c: text/html

text:
རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གསར་འགྱུར་གཞུང་དོན་ཁང་གིས་ཚེས་18ཉིན་བཏོན་པའི《མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་སྣོད་བཅུད་ཤེས་དཔལ་འཛུགས་སྐྱོང་གནས་ཚུལ》གྱི་རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོའི་དེབ་ནང་། མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་གི་འགྱུར་ལྡོག་ལ་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་བྱ་ཆེད། ཀྲུང་གོས་ཀྲུང་གོ་སྣོད་བཅུད་མ་ལག་ཞིབ་འཇུག་དྲ་རྒྱ་དང་མཐོ་གྲང་ཁུལ་གྱི་ས་ངོས་བརྒྱུད་རིམ་དང་ཁོར་ཡུག་གི་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་ཞིབ་འཇུག་དྲ་རྒྱ་དང་དེ་བཞིན་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོང་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ས་ཆ། ཞིང་ལས། ནགས་ལས། ཆུ་བེད། གནམ་གཤིས་སོགས་ཀྱི་ཆེད་ལས་ལྟ་དཔྱད་ཚད་འཇལ་དྲ་རྒྱ་ཚུད་པའི་ཅུང་འཐུས་སྒོ་ཚང་བའི་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་མ་ལག་བཙུགས་པས། གནམ་ས་གཞི་གཅིག་ཅན་གྱི་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་དང་སྔོན་བརྡའི་མ་ལག་ཅིག་གྲུབ་ཡོད་ཅེས་འཁོད་ཡོད།
“ལོ་ལྔ་ཚན་བཅུ་གཉིས་པའི”རིང་། གནམ་གཤིས་སྡེ་ཚན་གྱིས་མཚོ་བོད་ས་མཐོར་རབས་གསར་པའི་གནམ་གཤིས་ལེ་ཏ་9དང་། བར་སྣང་གི་གནམ་གཤིས་ལྟ་དཔྱད་ཚད་འཇལ་ས་ཚིགས་18 རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ས་ངོས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ལྟ་དཔྱད་ཚད་འཇལ་ས་ཚིགས་123 ས་ཁོངས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ལྟ་དཔྱད་ཚད་འཇལ་ས་ཚིགས་1361བཅས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་། རླུང་སྤྲིན་རྟགས་ཅན་གྱི་གནམ་གཤིས་སྲུང་སྐར་3འཕེན་གཏོང་བྱས་ཏེ་གནམ་གཤིས་ལྟ་དཔྱད་ཚད་འཇལ་དང་ཚོད་ལྟའི་ས་ཚིགས་ཀྱི་དྲ་བ་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་བཏང་བ་རེད།
རྒྱབ་ཤ་དཀར་པོའི་དེབ་ནང་སྣོད་བཅུད་ཁོར་ཡུག་གི་ལྟ་ཞིབ་ཚད་ལེན་དྲ་རྒྱ་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་དང་གྲངས་གཞིའི་སྤུས་ཚད་མཐོ་རུ་སོང་བ་དེས་ཁོར་ཡུག་གི་དོ་དམ་ཆུ་ཚད་དང་ལས་ཕྱོད་མཐོ་རུ་ཆེས་ཆེར་སོང་ཡོད་ཅེས་འཁོད་ཡོད།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་ནི་མི་སྣ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ལས་དོན་ཞིག་ཡིན་པས་མི་རིགས་བསྐྱར་དར་གྱི་འགན་འཁྲི་ཆེན་པོ་འཁུར་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་མི་གསར་སྐྱོང་རྒྱུ་དེ་འགན་འཁྲི་གལ་ཆེན་དུ་བརྩི་དགོས” རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས“མི་གསར་སྐྱོང་བ”ནི་དུས་བབ་གསར་པའི་འོག་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་གྱི་འགན་འཁྲི་དང་ལས་འགན་གཅིག་ཏུ་བཞག་ནས་མི་རིགས་བསྐྱར་དར་གྱི་འགན་འཁྲི་ཆེན་པོ་འཁུར་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་མི་གསར་སྐྱོང་དགོས་པའི་རྣམ་བཤད་ལ་འགྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་བསྐྱོན་པ་དང་། མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་བློའི་གོ་རྟོགས་དང་།ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ཚད། ཤེས་དཔལ་གྱི་བྱང་ཚད་བཅས་གོང་མཐོར་གཏོང་བའི་བརྟག་ཐབས་སྨྲ་བར་ལན་གཏིང་ཟབ་བསྐྱོན་ཡོད་པས་དུས་བབ་གསར་པའི་འོག་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་ལེགས་པོ་བསྒྲུབ་པའི་ནུས་ལྡན་གྱི་བརྩི་སྲུང་ཞུ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
མི་གསར་སྐྱོང་བ་ནི་ཀུན་སྤྱོད་དང་གནས་ལུགས་ལྡན་པའི་མི་སྣ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པས། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྱོང་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་བ་སྐྱེད་སྲིང་དང་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་ཤིང་། མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་བློའི་གོ་རྟོགས་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ཚད། ཤེས་དཔལ་གྱི་བྱང་ཚད་བཅས་མཐོ་རུ་གཏོང་རྒྱུ་དང་མི་རིགས་བསྐྱར་དར་གྱི་ལས་འགན་ཆེན་པོ་འཁུར་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་མི་གསར་སྐྱོང་དགོས། དངོས་པོའི་དཔལ་ཡོན་དང་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྱོང་ལེགས་པོ་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དངོས་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་བསམ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བ། རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་དངོས་པོའི་འཚོ་བ་དང་བསམ་པའི་འཚོ་བར་ལེགས་བཅོས་བཅས་བྱས་ཚེ། གཞི་ནས་ཡར་སྐུལ་ལྷུར་ལེན་དང་འབད་འཐབ་ལྷོད་མེད་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ཤིག་སྐྱེད་སྲིང་ཐུབ་སྟེ། མི་རིགས་བསྐྱར་དར་དང་རྒྱལ་ཁབ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བསམ་པའི་གནས་ཚད་ཅིག་འགོད་ཐུབ་པར་ལོ་རྒྱུས་དང་ད་ལྟ་གཉིས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།
མི་གསར་སྐྱོང་བར་གལ་ཆེན་ནང་གི་འགངས་ཆེ་ནི་ཕུགས་བསམ་དང་དད་སེམས་བརྟན་པོའི་ཐོག་ནས་བསམ་པའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་འཛུགས་པ་དང་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ལ་བཅངས་པའི་དད་མོས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་དང་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ལ་བཅངས་པའི་དད་སེམས། ཀྲུང་གོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་འགྲོ་ལམ་དང་། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས། ལམ་ལུགས། རིག་གནས་བཅས་ལ་འཛིན་པའི་གདེང་ཚོད་བཅས་བརྟན་དུ་གཏོང་དགོས། “རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་མངོན་མེད་སྟོབས་ཤུགས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན། དེའི་ལྟེ་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་བའི་སྐྱེ་སྟོབས་དང་། གོང་བུ་འགྲིལ་ཤུགས། མི་སེམས་འགུགས་ཤུགས་བཅས་ལ་རག་ལས་ཡོད་པས” ངེས་པར་དུ་སློབ་གསོ་ཁྲིད་སྟོན་དང་། ལག་ལེན་རྒྱུན་འཁྱོངས། ལམ་ལུགས་འགན་ལེན་བཅས་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་བ་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་མཉམ་འདྲེས་ཐུབ་པ་བྱས་ནས་དམངས་ཡོངས་ལ་རང་འགུལ་ངང་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུའི་ཁྲིད་སྟོན་བྱེད་དགོས།
མི་གསར་སྐྱོང་བར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་དཔལ་དར་སྲོལ་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་དེ།“གང་ཞིག་གསེར་གྱི་རི་ལ་སྔས་བཅས་ན། དེ་ཡི་འདབ་ཆགས་ཐམས་ཅད་གསེར་དུ་འགྱུར”ཞེས་པ་བཞིན་སྔོན་ཐོན་དཔེ་སྟོན་སློབ་སྦྱོང་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་སྒོ་རྒྱ་ཁྱབ་ངང་སྤེལ་ཏེ་དཔའ་བོར་གོང་བཀུར་དང་། སློབ་སྦྱོང་། སྲུང་སྐྱོང་། གཅེས་སྐྱོང་བཅས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཟབ་མོ་ཞིག་གཏོད་དགོས། དུས་རབས་ཀྱི་དར་སྲོལ་གསར་པ་དར་སྤེལ་ཤུགས་ཆེན་བཏང་སྟེ་བསམ་བློ་ཀུན་སྤྱོད་འཛུགས་སྐྱོང་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་འཛུགས་སྐྱོང་འདུ་འགོད་ལག་ལེན་གཏིང་ཟབ་བསྟར་ཏེ་བསམ་བློ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་པ་དང་ལེགས་སུ་གཏོང་བ། དུས་རབས་གསར་པའི་ཤེས་དཔལ་ལག་བསྟར་ལྟེ་གནས་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་བ་བཅས་བྱས་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་བསམ་བློའི་གོ་རྟོགས་དང་། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ཚད། ཤེས་དཔལ་གྱི་བྱང་ཚད། སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་ཤེས་དཔལ་གྱི་ཆུ་ཚད་བཅས་ཟམ་མི་ཆད་པར་མཐོ་རུ་གཏོང་དགོས། སྲོལ་གསར་གཞུང་དྲང་དར་སྤེལ་དང་གོམས་སྲོལ་སྒྱུར་བར་སྐུལ་འདེད་བཏང་སྟེ་ཡུལ་སྲོལ་ཡ་རབས་དང་། ཁྱིམ་སྲོལ་ཡག་པོ། དམངས་སྲོལ་བབ་ཆགས་བཅས་སྐྱེད་སྲིང་བྱས་ནས་གྲོང་གསེབ་ཤེས་དཔལ་གྱི་རྣམ་པ་གསར་པ་མངོན་པར་བྱེད་དགོས། སྣེ་མང་མཉམ་འཛིན་བྱས་ན་གཞི་ནས་གཟི་ཁྲེལ་ཤེས་པ་དང་། ཁ་དན་ཚིག་གནས། ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བ། འཆམ་མཐུན་ལ་སྐུལ་འདེད་བཅས་གཏོང་བའི་དར་སྲོལ་བཟང་པོ་ཞིག་ཆགས་ཐུབ།
རྒྱལ་ཁབ་དར་ཅིང་བརྟན་ལྷིང་ཡོང་རྒྱུ་ནི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣར་ཐུག་ཅིང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་གསོ་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ནི་སློབ་གསོར་ཐུག་ཡོད། སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་ཐད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་བསམ་བློར་དམ་འཛིན་ལེགས་པོ་བྱས་ནས་བསམ་བློ་དང་བྱ་སྤྱོད་གསུང་བཤད་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཐོག་གཅིག་མཐུན་ཡོང་བ་བྱེད་པ་དང་། མི་རིགས་བསྐྱར་དར་གྱི་ལས་འགན་ཆེན་པོ་འཁུར་ཐུབ་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་མི་གསར་ཞིག་བྱས་ཚེ། ང་ཚོས་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསམ་བློའི་ལས་དོན་གྱི་རྣམ་པ་གསར་པ་གཏོད་དེ་ཏང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་ལ་སྲ་ཞིང་བརྟན་པའི་བསམ་བློའི་འགན་ལེན་དང་བསམ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་དྲག་པོ་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱེད་ཐུབ། (བོད་ལྗོངས་དྲ་འཕྲིན་གཞུང་ལས་ཁང་།)


text:
དགུ་འགྲུབ།
ཁམས་འབྲི་རུ་རྫོང་ཤག་ཆུ་གྲོང་བརྡལ་དུ་སྐྱེས། རང་ལོ༤༣ཡིན། དྲ་སྟེང་རྩོམ་པ་པོ། སྨྱུག་མིང་ལ་ “གངས་ལྗོངས་གཞོན་ནུ། ”
༢༠༡༢ལོའི་ཟླ་༡༠ཚེས ༤ཉིན། དགུ་འགྲུབ་ཀྱིས་ནག་ཆུ་རྫོང་མཁར་དུ་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་སྟེ། “བོད་ལ་རང་དབང་དགོས། རྒྱལ་བ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་བོད་ལ་ཕེབས་འཇུག་དགོས། ང་ཚོ་གང་དུ་སོང་ཡང་རང་དབང་མི་འདུག”ཅེས་སྐད་འབོད་བྱས་ཏེ་རང་སྲོག་བློས་གཏོང་བྱས། སྐུ་ཕུང་ཉེན་རྟོག་པས་འཕྲོག་ཡོད་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཁྱིམ་མི་ལ་སྤྲད་འདུག
༢༠༠༥ལོར་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་ལ་ཡོང་ནས་ཤེས་རབ་དགའ་ཚལ་སློབ་གླིང་དུ་ཞུགས། ༢༠༠༦ལོར་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་པས་འཇུ་བཟུང་བྱས། ༢༠༠༨ལོར་གློད་བཀྲོལ་བཏང་འདུག ཁོང་གིས་རང་སྲེག་བྱས་རྗེས་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་ཁོས་ཆང་རག་འཐུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚེ་ལས་འདས་པར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཕྱི་ཕྱོགས་ལ་གསང་རྒྱ་བྱས་ཡོད་འདུག
དགུ་འགྲུབ་ཀྱིས་QQདྲ་གནས་ལ་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་སྤེལ་བའི་ཁྲོད་དུ་རྩོམ་ཡིག་གཉིས་ཁོང་གི་ཁ་ཆེམས་ཡི་གེ་ལྟ་བུར་སྤེལ་ཡོད་འདུག
“སྤུན་ཟླའི་བརྩེ་སེམས།
ཁ་བ་རི་བའི་ཕུ་ནུ་མིང་སྲིང་ཚོས་འདས་སོང་ལ་ཕྱི་མིག་ཅིག་བལྟས་ཚེ། ཕངས་སེམས་དང་ཁོང་ཁྲོ། སྐྱོ་གདུང་དང་མིག་ཆུ་ཞིག་ལས་དགའ་སྤྲོའི་རྣམ་པ་མ་མཐོང་ཡང། མདུན་ནས་བསུ་བའི་ཆུ་འབྲུག་གནམ་ལོ་གསར་ཚེས་འདིའི་ནང་ནས་ཁྱེད་རྣམས་སྐུ་ཁམས་བདེ་ཐང་དང་བྱ་བ་ལམ་འགྲོ་རེ་སྒུག་མངོན་འགྱུར་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་ཡང་ཡང་ཞུ་བ་དང་ཆབས་ཅིག ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་རང་རིགས་ཀྱི་སྤོབས་པ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་དེ། རང་ཕྱོགས་སུ་ཕམ་ཁ་དང་གྱོང་གུད་ཅི་ཙམ་བྱུང་ཡང་བློ་སྟོབས་མ་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་ཆིག་སྒྲིལ་ལ་འབད་འབུངས་དམ་ཟབ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆ། འབྲི་རུ་དགུ་འགྲུབ་ནས་ཞེས་འཁོད་ཡོད་འདུག”
(ཚེ་སྲོག་གི་རྡུང་བའི་རྒྱལ་རྔ )
“སྐྱིད་སྡུག་དང་ལས་དབང་གཅིག་པའི་གངས་ཅན་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི། རང་བཙན་གཙང་མའི་སྒོ་ནས་གོང་ས་མཆོག་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་མངོན་འདོད་ཡིན། འོན་ཀྱང་གོང་ས་མཆོག་གིས་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་འབད་བརྩོན་གནང་བ་ལ། བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་གིས་ཁོང་གི་བཀའ་དགོངས་སྤྱི་བོར་བཀུར་ཏེ་ཡུན་རིང་རེ་སྒུག་བྱས་ཀྱང། རྒྱ་གཞུང་གིས་དེའི་ཕྱོགས་ལ་ཐུགས་ཁུར་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཕུད། བོད་པའི་བདེ་སྡུག་གླེང་བ་ཙམ་གྱིས་འཛིན་བཟུང་དང་མནར་གཅོད་ཚད་ལས་རྒལ་བ་གཏོང་བས་མ་ཚད། གོང་ས་མཆོག་ལ་མཚན་སྨད་དང་བོད་འདི་ཀྲུང་གོའི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་དམ་བཅའ་བརྟན་པོ་མེད་ཚེ། ལྐོག་གསོད་བཏང་སྟེ་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་འགྲོ་བ་ལས། བོད་མིའི་བདེ་སྡུག་ལ་དོ་སྣང་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཅི་ཡང་མེད་སྟབས། ང་ཚོས་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་ནི་རྣོ་ངར་ཆེ་རུ་བཏང་སྟེ། བོད་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བདེན་དཔང་གི་ཆེད་དུ། རང་ལུས་མེ་རུ་མཆོད་དེ་བོད་རང་བཙན་གྱི་འབོད་སྒྲ་སྒྲོགས་དོན། ཀྱེ་ནམ་མཁའི་ལྷ་ཆེན་པོ་ཁྱེད་ཀྱི་སྤྱན་ཟུང་བོད་ལ་གཟིགས་དང་། མ་ཡུམ་གྱི་ས་ཆེན་པོ་ཁྱེད་ཀྱི་བྱམས་རྩེ་བོད་ལ་དགོངས་དང། བར་གནས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་དྲང་བདེན་ལ་མཐོང་ཆེན་གནང་རོགས། དྭངས་གཙང་ཁ་བའི་ལྗོངས་འདིར་དམར་པོ་ཁྲག་ལ་བསྒྱུར་བས་མ་ཚད། དྲག་པོ་དམག་གིས་ས་གཞི་བཀང་སྟེ་བར་མི་ཆད་པའི་དྲག་གནོན་རྒོད་ཀྱང། དཔའ་ངར་ཞུམ་པ་མེད་པའི་གངས་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་གཞུ་མོ་བཀུག ཚེ་སྲོག་གི་མདའ་མོ་འཕང་སྟེ། དྲང་བདེན་གྱིས་གཡུལ་ངོ་ཟློག་རྒྱུ་ཡིན། མཇུག་ཏུ་ཁ་བ་རི་བའི་ཕུ་ནུ་མིང་སྲིང་ཚོས། འདྲ་མཉམ་དང་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཕྱིར། གངས་ཅན་པའི་སྤྱི་དོན་ལ་གཙོ་བོ་དང། སྒེར་དོན་ལ་ཕལ་པ་བྱས་ཏེ། རྡོག་རྩ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱིས་མདུན་དུ་སྐྱོད་རྒྱུ་ནི་ངའི་རེ་བ་ཡིན། འབྲི་རུ་བ་དགུ་འགྲུབ་ནས། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༢ལོའི་ཟླ ༣ཚེས་༡༤ཉིན། ”ཞེས་འཁོད་ཡོད་འདུག


text:
ཆབ་མདོ་ངག་ཕུན།
དེ་རིང་ཁོ་བོ་རྗེས་དྲན་ཞུ་ས་འདི་ནི་གོང་བླ་མ་མ་རེད་ལ། མ་མཁའ་འགྲོ་མ་ཡང་མ་རེད། གོང་དཔོན་པོ་ཡང་དེ་ལས་ཀྱང་མ་རེད། མི་དམངས་དཀྱུས་མའི་ནང་མི་ཚེའི་ཚོར་བ་རོལ་ནས་བོད་རིགས་ལ་ཤ་ཞེན་ཆེ་བའི་སྐྱེད་མ་ཞིག་རེད།
དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་དུས་བབ་འདོན་ཐེངས་བདུན་བརྒྱ་དོན་བརྒྱད་ནང་ལ། བོད་དོན་འཐབ་རྩོད་པ་གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱི་ཨ་མ་ལྡོམ་པོ་སྐྱིད་ལགས་གློ་བུར་འདས་གྲོངས་སུ་ཕྱིན་སྐོར་བཀོད་འདུག་པས། འགོ་ནས་མཇུག་བར་ཐེངས་གཅིག་བཀླགས་པའི་རྒྱུད་རིམ་ཁྲོད། སེམས་ཁོངས་སུ་ཧ་ཁ་སྙམ་པའི་སེམས་ཕམ་ཞིག་ཀྱང་དབང་མེད་དུ་སྐྱེས་བྱུང་ཞིང་། སེམས་ཕམ་སྐྱེ་དགོས་དོན་ནི་ཨ་མ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་གྱི་ཆེད་དུ་ལས་འགུལ་རབས་དང་རིམ་པ་སྤེལ་བ་དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་བས་སོ།
རྒྱུ་མཚན་དེར་བརྟེན་ནས་རྗེས་དྲན་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཡང་བོད་དོན་ཞི་བའི་གོམ་བགྲོད་པ་གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེའི་ཨ་མ་སྡོམ་པོ་སྐྱིད་ལགས་ནི། དྷ་སའི་རི་གྲོང་འདི་རུ་ལོ་ཤས་སྔོན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཕྱི་ལོག་དེར་ཞི་བའི་བྱ་འགུལ་རབས་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ནས་བཞུགས་ཀྱི་འདུག་ཅིང་། སྐབས་དེ་དུས་ཨ་མ་དེ་འདྲའི་སེམས་ཤུགས་ལ་ཨང་སྙམ་པའི་སེམས་ནང་ཚོར་སྣང་སྐྱེ་མྱོང་ཡོད་ལ།
དེ་རིང་དུས་བབ་གསར་ཤོག་ལས། “ཉིས་སྟོང་བརྒྱ་མེད་བཅུ་གཉིས་ལོའི་གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་ཉིན་མོ་དང་བསྟུན། གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་མ་བུ་གསུམ་གྱིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་དགོས་འདུན་དོན་ཚན་ལྔ་བཏོན་ཏེ། བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ནས་མགོ་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་ནང་ཞི་བའི་གོམ་བགྲོད་གནང་བ་”སོགས་བཀོད་གནང་འདུག་ཅིང་། ཁོང་མ་བུ་གསུམ་གྱིས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་ཆེད་དུ་དཀའ་སྡུག་ཁག་ལ་གདོང་ལེན་གནང་སྟེ་སེམས་ཤུགས་ཞུམ་པ་མེད་པའི་གོམ་བགྲོད་གནང་ཡོད་ཅིང་། གོམ་བགྲོད་གནང་ཞེས་ང་ཚོ་ཞལ་ནས་གསུང་དུས་ཚིག་འབྲུ་གསུམ་པོ་དེ་ལས་སླ་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་འཐོན་གྱི་འདུག་མོད། དངོས་སུ་གོམ་བགྲོད་ལ་ཕེབས་དུས་སླ་པོ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་ཅིང་། ང་ཚོ་དྷ་ཤོད་ནས་མེ་གྷན་བར་རྐང་ཐང་ལ་ཡོང་བ་ཡིན་ན་རྔུན་ནག་འཐོན་པ་དང་། རྐང་པ་ན་བ། ཁ་སྐོམ་པ་སོགས་དཀའ་ལས་ག་ཚད་གཅིག་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་པ་དེ་རེད།
དེ་འདྲའི་དཀའ་ངལ་ཁག་ལ་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་སེལ་ཐབས་སུ་དཀའ་སྡུག་ཁག་སེམས་ཁོངས་སུ་ཉར་ནས་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོའི་ཐོག་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེན་དོན་གྱི་ཆེད་དུ་ཟླ་བ་གཉིས་ཏག་ཏག་གོམ་བགྲོད་ལ་ཕེབས་གནང་བ་ནི་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་རླབས་ཆེན་གྱི་ལས་འགུལ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་སོ་སོའི་ཤ་ལས་ཆེད་པའི་བུ་ཕྲུག་གཅིག་གོ་རྒྱུ་འཚོ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་ནས་ལོ་ངོ་ལྔ་ཙམ་ཕྱིན་པ་ནི་དུས་ཚོད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་གཏན་ནས་མིན། རྒྱུད་རིམ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་ཕ་མའི་སེམས་ཁམས་ལ་དཀའ་སྡུག་ག་ཚོད་ཡོད་པ་སུ་ཞིག་གིས་བརྗོད་མི་ནུས།
དེ་བཞིན་ཚེ་གཅིག་གི་གཏན་གྲོགས་ཀྱང་བློས་བཏང་ཆེན་པོ་གནང་བ་རེད་ལ། ཨ་མ་གཅིག་པུས་ཕྲུ་གུ་གཉིས་ལྟ་རྟོག་དང་གསོ་སྐྱོང་གནང་དགོས་དུས་ལས་སླ་པོ་ག་ལ་ཡོད། ཡིན་ནའང་དཀའ་སྡུག་ཁག་ལ་གདོང་ལེན་གནང་བ་དེར་ཡི་རངས་ཞུ་འདོད་བྱུང་། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་ཅེས་པའི་དེབ་ལས། “ཆེས་གལ་ཆེ་བ་དང་རང་གི་ཚེ་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཁྱིམ་བཟའ་ཚང་ཞིག་གི་བདེ་སྐྱིད་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཟབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ངས་གསལ་བོར་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། རང་ཉིད་སྐྱེ་སའི་མི་རིགས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་དང་བསྡུར་ན། ངས་ཁོང་མ་སྨད་གསུམ་བསྐྱུར་ནས་འགྲོ་དགོས་ཀྱང་འགྲོ་ཕོད་དགོས་པ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་རང་དབང་ཆེད་དུ་བག་ཆགས་ཤིག་འཇོག་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། ངའི་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་རིན་ཐང་ཅི་ཡང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་བདག་གིས་དུས་རྒྱུན་དུ་བསམ་བཞིན་ཡོད་དུས། ང་རང་ཐེ་ཚོམ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་རང་ལ་རང་དབང་སྤྲོད་ན། ང་རང་གིས་སེམས་ནང་དུ། གྲ་སྒྲིག་སྔ་ས་ཡོད་”ཅེས་དང་། དེ་འདྲའི་བོད་མི་རིགས་ལ་ཤ་ཞེན་དང་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་དང་། དམ་བཅའ་བརྟན་པོས་ལས་འགུལ་སྤེལ་གནང་བ་རེད། དེ་ནས་མཛའ་མོས་ཀྱང་བློས་བཏང་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་”ཁྱོད་རང་འགྲོ་འདོད་ན། ད་སོང་།” ཞེས་སོགས་བཀོད་གནང་དོན་ལྟར་བློས་བཏང་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད་ཅིང་། དངོས་གནས་ཁོང་རྣམས་ལ་ཡི་རངས་ཞུ་བཞིན་ཡོད།
ད་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མས་ང་དང་ཁྱོད་ཅེས་ནང་ཁུལ་ལ་ཕན་ཐོགས་མེད་པའི་རྩོད་གླེང་ལ་མགོ་འཁོར་ནས་མ་བཞུགས་པར་ཚང་མ་དམ་ཚིག་རྡོག་རྩ་ཆིག་སྒྲིལ་གནང་ནས་མདུན་སྐྱོད་གནང་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས། ངས་མི་དམངས་དབྱིངས་ཀྱི་ནང་ཁུལ་ལ་རྩོད་གླེང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་གཏན་ནས་བརྗོད་ཀྱི་མེད། འོན་ཀྱང་སྐབས་རེ་གང་ཟག་ག་གེ་མོས་གནང་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་སྣང་སྐྱེ་ཡོང་གི་འདུག་ཅིང་། དེ་དག་ནི་ཞོར་འཕྲོས་ཙམ་ལས་མ་འདས་སོ།
ལྷག་པར་གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པའི་གསར་ཤོག་གི་མིང་ཡིན་པ་ཡོད། ད་ལྟ་ཡག་པོ་མི་དྲན་གང་ལྟར་གསར་ཤོག་གཅིག་ཀྱང་འདོན་སྤེལ་གནང་སོང་བས། རང་ངོས་ནས་དེའི་ནང་ལ་རྩོམ་ཡིག་གཅིག་སྤེལ་མྱོང་བ་ད་ལྟ་ཡང་དྲན་གྱི་འདུག་ཅིང་། ཨ་མ་ལྡོམ་པོ་སྐྱིད་ལགས་ཀྱིས་གསར་ཤོག་ཉོ་རོགས་ཞེས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཕྱི་ལོག་དེར་གསར་ཤོག་ཕྱག་གི་བཟུང་ནས་མི་རེར་བརྗོད་པ་ངས་དངོས་སུ་ཐེངས་མང་མཐོང་མྱོང་ཡོད།
ཚགས་ཤོག་ཉོ་རོགས་ཞེས་བརྗོད་དུས་འགའ་རེས་གོ་ཡང་མ་གོ་མདོག་མདོག །འགའ་རེས་མཐོང་ཡང་མ་མཐོང་མདོག་མདོག །འགའ་རེས་ཐག་རིང་པོ་ནས་མཐོང་དུས་དེར་གཡོལ་གང་ཐུབ་བྱེད་པ་དང་། ལྟ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་ཅིང་། གཡོལ་ནས་འགྲོ་བ་མཐོང་མྱོང་ཡོད། བྱེད་སྟངས་དེ་དག་མཐོང་དུས་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ཨ་ཁ་སྙམ་པའི་སེམས་ཁམས་སུ་སྐྱོ་གདུང་དབང་མེད་དུ་ཤར་མྱོང་།
ཕྲུ་གུས་ཕ་མ་ལ་བརྔན་པ་རིགས་དགོས་ལབ་ཚེ་ལམ་སེང་དངུལ་ཁུག་བཏོན་ནས་བུ་ཕྲུག་ལ་བརྔན་པ་ཉོ་ནས་སྤྲད་ཀྱང་གནང་བ་ལས་དེ་ཉོ་དགོས་མ་རེད་གཏན་ནས་མི་གསུང་། ཕྲུ་གུས་དེབ་རིགས་ཉོ་དགོས་ལབ་ཚེ་ཨ་མ་འགའ་རེས་ཉོ་དགོས་མ་རེད་ཀློག་གིན་ནི་མི་འདུག་ཅེས་བཀའ་འགོག་གནང་བ་དངོས་སུ་མཐོང་མྱོང་།
གང་ལྟར་ང་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་འདིའི་འགོ་དམངས་ཚང་མས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་དང་། རྩ་བ་ཆེན་པོ་ཡིན་རབས་ཁ་ཕོ་སྒྲོག་པ་ཙམ་ལས་དོན་ངོ་མར་ཁ་ཞེ་གཉིས་གཏན་ནས་མཚུངས་ཀྱི་མི་འདུག་སྙམ་པའི་སེམས་ཚོར་ཁོ་བོ་ལ་ཐེངས་མང་སྐྱེ་མྱོང་མེད་པ་གཏན་ནས་མིན་ལ། སྐབས་རེ་གནས་སྟངས་དེ་འདྲ་རེད་མཐོང་ཡོང་སྐབས་སེམས་ནང་ལ་སུན་སྣངརེ་ཡང་སྐྱེ་མྱོང་ཡོད་ཅིང་། གཅིག་བྱས་ན་ཁོ་བོ་ལྟ་སྟངས་ནོར་ཡོད་སྲིད། ཁོ་བོ་ལྟ་སྟངས་ནོར་ཡོད་པར་ཤོག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བརྒྱབ་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་རང་རིགས་འགའ་རེ་བོད་ཡིག་ཀློག་རྒྱུ་ཉོབ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་མཐོང་ཡོང་དུས་དེ་ལས་སེམས་ནང་མ་བདེ་པ་ཡོང་གི་འདུག །གཅིག་བྱས་ན་རང་ཉིད་འཛམ་གླིང་གི་ཤེས་བྱ་དབེན་པས་བླུན་རྒན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་འཕོ་འགྱུར་མ་རྟོགས་པ་དང་། སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་ལས་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ལྟ་སྟངས་ནོར་འཁྲུལ་ཚ་ཆེ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་སྲིད་པ་ཞིག་རེད།
ལྷག་དོན་དེང་རབས་འཕྲུལ་ཆས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་བསྟུན་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་གདུང་ཞེན་ཟབ་པའི་མི་བུ་འགས་གློག་ཀླད་དང་། ལག་ཐོགས་ཁ་པར་སོགས་སུ་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག་པ་སྟབས་བདེ་བཟོ་གནང་མཛད་ཡོད་ཀྱང་། ད་དུང་བོད་རིགས་ནང་ཁུལ་ལ་ན་གཞོན་འགའ་ཤས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་གཏན་ནས་མི་གནང་མཁན་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཡིག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་དབྱིན་ཡིག་འབྲི་བ་ལ་གཟི་བརྗིད་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་ནས་དབྱིན་ཡིག་བེད་སྤྱོད་གནང་གི་ཡོད།
དེ་བཞིན་ང་ཚོ་མ་འོངས་པའི་སོན་རྩ་གསོ་སྐྱོང་གནང་ས་ལྟེ་གནས་ཡིན་རབས་སོགས་ཁ་ཕོ་སྒྲོག་སའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ལྟེ་གནས་སློབ་གྲྭ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ངོ་དེབ་དང་དྲ་ཚིག །དུས་དེབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་སོགས་ལ་ཐེངས་གཅིག་གཟིགས་དང་། ལས་ཀྱི་སྣེ་བ་ཚོས་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ག་ཚོད་གཅིག་གནང་ཡོད་མེད་དེ་ནས་རོབ་ཙམ་ཞིག་རྟོགས་ཐུབ་སྙམ། དེ་དག་གིས་ན་གཞོན་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བག་ཆགས་ངན་པ་འཇོག་གི་མེད་དམ་སྙམ། ངས་དེ་དག་ལབ་དུས་དབྱིན་ཡིག་སྦྱོང་རྒྱུ་ཡོད་མ་རེད། འབྲི་རྒྱུ་ཡོད་མ་རེད་གཏན་ནས་བརྗོད་ཀྱི་མེད་ལ། དབྱིན་ཡིག་ཤེས་དགོས་ལ་དེ་བཞིན་སོ་སོའི་ཕ་སྐད་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་རེད། སའི་གོ་ལའི་གཅིག་འགྱུར་གྱི་དུས་སྐབས་འདིར་ངེས་པར་དུ་དབྱིན་ཡིག་ཤེས་དགོས་ལ། དབྱིན་ཡིག་མ་ཤེས་ན་མི་ཕྱེད་ཀ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་གྱི་ཡོད། དེ་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། གང་ལྟར་འདབ་གཤོག་གཉིས་ལྡན་གྱི་ན་གཞོན་ཁྱུ་ཚོགས་ཤིག་གསོ་སྐྱོང་གནང་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་པའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་རེད་སྙམ།
ལྷག་དོན་རྒྱ་གར་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་འགོ་དམངས་ཚང་མར་གསར་ཤོག་ཉོ་ནས་ཇ་བཏུང་ཞོར་དང་། སྐད་ཆ་བཤད་ཞོར། འགྲོ་ཞོར་འདུག་ཞོར་སོགས་ལྟ་ཀློག་གནང་རྒྱུར་ཧ་ཅང་གི་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མཐོང་གི་འདུག་པས། དེ་དག་མཐོང་དུས་སེམས་ཁམས་སུ་ཡིད་དབང་འཕྲོག་གི་འདུག་ཅིང་། ང་ཚོའི་མི་རིགས་འདི་ལ་དེ་འདྲའི་གོམས་གཤིས་མེད་པ་གང་ཡིན་ནམ། སློབ་གྲྭའི་སློབ་གསོའི་མ་འདང་བ་རེད་དམ། ནང་གི་སློབ་གསོ་མ་འདང་བ་རེད། གང་ལྟར་དེབ་ཀློག་ལ་གོམས་གཤིས་མེད་པའི་ནོར་འཁྲུལ་དེ་དག་གང་ནས་བྱུང་བ་རེད། ད་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མས་དེབ་ཀློག་ལ་གོམས་གཤིས་ཡོང་ཐབས་ལ་སློབ་གསོ་གནང་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས། དེབ་ཀློག་གི་གོམས་བཤིས་མེད་ན་མི་རིགས་དེ་ལ་ཤེས་ཡོན་ཆུ་ཚད་ཡག་པོ་ཞིག་གཏན་ནས་མི་ཡོང་བ་དེར་བརྟེན་འགོ་འོག་ཚང་མས་ཡིད་གཟབ་གནང་དགོས་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཤར་འདུག་སྙམ།
ང་ཚོ་འདི་ཕྱོགས་ནས་ངེས་པར་དེ་ལ་དཔག་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག །ངས་དེ་དག་ལབ་དུས་ཕྱག་ལས་གནང་གི་མི་འདུག་གཏན་ནས་བརྗོད་ཀྱི་མེད། ད་དུང་ཡར་རྒྱས་ལ་མཐའ་མེད་པ་ཡིན་དུས་ནོར་འཁྲུལ་ལ་གཡོ་སྲང་གནང་ནས་ང་ཚོ་ཚང་མས་ནུས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་ནས་ལས་དོན་གནང་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཟེར་བ་དོན་ཡིན་པས་སོ། དེ་དག་ནི་ཕན་ཐོགས་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ན་བསམ་པའི་ཀུན་སློང་ཞིག་འཁུར་ནས་བསམ་ཚུལ་བཤད་པ་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་པའི་དམིགས་ཡུལ་གང་ཡང་མེད་པའི་དེ་ལུགས་དགོངས་བཞེས་མཛོད། ཤ་ཚ་བའི་གཏམ་ལ་སྙན་པོ་མེད། ནད་དྲག་པའི་སྨན་ལ་ཞིམ་པོ་མེད་ཅེས་པ་ལྟར་རེད།
མཐའ་དོན་བོད་མི་རིགས་ལ་བཀའ་དྲིན་བླ་མེད་དུ་ཆེ་བའི་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐུ་ཚེ་ཡུན་རིང་བརྟན་ཅིང་། མགོན་པོ་མཆོག་གི་ཐུགས་དགོངས་མཐའ་དག་གེགས་མེད་ལྷུན་འགྲུབ་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་དང་བཅས།


text:
གཡུང་དྲུང་བོན་མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གསུམ་འཚོགས་པའི་ཉིན་ལྔ་བ།
[ཟླ་ཚེས། 2018-09-23 20:07:58][རྩོམ་པ་པོ། ཚོགས་འདུའི་གསར་འགྱུར་འགན་འཛིན་ཚན་ཁག][རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།][ཀློག་གྲངས། ]
གཡུང་དྲུང་བོན་མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་སྐབས་གཉིས་པའི་རྒྱས་འཛོམས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པ་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གཡས་རུའི་འཆད་རྩོད་ཆེན་མོ་ཐེངས་གཉིས་པ། ཞང་བོད་ཤེས་རིག་གཞུང་བརྒྱའི་བགྲོ་གླེང་ཆེན་མོ་ཐེངས་གཉིས་པ་བཅས་ཚོགས་ཆེན་གསུམ་འཚོགས་པ།
ཚེས་༡༤ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་༨:༣༠ སྟེང་། གཡུང་དྲུང་བོན་ཞི་བདེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཐེངས་གསུམ་པ་འཚོགས། དེ་ཡང་འགན་འཛིན་མི་སྣས་མཆོད་བཤམས་གོ་སྒྲིག་དང་ཞི་བདེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་དཔེ་ཆ་ཚོགས་ཞུགས་ཡོངས་ལ་ཕུལ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ། གཡུང་དྲུང་བོན་ཞི་བདེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་འགན་འཛིན་ཚན་གཙོ་སྤྲུལ་པད་མ་རིན་ཆེན་མཆོག་གིས་ཞི་བདེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐོར་གྱི་གསུང་བཤད་དང་འབྲེལ་སྐྱབས་རྟེན་བསྔོ་སྨོན་ཞུས། མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་པ་མཁན་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་གྱིས་འབྲེལ་ཐོགས་དངུལ་གྲངས་ངོ་སྤྲོད་དང་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་ཞུས་ཤིང་། སྣང་ཞིག་དགོན་པའི་དབུ་མཛད་ཆེན་མོས་འདོན་པའི་བྱིངས་འདྲེན་པ་དང་། བླ་མ་དགེ་བཤེས། གྲྭ་བ་བཙུན་མ། གསང་སྔགས་རིག་པ་འཛིན་པའི་སྡེ་སོགས་ཀྱིས། གཡུང་དྲུང་བོན་ཞི་བདེ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཐེངས་གཉིས་པའི་འདོན་པ་གསུངས་ནས་ཐེངས་འདིའི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ཚགས་སུ་ཚུད་པ་གནང་།
ཉིན་གུང་བཞེས་པ་གནང་རྗེས། མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་རྩེ་ཞིག་ཚང་དང་མཚན་འཛིན་ཚོགས་གཙོ་སྣང་ཞིག་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་གཙོས་པའི་ཚོགས་མི་རྣམས། མ་རྒྱུད་ཀྱི་གནས་རི། ན་གོར་ཐང་ཆེན་གྱི་དུར་ཁྲོད་རི་ངོས་སུ་བློན་ཚང་བེར་རྩ་སྡེ་བས་བཞེངས་པའི་མ་ཏྲི་ལ་རབ་གནས་མཛད་པར་ཕེབས།
ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་༡:༡༠ སྟེང་། གཡུང་དྲུང་བོན་ཞང་བོད་ཤེས་རིག་གཞུང་བརྒྱའི་བགྲོ་གླེང་ཆེན་མོ་འཚོགས། སྒོ་དགེ་ལེགས་མཆོག་གིས་མདོ་འཛིན་བྱས་ཏེ། རྟོགས་ལྡན་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས། ཤར་རྫ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་འཇམ་དབྱངས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་སྨིན་གྲོལ་དབང་གི་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས། ཉག་རོང་བྲག་དབེན་དགོན་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཚད་མ་རིག་པའི་བྱུང་ཁུངས་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས། ཤར་རྫ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་གཤེན་བསྟན་དབང་རྒྱལ་གྱིས་སྡེ་སྣོད་མཛོད་ལས་འཕྲོས་པའི་དཀའ་གནད་འགའ་ཞིག་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས། ཤར་རྫ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐལ་བཟང་གིས་བོན་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་གླེང་བྱས། ཤར་རྫ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ལྷ་སྲས་ཀྱིས་ཡ་ཐོག་སྲིད་པའི་རྒྱུ་བོན་བོད་ཡུལ་དུ་དར་ཚུལ་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས། སྡེ་དགེ་ལྔ་རིག་སློབ་གླིང་གི་སྤྲུལ་ངག་དབང་གཡུང་དྲུང་གིས་བོན་གྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་སྐོར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས་པ་དང་། མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ། དབྲ་ཁྱུང་དགེ་བཤེས་སྐལ་བཟང་ནོར་བུ་མཆོག་གིས་ཞང་བོད་ཤེས་རིག་གཞུང་བརྒྱའི་བགྲོ་གླེང་ཆེན་མོ་ཐེངས་གཉིས་པའི་མཇུག་བསྡོམས་གསུང་བཤད་གནང་།
མཇུག་ཏུ་ཐེངས་འདིའི་ཞང་བོད་ཤེས་རིག་གཞུང་བརྒྱའི་བགྲོ་གླེང་གནང་མཁན་བཅུ་དགུ་ལ། མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་ལེགས་སྐྱེས་གནང་།
ཆུ་ཚོད་༣:༣༠ སྟེང་། ༡༽གཡུང་དྲུང་བོན་མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཞུགས་མི་སྣ་ལྷན་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཤད་སྒྲུབ་སློབ་གླིང་ལ་གཟིགས་བསྐོར་གནང་བར་ཕེབས།
༢༽ ཡོངས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་མོ་རྗེ་བཙུན་ནམ་མཁའ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་གིས་རྒྱ་ཆེའི་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ལ་དུ་ཏྲི་སུ་ཡི་གོ་དོན་དང་ཕན་ཡོན་སྐོར་འཆད་ཁྲིད་གནང་།
ཆུ་ཚོད་༦:༣༠ སྟེང་། ༡༽ རྩོད་པ་བ་ཀུན་སྔགས་རྫོགས་གླིང་ཚན་དམ་བཅའ་ཆེན་མོ་འཚོགས། ༢༽ གཡུང་དྲུང་བོན་མཉམ་འབྲེལ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཞུགས་མི་སྣ་ལྷན་རྒྱས་གླིང་ཚན་དམ་བཅའ་ཆེན་མོར་མཉམ་ཞུགས་གནང་བ་བཅས་ཉིན་ལྔ་པའི་གནས་ཚུལ་རགས་རིམ་ཙམ་མོ།།


text:
༡. རྒྱུ་སྟག་པ་སོགས་སྲ་ཤིང་གི་རིགས་ལས་བྱས་པའི་གྲུ་བཞི་ནར་མོ་སྟེ་ཕལ་ཆེར་དཔང་ལ་སོར་སོ་ལྔ་དང་། ཞེང་ལ་སོར་བཅོ་བརྒྱད་ཅན་ཚད་ལྡན་ཡིན། དེ་བས་ཆེ་བ་དང་ཆུང་བ་སོགས་སྟབས་ཅི་བདེར་ཡིན་པ་འདྲ། དེ་ཉིད་དཔང་དུ་སོར་དགུ་ཐལ་སྒྲོམ་དང་སོར་ཉེར་དྲུག་རྩིས་གཞོང་ངམ་སམ་གས་བཅས་ངོས་གཉིས་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ཐལ་སྒྲོམ་གྱི་མདུན་ཕྱོགས་སུ་དབྱིབས་གའུ་མགོ་ལྟར་སྒྲོས་ཉམས་ཅན་ལ་ཉི་རྐང་དང་ཟླ་རྐང་རེའུ་མིག་གམ། གླེགས་རལ་རི་མོ། གོ་ལ། འཇམ་དཔལ་དབྱངས་སོགས་ཅི་བདེར་འབྲི་བ་དང་། གཞོང་མཐིལ་ཤེལ་ངོས་ལྟར་འཇམ་ཞིང་ཚོས་དཀར་ནག་གང་རུང་བྱས་ཀྱང་རུང་། སྤྱིར་ས་གཞོང་གི་ནང་ངོས་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་གཞལ་ཡས་ཁང་མཚོན། ཕུན་ཚད་ཙམ་གྱིས་མཐའ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་རི་མོ་གཉིས་འབྲེལ་ཅན་ཡིན། ས་སྒམ་གྱི་ནང་ངོས་སུ་བུ་ག་ཆུང་ངུ་ཞིག་ལ་སྒོ་འདེམས་རྒྱག་ཆོག་པ་སྟེ་ཐལ་བ་བསྡུ་འགྲེམ་བྱེད་བདེ་བ་དང་། རྒྱུན་པར་བེད་སྤྱོད་མི་བྱེད་པའི་སྐབས་ཐལ་བ་བོར་བརླག་མི་ཤོར་བར་ཕན་པ་ཡོད། མཐའ་སྐོར་དུ་ཚོན་དམར་དང་། མཐའི་ཉིས་འབྲེལ་རི་མོར་ཚོན་སེར་དང་གསེར་རིས་འབྲི་བར་བྱ་དགོས།
༢. ས་རིས་འབྲི་བྱེད་ལ་རྩིས་ཐུར་ཟེར། རྒྱུ་རབ་གསེར་དངུལ་ཟངས་དང་། འབྲིང་ལྕགས། ཐ་མ་སྨྱུག་མ་སོགས་ལས་གྲུབ་པའི་འབྲི་བྱེད་ཐུར་མ་རྩེ་རྣོན་པོ་དང་། ཡུ་བར་རལ་གྲི་སོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བརྒྱན་པ། རིང་ཐུང་སོར་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དྲང་ཞིང་རྒྱུད་མཁྲེགས་པ་ཞིག་དགོས། རྩེ་མོར་རལ་གྲི་བྱ་དགོས་དོན་ནི། ས་རིས་ཀྱི་ཆོ་ག་དངོས་ལ་འཇུག་སྐབས། ས་བདག་སོགས་བདུད་ཀྱིས་གནོད་མི་ཚུགས་པའི་དགོས་པ་དང་། འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་ཤེས་རབ་མཚོན་པའང་ཡིན། ཕྲ་སྦོམ་རན་པར་དྲང་དགོས་པ་ནི། སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི་དྲི་མ་བསལ་ཞིང་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དགོངས་པ་དྲི་མ་མེད་པར་རྟོགས་ཐུབ་པར་མཚོན།
༣. ས་གཞོང་དུ་ཡོད་པའི་ཐལ་བ་ནི། རབ་སེམས་ཅན་ཤི་ཟིན་པའི་རུས་གོང་མེར་བསྲེགས་པའི་ཐལ་བ་དཀར་པོ་དང་ནག་པོ། འབྲིང་ས་དཀར་སོགས་ཞིབ་བརྡུང་གི་ཕྱེ་མ། ཐ་མ་ཆུ་ཁའི་བྱེ་མ་ཞིབ་མོ་བཅས་ཡིན། གྲུབ་རྩིས་ཀྱི་ལྔ་བསྡུས་ཆ་ཚང་བརྩིས་ཟིན་རྗེས། ཐལ་བ་དེ་སྲོག་ཆགས་ཤི་བའི་རོ་སྟེང་དུ་བླུགས་ན། སེམས་ཅན་དེ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལུས་སུ་སྐྱེ་ཐུབ་པར་སྔོན་བྱོན་དམ་པ་དག་གི་ཞལ་རྒྱུན་ཡིན།
༤. ས་རིས་འབྲི་བའི་ཚེ་འབྲི་བྱེད་ཀྱི་རྩེ་ནས་མར་སོར་གསུམ་འཇལ་བའི་མཚམས་སུ། མཐེ་བོང་དང་མཛུབ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་ཅུང་བསྙལ་ནས་དཀྱིལ་མཛུབ་དང་། སྲིན་མཛུབ་གཉིས་ཀྱི་མཛུབ་བར་ནས་ཡུ་བ་ཕྱིར་བཏང་ནས་བཟུང་། དཀྱིལ་མཛུབ་དང་། སྲིན་མཛུབ། མཐེའུ་ཆུང་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་བཀོད་སོགས་རི་མོ་དོར་བྱ་རྣམས་མི་མངོན་པར་བསུབ་པས་ངོས་གཙང་ཞིང་ཁོད་སྙོམ་པོར་བྱེད་ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ཡོད་དོ། །
༥. བརྩི་ཐབས་ནི། ལུས་ལག་བྲིས་དང་མ་བྲལ་བ། ངག་དགུ་མཐའ་དང་མ་བྲལ་བ། ཡིད་གནས་གཞན་དང་མ་བྲལ་བ་སོགས་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གྱི་རྩི་ཐབས་འདི་ལས་གདོད་མའི་དུས་ན། ཕྲེང་རྩིས་དང་། ཀློག་རྡུལ་འཕྲུལ་ཆས། གློག་ཀླད་སོགས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་མེད་པའི་དུས་སུ། བོད་རང་གི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ས་གཞོང་གི་རྩིས་སྤྱད་འདི་ཕལ་ཆེར་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་དར་རྒྱས་ཕྱིན་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་ཞིག་སྟེ། འདི་ལ་ཚན་རིག་ཁྱད་ཆོས་སམ་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ་རྩི་བ་པོའི་མིག་ལ་མི་གནོད་པ་དང་། སྟབས་བདེ་བ་དང་། རིན་རྩ་ཆུང་བ་གྲངས་མང་པོ་བརྩི་ཐུབ་པ་དང་། གྲངས་གནས་བརྩེགས་མ་མང་པོ་བརྩི་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ལྡན།
དེང་རབས་ཕྲེང་རྩིས་ལ་ངག་ཐོག་གི་ཨང་རྩིས་བྱང་ཆ་མེད་ན་བརྩི་དཀའ་བ་དང་། གྲངས་གནས་བརྩེགས་མ་བརྩི་མི་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་ལ། རྩིས་འཕྲུལ་ལ་སྤྱོད་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གྲངས་ཉུང་ངུ་བརྩི་བར་དགེ་མཚན་ལྡན་རུང་། གྲངས་གནས་མང་པོ་དང་། གྲངས་བརྩེགས་མ་བརྩི་ཐབས་བྲལ་བའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་དོ། །


text:
ད་ལོའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་གི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་ མཁན་གྱི་གྲས་སུ་ལན་གྲུ་སློབ་ཆེན་མི་རིགས་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་དགེ་རྒན་ ཆེན་མོ་གཞོན་པ་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་བདམས་ཐོན་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གི་དཔྱད་རྩོམ 《 བོན་པོའི་ལེ་གུ༼ལེའུ༽ཞེས་པའི་མིང་གི་བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མཐའ་དཔྱོད》 ཅེས་པར་བོད་ཡིག་གི་རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་བྱ་དགའ་ཨང་དང་པོ་ཐོབ། འདིའི་ཡར་སྔོན་ལ་བྱ་དགའི་རྣམ་གྲངས་འདི་སྟོང་པར་ལུས་ཡོད། ཁོང་གི་འབུམ་རམས་པའི་དཔྱད་རྩོམ 《 འབྲུག་དཀར་གཙང་བོའི་སྟོད་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་ཆོས་ཞིབ་འཇུག》ལའང་ད་ལོའི་སི་ཁྲོན་ ཞིང་ཆེན་གྱི་འབུམ་རམས་པའི་ཕུལ་བྱུང་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་བྱ་དགའ་ཐོབ།
2014ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས16ཉིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཙུང་ལི་ལིས་ཁི་ཆང་ ལགས་ཀྱིས་དབྱིན་ཇིའི་ཉིའུ་ཅིན་སློབ་ཆེན་པོ་ཏི་ལིན་དཔེ་མཛོད་ཁང་ལ་ལེགས་ སྐྱེས་སུ་གནང་བ་ནི་འབྲུག་ཐར་དང་། ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ། རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་བཅས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་དེབ 《 ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་སི་ཁྲོན་གྱི་དམངས་ཁྲོད་བོད་ཡིག་བོན་ཆོས་ཡིག་རྙིང》 ཞེས་པ་དེ་ཡིན།
བོན་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་མཁན་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་བཤད་རྒྱུར། རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་བྱུང་བའི་བོན་ཆོས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ནང་སྒོས་སུ་དམངས་ སྲོལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེར་ཐེབས་ཡོད། བོན་ཆོས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་བསམ་པའི་རིག་གནས་དང་དངོས་པོའི་རིག་གནས། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་འཛེམ་བྱའི་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚད་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་ཤུགས་ རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པས། དམངས་སྲོལ་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར། བོན་ཆོས་ཀྱང་རང་རྐྱར་གནས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དེའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་མི་རིགས་གཞན་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཐེབས་ཡོད་པ་ རེད།
དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་བའི་བོན་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་རྩ་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཆེད་ཡིན་ལ། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་བོན་ཆོས་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཤན་ཐེབས་ཡོད་མོད། དེའི་ནང་ནས་རིན་ཐང་ལྡན་པའི་རིག་གནས་མང་པོ་རྙེད་ཐུབ་པ་ལས་གཞན་བོན་ཆོས་ཀྱི་ ངོ་བོ་ཡང་རྟོགས་ཐུབ། མིག་སྔར་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྡེ་རུ་བོན་ཆོས་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདྲ་བཟོས་ལྟ་བུ་དང་། བོན་དཀར་ནག་ཐ་ན་བོན་ཆོས་ལ་ཆོས་ལུགས་ནག་པོ་ཞེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་མ་དག་པ་བརྗོད་ཡོད་ ལ། ང་ཚོས་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་བོན་ཆོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་། འཚོལ་སྡུད་བྱས་པའི་རྒྱུ་ཆ་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པར་བརྟེན་ཚན་རིག་གི་སྡོམ་ཚིག་བཞག་ ཡོད་ལ། བོན་ཆོས་ལ་གོ་བ་ལོག་པ་བླངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན། དེ་ནས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་དམིགས་ཡུལ་བཅས་གསལ་བོ་བསྟན་ཡོད།
བོན་གྱི་དམངས་ཁྲོད་ཆོ་ག་སྤེལ་མཁན་ནི་གདོད་མའི་བོན་ཆོས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་གསོན་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོན་སྐྱེད་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གོམས་གཤིས། སྤང་བླང་གི་རྣམ་གཞག་ཏུ་སིམ་པར་བྱས་ཡོད་པས། འདི་ལ་ཞིབ་འཇུག་མ་བྱས་ན་བོན་ཆོས་ཆ་ཚང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་དང་། ཐ་ན་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་ལེགས་པོ་བྱ་མི་ཐུབ། མིག་སྔར་བོན་ཆོས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལ་སྟོང་བའི་ཆ་མང་རྐྱེན། དམངས་ཁྲོད་བོན་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་ནས་མགོ་བརྩམས་ཏེ་བོན་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ ནི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འཕེལ་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་འདུག་ཅེས་བརྗོད་འདུག
《 བོན་པོའི་ལེ་གུ༼ལེའུ༽ཞེས་པའི་མིང་གི་བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མཐའ་དཔྱོད》 ཅེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནི2004ལོར་མགོ་བརྩམས་ཏེ2005ལོར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ལ། 2008ལོར་ཚན་པ་ཁ་ཤས་དུས་དེབ་ཏུ་བཀོད་པས་ཀུན་གྱིས་གདེང་འཇོག་ཐོབ། 2010ལོར་ཇོ་མོ་གླང་མའི་གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་བྱ་དགའ་ཨང་གསུམ་པ་ཐོབ་ཅིང་། ལོ་དེའི་སྤྱི་ཟླ6ཚེས2ཉིན་ཉི་འོད་ཉིན་རེར་ཚགས་པར་གྱིས་གསར་འགྱུར་དུ་བཀོད་ཅིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་བCharlesA.E.Rambleཡིས་ བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། 2011ལོར་ཡང་བསྐྱར་པར་སྐྲུན་བྱས་ལ། 2014 ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་གི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ།
ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་འདི་གའི་རིང་ལ་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་ རྩོམ་མང་པོ་སྤེལ་ཅིང་། ཆེད་རྩོམ་དེབ2དང་། སྒྲིག་རྩོམ་དེབ2 དཔྱད་རྩོམ30ལྷག དེའི་ནང་དུས་དེབ་གཙོ་གྲས་སུ་བཀོད་པའི་དཔྱད་རྩོམ15 མ་ཟད་འཇར་མན་པོ་ལིན་སློབ་ཆེན་དང་། ཐའེ་པེ། ཤང་ཀང་སོགས་ས་ཆར་རིག་གཞུང་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་པ་དང་། ལས་གཞི་གལ་ཆེན7གྱི་འགན་འཁུར་ཡོད་པ་རེད།
1,723 total views, 2 views today


text:
༄༅། །འཛིན་རིམ་སྔོན་མ་ཁག་གི་ནང་ཁྱེད་ཚོས་སའི་གོ་ལའི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཟིན་པར་བརྟེན། རྒྱུ་སྐར་གཞན་ཚོའི་ཐོག་ཡོད་མེད་ད་དུང་གསལ་ཆ་མེད་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་སའི་གོ་ལར་ཚང་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་རེད། དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ནི་རླུང་དང༌། ཆུ། ས། གཏེར་རྫས་སྣ་ཚོགས། དེ་བཞིན་གོ་ལ་འདི་ཉིད་ཚ་གྲང་གང་རུང་གི་མཐར་མ་ལྷུངས་པར་གནས་བྱེད་ཀྱི་ཉི་མའི་ནུས་པ་ལྡན་པ་བཅས་ཡིན། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་སྲོག་ཆགས་དང་དེ་དག་གང་ལ་བརྟེན་པའི་ཟས་ཀྱི་འབྱུང་རྩ་ནི། གཙོ་བོ་གོང་གི་དམིགས་བསལ་ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ཡིན།
ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལ་ནི་ཚེ་སྲོག་ཡོད་སའི་གོ་ལ་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་པ་ཤེས་མུས་རེད། སའི་གོ་ལ་ནི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་བརྒྱད་དང་མཉམ་དུ་ཉི་མར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་སྐར་འདི་དག་གི་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་ངེས་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ད་དུང་ཉི་མའི་མཐའ་འཁོར་དུ་འགྲོ་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་བར་སྣང་གི་ཕུང་པོ་གཞན་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་རེད།
ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་ཅིང་ཟླ་བ་མེད་པའི་མཚན་མོ། ང་ཚོས་ནམ་མཁའ་རུ་གྲངས་ལས་འདས་པའི་སྐར་མ་མང་པོ་འོད་ཆེམ་ཆེམ་བྱེད་པ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་དག་ཁོངས་ནས་ལ་ལ་ནི་བཀྲག་མདངས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཡང་ལ་ལ་ནི་མཐོང་བར་དཀའ། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་མེད་པས། སྐར་མའི་རྒྱུ་ཕྱོགས་ལ་བལྟས་ནས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོས་དུས་ཚོད་དང་རང་ཉིད་གར་སླེབས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་ཡོད། སྐར་མར་བརྟག་པའི་ཤེས་བྱ་ནི། འགྲུལ་པ་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་གྲུ་གཟིངས་སོགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་བརྟག་པར་གལ་འགངས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཞིང༌། དེང་སྐབས་ང་ཚོས་སྐར་མ་རྣམས་དམིགས་ཡུལ་འདིའི་ཆེད་དུ་སྤྱོད་པ་ཉུང་ཡང༌། དེ་དག་སྐོར་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་ད་དུང་ཡང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། གང་ཡིན་ཟེར་ན། སྐར་མར་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པར་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་འདི་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང༌། འདི་ཚོའི་སྐོར་རྒྱས་པ་ཁྱེད་ཀྱིས་འཛིན་རིམ་གོང་མའི་སྐབས་སུ་ཤེས་ཐུབ།
སློབ་ཚན་འདི་སྦྱངས་པ་བརྒྱུད་ད་དུང་ཁྱེད་ཀྱིས་མཚན་མོའི་ནམ་མཁར་སྐར་མས་གྲུབ་པའི་བཟོ་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྐར་ཚོགས་ཀྱི་སྐོར་ཡང་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་འདྲའི་དབྱིབས་རིས་མང་པོར་རང་རང་གི་མངོན་ཚུལ་གཞིར་བྱས་ཏེ་མིང་དམིགས་བསལ་རེ་ཡང་བཏགས་ཡོད། ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མའི་བཀོད་རིས་འགར་དམིགས་བསལ་གྱི་མིང་བཏགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྟགས་(Zodiac signs)སྐོར་ཡང་གོ་ཐོས་བྱུང་ཡོད་ཤག་རེད། ཧིནྡིའི་སྐད་ཀྱི་རཱ་ཤི་(Rashi)ཞེས་པ་དེ་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ལ་འཇུག་ཅིང༌། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྟགས་སྐོར་ཁྱེད་ཀྱིས་འཛིན་རིམ་གོང་མའི་སྐབས་སུ་ཤེས་ཐུབ།
ཁྱེད་ཀྱིས་ཟླ་བ་ནི་སའི་གོ་ལར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་(Natural satellite)ཞིག་ཡིན་པ་མཁྱེན་གསལ་རེད། དེང་སྐབས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་(Artificial satellite) མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་སའི་གོ་ལར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ཅིང༌། དེ་དག་ལ་སྤྱོད་སྒོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། བརྙན་འཕྲིན་བརྒྱུད་གཏོང་དང༌། འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཁ་པར་དང་དྲྭ་རྒྱ་བརྒྱུད་ཆ་འཕྲིན་གཏོང་ཐུབ་པ་འདི་དག་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་རེད། སློབ་ཚན་འདི་ལས་ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ཚོའི་སྐོར་གྱི་གཞི་རྩའི་ཤེས་བྱ་འགའ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ།
༡་༡ མཚན་མོའི་ནམ་མཁའ།
ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན། ཉིན་མོ་ང་ཚོས་ནམ་མཁའ་རུ་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི་ཉི་མ་གཅིག་པུ་ཡིན་ཡང༌། ཉི་མ་ནུབ་སྟེ་ས་རུབ་འཕྲལ་ནམ་མཁར་འོད་མདངས་ཆེམ་ཆེམ་གྱི་སྐར་མ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་གང་ངེས་རེད། སྐར་མ་ཚོའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ནས་བལྟ་སྐབས་འོད་ཆེམ་ཆེམ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། (དཔེ་རིས་ ༡་༡) ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་དུས་དང༌། ལྷག་པར་ཆར་པ་བབས་རྗེས་ཁྱེད་ཀྱི་ཆུ་བུར་མིག་གིས་སྐར་མ་ ༣༠༠༠ སྐོར་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་བས་མང་བའི་སྐར་མ་མང་པོ་ཞིག་རྒྱང་ཤེལ་ལེགས་གྲས་ལ་བརྟེན་ན་མཐོང་ཐུབ།
ཟླ་བ་ནི་མཚན་མོ་ང་ཚོས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་མཐོང་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མ་འདྲ་ཡང་འོད་མདངས་མི་འཚེར་བའི་དངོས་པོ་གཞན་ཡང་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་དག་ནི་ང་ཚོའི་སའི་གོ་ལ་དང་འདྲ་བར་ཉི་མར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་མཚན་མོ་ནམ་མཁར་རྒྱུན་རིང་བལྟས་ན། སྐར་མདའ་(Shooting star)ཁ་ཤས་ཀྱང་མཐོང་སྲིད། དེ་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མ་ཞིག་གི་རྒྱབ་ངོས་ནས་བཀྲ་ཐིག་(འཁྱུག་འོད་Streak)ཡུན་ཐུང་རིང་འཕྲོ་བ་མཐོང་ཚེ། ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མདའ་མཐོང་བ་ཡིན་སྲིད། ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་སྐར་དང་སྐར་མདའི་སྐོར་ཚན་པ་རྗེས་མའི་ནང་ནས་ཤེས་ཐུབ། སྐར་མ་དང༌། ཉི་མ། ཟླ་བ། རྒྱུ་སྐར། སྐར་མདའ་རྣམས་ནི་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་(Celestial bodies)རེད། ང་ཚོས་དེ་དག་རེ་རེའི་སྐོར་སྦྱོང་བར་བྱའོ།།
སྐར་མ།
སྐར་མ་ནི་འོད་དང་ཚ་དྲོད་བར་མ་ཆད་པར་འཕྲོ་བའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཉི་མ་ཡང་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཉིད་སའི་གོ་ལ་དང་ཉེ་བའི་ཆ་ནས་སྐར་མ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ཆེན་པོར་སྣང་གི་ཡོད། སྐར་མ་གཞན་རྣམས་ང་ཚོ་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་བའི་དབང་གིས་དེ་ཚོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མང་པོ་ཞིག་ཉི་མ་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་ཀྱང་ང་ཚོར་ཁབ་རྩེ་ཙམ་ལས་མངོན་གྱི་མེད། ཁ་ཤས་ཀྱིས་མཚན་ལ་མ་གཏོགས་སྐར་མ་ནམ་མཁར་ཤར་གྱི་མེད་པར་བསམས་སྲིད་ཀྱང་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། ཉིན་མོ་སྐར་མ་མཐོང་མ་ཐུབ་པ་ནི་ཉི་མའི་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བས་རེད།
སྐར་མ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཧ་ཅང་རྒྱང་རིང་དུ་གནས་ཡོད་སྟབས། ཐ་ན་དེ་ཚོའི་འོད་སའི་གོ་ལར་སླེབས་པར་ཡང་ལོ་ངོ་ས་ཡ་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་སྐར་མའི་བར་ཐག་ནི་འོད་ལོ་(light year)ཡི་ལམ་ནས་འཇལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་འོད་ལོ་གཅིག་ནི་འོད་ཀྱིས་སྐར་ཆ་གཅིག་ལ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་འབུམ་གསུམ་(༣༠༠ ༠༠༠)ཙམ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལོ་གཅིག་རིང་བགྲོད་པའི་བར་ཐག་ལ་ཟེར། འོད་ལོ་ནི་བར་ཐག་གི་ཚད་གཞི་སྟེ། དེ་ནི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༠༠ ༠༠ X ༣༦༥ X ༢༤X ༦༠X ༦༠X ཆ་མཉམ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༩ ༤༦༠ ༠༠༠ ༠༠༠ ༠༠༠ ཡང་ན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 9.46 X 1012 དང་མཚུངས་སོ།། སའི་གོ་ལ་དང་ཉི་མའི་བར་གྱི་བར་ཐག་རོབ་རྩིས་ནི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་དུང་ཕྱུར་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ (༡༥༠ ༠༠༠ ༠༠༠) ཡིན་པས། ཉི་མ་ནས་སའི་གོ་ལར་འོད་འཕྲོ་བར་སྐར་མ་ ༨ དང་སྐར་ཆ་ ༢༠ ཙམ་འགོར་གྱི་ཡོད། ཚིག་གཞན་གྱིས་བཤད་ན། ཉི་མ་དང་སའི་གོ་ལའི་དབར་གྱི་བར་ཐག་ནི་འོད་སྐར་(Light minutes) ༨་༣ མ་ཟིན་ཙམ་རེད། ཉི་མའི་རྗེས་སུ་སའི་གོ་ལ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མ་ནི་ཨལ་ཕ་ སན་ཆུ་རི་(Alpha Centuari)ཡིན་ཞིང་འོད་ལོ་ ༤་༣ ཙམ་གྱི་རྒྱང་ཐག་ཏུ་ཡོད།
ཉི་མ་ཚུད་པའི་སྐར་མ་ཚང་མས་བར་སྣང་གི་ཕུང་པོ་ཁ་ཤས་སམ། དེ་ལྟའི་ཕུང་ཚོགས་(Group of body)ལ་མྱུར་ཚད་མཐོ་པོས་བསྐོར་བགྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་སའི་གོ་ལ་ནས་བལྟ་སྐབས་སྐར་མ་གང་རུང་གཉིས་དབར་གྱི་བར་ཐག་ནི་དེ་ཚོའི་མྱུར་ཚད་མཐོ་པོ་ལྟར་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བ་མཐོང་གི་མེད། དེ་ནི་སྐར་མ་རྣམས་ང་ཚོ་དང་བར་ཐག་ཆེས་རིང་བར་བརྟེན་དེ་ཚོའི་བར་ཐག་གི་འགྱུར་བ་དེ་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་སམ་ཐ་ན་མི་ཚེའི་རིང་ལའང་ང་ཚོའི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་གྱི་མེད།
སྐར་སྡེ། (Constellations)
སའི་གོ་ལ་ནས་བལྟ་སྐབས། སྐར་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་བཀོད་རིས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་གྲུབ་པ་ཐེངས་མང་མཐོང་དུ་ཡོད་ཅིང༌། ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོས་སྐར་ཚོགས་མང་པོས་གྲུབ་པའི་བཀོད་རིས་དེ་དག་རང་གིས་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་བྱ་དངོས་དང་སྦྱར་ཏེ་དམིགས་བཀར་གྱི་མིང་བཏགས་ཡོད། དེ་འདྲའི་སྐར་མའི་ཚོགས་ལ་སྐར་སྡེ་(སྐར་ཚོམ་)ཞེས་གྲགས་སོ།། ཁྱེད་ཀྱིས་ཐ་ན་ཆུ་བུར་མིག་གིས་ཀྱང་དེ་འདྲའི་སྐར་སྡེ་ཁག་ཅིག་ལས་སླ་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་སྐར་སྡེ་བྱེ་བྲག་པ་དེ་ཉིད་གཟུགས་དབྱིབས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། མཚན་མོ་ནམ་མཁའི་ཕྱོགས་གང་ནས་མཐོང་ཐུབ་མིན་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་དགོས། བྱང་སྐར་དོམ་ཆེན་(Ursa Major or Vrihat Saptarshi )དང༌། བྱང་སྐར་དོམ་ཆུང་(Ursa Minor or Laghu Saptarshi) སྐར་མ་སྨིན་དྲུག་(Orion or Mriga)བཅས་ནི་ངོས་བཟུང་སླ་བའི་སྐར་སྡེ་འགའ་ཞིག་རེད།
བྱང་སྐར་དོམ་ཆེན་གྱི་སྐར་སྡེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་སྐར་ཚོགས་གཙོ་བོའི་ཚོགས་དེ་ལ་བྱང་སྐར་སྤུན་བདུན་དུ་(Big Dipper) གྲགས་ཤིང༌། བྱང་སྐར་སྤུན་བདུན་ནི་སྐར་མ་མང་པོ་ལས་གྲུབ་ཀྱང་དེའི་ཁོངས་ཀྱི་སྐར་མ་བདུན་ནི་ལྟོས་འཇོག་གི་ཆ་ནས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ཞིང་ངོས་འཛིན་བདེ་བ་ཡིན། བྱང་སྐར་སྤུན་བདུན་གྱི་དབྱིབས་ནི་ཆུ་སྐྱོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གམ་དྲི་རྟགས་ལྟ་བུར་མངོན་པ་སྟེ། (དཔེ་རིས་ ༡།༣)
སྨིན་དྲུག་ནི་དགུན་དུས་མཐོང་ཐུབ་པའི་སྐར་སྡེ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། སྐར་སྡེ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་སྐར་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་ཤོས་ཤིག་ཡིན། སྐར་སྡེ་དེར་ཡང་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་སྐར་མ་བདུན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལས་བཞི་གྲུ་བཞིའི་རྣམ་པར་གནས་ཤིང༌། བྷེ་ཊལ་གྷའུ་སེ་ (Betelgeuse)ཞེས་པའི་སྐར་མ་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ཤོས་དེ་དབྱིབས་གྲུ་བཞི་དེའི་ཟུར་གཅིག་ལ་ཡོད་པ་དང༌། རི་གལ་(Rigel)ཟེར་བའི་སྐར་མ་བཀྲག་མདངས་ཅན་གཞན་དེ་ཡང་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲུ་ཟུར་དུ་གནས་ཡོད། སྐར་སྡེ་སྨིན་དྲུག་གི་གཙོ་སྐར་གཞན་གསུམ་ནི་དབྱིབས་གྲུ་བཞི་དེ་གའི་དབུས་སུ་དྲང་ཐད་དུ་གནས་ཡོད། (དཔེ་རིས་ ༡་༤ ལ་གཟིགས།) མཚན་དགུང་སྐར་སྡེ་འདི་ཚོ་གར་ཡོད་བརྟག་ཐུབ་པ་བྱོས།
ཟླ་བ།
ཟླ་བ་ནི་ཉི་མ་ཕུད་བར་སྣང་གི་ཕུང་པོ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ནང་ནས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། ཟླ་བ་ཉ་གང་བའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོས་ཟླ་བའི་ངོས་ཧྲིལ་པོ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་རྗེས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་ཟླ་བའི་ཆ་དེ་ཉིན་རེ་བཞིན་རིམ་པས་བྲི་ནས་ཉིན་བཅོ་ལྔ་པར་ཟླ་བ་མཐོང་དུ་མེད་ཅིང་དེ་ལ་གནམ་གང་ངམ་གནམ་སྟོང་དུ་གྲགས། དེའི་ཕྱི་ཉིན་ཟོར་དབྱིབས་ཀྱི་ཟླ་བ་མཁའ་ལ་ཤར་ཞིང༌། དེ་ནས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་ཆ་དེ་ཉིན་རེ་བཞིན་རིམ་གྱིས་འཕེལ་ནས་མཐར་ཉིན་བཅོ་ལྔ་པར་ང་ཚོས་ཡང་བསྐྱར་ཟླ་བ་ཡོངས་སུ་ཉ་གང་བ་མཐོང་ཐུབ། འདི་ལ་ཟླ་བའི་འཕེལ་འགྲིབ་(Phases of moon)ཟེར། (དཔེ་རིས་ ༡་༥) ཁྱེད་ཀྱིས་ཟླ་བར་འཕེལ་འགྲིབ་འབྱུང་དོན་གང་ཡིན་བསམ་གཞིགས་བྱས་མྱོང་ངམ།
ཁྱེད་ཀྱིས་ཟླ་བས་ཉི་མ་དང་སྐར་མ་ལྟར་འོད་མི་སྤྲོ་བ་མཁྱེན་གསལ་རེད། ང་ཚོས་ཟླ་བ་མཐོང་དོན་ནི་ཉི་མའི་འོད་ཟླ་བར་ཕོག་སྟེ་དེའི་ལྡོག་འོད་ང་ཚོའི་ཕྱོགས་སུ་འཕྲོ་བས་རེད། དེར་བརྟེན། ཉི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱས་ཤིང་ང་ཚོའི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་གཏད་པའི་ཟླ་བའི་ཆ་ཤས་ཁོ་ན་ང་ཚོས་མཐོང་གི་ཡོད། ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ཟླ་བས་སའི་གོ་ལར་སྐོར་བ་བྱེད་པར་མ་ཟད། སའི་གོ་ལ་དང་མཉམ་དུ་ཉི་མར་ཡང་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པ་ཡིན། དེའི་འབྲས་བུར་སའི་གོ་ལ་དང་ཟླ་བའི་ལྟོས་བཅས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཉིན་བཞིན་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་ཡི་ཡོད། དཔེ་རིས་ ༡་༦ གིས་ཟླ་བས་སའི་གོ་ལར་རང་གི་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཁག་སྟོན་གྱི་ཡོད། ཟླ་བ་ཉ་གང་བའི་སྐབས་སུ་སའི་གོ་ལ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་དབར་དུ་འཁེལ་བར་བརྟེན། ང་ཚོར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྣང་བ་ཡིན།
ཟླ་བས་ཉིན་ ༢༧་༣ ནང་སའི་གོ་ལར་གཞན་བསྐོར་གཅིག་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅིང༌། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སའི་གོ་ལས་རང་གི་འཁོར་ལམ་ནང་མདུན་བགྲོད་བྱེད་པར་བརྟེན། སའི་གོ་ལ་ནས་བལྟས་ན། གནམ་གང་ནས་རྗེས་མའི་གནམ་གང་དབར་ཏེ། གཞན་འཁོར་གཅིག་རྫོགས་པར་ཉིན་ ༢༩ དང་ཕྱེད་འགོར་བར་སྣང་གི་ཡོད། ཚེས་ཟླའི་ལེ་ཐོ་( Lunar calander)ནི་འདི་ཉིད་རྨང་གཞིར་བྱས་ཏེ་བསྒྲིགས་པ་རེད། ཁྱེད་ཀྱིས་འཛིན་རིམ་སྔ་མའི་ནང་ཟླ་བ་ཉ་གང་བའི་སྐབས་འགར་ཟླ་འཛིན་ཡོང་སྲིད་པའི་སྐོར་སྦྱངས་ཟིན་པ་རེད།
རྒྱུ་སྐར་འགའ་ཞིག་གི་སྐོར་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ། སྐབས་དེའི་སྐར་དཔྱད་པ་ཚོས་རྒྱུ་སྐར་དེ་ཚོར་ལྷག་པ་(Mercury) དང༌། པ་སངས།(Venus) སའི་གོ་ལ།(Earth) མིག་དམར།(Mars) ཕུར་བུ།(Jupiter) སྤེན་པ་(Saturn)ཞེས་བཏགས་ཡོད། རྒྱུ་སྐར་འདི་དག་ཆུ་བུར་མིག་གིས་མཐོང་ཐུབ་པའི་ཆ་ནས་ཁོང་ཚོས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་མིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་གསུམ་ནི་མཚན་མོ་མཁའ་ལ་བརྟག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱང་ཤེལ་བྱུང་ནས་མ་གཏོགས་གསར་རྙེད་ཐུབ་མེད། རྒྱུ་སྐར་གསུམ་དེ་ནི་གནམ་རྒྱལ་(Uranus)དང༌། མཚོ་རྒྱལ།(Neptune) གཤིན་རྒྱལ་(Pluto)བཅས་རེད། རྒྱུ་སྐར་དགུ་པོ་འདི་དག་ཚང་མས་འཁོར་ལམ་(Orbit)དུ་འབོད་པའི་རང་གི་རྒྱུ་ལམ་ངེས་གཏན་བརྒྱུད་ཉི་མར་འཁོར་འགྲོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ། (Mercury)
ཉི་མ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་དེར་རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ་ཟེར། དེའི་བོངས་ཚད་ཧ་ལམ་ཟླ་བ་དང་མཚུངས་པས་སའི་གོ་ལ་དང་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་གིས་ཆུང་བ་ཡོད། རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ་ཉི་མ་དང་ཧ་ཅང་ཐག་ཉེ་བར་བརྟེན་དུས་མང་ཆེ་བར་ཉི་མའི་བཀྲག་མདངས་ཀྱིས་སྒྲིབ་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་རེར་ཉི་མ་འཆར་ཁ་དང༌། ཉི་མ་ནུབ་རྗེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ་བཀྲག་མདངས་ཅན་ཞིག་མངོན་པས་ན། ཐོ་རངས་སྐར་མའམ་དགོང་དྲོའི་སྐར་མ་ཞེས་ཀྱང་གྲགས། རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ་ཞོགས་པའི་སྐར་མའི་ཚུལ་དུ་འཆར་ཅན་ཕྱི་ཟླ་དགུ་པ་དང་བཅུ་པའི་ནང་ཉི་མ་འཆར་ཁར་ཤར་ངོས་ཀྱི་མཁའ་ནས་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དགོང་དྲོའི་སྐར་མའི་ཚུལ་དུ་ཕྱི་ཟླ་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ནང་ཉི་མ་བཞུད་མ་ཐག་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་ནས་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པ་ནི་བརྟན་སྐར་མིན་ཡང་དེའི་བཀྲག་མདངས་ཀྱི་དབང་གིས་དགོང་དྲོའམ་ཐོ་རངས་སྐར་མ་ཞེས་གྲགས། ལྷག་པའི་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་དང་ཟླ་བའི་ཁྱད་ཆོས་འདྲ་སྟེ། གཉིས་ཀའི་ཆེ་ཆུང་དང་གདོས་ཚད་(Mass )ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཟླ་བ་དང་ལྷག་པ་གཉིས་ཀར་རླུང་ཁམས་མེད་ཅིང་ཕྱི་ངོས་རྡོ་དང་རི་བོས་གྲུབ་ཡོད།།
པ་སངས། (Venus)
རྒྱུ་སྐར་པ་སངས་ནི་ཉི་མ་ནས་བརྩིས་ན་བར་ཐག་ཨང་གཉིས་པར་ཡོད་པ་དེ་རེད། དེ་ནི་མི་རྒན་གྲས་ཚོས་རྒྱུན་དུ་ཞོགས་པའམ་དགོང་དྲོའི་སྐར་མ་ཞེས་འབོད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱེད་བདེ་ཤོས་ཀྱི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། པ་སངས་ནི་སྐབས་རེ་ནུབ་ཀྱི་གནམ་སའི་སྦྲེལ་མཚམས་ཀྱི་ཐོད་དེར་སྲོད་སྐར་གྱི་ཚུལ་དུ་འཆར་བར་མ་ཟད། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ནམ་མཁར་ཡང་ཞོགས་སྐར་གྱི་ཚུལ་དུ་འཆར་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དེ་ཉིད་ས་གོ་ལ་ལས་ཉི་མར་ཐག་ཉེ་བའི་དབང་གིས་ལོ་ཧྲིལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པ་མིན། པ་སངས་ནི་ཉི་མ་ནས་བརྩིས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཨང་གཉིས་པ་སྟེ། ལྷག་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པར་མ་ལྟོས་པར། ང་ཚོས་མཚན་མོ་མཐོང་ཐུབ་པའི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ། རྒྱུ་སྐར་གཞན་ཚུད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཚང་མ་ལས་བཀྲག་མདངས་ཆེས་ཆེ་ཤོས་སུ་མངོན། པ་སངས་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ནི་སྤྲིན་འཚུབ་ཀྱི་རླུང་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་སྟེ། རླུང་ཁམས་དེས་ཧ་ལམ་རང་སྟེང་དུ་ཕོག་པའི་ཉི་འོད་ཀྱི་བཞི་ཆ་གསུམ་ལྡོག་འཕྲོ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། པ་སངས་དང་སའི་གོ་ལ་གཉིས་ཆེ་ཆུང་ཧ་ལམ་གཅིག་པ་ཡིན་ནའང་པ་སངས་ཀྱི་གདོས་ཚད་སའི་གོ་ལ་ལས་ལྡབ་ 4/5 ཙམ་གྱིས་ལྕི་བ་ཡོད། པ་སངས་ལ་རང་གི་འཁོར་སྐར་རམ་ཟླ་བ་མེད།།
སའི་གོ་ལ། (Earth)
ཉི་མ་དང་བར་ཐག་རིང་ཐུང་གཞིར་བཟུང་བརྩིས་ན་སའི་གོ་ལ་ནི་རྒྱུ་སྐར་ཨང་གསུམ་པ་དེ་ཡིན། ཁྱེད་ཚོར་འདིའི་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང༌། སྒྲོམ་གཞི། རླུང་ཁམས་བཅས་པའི་སྐོར་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལ་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་གཅིག་སྟེ་ཟླ་བ་ཡོད། སའི་གོ་ལ་ནི་ད་ཕན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ཚེ་སྲོག་ཡོད་སའི་རྒྱུ་སྐར་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཚེ་སྲོག་འཕེལ་འགྱུར་དང་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པའི་དམིགས་བསལ་ཆ་རྐྱེན་གང་དང་གང་ཚང་ཡོད་པའང་ཁྱེད་ཀྱིས་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་མུས་རེད།
དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། སའི་གོ་ལ་ལྷོ་བྱང་གི་སྣེ་མཚམས་སུ་འཁེལ་བའི་རྟོགས་བཏགས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ཞིག་ལ་རང་འཁོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སའི་གོ་ལ་རྟོགས་བཏགས་སྲོག་ཤིང་ལ་རང་འཁོར་བྱེད་ཚུལ་དེ་རང་གི་འཁོར་ལམ་ལ་ལྟོས་ན་ཕྲན་བུའི་གསེག་ལོག་ནས་བྱེད་ཅིང༌། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་ཉིན་མཚན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཡང་རང་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང༌། སའི་གོ་ལས་རང་གི་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་ཉི་མར་གཞན་འཁོར་ཡང་བྱེད་ཅིང༌། ཉི་མར་གཞན་འཁོར་ཧྲིལ་པོ་གཅིག་བྱེད་པར་ཉིན་གྲངས་ ༣༦༥་༢༥ འགོར་གྱི་ཡོད་པ་དེར་ང་ཚོས་ལོ་གཅིག་ཟེར། དོན་དངོས་སུ་རྒྱུ་སྐར་ཚང་མ་སའི་གོ་ལ་དང་འདྲ་བར་རང་འཁོར་བྱེད་པ་དང་མཉམ་དུ་ཉི་མར་གཞན་འཁོར་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་རྒྱུ་སྐར་ཚང་མའི་རང་འཁོར་དང་གཞན་འཁོར་བྱེད་པའི་ཡུན་ཚད་མི་འདྲ་བ་ཡིན།
ཐུགས་སྣང་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཕྱི་ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་སའི་གོ་ལ་ཉི་མ་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་ཤོས་སུ་འཁེལ་བས་དེ་ཉིན་སའི་གོ་ལའི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཉིན་རིང་ཤོས་དང་ལྷོ་ངོས་སུ་ཉིན་ཐུང་ཤོས་ཡིན་ཡང༌། ཕྱི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་སའི་གོ་ལའི་བྱང་ངོས་སུ་ཉི་མ་ཐུང་ཤོས་ཡིན་ཡང་ལྷོ་ངོས་སུ་རིང་ཤོས་སུ་གྱུར། ཡང་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༣ དང༌། ཕྱི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ནི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀར་ཉིན་མཚན་རིང་ཐུང་མཉམ་པའི་སྐབས་ཡིན་ཞིང༌། ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལའི་སྐོར་འདི་ལས་མང་བ་འཛིན་རིམ་གོང་མ་ཁག་གི་ནང་སྦྱོང་རྒྱུ་ཡོང་གི་རེད།།
མིག་དམར། (Mars)
ཉི་མ་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་ཐུང་གི་ཆ་ནས་བརྩིས་ན། དེ་རྗེས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ནི་མིག་དམར་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་དེ་ཉིད་དམར་ཤས་ཅན་དུ་མངོན་པར་བརྟེན་རྒྱུ་སྐར་དམར་པོ་ཞེས་ཀྱང་ཟེར། (དཔེ་རིས་ ༡་༨)མིག་དམར་ནི་སའི་གོ་ལ་ནས་ཧ་ལམ་ལོ་ཧྲིལ་པོར་མཐོང་དུ་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ཉིད་སའི་གོ་
ལར་ལྟོས་ཏེ་ཉི་མའི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་གནས་དུས་མིག་ལམ་དུ་མངོན་ཆེ་ཤོས་ཡིན། སྐབས་དེར་རྒྱུ་སྐར་དེ་ཉིད་སའི་གོ་ལ་དང་ཐག་ཉེ་པོར་ཡང་གནས་ཡོད། མིག་དམར་གྱི་ཚངས་ཐིག་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་གི་ཕྱེད་ཀ་ལས་རིང་ཙམ་ཡོད་ཀྱང༌། དེའི་གདོས་ཚད་ནི་སའི་གོ་ལའི་བཅུ་ཆ་གཅིག་ལས་མེད། དེ་ལ་རླུང་ཁམས་སྲབ་མོ་ཞིག་ལས་མེད་པར་བརྟེན་མིག་དམར་གྱི་ཕྱི་ངོས་སའི་གོ་ལ་ནས་ལས་སླ་པོར་མཐོང་ཐུབ། གནམ་དཔྱད་པ་ཚོས་མིག་དམར་གྱི་ཕྱི་ངོས་སུ་འགྱུར་ལྡོག་ངེས་ཅན་འབྱུང་ཚུལ་མཐོང་བར་བརྟེན། རྒྱུ་སྐར་དེའི་ཐོག་ཆུ་ཡོད་སྲིད་པར་མ་ཟད་སྲོག་ལྡན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་སྲིད་པའི་བསམ་ཚུལ་བྱུང་བ་རེད། ཚེ་སྲོག་དང་ཆུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བརྟག་ཞིབ་ད་ལྟའང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ནའང་ད་ཕན་མིག་དམར་ཐོག་ཆུ་དང་སྲོག་ལྡན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་ཐོབ་མེད། མིག་དམར་ལ་ཕོ་བྷོ་སེ་དང༌། ཌའི་མོ་སེ་ (Phobos and Deimos) ཞེས་པའི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་རམ་ཟླ་བ་གཉིས་ཡོད།།
ཕུར་བུ། (Jupiter)
ཕུར་བུ་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ཚང་མའི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་དེ་རེད། དེའི་གདོས་ཚད་ནི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་ཚང་མའི་གདོས་ཚད་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེ་བ་ཡོད། དེ་བཞིན་ཉི་མ་དང་རྒྱུ་སྐར་ཕུར་བུའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་ནི། ཉི་མ་དང་བར་ཐག་ཉེ་བའི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་བཞིའི་རྒྱང་ཐག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་པ་ལས་ཀྱང་རིང་བ་ཡོད། དེར་བརྟེན། སའི་གོ་ལ་དང་མིག་དམར་དང་བསྡུར་ན། རྒྱུ་སྐར་འདིར་ཉི་མའི་འོད་དང་དྲོད་ཐོབ་ཚད་ཧ་ཅང་ཉུང་ཡང༌། རྒྱུ་སྐར་པ་སངས་དང་སྐབས་ངེས་ཅན་གྱི་མིག་དམར་གྱི་སྣང་ཚུལ་ཕུད་བར་སྣང་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་ཐམས་ཅད་ལས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ཤོས་སུ་མངོན། (དཔེ་རིས་ ༡་༩) ཕུར་བུའི་བཀྲག་མདངས་ནི་རང་སྟེང་དུ་ཕོག་པའི་ཉི་འོད་ཕལ་མོ་ཆེ་ལྡོག་འཕྲོ་བྱེད་པའི་རླུང་ཁམས་མཐུག་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།
སྤེན་པ། (Saturn)
གནའ་བོའི་སྐར་དཔྱད་པ་ཚོས་རྒྱུ་སྐར་སྤེན་པ་ནི་རྒྱང་ཐག་རིང་ཤོས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཏུ་རྩི་བཞིན་ཡོད། དེ་དང་ཉི་མའི་དབར་གྱི་རྒྱང་ཐག་ནི་ཧ་ལམ་ཕུར་བུ་དང་ཉི་མའི་དབར་གྱི་རྒྱང་ཐག་གི་ཉིས་ལྡབ་ཙམ་ཡིན། དེའི་བོངས་ཚད་དང༌། གདོས་ཚད། གྲུབ་ཆ་རྣམས་ནི་ཕུར་བུ་དང་འདྲ་ཡང་ཕུར་བུ་ལས་གྲང་བ་ཡིན། སྤེན་པའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། རང་ཉིད་ཁྱུད་མོར་བསྐོར་བའི་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་གདུབ་བུ་དེ་རེད། གདུ་བུ་དེར་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ན་མ་གཏོགས་ཆུ་བུར་མིག་གིས་མཐོང་མི་ཐུབ། (དཔེ་རིས་ ༡་༡༠) རྒྱང་ཤེལ་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུ་སྐར་སྤེན་པར་བལྟ་བ་ནི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་མྱོང་བ་ཞིག་རེད། རྒྱུ་སྐར་ཡོངས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་སྤེན་པར་འཁོར་སྐར་རམ་ཟླ་བ་མང་ཤོས་ལྡན་པ་སྟེ་ཁྱོན་ ༣༠ ཡོད་དོ།།
གནམ་རྒྱལ། (Uranus)
གནམ་རྒྱལ་ནི་རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་རྒྱུ་སྐར་ཐོག་མ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་ཝི་ལིམ་ ཧར་ཆལ་(William Herchel) གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༨༡ ལོར་གསར་རྙེད་བྱུང་ཞིང༌། རྒྱུ་སྐར་དེའི་འཕྲེད་ཐིག་སའི་གོ་ལའི་འཕྲེད་ཐིག་ལས་ཧ་ལམ་ལྡབ་བཞིས་རིང་ནའང༌། རྒྱང་ཤེལ་བརྒྱུད་ལྟ་སྐབས་དེ་སྡེར་མ་ཆུང་ཆུང་ལྟ་བུ་ཞིག་ལས་མངོན་དུ་མེད། རྒྱུ་སྐར་གནམ་རྒྱལ་གྱི་རླུང་ཁམས་ནང་ཧཡིཌོར་ཇན་དང་གཉུག་རླུང་དང་པོས་(Methane) ཁྱབ་ཡོད་ཅིང༌། ཉི་མ་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་ལོས་ནི་རྒྱུ་སྐར་སྤེན་པའི་རྒྱང་ཐག་གི་ཉིས་ལྡབ་ཙམ་ཡིན། ད་ཕན་གནམ་རྒྱལ་ལ་འཁོར་སྐར་རམ་ཟླ་བ་ ༢༡ ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།།
མཚོ་རྒྱལ། (Neptun)
ཉི་མ་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་ལོས་གཞི་བཟུང་བརྩིས་ན་མཚོ་རྒྱལ་ནི་རྒྱུ་སྐར་ཨང་བརྒྱད་པ་དེ་ཡིན། འདི་ནི་རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་རྒྱུ་སྐར་གཉིས་པ་དེ་རེད། དོན་དངོས་སུ་ཡུ་ ཇེ་ ལེ་ཝེ་རི་ཡ་(U.J. Leverrier) ཡིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༦ ལོར་རྒྱུ་སྐར་གནམ་རྒྱལ་གྱི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡོད་པར་སྔོན་དཔག་གནང་ཡོད། ཁོང་གི་སྔོན་དཔག་ནི། མཚོ་རྒྱལ་རང་གི་འཁོར་ལམ་ནང་རྒྱུ་སྐབས་ལམ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་འབྱུང་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ཐུབ་པ་གཞིར་བཞག་པ་ཞིག་རེད། ལེ་ཝེ་རི་ཡའི་རྩིས་སྐོར་སྟངས་ནོར་འཆུག་མེད་པ་བྱུང་བའི་དབང་གིས་རྒྱུ་སྐར་གསར་པ་དེའི་གདོས་ཚད་དང་བོངས་ཚད་འཁྲུལ་བ་མེད་པར་སྔོན་དཔག་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བར་སྣང་གི་ཕྱོགས་གང་དུ་བལྟས་ན་དེ་ཉིད་མཐོང་ཐུབ་མིན་ཚུན་སྔོན་དཔག་ཐུབ་ཡོད། ཁོང་གིས་ཕྱོགས་སྟོན་གནང་བ་ལྟར་སྐར་དཔྱད་པས་རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་སྐབས་རྒྱུ་སྐར་དེ་རྙེད་ཅིང་དེ་ནི་མཚོ་རྒྱལ་རེད། མཚོ་རྒྱལ་གསར་དུ་རྙེད་བྱེད་ཀྱི་རྩིས་སྐོར་སྟངས་དེའི་གཞི་རྩའི་ངེས་སྲོལ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་མིན་མཁྱེན་འདོད་འདུག་གམ། དེ་ནི་དེའི་གོང་གི་ལོ་ངོ་ ༡༨༠ ཙམ་དུ་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཨི་སག ནིའུ་ཊོན་(Isaac Newton)གྱིས་བཏོན་པའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ངེས་སྲོལ་ལས་གཞན་མ་ཡིན། མཚོ་རྒྱལ་ལ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་འཁོར་སྐར་ ༨ ཡོད་དོ།།
གཤིན་རྒྱལ། (Pluto)
ཊོམ་བྷག་(T.W. Tombaugh )གིས་ཕྱི་ལོར་ ༡༩༣༠ ལོར་རྒྱང་ཐག་རིང་ཤོས་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་འདི་གསར་རྙེད་ཐུབ་སྟེ་མིང་ལ་གཤིན་རྒྱལ་ཞེས་བཏགས། ཉི་མ་ནས་རྒྱུ་སྐར་འདིའི་ཐོག་འོད་སླེབས་པར་ཆུ་ཚོད་ ༣༢ ལྷག་ཙམ་འགོར་གྱི་ཡོད་པས། རྒྱུ་སྐར་འདི་ཉིད་ཉི་མ་ལས་རྒྱང་ཐག་ཅི་ཙམ་གྱི་རིང་པོར་གནས་ཡོད་མེད་ཚོད་དཔགས་བྱེད་ཐུབ། གཤིན་རྒྱལ་གྱི་འཁོར་ལམ་ལ་དོ་སྣང་བྱ་འོས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པ་སྟེ། འདིའི་འཁོར་ལམ་དང་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་འཁོར་ལམ་གཉིས་སྣོལ་འཛིང་ཐེབས་ཡོད་པས། འདི་ནི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་གྱི་འཁོར་ལམ་དང་སྣོལ་འཛིང་ཐེབས་པ་གཅིག་པུ་དེ་རེད། རྒྱུ་མཚན་འདིའི་དབང་གིས་ད་ལྟའི་ཆར་དོན་དུ་གཤིན་རྒྱལ་ནི་མཚོ་རྒྱལ་ལས་སའི་གོ་ལ་དང་བར་ཐག་ཉེ་བ་ཡོད། གཤིན་རྒྱལ་ནི་རྒྱུ་སྐར་ཆུང་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང༌། སྔོན་མ་གཤིན་རྒྱལ་ནི་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་འཁོར་སྐར་གཅིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ད་ཕན་གཤིན་རྒྱལ་ལ་འཁོར་སྐར་གཅིག་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།
རེའི་མིག ༡་༡ ལས་ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་སྐར་དགུའི་སྐོར་གྱི་སྤྲོ་བ་སྐྱེ་གཞིའི་གནས་ཚུལ་ཁག་མཁྱེན་ ངེས་རེད། རྒྱུ་སྐར་དེ་ཚོས་རང་རང་གི་ཟླ་བ་དང་བཅས་ཉི་མར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ཅིང༌། དེ་དག་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་རེད།
རེའུ་མིག ༡་༡ ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུུ་སྐར་གྱི་གནས་ཚུལ་འགའ།
ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན་ཉི་མ་ནི་ང་ཚོ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན། ཉི་མ་ནི་ལོ་ཐེར་འབུམ་ལྔའམ་འབུམ་ ༥༠༠ ཙམ་འདས་པའི་གོང་དུ་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཉི་མ་ནས་དྲོད་དང་འོད་ཕོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སྤྲོ་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། འབྱུང་འགྱུར་ལོ་ཐེར་འབུམ་ ༥ ཙམ་གྱི་རིང་ལའང་དེ་མཚུངས་སུ་སྤྲོ་རྒྱུར་ཚོད་དཔག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཉི་མ་དང་སྐར་མ་ཚོར་དེ་འདྲའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་གང་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ། ཁྱེད་ཀྱིས་འདིའི་སྐོར་འཛིན་རིམ་གོང་མ་ཁག་ལས་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ཡང་དྲན་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཉི་མ་ནི་ཉི་མར་འཁོད་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲོད་དང་འོད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་ཡིན།
ཉི་མའི་འཐེན་ཤུགས་དབང་གིས་འགུལ་སྐྱོད་ཐེབས་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཞན་ཡང་ཡོད་ཅིང༌། དེར་བརྟེན་དེ་དག་ཀྱང་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ལག་ཅིག་ཏུ་རྩི་བཞིན་ཡོད། ང་ཚོས་དེ་དག་ལས་ཁག་ཅིག་གི་སྐོར་སྦྱོང་བར་བྱ།
རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ། (Asteroid)
མིག་དམར་དང་ཕུར་བུ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ལམ་དབར་བར་སྟོང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་ཅིང༌། བར་སྟོང་ཆེན་པོ་འདི་ཉི་མར་འཁོད་བགྲོད་བྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ཆུང་ཆུང་མང་པོས་ཁེངས་ཡོད། དེ་ཚོར་རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ་ཟེར། རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ་ཚང་མར་རང་རང་གི་འཁོར་ལམ་རེ་ཡོད་ཅིང༌། འཁོར་ལམ་དེ་དག་རྒྱང་རིང་དུ་ཁྱབ་སྟེ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད། རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོའི་བོངས་ཚད་ནི་ཆུང་བ་ཀི་ལོ་གཅིག་མ་ཟིན་ཙམ་ནས་ཆེ་བ་ཀི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ལོངས་པའི་བར་སྣ་ཚོགས་ཡོད། རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ན་མ་གཏོགས་མཐོང་མི་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་དག་ནི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་རྣམ་པར་འགྲུབ་མ་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་རྡོག་རྡོག་དག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།།
སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང༌། (Comets)
སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང་ནི་ཉི་མའི་མཐའ་འཁོར་དུ་འཇོང་དབྱིབས་ཅན་གྱི་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་འཁོད་བགྲོད་བྱེད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཆུང་ཆུང་དག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་དག་ཉི་མ་དང་ཐག་ཉེ་སར་སླེབས་སྐབས་སུ་མ་གཏོགས་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་ནས་མཐོང་མི་ཐུབ། དེ་ཚོའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་མགོ་བོ་ཆུང་ལ་མཇུག་མ་རིང་བ་དེ་རེད། སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང་ཉི་མའི་ཉེ་སར་བཅར་སྐབས་མཇུག་མ་རིང་དུ་འགྲོ་བ་དང༌། ཉི་མ་ལས་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་སྐབས་མཇུག་མ་མི་མངོན་པར་འགྱུར་འགྲོ། འོན་ཀྱང་དེའི་མཇུག་མ་ནི་ག་དུས་ཡིན་རུང་ཉི་མའི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཀྱི་ཡོད། (དཔེ་རིས་ ༡་༡༢) སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང་མང་པོ་ཞིག་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་རྗེས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མངོན་གྱི་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་འདྲའི་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཧཱ་ལའེ་(Halley)དུ་བ་མཇུག་རིང་ལ་མཚོན་ན་ལོ་ ༧༦ ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཐེངས་རེ་འཆར་ཞིང༌། འཆར་ཐེངས་མཐའ་མ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༦ རེད།།
སྐར་རྡོ་དང་གནམ་རྡོ། (Meteors & Meteorites)
སྐར་རྡོ་ནི་ཉི་མར་འཁོར་ལྡིང་བྱེད་པའི་རྡོ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་དག་ལས་འགའ་ཞིག་སྟེས་དབང་གིས་སའི་གོ་ལའི་རླུང་ཁམས་ནང་འཛུལ་རྗེས་སུ་མ་གཏོགས་ང་ཚོས་སྐར་རྡོའི་སྐོར་ཤེས་ཚོར་མེད། སྐར་རྡོ་ཞིག་སའི་གོ་ལའི་རླུང་ཁམས་ནང་འཛུལ་སྐབས། དེ་ཉིད་རླུང་གིས་བརྡར་ཟད་ཐེབས་ཏེ་ཚ་པོར་གྱུར་ཅིང༌། ཚ་ཚད་འཕེལ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་སྐར་རྡོ་ལས་མེ་སྟག་འཕྲོ་བཞིན་དུས་ཐུང་ནང་ཟད་འགྲོ་ཡི་ཡོད། དེར་བརྟེན་མཚན་མོ་སྐར་རྡོ་རྒྱུ་ལམ་ནི་འོད་མདའ་ཞིག་ཏུ་མངོན་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཉིད་སྐར་མ་དངོས་མིན་ཡང་མིང་ལ་སྐར་མདའ་(Shooting star)ཞེས་གྲགས།
ལན་ཐོབས།
༡། རོབ་རྩིས་བྱས་ན་ཉི་མ་བྱུང་ནས་ལོ་ཇི་ཙམ་སོང་ཡོད་དམ།
༢། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབྱེ་བ་དག་གི་མིང་ཤོད།
༣། ནུས་པ་གང་གིས་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཉི་མ་དང་ལྷན་དུ་གནས་པར་བྱས་སམ།
༤། སྐར་རྡོ་དང་གནམ་རྡོའི་དབར་ཁྱད་པར་གང་ཡོད་དམ།
དཔེ་རིས་ ༡་༡༣ གྱིས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ལ་བརྟེན་ནས་བརྙན་འཕྲིན་ལེ་ཚན་རྒྱང་བསྲིངས་བྱེད་ཚུལ་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱང་རིང་ལ་གནས་ཚུལ་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གྱི་མྱུར་ཚད་ནི་ངེས་པར་ཆུ་ཚོད་ ༢༤ ནང་སའི་གོ་ལར་སྐོར་བ་གཅིག་རྒྱག་ཐུབ་པར་སྙོམ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་ཤིང༌། དེའི་འབྲས་བུར་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་དེ་ཉིད་སའི་སྟེང་གི་བརྙན་འཕྲིན་རྒྱང་བསྲིངས་ས་ཚིགས་ལ་ལྟོས་ཏེ་གནས་གཅིག་ཏུ་བརྟན་ཚུགས་ངང་གནས་རྒྱུ་རེད། དེ་ཡང་གཟུགས་བརྙན་དང་སྒྲ་རྣམས་ཐོག་མར་པར་ཆས་སྤྱད་དེ་གློག་བརྡ་(electrical signal)རུ་བསྒྱུར་རྗེས། གློག་བརྡ་དེ་ཉིད་དམིགས་བསལ་གྱི་རླབས་རིགས་ཤིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་རྒྱང་བསྲིངས་གནམ་སྐུད་(Transmitting antenna)ཀྱིས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ལ་གཏོང་གི་ཡོད། བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ཐོག་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་བརྙན་འཕྲིན་རྒྱང་བསྲིངས་ས་ཚུགས་ཀྱིས་རྒྱང་བསྲིངས་བྱས་པའི་བརྡ་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་ཐུབ་པའི་དམིགས་བསལ་ཡོ་ཆས་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱས་ཡོད་པ་ལྟར། དེས་བསྡུ་ལེན་བྱས་པའི་བརྡ་འཕྲིན་རྣམས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ཐོག་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱས་པའི་ཡོ་ཆས་ཀྱིས་རྒྱ་སྐྱེད་དེ་ས་ཕྱོགས་ཁག་ལ་རྒྱང་བསྲིངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གྱི་གནས་ཡུལ་ཧ་ཅང་མཐོ་བར་བརྟེན་དེས་བཏང་བའི་བརྡ་འཕྲིན་རྣམས་སའི་གོ་ལའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོར་ཁྱབ་ཐུབ། སྐུད་བརྒྱུད་བརྙན་འཕྲིན་གཏོང་མཁན་(Cable operator)ཚུད་པའི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་བརྙན་འཕྲིན་ས་ཚུགས་ཚང་མར་བརྡ་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་གྱི་གཏན་འཇགས་གནམ་སྐུད་ཡོད་པས། དེ་དག་གིས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གྱིས་བཏང་བའི་བརྡ་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་དང་སྦྲགས་བསྐྱར་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁྱིམ་ཚང་སོ་སོའི་ནང་གི་བརྙན་འཕྲིན་ལ་སྐུད་བརྒྱུད་བརྙན་འཕྲིན་གྱི་དྲྭ་བའམ། བརྙན་འཕྲིན་བསྡུ་ལེན་ས་ཚུགས་ནས་བརྡ་འཕྲིན་འབྱོར་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། མཐའ་མར་བརྙན་འཕྲིན་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་བརྡ་འཕྲིན་དེ་དག་གཟུགས་དང་སྒྲ་ཡི་ངོ་བོར་སྒྱུར་གྱི་ཡོད།།
ལན་ཐོབས།
༡། བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གང་རུང་གཉིས་ཀྱི་མིང་བྲིས།
༢། རང་བྱུང་དང་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅི། ཁྱད་པར་གང་རུང་གཉིས་བྲིས།
༣། བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ནི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་དང་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་བཅས་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
▬ སྐར་མ་ནི་ང་ཚོ་དང་རྒྱང་ཐག་ཧ་ཅང་རིང་བའི་དབང་གིས་དེ་ཚོའི་འོད་ཟེར་ང་ཚོའི་སའི་གོ་ལར་སླེབས་པར་ཡང་ལོ་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད། སྐར་མའི་རྒྱང་ཐག་ནི་འོད་ལོ་ཡིས་འཇལ་གྱི་ཡོད།
▬ སའི་གོ་ལ་ནས་བལྟས་ན་སྐར་མ་བརྟན་པ་ནི་གཡོ་འགུལ་མེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ནའང༌། སྐར་མ་ཚུད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཚང་མ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བར་སྣང་ལ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།
▬ སྐར་སྡེ་ནི་བཀོད་རིས་ཤིག་ཆགས་བྱེད་ཀྱི་སྐར་མའི་སྡེ་ཚོགས་ཤིག་ཡིན།
▬ ཉི་མ་ལྟ་བུའི་སྐར་མ་ཞིག་ལ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོར་རྒྱུ་སྐར་ཟེར།
▬ རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ལ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོར་འཁོར་སྐར་རམ་ཟླ་བ་ཟེར།
▬ ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ནི་རྒྱུ་སྐར་དགུ་དང༌། རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ། སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང༌། སྐར་རྡོ་དང་གནམ་རྡོ་བཅས་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་ཡོད།
▬ རང་གི་ངེས་གཏན་གྱི་འཁོར་ལམ་བརྒྱུད་ཉི་མར་འཁོད་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་དགུ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལས་དྲུག་ནི་ཆུ་བུར་མིག་གིས་མཐོང་ནུས་པའི་ཆ་ནས་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཤེས་ཡོད།
▬ ཟླ་བ་ནི་སའི་གོ་ལའི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་གཞན་འགའ་ལ་ཡང་རང་གི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་ཡོད།
▬ ཟླ་བའི་འཕེལ་འགྲིབ་ནི། ཟླ་བ་དང༌། སའི་གོ་ལ། ཉི་མ་བཅས་ཀྱི་ལྟོས་འཇོག་གནས་སྟངས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་རེད།
▬ སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་ནམ་དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ནི། ཉི་མའི་མཐའ་འཁོར་དུ་སའི་གོ་ལ་བགྲོད་ཚུལ་དང༌། དེའི་སྲོག་ཤིང་ཡོ་བའི་ངང་རང་འཁོར་བྱེད་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང༌།
▬ བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ནི་ཐག་རིང་གི་ཆ་འཕྲིན་དང༌། ཉམས་ཞིབ། རྒྱང་ཚོར།(Remote Sensing) རྒྱལ་སྲུང་བཅས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
▬ རྒྱ་གར་ནི་འཛམ་གླིང་ན་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གསར་བཟོ་དང་སའི་གོ་ལའི་འཁོར་ལམ་ནང་གཏོང་ཐུབ་པའི་ལག་རྩལ་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་ཡོད་པ་ལས་གཅིག་རེད།
༡། གཤམ་གསལ་ལས་གང་བརྟན་སྐར་རེད་དམ།
ཀ༽ ཨལ་ཕ་ སན་ཆུ་རི་Alpha Centuari ཁ༽ ཌའི་མོ་སེ་ (Deimos) ག༽ སྨིན་དྲུག (Orion) ང༽ ཕོ་བྷོ་སེ། (Phobos)
༢། བྱང་སྐར་དོམ་ཆེན་(Ursa Major )ནི།
ཀ༽ སྐར་མ་ཞིག་རེད། ཁ༽ རྒྱང་ཤེལ་ལ་བརྟེན་ན་མ་གཏོགས་མཐོང་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། ག༽ སྐར་སྡེ་ཞིག་རེད། ང༽ མིག་དམར་གྱི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་ཞིག་རེད།
༣། ཟླ་བར་འཕེལ་འགྲིབ་འབྱུང་བ་མཐོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི།
ཀ༽ ཟླ་བས་ཉི་འོད་ལྡོག་འཕྲོ་མི་བྱེད་པའི་དབང་གིས་རེད། ཁ༽ ཟླ་བའི་ཆ་ཤས་འགས་ལྡོག་འཕྲོ་བྱས་པའི་ཉི་འོད་སའི་གོ་ལར་འཕྲོས་པས་རེད། ག༽ སའི་གོ་ལའི་གྲིབ་མ་ཟླ་བའི་ངོས་སུ་ཕོག་པས་རེད། ང༽ ཟླ་བའི་ཆ་ཤས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་མ་གཏོགས་འོད་མི་སྦྱིན་པས་རེད།
༤། གཤམ་གསལ་ལས་གང་ཞིག་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་མིན་ནམ།
ཀ༽ སྐར་རྡོ། ཁ༽ ཞོགས་སྐར། ག༽ འཁོར་སྐར། ང༽ སྐར་སྡེ།
༥། ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་གཟུགས་དབྱིབས་ཤིག་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་སྐར་མའི་ཚོགས་ལ་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ཟེར།
༦། མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞིག་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ལ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ན་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཟེར་ཞིང༌། བརྟན་སྐར་ཞིག་ལ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ན་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཟེར།
༧། རྡོ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་སའི་གོ་ལའི་རླུང་ཁམས་ནང་འཛུལ་སྐབས། མཚན་མོར་དེ་ཉིད་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཀྱི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ལྟ་བུར་མངོན་པ་དེར་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཟེར།
༨། སྐར་མར་ལྟོས་ཏེ་གནས་ཡུལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ལ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ཟེར།
༩། བརྙན་འཕྲིན་ལེ་ཚན་ཐག་རིང་གི་ཡུལ་དུ་རྒྱང་བསྲིངས་ཐུབ་པ་ནི་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང༌།
༡༠། རྒྱུ་སྐར་ཕྲ་མོ་ནི་རྒྱུ་སྐར་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་དང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ལམ་དབར་དུ་ཡོད།
༡༡། སྐར་མ་༡དོམ་ཆེན་དང་༢སྨིན་དྲུག་གཉིས་ཀྱི་མངོན་ཆེ་བའི་སྐར་མ་ཚོའི་གནས་སྟངས་རི་མོར་བྲིས།
༡༢། རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱུ་སྐར་དེའི་མིང་བརྗོད།
༡༣། ཉི་མ་ནས་ཕར་བརྩིས་པའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་དགུའི་མིང་གོ་རིམ་བཞིན་བྲིས།
༡༤། སའི་གོ་ལའི་བྱང་ངོས་སུ་ཉི་མ་རིང་ཤོས་འཁེལ་བའི་ཉིན་གྱི་སའི་གོ་ལའི་གནས་བབ་སྟོན་པའི་དཔེ་རིས་རྒྱུ་སྐར་སོ་སོའི་མིང་བྱང་འཁོད་པ་ཞིག་བྲིས།
༡༥། རྒྱང་ཤེལ་གསར་གཏོད་བྱས་རྗེས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་མིང་བྲིས།
༡༦། བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་གྱིས་ས་ཁྱོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བརྙན་འཕྲིན་རྒྱང་བསྲིངས་ཐུབ་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་གྱིས།


text:
དོན་ཚན་དང་པོ། རང་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་ནང་གི་བོད་རྒྱ་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་དོ་དམ་ལ་ཤུགས་སྣོན་དང་ཚད་ལྡན་བཟོ་བ། སྤྱི་ཚོགས་ཚོང་རའི་ནང་གི་བོད་རྒྱ་ཡིག་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པ་ཚད་ལྡན་ཅན་དུ་སྐུལ་འདེད་བཅས་བྱེད་ཆེད།《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས》དང《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་མངའ་ཁོངས་རང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས》།《 མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རང་སྐྱོང་སྲོལ་ཡིག》།《མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་སྲོལ་ཡིག》བཅས་ཀྱི་གཏན་ཁེལ་གཞི་བྱས་ཏེ། རང་ཁུལ་གྱི་དོན་དངོས་གནས་ཚུལ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་བྱེད་ཐབས་འདི་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་ཡིན།
དོན་ཚན་གཉིས་པ། བྱེད་ཐབས་འདི་ཁུལ་དང་ཁུལ་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས། མི་དམངས་ཚོགས་པ། ཁེ་ལས་དང་ལས་དོན་ལས་ཁུངས། ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁུལ་དུ་སྡོད་པའི་ལས་ཁུངས། བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་གི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་དང་མི་སྒེར་བཅས་ཀྱིས་སྤྱོད་པར་འཚམ་ལ། རང་སྐྱོང་རྫོང་དང་མི་རིགས་ཡུལ་ཚོའི་དག་གིས་འདིར་ཟུར་ལྟ་བྱས་ནས་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས།
དོན་ཚན་གསུམ་པ། བྱེད་ཐབས་འདིའི་ནང་གི་བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱི་དམངས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་བོད་ཡིག་ལ་གོ་དགོས། དེའི་ནང་།
གཅིག ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་མི་དམངས་ཚོགས་པ། དྲག་ཆས་སྟོབས་ཤུགས། ཁེ་ལས་དང་ལས་དོན་ལས་ཁུངས་བཅས་ཀྱི་སྒོ་བྱང་། གཞུང་ཐམ། གཞུང་ཡིག་གི་དབུ་བྱང་། དཔངས་ཡིག ཚོགས་འདུའི་རྟགས་བྱང་། རས་བྱང་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
གཉིས། རྒྱང་སྒྲོག་བརྙན་འཕྲིན་དང་གཙོ་རྒྱུགས་དྲྭ་ཚིགས། ཚགས་པར། དུས་དེབ། དཔེ་དེབ། སྒྲ་བརྙན་ཐོན་རྫས་སོགས་པར་སྐྲུན་བྱ་བའི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
གསུམ། རང་བྱུང་ས་ཁམས་ཀྱི་མིང་དང་སྲིད་འཛིན་དབྱེ་མཚམས་ཀྱི་ས་མིང་། གཞིས་པའི་ས་གནས་ཀྱི་མིང་། སྤྱི་བའི་འདུ་གནས་སོགས་གཞན་པའི་དོན་ལྡན་ས་མིང་གི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
བཞི། རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཐད་ཀྱི་བྱ་འགུལ་ཆེ་གྲས་དང་ལུས་རྩལ། གནས་སྐོར། དུས་སྟོན་སོགས་བྱ་འགུལ་གྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
ལྔ། གནས་སྐོར་མཚོན་རྟགས་དང་མཛེས་ལྗོངས་རྟགས་མཚན་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
དྲུག རང་ས་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཐོན་ཚོང་རྫས་ཀྱི་མིང་དང་ཚོང་རྟགས། ཕྱི་ཐུམ། གསལ་བཤད་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
བདུན། གྲོང་རྡལ་སྒེར་གཉེར་བཟོ་ཚོང་དུད་ཁྱིམ་གྱི་མིང་རྟགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
བརྒྱད། ཕྱི་རོལ་གྱི་གློག་རྡུལ་འཆར་ངོས་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤྱི་ཕན་རང་བཞིན་གྱི་འགྲེམས་བརྡ། དངུལ་འཛིན་སྣ་ཚོགས་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཤེས་བར་བྱེད་པ་མ་ཟད། ཡི་གེ་ཡིས་མཚོན་པའི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
དགུ། གཞན་པའི་ཐུན་མོང་རང་བཞིན་དང་མཚོན་དོན་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག
དོན་ཚན་བཞི་བ། རང་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་ནང་དུ། གཤམ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་དག་ངེས་པར་དུ་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀ་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་དགོས།
གཅིག རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་དང་། རིག་གནས་དང་ལུས་རྩལ། གནས་སྐོར། དུས་སྟོན་སོགས་བྱ་འགུལ་ཆེ་གྲས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་འགྲེམས་བརྡ་དང་ཡིག་བྱང་། ཚོགས་འདུའི་རྟགས་བྱང་། རས་བྱང་སོགས།
གཉིས། ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་བཅའ་སྡོད་དམག་དཔུང་།མི་དམངས་ཚོགས་པ། ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁུལ་དུ་སྡོད་པའི་ལས་ཁུངས། དངུལ་རྩ། བརྡ་འཕྲིན། སྦྲག་སྲིད། ཁེ་ལས་དང་ལས་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མིང་། ཚགས་པར་དང་དུས་དེབ་ཀྱི་མིང་། གཞུང་ཐམ། རྣོ་ཐེལ གཞུང་ཡིག་གི་ཁ་བྱང་། ཡིག་བྱང་། དཔངས་ཡིག བྱ་དགའི་བྱང་བུ། གོས་དར། ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་ཁེ་ལས་ལས་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མིང་དཔར་ཡོད་པའི་ཡིག་ཤུབས་དང་ཡིག་ཤོག་སོགས།
གསུམ། རླངས་འཁོར་ས་ཚིགས་ཀྱི་མིང་དང་རླངས་འཁོར་གྱི་གཏོང་རིམ། དུས་ཚོད་རེའུ་མིག འགྲིམ་འགྲུལ་མཚོན་རྟགས། རླངས་འཁོར་གྱི་སྒོ་བྱང་སོགས།
བཞི། སྲང་ལམ་གྱི་མིང་དང་ལམ་རྟགས། ཚོང་ཁང་གི་སྒོ་བྱང་། སྤྱི་བའི་འདུ་གནས་ཀྱི་སྒྲིག་ཆས་ཀྱི་མིང་། ས་རྟགས། ཁུལ་ནང་ཁུལ་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཐོན་རྫས། ཚོང་རྟགས། རིན་གོང་རེའུ་མིག་སོགས།
ལྔ། རིམ་པ་སོ་སོའི་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འགྲེམ་བསྒྲགས་སམ་ཡང་ན་མར་བགྲམ་པའི་དམངས་ཡོངས་དང་ལས་བཟོ་བ་ཡོངས་ཀྱིས་ཤེས་དགོས་པ་དང་ཡང་ན་བརྩི་སྲུང་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་པའི་སྒྲིག་སྲོལ་དང་བསྒྲགས་ཡིག གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ། དྲིལ་སྒྲོག་དཔྱད་ཡིག་སོགས།
དྲུག སྲིད་འཛིན་ཁྲིམས་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཁྲིམས་སྦྱོར་ཡི་གེ་དང་བསྒྲགས་ཡིག ཁྲིམས་གཅོད་ཡི་གེ གཞན་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་གཞུང་ཡིག་དང་སྤྱི་བདེ་འགྲིམ་འགྲུལ་ཉེན་རྟོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་དོན་རྐྱེན་འགན་ཁུར་གཏན་འཁེལ་ཡི་གེ་སོགས་དོ་བདག་པའི་དགོས་མཁོ་ལྟར་སྤྱོད་དགོས་པའི་བོད་རྒྱའི་ཡིག་རིགས་གཉིས།
བདུན། སྡོད་དམངས་ཐོབ་ཐང་འཛིན་ཡིག་དང་ཁྱིམ་ཐོ། ཚོང་གཉེར་ལག་རྟགས། ཁྲལ་དོན་ཐོ་འགོད་འཛིན་ཡིག ཁ་ལོ་པའི་འཛིན་ཡིག ཁང་བདག་དཔང་ཡིགས་ཁོངས་བེད་སྤྱོད་དཔང་ཡིག བདེ་ཐང་འཛིན་ཡིག ལས་རྐང་དཔང་ཡིག་སོགས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དགོས་མཁོར་གཞིགས་ནས་བརྒྱུད་རིམ་ལྟར་རིམ་བཞིན་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀ་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་དགོས།
བརྒྱད། བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀ་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་གཞན་དག
དོན་ཚན་ལྔ་བ། ཁུལ་དང་རྫོང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་བོད་ཡིག་བྱ་བའི་དོ་དམ་སྡེ་ཁག་གིས་རང་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་བྱ་བར་མཛུབ་སྟོན་བྱེད་དགོས། མི་སྣ་ངེས་གཏན་གྱིས་བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་བྱ་བ་དང་ཞིབ་བཤེར་སོགས་བྱེ་བྲག་གི་བྱ་བ་འགན་ཁུར་བ་མ་ཟད། བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་གི་དོ་དམ་དང་ལྟ་ཞིབ། ལྟ་སྐུལ་བཅས་ཀྱི་བྱ་བ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་དགོས། རིམ་པ་སོ་སོའི་སློབ་གསོ་དང་། འཕྲོད་བསྟེན། རིག་གནས། དམངས་སྲིད། ཚོང་ར་ལྟ་དོམ། སྤྱི་བདེ། འགྲིམ་འགྲུལ། རྒྱལ་ཁོངས། གནས་སྐོར། ཁྲལ་དོན། གྲོང་ཁྱེར་དོ་དམ། མཛེས་ལྗོངས་དོ་དམ། ས་འགུལ། མཁོ་བསྟུན་གཞུང་ལས་ཁང་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་གིས་རང་གི་འགན་འཁྲི་ལྟར་གཤམ་གྱི་བོད་ཡིག་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་དོ་དམ་ལ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
གཅིག ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་། མི་དམངས་ཚོགས་པ། ཁེ་ལས་དང་བྱ་བཞག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མིང་། གཞུང་ཡིག་གི་དབུ་བྱང་། ཡིག་ཤུབས། དཔང་ཡིག བསྒྲགས་ཡིག དྲིལ་བསྒྲགས་དཔྱད་ཡིག ཚོགས་འདུའི་རྟགས་བྱང་། རས་བྱང་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་རང་ལས་ཁུངས་ནས་མི་སྣ་དང་འགན་ཁུར་ཚན་ཁག་ངེས་གཏན་བྱས་ཏེ་འགན་ལེན་དོ་དམ་བྱེད་དགོས།
གཉིས། ཚགས་པར་དང་དཔེ་དེབ། སྒྲ་བརྙན་ཐོན་རྫས་སོགས་ཀྱི་པར་སྐྲུན་བྱ་བའི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་རྒྱང་བརྙན་སྡེ་ཁག་དང་གསར་འགྱུར་པར་སྐྲུན་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
གསུམ། རང་བྱུང་ས་ཁམས་ཀྱི་མིང་དང་སྲིད་འཛིན་དབྱེ་མཚམས་ཀྱི་མིང་།སྡོད་དམངས་ས་གནས་ཀྱི་མིང་། གཞན་པའི་མིང་དོན་ལྡན་པའི་ས་མིང་གི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་དམངས་སྲིད་སྡེ་ཁག་གི་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་པ་མ་ཟད། འབྲེལ་ཡོད་ཁྲིམས་སྲོལ་གྱི་གཏན་ཁེལ་གཞི་བྱས་ཏེ་འགྱུར་ཡིག་དང་འབྲི་སྲོལ་གཏན་ཁེལ་བྱེད་དགོས།
བཞི། འགྲིམ་འགྲུལ་ལམ་བྱང་དང་རླངས་འཁོར་ས་ཚིགས་སོགས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས། འཕྲུལ་སྒུལ་འཁོར་ལོའི་སྒོ་བྱང་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་འགྲིམ་འགྲུལ་སྡེ་ཁག་དང་སྤྱི་བདེ་འགྲིམ་འགྲུལ་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
ལྔ། གནས་སྐོར་མཛེས་ལྗོངས་ས་ཁུལ་ནང་ཁུལ་གྱི་ཕྱོགས་སྟོན་མཚོན་བྱང་།གསལ་འདེབས་རྟགས་བྱང་།པ་སེ་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་གནས་སྐོར་སྡེ་ཁག་གི་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
དྲུག གྲོང་རྡལ་སྒེར་གཉེར་བཟོ་ཚོང་དུད་ཁྱིམ་གྱི་མིང་བྱང་དང་ཁེ་ལས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མིང་། ཚོང་རྫས་ཀྱི་མིང་། ཚོང་རྟགས། ཕྱི་ཐུམ།གསལ་བྱེད་ཡི་གེ་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་ཚོར་ར་ལྟ་དོམ་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱ་དགོས། གྲོང་རྡལ་དུ་བཙུགས་ཡོད་པའི་ཁེ་ལས་དང་སྒེར་གཉེར་བཟོ་ཚོང་དུད་ཁྱིམ་སོགས་ཀྱིས་ཚོང་ར་ལྟ་དོམ་སྡེ་ཁག་ནས་བཟོ་ཚོང་མིང་ཐོའི་ཞིབ་མཆན་བླངས་རྗེས། ཚོང་གཉེར་བྱེད་མཁན་གྱིས《བཟོ་ཚོང་མིང་ཐོའི་ཞིབ་མཆན་བརྡ་སྦྱོར》བླངས་རྗེས་ས་གནས་དེ་གའི་བོད་ཡིག་གཞུང་ལས་ཁང་དུ་སོང་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་བྱེད་པ་དང་བཟོ་ཚོང་མིང་ཐོ་ཡང་བསྐྱར་ཐོ་འགོད་བྱེད་དགོས། སྒོ་བྱང་སོགས་བཟོ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་གྱིས་ངེས་པར་དུ་ཚད་ལྡན་ངང་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་སྤྱོད་དགོས།
བདུན། ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་མི་དམངས་ཚོགས་པ། ཁེ་ལས་དང་བྱ་བཞག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཞུང་ཐམ། སྡོད་དམངས་ཐོབ་ཐང་འཛིན་ཡིག ཁྱིམ་ཐོ་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་སྤྱི་བདེ་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
བརྒྱད། གྲོས་ཚོགས་ཆེ་གྲས་དང་བྱེད་སྒོ་གལ་ཆེན་སོགས་ཀྱི་རྟགས་བྱང་གི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་གཙོ་གཉེར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས། ཁུལ་དང་རྫོང་བོད་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་གཞུང་ལས་ཁང་གིས་ཡིག་བསྒྱུར་དང་ལྟ་རྟོག་བྱ་བར་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
དགུ རང་ས་གནས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་བོད་ཡིག་བསླབ་གཞི་དང་རམ་འདེགས་ཀློག་དེབ་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་སློབ་གསོ་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
བཅུ། གྲོང་རྡལ་གྱི་རྒྱན་སྤྲོས་རང་བཞིན་གྱི་སྒོ་བྱང་དང་སྤྱི་ཕན་རང་བཞིན་གྱི་འགྲེམས་བརྡ། འཛུགས་སྐྲུན་དངོས་བོའི་མཚོན་རྟགས། ཁང་བདག་དཔང་ཡིག་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་འཛུགས་སྐྲུན་ལས་ཁུངས་དང་གྲོང་རྡལ་ལྟ་དོམ་སྡེ་ཁག་གིས་འགན་ལེན་དོ་དམ་བྱེད་དགོས།
བཅུ་གཅིག འཆར་གཞི་དང་འཛུགས་སྐྲུན། འཆར་འགོད་སྡེ་ཁག་བཅས་ཀྱིས་འཛུགས་སྐྲུན་ཇུས་འགོད་རི་མོ་དང་དཔེ་རིས་བཅས་ཞིབ་བཤེར་གཏན་འབེབས་བྱེད་སྐབས།ངེས་པར་དུ་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས།
བཅུ་གཉིས། ས་དབང་སྤྱོད་ཡིག་དཔང་ཡིག་དང་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་དཔང་ཡིག་སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་རྒྱལ་ཁོངས་ནུས་ཁུངས་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
བཅུ་གསུམ། རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནང་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཁུངས་གཙོ་བོ་དང་ཆུ་བོ། མཚེའུ་ཆེ་ཆུང་སོགས་ཀྱི་མིང་གི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་ཡིག་དེ་ཆུ་བེད་སྡེ་ཁག་གིས་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་ལ་རམ་འདེགས་བྱས་ཏེ་འགན་འཁྲིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ལྟར་དོ་དམ་འགན་ལེན་བྱེད་དགོས།
དོན་ཚན་དྲུག་པ། བོད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་ནི་གཤམ་གྱི་ཚད་གཞི་དང་མཐུན་དགོས།
གཅིག བོད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་གི་ཡིག་བསྒྱུར་ངེས་པར་དུ་ཡང་དག་འཁྲུལ་མེད་ཡིན་དགོས།
གཉིས། ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་མི་དམངས་ཚོགས་པ།ཁེ་ལས། ལས་དོན་ལས་ཁུངས་སོགས་ཀྱི་མིང་དང་སྒོ་བྱང་། གཞུང་ཐམ། གཞུང་ཡིག་གི་དབུ་བྱང་། ཡིག་ཤུབས། དཔང་ཡིག ཚོགས་འདུའི་རྟགས་བྱང་། ཚོང་ཟོག་གི་མིང་སོགས་ལ་བོད་ཡིག་བཀོད་དུས།ཡིག་མཁན་གྱི་ལག་བྲིས་ཕུད་པའི་གཞན་ངེས་པར་དུ་བོད་ཡིག་གི་དབུ་ཅན་འབྲི་དགོས།
གསུམ། བོད་ཡིག་འབྲི་བ་དང་དཔར་བ།བརྐོ་བ། བྱུགས་པ་སོགས་ངེས་པར་དུ་ཚད་ལྡན་དང་ཡང་དག་ཡིན་དགོས་ཤིང་། བྱང་ངོས་གྲལ་དག་དང་འོས་འཚམ། མཛེས་པ་ཡིན་དགོས། ཡིག་ནོར་དང་ཡིག་ཆད། གཞན་པའི་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་སྣང་བརྙན་ལ་ངན་ཤུགས་ཐེབས་པའི་ནོར་འཁྲུལ་འབྱུང་བ་གཏན་འགོག་བྱེད་དགོས།
བཞི། བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱི་བཟོ་བྱེད་རྒྱུ་སྤུས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་དགོས་ལ།ཆེ་ཆུང་ཚད་གཞིའང་འོསམཐུན་ཡིན་དགོས།
ལྔ། བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་འབྲི་བྱེད་སྐབས་གཤམ་གྱི་སྒྲིག་སྲོལ་ལྟར་བསྒྲིགས་དགོས།བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀ་སོ་སོ་ཡིག་བྱང་རེ་རེའི་སྟེང་འབྲི་སྐབས། བོད་ཡིག་ཡིག་བྱང་གཡས་སུ་འགེལ་བ་དང་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་བྱང་གཡོན་དུ་འགེལ་བ། ཡང་ན་བོད་ཡིག་ཡིག་བྱང་གོང་དུ་འགེལ་བ་དང་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་བྱང་ཞོལ་ཏུ་འགེལ་བ། ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་དུ་འཕྲེད་འབྲི་བྱེད་སྐབས་བོད་ཡིག་གོང་དུ་འཇོག་པ་དང་རྒྱ་ཡིག་ཞོལ་ཏུ་འཇོག་པ། ཡང་ན་བོད་ཡིག་སྔུན་དང་རྒྱ་ཡིག་གཞུག་ཏུ་འཇོག་དགོས། མཉམ་དུ་ཐུར་རུ་འབྲི་སྐབས་བོད་ཡིག་གཡས་དང་རྒྱ་ཡིག་གཡོན་དུ་འཇོག་པ།ཟླུམ་དབྱིབས་ལྟར་འབྲི་སྐབས་གཡོན་ཕྱོགས་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་བོད་ཡིག་ཕྱི་སྐོར་དུ་འཇོག་པ་དང་རྒྱ་ཡིག་ནང་སྐོར་དུ་འཇོག་པ། ཡང་ན་བོད་ཡིག་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟླུམ་ཕྱེད་ དང་རྒྱ་ཡིག་གཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟླུམ་ཕྱེད་དུ་འཇོག་དགོས། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་རིགས་སམ་ཡང་ན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པའི་ཡི་གེ་དང་མཉམ་དུ་འབྲི་སྐབས།བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག དེ་ནས་ཕྱི་ཡིག་གམ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་གོ་རིམ་ལྟར་སྒྲིག་དགོས།
དོན་ཚན་བདུན་པ། བོད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་ལོ་ཙཱ་དང་འབྲི་བ། པར་བཟོ། བྱུགས་པ། སྒྲིག་བཟོ་སོགས་ལས་གཉེར་བྱེད་པའི་ཁེ་ལས་དང་ལས་དོན་ལས་ཁུངས།སྒེར་གཉེར་བཟོ་ཚོང་དུད་ཁྱིམ་བཅས་ལ་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ལ་བྱང་བའི་ལས་བཟོ་བ་ཡོད་ཚེ། ད་གཟོད་བྱ་བ་དངོས་ལག་ལེན་བྱས་ཆོག ཡིན་ཡང་གཟབ་ནན་གྱིས་བྱེད་ཐབས་འདིའི་གཏན་ཁེལ་ལྟར་སྒྲིག་བཟོ་བྱེད་དགོས། སྒྲིག་བཟོ་པའི་བྱ་བའི་ལག་ལེན་ལས་བཟོས་པའི་གྱོང་གུད་དེ། རིན་གོང་ལྟར་སྐྱིན་ཚབ་རྒྱག་དགོས།
དོན་ཚན་བརྒྱད་པ། གཞུང་ཐམ་བརྐོ་བཟོ་བྱེད་སྐབས།ས་གནས་དེ་གའི་བོད་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་སྡེ་ཁག་གི་ཞུ་དག་ཆོག་མཆན་མེད་ན། སྤྱི་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་འགྲོ་ལུགས་མི་སྒྲུབ། རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྨྱན་བྱེད་ཀྱིས་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་ཚད་ལྡན་མིན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚོང་རའི་བྱ་འགུལ་གྱི་བརྙན་གཟུགས་དེ།དྲིལ་སྒྲོག་དང་གསར་འགོད་མི་བྱེད། ཚོང་ར་ལྟ་དོམ་སྡེ་ཁག་གིས་གཉེར་སྐྱོང་འཛིན་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་བྱེད་སྐབས།ངེས་པར་དུ་ནན་ཏན་གྱིས་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་དམ་འཛིན་ལེགས་པོ་བྱེད་དགོས།སྒེར་གཉེར་བཟོ་ཚོང་དུད་ཁྱིམ་གྱི་མིང་དང་ཁེ་ལས་ཀྱི་མིང་དེར་བོད་ཡིག་གི་འགྱུར་ཡིག་བཞག་མེད་པར།བོད་ཡིག་གི་འགྱུར་ཡིག་མཁོ་འདོན་བྱས་ཚེ། ད་གཟོད་ཐོ་འགོད་བྱས་ཆོག རིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་པར་སྐྲུན་བཟོ་གྲྭ་དང་འགྲེམས་བརྡ་ཀུང་སིས་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་སྤྱོད་བྱས་མེད་པའི་དྲིལ་སྒྲོག་དཔྱད་ཡིག་དང་འགྲེམས་བརྡ་སྣ་ཚོགས་པར་སྐྲུན་དང་སྒྲིག་སྦྱོར་མི་བྱེད།
དོན་ཚན་དགུ་བ། རིམ་པ་སོ་སོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ས་གནས་དེ་གའི་སྤྱི་བདེ་དང་ཚོང་ར་ལྟ་དོམ། གྲོང་ཁྱེར་དོ་དམ། བོད་སྐད་ཡིག་གཞུང་ལས་ཁང་སོགས་ལས་ཁུངས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་ཁྲིམས་སྤེལ་ཞིབ་བཤེར་ཚན་ཁག་བཙུགས་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་ཚོང་རའི་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་བྱ་བར་ཞིབ་བཤེར་ལྟ་སྐུལ་བྱེད་པ་མ་ཟད། དེ་རྒྱུན་ལྡན་རང་བཞིན་དང་ཚད་ལྡན་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གཏོང་དགོས།
དོན་ཚན་བཅུ་བ། བོད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་དོ་དམ་བྱ་བ་དེ་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ཡར་ཐོན་གསར་འཛུགས་དང་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་བའི་དམིགས་འབེན་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་དོན་ཚན་ནང་འཇོག་པ་དང་། དཔྱད་ཞིབ་བྱ་བའི་ཁྲོད་གཏན་ཁེལ་ལྟར་ལག་བསྟར་མི་བྱེད་པར། སློབ་གསོ་གཏོང་བ་དང་དུས་བཅད་དག་ཐེར་གྱི་བཀའ་བརྡ་གཏོང་དགོས། སྔར་བཞིན་ལག་བསྟར་མི་བྱེད་པར་ལས་ཁུངས་དེ་ག་དང་མི་སྒེར་གྱི་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་སྔོན་ཐོན་གསར་འཛུགས།བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་ཀྱི་དཔྱད་འདེམས་ཐོབ་ཐང་མེད་པར་བཟོ་རྒྱུ། གོང་གི་མཚན་སྙན་དེ་གཉིས་ཐོབ་ཡོད་པའི་ལས་ཁུངས་དང་མི་སྒེར་ལ། མཚན་སྙན་གནང་མཁན་ལས་ཁུངས་ལ་གྲོས་འདེབས་ཀྱིས་མཚན་སྙན་ཕྱིར་ལེན་པ་མ་ཟད། ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་རྒྱུ། ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁུལ་དུ་སྡོད་པའི་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་མཉམ་སྤྱོད་བྱས་མེད་ཚེ།ལོ་མཇུག་ཏུ་ས་གནས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་བའི་བྱས་རྗེས་དགའ་རྟགས་ཀྱི་དཔྱད་འདེམས་ཐོབ་ཐང་མེད་པར་བཟོ་བ་མ་ཟད། དེའི་གོང་རིམ་སྡེ་ཁག་ལ་སྙན་ཞུ་བྱེད་རྒྱུ།
དོན་ཚན་བཅུ་གཅིག བོད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིག་གཙོ་བདག་སྡེ་ཁག་གི་ལས་བྱེད་མི་སྣས་ལས་འགན་སྣང་མེད་དང་འགན་དབང་གང་བྱུང་དུ་སྤྱོད་པ། ཉེར་ཕྱོགས་གཡོ་ཟོལ་བཅས་བྱེད་པར། དེའི་སྲིད་འཛིན་གཙོ་བདག་སྡེ་ཁག་གིས་སྒྲིག་ལམ་སྒྲིག་སྲོལ་ལྟར་ཆད་པ་གཅོད་རྒྱུ། གནས་ཚུལ་ཚབས་ཆེན་ཡིན་ན། ཁྲིམས་ལྟར་ཆད་པ་གཅོད་རྒྱུ།
དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས། རིམ་པ་སོ་སོའི་སྲིད་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་གིས་སོ་སོའི་ལས་འགན་ལྟར། ཕན་ཚུན་མཐུན་སྦྱོར་མཉན་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། ཐུན་མོང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཚོང་རའི་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་བཀོལ་བྱ་བའི་དྲིལ་སྒྲོག་ཟབ་སྦྱོང་དང་ལྟ་སྐུལ་བྱ་བ་ལེགས་པོར་བསྒྲུབ་དགོས། སུས་གཙོ་བདག་དང་སུས་འགན་འཁུར་བའི་རྩ་དོན་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ། ནན་ཏན་གྱིས་འགན་འཁྲི་རྩད་གཅོད་ལམ་ལུགས་ལག་བསྟར་བྱེད་རྒྱུ། སྡེ་ཁག་ཕན་ཚུན་བར་འགན་འཁྲི་ཡོལ་བ་དང་ལས་འགན་སྣང་མེད་བྱེད་པར་འབྲེལ་ཡོད་འགན་ཁུར་མི་སྣའི་འགན་ཁུར་རྩད་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ། བསམ་བཞིན་དུ་གེག་རྒྱ་བཟོ་བ་དང་ཁྲིམས་སྤེལ་མི་སྣའི་གཞུང་དོན་སྒྲུབ་པར་བར་ཆད་བཟོ་མཁན་ལ་ཁྲིམས་ལྟར་འགན་ཁུར་མི་སྣའི་འགན་ཁུར་རྩད་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ།
དོན་ཚན་བཅུ་གསུམ། བྱེད་ཐབས་འདི་ལ་མཚོ་བྱང་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་གཞུང་ལས་ཁང་གིས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་དགོས།


text:
ལྷག་བསམ་མཚོན་བྱེད་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ཞེས། །
གདོད་མའི་དུས་ནས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གྲགས། །
ཚོང་རྭ་རྒྱས་པས་སྲོལ་ལུགས་ཉམས་རྒུད་འདི། །
དེང་གི་དུས་སུ་མདོ་ཁམས་ཡུལ་དུ་ཁྱབ། །
བཀྲ་ཤིས་ལྷ་རྫས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང་། །
ཆོ་གའི་རིག་གནས་དར་མཚོན་སྣ་ལྔ་གཉིས། །
གཅིག་ཏུ་འཁྲུལ་ནས་གུས་ཞབས་མཚོན་པ་ནི། །
ཤིང་བཟོའི་ཆེད་དུ་མགར་ཆས་ཁྱེར་དང་མཚུངས།།
དེང་དུས་བོད་ཀྱི་དར་དཀར་རིག་གནས་ལ་བཤད་སྲོལ་དང་། གཏོང་སྲོལ་གཉིས་ཀ་ལ་ཉམས་རྒུད་ཅུང་ཟད་འགྲོ་བའི་རྣམ་པ་མཐོང་ནས་རྒུད་པ་ཉམས་གསོ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་དཔྱད་རྩོམ་མདོར་བསྡུས་འདི་བྲིས་པ་ཡིན།
གཅིག བོད་ཀྱིས་དར་དཀར་གཏོང་སྲོལ་རྒྱ་ནག་ནས་དར་ཚུལ་བཤད་པ་ལ་དགག་པ།
བོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་དར་དཀར་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕན་ཚུན་གུས་ཞབས་དང་། ལྷག་བསམ། མཛའ་བརྩེ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་རེད། སྤྱིར་བཏང་བོད་མའི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་དཀར་པོ་ལ་བཀྲ་ཤིས་པ་མཚོན་བྱེད་དང་། ནག་པོ་ནི་མི་དགེ་བ་མཚོན་གྱི་ཁ་དོག་ཏུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། མི་དང་མིའི་བར་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྐབས་གང་དེ་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ལམ་འགྲོ་བྱུང་ན་དེ་ལ་མི་ཁ་དཀར་དང་། དེ་གང་འབྲེལ་རྗེས་ལམ་འགྲོ་མེད་པར་བྱུང་ན་མི་ཁ་ནག་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། མི་བསོད་ནམས་ཅན་ལ་ཐོད་དཀར་དང་། མི་བསོད་ནམས་མེད་པ་ལ་ཐོད་ནག་ཟེར། མི་གཞན་ཕན་ཅན་ལ་མི་སེམས་དཀར་ཅན་དང་། གཞན་གནོད་ཅན་ལ་མི་སེམས་ནག་ཅན་ཟེར། མདོར་ན། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་། དགེ་བའི་ལས་མཚོན་བྱེད་དང་། ཁ་དོག་ནག་པོ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་དོན་མཚོན་བྱེད་ཡིན། །
འོ་ན་བོད་དུ་དར་དཀར་པོས་དགའ་བསུ་དང་རྟེན་འབྲེལ་བྱེད་སྲོལ་འདི་ག་དུས་བྱུང་ཞེ་ན། དེང་དུས་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་པ་འགའ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱིས་དར་དཀར་གཏོང་སྲོལ་འདི་འགྲོ་མགོན་ཆོས་འཕགས་སྐབས་སུ་རྒྱ་ནག་ནས་དར་བ་རེད་ཅེས་བཤད་མཁན་བྱུང་འདུག་ལ། རྒྱ་རིགས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་དཔྱད་རྩོམ་ནང་དུའང་དར་དཀར་རྒྱ་ནག་ནས་བྱུང་བས་ལུགས་འདི་རྒྱ་ནག་ནས་དར་བའི་བཤད་སྲོལ་ཡང་བྱུང་འདུག །
༡.རྒྱ་ལུགས་དཀར་པོ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཁ་དོག་མིན་པའི་སྐོར། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་དུ་གནའ་དེང་གང་གི་དུས་ཡིན་ཡང་དཀར་པོ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་བྱ་བ་གཤིན་ལས་སྐབས་སུ་གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ་དང་། མེ་ཏོག་དཀར་པོ་སྤྱོད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་བཀྲ་ཤིས་པའི་མཛད་སྒོའི་ནང་དུ་སྤྱོད་སྲོལ་མ་མཐོང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་དེང་དུས་ཀྱང་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་ཤ་ཞེན་ཆེ་བའི་རྒྱ་རིགས་འགའ་ཞིག་ལ་དར་དཀར་གཏོང་ན་དགའ་པོ་བྱེད་ཅིང་མི་འདུག །གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་དུ་འཁོད་པ་ལྟར་ནའང་དཀར་པོ་མྱ་ངན་གྱི་ཁ་དོག་ཡིན་པར་གསལ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་༡༧༧༧ལོར་ཆན་ལུང་ཁྲི་ལོ་ཞེ་གཉིས་པའི་ཞིང་རྩིས་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཚེས་༢༣ཉིན། གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་བཙུན་མོ་འདས་གྲོངས་ཕྱིན་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ཞུས་པའི་སྐོར།“རྡོ་རིང་པཎྜི་ཏའི་རྣམ་ཐར་ལས། འདི་སྐབས་ཨམ་བན་རྣམ་གཉིས་སོགས་རྒྱ་དཔོན་རྣམས་རྒྱ་ལུགས་མྱ་ངན་གྱི་གྱོན་པ་དཀར་པོ་དང་། ཞྭ་མོ་ཇ་ལར་མེད་པ་གྱོན་ཞིང་། གུང་། བཀའ། མདའ། ཛ་སག་སོགས་གོང་མའི་མིང་དང་ཆོ་ལོ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དོན་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་ཨམ་བན་གཉིས་ནས་གསུང་འདུག་དོན་ལྟར་འདི་སྐབས་བོད་ཀྱི་མི་དྲག་རྣམས་ཞག་ཤས་བར་དབུ་ཞྭ་འབོག་དོ་དང་། ན་བཟའ་འགོ་སྣམ་དཀར་པོ་དང་། སྣམ་ཕྲུག་དཀར་པོ་ཞེ་གཅིག་གྱོན་བཞེས་མཛད་དགོས་པ་བྱུང་སོང་གཤིས། རྒྱ་ནག་གི་མྱ་ངན་ཆ་ལུགས་བོད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་ཆས་སུ་གྱུར་པའི་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་བྱུང་།”ཞེས་གསུངས། དེས་ན་རྒྱ་ནག་ནས་དར་དཀར་ཉོ་ཚོང་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མིན་ཞིང་། ཚོང་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ། །
༢.འགྲོ་མགོན་ཆོས་འཕགས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བོད་དུ་དར་དཀར་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་པ། ཐོག་མར་ཡིག་ཆ་རྙིང་པའི་ནང་དུ་དར་དཀར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི། 《གསེར་འོད་གཡང་སྐྱབས་དར་དཀར་མ》ཞེས་པའི་དཔེ་རྙིང་འདིའི་ནང་ཡོད་འདུག དཔེ་རྙིང་དེ་ལས། “རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་མཛེས་པར་བྱས། སེམས་བསྐྱེད་ཡན་ལག་ཚང་བྱས་ནས། དར་དཀར་གཡབ་ཅིང་སྤྱན་འདྲེན་ན། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་མངའ་མཛད་པ། ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་སྲས་བཅས་རྣམས། བཀྲ་ཤིས་སྐྱིད་རྟགས་གནས་འདིར་བྱོན། དར་དཀར་གཡབ་ཅིང་དུ་ལེན། ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་ཆེན་པོ་ཡིས། ཕྱྭ་དང་གཡང་དུ་བསྐྱབ་ཏུ་གསོལ།”ཞེས་སོགས་གསལ་ལོ། འདི་ནི་བཀའ་འདུས་ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་ཡོད་རེད། དེ་ལ་གཟུངས་འདུས་ཡང་ཟེར་རེད། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བཀའ་ལས་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་གཙོ་ཆེ་བའི་རིགས་རྣམས་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པ་ལ་རྒྱུད་ཅེས་པ་པུ་སྟི་གཅིག། མདོ་གཙོ་བོའི་རིགས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་བྱས་པ་མདོ་ཞེས་པ་པུ་སྟི་གཅིག རྒྱུན་དུ་རྐྱེན་དུ་བཟློག་རིམ་གྲོ་ལ་བེད་སྤྱོད་ཆེས་མང་བ། འོན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་མིན་དོག་གཞི་ཡོད་རིགས་ཕྱོགས་གཅིག་བྱས་པ་ལ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་པའི་པུ་སྟི་གཅིག་བཅས་གསུམ་པོ་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པ་ལ་བཀའ་འདུས་ཟེར་དེང་གྲོང་པའི་ཨ་མཆོད་འདོན་བྱ་གཙོ་བོར་ཞིག་རེད། འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་བསྟན་པ་ཕྱིར་དར་གྱི་སྐབས་སུ་བོན་ཆོས་ནང་ཆོས་སུ་བསྒྱུར་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་ཡིན་པར་འདྲ། བཅོམ་རིག་རལ་དང་། དབུས་པ་བློ་གསལ་སོགས་ཀྱིས་བཀའ་བསྟན་སོ་སོར་དབྱེ་བའི་སྐབས་སུ། དེའི་སྔོན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུངས་ཡིན་པར་བསྒྲགས་པའི་དཔེ་ཆ་མང་པོ་ཞིག་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབས་ལས་ཕྱིར་བཏོན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞི་ལྟ་བུ་རེད། འདིའི་ནང་དོན་དང་ཚིག་སྦྱོར་ལ་བརྟག་ན་ཕལ་ཆེར་བོན་གྱི་གཡང་འབོད་ནང་ཆོས་སུ་བརྫུས་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདྲ། །
གཞན་ཡང་《ལྷ་མོ་དཔལ་ཆེན་མོའི་གཡང་བསྐྱབ་》ལས། “གཡང་རྫས་སྐོར་ལ། གཡང་ཕོར་མར་ཁུས་གང་བ་དང་། །གཡང་སྒྱེ་གེ་ལུ་དཀར་པོ་དང་། །རྔ་མ་རྔ་ཚོས་བརྒྱན་པ་བཏགས། ཞེས་སོགས་རྫས་སྐབས་རྔ་མ་དཀར་པོ་དང་ཚོས་ཅན་དགོས་པར་བཤད་པ་དང་། གཡང་འབོད་སྐབས། དེ་རིང་གཟའ་སྐར་ཚེས་གྲངས་བཟང་། གཡང་རྫས་སྣ་ཚོགས་རི་ལྟར་སྤུངས། དར་དཀར་མདའ་དར་གཡབ་མོས་གཡབ། རོལ་མོ་སྙན་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་འབོད།” ཞེས་སོགས་གཡང་གི་ལྷ་མོ་འབོད་པ་ལ་དར་དཀར་གྱིས་གཡབ་མོ་བྱེད་ཅིང་འདོད་སྲོལ་ཡོད་པ་འདི་དག་ཆེས་གནའ་བོའི་ལུགས་སྲོལ་ཞིག་ཡིན་པ་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལས་གསལ། །
གཞན་ཡང་ཁ་དོག་དཀར་པོས་བཀྲ་ཤིས་གཡང་འབོད་བྱེད་དེ་གནའ་བོའི་བོན་ལུགས་ཡིན་པའི་སྐོར། ད་ལྟ་རྒྱལ་རོང་ཡུལ་དུ་རྟེན་འབྲེལ་བཟང་པོ་ཞེས་པའི་དམངས་སྲོལ་ཞབས་བྲོ་ཞིག་འཁྲབ་ཀྱི་ཡོད་པ་དེའི་དུས་སུ། བྲོ་དཔོན་གྱིས་གཡག་རྔ་དཀར་པོ་ཞིག་ཁྱེར་ནས་དེ་འཚམས་འཚམས་སུ་གཡུགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། བྲོ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་བཤད་པའི་ཚེ་རྒྱལ་བ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་སྐབས་ལ་ལས་དུང་བུས། ལ་ལས་རྔ་བརྡུང་། ལ་ལས་ཤན་བཏང་ཞེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ཤན་བཏང་ཞེས་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་གཡག་རྔ་དཀར་པོ་གཡུག་གཡུག་བྱེད་དགོས་པ་ཅེས་བཤད། ཅེས་རྒྱལ་རོང་བ་བསོད་ནམས་དབང་གྲགས་ཀྱིས་བཤད་པ་མཁས་དབང་ཀརྨ་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ལས་གསལ། འོན་ཀྱང་འདི་དག་དར་དཀར་པོ་གཡབ་ནས་ལྷ་གཡང་སྤྱན་འདྲེན་པའི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་མིས་མི་ལ་དར་དཀར་གཏོང་པའི་སྐོར་བཤད་མི་འདུག
བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དག་ལས་གསལ་བའི་མི་ཡིས་མི་ལ་དར་དཀར་གཏོང་སྲོལ་བྱུང་བ་ནི། འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ཇོ་བོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར་》བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། པོད་ལྔ་པའི་ལྡེབ་༡༢༤པར་ལས།“མངའ་རིས་ཀྱི་ལྷ་བཙུན་པ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་ཐོག་མར་བསུ་བ་བྱེད་སྐབས། བསུ་བ་རྟ་པ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ཞིག་གི་གོས་དཀར་པོ་འབའ་ཞིག་གྱོན། རྒྱན་ཆ་ཐམས་ཅད་དཀར་པོ་འབའ་ཞིག་བྱས། བློན་པོ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་དང་། ལྷའི་བློ་གྲོས་དང་། ལྷའི་ཤེས་རབ་དང་། ལྷའི་སྲིད་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་ལ་དར་མདུང་དཀར་པོ་ཐོགས་པ་བཅུ་དྲུག་བཅུ་དྲུག་གིས་བསྐོར། གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་བ་དན་ཆུང་ཆུང་རེ་དང་། ཆུ་དར་གྱི་གདུགས་ཉི་ཤུ། པི་ཝང་གླིང་བུ་སྒྲ་སྙན་པ་མང་པོ་འཁྲོལ་བ་དང་བཅས་ཞེས་པ་ནས་ཕེབས་བསུའི་སྐོར་རྒྱས་པར་བཤད་མཐར། བློན་པོ་བཞིས་རས་དཀར་པོ་དཀར་སངས་པ་རེ་ཕྱག་རྟེན་དུ་ཕུལ་”ཞེས་བཤད་པ་དང་། ཡང་འབྲོམ་གཞོན་ནུ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་མཛད་པ་《རྒྱལ་བའི་དབེན་གནས་ར་སྒྲེང་གི་བཤད་པ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་》ལྡེབ་བཅུ་གཉིས་པའི་སྲིབ་ངོས་ལས།“ཇོ་བོ་རྗེ་ལ་དགེ་བཤེས་སྟོན་པས་དར་དཀར་པོ་ཡུག་གཅིག་ཕུལ་སྟེ་དོན་ཚན་གསུམ་ཞུས་”ཞེས་གསལ་བ་ནི། སྤྱི་ལོ་༡༠༤༠ཙམ་ལ་བོད་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ཁྲོད་དུ་མཇལ་དར་འབུལ་བའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད་པར་བཤད་པ་འདི་ད་སྔོན་ཡིག་ཐོག་ནས་དཔང་རྟགས་རྙེད་པ་སྔ་ཤོས་དེ་ཡིན། དེས་ན་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་ནས་ཕྱིར་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༢༦ལོ་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་དེར་ལྷ་བཙུན་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་ཇོ་བོ་རྗེ་ལ་དར་དཀར་ཕུལ་ནས་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཕྱིན་འདུག
གཉིས། དེང་དུས་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་དར་དཀར་གྱི་རིག་གནས་ཉམས་རྒུད་འགྲོ་ཚུལ།
དེང་དུས་བོད་ཀྱི་དར་དཀར་རིག་གནས་གཏོར་བཤིགས་ཐེབས་པའི་སྐོར། དར་དཀར་ནི་ལྷག་བསམ་དང་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དཀར་གཙང་ཞིག་ཡིན་པར་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད། ཡིན་ནའང་དེང་དུས་དར་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་དང་། དར་ཁྲ་སོགས་གཏོང་སྲོལ་བྱུང་བ་འདི་ནི་ཚོང་ལས་དང་འབྲེལ་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ལ་གཏོར་བཤིགས་ཐེབས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དུས་དེར་སྔར་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་རྙིང་པ་རྣམས་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཉམས་གསོ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞིག་མ་བྱུང་པའི་སྐབས་དེར། དབུལ་བཅོས་ཕྱུག་འགྱུར་གྱི་སྲིད་ཇུས་ཀྱིས་ཚོང་ལས་དར་སྤེལ་གཏོང་བས། ཚོང་ལས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁེ་ཚོང་ལ་དམིགས་ནས་དར་སྣ་ཚོགས་བཟོས་པ་དང་བོད་རིགས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་དར་དཀར་གྱི་མཚོན་དོན་མ་ཤེས་པ་གཉིས་འཛོམས་ནས་དར་སྣ་ཚོགས་བཏང་སྲོལ་འདིར་གསར་དུ་ཆགས་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན་དེང་སང་དར་ཁྲ་འདི་ནི་དུས་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་དར་དཀར་རིག་གནས་ལ་གཏོར་བཤིགས་ཐེབས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་རེད།
གསུམ། འབྱུང་ཁམས་སྙོམ་བྱེད་ཀྱི་ཆོ་གའི་རིག་གནས།
འོ་ན་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བོད་ལ་དར་སྣ་ཚོགས་སྤྱོད་པའི་སྲོལ་མེད་དམ་ཞེ་ན། ལྷག་བསམ་དང་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་དུ་དར་སྣ་ཚོགས་སྤྱོད་སྲོལ་མེད་པ་ནི་ཟུར་བལྟས་ལེབ་མཐོང་རེད། ཡིན་ནའང་བན་བོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་གའི་ནང་དུ་གཏོར་མདོས་ཀྱི་རྫས་སུ། ནམ་མཁའ། སྐུ་རྟེན། ལྗང་བུ། མདའ་བཀྲ འཕང་ཁྲ་སོགས་གདོས་ཐག་སྣ་ཚོགས་བྲན་ནས། འབྱུང་བ་ལྔའི་ཁམས་སྙོམས་པོར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་སྐུད་པ་དཀར་སེར་དམར་ལྗང་སྔོན་པོ་བཅས་པོ་ལྷན་ཏུ་བེད་སྤྱོད་པ་དང་། འབྱུང་བ་ལྔའི་བཅུད་འགུགས་ནས་མིའི་ཚེ་སྲོག་གི་གསོས་སུ་བཏབ་པའི་ཆེད་དུ་དར་ཁ་དོག་སྣ་ལྔའི་མདའ་དར་གཡབ་ནས་ཚེ་ཉམས་པ་གསོ་བ་དང་། གས་པ་སྦྱོར་བ་དང་། ཆད་པ་མཐུད་སོགས་ཀྱི་ཆོ་གའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དར་ཚོན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་སྤྱོད་དེ་དང་། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་གི་ལྷག་བསམ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དར་དཀར་པོ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ་དེ་གཉིས་མཚོན་དོན་སོ་སོར་ཐ་དད་པ་ཞིག་རེད།
འབྱུང་བཞིའི་བཅུད་བསྡུས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཚེ་བཅུད་གསོ་བའི་ཆོ་ག་ལ། ཧཱུཾ། མདའ་དར་ཤར་དུ་གཡུག་པའི་ཚེ། རླུང་གི་བཅུད་རྣམས་བསྡུས་པ་ལས། འཇའ་ཚོན་ལྗང་གུ་འོད་དུ་འབར། དེ་དབུས་རླུང་གི་ལྷ་མོ་ནི། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་མདའ་དར་ལྗང་། བུམ་བ་འཛིན་ཅིང་གར་འཁྱུག་འཁྱུག ལྗང་འོད་འབར་བའི་བྲོ་ཁྲིག་ཁྲིག མདའ་དར་ལྷོ་རུ་གཡུག་པའི་ཚེ། མེ་ཡི་བཅུད་རྣམས་བསྡུས་པ་ལས། འཇའ་ཚོན་དམར་པོ་འོད་དུ་འབར། དེ་དབུས་མེ་ཡི་ལྷ་མོ་ནི། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་མདའ་དར་དམར། བུམ་པ་འཛིན་ཅིང་གར་ཁྱུག་ཁྱུག དམར་འོད་འབར་བའི་བྲོ་ཁྲིག་ཁྲིག ཞེས་སོགས་འབྱུང་བའི་བཅུད་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཆོ་ག་མང་པོ་ནས་འདིའི་ནང་དོན་གསལ་པོ་བསྟན་ཡོད་པ་རེད། །འོ་ན་འབྱུང་བའི་བཅུད་གསོ་བའི་ཆེད་དུ་དར་ཁ་དོག་མི་འདྲ་བ་གཏོང་ནའང་སྐྱོན་མེད་ཅེ་ན། ལྷག་བསམ་མཚོན་བྱེད་ལ་དཀར་པོ་ངེས་པར་བོད་ལུགས་ཡིན་པ་དང་། མདོས་ཆོག་ལུགས་ཀྱི་མིའི་ལུས་ཁམས་ལ་འབྱུང་བ་ལྔའི་ཁམས་སྙོམས་བྱེད་དུ་དར་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པ་གཏོང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ངེས་པར་དུ་ཁ་དོག་ལྔ་པོ་ལྷན་ཏུ་གཏོང་དགོས་པ་ལས། ཡ་གཅིག་གཏོང་ན་འབྱུང་བ་ཆ་མི་སྙོམས་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ།
ཞེས་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་སྲོལ་ལུགས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁམས་པ་ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་དེས་སྤྱི་ལོ་༢༠༡༥ལོའི་ཟླ་བ་༣པའི་ཚེས་༡༠ཉིན། རྒྱ་ནག་ཁྲེན་ཏུའི་གྲོང་གི་ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རང་ནས་བོད་ཀྱི་དར་དཀར་རིག་གནས་ཉམས་རྒུད་གསོ་བ་ལ་ཅུང་ཟད་ཕན་པའི་ལྷག་བསམ་གྱིས་སྤྲིངས་པའོ། །


text:
ཨ་རིའི་ནང་ཕྱི་མི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་རྒྱུན་རིང་ནས་དཀའ་ངལ་སེལ་མ་ཐུབ་པར་སྲིད་འཛིན་རིམ་པས་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ལ་གནད་དོན་དེའི་སྐོར་ཁྲིམས་ཡིག་བསྐྱར་བཅོས་གནང་དགོས་པའི་རྒྱབ་གཉེར་གནང་ཡོད་ནའང་། ད་བར་དེའི་ཐོག་དོན་ཕན་སོན་པའི་ཐག་གཅོད་གནང་ཐུབ་མེད་པ་དང་། སྲིད་འཛིན་ཨོ་བྷ་མས་ལས་རྒྱུན་གཉིས་པར་གནད་དོན་དེ་ལས་དོན་གལ་ཆེ་ཤོས་ལ་ངོས་འཛིན་གནང་ནས་ད་ལོ་སླར་ཡང་གྲོས་ཚོགས་ལ་ཁྲིམས་འཆར་དེར་ཐག་གཅོད་གནང་དགོས་པའི་རྒྱབ་གཉེར་གནང་ཡོད་པ་རེད། ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མས་ཕྱི་མི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་བསྐྱར་བཅོས་ཁྲིམས་འཆར་ལ་མང་མོས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ནས་ཐག་གཅོད་གནང་ཟིན་ཡོད་ནའང་། གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་ནང་ཐག་གཅོད་ཡོང་རྒྱུར་ད་ལྟའང་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ཁྲིམས་འཆར་དེའི་ནང་བོད་མི་ལྔ་སྟོང་ཨ་རིའི་ནང་གཞིས་ཆགས་བྱ་རྒྱུའི་དོན་ཚན་ཞིག་ཀྱང་ཚུད་ཡོད་པ་རེད། ལས་རིམ་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་བུ་ཆུང་ཚེ་རིང་ལགས་དང་ཨ་རིའི་ཕྱི་མི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་ལགས་གཉིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་ནས་ཨ་རིའི་ཕྱི་མི་གཞིས་ཆགས་ཁྲིམས་འཆར་གྱི་ཕུགས་རེ་དང་བོད་མི་ལྔ་སྟོང་ཨ་རིར་ལེན་འཆར་གྱི་རེ་བ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།
ཀུན་གླེང་ནི་འཁོར་སྐར་བརྒྱུད་ནས་བལྟ་ཐུབ་པ་དང་ རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ཏུ་ཉན་ ཐུབ་པ་མ་ཟད། ད་དུང་དྲ་རྒྱ་བརྒྱུད་ནས་ཀྱང་དུས་ཐོག་ཏུ་བལྟ་ཉན་བྱེད་ཐུབ་པ་དང༌། བདུན་ཕྲག་རེའི་གཟའ་ལྷག་པ་དང་གཟའ་པ་སངས་ནམ་ཡིན་ལ་འཛམ་གླིང་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཆུ་ ཚོད་༡༤་ནས་༡༥་བར་རམ། ཡང་ན་ལྷ་སའི་དགོང་མོའི་ཆུ་ཚོད་༡༠་ནས་༡༡་བར་དུ་ཀུན་གླེང་ལ་བལྟ་ཉན་ཐུབ་ཅིང༌། བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནས་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་༡༠༨༨༨༨་མནན་ཚེ། ཨེ་ཊི་ཨེན་ཊི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཞིག་ཐོས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་༨༦༦ ༨༣༧ ༥༡༥༩ མནན་ན་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་རིན་པ་སྤྲོད་མི་དགོས་པའི་ཁ་པར་དེ་ང་ཚོར་འཕྲོད། ཨ་རི་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནས་༡ ༢༠༢ ༦༡༩ ༣༧༧༤ མནན་ནས་ཁ་པར་འབྲེལ་མཐུད་པར་རིན་པ་ཨ་རིའི་རླུང་འཕྲིན་ཁང་ལ་སྤྲོད་དུ་འཇུག་ དགོས་ཞེས་མངགས་བཀོད་བྱེད་ན་ཁ་པར་གྱི་རིན་པ་ང་ཚོས་སྤྲོད་ངེས་ཡིན། ཡང་ན་སྔོན་ནས་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་དང་ཁ་པར་ཨང་གྲངས་ང་ཚོར་བསྐུར་ཚེ། ང་ཚོས་ཀུན་གླེང་གི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་སུ་སྐུ་ཉིད་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཆོག་པ་དང༌། གལ་ཏེ་སྐུ་ཉིད་ཀུན་གླེང་ལ་དངོས་སུ་མཉམ་ཞུགས་མི་ཐུབ་ཀྱང་ང་ཚོར་ tibetantv@voanews.com བརྒྱུད་ནས་ཨི་མེལ་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་ཧཕེཀ་སི་ཨང་གྲངས་༡ ༢༠༢ ༣༨༢ ༥༥༩༦ བརྒྱུད་ནས་དྲི་བ་བསྐུར་གནང་ཡོད་པ་ཞུ།


text:
རྨི་ལམ་འཁྲུགས་པོ་ཞིག
བློ་བཟང་ལེགས་བཤད།
ད་ནི་ཕ་ཡུལ་དང་བྲལ་ནས་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་འདི་དག་ཏུ་ང་ལ་རྨི་ལམ་འཁྲུགས་པོ་ཞིག་རྒྱུན་དུ་ཡོང་གི་འདུག དེ་རིང་རྨི་ལམ་འཁྲུགས་པོ་དེ་བཟློག་པའི་ཐབས་སུ་རྨི་ལམ་དེ་འབྲི་བར་བྱའོ།།
ང་ཕ་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ནས་དགོན་པའི་མཐའ་སྐོར་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། མི་ངོ་ཤེས་དང་མི་ཤེས་པ་མང་པོ་འདུག ངས་ཁོང་ཚོ་མཐོང་ནས་དགའ། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ང་ལ་ཁ་ཡ་མི་བྱེད། ང་ངོ་ཤེས་ཀྱི་མདུན་དེར་རྒྱུགས་ཏེ་ཕྱིན་ནའང་། ཁོང་གིས་མ་མཐོང་མདོག་མདོག་བྱེད་ཅིང་། ཕར་ཐོན་འགྲོ་ལ་དེ་ནས་ཡལ་འགྲོ ང་ཁེར་རྐྱང་ཡིན། དེ་ནས་ང་དགོན་པའི་རྒྱབ་རི་ལ་ཡར་འཛེགས། རི་དེའི་རྩེ་ལ་སླེབས།རི་དེའི་རྩེ་ནས་ཕ་ཡུལ་གྱི་གྲོང་པ་ལ་བལྟ། སྨུག་པ་འཐིབས་ཡོད་པའི་གྲོང་པ་དེ་ལ་མི་ཚང་སུམ་ཅུ་སྐོར་ཞིག་ཡོད། ངས་མི་ཚང་རེ་རེ་བཞིན་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཅིང་། མི་རེ་རེ་ནས་ངོས་ཟིན། དེ་ནས་ངའི་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་དེ་མཐོང་། སྒོ་དེ་ནས་ཡར་བལྟས་སྐབས་ངེད་ཀྱི་ནང་མི་རྣམས་བྲེལ་བ་འཚུབ་འཚུབ་ངང་བསྡད་ཡོད། (ངོ་མ་བཤད་ན་རི་རྩེ་འདི་ནས་ངའི་ཁྱིམ་གྱི་བར་ཐག་ནི་སྤྱི་ལེ་བཅུ་ཙམ་ཡོད་ངེས་ཡིན།) ང་གོམ་བགྲོད་ཀྱིས་ཕ་ཁྱིམ་ཕྱོགས་ལ་འགྲོ རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དེད་ནས་འགྲོ་ལ། རྩི་ཤིང་གི་ཟིལ་བས་ངའི་རྐང་པའང་གྲང་སིལ་སིལ་བྱེད། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་གྲོང་པའི་མཐའ་ལ་སླེབས་ཤིང་གྲོང་པའི་མི་རྣམས་འདུར་རྒྱུགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་དག་ལས་མང་ཆེ་བ་ནི་ཆུང་དུས་ཀྱི་ངོ་ཤེས་རྣམས་ཡིན། སྐད་གཟེངས་མཐོན་པོས་ཁོང་ཚོའི་མིང་ནས་འབོད་ཅིང་མཚམས་འདྲི་བྱེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ངའི་སྐད་མི་ཐོས་ཤིང་ངའི་གཟུགས་ཀྱང་མི་མཐོང་། ཡིད་མུག་བཞིན་དུ་མུ་མཐུད་ནས་འགྲོ དེ་ནི་གྲོང་དཀྱིལ་གྱི་ལམ་དེ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ འདམ་རྙོག་དང་ལྕི་བའི་དྲི་མ་ཡང་ཁ། དེ་ནས་རང་གི་ཕ་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་འགྲམ་དུ་འབྱོར། སྒོ་བརྒྱབ་ཡོད། ངས་སྒོ་དེ་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱེད་ཅིང་ནང་དུ་འགྲོ ཕ་མ་གཉིས་བཞུགས་འདུག སྤུན་སྲིང་རྣམས་ཀྱང་བཞུགས་འདུག ང་ནི་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོས་སྨྱོ་གྲབས་བྱེད། ངས་ཁོང་ཚོར་འཐམས་འཁྱུད་བྱེད་འདོད་ཅིང་ངུ་ངག་གྱེར། འོན་ཀྱང་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ང་མི་མཐོང་ཞིང་། ང་ལ་ཁ་ཡ་གཏན་ནས་མི་བྱེད། ངས་ལྷག་ཏུ་ཁོང་ཚོར་གདུང་འབོད་བྱེད། (ང་ལ་མིག་ཆུ་ངོ་མ་ཞིག་བཞུར་གྱིན་ཡོད་པའི་ཚོད་ཡིན།) ཁོང་ཚོས་ངའི་གདུང་འབོད་ཀྱང་མི་ཐོས། ང་ནི་འདྲེ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མི་ཞིག་ཡིན། ང་ནི་གཟུགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ནམ་གཟུགས་མེད་ཅིག་ཡིན། ང་ངུ་བཞིན་ཡོད། ཅིའི་ཕྱིར་ལྷ་བླ་མས་ང་དང་ཕ་མ་འཕྲད་དུ་མི་འཇུག་པ་ཡིན། ངས་དེ་ལྟར་འཁང་ར་བྱེད།
མཚམས་རེར་ངའི་རྨི་ལམ་དུ། སྐབས་འདི་ལ་སླེབས་དུས། ཕ་རྒན་དང་ངེད་གཉིས་ལྷོད་ལྷོད་ངང་ཁ་བརྡ་བྱེད་པའང་ཡོད། དེ་དུས་རྨི་ལམ་འདི་ནི་ངོ་མ་ཡིན་ནམ་རྨི་ལམ་ཡིན་བསམས་ནས་སེམས་ཁྲལ་བྱེད། (ངོ་མ་བཤད་ན་ང་དང་ཕ་གཉིས་འཆི་བྲལ་བྱས་ཏེ་མི་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།) ཕ་མ་དང་ངས་ཕན་ཚུན་ལ་ཁ་བརྡ་བྱེད་པ་འདི་ངའི་རྨི་ལམ་དུ་ཡོང་བ་ནི་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་དང་དཀོན་པོ་ཡིན།
དེ་ནས་ང་འབྲོ་རན་པའི་དུས་ལ་སླེབས་པར་འགྱུར། དེ་ནི་ང་འདིར་སླེབས་ཡོད་པ་རྒྱ་གཞུང་གིས་ཤེས་ཏེ་ང་ལ་ལྐོག་བརྡ་ཞིག་ཅིག་ནས་འབྱོར་ཡོང་། ལྐོག་བརྡ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་གློ་བུར་དུ་ཐོན་དགོས་པར་འགྱུར། ང་བྲོས་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་དེད་ཡོང་བ་ཡིན། ང་ནི་ཡིབ་བཞིན་ཡིབ་བཞིན་བྲོས་འགྲོ མཚམས་རེར་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་མེ་མདའ་ཐོགས་ནས་འཕེན་ཆོག་ཆོག་གིས་དེད་ཡོང་ཞིང་། མཚམས་རེར་དམག་མིའི་རླངས་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་རྡུལ་འཚུབ་བེ་ང་དེད་ཡོང་། དམག་མི་དེ་ཚོས་ངའི་ཕྱོགས་སུ་མེ་མདའ་འཕེན་ཞིང་། མེ་མདེལ་ངའི་སྙིང་ཁར་ཕོག་ནས་ང་འགྱེལ་འགྲོ རྨི་ལམ་ནི་རྨི་ལམ་རང་རེད། འགྱེལ་ཟིན་པའི་རྗེས་སུའང་ང་ལ་སྲོག་སྐྱོན་མེད་ཅིང་། ཡང་བྲོས་འགྲོ་བ་ཡིན། སྐབས་རེར་གྲོགས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་མི་ལ་ཐུག་རྒྱུ་མ་བྱུང་བའི་འགྱོད་པ་དང་བཅས་བྲོས་འགྲོ མཚམས་རེར་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་ང་དེད་ནས་བཟུང་བ་དང་། དེ་ནས་འདྲི་གཅོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་རྐྱེན་གློ་བུར་བ་ཞིག་ལ་འདྲི་གཅོད་པ་བོད་མི་ཞིག་གིས་ང་ལ་གསང་ལམ་ཞིག་བསྟན་ནས་ང་བཀག་ཉར་བྱེད་ས་དེ་ནས་ཀྱང་ཐར་ཐུབ། དེ་ནས་ང་གོམ་བགྲོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། མདུན་ནས་མཐོང་བ་ནི་རྒྱ་བལ་གྱི་ས་མཚམས་ཡིན། བར་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ། འོན་ཀྱང་ངའི་རྐང་པ་ལ་བགྲོད་པའི་བྱ་བ་བསྒྲུབས་པའི་ནུས་པ་མེད། ང་རྩོལ་བ་ཆེན་པོས་ཅི་ཙམ་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་ད་དུང་ཡང་ང་ནི་ས་དེ་གར་ལུས་འགྲོ འདི་ཅི་ཡིན་ནམ་ཞེས་དངངས་སྐྲག་འབྱུང་།
དེ་ལྟ་བུའི་དངངས་སྐྲག་ཁྲོད་དུ་ང་གཉིད་ལས་སད་འགྲོ གཉིད་ལས་སད་སྐབས་ང་ནི་རྨི་ལམ་འཁྲུགས་པོ་དེའི་བྱུང་བ་དེས་སེམས་ཁམས་ཡོངས་སུ་མནན་ཏེ་ཡོད། ལག་པ་བྲང་ཁར་བཞག་སྟེ་བསམ་གཞིགས་བྱེད། ང་ནི་ས་མཐར་ལུས་ཡོད་པ་གཞི་ནས་ཤེས། ཕ་མ་ལ་མཇལ་བ་ནི་རྨི་ལམ་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས། ཕ་ཡུལ་ལ་སླེབས་པའང་རྨི་ལམ་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས། ངའི་རྨི་ལམ་འཁྲུགས་པོ་དེའི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད། སྐབས་རེར་ལན་རེར་ཆ་ཅུང་ཙམ་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་ཡོང་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྨི་ལམ་འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་རྨི་ཞིང་། རྨི་བཞིན་རྨི་བཞིན་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་བརྒལ་སོང་།
རྨི་ལམ་ནང་གི་ངའི་ཕ་རྒན་ནི་གདོང་སྨུག་པོ་ཡིན་ལ་ཕྱུ་པ་སྔོ་ནག་ཅིག་གྱོན་ཡོད། སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་ཏེ་ངའི་ཕྱོགས་སུ་གཟིགས་བཞིན་ཡོད། ལག་པར་ཕྲེང་བ་ཐོགས་ཤིང་དབུ་སྐྲ་སོར་གང་ཙམ་ཡོད། མ་ཎི་བགྲང་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཁའི་ཟུར་ནས་ཝུ་བ་ཐོན་བཞིན་ཡོད། ཕ་རྒན་གྱི་རྣམ་པ་འདི་ལ་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མི་འདུག


text:
དྲི་བ་འདྲི་མཁན། སྟག་ལྷ་རྒྱལ།
ལན་འདེབས་མཁན། སྒྲོལ་མ་སྐྱབས།
དུས་ཚོད། ༢༠༡༨་ལོའི་ཟླ་༨་པའི་ཚེས་༢་ཉིན།
དྲི་བ་དང་པོ། རྒྱ་ནག་གི་ས་ཞིང་གི་ཁྲིམས་ལ་དབྱེ་བ་ག་ཚོད་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ངོ་བོ་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཡོད་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་ཅིག་གནོངས་དང་།
ལན། རྒྱ་ནག་ལ་ས་གཞི་བཀོད་འདོམས་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན།་རྩ་ཁྲིམས་དང་དམངས་ཁྲིམས། དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས། ཞིང་སྡེ་ས་གཞི་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་ཁྲིམས་དང་ས་གཞི་དོ་དམ་གྱི་ཁྲིམས་བཅས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་འདི་དག་ནི་ས་ཁྲིམས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཡིན། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྲིམས་ཀྱི་རྩ་བའི་རྩ་དོན་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་དང་། དཔེར་ན། དེའི་དོན་ཚན་དགུ་པ་དང་བཅུ་པ་ཡི་ནང་དུ་ས་བདག་ཏུ་དབང་བའམ་སའི་བདག་དབང་འཛིན་མཁན་གཉིས་ཡོད། དེ་ནི་ཐུན་མོང་དཔལ་འབྱོར་ཚོགས་པ་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཡིན་ཞེས་པའི་གཏན་དབབ་ལས་ས་ལ་དབྱེ་ནའང་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བའི་ས་དང་ཐུན་མོང་ལ་དབང་བའི་ས་བཅས་རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ། དེ་ལས་གཞན་པའི་སའམ་ཕུང་གསུམ་གྱི་ས་ཞིག་མེད། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༩་པ་དང་༡༠པ་ལྟར་ན། གཏེར་དང་གཙང་པོ། ནགས་ཚལ། རི་བོ་དང་རྩ་ཐང་། ས་རྒོད་དང་ན་ལ་སོགས་པའི་རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་བ་ཞེས་པ་ནི་མི་དམངས་ཡོངས་ལ་དབང་བ་དང་དོན་གཅིག འོན་ཀྱང་དེ་ནང་གི་ནགས་ཚལ་དང་རི་དང་རྩྭ་ཐང་དང་ས་རྒོད་དང་ན་སོགས་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་ལ་དབང་ཞེས་པའི་བཅས་པ་ཡོད་པ་ཕུད། དོ་ཚན་ ༡༠ ་པའི་ནང་དུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ས་གཞི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་དབང་ཞེས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་སོགས་ནི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་བཅས་པ་ཡིན། དེ་ནས་དམངས་ཁྲིམས་དང་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་ཀྱིས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ས་དེ་དག་གི་བདག་དབང་ཇི་ལྟར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཐོབ་ཐང་ལ་གཞན་གྱིས་གནོད་ན་སོར་ཆུད་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་ཐབས་ལམ་སོགས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད། ས་གཞི་དོ་དམ་གྱི་ཁྲིམས་དང་རྩྭ་ཐང་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ནི་གཞོགས་འདེགས་ལྟ་བུའི་ཁྲིམས་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ས་བདག་དབང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཆེད་སྲིད་གཞུང་གིས་མཐུན་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་བཟོ་དགོས་པ་གཏན་དབབ་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། རོང་འབྲོག་པས་སོ་ནམ་བྱེད་པའི་ས་གཞིའི་བདག་དབང་མངོན་གསལ་བྱེད་ཆེད་ཐོབ་ཐང་ཡི་གེ་བཟོ་བ་དང་། ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་ས་ཆ་ལ་གནོད་པའི་བྱ་སྤྱོད་བཅས་ལ་ཆད་པ་གཅོད་པ་ལྟ་བུའོ།། ཁྲིམས་ཡིག་དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་བཤད་ན་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད།
དྲི་བ་གཉིས་པ། ས་ཞིང་གི་བདག་དབང་དང་ས་ཞིང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕུགས་ཀྱི་གོ་དོན།
ལན། ཁྲིམས་ཀྱི་སྟེང་གི་བདག་དབང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ལ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་བདག་ཏུ་འཛིན་པ། ཁེ་ཕན་ལེན་པ། བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ། གཞན་ལ་སྤྲོད་ནུས་པ་བཅས་པའི་ནུས་པ་བཞི་འཛོམས་པ་ཞིག་ལ་དངོས་པོའི་བདག་དབང་ཟེར། དཔེར་ན། ཁྱེད་ལ་རླངས་འཁོར་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་མེད་དེ་གོང་ནས་བཤད་པའི་བདག་དབང་གི་ནུས་པ་བཞི་ཡོད་མེད་དེས་ཐག་གཅོད་དགོས། དངོས་པོའི་བདག་དབང་ནི་ལྟོས་མེད་ཀྱི་བདག་དབང་ཞིག་ཡིན་པ་མ་རྩ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་དུས་སྐབས་སུ་ངོས་ལེན་དང་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པའི་རྩ་དོན་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ང་ཡི་ཁང་ཆག་ནང་དུ་ཆར་བ་བབས་ན་ཆོག རླུང་རྒྱུ་ན་ཆོག ཆར་ཤ་ནང་དུ་ཡོང་ན་ཆོག འོན་ཀྱང་། དབྱིན་གི་ལན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ནང་དུ་འཛུལ་མི་ཆོག་(风能进,雨能进,英国的国王不能进.)ཅེས་པའི་མཐར་ལྟུང་གི་བདག་དབང་གི་ལྟ་བ་དར་ཁྱབ་ཏུ་ཕྱིན། ཕྱིས་སུ་བཟོ་ལས་དང་ཚན་རིག་སོགས་ཤུགས་ཆེར་དར་བས་འགྲོ་བ་མིའི་བར་དང་དངོས་པོའི་བར་གྱི་རྟེན་འབྱུང་གི་འབྲེལ་ལམ་དམ་ཟབ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྤྱི་ཕན་གྱི་ལྟ་བ་དར་བས། གང་ཟག་གི་དངོས་པོའི་བདག་དབང་ལྟོས་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་རིམ་གྱིས་ཉམས་པར་གྱུར། དེང་སང་ས་སོགས་འདུས་པའི་དངོས་པོའི་བདག་དབང་བཤད་དུས་ལྟོས་བཅས་ཀྱི་བདག་དབང་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཞེས་པ་ནི་ས་གཞི་འགན་གཙང་ལེན་གྱི་གན་རྒྱ་ལས་བྱུང་བའི་ས་གཞི་དེ་ལ་དངོས་པོའི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་། དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་དུ་དངོས་པོའི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་དོམ་གྱི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ཞེས་པའི་རྣམ་གཞག་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཡོད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ངམ་དབང་ཆ་ནི་གན་རྒྱ་ལས་བྱུང་བའི་དོམ་དབང་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་། ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་ཐང་དེར་དངོས་པོའི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་ན་ས་གཞི་སོ་ནམ་བྱེད་མཁན་དང་གན་རྒྱ་སྤྲོད་མཁན་གྱི་བར་ནས་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་རིང་དང་འཆམ་མཐུན་ཡོང་བ་ལ་དམིགས་ནས་དངོས་པོ་ལྟར་སྣང་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད། དེ་ནི་སོ་ནམ་བྱེད་སའི་ས་གཞི་འདི་གན་རྒྱ་ལེན་མཁན་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་གིས་རང་ལ་དབང་བའི་དངོས་པོ་ལྟར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་དེའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་དུས་ཡུན་སོགས་རྒྱུན་བསྲིངས་ནས་བདག་དབང་ལྟར་སྣང་ཡོད་པར་བྱས་པའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ཞིང་པ་དང་འབྲོག་པས་ས་གཞིའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་དེ་ས་གཞིའི་བདག་པོ་སྟེ་ཐུན་མོང་དཔལ་འབྱོར་ཚོགས་པ་ནས་གན་རྒྱ་བརྒྱུད་ཏེ་ལོ་༣༠་ནས་༧༠་བར་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ལོན་པ་དེ་ལ་ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཟེར། སྤྱིར་བདག་དབང་དེ་ནི་བདག་དབང་ལྟར་སྣང་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་བདག་དབང་གཤའ་མ་མིན་པས་ས་དེ་གཞན་ལ་བཙོང་མི་ཆོག་པའི་བཀག་རྒྱ་ཡོད། དེང་སྐབས་ཐོབ་ཐང་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲིད་ཇུས་ཤིག་དར་ཡོང་གིན་འདུག དེས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ས་གཞིའི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཆེར་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། ཁྲིམས་ཡིག་ཏུ་བཞག་ན་མང་ཚོགས་ལ་ཕན་པར་འདོད།
དྲི་བ་གསུམ་པ། གན་རྒྱའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་འབྲོག་པའི་རྩྭ་ས་དང་ཞིང་པའི་ཞིང་ས་སོགས། གལ་ཏེ། སྲིད་གཞུང་གིས་དགོས་དབང་གང་ཞིག་ལ་གཞིགས་ནས་ཕྱིར་བསྡུ་ལེན་དང་། ཡང་ནབཀོལ་སྤྱོད་གཞན་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་གཏོང་དགོས་བྱུང་ཚེ། དེ་ལ་ས་ཞིང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་རིགས་གཞིར་བཞག་གིས་བསྡུ་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡོད་དམ།
ལན། ས་གཞིའི་ཐོབ་ཐང་ནི་གན་རྒྱ་བརྒྱུད་ནས་ལོན་པ་ཡིན་རུང་དངོས་པོའི་བདག་དབང་གི་ངོ་བོར་གནས་ཡོད་པ་ལས་གན་རྒྱའི་ངོ་བོར་གནས་མེད། དེ་ནི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། གན་རྒྱའི་ངོ་བོར་གནས་ཚེ་གན་རྒྱ་འཇོག་མཁན་གྱིས་ས་ཆར་ཐེ་གཏོགས་དང་སླར་བགོ་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་སྤྱད་ནས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཡུན་བརྟན་གྱིས་ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་ལ་གནོད་པའི་ཉེན་ཁ་ཆེ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ས་གཞི་ཐོབ་ཐང་གི་ངོ་བོ་དངོས་པོའི་ཐོབ་ཐང་ཡིན་པ་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་ཀྱིས་གཏན་ལ་འཁེལ། ༢༠༠༤་ལོར་རྩ་ཁྲིམས་འཕར་བཅོས་བྱེད་སྐབས་སྤྱི་བའི་དོན་དུ་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་བྱེད་དགོས་ཚེ་ས་ཤོར་མཁན་ལ་གུན་གསབ་འཇལ་དགོས་ཞེས་གཏན་འབེབས་བྱས། དེ་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དེའི་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། དེས་ན་ས་གཞི་གང་ཞིག་སྤྱི་ཕན་གྱི་དོན་དུ་གཞུང་སྡུད་གཞུང་ལེན་བྱེད་སྐབས། ངེས་པར་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཅས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་ལས་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱིས་བྱས་ན་མི་འགྲིག ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་བྱེད་པར་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་འདི་དག་ཚང་དགོས།
ཐོག་མར། ས་གཞི་དེའི་སྟེང་དུ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་འདོད་ཀྱི་ལས་ཁང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་རྣམ་གྲངས་དེ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་ངམ་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆོག་མཆན་བཀོད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པ། དེ་ནས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་མཁན་གྱིས་ས་གཞི་བསྡུ་ཡུལ་གྱི་རྫོང་ངམ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ས་སྲིད་ལས་ཁུངས་ལ་ས་གཞི་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་ཕུལ་རྗེས། ས་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་ཀྱི་གྲོས་འཆར་བྲིས་ཏེ་རྫོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་སྲིད་གཞུང་གི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་རིམ་གྱིས་གོང་རིམ་སྲིད་གཞུང་ལ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་དགོས། ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་ཀྱི་ཆོག་མཆན་དེ་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ངམ་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གིས་འགོད་དགོས། འདི་ནི་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་སྔོན་འགྲོའི་ལས་ཡིན།
གཉིས་པ། རྫོང་ངམ་གྲོང་ཁྱེར་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་དེ་ས་གནས་དེའི་གྲོང་ཚོ་དང་ཡུལ་ཚོའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་སྤྱི་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ། ས་གཞི་ཤོར་སྲིད་པའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་གསལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྟར་ས་སྲིད་ལས་ཁུངས་སུ་སོང་ནས་ས་གཞིའི་གནས་ཚུལ་ཐོ་འགོད་བྱེད་དགོས། དེ་ནས་ས་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གུན་གསབ་ཀྱི་གྲངས་དང་གཞན་ནས་ས་གཞི་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་པའི་འཆར་སྣང་བྲིས་ཏེ། འབྲེལ་ཐོགས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་འཆར་སྣང་ལ་མི་མཐུན་པའི་བསམ་འཆར་ཡོད་ན་གསན་ཚོགས་(听证会)སོགས་བསྐོང་དགོས་པའི་རེ་འདུན་ཞུས་ཏེ་བསམ་འཆར་བཤད་ཆོག དེ་ནི་གུན་གསབ་ཀྱི་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་བའི་ཉིན་༡༠་ཡི་ནང་ཚུན་ས་སྲིད་ལས་ཁུངས་ལ་གསན་ཚོགས་བསྐོང་བའི་རེ་བ་བཤད་དགོས། སྲིད་གཞུང་གིས་གུན་གསབ་སྤྲད་པའི་རྗེས་སུ་མི་མང་གིས་ས་གཞི་སྲིད་གཞུང་ལ་སྤྲོད་དགོས་པ་ལས། གལ་ཏེ། སྲིད་གཞུང་གིས་ས་གཞི་གུན་གསབ་ཀྱི་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་ནས་ཟླ་གསུམ་འགོར་བའི་རྗེས་སུ་ད་དུང་གུན་གསབ་ཀྱི་སྒོར་མོ་མ་སྤྲད་ན་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ས་ཆ་ཕར་ལ་མ་སྤྲད་ན་ཆོག འདི་ནི་ས་སྡུད་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་བརྒྱུད་རིམ་ཡིན།
གསུམ་པ། སྲིད་གཞུང་གིས་ས་གཞི་སྡུད་ལེན་གྱི་སྐབས་སུ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་མ་བརྒྱུད་པའམ་དོ་བདག་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཁག་ཐེག་མ་བྱས་པ། ལས་བྱེད་པས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་བྱས་པ། གུན་གསབ་དྲང་བདེན་ཀུན་སྙོམས་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གནད་དོན་བྱུང་ན། གོང་རིམ་སྲིད་གཞུང་ལ་སྲིད་འཛིན་བསྐྱར་གྲོས་དང་སྲིད་འཛིན་གཏུག་བཤེར་སོགས་བྱས་ཏེ་རང་གི་ཐོབ་ཐང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ན་ཆོག དེ་ལ་དུས་ཡུན་ལ་སོགས་པའི་དུས་འབྲེལ་གྱི་བཀག་མཚམས་ཡོད་པས་དོ་བདག་གིས་སྲིད་གཞུང་གི་སྤྱི་བསྒྲགས་དང་ཐག་བཅད་སོགས་ལག་ཏུ་འབྱོར་བའམ་མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་མྱུར་ཏུ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་དགོས་པ་མ་གཏོགས་ནར་འགྱངས་བྱས་ཏེ་བསྡད་ན་ཐོབ་ཐང་དང་ཁེ་ཕན་ཤོར་ཉེན་ཆེ་བས་གཟབ་དགོས།
དྲི་བ་བཞི་བ། ཅི་ཞིག་ལ་སྤྱི་བའི་ཁེ་ཕན་ཟེར་རམ།
ལན། སྤྱི་བའི་ཁེ་ཕན་ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅིག་འཇོག་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད། རྩ་ཁྲིམས་དང་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་གི་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་དུ་བརྡ་ཆད་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་དེ་ལ་མཚན་ཉིད་གཏན་དབབ་བྱས་མེད། དེ་བཞིན་དུ་ས་གཞི་དོ་དམ་གྱི་ཁྲིམས་ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དབང་འཛིན་པའི་ལས་ཁུངས་དང་དམག་དོན་ལས་ཁུངས་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་བྱས་ཆོག དེས་མི་ཚད་སྤྱི་མཐུན་ཡོ་བྱད་དང་ཐོན་ཁུངས་དང་ཆུ་བེད་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་ས་གཞི་གཞུང་སྡུད་བྱས་ཆོག་ཅེས་པའི་མཚན་གཞི་ཙམ་བསྟན་ཡོད་པ་མ་གཏོགས་མཚན་ཉིད་རང་གསལ་པོར་གཏན་དབབ་བྱས་མེད། དེས་ན། སྲིད་གཞུང་གི་མངོན་འདོད་དང་སྤྱི་བ་ཡོངས་ལ་རིས་མེད་ཀྱིས་ཕན་པ་ཐོབ་པ་ཞིག་ལ་སྤྱི་ཕན་ཟེར་དགོས། དེང་སྐབས་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་ཐ་སྙད་འདི་ལོག་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་མི་མང་གི་ལག་ནས་ས་ཞིང་བཙན་འཕྲོག་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་མང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སྲིད་གཞུང་གིས་ས་ཞིང་ལེན་དུས་སྤྱི་ཕན་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་བློ་རྟོན་མི་བྱེད་པར་སྤྱི་བའི་ཁེ་ཕན་ཡིན་མིན་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ས་ཤོར་མང་ཚོགས་ལ་ས་ཚབ་ཀྱི་རིན་གོང་ཚད་ལྡན་ལག་ཏུ་འབྱོར་བར་ཕན་པ་མ་ཟད་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་ཞིང་ས་དང་རྩྭ་སར་གཏོར་བརླག་བྱེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་འགོག་ཐུབ།
དྲི་བ་ལྔ་བ། གཞུང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་རིགས་དང་། ཐུན་མོང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་རིགས། དེ་མིན་བཟོ་གྲྭ་དང་ཁེ་ལས་ཁང་སོགས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལས་གཞིའི་རིགས་ཞིང་པའི་ཞིང་ས་དང་འབྲོག་པའི་རྩྭ་ས་ལ་འཁེལ་ཚེ། དོ་བདག་ལ་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ཐབས་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ།
ལན། གནད་དོན་འདི་རིགས་བྱུང་ཚེ། སྲིད་གཞུང་གིས་ངེས་པར་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་དང་གཞུང་སྡུད་བྱས་པའི་ཞིང་ས་དང་རྩྭ་ས་ལ་རིན་ཐང་ཚང་བའི་གུན་གསབ་འཇལ་དགོས། གུན་གསབ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་ས་གཞིའི་རིན་གོང་དང་། གནས་སྤོར་གྱི་རོགས་དངུལ། ས་གཞི་སྟེང་གི་སྦྱར་རྫས་(附着物)ཀྱི་རིན་གོང་ཚང་མ་འདུ་དགོས། ས་གཞི་སྟེང་དུ་ཁང་ཁྱིམ་ཡོད་ན་ཁང་ཁྱིམ་བཤིག་སྤོའི་རིན་གོང་སྤྲད་དེ་དོ་བདག་གི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ཆུ་ཚད་ལ་མི་གནོད་པ་ཞིག་ཡོང་དགོས། དོ་བདག་གིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་ས་གཞི་དང་དངོས་རྫས་སོགས་ལ་རྩིས་བརྒྱབ་སྟེ་སྲིད་གཞུང་གི་གུན་གསབ་ཉུང་དྲགས་པར་བསམ་ན་སྲིད་འཛིན་གཏུག་བཤེར་རམ་བསྐྱར་གྲོས་དང་གསན་ཚོགས་སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བརྒྱུད་ནས་རང་གི་ཐོབ་ཐང་དང་ཁེ་ཕན་བརྩད་ན་ཆོག
དྲི་བ་དྲུག་པ། གལ་ཏེ་གཞུང་གི་རྩ་འཛུགས་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཕན་མིན་པར། ཚོང་པ་སྒེར་དང་ས་གནས་གཞུང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཆེད་དུ་ཞིང་པའི་ཞིང་ས་དང་འབྲོག་པའི་རྩྭ་ས་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་རྩིས་བྱས་ཚེ། ཐོབ་ཐང་གུན་གསབ་ལེན་པའི་ཐབས་ལམ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ། དཔེར་ན། གང་ལ་གཏུག་དགོས་པ་རེད། ཇི་ལྟར་གཏུག་དགོས་པ་རེད། གཏུག་སྟངས་དེ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་རེད་དམ།
ལན། ས་ཞིང་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་རྩིས་བྱུང་ཚེ། ཞིང་པ་དང་འབྲོག་པས་རང་གི་ས་ཞིང་སྲུང་བ་ལ་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། ས་ཞིང་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ནི་དམངས་ཁྲིམས་དང་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་སྲུང་ཡུལ་ཡིན་པས། གནོད་པ་ཐེབས་མཁན་གྱིས་ཐོབ་ཐང་འཚེ་འགན་གྱི་ཁྲིམས་དང་དམངས་དོན་གཏུག་བཤེར་གྱི་ཁྲིམས་སོགས་བརྒྱུད་ནས་གཏུག་བཤེར་བྱས་ཏེ་གུན་གསབ་བླངས་ན་ཆོག་པ་མ་ཟད། གལ་ཏེ། སྲིད་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཀྱིས་ལས་དོན་སྒྲུབ་ནས་རྒྱུ་འབྲས་བསྣོག་ན། དོ་བདག་གིས་སྲིད་འཛིན་བསྐྱར་གྲོས་དང་སྲིད་འཛིན་གཏུག་བཤེར་གྱི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་ཐང་སྲུང་ན་ཆོག
དྲི་བ་བདུན་པ། ཁྲིམས་ལ་མི་བསྟུན་སྲིད་ཇུས་ལ་བསྟུན་པ་དང་། ཁྲིམས་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་བཞིན། ཡང་། སྲིད་ཇུས་ཟེར་བ་ཞིག་གཏན་འབེབས་བྱས་ནས། ལས་དོན་སྒྲུབ་པ་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྲིད་ལུགས་ཆགས་ཡོད། སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྟར་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལས་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མི་བསྟུན་ན། ཁྲིམས་ཟེར་བ་ཞིག་དགོས་དབང་མེད་པ་མ་རེད་དམ། དེ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མགོ་ཚོད་དཀའ་བའི་གནས་ཤིག་རེད། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཅིག་གནོངས་དང་།
ལན། རྒྱ་ནག་ནི་ཁྲིམས་ལས་སྲིད་ཇུས་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་དེ་བདེན། འོན་ཀྱང་། དེང་སྐབས་རྣམ་པ་དེ་ལ་འགྱུར་བ་འབྱུང་གིན་འདུག དམངས་ཁྲིམས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། སྒེར་ཁྲིམས་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྒྱ་ནག་གིས་ཁྲིམས་འདི་རྩ་ཁྲིམས་ལས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་ཆེས་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་མིན་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རིང་ལུགས་དེ་ཡང་ཡུ་རོབ་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ཁྲིམས་རྒྱུན་ལ་དཔེར་བླངས་པ་ཡིན་པས། ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཧྥ་རན་སི་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། དེའི་དམངས་ཁྲིམས་ལ་རྩ་ཁྲིམས་ལྟ་བུའི་གོ་གནས་ཡོད། དམངས་ཁྲིམས་ཨ་མ་འདྲ་བའི་མིག་ནང་དུ། གང་ཟག་རེ་རེ་མངའ་སྡེ་རེ་རེ་ཡིན། (it is here that the civil law ought to triumph, which, with the eyes of a mother, regards every individual as the whole community.)(民法慈母般的眼睛里,每个人都是一个国家.) དམངས་ཁྲིམས་ཀྱིས་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་གཙིགས་སུ་འཛིན་པ་ཞིག་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་ལ་ཁྲིམས་བཟོ་མ་བརྒྱུད་པར་ཐེ་གཏོགས་དང་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། འདི་འདྲའི་བྱེད་ཐབས་ནི་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་རྩ་བ་ཉིད་ནས་རྒྱབ་འགལ་བྱས་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དམངས་ཁྲིམས་སྤྱི་དོན་གསར་བཟོ་བྱེད་དུས་སྲིད་ཇུས་ནི་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་འཇོག་དགོས་མིན་སྐོར་ལ་རྩོད་པ་ཤུགས་དྲག་བྱུང་། ༡༩༨༦ ལོའི་ནང་བཟོས་པའི་དམངས་ཁྲིམས་ཐུན་མོང་རྩ་ཚིག་གི་དོན་ཚན་༦་པའི་ནང་དུ། དམངས་དོན་བྱ་རྩོལ་ཁྲིམས་ལ་བསྟུན་དགོས་ཤིང་། ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་བཅས་པ་མེད་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལ་བསྟུན་དགོས་ཞེས་པའི་གཏན་འཁེལ་དེས་སྐབས་དེའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་དམངས་ཀྱི་སྒེར་ཁྲིམས་གོ་རྟོགས་ཤིན་ཏུ་ཞན་པ་མཚོན་ཞིང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་སྤྱི་ཚོང་ཚོགས་WTO ལ་སོགས་པར་ཞུགས་ཆེད། རྒྱལ་སྤྱིའི་གནོན་ཤུགས་སོགས་མ་ཐེག་པར་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་དང་སྒེར་གཉེར་གྱི་རྒྱུ་རྫས་ཁྲིམས་ཀྱི་སྲུང་བྱ་ཡིན་པ་སོགས་ཁས་ལེན་བྱས་ཏེ་སྒེར་དབང་གང་འཚམས་ལག་བསྟར་ཀྱང་བྱས། མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་སྒེར་རྫས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པ་ཤུགས་དྲག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་དེ་ ༢༠༠༧་ལོར་དཀའ་ཚེགས་འདྲ་མིན་བརྒྱུད་ནས་དེ་བཟོ་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ནས་ན་ནིང་གཏན་འཁེལ་བྱས་པའི་དམངས་ཁྲིམས་སྤྱི་དོན་གྱིས་ཀྱང་སྒེར་ཁྲིམས་དང་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་གཙིགས་སུ་བཟུང་སྟེ་སྲིད་ཇུས་ལ་བརྟེན་དགོས་པའི་གཏན་འབེབས་དེ་ཁྲིམས་ཡིག་ནས་དོར་ཏེ་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་བཅས་པ་མེད་ན་གོམས་སྲོལ་ལ་བརྟེན་དགོས་པའི་གཏན་འཁེལ་མཛད། དེ་ནི་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་མོས་འདུན་རང་དབང་བླ་ན་མེད་པ་(意思自治主义)མཚོན་པའི་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་ཀུན་ཁྱབ་རྩ་དོན་དང་མཐུན་པར་བཟོས་པའི་འཕར་བཅོས་ཤིག་ཡིན། དེས་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཕན་པ་མ ཟད། གང་ཟག་སྒེར་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཚོགས་པ་སྐྱིད་སྡུག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོང་ཟོག་དང་དངོས་རྫས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་གྱོད་དོན་ལའང་ཕན། དཔེར་ན། ང་ཚོའི་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་ན་གོམས་སྲོལ་འདི་དར་གྱིན་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་མོད། དབུས་གཙང་ས་ཁུལ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། ནམ་ཕར་ཚུར་གྱི་ཞལ་ལྕེ་དང་ལ་ལྟག་རྒྱབ་ཀྱི་ཞལ་ལྕེ་ཞེས་པའི་ཁ་མཆུ་བསྡུམ་པའི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། མི་ཞིག་གིས་གཞན་གྱི་མཛོ་གཡར་ནས་སོ་ནམ་བྱས་ཏེ། ཕར་བདག་པོར་སྤྲད་པའི་རྗེས་སུ་མཛོ་དེ་ཤི་ན་འགན་ཁུར་སུ་ལ་ཡོད་པ་ཐག་གཅོད་པའི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏན་འཁེལ་མེད་ན་དེང་སང་གོམས་སྲོལ་འདི་ལག་ལེན་བསྐྱར་དར་བྱས་ན་ཆོག ༢༠༡༧་ལོའི་སྔོན་ལ་་ལག་ལེན་བྱས་ན་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་་རོ་ལངས་བརྒྱབ་པ་རེད་ཅེས་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པས་གཞི་མེད་སྐུར་འདེབས་བྱེད་ཀྱིན་རེད། འོན་ཀྱང་། དེང་སྐབས་ཁོང་ཚོས་དེ་ལྟར་བཤད་ན་དམངས་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན། བོད་ཁུལ་ན་འདི་ལྟ་བུའི་དཔེ་མཚོན་ཤིན་ཏུ་མང་། སྙིང་གནོན་དང་རྒྱགས་ཕྱེ་སྤྲོད་སྟངས་འདི་དག་ནི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་བཟང་པོ་ཡིན་པས་ཁྲིམས་ཀྱི་བཅས་པ་མེད་ས་ནས་གོམས་སྲོལ་འདི་དག་སླར་གསོ་བྱས་ན་བཟང་། མདོར་ན། ༢༠༡༧་ལོ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དེ་དམངས་ཁྲིམས་ཀྱི་གྱོད་གཞི་ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་གཞིར་འཛིན་པའི་ལམ་ལུགས་དེ་མཇུག་རྫོགས་པ་རེད།
དྲི་བ་བརྒྱད་པ། དེ་བཞིན་དུ་བོད་ནང་གི་རྒྱ་ཆེ་བའི་བོད་མི་དམངས་ལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་དཀའ་ངལ་མང་པོའི་ཁྲོད་ནས་ས་ཞིང་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་གཞན་ཞིག་ནི། ཞིང་ས་དང་རྩྭ་སའི་སྟེང་ཤིང་སྡོང་འཛུགས་དགོས་པ་དང་། དེ་མིན་རང་གི་རྩྭ་སའི་སྟེང་ནས་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་བརྐོ་མ་ཆོག་པ། དེ་བཞིན་དུ་དབྱར་སར་སོང་མི་ཆོག་པ་དང་སོང་ན་ཆད་པ་གཅོད་པ་སོགས་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པས། དཀའ་ངལ་དེ་དག་གི་ཐད་ནས་བཤད་ན། རྒྱ་ནག་གི་ས་ཞིང་གི་ཁྲིམས། དེ་ལས་གཞན་རྩ་ཁྲིམས་སོགས་ཁྲིམས་ལུགས་གཞན་དག་ན་དེ་སྐོར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་སྟངས་ཡོད་དམ།
ལན། སྤྱིར་སྡོང་འཛུགས་ནགས་བསྐྲུན་ཀྱི་ལས་གཞི་ནི་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ལས་གཞི་མིན་པར་ནགས་ལས་ལས་ཁུངས་སོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རོགས་དངུལ་དང་རྣམ་གྲངས་ལེན་པའི་ཕྱི་པགས་ཙམ་ཡིན་པ་ད་བར་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོས་སུན་འབྱིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། བོད་ཁུལ་གྱི་ཞིང་སའི་སྟེང་དུ་ཤིང་སྡོང་འཛུགས་པའི་སྐོར་ལ་སྐད་ཆ་མང་པོ་གོ་མེད། ཞིང་ས་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་སྟངས་འཛིན་བྱས་ཏེ་སྲུང་གི་ཡོད་པས་དེའི་སྟེང་དུ་ནགས་བཙུགས་ན་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་དཔོན་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་ཚོར་བྱུང་ཡོད། དེས་མ་ཟད་ཞིང་ས་དང་རྨང་གཞི་ཞིང་ས་སྲུང་བའི་ཁྲིམས་ཤིག་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་ནག་ཡོངས་ནས་ཞིང་སའི་མུའུ་གྲངས་མར་ཟགས་པ་ཡིན་ཚེ་ས་གནས་དེའི་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་ལས་ཀ་ཡག་པོ་བྱེད་ཀྱིན་མེད་པའི་དཔང་རྟགས་ཡིན་པས་དཔོན་རིགས་མང་ཆེ་བས་ཞིང་སའི་སྟེང་དུ་ནགས་ཚལ་བསྐྲུན་གྱི་མ་རེད། འོན་ཀྱང་། དཔོན་པོ་ལ་ལས་དེ་ལྟར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ཚེ། རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱིས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཞིང་ལས་ལས་ཁུངས་ལ་ཞིང་ས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལྟར་ཐེར་འདོན་བྱས་ན་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཐུབ། རྒྱ་ནག་གིས་ད་བར་ཁོང་ཚོར་ཞིང་ས་མུའུ་གྲངས་དུང་ཕྱུར་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་ཅེས་ངོམས་སོ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དེ་ལ་གནད་ཅིག་ཡོད་པ་རེད།
བོད་ཁུལ་ནས་འཕྲད་བཞིན་པའི་དཀའ་ངལ་ནི་དབྱར་ས་ནས་ནགས་འཛུགས་པ་དང་དབྱར་སར་རུ་བཀལ་མི་ཆོག་པ་འདི་གཉིས་ཡིན། དབྱར་སར་སྡོང་པོ་བཙུགས་མི་ཆོག་པའི་སྐོར་ལ་དེ་སྔོན་མཚོ་བྱང་གི་འབྲོག་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པའི་སྐོར་ལ་ངས་ཁྲིམས་གླེང་གི་སྐད་འཕྲིན་ཚོགས་པའི་ནང་དུ་༢༠༡༢་ལོར་ཆེས་མཐོ་ཁྲིམས་ཁང་གིས་རྩྭ་ཐང་གྱོད་གཞི་ཁྲིམས་བཤེར་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་འཛིན་གསེད་བཀྲོལ་ཞིག་གཞིར་བཟུང་སྟེ་སྐད་ཆ་བཤད་ཡོད། ནགས་ལས་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རྒྱུ་ནོར་རྔམ་ཟ་བྱེད་ཆེད་ཁྲིམས་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་དབྱར་སར་སྡོང་པོ་བཙུགས་པ་ཡིན་ན། འབྲོག་པས་ངེས་པར་དུ་ཐེར་འདོན་བྱེད་དགོས། ན་ནིང་གཞེས་ནིང་ཞིག་ལ། མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཀ་འཕྲང་དམར་གྱི་འབྲོག་པ་ཞིག་གིས་རྩྭ་ས་མུའུ་བརྒྱ་ལྷག་བཏུལ་ནས་དེའི་སྟེང་གྲོ་ནས་བཏབས་པས་ཁྲིམས་ཁང་གིས་ཆེས་མཐོ་ཁྲིམས་ཁང་གི་གསེད་བཀྲོལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་ལ་ཉེས་ལྡན་གྱི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པ་རེད། དེས་ན། སྲིད་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་པས་ཁྲིམས་འགལ་གྱིས་དབྱར་ས་བཤིག་ན་དེ་ལ་ཉེས་ཆད་ཀྱང་གཅོད་དགོས། དེ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཤེས་དགོས།
དེ་ནས་འབྲོག་པས་དབྱར་སར་ཕྱུགས་ཟོག་དེད་མི་ཆོག་པའི་ཐད་ལ་ངས་ཀྱང་ན་ནིང་ཁྲིམས་གླེང་དྲ་ཚིགས་སུ་རྩོམ་ཞིག་སྤེལ་ནས་སྲིད་ཇུས་དེ་ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་པ་ཡིན། རྩོམ་དེ་བོད་དོན་ཚོགས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བསྐྱར་འགོད་ཀྱང་བྱས། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་ཁ་གཡར་ནས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ས་འཕྲོག་པའམ་མང་ཚོགས་ཀྱི་སོ་ནམ་ལ་ཚོད་འཛིན་དང་བཀག་འགོག་བྱས་ཏེ་མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ལ་དཀའ་ངལ་བཟོས་པའི་གནད་དོན་འདི་ལ་༢༠༡༥་ལོར་སྐབས་དེའི་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་ཆེན་གྱི་ཨུ་ཡོན་ཀྲང་གཞོན་པ་བྱམས་པ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་དགག་པ་བརྒྱབ་ཡོད། སྡོམ་རྩིས་ལྟར་ན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་ས་ཁྱོན་བརྒྱ་ཆའི་དགུ་བཅུ་ཡན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཚོད་འཛིན་དང་བཀག་སྡོམ་བྱས་ཡོད་སྐད། ལམ་ལུགས་དེ་ལ་གཙོ་ཕུང་ནུས་འདོན་ས་ཁུལ་(主体功能区)ཡིན་ན་ཅིག་ཟེར། དེ་ནི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོར་ཡུག་ལ་ཁག་བཞག་ནས་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ཀྱི་ས་ཆ་འཕྲོག་པའི་ལས་གཞི་ཉག་གཅིག་ཡིན། དེས་མང་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་ཁྲིམས་ལས་མཆེད་པའི་དངོས་ཟོག་བདག་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལ་མངོན་སུམ་འཛེམ་མེད་ཀྱིས་གནོད་པ་བྱས། དེ་ལ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་ཆེན་རྒྱུན་ལས་ལྷན་ཁང་ལ་བསམ་འཆར་བཤད་ཏེ། རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་སྲིད་ཇུས་དེ་དང་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྲིད་ཇུས་ལག་ལེན་བྱེད་སྟངས་རྩ་ཁྲིམས་དང་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཁྲིམས། དངོས་ཟོག་བདག་དབང་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་ཀྱི་བཅས་པ་དང་མི་མཐུན་པས་བཟློག་དགོས་ཞེས་པའི་ཞུ་གཏུགས་ཕུལ་ན་བཟང་བར་སྙམ། དེས་བྱམས་པ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་དེ་བདེན་པ་ཡིན་པ་རྒྱལ་ཡོངས་དམངས་ཆེན་རྒྱུན་ལས་ལྷན་ཁང་ལ་ར་སྤྲོད་ཐུབ།
དྲི་བ་དགུ་བ། རྒྱ་ནག་གི་ས་ཞིང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར་ན། ཞིང་སར་ཞིང་མ་བཏབས། རྩྭ་སར་ཕྱུགས་ཟོག་མ་འཚོས་པར་བཞག་ན་ཉེན་ཁ་ཡོད་དམ།
ལན། ས་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཆན་༣༧་ལ་སོགས་པའི་གཏན་འཁེལ་ལྟར་ན། ཞིང་སའི་སྟེང་དུ་སོ་ནམ་མ་བྱས་པར་བསྐྱུར་ཏེ་ལོ་གཉིས་འགོར་བ་ཡིན་ན། ས་ཞིང་བདག་ཏུ་དབང་བའི་ཐུན་མོང་དཔལ་འབྱོར་ཚོགས་པ་སྟེ། སྡེ་བའམ་ཚོ་བས་ཞིང་ས་དེ་ཕྱིར་སྡུད་བྱས་ཆོག་ཅེས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་། རྩྭ་ས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་གཏན་འཁེལ་གསལ་པོ་མེད་པས། རྩྭ་སའི་སྟེང་དུ་ཕྱུགས་ཟོག་མ་འཚོས་བར་བཞག་ན་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རན་ཡོད།


text:
༄༅།།བློ་བཟང་རིག་ལྡན་ཐོན་རྫས་མཚོ་སྔོན་ངོ་འཕྲད་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུར་བསྟན་པ།
གསར་འགྱུར་སྤེལ་དུས། (2015ལོའི་ཟླ་ 06ཚེས་18ཉིན། 08:45) (རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཁུར་པ། སྙིང་ལྕགས།)
མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཟླ་6ཚེས་16ཉིན་གྱི་ཆུ་ཚོད་10སྟེང་2015ལོའི་ཀྲུང་གོའི་མཚོ་སྔོན་གྱི་འབྱུང་འཕྲོད་འཕེལ་རྒྱས་དངུལ་འཇོག་ཚོང་དོན་ངོ་འཕྲད་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཟི་ལིང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟོན་ཚོགས་ལྟེ་གནས་སུ་འཚོག་འགོ་བརྩམས་པ་རེད། སྐབས་འདིའི་ངོ་འཕྲད་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུ་འདིས་མངོན་མིན་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་དང་། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། རིག་གནས་སྒྱུ་རྩལ། ཡུལ་སྐོར་ཐོན་རྫས་སོགས་ངོམ་སྟོན་བྱས་ཏེ་མཚོ་སྔོན་གྱི"རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག"གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྟེན་གཞི་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་གསར་པ་ངོམ་སྟོན་བྱས། དེའི་ཁྲོད་དུ་བློ་བཟང་གྲངས་འཛིན་ཚན་རྩལ་ཚད་ཡོད་ཀུང་སིས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་ཤན་སྦྱར་གློག་རྡུལ་ཚིག་མཛོད་དང་། བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་རིག་ལྡན་ལག་འཁྱེར་ཁ་པར། བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་སྨྱན་སྦྱོར་སྣ་མང་སློབ་སྦྱོང་འཕྲུལ་འཁོར། བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་གྱི་མཐེབ་གཞོང་དང་ཙིག་མཐེབ། ཉི་ནུས་ཀྱིས་ལག་ཁྱེར་ཁ་པར་ལ་གློག་སྣོན་འཕྲུལ་ཆས་བཅས་ཀྱང་ངོམ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པ་རེད།