text:
༡། སྔོན་གླེང༌།
རང་ཅག་བོད་ནི་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པདྨོའི་གདུལ་ཞིང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཞེས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང༌། དུས་ཡུན་དེའི་རིང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་དང་སྐབས་རེར་གཉེན་གྱི་ཟླ་དང༌། སྐབས་རེར་འཐབ་ཀྱི་ཡ་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་༡༩༤༩ ལོར་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་འདོད་རྔམས་ཀྱི་འདྲེ་ལག་བོད་དུ་བརྐྱངས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་ཞི་དྲག་གཡོ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ས་རིམ་ཟོས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལོར་ལོག་སྨོན་དུས་སུ་བདོས་ཏེ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཕྱྭ་དང་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག་གཏོང་བའི་དམག་གི་དྲག་གནོན་མི་བཟད་པ་བྱ་རྒྱུའི་ངན་གཤོམ་མིག་མཐོང་གཟུགས་གྲུབ་ཛ་དྲག་གི་གནས་སུ་གྱར་བར་བརྟེན། བོད་མི་མང་རྣམས་འུ་ཐུག་ཐབས་ཟད་ཀྱིས་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཀྱིས་འཐབ་རྩོད་བྱས་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་བཀའ་ཤག་གིས་དབུས་ཆོས་སྲིད་ཞི་དྲག་སོགས་བྱེད་གཞུང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ྋཞབས་སོར་བདེ་འཁོད་བྱུང་མ་ཐག བོད་ཀྱི་རང་དབང་སླར་གསོའི་ལས་གཞི་རྣམ་མང་ཕྱག་བསྟར་གནང་བའི་ནང་ཚན་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སྲུང་སྐྱོབ་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་བོད་ཀྱི་བདག་པོ་ད་ཡོད་བྱིས་པ་ན་གཞོན་གསར་བཙས་དང་བཅས་པ་ཕྱི་ནང་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ལྡན་ཕུལ་བྱུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུན་འཛིན་པར་གསོ་སྐྱོང་གནང་སླད་དྷ་ས་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་འདི་ཡང་ཕྱི་ལོ་༡༩༦༠ ཕྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་༡༧ ཉིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བུ་བཅོལ་ཁང་གི་མིང་ཐོག་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། དེ་ཡང་ལ་དྭགས་ལམ་བཟོའི་འགན་འཛིན་རྒྱལ་རོང་ནང་སོ་བཞུགས་སྒར་དུ་བཅར་ནས་ཇཱ་མུ་ཁུལ་ལ་དྭགས་ལམ་བཟོ་པ་ཚོ་ས་ཆུ་མ་འཕྲོད་པ་ལྟ་བུས་ནད་མནར་འཆི་རྐྱེན་བྱུང་བའི་དཀའ་ངལ་སྙན་སེང་ཞུས་པ་བཞིན་ཐུགས་བརྩེས་མ་དོར་བར་སྐུ་ངོ་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་ས་གནས་སུ་ཆེད་རྫོང་གནང་སྟེ་ལམ་བཟོ་པ་ཚོར་སེམས་གསོ་འཚམས་འདྲི་དང་སྦྲགས་བུ་ཕྲུག་རང་ལོ་༡༥ མན་ཇི་ཡོད་མཉམ་དུ་འཁྲིད་དགོས་ཀྱི་བཀའ་མངགས་ཡོད་པ་ལྟར་ཕ་མ་ཚོས་མོས་མཐུན་ཞུས་ཏེ། བུ་གྲངས་༢༨ དང་བུ་མོ་གྲངས་༢༣ མ་མ་པདྨ་ཆོས་སྒྲོན་དང་དཀོན་མཆོག་ཆོས་སྒྲོན་གཉིས་བཅས་མཉམ་ཁྲིད་གནང་བ་ལྟར། ཐོག་མའི་ལས་གཞི་ཀོ་ནེམ་དུ་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་སྐུའི་གཅེན་མོ་དམ་པ་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ་མཆོག་དང་ཕྱག་རོགས་བཀའ་ཟུར་སྐུ་ངོ་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་དམ་པ་གཉིས་ནས་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་ཐུགས་འགན་བཞེས་པ་དང༌། སྐབས་དེའི་མཛད་འཆར་ལྟར། སློབ་ལོ་སོན་པའི་བུ་ཕྲུག་རྣམས་གཏན་སློབ་ཁག་འཛུགས་རིམ་བཞིན་དེ་དག་གི་ནང་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༤ ལོར་དབུ་འཛིན་སྐུའི་གཅེན་མོ་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ་མཆོག་སྐུ་ཚེ་མ་ཟིན་པའི་ཡིད་སྐྱོའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་རྗེས་སྐུའི་གཅུང་མོ་བཀའ་ཟུར་རྗེ་བཙུན་པདྨ་མཆོག་ལ་ཐུགས་འགན་སྩལ་བ་བཞིན་མུ་མཐུད་མཇུག་སྐྱོང་གིས་རྒྱུན་གཏན་གནང་སྒོ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་སྐབས་དེའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཕྱི་ནང་གི་ཤེས་ལྡན་དུ་འཚར་ལོངས་ཡོང་ཆེད་ཕྱི་རྒྱལ་ཕྲུ་གུའི་ཁྱིམ་སྡེ་ཡོད་སར་བོད་ཁྱིམ་གསར་འཛུགས་གནང་བ་ཁག་ལ་བུ་ཕྲུག་གཏོང་ཐབས་གནང་བ་དང༌། དེ་བཞིན་སྒེར་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་ལ་བུ་ཚབ་ཏུ་བཏང་བ། ཕྱི་རྒྱལ་དང་རྒྱ་གར་བཅས་པའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་ལ་འབྲེལ་ལམ་གྱིས་བུ་ཕྲུག་གང་མང་སློབ་སྦྱོང་དུ་གཏོང་ཐབས་གནང་ཡོད། རིམ་པས་གཏན་སློབ་ཁག་ཏུ་ཡང་སློབ་འཇུག་གི་ས་མིག་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སྟབས། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༡ ལོར་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བུ་བཅོལ་ཁང་དེ་བཞིན་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེར་མིང་བསྒྱུར་དང་འབྲེལ་ཁྲིམས་མཐུན་དེབ་སྐྱེལ་གནང་སྟེ། དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་གསལ་བ་བཞིན་ལས་འགུལ་འགོ་འཛུགས་གནང་གལ་ཆེ་བ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༤ ལོར་རྒྱ་གར་དབུས་འབྲིང་རིམ་ཤེས་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་(CBSE)འོག་ངོས་འཛིན་ཐོབ་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་སོགས་རིམ་པས་བུ་ཕྲུག་ཚོའི་འཚར་ལོངས་དང་མཐུན་པའི་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པར་བརྟེན། མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཕྱིའི་ཤེས་ཡོན་ཡང་སློབ་སྦྱོང་སྤྲད་དེ་འདབ་ཤོག་གཉིས་ལྡན་དུ་གསོ་སྐྱོང་གནང་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་ཕྱི་རྒྱལ་སློབ་ཁག་དང་སྒེར་གྱི་བུ་ཚབ་ཏུ་གཏོང་རྒྱུའང་མཚམས་འཇོག་གནང་ཡོད། སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་དགོངས་གཞིར་བཟུང་དགོས་གལ་དང་བསྟུན་ཏེ་བོད་མི་གནས་ཡུལ་ས་ཁུལ་ཁག་ནང་ཁྱིམ་སློབ་གསར་རྒྱག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལས་གཞི་ཁག་ཕྱག་བསྟར་གནང་བ་གཤམ་དུ་རགས་ཙམ་ྋསྙན་གསོལ་ཞུ་རྒྱུར། སྐུའི་གཅུང་མོ་བཀའ་ཟུར་རྗེ་བཙུན་པདྨ་མཆོག་ནས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་དང༌། སྐུ་ངལ་ཞུམ་མེད་ཀྱི་འབད་བརྩོན་གནང་བའི་འབྲས་བུར་མཛད་རྗེས་མངོན་གསལ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་པར་བརྟེན། ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱི་བྱ་དགའ་རིམ་པ་ཕུལ་བ་སོགས་ཀྱིས་བོད་ཁྱིམ་འདི་ཚང་མས་ཡིད་སྨོན་བྱེད་ཡུལ་གྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ཞིབ་འགྲེལ་མ་དགོས་པ་དང༌། སྐུའི་གཅུང་མོ་མཆོག་དགུང་ལོའི་བབ་དང་བསྟུན་མང་གཙོའི་ལམ་སྲོལ་གཞིར་བཟུང་ལོ་ན་གཞོན་པ་ཚོར་གོ་སྐབས་ཐོབ་སླད་འོས་བསྡུའི་ལམ་ནས་དབུ་འཛིན་གསར་པ་འདེམས་བསྐོ་གནང་བ་ལྟར་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༤ ལོ་ནས་ཁྱིམ་སྡེའི་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་ནང་ཞབས་ཞུ་གནང་བ་གཙོ་འཛིན་གཞོན་པ་ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་ལགས་སུ་མང་མོས་འོས་འདེམས་བྱུང་སྟེ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༦ ཟླ་༨ ནས་འགན་ཁུར་ཞུ་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་ལྷ་སྐུ་མཆོག་ཁྱིམ་སྡེ་འདིར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཡིན་སྟབས་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ནང་མིའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས་ནས་རྒྱུན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ཐུགས་འགན་བཞེས་མི་དགོས་ཀྱང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་གཟིགས་རྟོག་ལམ་སྟོན་དང་ལྷག་པར་མཐོ་སློབ་ཀྱི་ལས་གཞིའི་ཐོག་ཐུགས་འགན་རྐང་བཞེས་ཡོང་བ་ཞེས་སྐབས་འདིའི་འབྲེལ་ཡོད་ཚང་མས་ནན་གསོལ་ཞུས་པར་བརྟེན་དེ་ལྟར་བཀའ་བཞེས་གནང་སྟེ་ཐུགས་འགན་བཞེས་མུས་སུ་ཡོད།
༢། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༤ ཟླ་༥ པར་བོད་ཁྱིམ་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ཟུར་འཛུགས་གནང་བ་ནས་ད་ལྟ་བར་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་གནང་ཕྱོགས།
ཀ) ཚོགས་པའི་མགོན་སྐྱབས་གཞིས་བྱེས་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཡིན། ཁ) ཚོགས་པའི་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས། ག) བོད་ཁྱིམ་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས། ང) བོད་ཁྱིམ་འཛིན་སྐྱོང་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལྷན་ཚོགས། ཅ) བོད་ཁྱིམ་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་ལྷན་ཚོགས། ཆ) སྤྱི་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་དང༌། སྡེ་ཚན་སོ་སོའི་ནང་འགན་འཛིན་ཚོགས་ཆུང་དང༌། དེ་དག་གི་འོག་ལས་རིམ་གཞི་བཅོལ་གྱི་ཚོགས་ཆུང་ཁག གོང་གསལ་སྒྲིག་འཛུགས་སོ་སོར་ལས་དོན་ཞུ་སྒོའི་བཀོད་སྒྲིག་ལམ་སྟོན་ཡིག་ཆ་ཡོད་པ་ལྟར་ཞུ་རྒྱུའི་ཐོག་ལས་སློབ་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཁག་ནས་སྤྱི་སྨན་དགོངས་འཆར་བྱུང་བ་དེ་དོན་ལེགས་ཆ་སྤེལ་ཐབས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཞུ་མུས་ཐོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་བཀའ་དགོངས་ལྟར་བུ་ཕྲུག་རྣམས་རང་རང་གི་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་སད་དེ་བླང་དོར་གྱི་གནས་ལ་རང་སྟོབས་ཀྱིས་ལེགས་ཉེས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་བོད་མི་ཚད་ལྡན་འདབ་གཤོག་གཉིས་ལྡན་འབའ་ཞིག་འཚར་ལོངས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་བཀའ་མངགས་དགོངས་དོན་འགྲུབ་ཐབས་སོགས་ལ་དམིགས་ཏེ་སྐབས་སོ་སོར་དགོས་གལ་གྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་རྒྱུ་དང༌། ལྷག་པར་དགེ་རྒན་གྱི་འོས་སྦྱོང༌། སློབ་ཚན་དང་མཐུན་པའི་ཟབ་སྦྱོང༌། སློབ་འཁྲིད་ལམ་སྟོན་གནང་ཕྱོགས་སོགས་སློབ་ཕྲུག་གཙོ་བོར་བཞག་པའི་ཐབས་ཚུལ་འོག་སློབ་ཕྲུག་སོ་སོའི་མོས་འདུན་དང་མཐུན་པའི་བསམ་བློ་དང་ཤེས་ཚད་གོང་འཕེལ་ཡོང་སླད། ཟུར་སྦྱོང་གི་ལས་འཆར་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་རྒྱུ་སོགས་དུས་བསྟུན་གྱི་ཞུ་སྒོ་ཅི་མཆིས་མཚམས་སྦྱོར་ཐུབ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་སོགས་དོན་སྙིང་བུ་ཕྲུག་ཚོའི་ཕྱི་ལུས་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་འཚར་ལོངས་བོད་མི་རྣལ་མ་ཞིག་ཡོང་བའི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཐབས་སུ་མི་དང་དངོས་པོའི་ཆ་རྐྱེན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང༌། ཟས་གོས་གནས་མལ་ཡང་གྲོང་འབྲིང་ཞིག་གི་ཆུ་ཚད་ལ་སླེབས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་རྒྱུ་བཅས་ནི་གལ་ཆེའི་ནང་ནས་གལ་ཆེར་ངོས་འཛིན་གྱིས་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར་ཁྱིམ་སྡེའི་ཡན་ལག་ཁག་གི་གནས་སྟངས་སྙིང་བསྡུས་གཤམ་དུ་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད།
༣། བོད་ཁྱིམ་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་སྡེ་ཚན།
ཕྱི་ལོ་༡༩༧༢ ལོ་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་དུས་དྲན་དང་སྟབས་བསྟུན་ཁྱིམ་ཚང་གཉིས་པ་དབུ་འབྱེད་སྐབས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཕྱོགས་ཐད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྤྱི་ཕེབས་དགོངས་དོན་བཞིན་བུ་ཕྲུག་ཚོར་བོད་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་གལ་ཆེ་ཞིང༌། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༣ ལོ་ནས་སློབ་དེབ་རྣམས་བོད་ཡིག་ནང་ཕབ་བསྒྱུར་གྱི་ལས་གཞི་འགོ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༤ དང་༡༩༨༥ ལོར་ཤེས་རིག་ཚོགས་ཆེན་རིམ་པར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ལས་དོན་འདིའི་སྟེང་བཀའ་སློབ་ནན་སྩལ་བྱུང༌། ལོ་དེར་བོད་རིགས་སློབ་དགེའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པ་སྐོང་ཚོགས་གནང་བ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཐད་བགྲོ་གླེང་དང་གོ་བསྡུར་རྒྱ་ཆེར་བྱ་ཆེད་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གནས་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བཞུགས་སྒར་དྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་དུ་སྐོང་ཚོགས་གནང་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་གྲ་སྒྲིག་འགོ་འཛུགས་གནང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་དང་འཛམ་གླིང་མཉམ་སྦྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་ཚན་རིག་བལྟ་རྟོག་ལྷན་ཚོགས་(UNESCO)གཉིས་ནས་ཀྱང་དམའ་རིམ་འཛིན་གྲྭའི་ནང་མི་རིགས་རང་སྐད་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་དགོས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད་སྟབས། བོད་ཁྱིམ་སྤྱི་ཁྱབ་འཛིན་སྐྱོང་ནས་དེ་སྔ་ལས་གཞི་དབུ་བཙུགས་ཟིན་པ་ཁག་ལ་དམིགས་བསལ་ཐུགས་འཁུར་ཟབ་བཞེས་ཀྱིས་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གསར་འཛུགས་གནང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༦ ལོར་བོད་ཁྱིམ་སྤྱི་ཁྱབ་འགན་འཛིན་ལྕམ་སྐུ་རྗེ་བཙུན་པདྨ་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་ཐུགས་ཁུར་དང་བཀའ་བསྐུལ་འོག་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་ཀྱིས་དེང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས། ཨང་རྩིས་སོགས་སློབ་ཚན་ཁག་བོད་སྐད་ཐོག་ཕབ་བསྒྱུར་གྱིས་དཔར་འགྲེམས་གནང་བ་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༦ ཕྱི་ཟླ་༣ ཚེས་༡ ནས་འཛིན་རིམ་དང་པོའི་སློབ་དེབ་ཚོད་བལྟའི་སླད་སློབ་ཁྲིད་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་གི་དགོངས་ཚུལ་དང་ཉམས་མྱོང་ཕྱོགས་བསྡོམས་གནང༌། དེ་རྗེས་ལོ་རིམ་བཞིན་རྩོམ་སྒྱུར་དང་བསྐྱར་ཞིབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༩༩༡ ལོར་འཛིན་རིམ་ལྔ་པ་བར་བོད་སྒྱུར་ཕྱག་བསྟར་ཐུབ་པ་བྱུང༌། དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་༡༩༨༨ ནས་༡༩༩༠ བར་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། དགའ་གཞོན་པདྨ་ཚེ་རིང༌། པདྨ་རྡོ་རྗེ། ངག་དབང་ལགས། ཕུན་རབ་ཆོས་བཟང༌། ངག་དབང་རྡོ་རྗེ། ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས། ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གིས་འཛིན་གྲྭ་དང་པོའི་ཚན་རིག་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས། ཨང་རྩིས་བཅས་སློབ་དེབ་ཁག་བོད་ཡིག་ཐོག་ཕབ་བསྒྱུར་ཟིན་པ་རྣམས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་སུ་མཐའ་མའི་བསྐྱར་ཞིབ་ཆེད་ཕུལ་ཞིང༌། ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་ཀརྨ་སྨོན་ལམ་དང༌། རག་ར་རིན་པོ་ཆེ། རྒྱལ་མཚན་བྱམས་པ། རི་ཁ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། ཤེལ་དཀར་གླིང་པ། རིགས་སློབ་དབུ་དགེ་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་བསྐྱར་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཞུ་དག་དང༌། བསྐྱར་ཞིབ་གྲུབ་འཕྲལ་བོད་ཁྱིམ་ནས་དཔར་སྐྲུན་གྱིས་ལོ་གཅིག་རིང་ཚོད་ལྟའི་ཚུལ་དུ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་སྲོལ་ལག་བསྟར་གནང་ཡོད། བོད་ཁྱིམ་གྱི་ཉམས་མྱོང་བོད་གཞུང་གཏན་སློབ་གཞན་དང་ཁྱད་པར་སྐབས་དེར་སློབ་གྲྭ་མང་ཤོས་ཡིན་པའི་བོད་སློབ་འཛིན་ཚོགས་སློབ་ཁག་ནང་གཅིག་གྱུར་ལག་བསྟར་ཡོང་ཆེད་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་ལྕམ་སྐུ་རྗེ་བཙུན་པདྨ་མཆོག་ནས་བཀའ་བསྐུལ་གནང་དོན་བཞིན། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༤ ལོ་ནས་དངོས་སུ་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་སློབ་དེབ་ཁག་བོད་ཁྱིམ་ནས་དམིགས་བསལ་ཆག་ཡང་དང་སྦྲགས་བོད་ཁྱིམ་ནས་ནར་གཏོང་གནང་ཡོད། བོད་ཁྱིམ་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་སྡེ་ཚན་འདི་ནི་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ནང་སློབ་དེབ་ཐོག་ཆེད་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་གནང་བའི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། སྡེ་ཚན་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་དེང་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཏན་ཉིན་སློབ་ཁག་ནང་སྔོན་འགྲོ་ནས་གཞི་རིམ་འོག་མ་བར་གྱི་སློབ་ཚན་ཡོད་ཚད་བོད་སྐད་བརྒྱུད་ལམ་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་ལག་བསྟར་བྱ་བར་དཀའ་ངལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་གྲུབ་འབྲས་རླབས་ཆེན་འདི་བྱུང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༧།༠༨ ལོར། བོད་ཁྱིམ་དང་དབུས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་སྔར་ལྷག་ཚགས་ཚུད་གཏོང་ཐབས་བཀའ་བསྡུར་གནང་སྟེ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ནས་བཟུང་སྔོན་འགྲོ་ནས་གཞི་རིམ་འོག་མ་འཛིན་རིམ་ལྔ་པ་བར་གྱི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྱུར་དང་རྩོམ་སྒྲིག་གི་ལས་འགན་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ཁྱིམ་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་སྡེ་ཚན་ནས་བཞེས་རྒྱུའི་ཐོག དབུས་ཤེས་རིག་ནས་བོད་ཁྱིམ་ལ་དགོས་ངེས་མཐུན་རྐྱེན་མཁོ་འདོན་གནང་རྒྱུ། འཛིན་རིམ་དྲུག་པ་ཡན་གྱི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ལས་གཞི་རྣམས་ད་མུས་བཞིན་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་ཐུགས་འགན་བཞེས་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱུང་བ་བཞིན་ལག་བསྟར་རྒྱུན་འཁྱོངས་གནང་བཞིན་ཡོད་དོ། །
༤། བྷེང་ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང༌།
བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་དགོས་དམིགས་ནི། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ལམ་སྟོན་རྒྱུན་མར་གནང་བའི་དགོངས་དོན་བཞིན་བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་ཐབས་དགོས་པ་བཞིན་གཞི་རིམ་གོང་མ་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཉིས་བར་ལག་བསྟར་གནང་མུས་ཡིན་ནའང༌། གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཐོན་རྗེས་ཀྱང་དེ་མཚུངས་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་གནང་གལ་ཆེ་བས། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་བོད་མི་རང་གི་མཐོ་སློབ་ཚད་ལྡན་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེ་བའི་གླེང་བ་སྔ་མོ་ནས་བྱུང་ཞིང༌། རྒྱུ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་སུ་འགོ་འཛུགས་མ་ཐུབ་པར་ལོ་མང་ཕྱིན་ཡོད་ནའང༌། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ནང་བོད་ཁྱིམ་རང་ངོས་ནས་འདི་ལྟ་བུའི་མཐོ་སློབ་ཅིག་གསར་འཛུགས་གནང་རྒྱུའི་ཐོག་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ལ་གྲོས་བསྡུར་དང་འབྲེལ་ཐ་མར་ྋསྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་སྙན་གསེང་དགོངས་སྐོར་ཞུས་པར། ཐུགས་དགྱེས་སྣང་ཆེན་པོས་བསྔགས་བརྗོད་དང་སྦྲགས་མཐོ་སློབ་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཕྱིར་སྐུ་སྒེར་ནས་ཕྱག་གྲོན་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་མང་པོ་གསོལ་རས་བཀའ་དྲིན་སྩལ་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོ་ཐོབ་པས། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀར་ཎ་ཊ་ཀ་ཞེས་པའི་མངའ་སྡེའི་བྷེང་ལོར་གྲོང་ཁྱེར་ཉེ་འགྲམ་དུ་ས་ཆ་ཨེར་ཀ་༣༧ ཙམ་སྤུས་གཟིགས་གནང་བའི་ཐོག བཀའ་ཟུར་ལྷ་སྐུ་རྗེ་བཙུན་པདྨ་མཆོག་ནས་ཐུགས་འགན་གཙོ་བཞེས་ཀྱིས་ལས་འཆར་ཞིབ་བཀོད་དང་འབྲེལ་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༦ ཟླ་༡༠ ཚེས་༡ ནས་ཨར་ལས་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་ལས་འཆར་བང་རིམ་དང་པོ་ལེགས་འགྲུབ་ཟིན་བཞིན་པའི་གནས་སྟངས་ལ་བརྟེན་བཞུགས་སྒར་དྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པའི་གཞི་རིམ་འོག་མའི་དགེ་རྒན་འོས་སྦྱོང་སྡེ་ཚན་བྷེང་ལོར་མཐོ་སློབ་ཏུ་གནས་སྤོ་བྱས་ཏེ་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ཕྱི་ཟླ་༧ ཚེས་༣༠ ནས་སློབ་འཁྲིད་དབུ་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། སླད་ཀྱང་བང་རིམ་བཞིན་ཨར་ལས་གྲུབ་མཚམས་མཐོ་རིམ་སྡེ་ཚན་རིམ་བཞིན་འགོ་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་དང༌། མཐོ་སློབ་འདིར་ཐོག་མར་སློབ་ཕྲུག་༥༠༠ ཙམ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་མཐར་འཆར་གསལ་ཨར་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་མཚམས་བུ་ཕྲུག་༣༠༠༠ ཙམ་ལ་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཚན་རིག་དང༌། འབྱུང་རིག གློག་ཀླད། སློབ་སྟོན་པ་སོགས་དེང་དུས་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་གི་སྡེ་ཚན་ཁག་ཡོད་པའི་ཐོག་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལའང་སློབ་ཕྲུག་གི་འདོད་མོས་དང་མཐུན་པའི་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༩ ཟླ་༢ ཚེས་༡༦ ཉིན་ྋསྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བྷེང་ལོར་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་དེ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་དེང་རབས་མཐོ་སློབ་ཐོག་མ་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་དོན་ལྡན་བྱིན་གྱིས་རླབས་ཕྱིར་ཐུགས་སྨོན་རབ་གནས་མ་ཟད། མཐོ་སློབ་དེར་“ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་བྱབྱཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་གནང་བ་དང༌། དགེ་སློབ་འགོ་ལས་ཡོངས་ལ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཟབ་རྒྱས་སྩལ། སྐབས་དེའི་མཛད་སྒོར་སྐུ་མགྲོན་ཀར་ཎ་ཊ་ཀ་མངའ་སྡེའི་ཤེས་རིག་བློན་ཆེན་ཟུར་པ་སྐུ་ཞབས་ཌོག་ཊར་པཱ་རཱ་མི་ཤི་ཝ་ཊར་.(Dr. G. Parameshwatr)དང༌། ཞིང་ལས་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དབུ་འཛིན་གཞོན་པས་དབུས་པའི་རྒྱ་གར་བ་མི་གྲངས་༢༠༠ ཙམ་དང་ཁྱོན་མི་གྲངས་༢༠༠༠ ཙམ་ཆེད་བཅར་གནང་ཡོད།
༥། བོད་ཁྱིམ་དགེ་འོས་སློབ་གཉེར་ཁང༌།
ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་པའི་སྔོན་དུ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཏན་ཉིན་སློབ་གྲྭར་དགེ་རྒན་འོས་སྦྱོང་མ་ཐོབ་པའམ་ཆ་ཚང་མ་ཐོབ་པའི་དགེ་རྒན་གྲངས་འབོར་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་ནའང༌། རིམ་གྱིས་མཐོ་སློབ་ཁག་ནས་དགེ་རྒན་འོས་སྦྱོང་ཐོབ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་སོང་བས་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་འོས་སྦྱོང་ཡོད་པའི་དགེ་རྒན་གང་མང་བསྐོ་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ནའང༌། སློབ་ཁྲིད་བརྒྱུད་ལམ་བོད་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་རྗེས་གཞི་རིམ་འོག་མའི་ནང་བོད་སྐད་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་འཕེར་བའི་དགེ་རྒན་འདང་ངེས་མ་བྱུང་ཚེ་དམིགས་ཡུལ་དོན་འཁྱོལ་དཀའ་བར་བརྟེན། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༥ ཕྱི་ཟླ་༧ ཚེས་༡ ནས་དམའ་རིམ་དགེ་རྒན་འོས་སྦྱོང་ཟུར་འཛུགས་ཀྱིས་ལོ་གཉིས་དང་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་རིང་དགེ་འོས་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་དེ་ད་ཕན་ཐོན་ཐེངས་ཁག་༡༠ བྱུང་ཞིང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་སློབ་མ་༢༠༢ དགེ་འོས་སྦྱོང་བརྡར་ལེགས་ཐོན་རྣམས་ལ་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་དགེ་འོས་མཐར་ཕྱིན་ལག་འཁྱེར་སྩལ་ཏེ་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭར་ལས་བགོས་ཀྱིས་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མུས་ཡིན། ད་ཡོད་འོས་སྦྱོང་འགོ་འཛུགས་མ་གནང་གོང་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་སློབ་ནང་སློབ་ཞུགས་ཀྱིས་ཟླ་དྲུག་རིང་བོད་ཡིག་གནས་ཚད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ལས་རིམ་གོ་སྒྲིག་གནང་བས་འོས་སྦྱོང་དངོས་གཞིར་འཇུག་པར་ཕན་རླབས་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོར་འོས་སྦྱོང་ལོ་རིམ་དང་གཉིས་ནང་འོས་སྦྱོང་པ་གྲངས་༧༡ ཡོད་ཅིང༌། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ཟླ་༧ པ་ནས་བྷེང་ལོར་བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་གསར་རྒྱག་བྱེད་བཞིན་པའི་ཁོངས་ནས་ཨར་ལས་གྲུབ་པའི་སྡེ་ཚན་ནང་གནས་སྤོས་གནང་ཡོད།
༦། སྔོན་འགྲོའི་སློབ་སྦྱོང༌།
བོད་ཁྱིམ་ནང་སྔོན་འགྲོའི་ལམ་ལུགས་ཐོག་མར་བུ་བཅོལ་ཁང་གི་མིང་ཐོག་འགོ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། བུ་ཕྲུག་ཚོར་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་སྐབས་སྔོན་འགྲོ་ནས་འགོ་འཛུགས་དགོས་པར་བརྟེན། སྔོན་འགྲོའི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པའི་ནང་ནས་རང་རེའི་བུ་ཕྲུག་ཚོར་རན་ཤོས་གང་ཡིན་འབྲེལ་ཡོད་མཁས་དབང་ཁག་ལ་འབྲེལ་ལམ་དང་བཀའ་བསྡུར་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ཆེད་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དངོས་སུ་སློབ་འཁྲིད་ཚོད་གཟིགས་བརྒྱུད་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་ཞུ་སྒོ་སོགས་དོ་ནན་ཞུས་མཐར། མན་ཊེ་སོ་རི་(Montessori)ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སློབ་སྟོན་བྱ་རྒྱུ་འོས་ཤོས་སུ་གཟིགས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༡༩༧༢ ལོ་མན་ཊི་སོ་རི་ལམ་ལུགས་སྐོར་གྱི་ཆེད་མཁས་མི་སྣ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་དགེ་རྒན་ཚོར་ཟབ་སྦྱོང་གོ་སྒྲིག་གིས་ཉམས་མྱོང་གོང་འཕེལ་ཡོང་ཐབས་དང༌། ཁྱིམ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་སྔོན་འགྲོའི་སློབ་དགེ་དགོས་གལ་ཡོད་པ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༩ ལོར་དགེ་རྒན་གྲངས་༢༠ ཅན་གྱི་འོས་སྦྱོང་འགོ་འཛུགས་གནང་བ་ནས་བཟུང་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ བར་འོས་སྦྱོང་ཐེངས་༡༠ ནས་དགེ་རྒན་གྲངས་༢༩༥ ཐོན་ཡོད། ཐེངས་གསུམ་ལ་རང་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་འོས་སྦྱོང་པ་དང་འགྲོ་གྲོན་ཡང་ཆ་ཚང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་འཆར་གསལ་ལྟར་གསོལ་རས་གནང༌། སྔོན་འགྲོའི་སློབ་སྦྱོང་གི་ལམ་སྟོན་ཞུ་སྒོ་དེ་བཞིན་གལ་ཆེར་བརྩིས་ཏེ་གཟིགས་རྟོག་བདེ་ཆེད་བོད་ཁྱིམ་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་འོག་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་གནང་བའི་ཁོངས་ནས་འོས་སྦྱོང་དང་ཟབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ། དེ་བཞིན་འཁྲིད་ཆས་བཟོ་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྔོན་འགྲོའི་སྡེ་ཚན་ཚང་མར་དགོས་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།
༧། མ་ཚབ་འོས་སྦྱོང༌།
བོད་ཁྱིམ་ནང་བུ་ཕྲུག་ཚོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་སློབ་ཕྲུག་ཚོའི་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བར་གཟིགས་རྟོག་གནང་མཁན་མ་ཚབ་རེ་བསྐོ་ལམ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ནས་བུ་ཕྲུག་མང་པོ་ཞིག་ལ་སྐྱེད་མ་དངོས་དང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་འཚོ་སྐྱོང་དགོས་པ་ཡིན་པས། དེ་ནི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཐོག་ནས་བྱ་དགོས་པའི་དཀའ་ཚེགས་དང་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། འབྲེལ་ཡོད་མཁས་དབང་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ཨ་མ་ཚོར་བུ་ཕྲུག་འཚོ་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་སློབ་གསོ་ལམ་སྟོན་སོགས་ལ་དོ་སྣང་རྒྱུན་དུ་གནང་མུས་ཐོག བུ་ཕྲུག་འཚོ་སྐྱོང་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་དོན་ཉམས་མྱོང་དང་བསྟུན་ནས་ནུས་པ་གོང་འཕེལ་ཡོང་ཐབས་སུ་ཨ་མའི་ལས་ཀ་མ་གནང་གོང་འོས་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་གལ་འགངས་ཆེ་བར་སོང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༨ ཕྱི་ཟླ་༨ ཚེས་༡ ནས་འོས་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་དངོས་སུ་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་ཐེངས་དང་པོར་ཨ་མ་གྲངས་༡༨ ལ་འོས་སྦྱོང་སྤྲད་པ་དང༌། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ བར་མ་ཚབ་འོས་སྦྱོང་ཐེངས་༡༣ གོ་སྒྲིག་གནང་བའི་ནང་ཁྱོན་བསྡོམས་ཨ་མ་གྲངས་༢༥༤ ལ་འོས་སྦྱོང་ཐོབ་ཡོད། འོས་སྦྱོང་ཐོབ་པའི་མ་ཚབ་རྣམས་ལའང་འོས་སྦྱོང་ཟིན་མཚམས་འོས་འགབ་མཆིས་མིན་སོགས་དཔྱད་ཞིབ་དང་འབྲེལ་ས་མིག་གཞིར་བཟུང་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་ཏུ་ལས་བསྐོས་གནང་བཞིན་ཡོད།
༨། བོད་ཁྱིམ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང༌།
ཀ། དྷ་ས་བོད་ཁྱིམ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང༌། བོད་ཁྱིམ་ནང་སློབ་འཇུག་བྱས་པའི་བུ་ཕྲུག་ཕལ་མོ་ཆེ་ཕ་མ་སྤུན་ཉེ་སོགས་ནས་ལམ་སྟོན་གཟིགས་རྟོག་ཇི་བཞིན་མ་ཐུབ་པའི་གྲས་ཡིན་སྟབས། སློབ་གྲྭའི་ནང་ཤེས་ཡོན་མུ་མཐུད་སྦྱང་རྒྱུར་ཤེས་ནུས་ཀྱི་ཆ་ནས་དཀའ་བའི་རིགས་ཀྱི་མ་འོངས་མདུན་ལམ་ཆེད་རང་རང་བློ་མོས་དང་བསྟུན་ནས་ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ནང་འཇུག་པའི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་རྒྱུ་གལ་ཆེར་བརྩིས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༣ ཙམ་ནས་ལས་རིགས་སྡེ་ཚན་འགོ་འཛུགས་གནང་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༤ ལོ་ཟུར་དུ་འཛུགས་གནང་བ་སོགས་ཁྱོན་བུ་ཕྲུག་གྲངས་༦༤༢ བཞེས་ཉར་གནང་བའི་ཁོངས་ནས་ལེགས་ཐོན་ཐུབ་པའི་གྲངས་ཐོ་གཤམ་གསལ། ༡། འཐག་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁོངས་༨༧ ༢། སྲོལ་རྒྱུན་ལྷ་བྲིས་པ་༤༤ ༣། ཚེམ་བཟོ་སློབ་ཐོན་པ་༡༦༡ ༤། ཤོག་དཔེ་བཟོ་སྐྲུན་སློབ་ཐོན་པ་༡༠ བཅས་ཁྱོན་༣༠༢ ལེགས་ཐོན་བྱུང་ཡོད། དེ་བྱིངས་བུ་ཕལ་མོ་ཆེ་དྭང་ཞབས་ཁོངས་སུ་ཞུགས་པ་དང༌། ལྷག་འཕྲོས་རྣམས་ཕ་མ་སྤུན་ཉེ་སོགས་ནས་རང་འགོ་འདོན་ཐབས་སུ་རྩ་དགོངས་སོང་བ་སོགས་བྱུང་ཡོད། འཐག་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་སློབ་སྦྱོང་གིས་བུ་ཕྲུག་ཚོའི་མ་འོངས་འཚོ་ཐབས་ཆེད་ཕན་ཆ་དེ་ཙམ་ཡོང་མིན་ལ་གཟིགས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལོ་ནས་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༦ ལོ་ནས་ལྷ་བྲིས་སྡེ་ཚན་ཀུ་ལུར་གནས་སྤོ་བྱས། དེང་སྐབས་བོད་ཁྱིམ་ཚེམ་བཟོ་སྡེ་ཚན་ནང་སློབ་ཕྲུག་གྲངས་༢༧ དང༌། དགེ་རྒན་ལས་བྱེད་༦ བཅས་ཡོད། ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་མཁན་གྱི་བུ་ཕྲུག་ཚོར་འཚེམ་འཁོར་དང༌། དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡོ་ཆས་ཆ་ཚང་རིན་མེད་གནང་ལམ་ཡོད་པ་མ་ཟད། བུ་ཕྲུག་ཚོ་སློབ་ཐོན་རྗེས་ལག་ཤེས་ལ་བརྟེན་པའི་འཚོ་ཐབས་རང་མགོ་ཐོན་པ་བྱུང་ཡོད། ཁ། ཀུ་ལུ་བོད་ཁྱིམ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང༌། ༡། པ་ཀུལ་བོད་ཁྱིམ་སློབ་གྲྭ་ཅོན་ཏ་རར་གནས་སྤོས་བྱས་རྗེས། ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང་ཡོད་བཞིན་པ་སུ་ཇ་དང༌། ལ་དྭགས། དྷ་སྟེང་བཅས་ནས་ལྷ་བྲིས་སྡེ་ཚན་དང༌། སུ་ཇ་ཁུལ་གྱི་ཚེམ་བུའི་སྡེ་ཚན་བཅས་གནས་སྤོ་གནང་བའི་འཆར་གཞི་ལྟར་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༤ ཟླ་༩ ཚེས་༣ ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ལས་རིགས་སྡེ་ཚན་གཉིས་ནང་བུ་ཕྲུག་གྲངས་༢༩༩ དང་ལས་བྱེད་དང༌། ལས་མི་བསྡོམས་མི་གྲངས་༢༦ ཡོད། ༢། ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་མཚམས་རང་རང་ལག་ཤེས་དང་མཐུན་པའི་ཡོ་ཆས་ལག་ཆ་གནང་རྒྱུ་སོགས་བོད་ཁྱིམ་ཡིག་ཚང་ནས་དོ་བདག་སོ་སོ་རང་འཚོ་ཐུབ་ཐབས་སུ་རོགས་འདེགས་གང་ནུས་གནང་མུས་ཡིན། ༣། ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ནང་ལས་བྱེད་བགྲེས་ཡོལ་དང༌། བུ་ཕྲུག་དང་སྤུན་ཉེ་སོགས་ནས་རོགས་སྐྱོང་གནང་མཁན་མེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཆེད་རྒན་གསོ་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་ད་ལྟའི་ཆར་མི་གྲངས་༡༠ ཡོད་པ་ཚོར་གཟིགས་རྟོག་ཆ་ཚང་གནང་བཞིན་ཡོད། ག། སེ་ལ་ཀུཡེ་བོད་ཁྱིམ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང༌། ༡། ཁྱིམ་སྡེའི་མ་ལག་ནང་བུ་ཕྲུག་གྲངས་འབོར་མང་ཞིང༌། ཕལ་ཆེ་བར་ཕ་མའི་འགན་ཡང་ཁྱིམ་སྡེ་ནས་འཁུར་དགོས་པའི་གྲས་ཡིན་སྟབས། བུ་ཕྲུག་ཚོའི་ནང་ནས་རང་རང་གི་ཤེས་ནུས་དང་མོས་པ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་གཞིར་བཞག་ཐོག་དེ་དག་གི་མི་ཚེའི་མདུན་ལམ་ཆེད་ལས་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་གལ་ཆེ་བར་བརྟེན། ལྡེ་ར་ཌོན་མངའ་ཁོངས་སེ་ལ་ཀུཡེ་ནས་ས་ཆ་སྤུས་གཟིགས་ཀྱིས་ལས་རིགས་སྡེ་ཚན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཆར་འགོད་དང་འབྲེལ་ཨར་ལས་འགོ་འཛུགས་གནང་སྟེ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༠ ཕྱི་ཟླ་༡༡ ཚེས་༨ ཉིན་ཨེ་ས་ཨོ་ཨེ་ས་(SOS)ཚོགས་པའི་གཙོ་འཛིན་ཀུ་ཀྲིན་མཆོག་དང་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ཆེད་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དབུ་འབྱེད་གནང༌། སྐབས་དེར་ལས་རིགས་སློབ་གྲྭ་དེའི་ནང་བུ་ཕྲུག་གྲངས་༡༣༠ དང་སྡེ་ཚན་སྣ་ཚོགས་༡༨ ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་རིམ་བཞིན་བུ་ཕྲུག་ཚོར་ལས་ཐོབ་བདེ་ལ་མོས་པ་མང་བའི་ལས་རིགས་རྒྱ་བསྐྱེད་དང༌། མོས་འདེམས་མི་བྱེད་པའི་ལས་རིགས་སྡེ་ཚན་ཁག་སྒོ་རྒྱག་རྒྱུ་སོགས་སྐབས་དུས་སོ་སོར་བསྟུན་བསྐྱར་ཞིབ་གནང་སྟེ། ད་ཆ་ལས་རིགས་སྡེ་ཚན་༡༧ ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་པའི་སློབ་ཕྲུག་གྲངས་༣༤༡ དང༌། ལས་བྱེད་དང་ལས་མི་བསྡོམས་༤༠ ཡོད། ༢། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོ་བར་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང་འདིའི་སྡེ་ཚན་ཁག་ནས་ལག་ཤེས་སློབ་སྦྱོང་ལེགས་ཐོན་བྱུང་བ་བུ་ཕྲུག་གྲངས་༧༣༡ བྱུང་ཡོད་པ་བཞིན། ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་གཞིར་བཟུང་བུ་ཕྲུག་མང་པོ་ཞིག་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་ཞུ་དང་རང་འཚོ་འཕེར་བར་དགོས་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ང༌། ལ་དྭགས་བོད་ཁྱིམ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང༌། ལ་དྭགས་བོད་ཁྱིམ་ཐོག་མར་དབུ་འཛུགས་གནང་སྐབས་ཚེམ་བཟོ་སྡེ་ཚན་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེ་བར་གཟིགས་པ་བཞིན་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས་རིམ་བཞིན་ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཞུགས་འདོད་ཡོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་རྒན་གྲས་འོས་བབ་ཅན་ཚོར་ལག་ཤེས་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུའི་ལས་འཆར་སྤེལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཚེམ་བུ་དང༌། ལྷ་བྲིས་སྡེ་ཚན་གཉིས་ཡོད་པ་ནས་ལྷ་བྲིས་སྡེ་ཚན་པ་ཀུལ་ལས་རིགས་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་གནས་སྤོས་གནང་བ་དང༌། ཚེམ་བུའི་སྡེ་ཚན་རང་འཇགས་ཡོད་པ་དེའི་ནང་སློབ་ཕྲུག་གྲངས་༡༥༧ ལ་ལམ་སྟོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲད་ཡོང་ཁོངས་ནས་༦༣ ལེགས་ཐོན་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་བྱིངས་ཕལ་མོ་ཆེ་དྭང་ཞབས་སུ་བཅར་བ་སོགས་བྱུང་ཡོད། ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པ་སློབ་ཕྲུག་གྲངས་༢༦ དང་ལས་བྱེད་༤ ཡོད།
༩། ཕྱི་རོགས་སྡེ་ཚན།
༡། ཕྱི་ལོ་༡༩༦༤ ཙམ་ནས་བཟུང་བོད་ཁྱིམ་གྱིས་བཞུགས་སྒར་ཁུལ་དུ་གནས་པའི་རྒས་གཅོང་མི་ཧྲེང་ཚོར་རོགས་སྐྱོར་གནང་མཁན་མེད་གྲས་ལ་འཚོ་གོས་ཀྱི་རོགས་སྐྱོར་གང་ཐུབ་གནང་རྒྱུ་འགོ་འཛུགས་གནང་ཡོད། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་ཁག་ནང་ཁྱིམ་ཚང་ཉམ་ཐག་གི་བུ་ཕྲུག་དང་རྒས་གཅོང་སོགས་ལ་འཚོ་གོས་ཐོག་རོགས་རམ་མུ་མཐུད་གནང་བ་མ་ཟད། ད་ལྟའི་ཆར་ཡང་བོད་ཁྱིམ་ཕྱི་རོགས་སྡེ་ཚན་ནས་རང་གཞུང་གི་ལམ་སྟོན་གཞིར་བཟུང་བུ་ཕྲུག་གྲངས་༡༩༣༦ དང་རྒས་གཅོང་གྲངས་༣༣༥ ལ་རོགས་སྐྱོར་གནང་བཞིན་ཡོད། ༢། རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྐབས་དུས་སོ་སོར་དཀའ་ངལ་འདྲ་མིན་རིམ་འཕྲད་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བ་ལྟར་འབྲུག་སྡོད་མི་མང་དང༌། གློ་ཡུལ་མི་མང༌། གཞན་ཡང་ཕྱོགས་མཐའི་གཞིས་ཁག་སོགས་ལ་ཛ་དྲག་དཀའ་ངལ་བྱུང་སྐབས་བོད་ཁྱིམ་གྱི་རྩ་དོན་བཞིན་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འོས་རན་གྱི་རོགས་འདེགས་གང་ཐུབ་གནང་ཡོད། ༣། ཀུ་ལུ་ཁུལ་དུ་བོད་མི་ལམ་བཟོ་པ་མང་བའི་སྐབས་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༠ ནང་རྒས་གཅོང་ཚོར་འཚོ་གྲོན་དང་བུ་ཕྲུག་ཆེ་བ་བཞེས་རྒྱུ་དང༌། ཆུང་བ་ཚོ་ལམ་བཟོ་སར་མཉམ་འཁྲིད་མི་དགོས་པར་གུར་གྱི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་སློབ་སྦྱོང་དང་ཉིན་གང་དེར་ཉར་ནས་ཉིན་གུང་ལྟོ་ཆས་སྤྲོད་རྒྱུའི་ལས་འཆར་སྤེལ་ནས་དཀའ་ངལ་དངོས་སེལ་ཐུབ་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དགེ་རྒན་ཚོར་ཡང་སྔོན་འགྲོའི་འོས་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱང་སྐབས་བསྟུན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་སྒོ་ཇི་ཡོད་རིམ་བཞིན་མཁོ་སྒྲུབ་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་དགོས་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད།
༡༠། བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་ཉལ་ཁང༌།
ལྡི་ལི་བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་ཉལ་ཁང༌། བོད་ཁྱིམ་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་ལོ་རེར་སློབ་ཕྲུག་༥༠༠ ཡས་མས་སློབ་ཐོན་གྱིས་ཕལ་ཆེ་བ་ཞིག་རྒྱ་གར་ལྷོ་བྱང་གི་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱིས་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དེས་འདས་པའི་ལོ་དུས་ནང་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་ཆེད་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་དང་ཁ་བྲལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་སྐད་དང་གོམས་གཤིས་གང་ཅིར་ཉམས་ཆག་འབྱུང་མུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདི་རིགས་ལ་དགོངས་བཞེས་ཀྱིས་གདོང་ལེན་བྱ་གལ་ཆེ་གཤིས། བོད་ཁྱིམ་སྤྱི་ཁྱབ་འཛིན་སྐྱོང་ནས་ཐོག་མའི་ཆར་ལྡི་ལི་ཁུལ་མཐོ་སློབ་མང་པོའི་ནང་བུ་ཕྲུག་ཆེད་གཏོང་དགོས་དབང་གིས་བུ་ཕྲུག་ཚོར་རྒྱུན་དུ་རང་གི་རིག་གཞུང་མི་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་ཐབས་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་དགོས་དམིགས་དང་སྦྲགས་ས་ཆ་ཨེ་ཀར་བཞི་ཙམ་གནང་ཐབས་ལོ་མང་བསྟུད་མར་སྙན་སེང་ཞུས་མཐར། རང་གཞུང་ལྡི་ལི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་བརྒྱུད་ཨེ་ཀར་གཉིས་དམིགས་བསལ་རིན་གོང་ཐོག་ཉོ་འཐུས་ཀྱི་བཀའ་འཁྲོལ་གནང་བ་བཞིན་སྤུས་གཟིགས་དང་འབྲེལ། སློབ་ཕྲུག་༢༠༠ ཙམ་ཞིག་གནས་སྡོད་བྱ་ཆེད་འཆར་འགོད་བྱས་པ་ཇི་བཞིན་འཛུགས་སྐྲུན་ཞུས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༡༩༩༡ ཟླ་༣ ཚེས་༢༦ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་ཇི་ལྟར་གསོལ་འདེབས་སྔོན་ཞུས་བཞིན་ཞལ་བཞེས་བཟང་པོས་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབསྔSOSརོགས་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་དང༌། ལྡི་ལི་ཁུལ་ཕྱི་ནང་གི་གནད་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཁག་ཀྱང་གདན་ཞུས་ཀྱིས་དབུ་འབྱེད་རབ་གནས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཐོབ་བྱུང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོར་ཁྱོན་བསྡོམས་སློབ་ཕྲུག་༡༧༧ དང༌། འགན་འཛིན་གྱིས་གཙོས་ལས་བྱེད་ཁྱོན་བསྡོམས་༡༧ ཡོད། བུ་ཕྲུག་ཚོའི་སྡོད་ཁང་དང༌། དཔེ་མཛོད། ཚོགས་ཁང༌། གསོལ་གཉེར་སྡེ་ཚན། ཡིག་ཚང༌། ལས་ཤག་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་ཆ་ཚང་བ་གྲ་སྒྲིག་ཞུས་ཡོད་པ་བཞིན། ཐོག་མའི་དམིགས་ཡུལ་ལྟར་དགོས་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། བྷེང་ལོར་བོད་ཁྱིམ་མཐོ་སློབ་ཉལ་ཁང༌། བྷེང་ལོར་ཁུལ་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་བ་ཚོར་གོང་མཚུངས་ཉལ་ཁང་དགོས་གལ་ཆེ་བ་བཞིན། དེ་སྔོན་ཁང་པ་གཡར་ནས་འཛིན་སྐྱོང་ཞུས་ཤིང༌། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༠ ལོར་ནང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་ལྷན་དུ་ས་ཆ་སྤུས་གཟིགས་ཐོག་ཉལ་ཁང་གསར་རྒྱག་གནང་སྟེ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༣ ཕྱི་ཟླ་༡ ཚེས་༡༧ ཉིན་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་སྐབས་དེར་སློབ་ཕྲུག་༥༢ ཡོད། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ལོར་སློབ་ཕྲུག་གྲངས་༡༧༥ དང་དགེ་རྒན་དང་ལས་མི་ཁྱོན་མི་གྲངས་༡༣ ཡོད། སློབ་མའི་ཉལ་ཁང་དང༌། དཔེ་མཛོད། གསོལ་གཉེར་སྡེ་ཚན། ཚོགས་ཁང༌། ཡིག་ཚང༌། ལས་ཤག་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཆ་ཚང་ཞུས་ཏེ་བུ་ཕྲུག་ཚོར་དགོས་ཕན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ལྡི་ལི་དང༌། བྷེང་ལོར་སོ་སོར་མཐོ་སློབ་སློབ་མའི་ཉལ་ཁང་གསར་རྒྱག་ཐུབ་པ་དེས་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཉིས་ཐོན་པའི་སློབ་ཕྲུག་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་རྒྱ་གར་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་ཞོར་དུ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་གོམས་གཤིས་བཟང་པོ་རྣམས་རྒྱུན་འཛིན་དང་གོང་སྤེལ་ཡོང་སླད་དགོས་ཕན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། དེ་སྔོན་ལྟར་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་རྒྱ་གར་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་ཁ་ཐོར་ངང་སྡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྲོ་གྲོན་ཆེ་ཞིང༌། ཁྱད་པར་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་ཁོར་ཡུག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པའི་འོག་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ལམ་ལ་བག་ཆགས་ངན་པ་ཐེབས་ཉེན་ཆེ་བའི་སེམས་ཁྲལ་གཙང་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་དང་སྦྱོང་བརྡར་ཁག་མང་པོའི་ནང་འགྲོ་བཞིན་པའི་སློབ་གཉེར་བ་གྲངས་༡༡༠༩ ཡོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་སྐྱོང་གནང་ཕྱོགས་ས་བགོས་ལྟ་བུ་གནང་སྟེ། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མཐོ་སློབ་ཁག་བྷེང་ལོར་མཐོ་སློབ་སྡོད་ཁང་ནས་གཟིགས་རྟོག་གནང་རྒྱུ། ལྡི་ལི་ཁུལ་དུ་ལྡི་ལིའི་ཉེ་འཁོར་མཐོ་སློབ་སློབ་མའི་སྡོད་ཁང་སྡེ་ཚན་དང༌། དེ་བྱིངས་བྱང་ཕྱོགས་གཙོ་གྱུར་མཐོ་སློབ་ཁག་སོགས་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་གི་མཐོ་སློབ་སྡེ་ཚན་ནས་སློབ་གཉེར་བ་མི་རེ་ངོ་རེའི་ཤེས་སྤྱོད་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་གཟིགས་རྟོག་གནང་མུས་ཡིན། མོན་གྷོ་བོད་ཁྱིམ་སློབ་ཕྲུག་ཉལ་ཁང༌། མོན་གྷོ་འདོད་རྒུ་གླིང་གཏན་སློབ་ནང་ལས་རིགས་སློབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཉིས་བར་གྱི་སློབ་སྦྱོང་གནང་བཞིན་པའི་ཁོངས་སུ། བོད་ཁྱིམ་ཁག་ནས་བཅུ་པ་ཐོན་སྐབས་བརྒྱ་ཆ་ཚད་གཞི་མ་ལོངས་པ་རྣམས་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་སུ་བཞེས་ཉར་ཡོང་ཐབས་སྐྱབས་ཞུས་བཞིན་དགོངས་བཞེས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཐོབ་བྱུང་བ་ལྟར་གཏན་སློབ་ནང་ཉལ་ཁང་མ་ཐོབ་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོད་སྟབས་ཕྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོ་ནས་གཞིས་ཁོངས་རྒན་གསོ་ཁང་ནས་ཁང་པ་གཡར་ཞུས་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་ཞུས་ཤིང༌། གཞིས་ཆགས་ཁག་ནང་བོད་ཁྱིམ་ནས་རོགས་ཞུ་བྱེད་བཞིན་པའི་བུ་ཕྲུག་དང༌། དེ་བཞིན་ནང་མི་འཚོ་གོས་ཀྱི་དོན་དུ་ཕྱིར་ཚོང་ལ་འགྲོ་དགོས་སོགས་ཀྱི་བུ་ཕྲུག་ལ་བལྟ་རྟོགས་དཀའ་གྲས་ཀྱི་རིགས་ལ་དགོས་ཕན་ཡོང་ཆེད་གཞིས་ལས་ཁག་གི་འབྲེལ་ཡོད་རྣམ་པ་དང་བཀའ་བསྡུར་བྱུང་དོན་བཞིན། མོན་གྷོ་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ས་ཁོངས་ནས་ས་ཆ་གནང་བ་ལྟར་བུ་ཕྲུག་༢༠༠ སྐོར་གནས་སྡོད་བྱ་ཡུལ་གྱི་སྡོད་ཁང་གསར་རྒྱག་བྱས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ ཟླ་༡ ཚེས་༡༠ ཉིན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་དབུ་འབྱེད་རབ་གནས་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་གནང་མཛད། སྐབས་དེར་བྷོལ་ཛ་ནོ་རང་སྐྱོང་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ནས་སྡོད་ཁང་ལས་འཆར་གྱི་རོགས་རམ་གནང་བ་བཞིན་དེ་ཉིན་སྲིད་འཛིན་མཆོག་དང་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཁག་གདན་ཞུས་ཀྱིས་ཆེད་ཕེབས་གནང་བ་དང༌། སྐབས་དེར་གཞིས་ལས་ཁང་གཙོ་གྱུར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ནས་མཉམ་རུབ་བྱུང་བ་སོགས། མ་འོངས་པར་དམིགས་ཡུལ་ལྟར་དགོས་ཕན་ཡོང་རེ་ཡིན།
༡༡། སློབ་ཐོན་དང་ཤེས་ཡོན་ལས་རིམ།
བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་ནས་ཕྱི་ལོ་༡༩༧༩ ནས་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༨ བར་རིག་ཚན་འདྲ་མིན་ཐོག་མཐོ་རིམ་སློབ་སྦྱོང་དང་སྦྱོང་བརྡར་ཁག་ལ་བཏང་བའི་གྲངས་ཐོ་གཤམ་གསལ།
༄༅། །ཕྱི་ལོ་༡༩༧༨ ནས་༢༠༠༨ ལོའི་བར་གྱི་བོད་ཁྱིམ་མ་ལག་ཁག་གི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་འཛིན་རིམ་བཅུ་པ་དང་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡིག་རྒྱུགས་གྲུབ་འབྲས་གཤམ་གསལ།
ལས་རིགས་ཁག་ནས་སློབ་ཐོན་བྱུང་བའི་རེའུ་མིག་གཤམ་གསལ།
བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་སློབ་གྲྭའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཡིག་རྒྱུགས་གྲུབ་འབྲས་བལྟ་བདེའི་རེའུ་མིག
བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་སློབ་གྲྭའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་འཛིན་རིམ་བཅུ་པའི་ཡིག་རྒྱུགས་གྲུབ་འབྲས་བལྟ་བདེའི་རེའུ་མིག
བོད་ཁྱིམ་སློབ་ཁག་ནང་གཏན་ཉིན་སློབ་འཇུག་ཞུས་པ།
བོད་ཁྱིམ་གྱི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་ཡོད་པའི་མི་འབོར་ཕྱོགས་བསྡོམས་གཤམ་གསལ།
༡༢། ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ།
རང་གཞུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་མཛད་གཙོ་རྣམ་པས་དབུས་རང་རེའི་མཁས་དབང་ཁག དེ་བཞིན་ལྗམ་ཤེཌ་པུར་(Jamshedpur)རྒྱ་གར་མཐོ་སློབ་དང༌། ཨིན་ཡུལ་ལི་ཝར་པུལ་(Liverpool)མཐོ་སློབ་སོ་སོའི་ལམ་སྟོན་འོག་མཁས་དབང་སློབ་དཔོན་རྣམ་པས་ཟབ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་དུ་མ་གནང་བ། ལྷག་པར་གཞིས་བྱེས་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་དུས་གསུམ་གསལ་གཟིགས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་རིམ་ཅན་དུ་ཕེབས་པ་རྣམས་བོད་ཁྱིམ་དགེ་སློབ་ཡོངས་ཀྱི་ཞུ་བྱར་བློ་མུན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་དང༌། གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་བར་ནུས་པ་བྱིན་པའི་སྨན་མཆོག་ལྟར་ཕན་འབྲས་མངོན་གསལ་དུ་བྱུང་ཡོད།
༢༠༠༨།༡༢།༣༡ བར་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་མ་ལག་ཁག་གི་ནང་སློབ་འཇུག་ཞུས་པ་གཤམ་གསལ།
༡༣། ཤེས་ཡོན་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར།
ཕྱི་ལོ་༢༠༠༤ ཟླ་༩ པར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་དོན་བཞིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་དང་འཚམས་པའི་གཞི་རིམ་ཤེས་ཡོན་སྲིད་བྱུས་སྤྱི་མོས་གཏན་འབེབས་གནང་བར་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ྋསྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ལོ་རེ་བཞིན་བོད་ཁྱིམ་དབུ་བརྙེས་དུས་ཆེན་གྱིས་གཙོས་པའི་དུས་སྐབས་རྣམས་སུ་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་སྤྱི་སྩལ་གནང་བ་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་ཕྱི་ལོ་༡༩༨༥།༨༦ ཤེས་རིག་ཚོགས་ཆེན་སྔ་རྗེས་སུ་བཀའ་སློབ་ཟབ་རྒྱས་སྩལ་བའི་དགོངས་དོན་ཐོག་བགྲོ་གླེང་དང་བསམ་གྲོས་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེའི་སློབ་ཁག་གི་སྔོན་འགྲོ་དང༌། གཞི་རིམ་འོག་མའི་འཛིན་གྲྭའི་ནང་ཕྱི་ལོ་༡༩༨༦ ལོ་ནས་ཤེས་ཡོན་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དང་མཚུངས་པ་ལག་ལེན་བསྟར་ཏེ། བུ་ཕྲུག་ཚོར་སློབ་སྦྱོང་གི་ངོ་སྤྲོད་དང་པོ་མ་སྐད་ཀྱི་ལམ་ནས་བྱ་རྒྱུ་དེ་བཞིན་འོས་ཤིང་རན་ལ་གྲུབ་འབྲས་ལྡན་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་ཡོད། མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྡན་ཐབས་སུ་དམིགས་པའི་ལས་འཆར་གྲ་སྒྲིག་དང་མུ་མཐུད་ནུས་པ་འདོན་རྒྱུ་དེ་བོད་ཁྱིམ་གྱི་ལས་འགན་ཡོད་ཚད་ཀྱི་ནང་ནས་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ད་ཕན་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུར་གཞི་རིམ་གོང་མ་ཐོན་ཉིད་མཐོ་སློབ་ཁག་ལ་བུ་ཕྲུག་ཚོའི་མོས་ནུས་དང་བསྟུན་ནས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ངལ་བ་འཛེམས་མེད་ངང་དེ་དག་རིམ་ཐོན་བྱུང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ཁྱིམ་སྡེ་རང་གི་ནང་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་བྱེད་བརྒྱ་ཆ་༦༢་༣༥ སློབ་ཟུར་ཡིན་པ་དང༌། ཁྱད་ལས་པ་འཛུགས་སྐྲུན་འཆར་འགོད་པ། སྨན་པ། ཤེས་ཡོན་ལམ་སྟོན། གནའ་དེང་གི་རི་མོ་སོགས་ལ་གྲུབ་འབྲས་ལེགས་ཐོན་བྱུང་བར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།
༡༤། བོད་ཁྱིམ་ལ་རོགས་རམ་གནང་མཁན་དུ་མ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་དཔེ་མཚོན་ལྟ་བུར་བཀོད་པ་གཤམ་གསལ།
1. Save the Children Fund, UK
2. Mr.Eric Muhlmann and Friends, Hawaii
3. Swiss Red Cross
4. American Emergency Committee for Tibetans
5. Tibetan Refugee Aid Society, Canada
6. Dutch Aid to Tibetans, ( S.H.A.T)
7. Tibetan Children Relief Society, New Zealand
8. Heart Open to the World, Belgium
9. Tibetan Refugee Children’s Sponsorship Committee, Australia
10. Swedish Tibet Committee, Sweden
11. Deutsche Welthungerhilfe, Germany
12. United Church Board for World Ministries, USA
13. Norwegian Refugee Aid Council
14. SOS Kinderdorf International, Vienna
15. Catholic Relief Services, India
16. Hermann-Gmeiner-Fonds Deutschland e.V. Germany
17. Miriam Dean Trust Fund, UK
18. Norwegian Tibet Aid
19. Aide a’l’Enfance Tibetaine, France
20. World Federation of Japan Buddhist Association, Japan
21. 18 Temple of Shingon, Japan
22. German Aid to Tibetans
23. CEBEMO, France
24. Les amis du Tibet, Switzerland
25. Les amis du Tibet, Belgium
26. Les amis du Tibet, Luxembourg
27. Foundation Alexandra David Neel, France
28. Verein TibetFreunde, Switzerland
29. Danish Tibetan Cultural Society
30. Pestalozzi Children’s Village Trust, UK
31. Save Tibet, Austria
32. Tibet Foundation, UK
33. Virtue Generose, Italy
34. Asia Association, Italy
35. Belicue in yourself & Kickstart the World-Slovenia
༡༥། མཛད་རྗེས་གཟེངས་རྟགས།
༡༩༨༠།༤།༡ ཉིན་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་རྒྱས་ནས་བོད་ཁྱིམ་གྱི་ཕྱི་ནང་འཛིན་སྐྱོང་ཚགས་ཚུད་མིག་དཔེ་འོས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཅི་ཆེ་བྱུང་བར་དམིགས་བསལ་གཟེངས་རྟགས་གསོལ་རས་གནང༌། ༡༩༩༦།༢།༤ ཉིན་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་ནས་ཉམ་ཐག་བུ་ཕྲུག་ལ་གཅེས་སྐྱོང་ལམ་སྟོན་གནང་བའི་མཛད་རྗེས་ལ་གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ཨ་མ་ཞེས་མཚན་གསོལ་གཟེངས་རྟགས། ༡༩༩༩།༡༠།༢༩ ཉིན་ྋམཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བྱིས་པའི་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པ་(UNESCO)ནས་བྱིས་པའི་ཐོབ་ཐང་གི་གཟེངས་སྟོད་བྱ་དགའ་གནང༌། ༢༠༠༠།༡༡།༡༨ ཉིན་ཨེ་ཊ་ལི་ནས་མ་རི་ཡ་མོན་ཊེ་སོ་རི་(MARIA MONTESORI)ཤེས་ཡོན་ཚན་པ་ནས་སྔོན་འགྲོའི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་ཕྱོགས་ལམ་ལུགས་ལ་ཡིད་སྨོན་དང་འབྲེལ་འགན་འཁུར་ཆེ་བཞེས་གནང་མཁན་ཕུལ་བྱུང་དུ་ངོས་འཛིན་གཟེངས་བསྟོད་ཐོབ་པ་སོགས་ད་ཕན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡུལ་གྲུ་འདྲ་མིན་ནས་བོད་ཕྲུག་ཉམ་ཐག་ཚོའི་བདེ་དོན་གྱི་ཆེད་དུ་ཐོབ་ཐང་ཡེ་ནས་མ་བཞེས་པར་དྭང་ཞབས་སྐུ་ཚེ་ཧྲིལ་པོ་གནང་བར་བསྔགས་བརྗོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཆེ་མཐོང་གཟེངས་རྟགས་གྲངས་༡༡ འབུལ་བཞེས་བྱུང་ཡོད། མདོར་ན། སྐྱབས་བཅོལ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བུ་ཕྲུག་ལ་འཚོ་སྐྱོང་གནང་མཁན་བོད་ཁྱིམ་གྱི་གནས་སྟངས་གང་ཡོད་པ་འདི་ནི་གཙོ་བོ་བོད་མིའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཐུགས་བརྩེ་ཆེན་པོའི་ལམ་སྟོན་དང་སྐུའི་གཟི་བྱིན་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཉིས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་གི་ཚོགས་སྒེར་དུ་མས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོས་རོགས་རམ་གནང་བ་ལ་བརྟེན། བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ་འདི་ཉིད་ཐོག་མར་མི་མེད་ས་སྟོང་ཞིག་ཏུ་འགོ་འཛུགས་ཀྱིས། དཀའ་སྡུག་དུ་མའི་བརྒྱུད་ལམ་གྱི་འོག་ནས་དེང་འཛམ་གླིང་ནང་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ས་ཡ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཁྲོད་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ཉིད་ཚགས་ཚུད་ཤོས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གནང་བའི་མཐོ་ཚད་དུ་སླེབས་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོའི་བྱ་བ་ལ་མཐའ་མེད་ཅིང༌། བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་ལ་བལྟོས་ཚེ་ང་ཚོའི་ཞུ་བྱར་ནུས་འདོན་འབད་འབུངས་གང་ཆ་ནས་ཞུ་གལ་ཆེ་བ་བཞིན། བུ་ཕྲུག་ཚོའི་བདེ་དོན་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཙོ་གྱུར་གྱི་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་བཟང་པོ་རྣམས་མ་ཉམས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སོན་རྩ་སྤུས་དག་སྐྲུན་པའི་ལས་ལ་སྤྲོ་སྣང་ཆེན་པོས་མདུན་བསྐྱོད་ཐབས་བྱུས་གང་དགེ་ལག་བསྟར་ཞུ་མུས་ཐོག འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཁག་འདྲ་མིན་གྱི་བོད་མིའི་མཐུན་གྲོགས་རྣམས་ནས་ཀྱང་ལམ་སྟོན་དང་མཐུན་འགྱུར་གནང་དང་གནང་མུས་ཡིན།
(20043)


c: text/html

text:
མཱེལ་ཝིན་གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན(Melvyn C. Goldstein)ནི། ཨ་རིའི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་བ་དང་བོད་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་ཡིན། ཁོང་སྤྱི་ལོ 1938 ལོའི་ཟླ 2 པའི་ཚེས 8 ཉིན་ཨ་རིའི་ཉིག་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྐྱེས། སྤྱི་ལོ 1959 ལོར་མཱི་ཆི་གན་སློབ་ཆེན(Michigan State University)ཏུ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་སློབ་རམས་པའི་བསླབ་གནས་བླངས། 1960 ལོར། གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱིས《བོད་ཀྱི་རྡོབ་རྡོབ་ལ་དཔྱད་པ》(A Study of the Ldab Ldod)ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་དཔྱད་རྩོམ་བྲིས་ཏེ་སློབ་གྲྭ་དེ་གར་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཤེས་རམས་པའི་བསླབ་གནས་བླངས། སྤྱི་ལོ 1968 ལོར། ཁོས《མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཇུག་ཐབས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ》(An Anthropological Analysis of the Tibetan Political System) ཞེས་པ་བྲིས་ནས་ཝཱ་ཤིང་ཊོན་སློབ་ཆེན་གྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པའི་བསླབ་གནས་བླངས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གིས་ཁཱ་སེ་ནུབ་ཁུལ་སྒེར་གཉེར་སློབ་ཆེནCase Western Reserve Universityཏུ་དགེ་རྒན་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཕྱག་ལས་གནང་བ་དང་།
སྤྱི་ལོ 1971-1977 ལོའི་བར་དུ་སློབ་ཆེན་དེ་གར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཞོན་པའི་ཕྱག་ལས་གཉེར། སྤྱི་ལོ 1975 ནས་ད་རག་བར་ཁོང་གིས། ཁཱ་སེ་ནུབ་ཁུལ་སྒེར་གཉེར་སློབ་ཆེན་གྱི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་སློབ་གླིང་གི་གླིང་གཙོ་དང་། སློབ་གླིང་དེ་གའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ། (1978-1990) སློབ་གྲྭ་དེ་གར་ཡོད་པའི"བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས"ཀྱི་འགན་འཛིན།(1987ལོ་ནས)སློབ་ཆེན་དེ་གའི་གསོ་རིག་སློབ་གླིང་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བ་སོགས་ཀྱི་འགན་འཁུར། གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་ལགས་ཀྱིས་བགྲང་བྱ 40 ལྷག་གི་རིང་ལ་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་གཉེར་ཅིང་། བོད་རིག་པ་དང་མིའི་རིགས་རིག་པར་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་སྤྱི་དང་རྒྱལ་ནང་གི་རིག་གཞུང་བྱ་འགུལ་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་ཞུགས་མྱོང་ཡོད་ལ། སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་བྲིས་མྱོང་ཡོད།
སྤྱི་ལོ 1989 ལོར། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ《བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས། བླ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཉམས་རྒུད། 1913-1951》(A History of Modern Tibet,1913-1951:The Demise of the Lamaist State)ཞེས་པ་བྲིས་ཤིང་བོད་གཞིས་བྱེས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་དང་ལྷག་པར་དུ་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་པའི་སྡེར་གླེང་གཞི་ཆེན་པོ་བྱུང་། 1991 ལོ་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་ལས་གཞི་མང་པོ་ཞིག་གི་འགན་འཛིན་པ་བྱས་པ་སྟེ། "བོད་ལྗོངས་བརྟག་ཞིབ"ཀྱི་འཐུས་མི་དང་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་ལས་གཞི"ཧྭ་པེ་རྩྭ་ཐང་དཔྱད་ཞིབ་ཚོགས་པ"ཡི་ཁོངས་མི། "ཧི་མ་ལ་ཡའི་སྐྱེ་ཁམས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་གཞི"ཡི་འགན་འཛིན། "ནགས་དང་རི་ཐང་ཞིབ་འཇུག་ཁང"གི་བློ་གནས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མི་སོགས་རྒྱལ་སྤྱི་དང་རྒྱལ་ནང་གི་ལས་གཞི་སྣ་མང་བསྒྲུབས། སྤྱི་ལོ 1997 ལོ་ནས་ད་རག་བར། "བོད་ལྗོངས་དབུལ་སྐྱོར་དགེ་རྩ"ཡི་འགན་འཛིན་དང་ 1998 ནས་ད་རག་བར《ཨེ་ཤེ་ཡའི་ནང་ས》(InnerAsia) ཞེས་པའི་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་འགན་འཁུར་མུས་སུ་མཆིས།
ཁོང་གིས་ཤེས་རམས་པའི་བསླབ་གནས་བླངས་པ་ནས་ད་ལ་ཐུག་གི་བར་ཏེ། སྤྱི་ལོ1961-2000ལོའི་བར་དུ། ཨ་རིའི་གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀྱི་ལས་གཞི 42 ཙམ་བསྒྲུབས་ཤིང་། དེ་ལས 25 ནི་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་འདུག་ཅིང་། བོད་ནང་མ་ཟད། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས 60 བའི་དཀྱིལ་ནས་ཞིབ་འཇུག་པ་གཞན་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བཙན་བྱོལ་བོད་ཁུལ(རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས)དུ་ཡང་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་དཔྱད་རྩོམ་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད།
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་གཙོ་བོ་ལ། གྷོལ་ཌི་སི་ཐེན་གྱི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་གྲུབ་འབྲས་ཆེ་ཤོས་ནི། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས། དེང་རབས་སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ཁྱབ་ཁོངས་གསུམ་གྱི་ནང་བླངས་ཡོད་དེ།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྐོར་ནས།
༡། 《དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ཁ་སྐད་ལས། ལྷ་སའི་ཡུལ་སྐད》(Modern Spoken Tibetan: Lhasa Dialect)
༢། 《དེང་རབས་བོད་ཡིག་ལས་བརྡ་སྤྲོད་དང་ཀློག་དེབ》(Modern Literary Tibetan: A Grammar and Reader)
༣། 《བོད་དབྱིན་ཚིག་མཛོད》(Tibetan-English Dictionary of Modern Tibetan)
༤། 《བོད་སྐད་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ》(Tibetan for Beginners and Travelers)
༥། 《དབྱིན་བོད་ཚིག་མཛོད》(English-Tibetan Dictionary of Modern Tibetan)
༦། 《བོད་རྩོམ་ཉིང་བཏུས》(Essentials of Modern Literary Tibetan: A reading course and reference grammar)
༧། 《བོད་དབྱིན་ཚིག་མཛོད་གསར་མ》(The New Tibetan-English Dictionary of Modern Tibetan)སོགས་བརྩམས་ཡོད་ལ། དེ་ལས《བོད་དབྱིན་ཚིག་མཛོད》དེ་ཉིད་སྤྱི་ལོ1975ལོར་བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་རུ་པར་དུ་བསྐྲུན་པ་ནས་ཐེངས་ལྔ་ལ་བསྐྱར་དུ་དཔར།
དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐད་ནས།
༡། བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གི་རང་རྣམ《ཕ་ཡུལ་གྱི་ཕན་བདེའི་ཆེད་དུ》(The Struggle for a Modern Tibet: the Autobiography of Tashi Tsering)ཞེས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་དང་མཉམ་དུ་བརྩམས།
༢། 《གངས་སེང་དང་འབྲུག ཀྲུང་གོ་དང་བོད། ད་དུང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ》(The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet and the Dalai Lama)
༣། 《བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེ》(A Tibetan Revolutionary: The Political Life and Times of Bapa Phüntso Wangye)ཁོང་དང་ཟླ་བའི་ཤེས་རབ། William R. Siebenschuhགསུམ་གྱིས་བརྩམས།
༤། 《དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན། ཆོས་ལུགས་བསྐྱར་དར་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན》(Buddhism in Contemporary Tibet: Religious Revival and National Identity) ཁོང་དངMatthew T. Kapstein དང་མཉམ་དུ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།
༥། 《བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས། བླ་མའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཉམས་རྒུད། 1913-1951》(A History of Modern Tibet,1913-1951:The Demise of the Lamaist State)
༦། 《མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཇུག་ཐབས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ》(An Anthropological Analysis of the Tibetan Political System)བཅས་ཡོད་དོ། །
(རྩོམ་འགན་པ། སྒྲོལ་ཚེ།)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saturday, May 29, 2010
སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ནང་པའི་ལྟེ་གནས་དབུ་འབྱེད་དང་རབ་གནས་མཛད་པའི་སྐོར།
༄༅། ཕྱིོ་ཟླ་ 5 ཚེས་ 27 ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་སྦི་ཧར་མངའ་སྡེ་གཞུང་ནས་གསར་དུ་བཞེངས་བསྐྲུན་ཞུས་པའི་ནང་པའི་ལྟེ་གནས་འདི་ནི་སྤར་ན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྟེ་གནས་སུ་བཞེངས་བསྐྲུན་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། དེར་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་ཐོག་ནས་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་ཞུ་ ཡུལ་དང༌། ནང་པའི་དཔེ་མཛོད། མི་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གཤོངས་བའི་སྒོམ་སྒྲུབ་བྱ་ཡུལ། ནང་པའི་འགྲེམས་སྟོན། ཕྱག་འཚལ་ཞུ་ཡུལ་སོགས་མ་འོངས་ནང་པའི་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་ལྟེ་གནས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུར་དམིགས་པ་ལྟར། སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མཐུ་སྨོན་དང་རབ་གནས་སླད་ས་གནས་འདིར་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཏེ་ནང་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ནས་བཅར་པའི་ནང་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལ་བཀའ་སློབ་བཀྲིན་བསྩལ་ཡོད་ཅིང༌། གསར་དུ་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་འདིའི་ནང་ཐེ་ལན་དང་། མའི་མ། འཇར་པན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ། སི་རི་ལང་གྷ་བཅས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྩ་ཆེའི་རིང་སེལ་ཕུལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ནོར༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་ནས་ཡོད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིང་སེལ་ཞིག་ཀྱང་མཆོད་རྟེན་འདིའི་ཟུངས་སུ་ཞལ་འདེབས་ཆེད་གསོལ་སྩལ་གནང་ཡོད་ཅིང༌། མངའ་སྡེའི་བློན་ཆེན་མཆོག་ནས་ཇི་ལྟར་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པ་ལྟར་མཆོད་རྟེན་ལ་རབ་གནས་དང་མཐུ་སྨོན་རྗེས་ སྙིང་རྗེའི་མཆོད་རྟེན་ Patliputra Karuna Stupa ཞེས་མཚན་གསོལ་བ་དང་། སི་རི་ལང་གྷ་དང་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་གདན་དྲངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་གི་ཤིང་རྐང་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་བཙུགས་པ་སོགས་མཛད་འཕྲིན་ཁག་ཅིག་བསྐྱངས་གནང་སྟེ་ཕྱི་ཚེས་ 27་ ཉིན་བཞུགས་སྒར་དུ་༸ཞབས་སོར་འཁོད་ཡོད་པ་རེད༎
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་རིང་སློབ་སྦྱོང་དང་། ལག་བསྟར། དོན་འཁྱོལ་བཅས་བྱས་པ་བརྒྱུད། ཉེ་ཆར་ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་འཚོགས་ཤིང་། ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ཏང་གི་སློབ་གྲྭ་དང་། ལྗོངས་རིག་གནས་ཐིང་། བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་སོགས་ཚན་པའི་རིགས་གཅིག་མཁས་པས་ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་དགོངས་དོན་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་སྔར་བས་ཕྱོགས་སྡོམ་དང་འབྲེལ། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་བཏོན་པའི་བསམ་ཕྱོགས་དང་། ལྟ་བ། བླང་བྱ། བཀོད་སྒྲིག་བཅས་གསར་པར་གསེད་བཀྲོལ་ཡང་བྱས་པ་རེད།
ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པས་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་ཧྲིལ་པོར་དམིགས་ནས། མེས་རྒྱལ་གོང་བུ་གཅིག་གྱུར་དང་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་ཡོང་བ་དང་། མཐའ་མཚམས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་བརྟན་ལྷིང་མཐུན་སྒྲིལ་དང་ཞི་མཐུན་ལྷིང་འཇགས་ཡོང་བ། ས་ཁོངས་མཐུན་སྦྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ལ་གཅིག་འདོམས། འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྐྲུན་པའི་མཐོ་ཚད་ནས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་ལ་སྔར་བས་སྐུལ་མ་གཏོང་རྒྱུར་ཆེད་དམིགས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་ཨུད་ཏང་གི་སློབ་གྲྭའི་ཏང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཏང་འཛུགས་སྐྱོང་སློབ་དཔྱོད་པུའི་དགེ་རྒན་ཆེ་མོ་བ་གཞོན་པ་དབན་ཅིན་ཕུང་གིས། མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ལ་གཞིགས་ཚེ། བོད་ཀྱི“དེང་རབས་བཅོས་སྐྱོང”ནི་ཏང་གིས་བོད་ལ་ལོ་དྲུག་ཅུའི་རིང་འཚོལ་ཞིབ་དང་བསགས་པའི་ཉམས་མྱོང་རྨང་གཞིར་འཛིན་པའི“གཅུས་སྒྲིམ”ལྟ་བུའི་རིམ་སྤོར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་དགོངས་དོན་དང་། ལྷག་པར་དུ“རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བར་ངེས་པར་དུ་མཐའ་མཚམས་སྐྱོང་དགོས་པ་དང་། མཐའ་མཚམས་སྐྱོང་བར་སྔོན་ལ་བོད་ལྗོངས་བརྟན་ལྷིང་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས་པའི”འཐབ་ཇུས་གལ་ཆེན་དང་ངེས་པར་དུ་དྲུག་གི་བོད་སྐྱོང་ཐབས་ཇུས་ནི་ ཏང་གིས་བོད་སྐྱོང་ལོ་དྲུག་ཅུ་བྱས་པའི་ཕྱོགས་སྡོམ་དང་སྙིང་པོ་ལེན་པ་ཞིག་དང་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་མ་ལག་དང་བཅོས་སྐྱོང་ནུས་པ་དེང་རབས་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་འདུ་ཤེས་འོག་གི་ཕྱོགས་ཀུན་ཁྱབ་བྱེད་དང་རྒྱུན་སྲིང་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པ་དེ་ལས། ལོ་རྒྱུས་དང་ད་ཆ། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་རྟེན་ཡིན་པ་མཚོན་པས། བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་ལ་སྔར་བས་སྐུལ་མ་གཏོང་བར་སྒུལ་ཤུགས་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་སྦྱིན་ཐུབ་ཅེས་བཤད།
བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་གྱི་བསམ་བློ་ཆབ་སྲིད་པུའི་ཧྲུའུ་ཅི། དགེ་རྒན་ཆེ་མོ་བ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས། ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པའི་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གིས“སྣོད་བཅུད་སྲུང་སྐྱོང་ཨང་དང་པོར་འཇོག་རྒྱུ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ནས། ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་དེ་མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་མཁའ་རླུང་སྦགས་བཙོག་ཡོང་གཞི་དང་ས་ཞིང་བྱེ་འགྱུར་ལ་ཚོད་འཛིན་དང་བཅོས་སྒྲིག་བྱེད་ཤུགས་དང་རྩྭ་ར་དང་། འདམ་ར། རང་བྱུང་ནགས་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་དགོས”ཞེས་ནན་བཤད་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅིས་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་དེ་ལས་འགན་ཨང་དང་པོར་འཇོག་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་པ་དེ་ལས་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གིས“ཁོར་ཡུག་ནི་དམངས་འཚོ་དང་། ནགས་རི་ནི་མཛེས་སྡུག གནམ་སྔོན་པོ་ཡང་བདེ་སྐྱིད་ཡིན་པས་མིག་འབྲས་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པ་བཞིན་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་ལ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། ཚེ་སྲོག་རྩ་ཆེར་བརྩི་བ་བཞིན་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་ལའང་དེ་ལྟར་བརྩི་དགོས”ཞེས་པའི་སྣོད་བཅུད་ཤེས་དཔལ་འཛུགས་སྐྱོང་གི་བསམ་ཕྱོགས་དང་ལངས་ཕྱོགས་གསལ་སྟོན་གནང་བ་མཚོན་ལ། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ཙུང་ལི་ལི་ཁེ་ཆང་གིས“སྣོད་བཅུད་བདེ་འཇགས་ཀྱི་མཐའ་ཐིག་དང་། དམར་ཐིག མཐོ་གནོན་གློག་སྐུད་ནན་པོ་སྲུང་བ་དང་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྡུས་ཁ་གསབ་ལམ་སྲོལ་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་ནས་གངས་ལྗོངས་ས་མཐོ་སྲུང་སྐྱོང་ཡག་པོ་བགྱིས་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་བདེ་འཇགས་སྲུང་ཡོལ་བརྟན་དུ་གཏོང་དགོས”ཞེས་གསུངས་ཡོད། བསམ་ཕྱོགས་གལ་ཆེན་འདི་དག་གིས་འབྱོར་འབྲིང་བོད་ལྗོངས་དང་། མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་བོད་ལྗོངས། ཞི་མཐུན་བོད་ལྗོངས་བསྐྲུན་རྒྱུར་ཁ་ཕྱོགས་བསྟན་ཡོད།
ཀྲུང་དབྱང་གི་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དྲུག་པ་འཚོགས་པ་དེས་བོད་ཡུན་རིང་བདེ་འཁོད་ཡོང་བར་སྐུལ་མ་ཐེབས་རྒྱུ་དང་། བོད་འདི་ཉིད་རྒྱལ་ཡོངས་དང་མཉམ་དུ་འབྱོར་འབྲིང་སྤྱི་ཚོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བསྐྲུན་པའི་དམིགས་ཚད་འགྲུབ་ཐུབ་རྒྱུར་དོན་དངོས་དང་ཡུན་རིང་གཏིང་ཟབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དོན་སྙིང་གལ་ཆེན་ལྡན་ཡོད། ལྗོངས་རིག་གནས་ཐིང་སྤྱི་པའི་རིག་གནས་ཁྲུའི་ཁྲུའུ་ཀྲང་ཉི་མས་ཚོགས་འདུའི་ཐོག སྔར་བས་མཐོ་བའི་འགོ་འཛུགས་ས་དང་གདིང་རྩའི་ཐོག་ལངས་ནས་རིག་གནས་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ཧུར་ཐག་ཡོང་བར་འཐབ་ཇུས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་དེས་དུས་སྐབས་གསར་པ་དང་དུས་བབ་གསར་པའི་འོག རང་ལྗོངས་ཀྱི་རིག་གནས་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྐུལ་མ་གཏོང་རྒྱུར་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་བསྟན་ལ། སྒུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྦྱིན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱས།


text:
[ནང་དོན་གཙོ་བོ] དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་རླུང་རྟའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་མཚོན་དོན་དངོས་ནི་བླ་ཡིན་ལ། རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་ཕན་ཚུན་གྱི་རྩོད་གླེང་དང་གཅིག་ཁོངས་བདག་དབང་ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་རིམ་ཁྲོད་བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་རླུང་རྟའི་རི་མོ་བྱུང་བ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་རླུང་རྟའི་མཚོན་དོན་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཚུལ་སྐོར་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད།
[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ] བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས། རླུང་རྟ། དགྲ་བླ། ཆོས་ལུགས། དར་ལྕོག མཚོན་དོན། འཕེལ་འགྱུར།
གླེང་གཞི།
རླུང་རྟའི་བྱེད་སྒོ་ནི་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་དམངས་སྲོལ་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཏེ། རི་བོ་ཆེན་པོའི་རྩེ་དང་ཆུ་བོ་ཆེན་པོའི་འགྲམ། ཉག་ག་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་སོགས་སུ་དར་ཤིང་ངམ་དར་ལྡིང་ལ་རླུང་རྟའི་དར་ལྕོག་སྒྲོག་པ་དང་། དུད་ཁྱིམ་སོ་སོའི་ཁང་སྟེང་དུའང་དར་ལྕོག་བསྒྲེངས་ཡོད་པས་དར་ལྕོག་ཡོད་པའི་གྲོང་སྡེ་དང་། རི་ཆུ་ནགས་གསུམ་མཐོང་ན་ས་དེ་ནི་བོད་ཡུལ་དང་ཡང་ན་བོད་མི་ཡོད་པ་ཁ་ཚོད་བཅད་ཆོག་པ་ཞིག་དང་། ལྷ་གཉན་གཞི་བདག་ལ་བསང་ཕུད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དུ་རླུང་རྟ་མཁའ་ལ་སྤུར་བ་ནི་དེར་འབྲེལ་གྱི་ཆོ་ག་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་མ་ཟད། ལམ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཉག་ག་མཐོ་སར་བརྒྱུད་འགྲོ་དུས་རྒྱུ་ཤོག་བུའི་སྟེང་དཔར་པའི་རླུང་རྟ་མཁའ་ལ་སྤུར་བ་ནི་བོད་མིའི་གོམས་གཤིས་སུ་ཆགས་ཡོད། དེང་སྐབས་བོད་པ་མང་ཆེ་བས་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཆ་རྐྱེན་དང་བསྟུན་ནས་ཟམ་པ་ཆེ་ཆུང་དང་། གནས་རི། དགོན་པའི་ཉེ་འཁོར་སོགས་ལ་དར་རས་ཁ་དོག་སྣ་ལྔའི་རླུང་དར་སྣ་ཚོགས་འཕྱར་བཞིན་ཡོད་པ་དེས། བོད་ཡུལ་འདིར་ལྗོངས་རྒྱུར་ཕེབས་པའི་སྐུ་མགྲོན་རྣམས་ལ་མཛེས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲོ་སྣང་གསར་བ་ཞིག་ངམ་ཤུགས་སུ་སྟེར་གྱིན་ཡོད་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་རླུང་རྟ་ནི་བོད་མིའི་འཚོ་གནས་ཀྱི་བཞུར་རྒྱུན་དང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་དམངས་སྲོལ་རིག་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ནས། དེའི་བྱུང་བརྗོད་ཐད་ལ་དཔྱད་ཞིབ་དང་བཞེད་དགོངས་མི་འདྲ་བའི་མཐའ་སྡོམ་འགའི་རང་ལུགས་བཀོད་ཡོད་པ་ལས། རྩ་བ་བོད་དང་གྱེས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཞིང་ས་གཞན་ལ་ཕུགས་འདེད་བྱེད་པ་ནི། རྒྱ་ནག་པའི་འདས་མཆོད་ཀྱི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་དུས་ཤོག་རྟ་བཟོས་ནས་ཚེ་འདས་ལ་རྫོང་བ་བྱེད་པའི་དམངས་སྲོལ་དེ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་རླུང་རྟ་ནི་ཀུང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་གྱིས་གསར་གཏོད་གནང་བ་དང་། ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་ཞེས་པ་རྒྱ་ནག་གི་ཁུང་ཙི་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་དེ་རླུང་རྟའི་ཤེས་རིག་གི་ཁུངས་རྒྱ་ནག་ལ་གཏུགས་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཡོད་ནའང་། སྔ་མའི་དགོངས་པ་དེའི་མཐའ་དཔྱད་ལ་རྟ་མཆོག་གི་གཟུགས་རིས་ཁོ་ནས་གྲུབ་མི་ནུས་ཏེ། ཆོ་ག་དེར་ཁང་བཟང་དང་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་འདྲ་གཟུགས་མང་པོ་བཟོས་ནས་འདས་རྫོང་བྱེད་པ་དེ་དག་དང་། དེ་མིན་མི་རིགས་གཞན་ནའང་སྒོ་ཕྱུགས་ལས་རྟ་མཆོག་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱེད་པའི་རིག་གནས་དར་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། རང་རྒྱལ་གྱི་ལི་སུའུ་རིགས་(傈僳族)ཀྱི་གྲི་སྐས་དུས་སྟོན་(刀杆节)ཞེས་མཐོ་ལ་རྨི་19.6ཡོད་པའི་གྲི་སྐས་ལ་རྐང་རྗེན་དུ་འགོ་བ་དང་ཚ་རླབས་ཏུའུ་གྲངས་300ཡོད་པའི་མེ་ཕུང་ནང་རྐང་རྗེན་དུ་མཆོང་བའི་དམངས་སྲོལ་དེ་ནའང་། དུས་སྟོན་དུ་ཞུགས་མཁན་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱབ་ལ་“甲马”ཞེས་རས་དཀར་པོ་ཁ་གང་གྲུ་བཞི་མ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་མདའ་གསུམ་རྒྱབ་ལ་ཁུར་པའི་རྟ་མཆོག་གི་རི་མོ་ཡོད་པ་ཞིག་འདོགས་པ་ནི། དུས་སྟོན་དེར་འཇུག་པའི་ཡིད་ཆེས་དང་སྤོབས་པའི་མཚོན་དོན་ཡིན་པར་བཤད་པའང་རྟ་མཆོག་གི་གཟུགས་རིས་ཡིན་པས་རླུང་རྟའི་སྒྲུབ་བཤད་དུ་བཀོད་ན་བུ་གཅིག་ལ་ཕ་བརྒྱ་ཡོད་པའི་དཔེ་རུ་སོང་བ་མ་ཡིན་ནམ།
ཕྱི་མའི་མཐའ་དཔྱད་ལ་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་ཞེས་པ་ནི་རྩིས་དང་ས་དཔྱད་སོགས་ལ་མཁས་པའི་སྔོན་བྱོན་མཁས་དབང་ཚད་མར་འཛིན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཀུན་ལ་གྲགས་ནའང་། སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཞུང་རྣམས་སུ་ལ་ལས་རྒྱ་ནག་གི་ཡིན་ཚུལ་སོགས་བཤད་ཡོད་པ་ནི་ཀོང་ཙེ་དང་ཁུང་ཙི་ཞེས་མིང་གི་སྒྲ་ཉེ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་པ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁུངས་ལུང་ཐུབ་པ་ཞིག་མེད་པ་འདྲ། ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་ནི་མི་མཇེད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་གནའ་སྔ་མོར་ཞང་ཞུང་ཞེས་བྱ་བ་དང་ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བ། བོན་ཀྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་དུས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་འགྲོ་དོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་མཁས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གི་ཡབ་ཡུམ་དང་མཛད་འཕྲིན་བཅས་ཞིབ་མོར་《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་》དང་《མདོ་གཟེར་མིག་》སོགས་བོན་གཞུང་ན་གསུངས་ཡོད་པ་དེའོ། །
གཞན་ཡང་རྒྱ་གར་དང་བལ་བོའི་ས་ཆར་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་(སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་268-232)ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བཟོས་པའི་རྡོའི་ཀ་བ་འགའ་ཞིག་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེར། ཀ་བའི་སྟེང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་བརྐོས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་གླང་ཆེན་དང་། རྟ། བ་གླང་། སེང་གེ་བཅས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་བཞི་བརྐོས་ཡོད་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་དེ་བཞི་ནི་ཕྱོགས་བཞིའི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ཞིང་བོད་ཀྱི་རླུང་རྟའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཞེས་ཕུགས་འདེད་བྱེད་པ་ནི། སྲོག་ཆགས་བཞི་བོ་དེའི་རི་མོ་རླུང་རྟ་སྡེ་བཞི་དང་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཡང་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་མི་འགྲོ་སྟེ། དེ་དང་ཕྱོགས་འདྲ་བ་མི་ལའི་གསུང་མགུར་མཛོད་ནག་མ་ལས། དེར་དེ་ནུབ་མི་ལའི་རྨི་ལམ་དུ་ཕྱོགས་བཞིར་ཀ་བ་ཆེན་པོ་བཞི་བཙུགས། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་སེང་གེ་མཆོང་བ་དང་། སྟག་མོ་ངར་བ་དང་། ཁྱུང་ཆེན་འཕུར་བ་དང་། རྒོད་པོ་ལྡིང་བ་རྣམས་བྱུང་སྟེ། ཞེས་པའི་རྨི་ལམ་གྱི་དོན་ནི་མར་བ་ལོ་ཙཱ་བའི་ཐུགས་སྲས་བུ་ཆེན་བཞི་ཡིས་བཀའ་གདམས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྤེལ་ཞིང་རྒྱས་པའི་བརྡ་མཐོང་བ་རྣམ་ཐར་དུ་གསུངས་པའང་རླུང་རྟ་སྡེ་བཞི་དང་འདྲ་བའི་སྲོག་ཆགས་བཞི་ཡོད་པས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཙམ་འདྲ་བ་ཀུན་ལ་ཡོད། ཐམས་ཅད་འདྲ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ཅེས་པའི་དཔེ་ལྟར་རླུང་རྟ་སྡེ་བཞིའི་རི་མོ་དང་དེའི་མཚོན་དོན་གྱི་རིག་གནས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་མི་བྱེད་པར་རི་མོའི་འདྲ་གཟུགས་ཙམ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་བཤད་ན་དོན་དངོས་ལ་གསལ་ཁ་འབྱིན་མི་ནུས་པས། ཡ་ཐོག་བོད་མིའི་བསམ་བློ་དང་རིག་གནས་ལས་བླངས་ཏེ་རླུང་རྟའི་ཤེས་རིག་གི་བྱུང་འཕེལ་སྐོར་གླེང་བར་འདོད་པ་ལ།
དང་པོ། རླུང་རྟའི་རིག་གནས་་ཀྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས།
རླུང་རྟའི་རི་མོ་ནི་དབུས་སུ་རྟ་མཆོག་དང་། སྟོད་ཟུར་གཉིས་ན་ཁྱུང་དང་འབྲུག སྨད་ཟུར་གཉིས་ན་སྟག་དང་སེང་གེའི་གཟུགས་རིས་བྲིས་ཡོད། གཟུགས་རིས་དེ་དག་གི་མཚོན་དོན་དངོས་ནི་བླ་ཡིན་ལ། བླ་ཞེས་པའི་རིག་གནས་འདི་ལ་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་དུ་totemདང་རྒྱ་ནག་སྐད་དུ་图腾文化ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད། བོད་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བླ་ཞེས་པའི་ངོས་འཛིན་སྟངས་ལ་(བླ་ནི་རྩ་རླུང་གི་ཐིག་ལེའི་དྭངས་མ་ཞིག་ལ་འདོད་པ་དང་། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ལ་འདོད་པ། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་སྟེང་གི་བག་ཆགས་ལ་འདོད་པ་སོགས་ )བཞེད་ཚུལ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་ནའང་། གསང་ལུང་ལས། བླ་ནི་སྲོག་གི་རྗེས་འགྲོ་བྱེད། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་བླ་ནི་གང་ཟག་གི་སྲོག་དང་། ཚེ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པའི་འདུ་བྱེད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། གལ་སྲིད་བླ་འཁྱམས་པ་བྱུང་ན་གང་ཟག་རང་ཉིད་ལ་ན་ཚ་དང་གོད་ཆགས་ཡོང་བས་ནམ་རྒྱུན་བླ་རྟེན་གསོ་བ་དང་། བླ་གཡུ་འདོགས་པ་སོགས་བླ་ལུས་ལ་གནས་པའི་ཆོ་ག་མང་པོ་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། བླ་ནི་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་ལ་གནས་ཤིང་། བག་ཆགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དང་སྡོང་ནས་བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་ཉིད་ཕྱི་ཡི་རི་བྲག་མཚོ་ཤིང་དང་། རྟ་གཡག་ལུག་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་རྣམས་ལ་རག་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པས། གང་ཟག་ཞིག་གི་བླ་རྟེན་བཤིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཆ་བྱུང་ན་གང་ཟག་དེ་ཉིད་ལ་ན་ཚ་དང་། ཤི་ཆད་ཡོང་བ་མ་ཟད་གང་ཟག་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕ་མ་སྤུན་མཆེད་སོགས་ལའང་མི་བདེ་བ་འོང་བར་བཤད། དེས་ན་བླ་ནི་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་ཁོ་ན་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་ཡི་རྟེན་སྣ་ཚོགས་དང་འབྲེལ་ཞིང་བརྟེན་ནས་གནས་ཡོད་སྟབས་ཕྱི་ཡི་བླ་རྟེན་ཡང་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལས་མཐོང་བ་ལྟར་ན། བླ་གནས་དང་བླ་རྟེན་ཞེས་འབྲི་ལུགས་གཉིས་ཡོད་ལ། བླ་གནས་དང་བླ་རྟེན་ཞེས་མཐའི་ཡི་གེ་གནས་དང་རྟེན་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་གོ་བ་ཞིག་དང་། བླ་གནས་ཞེས་པའི་བླ་དེ་གང་ཟག་གི་ལུས་ལ་གནས་པ་(ལུས་ཀྱི་ཆ་གཅིག་ཁོ་ནར་གནས་པ་མ་ཡིན་པར་ཉིན་རེ་བཞིན་གནས་བརྗེ་ནས་འགྲོ་ཚུལ་སྨན་འབུམ་དཀར་བོ་ལས་གསུངས་ཡོད།)དང་། བླ་རྟེན་ཞེས་པའི་བླ་ནི་ཕྱི་དངོས་པོའི་རྟེན་རི་བྲག་རྟ་གཡག་སོགས་ལ་འཁོར་ཞིང་བརྟེན་པ་བཅས་སོ་སོར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། རང་ལུགས་ལ་གནས་དང་རྟེན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་གནས་གཞི་དང་རྟེན་གཞི་ཞེས་པའི་དོན་དེ་གནས་དང་རྟེན་སའི་ཡུལ་ལ་གོ་བའི་སྔ་མ་ལྟར་འདོད། བླ་ནི་རི་བྲག་རྟ་གཡག་སོགས་ཕྱིའི་རྟེན་ལ་རག་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ཚུལ་ནི། གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་འཚོ་གནས་དང་འཚམས་པའི་ས་ཁོངས་ཞིག་བདག་ཏུ་བཟུང་སྟེ་ཡུན་རིང་དུ་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པ་ན། འཚོ་བར་འགྱུར་ལྡོག་དང་ནད་ཡམས་་བར་བགེགས་ཀྱི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་ཅུང་ཞིག་བྲལ་ཚེ། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་རི་མཐོ་ལ་ཆུ་གཙང་བ། དེ་རུ་རྒྱུ་བའི་སྲོག་ཆགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་རྟ་གཡག་སོགས་རང་གི་འཚོ་གནས་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་དག་གི་མཐུ་དང་ནུས་པར་དགོངས་ནས། དེ་དག་ལ་མི་སེམས་ཀྱི་འཁྲི་བ་ལྷག་པར་ཆེ་ཞིང་ནམ་རྒྱུན་སེམས་ཀྱང་དེ་ལ་ཆགས་ཤིང་འཁོར་བས་ན་བླ་བཅོལ་ཞིང་། ཇི་སྲིད་བླ་གནས་དེ་མ་འཇིག་བར་དུ་བླ་ཡང་མི་འཇིག་ལ། བླ་དེ་མ་འཇིག་བར་དུ་སྐྱེས་བུའི་སྲོག་ཀྱང་འགག་པར་མི་འགྱུར་བའི་འདུ་ཤེས་ལས་བླ་རི་དང་། བླ་མཚོ། བླ་ཤིང་། བླ་གཡུ། བླ་གཡག བླ་འབྲོང་། བླ་བྱ་སོགས་བླ་གནས་སྣ་ཚོགས་ཞིག་བྱུང་ཡོད། བླར་དད་པའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་བྱུང་བ་ནས་མི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་རྒྱལ་བོ་སོགས་གྲགས་ཅན་སྐྱེ་བོར་བླ་གནས་ཡོད་པ་ནི། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་》ལས། “འུང་ནས་ལོ་ངམ་གྱིས་གླང་པོ་བརྒྱའ་ལ། གསེར་གྱི་མདུང་རྩེ་ཉིས་བརྒྱའ་རྭ་ལ་བཏགས་ཏེ། རྒྱབ་དུ་ཐལ་བཀལ་ནས། གླང་ནང་འཐབ་སྟེ། ཐལ་བ་གཐོར་ནས། དེའི་ནང་དུ་ལོ་ངམ་གྱིས་བརྒལ་ཏོ། བཙན་པོ་དྲི་གུམ་ལྡེ་བླ་གུང་རྒྱལ་གྱིས་གནམ་དུ་དྲངས་ན། ལོ་ངམ་གྱིས་མཆན་ནས་སྤྲེའུ་ཕྱུང་བས། ལྡེ་བླ་གུང་རྒྱལ་ནི་ཏི་ཙེ་གངས་རུམ་དུ་འཕང་སྟེ་གཤེགས་སོ། ། བཙན་པོ་གྲི་གུམ་ཡང་དེ་རུ་བཀྲོངས།” ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་ནང་དུ་ལོ་ངམ་གྱིས་དྲི་གུམ་གྱི་སྲོག་རྟེན་དུ་གྱུར་བའི་བླ་གནས་གཙོ་བོ་གཏོར་བས་བཙན་པོ་གྲི་གུམ་ཡང་ཕམ་སོང་བ་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད་དུའང་། ཧོར་གུར་དཀར་རྒྱལ་པོས་བྱ་བཞི་མངགས་ནས་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་བཙུན་མོ་འཚོལ་བར་བཏང་བ་ན། གུར་དཀར་རྒྱལ་པོའི་བླ་བྱ་ཡིན་ཞེས་པའི་བྱ་ནག་ཁྭ་ཏ་དེས་ཡུལ་མང་པོ་ཞིག་བརྒྱུད་མཐར་ས་གླིང་གར་སྟོད་དུ་སླེབས་ནས་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོའི་མཛེས་སྡུག་མཐོང་ཚུལ་བརྗོད་པ་དེ་དང་། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལས། “ཨ་ཕྱི་གདགས་ལྷ་དཀར་མོ་ལ་མཚན་ཅིར་གསོལ་དྲིས་པས་བླ་སྤང་དང་མ་དིང་མེས་ཚིག་གམ། བླ་མཚོ་སྔོན་མོ་མ་བསྐམས་སམ། བླ་བྲག་སྔོན་མོ་མ་ཉིལ་ལམ། ”ཅེས་འབྱུང་བ་དང་། མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང་ནང་གི་དྲན་གསལ་ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལེ་ཚན་ཞིག་ན། འབངས་དྲན་གསལ་གྱིས་རྒྱལ་པོ་དྲན་གསལ་གྱི་བླ་གཡུ་བློ་རིག་བཀོལ་ནས་ལོན་ཐབས་བྱས་པ་དང་། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་དྲན་གསལ་གྱིས་ཁོ་གཉིས་གས་སྔོན་ལྐུགས་བཙུགས་པའི་ཁ་ཚིག་དོན་ལ་མ་གནས་པར་མ་ཟད། ད་དུང་འབངས་དྲན་གསལ་ཁྲིམས་ལ་སྦྱོར་རྩིས་བྱས་པས། འབངས་དྲན་གསལ་དངས་ཤིང་ཚིག་པ་ཟོས་ཏེ་བླ་གཡུ་དེ་ས་ལ་བརྡབས་ནས་བཅགས་པས། རྒྱལ་པོ་དྲན་གསལ་དེ་མ་ཐག་ཁ་ནས་ཁྲག་སྐྱུག་ཤིང་སྤྱི་གཙུག་ས་ལ་བཙུགས་ནས་ཤི་བར་གྱུར་བའི་ཚུལ་བརྗོད་པ་སོགས་ནི་གནའ་བོའི་བོད་མི་དག་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པའི་མཚོན་དཔེ་ཞིག་རེད།
བླ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་དང་བྲལ་ཏེ་ས་རྡོ་རི་བྲག་གམ་གཅན་གཟན་འདབ་ཆགས་གང་རུང་གི་ལུས་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་ནི་རང་ཅག་མི་རིགས་འདི་ཁོ་ནར་ཡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་མིན་པར་ཧྥོ་ལེ་ཙེ་ཡིས་བརྩམས་པའི་《གསེར་གྱི་ཡལ་གའི་》ནང་བཀོད་པ་ལྟར་ན། པོད་ལེ་ཏོན་གསར་མའི་འཇམ་གཙང་གླིང་ཕྲན་ཕྱེད་ཀའི་ (加泽尔半岛)སྟེང་གི་ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་གསང་བའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོད་པའི་མིང་ལ་དབྱིན་གུ་ནེར་ཐེའམ་དབྱིན་འཇུ་ཨར་ཐེ་ཟེར། ཚོགས་པ་དེར་ཞུགས་པའི་མི་ཚང་མར་སྲོག་ཆགས་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་ཆེ་ཆུང་དང་འདྲ་བའི་རྡོ་རེར་གནང་བ་དང་། རྡོ་དེ་དང་མི་དེའི་བླ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་ཡོད་པས། གལ་ཏེ་རྡོ་དེར་གས་ཆག་བྱུང་ན་མི་དེ་ལ་ལྟས་ངན་པ་འབྱུང་ཟེར། མི་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན་རྡོ་ལ་ཐོག་གིས་བརྒྱབ་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ན་རྡོ་དེའི་བདག་པོ་མི་འགྱང་བར་འཆི་བ་དང་། རྡོ་དེར་ཆག་སྐྱོན་བྱུང་ཡང་མི་དེ་མ་ཤི་ན། རྡོ་དེ་བླ་རྟེན་དུ་མི་རུང་བར་བླ་རྡོ་གཞན་ཞིག་ལ་བརྗེ་དགོས་○1པར་བཤད། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀའི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་སྲོག་ཆགས་ཞིག་གི་ལུས་སྟེང་དུ་རང་གི་བླ་གནས་པའི་བསམ་བློ་འདི་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ནཱེ་རི་ལེ་ཡཱ་ས་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་རེད། ས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་སྲོག་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རི་དྭགས་ག་གེ་མོའི་སྲོག་དང་འབྲེལ་བར་ཡིད་ཆེས་བྱེད། དེ་ཡང་ལྷ་བ་ཞིག་གིས་འགོ་ཁྲིད་ནས་ཁྲག་འཐུང་མནའ་བཅད་ཀྱི་སྤུན་སྒྲིག་པའི་ཆོ་ག་སྤེལ་བ་སྟེ། རང་གི་ལུས་སྟེང་ནས་ཁྲག་ཅུང་ཙམ་ཞིག་བླངས་ཏེ་རི་དྭགས་ཀྱི་ཁ་ནང་དུ་འཇུག་པ་དང་། རི་དྭགས་ཀྱི་རྣ་ཁྲག་ཅུང་ཙམ་ཞིག་རང་གིས་འཐུང་ནས་མནའ་འབྲེལ་འཇོག་པ་རེད། མནའ་འབྲེལ་གྱི་ཆོ་གའི་རྗེས་ནས་སྲོག་ལ་གཅིག་རྟེན་གྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཤི་རྐྱེན་བྱུང་ན་གཞན་དེའང་ཤི་འགྲོ་བ་○2ཡིན། ཁཱ་མེ་ལོན་གྱི་པཱ་ལོན་མིའི་བསམ་ཚུལ་ལ་མི་ཚང་མར་རྣམ་ཤེས་འགའ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་རང་གི་ལུས་སྟེང་དུ་ཡོད་ལ། གཅིག་ནི་སྲོག་ཆགས་ཞིག་གི་ལུས་སྟེང་དུ་གནས་པར་འདོད་པ་རེད། དཔེར་ན་གླང་ཆེན་དང་། ཕག་རྒོད། གཟིག་སོགས་ལྟ་བུ། གལ་སྲིད་མི་ཞིག་ཕྱིར་ཁྱིམ་དུ་ལོག་ནས་ནད་བྱུང་བའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་སྟེ། ང་མྱུར་དུ་འཆི་རྒྱུ་རེད་ཞེས་བཤད་པ་ན། དེ་ལྟར་དངོས་སུ་ཤི་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ཚེ། མི་རྣམས་ཀྱིས་མི་དེའི་ཕག་རྒོད་དམ་གཟིག་གི་ལུས་སྟེང་དུ་གནས་པའི་རྣམ་ཤེས་དེ་གཞན་གྱིས་བསད་ཞེས་ཁ་ཚོད་གཅོད་པ་དང་། གཞན་དུ་གནས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་འཆི་བ་དེས་ཁོའི་ལུས་སྟེང་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་ཤི་རྐྱེན་ཐེབས་པ་○3རེད་ཞེས་དང་། ནེ་རཱི་ཨར་ཆུ་བོའི་ངོགས་གཉིས་སུ་ཡོད་པའི་ཚོ་བ་འགའི་ཁྲོད་དུ་འདུ་ཤེས་འདི་འདྲ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་དེ། མི་ནི་སྲོག་ཆགས་ཞིག་གི་གཟུགས་གཞི་སྟེང་གནས་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་གཉིས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་ལཱ་ཏིང་སྐད་དུ་(alterego)ཟེར་ལ། ཆུ་སྲིན་དང་ཆུ་རྟ་(河马)ལྟ་བུ། བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་མིའི་སྲོག་ནི་སྲོག་ཆགས་འདི་དག་གི་སྲོག་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནོད་འཚེ་གང་རུང་ཞིག་བྱུང་ན། གཞན་ཅིག་ཤོས་དེའི་ལུས་སྟེང་དུ་ཐད་ཀར་མྱོང་ཚོར་འབྱུང་ངེས་ཡིན། དཔེར་ན་ཕྱོགས་གཅིག་འཆི་བ་ན། ཅིག་ཤོས་དེའང་ཤི་བ་ཡིན། མི་འགྱངས་པའི་ཡར་སྔོན་ཞིག་ལ་དབྱིན་ཇི་བ་ཞིག་གིས་ས་དེའི་ཡུལ་མིའི་སྡེ་བ་དང་ཐག་ཉེ་ས་ཞིག་ནས་ཆུ་རྟ་ཞིག་མེ་མདས་བསད་པ་ན། སྡེ་བ་དེའི་བུད་མེད་ཞིག་གི་གྲོགས་པོ་ཉིན་དེའི་དགོང་མོར་དག་དག་ཤི་བས། དབྱིན་ཇི་བ་དེའི་མི་སྟོང་འཇལ་དགོས་པ་དང་། མཐར་དབྱིན་སྒོར་ལྔའི་མི་སྟོང་འཇལ་བ་○4རེད། བཱེ་ཏི་མ་ལཱ་དང་ཧོང་ཏུའུ་ལཱ་སཱའི་དབྱིན་ཏི་ཨན་མི་དང་ནཱ་གོ་ཨར་དང་ལཱོ་ཨར་ས་ཆའི་དབྱིན་ཏི་ཨན་མི་རྣམས་ལ་བདག་གཉིས་པ་ཡོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་ལ། བདག་དེ་ནི་སྐྱེ་དངོས་དང་སྐྱེ་དངོས་མ་ཡིན་པ་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་གནས་ཡོད་○5པ་དང་། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་གི་མིང་སྐབས་འགར་རུས་རྒྱུད་རང་གི་མིང་དུ་གྱུར་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་པཱ་ལ་ཁཱའི་མི་རྣམས་ལ་བླ་སྣ་ཚོགས་ཞིག་ཡོད་པ་○6སོགས་ལས་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བླ་གནས་གང་རུང་ཞིག་ལ་གཉེར་གཏད་པའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་མཚོན་ལ། རིག་པས་དཔྱད་ན་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ད་ལྟའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བཞིན་འགྲིམ་འགྲུལ་དང་བརྡ་འཕྲིན་སོགས་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པས། མིའི་འདུ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་གོམས་གཤིས་དེ་གླིང་ཕྲན་དང་གླིང་ཕྲན་བར་ཕན་ཚུན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་ནའང་། ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བླ་ཞེས་པའི་འདུ་ཤེས་གཅིག་མཐུན་དུ་ཡོད་པ་ནི། གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་གི་འཚོ་གནས་དངོས་པོ་ལ་ལྐོག་གྱུར་བསམ་བློའི་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ཞིག་རེད།
《བོད་མི་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ་》ལས། “སྔོན་བོད་འདིར་རུས་ཆེན་ལྔ་འདི་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་རང་རང་གི་བླ་ཟོག་དེ་ནི། ལྡོང་གི་ཤ་བ། འབྲིའི་གཡག སྦྲའི་རྐྱང་། སྒའི་ལུག སྒོ་ཡི་བླ་ཟོག་ར་ཡིན་པར་བཞེད་སྲོལ་དེ་བཞིན་”ཞེས་དང་།《འབྱུང་རྩིས་ཉེར་མཁོ་བུམ་བཟང་》ལས། “གདོང་ནི་ས་ཁམས་ཤ་བ་བླ། །འབྲུ་ནི་ཆུ་ཁམས་གཡག་ལ་བླ། །སྦྲ་ནི་ལྕགས་ཁམས་རྐྱང་ལ་བླ། །སྒོ་ནི་མེ་ཁམས་ར་ལ་བླ། །སྒ་ནི་ཤིང་ཁམས་ལུག་ལ་བླ། །”ཞེས་དང་། 《གཙུག་ལག་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་སྣང་སྲིད་མེ་ལོང་ལས་ནག་རྩིས་ཀྱི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་》ལས།“གལ་འགག་གྲེ་འདར་གེག་ཤིང་ཁམས།། སྒ་རིགས་ཡིན་ཏེ་ལུག་ལ་བླ།། སེ་བར་ཀར་འདོན་ཇི་མེ་ཁམས།། སྒོ་རིགས་ཡིན་ཏེ་ར་ལ་བླ།། ལྟེ་ཁུང་དབུགས་བསྡུད་གུང་ས་ཁམས།། གདོང་རིགས་ཡིན་ཏེ་ཤ་བར་བླ།། ཁ་གདངས་ལྕེ་འབྱར་སྣ་ནས་དབུགས།། འབྱིན་པ་དེ་ནི་ཤང་(ཤིང་)ལྕགས་ཁམས།། དབྲ་རིགས་ཡིན་ཏེ་རྐྱང་ལ་བླ།། མཆུ་སྡུད་མཆུ་འཛུམ་འུ་ཆུ་ཁམས།། འགྲུ་རིགས་ཡིན་ཏེ་གཡག་ལ་བླ།། དེ་རྣམས་རུས་ཆེན་སྡེ་ལྔ་ཡིན།། ” ཞེས་དང་། 《མདའ་དང་འཕང་་》ལས། “དེ་ཡང་རུས་ལྔ་པོ་སོ་སོའི་བླ་རྟགས་སྐོར་ལ་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་བདག་ལ་འབྱུང་ཁུངས་གསལ་བོ་མ་ཤེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཞིག་བསྟན་གནང་བྱུང་། དེའི་ནང་དུ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ནང་དོན་ཁག་ཅིག་བཀོད་འདུག་པ་ནི་དཔེར་ན། ལུག་ནི་སྒ་རུས་ཀྱི་བླ་རྟགས་དང་། ར་ནི་སྒོ་ཡི་བླ་རྟགས། ཤྭ་བ་ནི་ལྡོང་གི་བླ་རྟགས། རྟའམ་རྐྱང་ནི་དབྲ་ཡི་བླ་རྟགས། གཡག་ནི་འགྲུ་ཡི་བླ་རྟགས་ཡིན་འདུག་○7”ཞེས་གོང་གི་གསུངས་ཚིག་འདི་དག་བསྡུར་ན། ལྡོང་དང་གདོང་། ཤ་དང་ཤྭ འབྲི་དང་འབྲུ་དང་འགྲུ། སྦྲ་དང་དབྲ་བཅས་ཡི་གེའི་འབྲི་སྟངས་མི་འདྲ་ཡང་དོན་གཅིག་པ་དང་། བླ་རྟེན་ངོས་འཛིན་ཐད་ནས་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་གནང་བའི་དཔེ་རྙིང་ནང་སྦྲ་ཡི་བླ་རྟེན་ལ་རྟ་ཞིག་ཁ་སྣོན་བརྒྱབ་པ་ལས་གཞན་རུས་ཆེན་ལྔ་ལ་ཡོད་པའི་བླ་རྟེན་ངོས་འཛིན་ཐད་གཅིག་མཚུངས་རེད། དེ་ནི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་དབང་ཐང་ཅན་དང་སྙན་གྲགས་ཡོད་པའི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་དཔོན་གྱི་བླ་རྟེན་དེ་རིམ་གྱིས་རུས་རྒྱུད་གང་དེའི་བླ་རུ་བཀུར་བའི་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཕོ་མོ་དང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྱད་པར་ལྟར་བླ་རྟེན་མི་འདྲ་བ་ནི། 《མདའ་དང་འཕང་ 》ལས། “དཔེ་ཆ་གཞན་ཞིག་ནང་དུ་བླ་རྟགས་ཞེས་པའི་སེམས་ཅན་དག་ཕོ་མོའི་དབྱེ་བར་བལྟོས་ནས་བྱེད་པ་ནི་ཤྭ་བས་ཕོ་ཡི་བླ་རྟགས་དང་ཙི་ཙིས་མོ་ཡི་བླ་རྟགས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་དུ་བླ་རྟགས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོ་གནས་དང་བསྟུན་ནས་བྱེད་པ་སྟེ་རྟ་ནི་རྒྱལ་བོའི་བླ་རྟགས་དང་། གཡག་དང་ལུག་ནི་སྐུ་དྲག་གི་བླ་རྟགས། བ་གླང་དང་ར་ནི་འབངས་མི་སེར་གྱི་བླ་རྟགས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན་○8”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །
གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་འཚོ་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་སྲོག་ཆགས་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་རང་གི་བླ་རྟེན་བྱེད་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས། རིམ་གྱིས་ཚོ་དཔོན་སོགས་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་བླ་རྟེན་དེ་སྲོག་ཆགས་སྤྱིར་བཏང་བ་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་སྟག་ཁྱུང་འབྲུག་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་འཕོས་པ་རེད། དེའི་ཕྱིར་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་བླ་རྟེན་གྱི་འགྱུར་བ་ལྟར་རུས་ཆེན་ལྔའི་བླ་རྟེན་ལའང་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། བླ་རྟེན་དུ་བཟུང་བའི་སྲོག་ཆགས་ཁྱད་པར་བ་དེ་ནི་རུས་རྒྱུད་གང་དེའི་སྟོབས་དང་གཟི་བྱིན་མཚོན་ལ། ཚེ་སྲོག་གི་རྒྱུན་དང་དབང་ཐང་གི་འཕེལ་འགྲིབ་ལའང་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བས་ན། རུས་རྒྱུད་ཁོངས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་བླ་རྟེན་དེར་མོས་པ་དང་མཆོད་བཀུར་གྱི་ཤུགས་ཇེ་དྲག་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག བླ་རྟེན་གྱི་སྲོག་ཆགས་ཁྱད་པར་བ་དེ་དག་རུས་རྒྱུད་རང་རང་གི་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་རེད། གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དུས་མཇུག་ཏུ་ཐོན་དུས་ཐོན་སྐྱེད་ནུས་ཤུགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་ངལ་རྩོལ་གྱི་ལས་ཆོད་མུ་མཐུད་དུ་མཐོར་འདེགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རུས་རྒྱུད་ཁག་གི་མངའ་ཁོངས་རྩོད་གླེང་བྱེད་པའི་དབུ་བརྙེས་པ་དང་། རྩོད་གླེང་གི་ལོ་རྒྱུས་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ་རུས་ཚོ་དང་རུས་ཚོ་འཐབ་དུས་རུས་རྒྱུད་རང་རང་གི་བླ་ཟོག་དེར་མཆོད་བཀུར་གསོལ་འདེབས་བྱེད་པར་མ་ཟད་རུས་རྒྱུད་རང་གི་མཚོན་རྟགས་སུ་དམག་དར་སྟེང་བླ་ཟོག་གི་གཟུགས་རིས་བཀོད་འབྲི་བྱས་པ་རེད། དུས་སྐབས་དེར་དམག་འཁྲུག་གི་ཆེད་དུ་རི་སྒང་མཐོན་པོ་རྩད་ནས་རུས་རྒྱུད་རང་གི་བླ་དར་བསྒྲེངས་པ་དང་རང་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་སྟེང་དུའང་རུས་རྒྱུད་རང་གི་བླ་དར་བསྒྲེངས་ཏེ་མཆོད་བཀུར་བྱེད་པའི་སྲོལ་དུས་ད་ལྟའང་བོད་ཡུལ་དུ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། 《རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་》ལས། འབངས་བྱིངས་ནི་འབྲོག་སྡེའི་རྣམ་པར་ཡོད་ལ། ཁྱིམ་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་སྒོ་སྟེང་དུ་དར་མདུང་རེ་སློང་བ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྲོལ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཐོག་མར་དམག་གི་རྟགས་སུ་མངོན་ལ། རྗེས་སོར་ཆོས་ཀྱི་ལས་སུ་སོང་བས། སྟོད་ན་རྒྱ་གར་དང་འདྲེས་པའི་བོད་རིགས་རྣམས་ནས། སྨད་རྒྱ་ནག་གི་གྲོང་དཀྱིལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཁྱིམ་གཅིག་ཡིན་ཡང་རུང་། སྒོ་སྟེང་དུ་དར་ལྕོག་སློང་བའི་སྲོལ་དེ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཡོད་ཅེས་དང་། མདོ་སྨད་རེབ་གོང་ཡུལ་གྱི་དྲུག་པའི་ཀླུ་རོལ་ཞེས་ལྷ་རྩེད་དང་། ཀླུ་རྩེད། དམག་རྩེད་བྱེད་པའི་རྩེད་མཆོད་དེ་ནའང་“དམག་རྩེད་རྩེ་མཁན་རུ་དཔུང་གི་གར་མགོར་འགྲོ་མཁན་གྱིས་སྡེ་བ་དེའི་བསྟེན་བྱ་གཙོ་བོའི་ཙ་ཀའམ་ཏོག་ལྷ་ཁྱེར་དགོས་ཏེ། དེའི་འཕྲོ་མ་ཡོངས་ཀྱིས་དམག་ཆས་སུ་ཤིང་གིས་བཟོས་པའི་མདུང་དང་རལ་གྲི། དགྲ་སྟ། ཤིང་ལང་། དབྱུག་པ། འཁར་རྔ། ལྷ་རྔ། གླིང་བུ་བཅས་མ་ཟད། སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག་གི་རི་མོས་བརྒྱན་པའི་རུ་དར་གྲུ་བཞིའམ་ཟུར་གསུམ་མ་གང་ཡོད་འཛིན་དགོས།
དམག་རྩེད་བྱེད་མཁན་རྐ་གསར་དང་སྒོ་དམར་སྡེ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་གར་མགོར་འགྲོ་མཁན་མི་འགས། མི་འགོ་དང་། སེང་མགོ སྟག་མགོ གཟིག་མགོ ཁྱུང་འབག་བཅས་ཀྱི་གདོང་འབག་གྱོན་ཏེ་བརྩེ། འདིར་གསལ་བཤད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ནི། འཁྲབ་ཆས་འདི་དག་མགོ་རྔ་ལུགས་སྲོལ་མེད་པར་གང་འདོད་དུ་འཛིན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ། ཚང་མ་སྔོན་ཆད་ནས་གཏན་འཁེལ་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཚོ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་འཛིན་དགོས། དཔེར་ན་གླིང་རྒྱ་སྡེ་བར་མཚོན་ན། གར་འགོའི་ཞལ་འབོག་འཛིན་མཁན་ནི། མར་རུ་སྡེ་བར་ནོར་རྒྱ་ཚང་ཟེར་བའི་ཚོ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་འཛིན་དགོས་”○9པ་ལྟར་དང་། ཀླུ་རོལ་གྱི་འཁྲབ་ཆས་ན་སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག་དང་རྟ་མཆོག་གི་རི་མོས་བརྒྱན་པའི་རུ་དར་གྲུ་བཞིའམ་ཟུར་གསུམ་ཡོད་པ་རྣམས་ལས་ངེས་ཤེས་འདྲོངས་ཐུབ་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རུས་ལ་བྱེ་བྲག་གི་དབྱེ་བ་མང་ནའང་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་ལྔ་ལ་བསྡུ་བ་ཡིན་པའི་རྩ་བའི་རུས་ཆེན་ལྔ་ནི་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་འདིའི་རྩ་བའི་གྲུབ་ཆ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན། རུས་ཆེན་ཁག་གི་བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས་དེ་དག་གིས་གདོད་མའི་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་དང་། དེ་ནས་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས། མཐར་ཐུ་བྷོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་སྟེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་བདག་དབང་ལ་བསྟེན་པའི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་རིམ་ཞིག་མཚོན་ཡོད་ནའང་། རླུང་རྟའི་སྲོག་ཆགས་ལ་《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས》ནང་རླུང་རྟའི་རི་མོ་ཁྲོད་ན་སེང་གེ་མ་ཡིན་པར་གཡག་ཉིད་བྲིས་ཡོད་○10པ་དང་། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ལས་ཐོག་མའི་བཞི་པོ་ནི་ཁྱུང་དང་། འབྲུག གཡག་དང་སྟག་བཅས་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ནི་དགྲ་ལྷར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ཡིན། སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ནི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པར་མ་ཟད། ལྡོང་དང་། དབྲ། འགྲུ། སྒ་བཅས་ཀྱི་དགྲ་ལྷར་ཡང་བརྩི་○11ཞེས་དང་། གོང་དུ་དྲངས་པའི་འབྱུང་རྩིས་ཉེར་མཁོ་བུམ་བཟང་སོགས་དཔྱད་ཡིག་འདི་རྣམས་ལ་བལྟས་ན་འབྲུ་ཡི་བླ་རྟེན་གཡག་ཡིན་པར་གསལ་བ་དང་། བོད་ལྗོངས་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ནའང་གཡག་དང་རྟ། ཁྱུང་བཅས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་རི་མོ་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་བླ་ཡིན་པར་○12བཤད་པ་དང་། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་བོའི་སྒྲུང་ནང་དུ། སྟག་ནི་གེ་སར་གྱི་ཨ་ཁུའི་རུས་རྒྱུད་སྟག་རོང་ཚང་གི་མཚོན་བྱེད་དུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་○13པ་རྣམས་ལས་རླུང་རྟའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རི་མོའི་མཚོན་དོན་དངོས་ནི་རུས་ཆེན་ལྔའི་བླ་རྟེན་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པ་དང་། དུས་གང་ཞིག་གི་ཚེ་སེང་གེས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་སྲོལ་དར་བ་ནས་བཟུང་། སེང་གེས་གཡག་གི་ཚབ་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་ལ། རླུང་རྟའི་རི་མོའི་ཐད་ལའང་དེ་ལྟར་འགྱུར་ལྡོག་ཕྱིན་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་○14པ་རེད།
འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་ག་གེ་མོ་ཞིག་གི་དཔོན་གྱིས་རྒྱལ་ཕྲན་ནམ་ཚོ་བ་གཞན་ཞིག་རང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་བཙན་གྱིས་བསྡུ་དགོས་ན། ཡུལ་དེ་རང་གི་དད་ཡུལ་ལམ་མཚོན་རྟགས་རང་བཞིན་གྱི་བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས་དེ་ཡང་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་དང་། བླ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་དེས་ཚོ་ཁག་ནང་མི་ཕན་ཚུན་གྱི་བསམ་པའི་འདུ་ཤེས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་ཡོང་བ། ཕྱིའི་དགྲ་ལ་འཐབ་ན་རྒྱལ་བའི་ཆོད་སེམས་བརྟན་ལ། རང་གི་ཚོ་བར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་སོགས་དམག་འཐབ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། སྲིད་ཕྱོགས་ནས་འདྲ་མཉམ་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྟགས་མཚན་བཅས་སུ་རུས་ཚོ་ཁག་གི་བླ་རྟེན་ལ་ཐུན་མོང་གིས་དད་མོས་བྱེད་པ་ལས་རིམ་བཞིན་སྔར་ཡོད་ཀྱི་བླ་དར་སྟེང་གི་རུས་བླ་རྣམས་གཅིག་སྒྲིལ་གྱིས་རླུང་རྟའི་རི་མོ་བཀོད་འབྲི་བྱེད་པའི་སྲོལ་དར་བ་རེད། དེས་ན་རྟ་མཆོག་ནི་རླུང་རྟའི་རི་མོའི་དབུས་སུ་བྲིས་ཡོད་ལ། སྐབས་འགར་མཚོན་རིས་རྟ་གཅིག་པུ་ཡིན་པ་དེ་ནི། གོང་དུ་དྲངས་པ་ལྟར་རྟ་ནི་རྒྱལ་བོའི་བླ་རྟགས་ཡིན་པ་དང་། འགྲོས་མྱུར་ལ་རྩལ་ཤུགས་འཛོམས་པའི་རང་གཤིས་མངའ་བས་དམག་འཁྲུག་གི་རྒྱལ་ཕམ་ཡང་རྟ་ལ་རག་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པ། བོད་མིའི་ཐོན་སྐྱེད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མེད་དུ་མི་རུང་ཞིང་སྒོ་ཕྱུགས་གཞན་གྱིས་ཚབ་བྱེད་མི་ཐུབ་པའི་ཁྱད་ཆོས་འགའ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད། ཁོད་སྤུངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་མཛོད་རྩ་འགྲེལ་ལས། ཅང་ཤེས་ཀྱི་རྟ་ཕོ་སྤྲིན་གྱི་ཤུགས་ཅན་བྱ་བ་ཡོད། དེ་བང་རླུང་ལས་མགྱོགས། རིག་པ་མི་བས་ཆེ། ཁ་ལོ་རང་གི་སྒྱུར། ཞེས་ཅང་ཤེས་རྟ་ཕོ་ལ་ལྡན་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་དང་། རྟ་དཔྱད་སྐོར་ལ་རྟ་བཤད་མཁས་པ་འཛུམ་ཤོར་དང་། རྟ་བཤད་ཁྱུང་ཆེན་གཤོག་ཐོགས། རྟ་དཔྱད་མཐོང་བ་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་། རྟ་དཔྱད་མཁས་པ་འཛུམ་ཤོར། རྟ་གཞུང་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་། རྟ་དཔྱད་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ། རྟ་དཔྱད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་སོགས་གསུང་རྩོམ་མང་པོ་ཞིག་དང་། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་སོགས་ནའང་བཤད་ཚུལ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས་བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟ་ལ་བཅངས་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོ་རེད། དེར་བརྟེན། རུས་བླ་དེ་དག་གིས་མཚོན་པའི་རི་མོ་ལ་རླུང་རྟ་ཞེས་བཏགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཕྱེད་སྔ་མ་རླུང་ཞེས་པའི་དོན་ཡང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུངས་རབ་བོད་འགྱུར་མ་ལས། བེམ་པོའི་རྣམ་པ་ཆེས་ཕྲ་མོ་ནི་རླུང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་དེ་ནི་ཤེས་པ་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད། ཤེས་པ་དང་རླུང་འདི་གཉིས་ནི་དབྱེར་མེད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་གཅིག་གི་རྣམ་པ་མ་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན། རླུང་ནི་གཡོ་བ་དང་། སྒུལ་བ། གཅིག་ཏུ་འདུ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་པ་ནི་བློའི་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་དང་རྟོག་པའི་ནུས་སྟོབས་ཤིག་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རླུང་ནི་དབུགས་ལ་གོ་བ་དང་གསོན་པ་དང་རྒྱས་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་དང་འབྲེལ་བས་ན་རུས་བླ་དག་གིས་མཚོན་པའི་རུས་ཆེན་རྣམས་དགྲ་ལས་རྒྱལ་ཞིང་འདོད་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་མཚོན་པའི་བརྡ་ལ་རླུང་རྟ་ཞེས་ཐ་སྙད་གདགས་པར་སྙམ།
གཉིས་པ། ཟབ་མོ་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་རླུང་རྟའི་མཚོན་དོན་ལ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ།
༡ ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་སོགས་དང་བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས་བར་གྱི་རྒྱུན་མཐུད་འབྲེལ་བ།
རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་གི་དུས་སྐབས་ནང་སྐྱེ་འགྲོ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་བར་བླ་དང་བླ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་བྱུང་སྟེ་བླ་རྟེན་སྲོག་ཆགས་ལ་དད་མོས་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་རིམ་གྱིས་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དང་ཡི་དམ་ཆོས་སྐྱོང་ལ་མཆོད་བཀུར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་མ་ཟད། དེ་དག་སྲོག་ཆགས་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་གྲུབ་པ་ནི། མདའ་དང་འཕང་ལས། དེ་ཡང་གེ་ཁོད་ཅེས་པའི་བོན་གྱི་ལྷ་དེ་ནི་གངས་རི་ཏི་སེ་ཡི་ལྷར་ངོས་འཛིན་བྱ་བ་ཡིན་ལ། བོན་གྱི་ཤོད་སྲོལ་ལྟར་ན། ལྷ་དེ་ཐོག་མར་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན་སྐབས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལས་གཡག་རྒོད་དཀར་པོའི་གཟུགས་བརྙན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐོག་ནས་གངས་རི་ཏི་སེའི་དབྱིངས་སུ་ཐིམས་པར་གྲགས། དེ་བཞིན་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་ཞེས་པའི་ལྷ་དེ་ཡང་དང་པོ་གཟུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་གཏུམ་དྲག་ཅན་གྱི་བྱ་རྒོད་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་○15ཞེས་དང་། མདོ་སྨད་རེབ་གོང་གི་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་གཉེན་ཆེན་པོ་སེ་ཀུ་བྱ་ཁྱུང་གི་སྣང་བརྙན་སྐོར་བསང་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པ་ནི། པདྨ་ཉི་མ་བརྩེགས་པའི་གདན་སྟེང་དུ།། ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུང་ག་རུ་ཊ།། གནམ་ལྕགས་མཆུ་སྡེར་ཐབས་ཤེས་རྭ་གཉིས་གདེངས།། སྤྱི་བོར་འོད་འབར་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་བརྒྱན།། སྡེར་རྣོ་མཚོན་ཆ་སྟོང་གི་གཤོག་པ་རྒྱས།། སྡེར་མོ་ཞབས་ཀྱིས་ཀླུ་བདུད་མནན་བྱས་ཏེ།། གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་ཞལ་དུ་གསོལ།། འཇིགས་རུང་མཁའ་ལྡིང་དབང་བོའི་རྣམ་པར་བཞུགས།། ཞེས་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ལ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བར་བྱེད་མཁན་ཀླུ་བདུད་དུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་གཡས་གཡོན་ཕྱག་གིས་བཟུང་ནས་ཞལ་དུ་གསོལ་མཛད་པ་ཁྱུང་གི་ཆ་བྱད་ཅན་དང་། ཡབ་རྗེ་བླ་མ་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་ཁོང་བྲག་དཀར་ཤར་ནས་རོང་བོ་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས་ཀྱི་ཆ་བྱད་ནི། འབྲེལ་ཡོད་བསང་ཡིག་ཏུ། “ཡང་གཅིག་དཔའ་བོའི་གར་མཛད་དགེ་བསྙེན་ཆེ།། དཀར་དམར་མདངས་ཆགས་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས།། གཡས་པར་དར་མདུང་གྱོན་པས་ཚེ་བུམ་འཛིན།། སྟག་རལ་གཟིག་ཤུབས་སྣ་ཚོགས་དར་གྱིས་མཛེས།། རྒྱབ་ལ་ཟ་འོག་གོས་ཀྱི་མནབ་བཟའ་གྱོན།། དབུ་ལ་བཙོ་ལྡན་ཕྱིང་ཞྭ་དཀར་པོ་མནབས།། འཁོར་དུ་ལྷ་ཀླུ་སྡེ་བརྒྱད་གཞི་བདག་ཚོགས།། ཀོ་བའི་སྐེད་བཅིངས་དངུལ་དཀར་བྱུ་རུས་བརྒྱན།། རྫུ་འཕྲུལ་ཤུགས་ལྡན་རྟ་མཆོག་ངང་དཀར་བཅིབས།། ”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས་ལ། འདི་ནི་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཁྱུང་ཁོང་བསྟན་སྲུང་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོར་སྒྲུབ་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་དཔའ་ཆས་སྤྲས་པའི་གཞི་བདག་གི་ཚུལ་མཛད་སྟངས་ཡིན་○16པ་ལས་ཁྱུང་གི་ཆ་བྱད་ནས་མིའི་ཆ་བྱད་ཅན་གྱི་གཞི་བདག་དུ་གྱུར་པའི་ཚུལ་དང་། སྤྱིར་ན་གཞི་བདག་གནས་སའི་རྟེན་ནི་རི་བོ་ཡིན་ལ། ཀུན་གྱིས་གནས་རྟེན་རི་ལ་བལྟས་ནས་གཞི་བདག་གང་ཡིན་གྱི་མཚན་བརྗོད་པ་ལས་གཞི་བདག་གི་ཆ་བྱད་དངོས་ནི་སོ་སྐྱེས་ཕལ་བའི་མིག་ཤེས་ཀྱི་གཟུང་བྱར་དབེན་པའི་ཕྱིར་ན། བླ་མ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བསང་ཡིག་ལས་བསྟན་པ་ལྟར་གཞི་བདག་གི་ཆ་བྱད་དེ་ཐང་ག་སོགས་རི་མོར་ཕབ་ནས་ངོས་འཛིན་དང་གསོལ་མཆོད་བྱེད་པ་རེད། དེས་ན་ང་ཚོའི་མིག་ལམ་དུ་གཞི་བདག་གི་ཆ་བྱད་དངོས་མཐོང་དཀོན་པའི་རི་བོ་དེ་དག་ཡང་། གཞི་བདག་གི་གནས་རྟེན་དུ་མ་གྱུར་བའི་སྔོན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་བླ་རྟེན་དུ་གྱུར་བར་མངོན་ཏེ། 《ས་དཔྱད་སྡོང་བོ་དགུ་འདུས་ཀྱི་མན་ངག་ལག་ཏུ་ལེན་ཐབས་》ཞེས་པ་ལས། བླ་རི་མེད་ན་རང་རང་གི་རིཊ་མི་སྐྱེ་○17ཞེས་མི་རྣམས་ལ་བླ་རི་དགོས་པའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་བསྟན་པ་དང་། གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་ས་དཔྱད་རིག་པའི་གཞུང་འགའི་ནང་རི་ཡི་གཟུགས་དབྱིབས་ལ་བརྟེན་ནས་སེང་གེ་གནམ་དུ་མཆོང་བ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ན་རི་དེ་ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་པོའམ་ཚོ་དཔོན་གྱི་བླ་རི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་འདིར་དཔགས་ན། རྒྱལ་པོའམ་ཚོ་དཔོན་གྱིས་རང་གི་དབང་སྒྱུར་ཟིལ་ཤུགས་དེ་མངོན་ཆེད་རི་ཡི་གཟུགས་དབྱིབས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་བདམས་ནས་རང་གི་བླ་རི་བྱེད་པ་དང་། བླ་རི་དེ་དག་ནི་རྒྱལ་པོའམ་ཚོ་དཔོན་གྱི་ཚེ་སྲོག་དང་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་དར་རྒུད་ལ་འབྲེལ་ཐག་ཆེ་བའི་སེམས་ཤུགས་དེས་འཁོར་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་བླ་རི་ཁྱད་པར་བ་དེར་མཆོད་བཀུར་དང་དད་མོས་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་དེར་བརྟེན་ནས། རིམ་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་གཞི་བདག་གི་ངོ་བོར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་དང་། གཞི་བདག་དེའང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་ཡོད་ལ། གཞི་བདག་ཁོང་གི་ཆ་བྱད་དང་མཐུ་ནུས། འཁོར་དང་གཟི་བྱིན་སོགས་བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བསང་ཡིག་ཏུ་གསལ་བར་མ་ཟད། བླ་མ་དམ་པ་ཁོང་གྲུབ་མཐའ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞི་བདག་དེ་ཡང་གྲུབ་མཐའ་དེར་གཏོགས་པ་དང་། གྲུབ་མཐའ་དེའི་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་གཙོ་བྱས་ཀྱི་ས་དེར་གཞི་ཆགས་པའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་ཚེ་འདིའི་དོན་བྱེད་ཚུལ་ཡང་བསང་ཡིག་སོགས་སུ་གསལ་བ་ལྟར་རེད།
ཁྲོ་མཆོག་དཔལ་གསེས་རྔམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྷ་འདི་ལ་འཛུམ་བརྗིད་རྔམ་པའི་དབུ་དགུ་བརྩེགས་པ་ནི། བླ་ཆེན་དྲན་པའི་མཛད་པའི་དཔལ་གསེས་ལས་རིམ་ལས། “གཡས་དཀར་གཡོན་དམར་དབུལ་ཞལ་མཐིང་ལ་ནག གཡས་པ་དཀར་བ་ཐབས་མཆོག་ཡབ་ཀྱི་ཞལ། དབུས་ཞལ་མཐིང་བ་ཡབ་ཡུམ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། ཅེས་སོ།། དེའི་སྟེང་དུ་སྤྲུལ་བའི་དབུ་དྲུག་སྟེ། རིམ་བཞིན་ཞེ་སྡང་གི་ཀུན་སློང་བྱས་པའི་དགྲ་བགེགས་འདུལ་ཕྱིར་སེང་ཆེན་རྔམ་པའི་དབུ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ང་རྒྱལ་འདུལ་ཕྱིར་སྟག་དང་། གཏི་མུག་འདུལ་ཕྱིར་གཟིག འདོད་ཆགས་འདུལ་ཕྱིར་ཁྱུང་། ཕྲག་དོག་འདུལ་ཕྱིར་འབྲུག གདུལ་བྱ་ཚར་གཅོད་ཅིང་ཐུགས་རྗེ་འགྲོ་དོན་ལ་ཐོག་མཐའ་མེད་པའི་རྟགས་སུ་ཆུ་སྲིན་གྱི་དབུ་དང་དྲུག་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་དབུས་མཐིང་དབུ་ཡི་དབུ་རྒྱན་དུ། དབལ་གྱི་སེང་ཆེན་རྔམ་པའི་དབུ། གཡས་དཀར་ཐབས་ཀྱི་དབུ་རྒྱན་དུ། དབལ་སྟག་ཚང་མ་རྔམ་པའི་དབུ། གཡོན་དམར་ཤེལ་རབ་དབུ་རྒྱན་དུ། དཔལ་གྱི་གཟིག་ཆེན་རྔམ་པའི་དབུ། ཞེས་གསུངས་○18པ་ལྟར་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་ཡི་དམ་ལྷའི་ཁྲོད་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དགོས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་དགོངས་ནས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་གི་ཞལ་ཚུལ་མཛད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ད་ལྟའི་བཤད་སྲོལ་ལྟར་མི་དང་སྲོག་ཆགས་བར་འཆམ་མཐུན་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་སྲོལ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་གཏིང་རིམ་ན་འཆམ་མཐུན་གྱི་བསམ་བློ་བག་ལ་མ་ཞ་བར་དངོས་སུ་བསྟན་པའི་མཚོན་དཔེ་ཞིག་ཏུའང་འཁུམས་སོ། །
༢ དགྲ་ལྷ་དང་རླུང་རྟའི་མཆོད་བསྟོད་ལ་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཚུལ།
བླ་ཞེས་པ་ལྷའི་རྣམ་པར་འཕེལ་བའི་དཔྱད་གཞི་གསལ་བོ་ཞིག་ལག་སོན་མ་བྱུང་ཡང་། སྐབས་འགར་ལྷ་ཞེས་པའི་གོ་བ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་གནས་པ་དཔེར་ན། ཞང་གི་ལྷ། ཕྱྭ་ཡི་ལྷ། རླུང་ལྷ། ཕྲག་ལྷ། སྟེང་གི་ལྷ་བཅས་ལ། ཞང་གི་བླ། ཕྱྭ་ཡི་བླ། རླུང་གི་བླ། ཕྲག་གི་བླ། སྟེང་གི་བླ་ཞེས་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོ་ལས་གསལ་བ་དང་། གཞན་ཡང་ཡབ་ལྷ་བདལ་དྲུག་གི་མཚན་ལའང་། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དང་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་གཉིས་ལས་ཡབ་བླ་བདལ་དྲུག་ཅེས་བཀོད་པ་དང་། དགྲ་ལྷ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཡང་དགྲ་བླ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། དགྲ་བླ་དཔང་བསྟོད་དང་དགྲ་བླའི་གཡང་ལེན། དགྲ་བླ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཀ་འཛུག་ལག་ལེན་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་དཔེ་གཞུང་མང་པོ་ཞིག་མཆིས་ལ། ད་དུང་ཡིག་རྙིང་མང་པོ་ནས་འདི་དང་འདྲ་བའི་ཚིག་དུ་མ་འབྱུང་བས་གནའ་བོའི་དུས་སུ་ལྷ་དང་བླ་གཉིས་གོ་བ་གཅིག་གྱུར་དུ་གནས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་སྙམ།
རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ས་ཁོངས་དང་བདག་དབང་གི་འཕྲོག་རྩོད་ཕྱིར་གཡུལ་འགྱེད་དམག་འཐབ་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་སྤེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དམག་འཁྲུག་གི་དམིགས་ཡུལ་དང་རང་ཕྱོགས་ཀྱི་འདོད་བློ་སྐོང་ཆེད་དགྲ་ལྷར་གསོལ་མཆོད་བྱེད་པའི་སྲོལ་བྱུང་ལ། ཇི་ལྟར་གསོལ་བའི་ཚུལ་རྣམས་ནི། དགྲ་ལྷའི་ཀྭ་འཛུགས་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ལས། ལྷ་དབང་རྒྱ་བྱིན་དགྲ་ལྷ་དང་།། ལྷ་ཁམས་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་ཏེ་(སྟེ)།། དེ་རིང་མི་ཡི་ལུས་ལ་བཀོད།། ལྷ་ཀླུ་མི་གསུམ་ལ་སོགས་པའི།། སྨྲ་མཁས་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་ཏེ་(སྟེ)།། དེ་རིང་མི་ཡིས་ངག་ལ་བཀོད།། འཇམ་དཔལ་ཀོང་ཙེ་འཕྲུལ་རྒྱལ་དེས།། བསྔགས་པའི་དགྲ་ལྷའི་ཐུགས་འཆར་སྒོ།། དེ་རིང་མི་ཡི་སེམས་ལ་བཀོད།། ཅེས་དང་། ཁྲབ་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བཅས་སྙན་གསོན་ཅིག། ཁྱེད་རྣམས་མཆོད་པའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་བདག་པོ་ཡི།། གྱོན་པའི་ཁྲབ་ཆེན་དམུ་ལུགས་ཀྱི།། ཁྲབ་སྟོད་གོང་བ་འཕུ་དོང་ལ།། མི་ཕུག་སྲ་བརྟན་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། རྐེད་པ་མཐུ་བ་གཤམ་སྐོར་ལ།། མི་ཆོད་མི་བཤིག་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་ཐམས་ཅད་ལ།། ཚེ་ལྷ་སྲོག་ལྷའི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། སྲོག་སྐྱོབས་ལུས་ནི་སྲུང་བར་མཛོད།། རྨོག་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བཅས་སྙན་གསོན་ཅིག། ཁྱེད་རྣམས་མཆོད་པའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་བདག་པོ་ཡི།། གངས་རིའི་མདོག་ལྡན་དབུ་རྨོག་ལ།། འགོ་བའི་ལྷ་ལྔའི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། རྨོག་གི་ཕྱོགས་བཞི་དབུས་ལྔ་ལ།། རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔའི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། རྨོག་གི་བྱིལ་ཏོག་རྨོག་འཕྲུ་ལ།། སེམས་དཔའ་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། རྨོག་གི་སྟོད་སྨད་ཐམས་ཅད་ལ།། ཁ་འཛིན་རྒྱབ་རྟེན་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། སྲུང་སྐྱོབ་མཛོད་ཅིག་རཀྵ་ཧཱུཾ།། མདུང་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བཅས་×།། ཁྱེད་རྣམས་མཆོད་པའི་×།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་×།། མདུང་ལ་དགྲ་ལྷ་×།། མདུང་རྩེ་གནམ་དུ་བསྟན་པ་ལ།། ལྷ་དམག་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། བ་དན་བར་སྣང་བཀང་བ་ལ།། གཉན་དམག་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་×།། མདུང་སྐེད་སྲ་བའི་འཆང་བཟུང་ལ།། བསམ་དོན་འགྲུབ་པའི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། མདུང་སྟིང་ས་ལ་གཏད་པ་ལ།། ཀླུ་དམག་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་×།། རྣོ་ངར་འཇོམས་པས་དགྲ་སྡེ་ཆོམས།། མདའ་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བཅས་×།། ཁྱེད་རྣམས་མཆོད་པའི་×།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་×།། གཡས་གཡོན་མདའ་མོ་རྒོད་སྒྲོ་མ།། སྟོང་ལ་ཚེ་འཛིན་དགྲ་ལྷ་×།། སྒྲོ་ལ་རླུང་ཤུགས་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། སྨྱུག་ལ་ལྡེམས་མྱུར་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། ཚིག་ལ་ཆད་མེད་དགྲ་ལྷ་×།། མདེའུའི་རྩེར་ཐོག་ཆེན་དགྲ་ལྷ་×།། དགྲ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ཆེམས་(ཆམ)ལ་ཕོབས།། གཞུ་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བཅས་སྙན་×།། ཁྱེད་རྣམས་མཆོད་པའི་×།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་×།། གཞུ་མོ་མཆོག་དཀར་འོད་ཆེན་ལ།། སྲ་མཉེན་འཛོམས་པའི་དགྲ་ལྷ་བཀོད།། རྐེད་ཀྱི་འཆང་བུ་མཐེབ་ཆེན་ལ།། བརྟན་ཅིང་མཁྲེགས་པའི་དགྲ་ལྷ་×།། གཞུ་རྒྱུད་གསང་བའི་འདྲིལ་ལམ་ལ།། གྲུམ་ལྷོད་ཆད་མེད་དགྲ་ལྷ་×།། ཡོ་དྲང་ཁས་དྲག་མ་ཞན་ཅིག། འཁྱོགས་འཐེན་གས་ཆག་མ་བཏང་ཅིག། དགྲ་སྙིང་ཁས་ལ་དགྲ་སྲོག་ཆོད།། རྟ་ལ། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་འཁོར་×།། ཁྱེད་རྣམས་×།། རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་×།། ཅང་ཤེས་རྟ་ཕོ་མྱུར་མགྱོགས་ཀྱི།། བང་ལ་རླུང་ལྷའི་དགྲ་ལྷ་×།། ཕྲུམ་ཕྲུམ་ཟེ་བ་ལྷུ་ཚིག་སྟོད།། ལྷ་ཁམས་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་×།། དཔུང་བ་རྔ་མ་ལྷུ་ཚིག་རྐེར།། བར་སྣང་གཉེན་གྱི་དགྲ་ལྷ་×།། རྨིག་པ་སྨད་ཀྱི་ལྷུ་ཚིག་ལ།། ཀླུ་ཁམས་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་×།། མིག་ལ་རྣོ་མཐོང་དགྲ་ལྷ་×།། རྣ་བར་རྣ་གསང་དགྲ་ལྷ་×།། རྐང་ལག་བང་མགྱོགས་དགྲ་ལྷ་×།། རྟ་རྒྱུག་དཔུང་བ་མ་ཕུད་ཅིག། ཆད་ལྷོད་ངལ་དུབ་མེད་པར་མཛོད།། ཕར་རྒྱུག་དགྲ་ཁམས་ཐལ་བར་རློག ། ○19ཅེས་གྱོད་དང་ཁ་མཆི་བྱུང་ན་གྱོད་པའི་ངག་སྒོ་ཡངས་ལ་སེམས་ཀྱི་འཆར་སྒོ་མྱུར་བ། དམག་འཐབ་ཀྱི་མཁོ་ཆས་གཙོ་བོ་འཁྲབ་དང་རྨོག་གིས་རང་ལུས་སྲུང་བ། མཚོན་ཆ་མདུང་གི་རྣོ་ངར་དང་མདའ་གཞུ་ལ་འཁྱོགས་འཐེན་གས་ཆག་མ་བྱུང་བར་དགྲ་སྲོག་ཆོད་པ། ཞོན་པ་རྟ་མཆོག་ཕར་རྒྱུག་གིས་དགྲ་ཁམས་ཐལ་བར་རློག་པ་བཅས་བསམ་དོན་འགྲུབ་པའི་དགྲ་ལྷའི་ཚོགས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བཟུང་སྟེ་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རེ་སྨོན་མཚོན་པར་མ་ཟད། རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔའི་དགྲ་ལྷ་དང་སེམས་དཔའ་ཡོངས་ཀྱི་དགྲ་ལྷ་བཀོད་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ལས་གནའ་བོའི་དད་མོས་ལས་བྱུང་བའི་དམག་འཁྲུག་གི་ཆོ་ག་འདི་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློའང་མཉམ་གསེས་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།
《སྒྲ་བླའི་གོ་མཚོན་སྣ་དགུ་ཡོན་བདག་ལ་འགོད་ཚུལ་》ལས། ཀྱེེ་དགྲ་ལྷ་གཉན་པོ་འཁོར་བཅས་ལ།། མཆོད་གཏོར་ཕུད་བའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས།། བདག་ཅག་དཔོན་སློབ་ཡོན་མཆོད་རྣམས།། ཕ་རོལ་དགྲ་ལ་འཐབ་ཙ་ན།། དགྲ་བོ་ངར་མའི་དོན་སྙིང་ཕྱུངས།། དགྲ་རྟ་མགྱོགས་པའི་དཔུང་བ་ཆོག། དགྲ་མཚོན་རྣོན་པོའི་རྐེད་ནས་ཆོད།། དགྲ་དཔུང་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་རློགས།། དཔའ་དང་རྒྱལ་ཁ་རང་ལ་བྱིན།། གྱོད་དང་ཕམ་ཁ་དགྲ་ལ་ཕོབས།། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དགྲ་ལྷ་ཞེས་པ་ནི་དམག་འཁྲུག་ལ་མགོན་སྐྱབས་བྱེད་པའི་གདོད་མའི་ལྷ་ཞིག་གི་མིང་སྟེ་དགྲ་ལྷའམ་དགྲ་བླ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་འདྲེན་ཚུལ་ཡོད་པ་དང་། ངག་རྒྱུན་ཏུ་ཕོ་ལྷ་དང་དགྲ་ལྷ། མོ་ལྷ་དང་ཟས་ལྷ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་གནའ་དུས་ཕོ་ཡིན་ན་དམག་ལ་འགྲོ་དགོས་པ། དམག་ལ་སོང་ན་དགྲ་ལྷའི་དཔུང་གིས་སྐྱོབ་པ། མོ་ཡིན་ན་ཟས་གཡོ་སྐོལ་ལ་མཁས་པ་ལས་དམག་འཁྲུག་ལ་ཞུགས་མི་དགོས་པར་མཚོན་པ་དང་། རི་སྒང་མཐོ་ས་ནས་བསང་དུད་དང་འགྲོགས་ནས་རླུང་རྟ་མཁའ་ལ་སྤུར་སྐབས་“ཀི་སྭོ། ལྷ་རྒྱལ་ལོ། ”ཞེས་ངར་སྐད་སྒྲོགས་པ་ཡང་ཕོ་སྐྱེས་ཡིན་ལ། ལྷ་རྒྱལ་ལོ་ཞེས་དགྲ་ལྷའི་དཔུང་གིས་སྐྱོབ་ནས་དགྲ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་འབོད་དོན་འདིར་དམག་འཁྲུག་དང་འབྲེལ་བའི་བསམ་དོན་ཞིག་གསལ་བར་མཚོན་པ་རེད།


text:
ཤེས་བྱ། རྒྱུན་ཤེས། ཤེས་རྒྱ།
མེལ་ཚེ། མི་ལ“ཤེས་བྱ”དགོས། དཔེ་དེབ་དང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་ཤེས་བྱ་མང་ཙམ་གསོག་ཐུབ་པ་བྱུང་ན། ཁྱོད་ལ“རྒྱུན་ཤེས”ངེས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་ཚང་ཡོད་པ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་གི་མི་སེར་དཀྱུས་མ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། ཟླ་བའི་གོ་ལར་སྐྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་འཕུར་གྲུའི་རྒྱུ་ཆ་གྲུབ་ཚུལ་དངDNAཡི་གྲུབ་རིས་སོགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་དེ་རིགས་ནི“བློའི་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་བ་ངོ་མ”ཞིག་མིན། ཡིན་ན་ཡང་། མ་མཐའི་དགེ་སྡིག་དང་ཡག་བཙོག་གི་སྤང་བླང་འབྱེད་པའི་རྒྱུན་ཤེས་ནི་ཁོ་ལ་ངེས་པར་དགོས་པ་ཡིན། དེ་བས། མི་ཞིག་ལ་ཤེས་ཡོན་གྱི་དཔང་ཡིག་རྒྱ་མར་འཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་རུང་ལ། “ཤེས་བྱ”ཡི་ཆུ་ཐིགས་ཟོ་བར་བཅུ་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་བླ། མི་དེར་དངོས་ཡོད་དང་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི“རྒྱུན་ཤེས”ཚང་མིན་ལ་ངེས་པར་བལྟ་དགོས་ཏེ། རྒྱུན་ཤེས་མེད་པའི་མི་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཞིག་ཡིན་ནོ༎ མི་ཞིག་ལ“ཤེས་བྱ”ངེས་ཅན་ཞིག་འཛོམས་ཐོག “རྒྱུན་ཤེས”ཀྱང་དང་ལེན་བྱེད་ཐུབ་ཚེ། ཁོ་ལ་ད་གཟོད་ཡར་བསྐྱེད་བྱུང་སྟེ། མི“ཤེས་རྒྱ”ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་རེ་བ་ཡོད།