞེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལེགས་པོ་འདི་ལྡན་ཡོད། འོན་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་ལ་དེ་དག་ལྷག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད། ནང་པ་དང་བོན་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱིས་རང་རེའི་ཤེས་བྱའི་བང་མཛོད་ཕྱུག་ཏུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ཤེས་ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་ཞིང་། རིག་གཞུང་གཞན་དང་འབྲེལ་ལམ་གོང་འཕེལ་སོང་བར་བརྟེན་ཚན་རིག་དང་། གསོ་བ་རིག་པ། སེམས་ཁམས་རིག་པ་བཅས་གོང་འཕེལ་ཡོང་བར་སྐུལ་འདེད་གཏོང་གི་ཡོད། ༸སྤྱི་ནོར་གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ལམ་སྟོན་དང་། སྐུལ་ལྕག སྐུ་ངལ་འཛེམས་མེད་གནང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་གྱིས་གོ་ལའི་ཧྲིལ་པོའི་གོ་རྟོགས་ཐད་གལ་ཆེའི་ལེགས་སྐྱེས་ཕུལ་ཡོད། ང་ཚོའི་མཉམ་རུབ་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུར་འགྱུར་ཡང་མུ་མཐུད་ཞབས་འདེགས་ལྷག་པར་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།
ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
དེང་དུས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་དང་ཨེ་ཤི་ཡཱའི་སྐད་དུ་བོད་ཀྱི་དཔེ་གཞུང་དང་ངག་རྒྱུན་གྱི་གསུང་ཆོས་རྣམས་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་དང་གང་ཟག་སྒེར་པ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ཡོད། དེ་དག་གི་ཁོངས་ནས་དབྱིན་ཡིག་ནང་དཔེ་གཞུང་དེ་དག་ཕབ་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་གཙོ་གྲས་ཁག་ནི། རྡ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དང་། པདྨ་ཀ་ར་ཡིག་སྒྱུར་སྡེ་ཚན། ནི་ཐར་ཐཱ་(Nithartha)བསྟི་གནས། རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་སློབ་གཉེར་ཁང་། ན་ལན་ཌ་ཡིག་སྒྱུར་ཚོགས་པ། དྷརྨ་ཅཀྲ་་(Dharmachakra)ཡིག་སྒྱུར་ཚན་པ། མར་པ་ཡིག་སྒྱུར་བསྟི་གནས་ཁང་། བོད་ཀྱི་སྔ་རབས་བསྟན་བཅོས་བསྟི་གནས་ཁང་། (Institute of Tibetan Classics)བཅས་ཡིན། བོན་དང་བོད་ཀྱི་བླ་མ། དགེ་བཤེས། མཁན་པོ་བཅས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་འདྲ་མིན་རང་རང་སོ་སོའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་གསུང་བཤད་ཕབ་སྒྱུར་དང་པར་སྐྲུན་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཡོད། དེ་ག་ནང་བཞིན་དབྱིན་སྐད་དང་ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་རིགས་གཞན་ནང་གསུང་བཤད་གནང་བ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་དགེ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་པར་སྐྲུན་སོགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། པར་སྐྲུན་བྱས་ཟིན་པ་ཧ་ལམ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ལྷག་ཡོད། བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང་བོན་ཆོས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་རྣམས་དེ་ལྟར་ཧ་ཅང་མྱུར་པོ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་མཉམ་དུ་གོ་ལ་ཡོངས་ཀྱི་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཐད་མི་རྣམས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཉིན་རེ་ལས་མ་བསྡད་པར་གོང་མཐོར་འགྲོ་བཞིན་མཆིས།
ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་གཞིའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དང་དཔེ་གཞུང་གི་ཁྱད་ནོར་རྣམས་གཅེས་སྲུང་བྱེད་པའི་དམིགས་བསལ་འབུར་དུ་ཐོན་པ་ཞིག་ཉེ་ཆར་ཐོན་ཡོད་དེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ཟླ་ ༩ པའི་ནང་། ཨ་རིའི་ནང་བུལ་ཌར་ ཁོ་ལོ་རཱ་ཌོའི་(Boulder Colorado)ནང་བེ་རོ་ཙཱ་ནས་(Berotsana)སྣེ་ཁྲིད་དེ་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཞིག་སྐོང་ཚོགས་གནང་། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་རྒན་གཞོན་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག་འཛོམས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་ཡ་གྱལ་ནང་བསྟན་འདི་ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་ཕྱོགས་ཐད་ཁོང་རྣམས་ཕན་ཚུན་སྦྲེལ་མཐུད་བྱེད་ཕྱོགས་ཐད་གོ་བསྡུར་ལྷུག་པོ་གནང་ཞིང་། དེ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་རང་རང་གི་ལས་གཞི་དང་ལས་དོན་ཐད་ཕན་ཚུན་གོ་རྟོགས་དང་བསམ་འཆར་སྤེལ་རེས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཧ་ཅང་སྨིན་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་རེད།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ཟླ་ ༣ པའི་ནང་རྒྱ་གར་ནང་འབིར་ས་གནས་ཀྱི་ཤ་བའི་ཚལ་(Deer Park)ཤེས་ཡོན་བསྟི་གནས་ཁང་དུ་མཁྱེན་བརྩེ་རྨང་གཞིའི་ཡིག་སྒྱུར་ཚོགས་ཆེན་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་བསྒྱུར་ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་ནས་ཚོགས་འདུའི་གོ་སྒྲིག་གནང་། སྐབས་དེར་ནང་པའི་ཡི་གེའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་ལས་གཞི་གསར་འཛུགས་ཞུ་ཆེད་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་བཞིའི་བླ་མ་ཆེ་བ་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་རྒན་པ་ལྔ་བཅུ་འཛོམས། ཆབས་ཅིག་རྫོང་གསར་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེས་འཕྲལ་སེལ་གྱི་དབུ་འཛིན་གནང་། ཚོགས་བཅར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་རྣམས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བཀོལ་དུ་རུང་བའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་རྒྱུའི་ལོ་བརྒྱའི་དམིགས་ཡུལ་འཆར་བཀོད་བྱས། ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བཀོལ་རུང་གི་དོན་ཡང་དཔེ་གཞུང་རྣམས་ཡོ་རོབ་དང་ཨེ་ཤི་ཡའི་སྐད་ལ་སོགས་དེང་དུས་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཆེ་ཁག་ནང་ཕབ་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་པོད་རྣམས་དང་བོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཚང་མ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་ནང་གྲགས་ཆེ་བའི་སྐད་རིགས་ནང་ཕབ་སྒྱུར་བྱ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་དང་། བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར། བོད་འགྲེལ་བཅས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཞིག་ཡིག་སྒྱུར་དང་པར་སྐྲུན་བྱེད་རྒྱུ་དང་ཕུགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ལེགས་སྒྲུབ་ཆེད་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཐུན་རྐྱེན་དང་རྨང་གཞི་བཀོད་སྒྲིག་གསར་འཛུགས་བཅས་བྱ་རྒྱུའི་ལོ་ལྔའི་འཆར་གཞི་བསྒྲིགས།
ཚོགས་ཆེན་འདིའི་འཇུག་ཏུ་༸གོང་ས་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཞལ་མཇལ་བཅར་སྐབས་ ༸གོང་ས་༸ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་ལས་གཞི་དེར་རྒྱབ་སྐྱོང་གནང་བ་མ་ཟད་ ཁོང་གིས་པཱ་ལི་དང་རྒྱ་ནག་གི་ནང་པའི་སྡེ་སྣོད་ནང་བཞུགས་པའི་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་བོད་སྐད་ནང་མེད་པ་དང་བོད་སྐད་ནང་བཞུགས་པའི་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་རྒྱ་སྐད་སོགས་ནང་མེད་ཅིང་། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གི་བརྗོད་བྱ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཏོགས་ཆེད་དེང་དུས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཙམ་མིན་པར་བོད་ཡིག་དང་། པ་ལཱི། རྒྱ་སྐད་བཅས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ནང་ཕབ་སྒྱུར་དགོས་སྐོར་དགོངས་ཚུལ་གསུངས་སོང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ད་དུང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མི་རིགས་མང་པོས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཅིང་བོད་སྐད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་པའི་ཚད་ལྡན་གྱི་གཞུང་ཁག་ལྟ་ཀློག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད། བོད་ཀྱི་ནང་པའི་བརྡ་ཆད་ཁག་དུས་རབས་ཁ་ཤས་སྔོན་ནས་གཏན་འབེབས་ཟིན་ཙང་ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་ཡུལ་སྐད་དུ་སྒྱུར་ཐུབ་ཐབས་མེད། གལ་སྲིད་དེ་དག་དབྱིན་སྐད་ནང་འབེལ་པོ་ཡོད་ཚེ། མི་རིགས་དེ་དག་གི་ཁྲོད་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་མི་ཉམས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས་ཡིན་ཞེས་བཀའ་བསྩལ་སོང་།
མདོར་ན། ནང་པའི་བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་ཆ་ཚང་འཛམ་གླིང་གི་སྐད་རིགས་ཆེ་ཁག་ནང་བྱུང་བ་ཡིན་ན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་བང་མཛོད་འཕེལ་རྒྱས་འོང་བ་དང་གོ་ལ་ཡོངས་སུ་ཞབས་འདེགས་རླབས་ཆེ་སྒྲུབ་ཐུབ།


c: text/html

text:
Subtitles and Transcript
Translated by
trinley tenzin
Reviewed by Bhuchung Tsering
0:11 ཁྱེད་རང་ཨ་རིའི་ས་ཆ་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྲོམ་ལམ་ཞིག་ལ་ལང་ནས་ཡོད་པ་ཆ་བཞག སྐབས་དེར་ཉེ་ཧོང་གི་མི་ཞིག་ཁྱེད་ཀྱི་མདུན་དུ་ཡོང་ནས་འདི་འདྲ་བཤད།
0:18 དགོངས་པ་མ་འཚོམས། གྲོང་གླིང་འདིའི་མིང་གང་རེད་དམ།
0:20 ཁྱེ་རང་གི་ལན་དུ་ "ད་འདི་་་་་་་ འདི་ཨོག་ཁྲོམ་ལམ་དང་དེ་ཨེམ་ཁྲོམ་ལམ་རེད། འདི་༢༦པ་དང་། དེ་༢༧ པ་རེད།"
0:26 མི་དེས། "ལགས་སོ་ འོན་ཀྱང་གྲོང་གླིང་དེའི་མིང་གང་རེད་དམ།"
0:28 ཁྱེད་རང་གིས་ལན་དུ།"གྲོང་གླིང་ལ་མིང་ཡོད་མ་རེད། ཁྲོམ་ལམ་ལ་མིང་ཡོད། གྲོང་གླིང་དེ་ཚོ་ནི་ ཁྲོམ་ལམ་དབར་གྱི་མིང་མེད་པའི་ས་རེད།"
0:35 དེའི་རྗེས་ཁོང་ཐེ་ཚོམ་དང་བློ་ཕམ་ཕྲན་བུའི་ངང་བསྐྱོད།
0:39 ད་ཁྱེད་རང་ཉེ་ཧོང་གི་ས་ཆ་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྲོམ་ལམ་ཐོག་ལང་ནས་ཡོད་པར་ཆ་བཞག ཁྱེད་རང་གི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ལ་འདི་བཤད།
0:44 "དགོངས་པ་མ་འཚོམས་ཁྲོམ་གཞུང་འདིའི་མིང་གང་རེད་དམ"
0:46 ཁོང་ཚོས་ "འདི་གྲོང་གླིང་༡༧པ་དང་། ཕ་གི་གྲོང་གླིང་༡༦པ་རེད།"
0:50 དེ་ནས་ཁྱེད་ཀྱིས། "ལགས་སོ། འོན་ཀྱང་ཁྲོམ་གཞུང་འདིའི་མིང་གང་རེད་དམ།"
0:53 ཁོང་ཚོས་ "ཁྲོམ་གཞུང་ལ་མིང་མེད་ གྲོང་གླེང་ལ་མིང་ཡོད། གུ་གལ་ས་ཁྲ་འདིར་གཟིགས་དང་། དེ་གར་གྲོང་གླིང་་༡༤། ༡༥། ༡༦། ༡༧། ༡༨། ༡༩ ཞེས་ གྲོང་གླིང་ཚང་མར་མིང་ཡོད། ཁྲོམ་གཞུང་དེ་ཚོ་གྲོང་གླིང་དབར་གྱི་མིང་མེད་ས་ཆ་དག་རེད་"
1:07 དེ་ནས་ཁྱད་རང་གིས་འདི་དྲིས། "བྱས་ན་ཁྱེད་ནས་ཁྱེད་རང་གི་ནང་གི་ཁ་བྱང་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཐུབ་བམ།"
1:10 ཁོང་གིས། "ལས་སླ་མོ་རེད། འདི་ནི་རྫོང་ཁག་བརྒྱད་པ་རེད། ཕ་གི་གྲོང་གླིང་༡༧ ཁང་པ་ཨང་གྲངས་དང་པོ་རེད།"
1:16 ཁྱེད་ཀྱིས་ "ལགས་སོ། འོན་ཀྱང་ས་ཁུལ་གཡས་གཡོན་ལ་གོམ་འགྲོས་བྱེད་སྐབས་ ངས་དོ་སྣང་བྱུང་ཡག་ལ་ཁང་པའི་ཨང་གྲངས་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འགྲོ་ཡི་མིན་འདུག"
1:20 ཁོང་གིས། "འགྲོ་དང་འགྲོ ཁང་པ་དེ་དག་འཛུགས་བསྐྲུན་བྱས་པའི་གོ་རིམ་གྱི་སྔ་ཕྱི་ལྟར་འགྲོ་ཡི་ཡོད། གྲོང་གླིང་དེར་བཟོས་པའི་ཆེས་ཐོག་མའོ་ཁང་པ་དེ་ཁང་པ་ཨང་་གྲངས་དང་པོ་རེད། ཁང་པ་གཉིས་པ་བརྒྱབས་པ་དེ་ཁང་པ་ཨང་་གྲངས་གཉིས་པ་རེད། གསུམ་པ་བརྒྱབས་པ་དེ་ཁང་པ་ཨང་གྲངས་གསུམ་པ་རེད། དེ་ལས་སླ་པོ་རེད། དེ་གསལ་པོ་རེད་"
1:31 དེར་བརྟེན་ང་རང་དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལ་སྐབས་རེ་ང་ཚོས་ འཛམ་གླིང་གི་རྒྱབ་སྤྲོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་བསྐྱོད་ནས་ ང་ཚོས་ང་རང་ཚོར་ཡོད་པ་མ་རྟོགས་པའི་ཡིན་ཤག་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་བྱུང་གི་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཚོའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཡང་དངོས་བདེན་ཡིན་པ་རྟོགས་ཀྱི་ཡོད།
1:41 དཔེར་ན། རྒྱ་ནག་ནང་གི་སྨན་པ་འགས། རང་ཉིད་ཀྱི་ལས་འགན་ནི་མི་རྣམས་ནད་མེད་པར་ཐང་པོར་གནས་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེད་ཡོད། དེར་བརྟེན། ཟླ་བ་ནམ་མིན་ལ་ཁྱེད་རང་ནད་མེད་བདེ་ཐང་ཡིན་ཚེ་་སྨན་པར་དངུལ་སྤྲོད་དགོས། གལ་སྲིད་ན་བའི་ཚེ་དངུལ་སྤྲོད་མི་དགོས། གང་ཡིན་ཟེར་ན་སྨན་པས་རང་གི་ལས་དོན་གོ་མ་ཆོད་པ་རེད། དེ་འདྲ་སོང་ཙང་ཁོང་ཚོ་ནི་ཁྱེད་རང་ནད་མེད་དུས་ཕྱུག་པོ་ཆགས་པ་ལས་ནད་ཡོད་དུས་མིན (དགའ་བསུའི་ཐལ་སྒྲ།)
1:55 རོལ་དབྱངས་ཕལ་མོ་ཆེ་བའི་ནང་དུ་ "གཅིག་"་ནི་ དབྱངས་མགོ་ལྟ་བུར་བསམ་བཞིན་ཡོད། རོལ་དབྱངས་ཀྱི་ཕུར་ཚིག་བགོ་བཙུགས་དུས། གཅིག་ གཉིས། གསུམ།་ཞེས་ལབ་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ནུབ་ཨ་ཕི་རི་ཁ་ནང་དུ་ "གཅིག་"ནི་ ཆེས་མཐའ་མ་དེར་བཞག་སྲོལ་ཡོད། ཚིག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚེག་རྟགས་ལྟ་བུ་ དེར་བརྟེན་ཁེད་རང་གིས་དེ་ལྟར་ཚིག་འགྲོས་ཁོ་ནའི་ནང་གོ་བ་མིནཔར། དབྱངས་རྟ་གྲངས་སུ་རྩིས་དུས་ཀྱང་གོ གཉིས། གསུམ། བཞི། གཅིག་
2:12 ས་ཁྲ་འདི་ཡང་ཏག་ཏག་ཞིག་ཡིན། ༼དགོད་སྒྲ།༽
2:17 བཤད་སྲོལ་ཞིག་ལ། ཁྱེད་རང་གི་རྒྱ་གར་ཐོག་བདེན་པ་གང་ཞིག་ལབ་པ་དེའི ལྡོགས་ཕྱོགས་ཀྱང་བདེན་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་དྲན་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཊེ་ཌི་ཡིན་ནའང་འདྲ་གང་དུ་ཡིན་ཡང་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་བསམ་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཁྱེད་རང་ལ་ཡོད་པའམ་ཐོས་པ་ དེའི་ལྡོགས་ཕྱོགས་དེའང་དངོས་བདེན་ཞིག་ཡིན་སྲིད་པ་རེད། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
གཅེར་བུ་བའི་ཆོས་ལུགས།
གཅེར་བུ་བའི་ཆོས་ལུགས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཞིག་རེད།
ནང་དོན།
ལོ་རྒྱུས།[རྩོམ་སྒྲིག]
མཁས་པའི་དབང་པོ་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་༼གྲུབ་མཐའི་སྐོར་གྱི་རྣམ་བཤད་༽ལས། གཅེར་བུ་བ་ཟེར་བའི་དོན་ནི་རྣམ་ཀུན་རང་གི་ལུས་པོ་ལ་འདོམས་རས་ཤིག་མ་གཏོགས་གྱོན་གོས་གཞན་གང་ཡང་མེད་སྟབས་གཅེར་བུ་པ་ཞེས་བརྗོད། དེའི་སློབ་དཔོན་ནི་རྒྱལ་བ་དམ་པ་དང་དྲང་སྲོང་མཆོད་འོས་སོགས་ཡིན་ལ་དེ་མིན་ད་དུང་སློབ་དཔོན་ནམ་སྟོན་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་ཟེར།
ཡང་ད་ལྟ་པེ་ཅིན་སློབ་ཆེན་དུ་སློབ་གཉེར་གནང་བཞིན་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཆོས་ལུགས་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་ཡའོ་ཝེ་ཆུན་༼姚卫群༽ལགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་༼རྒྱ་གར་གྱི་ཆོས་ལུགས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་མདོ་ཙམ་གླེང་བ་༽印度宗教哲学概论ཞེས་ པ་ལས། གཅེར་བུ་པ་ནི་ཇའི་ཎ་༼Jaina༽ལུགས་ལས་བྱེས་པའི་གནམ་གོས་པ་སྟེ་གཅེར་བུ་པ་དང་དཀར་གོས་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན། ཇའི་ཎ་༼Jaina༽ལུགས་འདིར་སྟོན་པའམ་སྟོན་པའི་གཏད་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་པར་གྲགས། མདོར་ན། ཐོག་མའི་སྟོན་པ་ ར་སྰ་པ་ཧྰ་༼Rsabha༽། གཏད་རབས་གཉིས་པ་ཨ་ཏི་ན་ཐྰ་༼Adinatha༽། གཏད་ རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་སུམ་པ་པྰ་སི་ཝ་ཎ་ཐྰ་༼Parsvanatha༽། གཏད་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་ཝ་ཏ་མྰ་ཎ་༼Vardhamana༽སོགས་ཡིན་ནོ། དོན་དངོས་ཐོག་སྟོན་པའམ་སྟོན་པའི་གཏད་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་ནང་མང་དག་ཅིག་བཤོད་རྒྱུན་གྱི་མི་སྣ་ཡིན་པ་དང་དེའི་ ནང་ནས་གཏད་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་སུམ་དང་རྩ་བཞི་གཉིས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་བའི་མི་སྣ་གཉིས་ཡིན། ཆོས་ལུགས་འདི་ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༦ནས་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༥པའི་བར་ད་གཟོད་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་གྲུབ། དེའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་པོ་ནི་ ཝ་ཏ་མྰ་ཎ་༼Vardhamana༽ཡིན་ལ་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་མོ་བ་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཎི་ཀན་ཐྰ་ཎ་ཏ་བྷུ་ཏྰ་༼Nigantha Nataputta༽ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཝ་ཏ་མྰ་ཎ་༼Vardhamana༽ནི་ཎི་ཀན་ཐྰ་ཎ་ཏ་བྷུ་ཏྰ་༼Nigantha Nataputta༽ཡི་ མིང་དངོས་ཡིན་ཏེ། མཁས་པ་འགའི་བཞད་ཚུལ་ལྟར་ན། གཏད་རབས་ཉི་ཤུ་རྩ་སུམ་པ་པྰ་སི་ཝ་ཎ་ཐྰ་༼Parsvanatha༽ཡིས་སྤྱོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་མིང་ལ་༼ཎི་ཀན་ཐྰ་༽ཞེས་བརྗོད། ཎི་ཀན་ཐྰ་ཎ་ཏ་བྷུ་ཏྰ་༼Nigantha Nataputta༽ཡང་ གྲུབ་མཐའ་འདིར་མོན། འོན་ཀྱང་ཁོ་པས་གྲུབ་མཐའ་འདིར་སྒྱུར་བཅོས་བྱེད་ནས་འཕགས་ཡུལ་དུ་དར་སྲོལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྱུར་བར་ཇའི་ཎ་༼Jaina༽ལུགས་ཞེས་བརྗོད། ཝ་ཏ་མྰ་ཎ་༼Vardhamana༽ཡིས་གྲུབ་མཐའ་འདིའི་གཞི་འཛུག་དང་དར་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བཞག་ ཐོག་མཛད་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་འཇོག་པས་ཕྱི་རབས་དད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་བ་དམ་པ་༼Mahavira༽ཞེས་བསྟོད་དོ། ཝ་ཏ་མྰ་ཎ་༼Vardhamana༽ཡི་འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་ཐོག་བཤད་ཚུལ་འདྲ་མིན་ཡོད་དེ་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན་སྟོན་པ་ ཤཀྱ་ཐུབ་པ་དང་དུས་མཚུངས་ལ། རིགས་རྒྱལ་རིགས། དགོང་ལོ་༣༠ཐོག་རབ་ཏུ་བྱུང། ལོ་༡༢ནང་དཀའ་བ་སྤྱད་ནས་གྲུབ་པ་ཐོབ་སྟེ་གང་སར་ཆོས་བཤད། དགོང་གྲངས་༧༢ཐོག་གཤེགས་། ཇའི་ཎ་ལུགས་འདི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་༦པའི་ཡས་མས་ཙམ་གྱི་བྲམ་ཟེ་མིན་ པའམ་བྲམ་ཟེར་རྒོལ་བའི་བསམ་བློའི་རླབ་ཚོགས་ནང་གི་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་མོ་བ་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ལས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ནས་འཕགས་ཡུལ་བསམ་བློའི་གར་སྟེགས་ཐོག་ནུས་སྟོབས་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཆགས་པ་མ་ཟད་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལའང་མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། གནས་སྐབས་ཞིག་ལ་དད་ལྡན་སྐྱེ་བོའང་མང་པོ་མདུད། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་སྐབས་གྲུབ་མཐའི་སྡོམ་ཁྲིམས་དང་མེས་པོའི་བཀའ་རྒྱར་གོ་བ་ལེན་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་གཅེར་བུ་པ་༼Digambara༽དང་དཀར་གོས་པ་༼Svetambara༽ཞེས་པའི་སྡེ་པ་ཁག་གཉིས་སུ་བྱེ་བའོ།
གཅེར་བུ་པས་ནམ་རྒྱུན་གཅེར་བུར་འཚོ་བས་གཅེར་བུ་པ་ཞེས་བརྗོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ནང་མུ་སྟེགས་གཅེར་སྟོན་པའམ་༼露形外道༽མུ་སྟེགས་ཁྲལ་མེད་པ་༼无惭外道༽ཞེས་བརྗོད། གྲུབ་མཐའ་འདིས་དཀའ་སྤྱད་བྱེད་རྒྱུར་དོ་སྣང་ཤིན་ ཏུ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་མ་ཟད་གཅེར་བུ་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་སྒེར་བདག་གི་རྒྱུ་ནོར་མཐའ་ན་གྱོན་གོས་ཀྱང་བསོགས་འཇོག་བྱེད་མི་ཆོག་པ་ཡིན། གྲུབ་མཐའ་འདིའི་ཐོག་མའི་མཚན་མཚོན་མི་སྣ་ནི་པྰ་ཏ་ར་པ་ཧུ་༼Bhadrabahu༽ཡིན། དུས་རབས་༡༣པའི་གོང་རོལ་དུ་ཇའི་ཎ་༼Jaina༽ལུགས་དར་རྒྱས་ཆེ་སྟེ་འཕགས་ཡུལ་གྱི་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་མང་དག་ཅིག་གྲུབ་མཐའ་འདིར་དད་མོས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དབྱི་ས་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་གར་སྐམ་ས་ཆེན་མོར་སླེབས་ པ་ནས་བཟུང་ཇའི་ཎ་༼Jaina༽ལུགས་ཉམས་རྒུད་ཚབས་ཆེན་ཐེབས། འོན་ཀྱང་རྨེག་མེད་དུ་མ་སོང་བར་དེང་བར་གནས་ལ་ནུས་ཤུགས་ཀྱང་མི་དམན་པ་ཡོད།
ཆོས་ལུགས།[རྩོམ་སྒྲིག]
དེ་ཡང་ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་མཛད་པའི་༼ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ་༽ལས། གཅེར་བུ་བ་ནི། རྒྱལ་བ་དམ་པ་སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུའབྲངས་པས་རྒྱལ་བར་གྲགས་ལ། ཤེས་བྱ་ཐམས་བཅད་ཚིག་དོན་དགུར་འདུ་བར་འདོད་ཅིང།
ལྗོན་ཤིང་སོགས་སེམས་ལྡན་དང། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་རིག་པ་སོགས་སྨྲའོ། ཐར་བ་ནི་ལུས་གཅེར་བུ་དང། ངག་མི་སྨྲ་བ་དང། མེ་ལྔ་བསྲེན་པ་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔར་བྱས་ཀྱི་ ལས་ཐམས་ཅད་ཟད་ཅིང། ལས་གསར་དུ་མ་བསགས་པས། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟེང་ན་འདུག་པའི་གནས་འཇིག་རྟེན་འདུས་པ་ཞེས་པ་གདུགས་དཀར་པོ་གྱེན་ལ་བསླངས་པ་ལྟ་བུ་ཞོའམ་ཀུ་མུ་ཏ་ལྟར་དཀར་བ། ཚད་དཔག་ ཚད་འབུམ་ཞེ་ལྔ་ཡོད་པ་། སྲོག་ཡོད་པས་དངོས་པོ་ཡིན་ཅིང། འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བས་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེར་འགྲོ་སྟེ། གནས་དེ་ནི་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། ཞེས་ཟེར་རོ།།
༼གྲུབ་མཐའི་སྐོར་གྱི་རྣམ་བཤད་༽ལས། མུ་སྟེག་པ་དེའི་མིང་དེ་ལ་རྣམ་གྲངས་དྲུག་ཡོད་པ་སྟེ། 1གཅེར་བུ་པ་ ༢ཟད་པ་བ་ ༣རྒྱལ་བ་པ་ ༤མཆོད་འོས་པ་ ༥འཚོ་བ་པ་ ༦ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན། མིང་དྲུག་པོ་དེ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ཡིན་ནམ་
ཞེས་ན་གོང་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ནམ་རྒྱུན་གོས་མི་གྱོན་པས་གཅེར་བུ་པ་དང། རང་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་དཀའ་བ་སྤྱད་དེ་སྡིག་པ་དག་རྒྱུའི་འདོད་ཚུལ་བཟུང་བས་ཟད་པ་བ། སློབ་དཔོན་རྒྱལ་བ་དམ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གྲུབ་མཐའ་ཁས་ལེན་ མཁན་ཡིན་སྟབས་རྒྱལ་བ་པ། དྲང་སྲོང་མཆོད་འོས་རང་གི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་ཡིན་སྟབས་མཆོད་འོས་པ། རང་གི་སྲོག་དེ་བདག་ཡིན་པ་དང། བདག་དང་སྲོག་གཉིས་གཅིག་པ་ཡིན་པར་ཁས་བླངས་སྟབས་འཚོ་བ་པ། ཉིན་ལྟར་ཕྱོགས་ བཞིར་སློང་ནསའཚོ་བ་སྐྱེལ་གྱི་ཡོད་སྟབས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞེས་བརྗོད། དེའི་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཚིག་དོན་དགུ་ཟེར་བའི་ནང་དུ་འདུས་ཡོད་ཟེར་ཞིང། ཚིག་དོན་དགུའི་ནང་གི་དང་པོ། སྲོག། དེས་སྲོག་ཟེར་བ་དེ་བདག་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་ཞིག་དང། བདག་དང་སྲོག་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་ཡིན་པརཁས་ལེན་གྱི་ཡོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཚེ་དང་རྣམ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་བརྟེན་གཞི་ཡིན་པ་དེ་ལ་སྲོག་ཟེར་ཞིང་སྲོག་དང་དབུགས་གཉིས་དོན་གཅིག་ཡིན། དབུགས་ཕར་བཏང་ནས་ཚུར་རྔུབ་ཐེང་གཅིག་ ལ་དབུགས་ཁུག་པ་གཅིག་ཟེར་བ་དང། མུ་སྟེག་པ་འདིས་སྲོག་དང་བདག་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་པ་ཡིན་ཟེར་ཞིང། དེ་ཡང་མི་ཞིག་ལ་ཆ་འཞག་ན་དེའི་གཟུགས་ཚད་དང་སྲོག་གཉིས་གཅིག་པ་ཡིན་ཏེགཟུགས་པོ་ཆུང་བ་ཡོད་ན་སྲོག་ཆུང་བ་དང། གཟུགས་པོ་ཆེ་བ་ཡོད་ན་སྲོག་ཆེ་བ་ཡོད་པ་དང་སྲོག་དེ་ཡང་འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་དུས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ལ་ནུས་པ་བཏོན་ཐུབ་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས། སྲོག་གི་ངོ་བོ་དེ་རྟག་པ་ཡིན་པ་དང། སྲོག་གི་རྣམ་གྲངས་དེ་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན་རྒན་རྒོན་ཆགས་དུས་ཀྱི་སྲོག་དེ་ཕྲུ་གུའི་སྐབས་ཀྱི་སྲོག་དང་མི་འདྲ་བར་འགྱུར་བ་འགྲོ་གི་རེད་ཟེར།


text:
༄༅།། མཚོ་སྔོན་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཁོར་སྲུང་སློབ་གསོའི་བགྲོ་གླེང་ཟིན་བྲིས། ༼ ཕྱི་དྲོ། ༽
༡༽གཏམ་བཤད་མཁན། ལྡོང་ནོར་སྡེ། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་གྲཊ་ཅན་ནམ་མགོ་ལོག་ཁུལ་དམངས་ཆེན་གྱི་འགོ་གཙོ་གཞོན་པ།
གཏམ་བཤད་ཀྱི་ནང་དོན། འབྲོག་པ་དང་རྩྭ་སའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ།
ཐོག་མར་ཚོགས་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་སྒྲུབ་བྱས་ནས་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་བྱ་བ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུས་པ་ཡིན། འབྲོག་པ་དང་རྩྭ་སའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་མགོ་ནག་བརྟེན་ས་སྤུ་ནག་དང་། སྤུ་ནག་བརྟེན་ས་སྤང་སྤུ་ཞེས་པའི་དཔེ་བཞིན་འབྲོག་པའི་འཚོ་བ་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་ཡོད། རྩྭ་སའི་བདག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་མི་དམངས་ཀྱིས་གྲུབ་པས། རྩྭ་སའི་བདག་པོ་མི་དམངས་ཀྱང་ཡིན། དེ་བས་མི་དམངས་ལ་རྩྭ་ས་བེད་སྤྱོད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་ནས་ད་ལྟའི་བར་རྩྭ་སར་དོ་དམ་བྱེད་སྟངས་མང་པོ་བྱུང་ཡང་། ད་ལྟ་བདག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་རེད། འབྲོག་པ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་ལྟར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། དཔོན་ངན་ཁ་ཤས་ཀྱིས་རྩྭ་སར་བཀོལ་སྤྱོད་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། འབྲོ་པ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྩྭ་སའི་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། སྲིད་གཞུང་གི་ཡང་དག་པའི་མགོ་ཁྲིད་ཡོད་པ་དང་། མི་རབས་ནས་མི་རབས་བརྒྱུད་པའི་རྩྭ་ས་བདག་སྐྱོང་བྱེད་སྟངས་ལ་བསམ་གཞིག་དང་། སྔོན་ཐོན་གྱི་འཁོར་སྲུང་བསམ་བློར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས། ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་དུ། གཞན་ལ་བརྩེ་བ་སྙིང་བརྗེ་ཡིན། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་བ་གཞུང་དྲང་ཡིན། གནམ་ལ་སྐྲག་པ་ཤེས་རབ་ཡིན། ལྷ་ལ་བཀུར་བ་གུས་ལུགས་ཡིན་ཞེས་པ་ལྟར། སྐྱེ་དངོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེས་རྩ་བའི་རྩ་བར་གྱུར་བ་ནི་དད་མོས་ཡིན། དེ་བས་ང་ཚོས་གནས་ལུགས་ལྟར་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར། ཏང་དང་སྲིད་གཞུང་གི་ཡང་དག་པའི་མགོ་ཁྲིད་ལྟར། ལྷ་ཆོས་དང་མི་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྩྭ་སར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་དགོས་སོ།།
༢༽ གཏམ་བཤད་མཁན། བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་འབྲིང་རིམ་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་གི་ལས་བྱེད་པ།
གཏམ་བཤད་ཀྱི་ནང་དོན། རྩྭ་སའི་བཅའ་ཁྲིམས།
གཅིག ཡུན་རིང་བའི་ཉམས་མྱོང་ལས་རྩྭ་སར་གཏོར་བརླག་གཏོང་མཁན་ཨ་བྲ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་སྙམ། ཨ་བྲ་དང་ཐོག་ནས་ཡོད་མོད་སྔོན་རྩྭ་སར་དེ་འདྲའི་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་མེད། ད་ལྟ་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེ། དུག་གིས་བསད་པས་སྲོག་ཆགས་གཞན་མང་པོའང་མེད་པར་གྱུར་འགྲོ
གཉིས། གཞུང་ལམ་བསྐྲུན་པ་ལས་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་ཡོད། གཞུང་ལམ་གྱི་འགྲམ་གཉིས་ཀྱི་རྨ་ཁ་ལས་ས་ཆ་རལ་རིལ་བྱུང་བཞིན་ཡོད་ལ། ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེ་ལ་དེང་རབས་རྩོམ་པ་པོ་གཅན་མེ་སྟག་གིསབཤད་པའི་ས་ཆེན་གྱི་པགས་ནད་ཞེས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལོས་ཡིན་སྙམ་པའི་སྣང་བ་ཡང་བཅོས་མིན་སྟེར།
གསུམ་པ། གཏེར་ཁ་མང་པོ་སྔོགས་པ་ལས་སའི་མདངས་ཡལ་བ་དང་བཅུད་ཤོར་བ། དེ་སླར་གསོ་བྱེད་ཀྱི་ཡང་མེད་པས་ཁོར་ཡུག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་པ་ཚབས་ཆེ། དེ་བས་ཁོར་ཡུག་གི་གནོད་སྐྱོན་ཨ་བྲ་ཁོ་ན་མིན་པར་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ནས་ཡོད་པར་སྙམ།
བཞི། རྒྱ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱབ་ལྗོངས་མི་འདྲ་བས་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཆམ་མཐུན་ལ་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ཀྱང་མི་འདྲ། ཞི་དྲག་གི་ཁྲིམས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་དྲག་པོའི་ཁྲིམས་བསྒྲགས་ཡུན་རིང་བས། མང་ཚོགས་ལ་འཇིགས་སྣང་བཟོས་ཤིང་། མང་ཚོགས་ཁྲིམས་དང་ཁ་ཐག་ཇེ་རིང་ནས་ཇེ་རིང་དུ་གྱུར། སྲིད་གཞུང་གིས་ཁྲིམས་ལུགས་བསྒྲག་ཚུལ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་དང་། མང་ཚོགས་ཀྱིས་གོ་བ་ཡང་དག་པ་ཞིག་ལོན་མེད་བསམ། རྩྭ་སའི་བཅའ་ཁྲིམས་ལྟར་ན། རྩྭ་སའི་དབང་བའི་ཆ་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་ཞིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཐུན་མོང་ལ་སྤྲད་པ་དང་། ཐུན་མོང་གིས་གན་རྒྱ་དང་བཅས་དེ་མི་སྒེར་ལ་སྤྲད་ཡོད། མི་སྒེར་ལ་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་ཆ་མ་གཏོགས་བརྒྱུད་བཤིག་སྤྲོད་གསུམ་གྱི་དབང་ཆ་མེད། འགན་གཙང་ལེན་གྱི་དུས་ཡིན་ལོ་སུམ་ཅུ་ཡིན་ལ། དེའི་རྗེས་ཀྱི་འཆར་གཞི་ཅི་ཡང་བཤད་མེད།
ལྔ། བདག་གིས་བསམ་ན་ཚོགས་པ་འཛུགས་དོན་ནི་མི་སྒེར་གྱིས་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པའི་བྱ་བ་ཚོགས་པས་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཚོགས་པས་བྱ་བ་བསྒྲུབ་ན་ངེས་པར་དུ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་དགོས་ཤིང་། དེའི་སྐོར་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཤེས་རྒྱུ་གལ་ཆེ། ཚོགས་པས་འབྲོག་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཚགས་ཅན་ཞིག་རྒྱུས་ལོན་བྱས་རྗེས། ས་གནས་དང་འཚམ་པའི་འཁོར་སྲུང་སྒྲིག་ཁྲིམས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཏེ། གོང་རིམ་འབྲེལ་ཡོད་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ནས་གཏན་འབེབ་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་གལ་ཆེ་སྙམ།
༣༽གཏམ་བཤད་མཁན། མགོན་ལྷ། སྔོན་མགོ་ལོག་ཁུལ་ཡུལ་སྐོར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ།
གཏམ་བཤད་ཀྱི་ནང་དོན། འབྲོག་སར་ས་ཆུ་རི་གསུམ་གཙང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་དང་། མི་རིགས་རིག་གནས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ལྟར་ན་ཡང་། ས་གང་བྱུང་དུ་མི་སློག་པ། ཆུ་གང་བྱུང་དུ་མི་རྙོག་པ། རྩི་ཤིང་གང་འདོད་དུ་གཅོད་མི་ཉན་པ་སོགས་ཁོར་སྲུང་འདུ་ཤེས་ཟབ། ང་ཚོས་གདན་དོན་ཞིབ་འཇུག་དང་རིག་པས་མ་དཔྱད་པས་གནད་དོན་མང་པོ་བྱུང་། དཔེར་ན། མགོ་ལོག་ས་ཆ་ནས་ཞིང་བཏབ་པ། ཕྱུགས་བཤའ་རྒྱུར་ཚད་བཟུང་བྱས་པས། མི་ལྟོགས་ནས་ཤི་བའི་ཚད་ལ་ཡང་སླེབས། སྤྱི་ལོ་ང་བརྒྱད་ནས་བཟུང་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་ཨ་བྲ་བསད། ཨ་བྲ་ལ་དུག་འཕེན་པའི་བྱེད་ཐབས་ལས། ཨ་བྲ་དང་ཨ་བྲ་ཡི་ཁ་གནོན་གྱི་སྲོག་ཆགས་མང་པོ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། ཨ་བྲ་འཕེལ་ཁ་མགྱོགས་པ་དང་། གཉེན་པོ་འཕེལ་བ་དལ་བས་བྲ་གནོད་སྔར་ལས་ཀྱང་ཚབས་ཆེན་དུ་གྱུར་བས། དུག་གིས་ཨ་བྲ་གསོད་པ་ནི་ཐབས་ཤེས་ཡག་པོ་མ་ཡིན་ལ། རྩྭ་སར་ཡང་མི་ཕན་པར་འདོད།
སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་རྐོ་བར་ལོ་མང་པོར་བཀག་འགོག་བྱས་མོད་རྐོ་མཁན་རྒྱུན་མ་ཆད། སྲིད་གཞུང་རིམ་པས་ཕྱི་ཚུལ་ནས་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཀག་མོད་འོན་ཀྱང་འཁོར་སྲུང་ལ་ནུས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཐོན་མེད། དེ་བས་ངས་བསམ་ན་མང་ཚོགས་ཀྱི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པའི་འཁོར་སྲུང་གི་ལྟ་བ་སྐྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། མགོ་ལོག་གི་གཏེར་ཁ་སྔོགས་འདོན་གྱི་ཚབས་ཆེ་ཡང་ས་གནས་མང་ཚོགས་ལ་ཡོང་སྒོ་ཧ་ཅང་ཉུང་། འདི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ཚང་མའི་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་སྙམ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ཀྱང་ས་གནས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་དགོས་མཁོ་ལ་བསམ་ནས་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའི་གྲོས་གཞི་འདོན་དགོས། འབྲོག་པའི་ཕྱུགས་གྲངས་ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་ནི་འབྲོག་པའི་འཚོ་བ་དངོས་དང་མི་མཐུན། མང་ཚོགས་ཚང་མས་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཞན་པས་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་དག་གིས་བརྒྱུད་སྒྲོག་ལེགས་པོ་བྱེད་དགོས། ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་ལམ་ནས་གཏེར་ཁ་སྔོགས་འདོན་བྱས་ན་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བ་ལ་ཡང་ཕན་ཐོག་ཡོད་པས། ཚད་ལས་མི་བརྒལ་བ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བར་སྙམ།
༤༽ གཏམ་བཤད་མཁན། བཀྲ་བ། ཡུལ་ཤུལ་རྒྱང་བརྙན་ཁང་།
ནང་དོན་གཙོ་བོ། སྐྱེ་ཁམས་གནས་སྤོར་གྱིས་རྩྭ་ས་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན།
༡ སྐྱེ་ཁམས་ཞེས་པའི་སྐྱེ་ཞེས་པ་དེ། སྐྱེ་འགྲོ་སེམས་ཅན་ལ་གོ་བ་དང་། གཞུང་ལུགས་ལས་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན།
ཁམས་ཞེས་པ་ནི་རྟེན་ཏེ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་གོ་བ་ཡིན།
དེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ནི་རྟེན་ཀྱང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་འབྲེལ་བ་ཡིན། རྟེན་ཀྱང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་རང་བཞིན་ལས་ལྡོག་ན། རི་ཉིལ་བ་དང་ཆུ་སྐྱོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་འཚེ་བྱུང་ནས་སྣོད་བཅུད་གཉིས་ཕན་ཚུན་དགྲ་རུ་གྱུར་བ་དེ་ཡང་རྟེན་འབྱུང་ལོག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ཡིན།
༢ གནས་སྤོ་ཞེས་པ་དེ་ཡང་སྣོད་བཅུད་རྟེན་འབྱུང་ལོག་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་རེད། འབྲོག་པ་འབྲོག་ས་ལས་ཕབས་ནས་གྲོང་ལ་ཡོང་ན་འབྲོག་པའི་འཚོ་བའི་ཐབས་ཤེས་དང་འབྲོག་པའི་རིག་གནས་མང་བོ་ཞིག་བསྐྱུར་ནས་ཡོང་བ་ཡིན། འབྲོག་པའི་འབྲོག་སར་རྟེན་འབྱུང་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་འཚོ་ཐབས་ཞིག་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། འབྲོག་པའི་ཁ་དཔེ་ལ། ལུག་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་དགོས། རྟ་ཚད་དང་ལྡན་དགོས། ནོར་ཚོད་འཛིན་བྱེད་དགོས། ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཉམས་མྱོང་རྒན་པོའི་ངག་ལས་བྱུང་བའི་ཐབས་མཆོག་མང་བོ་ཡོད། འབྲོག་པའི་ཁོར་ཡུག་བོར་ན་འབྲོག་པའི་འཚོ་བ་བོར་འགྲོ་ལ། འབྲོག་པའི་རིག་གནས་ཀྱང་བོར་འགྲོ། དེ་འདྲ་ཡིན་ན།མཐར་བོད་ཀྱང་བོར་འགྲོ་བ་ཡིན།
བགྲོ་གླེང་།
༥༽ གཏམ་བཤད་མཁན། གྱི་ལང་འཇིགས་མེད། རྭ་རྒྱ་ཤེས་རིག་ནོར་བུའི་གླིང་གི་དགེ་རྒན།
ནང་དོན་གཙོ་བོ། ང་རང་དགེ་རྒན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་དབང་གིས་དབྱར་དགུན་གནང་གི་སྐབས་སུ་བླ་བྲང་དུ་སོང་ནས་བོད་ཀྱི་ས་དཔྱད་རིག་པ་བསླབ་མྱོང་། སྐྱེ་ཁམས་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་བ་བཅོས་ཐབས་མང་། རྒྱ་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ། 水知道答案 བཀླགས་པ་དང་དེ་གལ་ཆེ་བར་དགོངས་ནས་བོད་ཡིག་དུ་བསྒྱུར། དེའི་ནང་གཙོ་བོ་ཆུ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པ་དང་ཆུ་ནི་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡིན་པར་བཤད་ཡོད།ངའི་བསམ་ན་སྐྱེ་ཁམས་ཉམས་གསོ་བྱེད་པར་དེང་ཐོག་དེའི་རྒྱུ་གསལ་བར་ཤེས་དགོས།བྱམས་སྙིང་རྗེ།ཀུན་སློང་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་བློ་བརྩེ་བ་ཡང་དག་པ་ཡོད་པ་ལས་ཁྲེལ་ངོ་ཚ་འབྱུང་ལ་དེ་ལས་ཁྲིམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྲུང་བ་དང་། ཁོར་སྲུང་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་བསྒྲུབ་ཐུབ།མིའི་ཡང་དག་པའི་བསམ་བློ་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ན་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་སྒྲུབ་ཐུབ་པར་གདོན་མི་ཟ་བར་ངེས་སོ་སྙམ།
བགྲོ་གླེང་།
གཏམ་བཤད་མཁན། བཀྲ་རྡོ། གཙང་གསུམ་འབྱུང་ཁུངས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཚོགས་པའི་དྲུང་ཆེན།
ནང་དོན་གཙོ་བོ། དབྱར་རྩྭ་རྐོ་བ་དང་གཏེར་ཁ་སློག་པ་སོགས་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད་པར་ཐབས་ལམ་ཡག་ཤོས་ཞིག་དང་འོས་འཚམ་ཞིག་སྤྱད་ནས་དབང་འཛིན་པ་ལ་དེང་ལེན་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དང་ས་གནས་དེའི་ཐབས་ཤེས་མང་པོ་ལས་གང་ལ་གང་འཚམ་ཞིག་སྤྱོད་དགོས་པ་ཡིན།དཔེར་ན་སྲིད་གཞུང་ལ་ཞུ་ཡིག་འབུལ་སྐབས་སྲིད་གཞུང་གི་མགོ་ཁྲིད་འོག་དང་ཏང་གི་ཡིག་ཆའི་དགོངས་དོན་ལྟར་ཞེས་པ་སོགས་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་བྱེད་དགོས་པར་སྙམ།
བགྲོ་གླེང་།
གཏམ་བཤད་མཁན། བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་འབྲིང་རིམ་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་།
ནང་དོན་གཙོ་བོ།གཏེར་ཁ་སློག་མིན་མགོ་ལོག་མི་དམངས་ལ་རགས་ལས་པ་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་མི་མཐུད་དུ་སྔོགས་འདོན་བྱེད་དུ་འཇུག་བསམ་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཐབས་ཤེས་སྤྱོད་དགོས།བཀག་འགོག་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ན།ཞུ་གཏུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དང་རྒྱབ་བརྟེན་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་སོགས་ལ་རྒྱུས་ལོན་ཡང་དག་པ་བྱས་ཏེ་གང་ལ་དེ་འཚམ་གྱི་ཐབས་ཤེས་སྤྱོད་དགོས།
ཕྱི་དྲོའི་ཚོགས་འདུ་མཇུག་རྫོགས།
རྩོམ་སྤེལ་དུས་ཚོད། 2011-05-22 22:32:37རྩོམ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས། ངེད་དྲ་བ།
གོང་དངོས།༄༅།། མཚོ་སྔོན་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཁོར་སྲུང་སློབ་གསོའི་བགྲོ་གླེང་ཟིན་བྲིས། ༼ སྔ་དྲོ། ༽
འོག་ངོས།༄༅།།ཐེངས་གསུམ་པའི་གཟའ་ཉི་མའི་བགྲོ་གླེང་སྟེ་། ཁོར་ཡུག་ལ་བཅིངས་བའི་དུང་སེམས། ༼ སྔ་དྲོ། ༽


text:
ད་ལྟ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་མིང་ཚིག་འགའ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། རྒྱ་སྐད་ནས་ཐད་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན་ནམ་གང་ལྟར་རྒྱ་སྐད་མི་ཤེས་མཁན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་ཚིག་དེའི་གོ་བ་ལོན་དཀའ་བ་ཞིག་འདུག དེར་བརྟེན་མིང་ཚིག་འདིའི་གྲས་ལ་ཐུགས་སྣང་འདྲེན་ཕྱིར་གང་དྲན་པ་འགའ་ཞིག་ཚིག་ཐོར་བཏབ་པ་ཡིན།
དུས་རབས་སྔོན་མའི་མཇུག་ཏུ་ཞལ་བཞུགས་པའི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་དག་ལ་སུན་འབྱིན་མཛད་ཡོད། རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་ (1914-1993)མཆོག་གི་བཀའ་རྩོམ་ “རྒྱ་སྐད་དང་བོད་སྐད་བར་གྱི་ཁྱད་པར་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ།” ཞེས་པའི་ནང་། རྒྱ་སྐད་དུ་བོད་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་ཉམས་པ། མངའ་རིས་ལ་ ཨ་ལིས། བླ་བྲང་ལ་ལ་པུ་ལང་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དང་། རྒྱ་བོད་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ཐོན་སྐྱེད་མི་འདྲ་བ། རིལ་མ་ལ་ལུག་སྐྱག བེའུ་ལ་ ཟོག་ཕྲུག་ཟེར་བ་ལྟ་བུ། བསྒྱུར་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱ་སྐད་ལ་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་དོན་ཤོར་བ། དགེ་ལུགས་པ་ལ་ ཆོས་སེར་བོ། རྙིང་མ་བ་ལ་ཆོས་དམར་པོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ། བྱ་བའི་ཡུལ་དང་བྱ་བ་གཉིས་ཀྱི་གནས་མི་འདྲ་སྟེ། བོད་སྐད་ལ་བྱ་བའི་ཡུལ་སྔོན་དང་བྱ་བ་རྗེས་སུ་བརྗོད་དགོས། རྒྱ་སྐད་ལ་གོ་ལྡོག་དགོས། ཇ་འཐུང་ལ་ འཐུང་ཇ། ཟེར་བ་ལྟ་བུ། རྣམ་དབྱེ་སྦྱོར་རྒྱུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་དབང་གིས་བརྗོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ། རྒྱ་སྐད་དཔེར་ན། ང་ལྟ། ང་མཐོང་། བོད་སྐད་ངས་ལྟ། ངས་མཐོང་། ལྟ་བུ་དང་། མིང་ཚིག་གཅིག་བྱ་ཚིག་ཏུའང་གྱུར་པ་དེ་རྒྱ་སྐད་ལ་མེད་ཅིང་བོད་སྐད་ལ་ཡོད་པ། དཔེར་ན། བཏུང་བ་ཞིམ་པོ་བཏུང་བ་ན༎ རོ་འཛིན་རོ་ཡིས་ཚིམ་པར་གྱུར༎ ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་བདག་སྒྲ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། རྟ་བ།-རྟ་བཞོན་པའི་མི། ཚོང་བ།-ཚོང་མི། ལྟ་བུ་སོགས་ད་དུང་དོན་ཚན་གཞན་གསུམ་དང་བཅས་དོན་ཚན་བཅུ་བགྲངས་ནས་བོད་རྒྱ་སྐད་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསུངས་འདུག [1] འདི་མཚུངས་མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་(1910-1985)མཆོག་གིས་ཀྱང་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་ཡོད། དཔེར་ན། “མིང་ཚིག་གསར་བ་རྩོམ་སྒྱུར་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་བསམ་འཆར་འགའ་ཞིག” ཅེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནང་ ད་ལྟའི་ཡིག་བསྒྱུར་གྱི་དཀའ་ངལ་སྐོར་ཞིག་ཀྱང་གསུངས་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན་མིང་ཚིག་གཅིག་གྱུར་མེད་པ་དེ་ངེས་པར་སེལ་ཐབས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དེ་ལ་མིང་ཚིག་གསར་བཟོའི་སྐབས་ བོད་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ། མི་མང་གི་ཁ་ལ་འབྱར་བའི་ཚིག་ལ་ངོས་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་དཔེར་མཚོན་ “ངང་ལག”་ལྟ་བུ་བཀོད་འདུག [2] འདི་དག་དཔེ་མཚོན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།
ཉེ་ཆར་གྲགས་ཆེ་བའི་དྲ་བ་མཆོད་མེ་ཞེས་པ་འདི་པར་གཞི་གསར་པ་ཞིག་གི་སྟེང་ཐོན་འདུག དེར་ “མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བའི་པར་གཞི་གསར་བ་ཤར་གཏོང་བྱས་ཡོད།” ཅེས་འཁོད་འདུག ཤར་གཏོང་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་ནུབ་གཏོང་ཡིན། གཏོང་བ་ཡིན་ནམ་བཏང་བ་ཡིན། ཡང་ན་བཀྲམས་པ་ཡིན། ཤར་གཏོང་ཟེར་བ་འདི་མི་དམངས་དཀྱུས་མའི་ཁ་བརྡའི་ཁྲོད་ན་མེད་པ་ནི་གསལ་ངེས། འདི་ལ་དགོངས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད།
དེ་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་རེད། དཔེར་ན་དྲ་བ་ཞིག་ཏུ་ “༄༅།།2014ལོའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་དགོངས་འགྲེལ་ལས་དོན་གྱི་ཞིབ་བསྡུར་ཚོགས་འདུ་པེ་ཅིང་དུ་འཚོགས་པ།” ཞེས་ཐོན་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་བོད་ཀྱི་སྔ་མོའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ན་ཡོད་པ་ཞིག་ངས་མ་མཐོང་། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ “ནང་པའི་བསྟན་པ་”འམ་ “ཆོས་” སོགས་ཀྱིས་གོ་ནུས་པ་ཡོད། ད་བོད་བརྒྱུད་ཟེར་བ་འདིའི་གོ་དོན་ཅི་རེད། བོད་བརྒྱུད་ནས་ཅིག་ལ་ཕྱིན་པའི་དོན་རེད་དམ། དེ་ཡིན་ན་བོད་ཡིག་སྤྱོད་སའི་ཡུལ་དེ་ན་ད་དུང་དར་བཞིན་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་བརྒྱུད་ཅེས་པའི་ཚིག་འདི་བོད་ཡིག་ལ་ཨེ་འཇུག་བསམས།
ཡང་ཕྲན་དཔྱད་ཟེར་བ་དང་ཁ་བྱང་གི་འགྲེལ་ཟེར་བ་དེ་འདྲ་འདུག ཕྲན་དཔྱད་ཅེས་པ་འདིའི་བོད་ཡིག་གི་གོ་དོན་ལ་བརྟགས་ན་ཕྲན་ནི་ཆུང་བ་དང་ཡང་ན་གུས་པ་བདག་ཅེས་པའི་གོ་དོན་ཡོད། དཔྱད་ལ་ནི་གོ་དོན་ནོར་འགྲོ་ས་དེ་འདྲ་མེད། དཔྱད་པ་ཆུང་ཆུང་ངམ་ཡང་བདག་གི་དཔྱད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་ནམ། བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་བརྟགས་ན་འདི་ནི་བསྐྱར་ཞིབ་ཅེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་འདྲ། ཁ་བྱང་གི་འགྲེལ་ཟེར་བ་དེ་ནི་ཁ་བྱང་ལ་འགྲེལ་པ་བརྒྱབ་པ་ལྟ་བུའི་གོ་དོན་སྟོན་ནུས་མོད་དེ་ཡང་མིན་པ་འདྲ། དོན་དུ་འདི་ནི་ཨིན་ཡིག་གི་ subtitle ཞེས་པའི་དོད་ཅིག་ཨེ་ཡིན།
ཡང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་མ་ལ་ “དངོས་གཞིའི་སློབ་མ་”ཞེས་པ་ཞིག་འདུག དངོས་གཞི་ཟེར་ན་ཅི་རེད། དངོས་པོའི་རྨང་གཞི་རེད་དམ། ང་དངོས་གཞིའི་སློབ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ན་ངས་ནི་ “ང་སློབ་མ་ངོ་མ་ཡིན།”ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་གོ་འགྲོ གོང་གསལ་གྱི་མིང་ཚིག་འདི་དག་ནི་གོ་བ་ལེན་བདེ་པོ་མེད་པའམ་ངེད་ཀྱི་བློ་ངོར་མ་བདེ་བའི་དཔེ་མཚོན་སྐོར་ཞིག་ཡིན། འདི་དག་ནི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་པའི་མིང་ཚིག་ཡིན་སྙམ་སྟེར་ཞིང་། གཙོ་བོར་མིང་ཚིག་བཟོ་མཁན་དང་སྤྱོད་མཁན་ཚོས་མི་དམངས་དཀྱུས་མས་གོ་ཐུབ་མིན་ལ་དགོངས་པ་མ་བཞེས་པ་ཡིན་ཆེ་སྙམ།
དེ་ནས་ཞོར་དུ་དེང་སང་ཀུ་ཤུ་རྟགས་ཅན་དང་སྒེའུ་ཁུང་རྟགས་ཅན་སོགས་ཀྱི་རྟགས་ཅན་སྐོར་ཞིག་འདུག ཁྱེད་ཀྱི་ཁ་པར་དེ་གང་ཡིན་ཞེས་དྲིས་ན། དེ་ཀུ་ཤུ་ཡིན་ཞེས་ལན་འདེབས་རུང་སྙམ། སྐབས་འདིར་ཀུ་ཤུ་ནི་ཤིང་ཏོག་མིན་པ་ཤེས་ངེས། ཀུ་ཤུ་ཡི་མིང་ཚིག་འདིས་ཁུར་པོ་གསར་པ་ཞིག་འཁུར་ཐུབ་ན་ང་ཚོས་དེ་ལ་སེར་སྣ་བྱེད་དགོས་དོན་ཡང་མི་འདུག་དྲན་ནོ།།
[1]རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག་པ་བཞུགས་སོ།། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༧ ལོར། ཤོག་གྲངས་ ༤༠༡ ནས་ ༤༡༦
[2]ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་རྗེ་བཙུན་འཇིགས་མེད་རིགས་པའི་བློ་གྲོས་མཆོག་གི་གསུང་འབུམ། གླེགས་བམ་དྲུག་པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ ལོར། ཤོག་གྲངས་ ༡༥༦ ནས་ ༡༥༨
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་མི་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཆེ། གལ་ཏེ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་དགོས་བྱུང་ཚེ་རྩོམ་ཁུངས་དང་སྦྲེལ་ཐག་གསལ་པོར་འགོད་དགོས།
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/forum/6442.html


text:
གློག་འཕྲིན། jigmeberi@gmail.com
ལག་ཐོགས། 91-8953123301
སྐད་འཕྲིན། 8953123301
ངོ་དེབ། beri jigme wangyal
ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་རིན་ཐང་རགས་ཙམ་གླེང་པ།
___བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ།
ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་སྤྱི་བཤད།
སྙན་འཇེབས་མཚན་གྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་ཀྱང་༎
རྣ་བའི་ནགས་ཀླུང་འགྲིམ་པའི་མོད་ཉིད་ལ༎
ཡིད་ལ་དཔྱིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་འཇོ་མཛད་པ༎
འཇམ་མགོན་ས་པཎ་གྲགས་པའི་བ་དན་དཀར༎
གངས་ཅན་པའི་སྔ་རབས་མཁས་པ་ཚོས། ལྷ་ཆོས་དང་མི་ཆོས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བསླབ་བྱའི་བསྟན་བཅོས་ལ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས། ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་སྲོལ་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ཁུངས་ནི་འཕགས་ཡུལ་མཁས་པའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ། ཆོས་ལུགས་དང་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀ་གདམས་པའི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ། ནཱི་ཏི་ཤཱསྟྲ་ཞེས་པ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས། ཞེས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདོགས་པའི་མིང་ཚིག་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་སེམས། དེ་ནི་ལྷ་ཆོས་དང་མི་ཆོས་གཉིས་ཀའི་བླང་དོར་གྱི་གནས་ལུགས་ལེགས་པར་བཤད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡིན་པས། འཇམ་མགོན་ས་པཎ་གྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ཞེས་འདོགས་པ་ནས། གངས་ཅན་པ་ཚོས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ལེགས་བཤད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་གསར་པ་ཞིག་འདོགས་པའི་སྲོལ་བྱུང་། སྤྱིར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དུ་ སུ་བྷཱ་ཥི་ཏ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ནི་རྣམ་བཤད་རིགས་པ་ལས། ཇི་ལྟར་ན་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཅུ་དག་གིས་ཏེ། ཡང་དག་པར་བླང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། དབང་དུ་མཛད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། རྟེན་ཉིད་ཀྱིས་དང་། གོ་བར་མཛད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། གདགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དང་། དུས་ཉིད་ཀྱིས་དང་། ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །[1]ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར། ལེགས་པ་རྣམ་པར་བཅུ་ཡི་སྒོ་ནས་བཤད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡི་སྒྲ་དོན་ཡིན་མོད། དེ་ལྟར་ནའང་སྐབས་འདིར་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་སྤང་བླང་ལེགས་པར་བཤད་པ་ལ་ལེགས་བཤད་འདོགས་པའི་འབྲུ་དོན་གཞིར་བྱས་པས། དེས་ན་བསླབ་བྱ་དང་ལུགས། ལེགས་བཤད་རྣམས་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ལ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་བགྲང་རུང་བ་སེམས།
བོད་དུ་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་བསྟན་བཅོས་ཆེས་ཐོག་མ་བྱུང་བ་ནི། ལྷ་ཆོས་དགེ་བཅུ་དང་མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་བཙན་པོའི་ཞལ་ལྕེ་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཟེར་ན་ཆོག་མོད། དེ་ལྟ་ནའང་དེ་ཉིད་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ཡང་། ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གྲས་སུ་བགྲང་བ་ད་ཕན་མ་བྱུང་བ་སེམས། དེས་ན་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ནས་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཅུང་གྲགས་ཆེ་བའི་ཐོག་མ་དེ་ནི།  >[2] མདོ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་ཐོན་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་དུ་ཡོད། འདིའི་བརྗོད་དོན་ནི་ཕུ་བོ་དང་ནུ་བོ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དྲི་བ་དང་དྲི་ལན་གྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ཡ་རབས་དང་མ་རབས། སྤང་བྱ་བླང་བྱ། དགེ་བ་དང་སྡིག་པ། མཁས་པ་དང་བླུན་པོ། ཕན་པ་དང་གནོད་པ། བཟང་པོ་དང་ངན་པ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་རྣམ་གྲངས་རྣམས། དཔེ་དང་སྒྲུང་ཅི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་ གནའ་བོའི་བོད་མིའི་བསམ་བློའི་རྣམ་པ་དང་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཤེས་རིག་སོགས་མངོན་པར་གསལ་བར་འཁོད་ཅིང་། ཁྱོན་བསྡོམས་དྲི་བ་དོན་ཚན་བདུན་ཅུ་དོན་དགུ་དང་དེའི་དྲིས་ལན་ཡང་དེ་དང་མཉམ་པའི་སྒོ་ནས་གཞུང་དེ་གྲུབ་པར་བྱས་འདུག། འདི་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་གྲགས་ཆེ་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་ཟེར་དགོས་པ་འདྲ།
བོད་སིལ་བུའི་དུས་རབས་སྐབས། འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《བསླབ་བྱ་མི་ཆོས་གནད་ཀྱི་ཕྲེང་བ》[3]ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ནག་ཚོང་ལོ་ཙཱ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བ་བལ་ཡུལ་དུ་འགྲོ་ཁར་འབྲོམ་གྱིས་སྐྱེལ་མ་མཛད་དེ་གྱེས་མཇལ་གནང་སྐབས་སུ་ཐོལ་བྱུང་དུ་གདམས་པ་ཡིན་ཚུལ་བསླབ་བྱ་དེའི་མགོ་ན་གསལ། འདི་ནི་ཐར་པར་བགྲོད་པའི་དམ་པའི་ལྷ་ཆོས་སེམས་ན་ཉར། འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་གི་མི་ཆོས་ལུས་ངག་ལ་འཆང་དགོས་པའི་གནད་དོན་རྩ་འཛིན་བྱས་པའི་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་ཟབ་པའི་གདམས་ངག་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་དེའི་ནང་འདི་རིགས་ལ་བསླབ་བྱ་ཞུ་བ་ལས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འདོགས་སྲོལ་བྱུང་མེད་པ་འདྲ།
བོད་བླ་མའི་དུས་རབས་སྐབས་འཇམ་མགོན་ས་པཎ་གྱིས་《བཏམས་ཤིང་བསྟན་པའི་མདོ་》ལ་བརྟེན་ནས་《ལེགས་བཤད་འཕྲུལ་གྱི་དྲ་བ》[4]ཞེས་པ། རྩོམ་ལུས་ཚིགས་ལྷུག་གི་རང་བཞིན་ཅན། གོ་བདེ་ལ་ཉན་སླ་བ། ཚིག་བསྡུས་ལ་དོན་རྒྱས་པ། དོན་དྲིལ་ཞིང་གནད་ལ་འཁེལ་བ། ཆོས་དང་མཐུན་ལ་སྲིད་དང་འཚམ་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་མཛད། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་མགོར་༸གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས། འདི་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲོམ་གཞི་བྱས་ནས་《ལུགས་ཟུང་བསླབ་བྱ་མུ་ཐི་ལེའ་ཕྲེང་བ》ཞེས་པ་མཛད། དེ་ནི་སོག་པོའི་དཔོན་རིགས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་ཆེད་དུ་སྐུལ་བ་ལྟར་མཛད་པས། གཙོ་ཆེ་བ་འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་དང་། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་བའི་དགྲ་འདུལ་གཉེན་སྐྱོང་དང་། དགྲ་འགོག་གཉེན་སྐྱོང་། རང་སྲུང་གཞན་ཕུང་། བརྟན་ལྷིངས་བག་ཕེབས། དགྲ་དོགས་གཉེན་སྲུང་། རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ། མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད། གཡོ་ཁྲམ་རྫུན་སྒྲིག་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགྲ་བོ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཐབས་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་རེ་རེ་བཞིན། མི་ཆོས་རིང་ལུགས་ལ་དགོས་ངེས་པའི་བསླབ་བྱ་རིམ་ཐང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན། དུས་ཕྱིས་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་བསླབ་བྱ་ཡང་ཁུངས་བཅོལ་ས་འདི་ཚོ་ཡིན། དེས་ན་གོང་གསལ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་ནི། བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐབས་ནས་བྱུང་བའི་བོད་རང་གི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལས་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་ཡིན་ཟེར་དགོས་པ་འདྲ།
《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་》མཛད་པ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ལུགས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་དག་གི་གཞི་འཛིན་ས་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་གར་མཁས་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་སྒོ་བསྟུན་པའི་སྲོལ་བྱུང་སྣང་བས། དེ་ལྟར་ན་འདིར་རྒྱ་གར་མཁས་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བྱུང་རིམ་ཡང་རགས་ཙམ་ཤེས་དགོས་པ་གལ་ཆེར་མཐོང་། རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཆེས་ཐོག་མ་ནི་《རྒྱུད་ལྔ་པ(པཉྩ་ཏནྟྲ)》[5]ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་གྲགས་ཤིང་། དེ་ཉིད་དུས་རབས་བདུན་པ་ཡན་མན་ནས་སིའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར། བར་ལམ་ནས་ཨ་རབ་དང་། ལེ་ཊིན་སྐད་ཡིག་ཏུའང་བསྒྱུར། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་དུ་རྒྱ་སྐད་ཐོག་ཏུ་བསྒྱུར་བས་རྒྱ་ནག་ཏུའང་དོ་སྣང་ཤུགས་ཆེར་སླེབས། ལྷག་པར་དེང་སང་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་དབྱིན་སྐད་ཐོག་ཏུའང་བསྒྱུར་བར་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་གང་སར་དཔེ་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པས། ནུབ་ཕྱོགས་སུའང་ཁྱབ་བརྡལ་ཆེས་ཆེར་སོང་། འདི་ཉིད་ད་བར་བོད་དུ་བསྒྱུར་ཐུབ་མེད། དེའི་ནང་གནའ་བོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་ཆོས་རིང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བླང་དོར་བསླབ་བྱ་གལ་གནད་ཆེ་བ་མང་པོ་ཞིག་སྒྲུང་དང་། སྒྲུང་གི་ནང་དུའང་སྒྲུང་གི་བང་རིམ་བསྒྲིགས་ནས་བསྟན་པས། རང་རེའི་མེས་པོ་ཚོའི་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་གྱིས་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་བ་བཤད་པའི་ནང་གི་སྒྲུང་དང་ཁོག་འདྲ་བ་སྙམ་སྟེ། གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་སྒྲུང་ཐུང་རེ་རེའི་ཁོག་ཏུ། འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་དོན་སྙིང་རེ་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་འཐོན་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་རྗེས་འཕགས་ཡུལ་དུ་གྲགས་ཆེ་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ནི། 《ཕན་པའི་མན་ངག (ཧི་ཏོ་པ་དེ་ཤ)》[6] ཅེས་པ་དེ་ཡིན། འདི་ཉིད་ལས་མཁས་པའི་དབང་པོ་ལོ་ཙཱ་བ་ཨཱཙཱརྱ་ཐུབ་བསྟན་མཆོག་གྲུབ་ཀྱིས་གྲོགས་ལ་ཕན་པའི་ལེའུ་ཙམ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བས་བོད་རང་གིས་ལྟ་བའི་སྐལ་པ་དང་ལྡན་པར་བྱས་པ་ལས་བསྟན་འགྱུར་ནང་དུ་བཞུགས་མེད།
འཕགས་ཡུལ་གྱི་ལེགས་བཤད་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་པ་ཕབ་ནས་ད་ལྟའི་བསྟན་འགྱུར་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་ནི།
1. སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ཤེས་རབ་བརྒྱ་པ》ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སརྦ་ཛྙཱ་དེ་ཝ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱི་འགྱུར།
2. 《ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རབ་སྡོང་བུ》ཞེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་ལས་ལེའུ་གཉིས་པ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཡེ་ཤེས་སྡེའི་འགྱུར།
3. 《ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་སྐྱེ་བོ་གསོ་བའི་ཐིགས་པ》ཞེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡེ་ཤེས་སྡེའི་འགྱུར།
4. 《ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཛོད》ཅེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཉི་མ་སྦས་པས་མཛད་པ། ཟ་ཧོར་གྱི་མཁན་པོ་ཛྙཱ་ན་ཤཱནྟི་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་གྱི་ལྷུན་པོ་སྡེའི་འགྱུར།
5. 《ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བརྒྱ་བ》ཞེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྲེད་ཀྱིས་མཛད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་བི་ན་ཡ་ཙནྡྲ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཆོས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འགྱུར།
6. 《དྲི་མ་མེད་པའི་དྲིས་ལན་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ》ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྙན་དངགས་མཁན་གྱི་དམ་པ་སློབ་དཔོན་དོན་ཡོད་འཆར་གྱིས་མཛད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀ་མ་ལ་གུཔྟ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོའི་འགྱུར།
7. 《ཙ་ན་ཀའི་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས》རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་པྲ་བྷཱ་ཀ་ར་ཤྲཱི་མི་ཏྲ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་རིན་ཆེན་བཟང་པོའི་འགྱུར།
8. 《མ་སུ་རཀྵས་བྱས་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས》རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཨཱ་ཙཱརྱ་དྷརྨ་ཤྲཱི་བྷ་དྲ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤཱ་ཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱི་འགྱུར།[7] བཅས་ཡིན།
བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐབས་ནས་བོད་རང་གི་བསླབ་བྱའི་གཞུང་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་གར་ནས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བོད་བསྒྱུར་གྱི་མགོ་འཛུགས་བྱས་ནས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ཡབ་སྲས་ཀྱི་སྐབས་ནས་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་གསོ་ཐིགས་དང་། ཤེས་རབ་སྡོང་བུ། ཤེས་རབ་བརྒྱ་པ་རྣམས་བོད་བསྒྱུར་བྱས་ཤིང་། ལྷག་མ་གཞན་རྣམས་ནི་བོད་སིལ་བུའི་སྐབས་སུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན།
ཚིག་གི་འགྲོས་དང་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་ཕལ་པོ་ཆེ་བསྒྱུར་གཞུང་དེ་དག་དང་བསྟུན་ཏེ། བོད་རང་གི་སྔོན་བྱུང་བསླབ་བྱའི་ཁ་རྒྱུན་དང་ཡིག་ཐོག་ཡོད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལ་འདྲེས་པར་བྱས་ནས། འཕགས་བོད་བསླབ་བྱའི་གཞུང་ལུགས་ཕལ་པོ་ཆེའི་གདམས་པའི་ཆུ་བོ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བ། འཕགས་པའི་ཡུལ་དུའང་ཆ་ཚང་ལ་གནད་དུ་འཁེལ་བ་དེ་འདྲ་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་ལྷ་ཆོས་དང་མི་ཆོས་གཉིས་ཀའི་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ལྟ་བུ་ནི་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་》ཉག་གཅིག་ཡིན། ས་པཎ་གྱིས་ལེགས་བཤད་འདི་ཉིད་མ་མཛད་པའི་སྔོན་དུ། འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་《བསླབ་བྱ་མི་ཆོས་གནད་ཀྱི་ཕྲེང་བ》ཞེས་པ་ལུགས་གཉིས་ཀའི་གནད་ལ་ལྷ་ཆོས་དང་མཐུན་ལ་མི་ཆོས་དང་འཚམས་པའི་ལེགས་བཤད་ཆེས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡོད་ནའང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དེ་ཙམ་རྒྱུགས་མི་ཆེ།
བོད་སིལ་བུའི་དུས་རབས་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བའི་བར་གངས་ཅན་པའི་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་གི་ཁྲོད་ནས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་པོ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དེ་དག་གི་མགོ་ཁུངས་སམ། ཡང་ན་སྒྲོམ་གཞིའི་དཔེ་ལྟ་ཞུ་ས་གཙོ་བོ་ནི་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཉག་གཅིག་ཡིན་ལ། དེའི་ཁ་སྣོན་ཞབས་སྣོན་ལྟ་བུར་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་ཟུར་རེ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷན་པ་བཏབ་པ་ཙམ་ལས། ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ལས་ཚད་གཞི་མཐོ་བའི་ལེགས་བཤད་གསར་པ་ཞིག་ད་ཕན་སུས་ཀྱང་མཛད་པ་བྱུང་མྱོང་མེད།
ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་སྤྱི་ཁོག་རགས་དཔྱོད།
(1) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་བརྗོད་གཞི།
འཇམ་མགོན་ས་པཎ་གྱི་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་རྩོམ་པ་དམ་བཅའ་བའི་གཞུང་ལ།
རིག་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་ཞིང་། །
འཇིག་རྟེན་བྱ་བ་ཀུན་ནས་ལེགས་བསྒྲུབ་པ། །
དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་ཅི་འདྲ་ཞིག །
བཤད་པ་འདི་ནི་ལེགས་བཤད་རིན་ཆེན་གཏེར། །
ཞེས་རྩོམ་པ་དམ་བཅའ་བ་དང་འབྲེལ་ནས་གཞུང་ཧྲིལ་པོའི་བརྗོད་གཞི་ངོ་སྤྲོད་གནང་བའི་སྐབས། རིག་པས་དཔྱོད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་བའི་ཆོས་ནི་དམ་པའི་ལྷ་ཆོས་དང་། ལུགས་ནི་འཇིག་རྟེན་སྲིད་ལུགས་སྟེ། དམ་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་འཛིན་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་དང་མི་འགལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་ནས་མི་ཚེ་སྐྱེལ་ཐབས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་ལམ་སྟོན་ཏེ། ལྷ་ཆོས་དང་མི་འགལ་བའི་འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་རབ་བྱེད་བརྒྱད་དང་། དམ་པའི་ལྷ་ཆོས་གཙོ་བོ་བྱས་པའི་རབ་བྱེད་གཅིག་སྟེ། རབ་བྱེད་དགུའི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ནས་ལྷ་ཆོས་སྒྲུབ་པ་དང་། ལྷ་ཆོས་ལས་འབྱུང་བའི་དཀོན་མཆོག་དང་། ལས་འབྲས་རྩིས་མེད་གཏོང་བའི་མི་ཆོས་ཀྱི་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ན་གནས་པའི་ལུགས། མི་ཡུལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདིར་འཇིག་རྟེན་མིའི་ཁྲོད་ན་འགྲོ་ཆག་ཉལ་འདུག་གི་བྱ་སྤྱོད་དང་། དཀར་ནག་དགེ་སྡིག་གི་བླང་དོར། ལེགས་ཉེས་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་བླུན་པོའི་ས་མཚམས། ཡ་རབས་དང་མ་རབས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད། བཟང་སྤྱོད་དང་ངན་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར། རང་བཞིན་དང་རྣམ་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར། རིགས་པ་དང་མི་རིགས་པའི་བཅད་མཚམས། བྱ་བ་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་སྟངས་འཛིན། དམ་པའི་ཆོས་ཚུལ་བརྟག་པ་བཅས་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་བསྡུས་ཡོད། མདོར་ན་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་མགོ་ཁུངས་གང་ལ་གཏུགས་སའི་སྔོན་བྱོན་འཕགས་བོད་མཁས་པས་བྱས་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐད། ཆ་ཚང་ལ་སྣེ་འཛོམས་པ་འདི་གོང་ན་སྔོན་ཆད་མ་བྱུང་ཞིང་། འདི་ཉིད་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བསྒྲིགས་པའི་གངས་ཅན་པའི་ཕྱི་རབས་མཁས་པ་ཚོས་བྱས་པའི་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ལྕགས་ཤིང་རྡོ་ཡི་ལུགས་ཟུང་བསླབ་བྱའི་ལེགས་བཤད་མང་དུ་བྱུང་བའི་ཁྲོད་དུའང་། བརྗོད་གཞིའི་ཆ་ལག་འདིའི་གོང་ན་སོར་གང་ཙམ་ཡང་ཐོན་མཁན་ད་ཕན་བྱུང་མྱོང་མེད༎
(2) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་རྩོམ་ལུས།
བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐབས་ཀྱི་ >ལྟ་བུ་ཚིག་ལྷུག་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་ལ། དྲི་བ་དང་དྲིས་ལན་གྱི་རྣམ་པས་སྲོག་ཞུགས་ཤིང་། བཀས་བཅད་རིམ་པར་གཉིས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ཐ་སྙད་དང་དབྱངས་གསལ་སྔོན་རྗེས་ཀྱི་སྦྱོར་ཚུལ་ལས་མི་འགོང་བའི་ཚིག་སྦྱོར་ཅན་ཡིན། བོད་སིལ་བུའི་སྐབས་ས་པཎ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འཕྲུལ་གྱི་དྲྭ་བ་ཡང་། བཀས་བཅད་གསུམ་པའི་རྗེས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་ཐ་སྙད་དབྱངས་གསལ་སྔོན་རྗེས་ཀྱི་སྦྱོར་ཚུལ་གཞི་འཛིན་གནང་བ་ཕུད། དེ་བྱིངས་ལྷུག་པའི་ལུས་པ། རྩོམ་པའི་འགྲོས་ནི་བཏམས་ཤིང་བསྟན་པའི་མདོ་དང་སྒོ་ཀུན་ནས་འདྲ་བ་ཡིན། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་སྐབས་སུ་༸གོང་ས་ལྔ་པའི་མུ་ཐི་ལའི་ཕྲེང་བ་དང་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་གྱི་བསླབ་བྱ་ >སོགས་ཀྱང་ཚིགས་བཅད་ལྷུག་གི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས། བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་རྩོམ་འགྲོས་དང་ཁ་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ། ལེགས་བཤད་འདིའི་ཚིག་སྦྱོར་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པའི་འགྲོས་ལ་དཔེ་བཀབ་ནས། རྒྱ་གར་བའི་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་ལྟར། ལུས་ལ་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་ནས། ཚིགས་བཅད་དང་། དེ་ལ་ཡང་ཚིགས་རྐང་རེ་རེའི་ནང་དུ་ཚེག་བར་མང་ཉུང་དོ་མཉམ་པའི་ཐོག ། གྲོལ་བ་དང་། འདུས་པ། རིགས། མཛོད་བཅས་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་ཆིངས་ཆེན་པོ་བཞི་ལས། གྲོལ་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་ཁོ་ནར་སྤྱོད་དེ། ཚིགས་རྐང་བཞི་ལ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གི་རྣམ་གཞག་བརྟན་སྲུང་ཐོག །ཚིགས་བཅད་རེ་རེའི་ནང་དུ་བརྗོད་དོན་རེ་རེ་རྫོགས་པར་བསྡུས་པས། རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་འདོད་མའི་རྩོམ་རིག་དང་སྲོལ་རྒྱུན་རྩོམ་རིག་གི་ས་མཚམས་ཐོག་མར་འབྱེད་པའི་རྡོ་རིང་ཡང་འདི་ཉིད་ཟེར་ན་མི་ཆོག་པ་མེད་དེ། འདིའི་གོང་གི་བོད་རིགས་མཁས་པ་ཚོས་མཛད་པའི་རྩོམ་ཆོས་གཞི་ཆའི་ཆ་ནས་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ཞིང་། གང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཚེག་བར་མང་ཉུང་ངེས་མེད་ཀྱི་ཚིག་རྐང་དང་། ཚིག་རྐང་མང་ཉུང་ངེས་མེད་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་འགྲུབ་པའི་སྲོལ་ཁོ་ན་དར་སྲོལ་ཆེ་བ་ད་ལྟར་མཇལ་དུ་ཡོད་པའི་རྩོམ་ཆོས་ཚོར་གཟིགས་ན་མཁྱེན་ངེས་ཡིན།
(3) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་མཛེས་དཔྱོད།
དེ་ཡང་སྒྱུ་རྩལ་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་ངོས་ནས་འབུར་དུ་ཐོན་པའི་ཉམས་དང་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། མཛེས་དཔྱོད་ནི་ཀློག་པ་པོའི་སེམས་ཚོར་གྱི་སྣང་བརྙན་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན། པོ་ལན་གྱི་མཛེས་རིག་མཁས་པ་ཨིནགྷརཊན་[8]གྱིས། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་ནི། རྩོམ་ཡིག་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གནས་ཤིང་མངོན་པའི་ཆོས་ཤིག་དང་། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་ནི་ཀློག་མཁན་གྱིས་རྩོམ་ཡིག་ལ་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་བློས་ལྟ་ཀློག་སྐབས་གཞི་ནས་མངོན་གྱི་ཡོད་པར་འདོད། ཅེས་པ་ལྟར། ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཐད་ནས་བཤད་ན། རྒྱ་གར་སྙན་ངག་གྱི་ཉམས་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་ཏེ། དཔེ་དོན་སྦྱོར་སྟངས་དང་། ཉམས་འགྱུར་བསྟན་སྟངས། གང་ཐད་ནས་མེ་ལོང་མའི་གཞུང་ལུགས་ནས་འབྱུང་བའི་སྒྲ་དོན་ཅི་རིགས་པའི་རྒྱན་གྱིས། དེ་སྔོན་བོད་ཀྱི་རྩོམ་འགྲོས་ལས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་གསར་གཏོད་མཛད་པའི་ཤིང་རྟ་ལྟ་བུ་གྱུར་ཡོད་ལ། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཐད་ནས་བཤད་ནའང་། སྐབས་དེའི་ཀློག་པ་པོ་ཚོའི་སེམས་ངོགས་ན་རང་དབང་མེད་པར་ཟུག་ཅིང་། ཟུག་པ་ཙམ་དུ་མི་སྡོད་པར་མངར་སྐྱུར་ཅི་རིགས་པའི་ཚོར་སྣང་གིས་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པའི་ནུས་པ་འབུར་དུ་འཐོན་པ་སྣང་སྟེ། ཆོས་བརྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་དང་། དགོན་སྡེ་གདུང་རབས་བར། ཁྱོད་ཤི་ང་གསོན་གྱི་ཕྱོགས་རླུང་གཡོ་བའི་དུས་རབས་དེའི་ནང་དུའང་། ཆོས་ལུགས་ལྟ་གྲུབ་རིས་སུ་མ་བཅད་པར་ཀུན་གྱིས་ཐུན་མོང་དུ་བལྟ་སའི་མེ་ལོང་གཅིག་པོའི་བཟོ་འདྲ་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་ཡོད། མདོར་ན་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ངག་རིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་ཀློག་པ་པོའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་སྣང་བརྙན་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་རྩོམ་རིག་འདི་ནི། སྐབས་དེར་གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྙན་དངགས་ཀྱི་བྱ་སྐད་དང་པོ་དེ་ཡིན་ཟེར་ན་ཆོག་སྙམ།
(4) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཁུངས་གང་ལ་བརྟེན་པ།
ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཆེན་པོ་འདིའི་ཁུངས་ནི། གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སྐབས་ནས་བྱུང་བའི་བཏམས་ཤིང་བསྟན་པའི་མདོ་སོགས་བོད་རང་གི་བསླབ་བྱ་དང་། འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་མི་ཆོས་གནད་ཀྱི་འཕྲེང་བ་སོགས་ཁུངས་རྒྱ་གར་ལ་བརྟེན་པའི་བོད་ཀྱི་རང་རྩོམ་ལེགས་ཁག་གི་ལེགས་ཆ་བླངས་ཤིང་། གཙོ་ཆེ་བ་ནི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་《ཤེས་རབ་བརྒྱ་པ་དང》། 《སྐྱེ་བོ་གསོ་ཐིགས》། 《ཤེས་རབས་སྡོང་བུ》། གཞན་ཡང་《ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བརྒྱ་བ》དང་《དྲིས་ལན་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》《ཙཱཎཀའི་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་》སོགས་འཕགས་ཡུལ་པའི་གྲགས་ཅན་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཚོའི་བརྗོད་དོན་སྙིང་པོ་ཁོག་སྒྲིག་ནས་མཛད་ཅིང་། ཚིག་སྦྱོར་ཡང་སྐབས་འགར་ཁ་འགྲོ་འབུགས་འགྲོ་ལྟ་བུའི་གཅིག་པ་རང་བྱས་ན་བསྒྲིགས་པར་མཛད་འདུག །འདི་ནི་སྔོན་གྱི་བསླབ་བྱའི་ལེགས་བཤད་གྲགས་ཅན་ཕལ་ཆེ་བའི་ཉིང་ཁུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཆེ་བ་གསལ་བྱེད་ལས། བརྐུ་རྩོམ་དང་བཤུ་རྩོམ་གྱི་དཔང་རྟགས་སུ་མི་རུང་བ། མདོ་སྨད་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་གདོང་ཐོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་ལ། དགེ་ལྡན་ལེགས་བཤད་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པའི་བཤུ་རྩོམ་ཡིན་ཚུལ་བྲིས་པར་སུན་འབྱིན་ཇི་ལྟར་བྱས་ཚུལ་[9]ལ་གཟིགས་ན་མཁྱེན་ངེས།
(5) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དང་ཁྱབ་ཚད།
ས་པཎ་ལེགས་བཤད་ཆེན་མོ་འདི་ཉིད། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་གསར་དུ་རྩོམ་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་མ་འགོར་བར། དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་གསར་རྙིང་རིས་མེད་ཀྱི་མཁས་པ་སྤྱིའི་གཟིགས་དཔེ་ཉག་གཅིག་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་དང་ལྟ་གྲུབ་མི་གཅིག་པ་འབྲི་ཁུང་རིན་ཆེན་དཔལ་གྱི་《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེ་གཏེར་གྱི་འགྲེལ་བ》མཛད། ཕྱིས་ནས་ས་པཎ་སྐུ་དངོས་ཀྱི་དག་བཅོས་མཛད་པའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འོད་སྣང་ལྷག་པར་བརྟས། འདི་ནི་ས་པཎ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཡིན་ལ་ཁུངས་བཙན་ཤོས་དེ་ཡིན་ཟེར་ནའང་འགྲིགས། དེ་རྗེས་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང》དང་། 《ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་གྱི་དོན་འགྲེལ་བློ་གསལ་འབྱུང་བའི་བསྟི་གནས》སོགས་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང་། རྩ་འགྲེལ་དེ་དག་གི་ཆུ་རླབས་དང་རླུང་རླབས་མཐོ་སྒང་གི་མདོ་དབུས་སྐོར་གསུམ་དུ་ཁྱབ་སྟེ། མཁས་བླུན་ཀུན་གྱི་ཁ་ན་ལེགས་བཤད་འདིའི་ཚིག་འབྲུ་རེ་གཉིས་བགྲང་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་མེད་པའི་ཚོད་དུ་གྱུར། ལྷག་པར་དུས་ཕྱིས་ནས་བོད་ཙམ་དུ་མ་ཟད་རྒྱ་སོག་གི་ས་ཁུལ་རྣམས་སུའང་ཆེས་ཆེར་ཁྱབ་ཅིང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ཆ་ཚང་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་དཔེ་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པས། ད་ལྟའི་ཆར་བོད་རིགས་ལས་མི་འབོར་རྡབ་བརྒྱ་ཕྲག་གིས་མང་བའི་རྒྱ་རིགས་མི་དམངས་དུང་ཕྱུར་མང་པོ་དང་། ད་དུང་སིང་གྷ་པུར་དང་། མ་ལེཤིཡ། ཐེ་ཝན་སོགས་རྒྱ་ཡིག་དང་རྒྱ་སྐད་སྨྲ་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ལུང་པ་ཕལ་ཆེར་ལེགས་བཤད་འདིས་ཁྱབ་ཡོད། ལོ་རབས་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་དབྱིན་སྐད་ཐོག་ཏུ་ཕབ་བསྒྱུར་བྱས་པས། སྐྲ་སེར་པོ་དང་སྣ་འབིག་འབིག་གི་བསམ་བློ་བ་དང་ཚན་རིག་པ་ཚོའི་གསར་གཏོད་ཀྱི་གོམ་སྒྲ་དང་མཉམ་དུ། རང་རེའི་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་འདི་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་པ་ཁྲི་ཁྲག་འབུམ་ཕྲག་མང་པོའི་ཀླད་པའི་གྲུ་ཟུར་ནས་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཛུལ་བཞིན་ཡོད།
(6) ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ལ་བརྟེན་ནས་འཁྲུངས་པའི་བོད་ཀྱི་ལེགས་བཤད།
འཇམ་མགོན་ས་པཎ་གྱིས་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད》མཛད་པས། གངས་ཁྲོད་དུ་ལུགས་གཉིས་མི་འགལ་བའི་མི་ཆོས་རིག་པའི་གནས་ལུགས་ལེགས་ཉེས་བླང་དོར་གྱི་སྒྲོན་མེ་ལ་བརྟེན་ནས། ཕན་རླབས་ཆེས་ཆེར་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་ཚུལ་ལུགས་གསལ་པོ་མཐོང་བའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། ཕྱིས་བྱོན་མཁས་གྲུབ་སྐྱེས་ཆེན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་ཀྱང་། ས་པཎ་ལེགས་བཤད་ལ་དཔེ་བལྟས་ནས། དེའི་སྒང་ལ་ཡུལ་དུས་གནས་བབ་དང་འཚམ་པའི་དཔེ་དོན་མི་ཉུང་བ་རེ་ཡང་གསར་བསྣན་གྱིས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྒྱས་བསྡུས་ཅི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པ་མཛད། ས་པཎ་ལེགས་བཤད་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དང་པོ་དེ། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པས་མཛད་པའི་《དགེ་ལྡན་ལེགས་བཤད》ཡིན། དེ་ནི་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་དང་ཁོག་འདྲ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་བླུན་པོའི་རྣམ་དབྱེ་འབུར་དུ་བཏོན་ཅིང་། དཔེ་མཚོན་ཐད་འདུལ་བ་སོགས་བཀའ་བསྟན་ལས་བྱུང་བའི་ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་སྒྲུང་དང་། བོད་རང་གི་གཏམ་བརྒྱུད་དང་སྒྲུང་གིས་ཀྱང་རྒྱན་པའི་ཁྱད་པར་གསལ་ཡོད། དེ་ནས་རིམ་པར་བཞིན་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེའི་《ཆུ་ཡི་བསྟན་བཅོས་ལུགས་གཉིས་རླབས་ཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན》དང་《ཤིང་གི་བསྟན་བཅོས་ལུགས་གཉིས་ཡལ་འདབ་བརྒྱ་ལྡན》། ༸གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་《ལུགས་ཟུང་བསླབ་བྱ་མུ་ཐི་ལའི་ཕྲེང་བ》། དཀྱིལ་ཟུར་ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་སྦྱིན་པའི་《ལེགས་བཤད་རླུང་གི་བསྟན་བཅོས》།[10] པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་《ལེགས་བཤད་སའི་བསྟན་བཅོས》། འཇུ་མི་ཕམ་པའི་《རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས》། ནམ་ཆི་མཁན་པོ་བློ་བཟང་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་《མེ་ཡི་བསྟན་བཅོས་ཐར་ལམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》དང་། 《ལྕགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་བཤད་དགོས་འདོད་འགུག་པའི་ལྕགས་ཀྱུ》། 《རིན་པོ་ཆེའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་བཤད་དབང་གི་རྒྱལ་པོ》། [11]མཁས་དབང་རྡོ་བུམ་རིན་པོ་ཆེའི་《རྡོ་ཡི་བསྟན་བཅོས》།[12] ལྕང་སྐྱ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་གྱི་《བསླབ་བྱ་རབ་གསལ་སྒྲོན་མེ》། 《ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བླང་དོར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་བསླབ་བྱ་གཅེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པ》། 《ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་རབ་གསལ》སོགས། བསླབ་བྱའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བྱུང་བ་དེ་དག་ཀུན་གྱི་ཆུ་བརྒྱའི་འབྱུང་ཁུངས་། ཤིང་བརྒྱའི་རྩ་བ་ལྟ་བུ་ནི་ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཡིན། གོང་གསལ་བགྲངས་པ་དེ་དག་ནི་ཅུང་གྲགས་ཆེ་བའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཡིན་གྱི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ནི་བགྲངས་པ་མི་ནུས་སོ༎ ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་། 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད》དང་། 《དགའ་ལྡན་ལེགས་བཤད》། 《ཆུ་ཤིང་བསྟན་བཅོས》། 《རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས》བཞི་ལ་གངས་ཅན་པའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་ཤིན་ཏུ་གྲགས་ཆེ།
གང་གི་མཁྱེན་རབ་རྒྱ་མཚོའི་གྲུ་ག་ནས།།
ཞལ་ཆབ་ཟོལ་གྱི་འཐོར་བའི་ཐིགས་པ་ཙམ༎
སྙིང་ལ་སིམ་པའི་དགའ་སྟོན་ཅུང་སྒྲོགས་པ༎
འདི་ཀོ་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག །
དཔྱོད་ལྡན་སློབ་མ་དོན་གྲུབ་དཔལ་ལྡན་གྱིས་སྐུལ་བ་ལྟར། དང་བ་ཆེན་པོས་དགེ་མིང་ཟུར་ཙམ་འདྲེན་པ་བེ་རི་འཇིགས་མེད་ཀྱིས། གནས་མཆོག་དྲང་སྲོང་ལྷུང་བའི་ནགས་འདབས་ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཆེན་པོའི་རྩོམ་རིག་སྡེ་ཚན་ཁང་དུ། སྤྱི་ལོ ༢༠༡༢། ༡༢། ༢༡། ཉིན་བྲིས་པ་དགེ །
[1] སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་ལས། སེམས་ཙམ་པོད《ཤི》པ། P 32B1
[2]  >ཏུན་ཧོང་ས་ཕུག་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་གནའ་ཡིག P.T.1283 པ་ལ་གསལ།
[3] 《བསླབ་བྱ་མི་ཆོས་གནད་ཀྱི་ཕྲེང་བ》། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། ཚིགས་བཅད་ཧྲིལ་པོ་ ༣༤ ཡོད། ཉེ་སྔོན་ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཞིབ་དཔྱོད་ཁང་གིས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཅེས་བཏུས་པོད་ཕྲེང་ ༢༧ པ། 《ལེགས་བཤང་ལུགས་ཀྱི་བསླ་བྱའི་དཔེ་ཚོགས》(ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་གིས་ཞུ་སྒྲིག་གནང་བ)ནང་དུའང་བཀོད་འདུག P. 1-4.
[4] ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ་ན་བཞུགས།
[5] 《རྒྱུད་ལྔ་པ》སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་མ་ཚུགས་སྔོན་ནམ་ཡང་ན་དུས་རབས་དང་པོ་ཡན་མན་དུ། ཝིཤྣུ་ཤརྨཱ་སྟེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཁྱབ་འཇུག་སྐྱིད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་གྲགས་ཤིང་། འགའ་ཞིག་ཏུ་ནི་ཙ་ན་ཀ་རྒྱལ་པོའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་པོ་དང་གཅིག་ཡིན་པའང་བཤད། དབྱིན་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་བ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་པར་བསྐྲུན་བྱས་འདུག །
[6] 《ཕན་པའི་མན་ངག (ཧི་ཏོ་པ་དེ་ཤ)》ཝིཤྣུ་ཤརྨཱ་སྟེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཁྱབ་འཇུག་སྐྱིད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་གྲགས།
[7] 《ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས》བདུན་པོ་འདི་དག་ནི། སྡེ་དགེ་བསྟན་ལས་བཟོ་རིག 《ཧེ 》ནང་གསལ།
[8] ཨིནགྷརཊན། པོ་ལན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཛེས་རིག་མཁས་པ་ ཨིནགྷརཊན(ཕྱི་ལོ་(༡༨༩༣_༡༩༧༠ )། རྩོམ་ཡིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་རིན་ཐང་དང་མཛེས་དཔྱོད་རིན་ཐང་གི་དབྱེ་འབྱེད་ཕྲ་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་དེ་ཡིན།
[9] རྩོད་ལན་རྣོ་ལྕགས་ཐོགས་མདའ། ལྡི་ལི་པར་མ།
[10] དཀྱིལ་ཟུར་ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། (༡༨༢༡-༡༨༩༠)བཀྲས་ལྷུན་དཀྱིལ་འཁོར་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་ཟུར་དང་། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཡིན་པས། དཀྱིལ་ཟུར་ཡོངས་འཛིན་དུ་གྲགས། བསྟན་བཅོས་འདིའི་མཚན་ཆ་ཚང་ལ། 《ལུགས་ཟུང་བ་དན་གཡོ་བའི་ལེགས་བཤད་རླུང་གི་བསྟན་བཅོས》ཞེས་ཞུ།
[11] ནམ་ཆི་མཁན་པོ་བློ་བཟང་ཕུན་ཚོགས། (༡༨༨༢-༡༩༤༦)རེབ་སྐོང་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་རྒྱལ་རྩེར་ཞི་བར་གཤེགས། ཁོང་གི་ལེགས་བཤད་ཁག་གསུམ་དང་རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་རགས་བསྡུས་ཙམ། རྡ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཀྱིས་པར་སྐྲུན་གནང་བའི་ ༢༠༡༠ ལོ་《གཏམ་ཚོགས》འདོན་ཐེངས་དང་པོའི་ནང་གསལ་བར་བཀོད་འདུག །
[12] 《རྡོ་ཡི་བསྟན་བཅོས》། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལེགས་བཤད་གསར་ཤོས་དེ་ཡིན་ལ། མནའ་དེང་གཉིས་འཚམ་གྱི་བསླབ་བྱ་གནད་ལ་འཁེལ་ཞིང་དུས་ལ་རན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་ནས་པར་བསྐྲུན་གནང་འདུག


text:
དཔལ་སྤུངས་དགོན།
དཔལ་སྤུངས་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་དགོན་སྡེ་གཅིག་རེད།
ནང་དོན།
ལོ་རྒྱུས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཆོས་ལུགས།[རྩོམ་སྒྲིག]
ཟིན་ཐོ་འམ་དཔྱད་གཞི།[རྩོམ་སྒྲིག]
དཔལ་སྤུངས་དགོན་པ། ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས།
དཔལ་སྤུངས་དགོན་པ་ནི། རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མེ་ལུག་སྤྱི་ལོ་1727ལོར་སྡེ་དགེ་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་གིས་སྦྱིན་བདག་དང༌། བཀའ་མངགས་འོག་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ཕྱག་བཏབ། ལོ་དེའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་གསུམ་ཉིན་ས་སློང་དང་ས་འདུལ་མཛད། ཚེས་བདུན་ཉིན་སྡེ་དགེའི་གཉེར་ཆེན་ཆོས་སྐྱོང་བཀྲ་ཤིས་སྐུ་དངོས་ཕེབས་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་རྨང་གཏིང་བའི་ལས་དཔོན་མཛད། དེ་ནས་ལོ་ངོ་གསུམ་གྱི་རིང་འདུ་ཁང་གཙོ་བོ་དང༌། གྲྭ་ཁང་ཉེར་ལྔ་ཙམ་གྲུབ་ཅིང་དེ་དག་ལ་ལྡེབས་བྲིས་དང་ཚོན་རྩི་སོགས་ལེགས་པར་གྲུབ། ས་བྱ་ལོའི་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བཅུ་ཉིན་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་བློན་སྐུ་འཁོར་རྣམས་དཔལ་སྤུངས་དགོན་དུ་ཕེབས་ནས་དགོན་པ་སྒོ་འབྱེད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་དང༌། ལེགས་སྐྱེས་རྒྱ་ཆེན་པོར་གནང་བ་དང༌། དུས་མཚུངས་ཕྱི་འབྲོག་པདྨ་རུ་བའི་དཔོན་ཁག་རྣམས་དང༌། ཨ་ལོ། སེ་ཚ། དཔེ་ཝ། ལྷ་རུ་བཅས་ཀྱི་གྲྭ་བཙུན་ལྔ་བརྒྱའི་གྲྭ་ཁྲལ་དང༌། སྡེ་འབངས་མང་པོ་བཅས་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་གནང་སྦྱིན་མཛད། བོད་འདིར་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གདན་ས་གོང་འོག་བར་གསུམ་ཞེས་གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་བགྲངས་པའི་ཡ་གྱལ་གདན་ས་འོག་མར་གྱུར། དེ་ནས་གདན་རབས་དང་པོ་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་(1700་1774A.D)ཀྱིས་དགོན་བདག་གཙོ་བོ་གནང་ཞིང༌། ཁོང་གི་སྐུའི་གཅུང་པོ་དབོན་པོ་ཀརྨ་བསམ་འཕེལ་དང༌། དབོན་ཀརྨ་ངེས་ལེགས། དབོན་ཀརྨ་བསམ་གཏན་བཅས་ཐམས་ཅད་སྔ་རྗེས་སུ་དཔལ་སྤུངས་དགོན་དུ་སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་བྱས་ནས་ཆོས་དང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་གནང་བའི་ཕྲིན་ལས་པ་གཙོ་བོ་གྱུར། སྤྱི་ལོ་1731པའི་ལྕགས་ཕག་ལོར་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་གི་བཀའ་ལུང་བཞིན་སྡེ་དགེའི་བཀའ་འགྱུར་སྤར་ཤིང་བརྐོ་རྒྱུའི་མ་ཕྱི་དག་སྒྲིག་དང༌། ཞུ་དག་བཅས་ཀྱི་ཕྱག་འགན་བཞེས། སྤྱི་ལོ་1738པའི་ས་རྟ་ལོར་ཆོས་རྒྱལ་ཕུན་ཚོགས་བསྟན་པ་ཁྲིར་འཁོད་པའི་དབུ་བླ་གནང༌། སྤྱི་ལོ་1751ལོར་ཆོས་རྒྱལ་བློ་གྲོས་ཕུན་ཚོགས་ཁྲིར་འཁོད་པ་དང་ཆོས་སྲིད་གང་ཐད་ཕྱག་རོགས་རྒྱལ་ཆེན་གནང་བས་སྡེ་དགེའི་བསྟན་སྲིད་སྔར་ལས་རྒྱས་པར་བྱུང༌། རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཤིང་ཁྱི་སྤྱི་ལོ་1754ལོར་དཔལ་སྤུངས་ལྔ་རིག་སློབ་གླིང་བཙུགས་ནས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པ་འཆད་གཉེར་གནང༌། ཁྱད་པར་སྨན་རྩིས་དང༌། སྒྲ་རིག་པའི་འཆད་ཉན་ལ་གངས་ལྗོངས་ཡོངས་ལ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བར་བྱུང་ཡོད། རྗེ་འདི་ཉིད་ཆོས་དང་རིག་གནས་གང་ཅི་ཐད་ནས་ཧ་ཅང་མཁས་སྟབས་ཡུལ་གང་དུ་ཕེབས་པ་དེའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་བཀུར་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པ་ནི། བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་བལ་པོ་ཡམ་བུ་རྒྱལ་པོས་བསྙེན་བཀུར་ཆེན་པོ་གནང་བ་དང༌། འཇང་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་འཇང་ས་དམ་རྒྱལ་པོས་དད་གུས་ཆེན་པོ་གནང་བ་མ་ཟད་འཇང་དགོན་ཁག་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པ་གསར་སྤེལ་གནང༌། རྒྱལ་རོང་ཁུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཆུ་ཆེན་རབ་བརྟན་རྒྱལ་པོ་སོགས་ཡུལ་དེ་དག་གི་དཔོན་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་དད་གུས་ཆེན་པོར་ཐོབ། ལྷག་པར་སྤྱི་ལོ་1774ལོར་རྒྱ་དང་རྒྱལ་རོང་དམག་འཁྲུགས་སྐབས་རྒྱ་ནག་གོང་མས་དཔལ་སྤུངས་སུ་བང་མི་བཏང་ནས་སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་རྒྱ་དང་རྒྱལ་རོང་བར་འདུམ་གཏམ་སར་ཕེབས་དགོས་པ་བཀའ་ཤོག་འབྱོར་བར། དགུང་ལོ་བགྲེས་པ་དང༌། སྐུ་ཡི་སྣང་ཚོར་ལ་གཞིག་ན་ཕྱིར་རང་དགོན་དུ་ཕེབས་མི་ཐུབ་པའི་ཉམས་ཚོར་ཡོད་ནའང༌། གལ་སྲིད་མ་ཕེབས་ན་སྡེ་དགེའི་བསྟན་ཆུས་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་གནོད་པར་དོགས་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པའི་ལམ་བར་ཏྲེ་ཧོར་ཁ་ས་མཚོ་ཁར་སྐུ་གཤེགས། ཉིད་ཀྱི་ཞལ་སློབ་འབེ་ལོ་ཚེ་དབང་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱིས་སྐུ་གདུང་ཕྱིར་དཔལ་སྤུངས་སུ་གདན་དྲངས་པ་དང༌། དགྲ་བླའི་གུ་རུ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པར་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་གཟིགས་གཟེངས་དང༌། ཐོབ་ཐང་གི་ལས་རྟགས་གོས་ཆེན་ཐོག་བྲིས་པའི་བཀའ་ཤོག་ཅིག་ཐོབ་པ་དུས་ཕྱིས་བར་དཔལ་སྤུངས་ཤང་སྲིད་གཞུང་གི་གཞུང་ལས་ཁང་དུ་བདག་གཉེར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་གི་ཡང་སྲིད་སི་ཏུ་པདྨ་ཉིན་བྱེད་དང༌། སི་ཏུ་པདྨ་ཀུན་བཟང༌། སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག སི་ཏུ་པདྨ་དོན་ཡོད་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གིས་ཀྱང་སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་བསྟན་སྲིད་གཉིས་ལ་ཞབས་འདེགས་རྒྱ་ཆེན་གནང༌། ཁྱད་པར་དུ་སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་(18861952A.D) གིས་སྤྱི་ལོ་1919 ལོར་སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཇ་རྡོ་རྗེ་སེང་གེ་སྐུ་གཤེགས་པ་དང༌། སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཏེ་བསྟན་སྲིད་གཉིས་ཀར་དབང་དུ་བྱས་ཤིང༌། འདུན་སྐོར་རྣམས་ཀྱི་རྩོད་གཞི་སྡུམ། སྲས་ཚེ་དབང་བདུད་འདུལ་གསོ་སྐྱོང་གནང་ཞིང་སྲིད་ཁྲིར་བཀོད། སྤྱི་ལོ་1942 ལོར་སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་མོ་འཇམ་དབྱངས་དཔལ་མོས་སྲིད་བཟུང་བའི་སྐབས་སུ་སྡེ་དགེའི་འདུན་སྐོར་རྣམས་ཁག་གཉིས་སུ་གྱེས་ཏེ་སྲིད་དབང་ཐོབ་རྩོད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ། སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་གིས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྡེ་དཔོན་ཡོངས་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་ཞིང་འཁྲུགས་རྩོད་ལྷིང་འཇགས་དང༌། སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་དུ་བཏང་བ་སོགས་སྡེ་དགེའི་བསྟན་ཆུས་ལ་མཛད་རྗེས་ཧ་ཅང་ཆེ། ཁོ་བོར་ཕ་མེས་སོགས་རྒན་རབས་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པར། སྐབས་དེར་དཔལ་སྤུངས་སི་ཏུ་རིན་པོ་ཆེས་སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཚབ་གནང་ནས་སྡེ་དགེའི་ཇུས་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་གནང་དྲག་པ་དང༌། བླ་ཆེན་དང༌། དཔོན་རིགས་རྣམས་ལ་བཀའ་བཙན་གནང་དྲག་པས་དགོན་ཆེན་དགོན་པའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་མི་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་ལྐོག་ཏུ་དཔལ་སྤུངས་མདའ་དཔོན་ཞེས་ལྐོག་ལབ་བྱེད་ཅིང་ཡོད་པ་རེད། ཅེས་གསུངས། དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་བླ་མ་གདན་ཐོབ་གཉིས་པ། འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་ལས་དང་པོ་འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་སྤྱི་ལོ་1860ཉག་རོང་མགོན་པོ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གདན་ཞུས་ལྟར་ཉག་ཁོག་ཏུ་ཕེབས་ནས་ཉག་དཔོན་གྱི་བུ་ཤི་བའི་འདས་ཆོག་བསྒྲུབས་པ་དང༌། རྗེས་གནང་བྱིན་རླབས་བཅས་མཛད་དེ་ཡུལ་ཁམས་ཞི་བདེའི་ཐབས་ལམ་བརྩོན། དེའི་ཡང་སྲིད་རིམ་བྱོན་དཔལ་ལྡན་མཁྱེན་བརྩེའི་འོད་ཟེར་དང༌། བློ་གྲོས་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེ བློ་གྲོས་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་རྣམས་ཡིན། དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་བླ་མ་གདན་ཐོབ་གསུམ་པ། དབོན་རྒན་སྤྲུལ་སྐུའི་ཡང་སྲིད་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་གི་དབོན་པོ་ཆུང་ཤོས་དབོན་ཀརྨ་བསམ་གཏན་གྱི་ཡང་སྲིད་རིམ་བྱོན་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཟེར། འདི་སྐུའི་གཅུང་ཆུང་ཤོས་དབོན་རྒན་ཞུ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཞེ་ན། སྐུའི་གཅུང་དང་པོ་ཀརྨ་བསམ་འཕེལ་དགུང་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ལྷག་བཞེས་པ་དང་སྐུ་གཤེགས། དབོན་གཉིས་པ་ཀརྨ་ངེས་ལེགས་ཡང་དགུང་ལོ་ང་ལྔ་པར་སྐུ་གཤེགས། དབོན་ཆུང་ཤོས་ཀརྨ་བསམ་གཏན་དགུང་ལོ་དོན་བཞིའི་བར་བཞུགས་ཤིང༌། སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་བསྟན་པའི་གུང་ཤིང་མཛད་ནས་བཞུགས་པར་དབོན་རྒན་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་དེ་བྱུང་འདུག དེའི་ཡང་སྲིད་རིམ་བྱོན་ཀརྨ་ཐེག་མཆོག་བསྟན་འཕེལ་དང༌། ཀརྨ་ངེས་དོན་བསྟན་འཕེལ། ཀརྨ་བསམ་གཏན་བློ་གྲོས། ཀརྨ་བློ་གྲོས་རིན་ཆེན་རྣམས་བྱུང་ཡོད།
དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་བླ་མ་གདན་ཐོབ་བཞི་པ། བེ་རི་མཁྱེན་བརྩེ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་བྱོན་པ་དེ་རྣམས་ཡིན་ཞིང༌། སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཀརྨ་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་འོད་ཟེར། དེ་ལ་བེ་རི་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་ཞེས་མཚན་གསོལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། འཁྲུངས་ཡུལ་དཀར་མཛེས་བེ་རི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་པས་ན་བེ་རི་ཞེས་པ་ཁྱིམ་ཚང་གི་མིང་དང༌། འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེས་རྫོང་གསར་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོའི་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ་དེའི་གསུང་གི་སྤྲུལ་པར་ངོས་འཛིན་གནང་བས་ན་མཚན་དེ་ལྟར་ཐོགས། འོན་ཀྱང་རྫོང་གསར་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་ནི་གྲུབ་མཐའ་ས་སྐྱ་པ་ཡིན་ལ། བེ་རི་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་ནི་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ཡིན།
དགོན་པ་འདིའི་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་སྐོར་ལ། སྒྲུབ་མཆོད་ནི་ནག་རྒྱལ་ཕག་གསུམ་དང༌། མར་ལུགས་རྒྱུད་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་འཆར་ཅན་མ་བཀའ་བརྒྱུད་སྤྱི་ལུགས་ལྟར་འདིར་གསལ་བཤད་ཀྱི་དགོས་གལ་མ་མཐོང༌། ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་གོང་གསལ་ལྟར་སྤྱི་ལོ་1754ལོར་སི་ཏུ་ཆོས་འབྱུང་གིས་ལྔ་རིག་སློབ་གླིང་བཙུགས་པར་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པའི་བཤད་སྲོལ་ཧ་ཅང་དར། ཁམས་ཕྱོགས་འདིར་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་པ་མ་ཟད། སྨན་རྩིས་དང༌། སྒྲ་རིག་པའི་ཁྲིད་རྒྱུན་རྣམས་བོད་གངས་ཅན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་གདལ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་1780 ལོ་ཡས་མས་ཙམ་ན་དབོན་ཀརྨ་བསམ་འཕེལ་གྱི་ཡང་སྲིད་དབོན་སྤྲུལ་དབང་གི་རྡོ་རྗེས་དཔལ་སྤུངས་དགོན་དུ་ན་རོ་ཆོས་དྲུག་གི་སྒྲུབ་ཁང་གསར་འཛུགས་གནང༌། དེར་ལོ་གསུམ་ཟླ་གསུམ་མཚམས་བཞུགས་ནས་ན་རོ་ཆོས་དྲུག་དང༌། མར་ལུགས་རྒྱུད་སྡེ་རྣམས་ཉམས་ལེན་དང་བསྙེན་སྒྲུབ་གནང་བའི་སྲོལ་བཙུགས། སྤྱི་ལོ་1866ལོར་ཙམ་ལ་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་དཔལ་སྤུངས་ཡང་ཁྲོད་དུ་ནི་གུ་ཆོས་དྲུག་གི་སྒྲུབ་པ་ཐོག་མར་བཙུགས། ལོ་གསུམ་ཟླ་གསུམ་རིང་ལ་ནི་གུ་ཆོས་དྲུག་དང༌། ཤང་ལུགས་རྒྱུད་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་བསྙེན་སྒྲུབ་དགོས་པའི་སྲོལ་གཏོད། དེ་ལྟར་དགོན་འདིར་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པ་སློབ་གཉེར་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཆགས་པ་མ་ཟད། མར་ཤང་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གདམས་ངག་ཐམས་ཅད་འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཆགས་སྟབས། སྡེ་དགེའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཕྱོགས་ཡུལ་གྲུ་མང་པོའི་བླ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་དབུ་བླ་དང་མཆོད་གནས་སུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད། དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་བྱེས་བགྲོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒར་འབོད་བྱེད་པར། ཤར་རྒྱལ་བ་དཔལ་སྤུངས་དགོན་པ། བཀའ་དགོན་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུའི་མ་དགོན། ས་དགོན་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔས་སྨོན་ཡུལ། རྒྱ་བོད་ཧོར་གསུམ་འདུས་ས། རྒྱ་ནག་པོའི་ཡུལ་དུ་ཇ་ཞིང༌། འཇང་ཁྲ་མོའི་ཡུལ་དུ་འབྲས་ཞིང༌། བྱང་གདམ་རེ་མདོ་རུ་ཚྭ་ཞིང༌། གནམ་ས་ཕྱེད་བགོས་ཀྱི་བདག་པོ། འཛམ་གླིང་གཡས་བཞག་གི་བདག་པོ། སྡེ་རྫོང་ཁག་དགུ་ནས་ས་བོགས་དང་འབྲུ་ཁྲལ་ལེན་མཁན་ཡིན་ནོ། ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་འདུག དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་གྲྭ་རྩ་དང་དགོན་ལག་སྐོར་ལ། གྲྭ་རྩ་ཤོག་བཞི་ནི། ① སེ་ཚ་ཨ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ལ་སེ་ལོ་ཤོག ② ཕྱི་འབྲོག་པདྨ་རུ་བ་དང༌། འཛི་ཆུང་ཤོག་པ་གཉིས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ལ་ཕྱི་འབྲོག་ཤོག ③ དཔེ་ཝར་ཆུ་ཉིན་སྲིབ་དང༌། དཔེ་ཁ། ཀཿ་ཐོག་བཅས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ལ་དཔེ་ཝར་ཤོག ④ རྨེ་ཤོད། འཛིན་པ། གཏེར་ལྷུང༌། རྩམ་མདོ། ཧོར་པོ་སོགས་ཀྱི་གྲྭ་པ་ལ་ལྷ་རུ་ཤོག་ཟེར། དགོན་འདི་ཐོག་མར་འདེབས་སྐབས་སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཡི་གནང་བ་ཐོབ་པའི་གྲྭ་ལྔ་བརྒྱ་ཡིན་ཡང༌། དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་འཁོར་ནི་སུམ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད། ཅེས་གསལ་བས་དཔྱད་དགོས་པར་སྣང༌།
དགོན་ལག་སྐོར་ལ། སྤྱིར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་བཀའ་དགོན་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུའི་མ་དགོན་ཡིན་ཞེས་དགོན་ལག་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུ་ཡོད་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ཀྱང་དེ་དག་ཡུལ་གང་དང་དགོན་པ་གང་ཡིན་གསལ་པོར་འཁོད་པའི་ཡིག་ཆ་མ་རྙེད། སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ལོག་ཏུ་ཡོད་པའི་དགོན་པ་དཔལ་སྤུངས་རང་ནས་བླ་བསྐོས་བཏང་སྟེ་འཛིན་སྐྱོང་དགོས་པ་ནི། སྤུ་བོ་དགོན་ཁག་གཉིས། རྡོ་སྟོད་སྨད་གཉིས། མགོ་ལོག་རྒྱུད་སྡེ་དགོན་བཅས་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་རྒྱལ་རོང་དང༌། ནང་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་དགོན་ལག་མང་པོ་ཡོད་འདུག སྡེ་འཁོར་དུད་ནི། སྡེ་དགེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་དཔལ་སྤུངས་དགོན་པའི་སྡེ་དུད་དཔལ་སྤུངས་རང་ནས་སྐུ་ཚབ་གཏོང་དགོས་པའི་སྡེ་པ་ལ། ཨ་ལོ་སྐུ་ཚབ་གཉིས། སེ་ཚ་སྐུ་ཚབ་གཅིག ཧོར་པོ་དང༌། རག་ཆབ། རྩམ་མདོ་གསུམ་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག འཛིན་པ་དང་གཏེར་ལྷུང་གཉིས་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག ཟུར་མང་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག འདན་དྲན་ཐང་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག མདོ་གཞུང་རྒྱུད་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག རི་མདའ་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག དབོན་སྟོད་ལ་སྐུ་ཚབ་གཅིག་བཅས་དང༌། འབྲོག་ཁུལ་དུ་གོ་ཆེ་ལ་ཤེ་དཔོན་དཔོན་གཡོག་གསུམ། ཕྱི་འབྲོག་ནོར་མ་ཁག་གསུམ་ལ་དཔོན་རེ་རེ། རྟ་དཔོན་གཅིག་བཅས་བཏང་དགོས་ཤིང་ཡོད་པ་དང༌། གཞན་ཡང་ཕྱི་འབྲོག་ནང་དུ་ཤེར་སྡུད་དཔོན་གཡོག་ཁ་ཤས་དང༌། ཨ་ལོ་དང་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་གཉིས་ལ་ཐོག་སྡུད་དཔོན་གཡོག་ཁ་ཤས་རེ་བཏང་ཞིང་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱིས་འགན་རེས་ལོ་གསུམ་རེ་ཡིན་པ་དང༌། ཤེར་སྡུད་དང་ཐོག་སྡུད་ཀྱི་འགན་རེས་ནི་ཟླ་བ་དྲུག་རེ་ཡིན།