text:
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་གི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་སྐོར་གླེང་བ།
- །
- ཕུར་བུ།, 25 ཟླ་བརྒྱད་པ། 2016 18:33
- ། འབྲོང་བུ་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེ།
དེ་ཡང་གཉའ་ཁྲི་ནས་བཟུང་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་བློའི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་འབད་འབུངས་ཀྱིས་བཙལ་ཡོད་ནའང་མཐར་ཐུག་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་ཞུགས་ཡོད་པ་དང༌། དེའང་ཆོས་ལུགས་ག་འདྲ་ཞིག་དར་ཡོད་མེད་ཐད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྲིབ་དང་ཞིབ་མཇུག་གི་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་གླེང་གའི་གསལ་པོ་ཞིག་བྱུང་ཐུབ་མེད།
ད་ལྟའི་ཆར་བརྗོད་བཞིན་པ་ནི་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཏེ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་མ་གྲུབ་ཅིང་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་བའི་ཆོ་གའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ལྷན་དུ་བསྲེས་པའི་བོན་པོའམ་ཡང་ན་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་བོན་པོའི་ཆོས་དེ་ཡིན་པ་དང༌། བོན་པོ་ཟེར་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཡང་སྙིང་ཆོས་ལུགས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་མིན་ཐད་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནི་ངེད་ཅག་གི་མཐོང་ཐོས་ཡུལ་ལས་འདས། དེར་བརྟེན་ངེད་ཅག་གི་ད་ལྟའི་ངོས་འཛིན་དེ་ཡང་སྐབས་རེར་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་དེ་དང་དབྱེ་མཚམས་རིང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
གལ་སྲིད་ང་ཚོས་ནོར་འཁྲུལ་དེ་ཡོ་བསྲང་བྱེད་དགོས་ཚེ་ངེས་པར་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཞེད་ཚུལ་ཅི་ཡོད་ལ་ཐོག་མར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། དེ་ནི་དྲིས་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་རྙེད་བྱེད་ཀྱི་རྩ་བའི་ཐབས་ལམ་ཡང་རེད། དེ་བས་འདིར་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཀོད་པའི་ཟིན་ཐོ་དེ་རྣམས་རོབ་ཙམ་བཀོད་དེ་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་འདོད་པ་ནི། 《ལོ་རྒྱུས་ཡིད་འཕྲོག་གཏམ་གྱི་དགའ་སྟོན་》དུ་“གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་ཡབ་ཡེ་ཁྲི་བཙན་པོའི་རིང་བརྡོལ་བོན་དར་བ་”①དང༌། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“དེའི་དུས་སུ་ཡུ་འགུར་སྣ་ས་སྣ་བ་བ་ན་མུ་སྟེགས་བྲེག་(བྱེ་བྲག་)པའི་བོན་པོ་ཝ་ཞ་བ་བྱ་གཅིག་ལ་བོན་བྱུང་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ནས། གནམ་ལ་ལྷབ་ལྷབ་འཕུར་ཞིང་ཁ་ནས་ཐོལ་ཐོལ་སྨྲ་”②ཞེས་དང༌། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“དེ་ནས་སྲིབས་ཁྲིའི་སྲས་གནམ་ཕྲུ་བོ་གཞུང་བཙན་ལྷའི་སྐུའི་རིང་ལ་གནམ་གྱི་རྡོར་བོན་བྱུང་སྟེ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེ་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བ་རུ་ས་འའི་བོན། མུ་སྟེགས་ཉི་ཚེ་བའི་སྟོན་པ་”③ཞེས་དང༌། ཡང་དེར་“ཨ་ཡ་ཆབ་ནག་བྱ་བ་གཅིག་བྱུང༌། དེ་རྒྱལ་པོས་སྤྱན་དྲངས་ནས་ཆབ་ནག་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་བོན་བྱ་བ་གཅིག་བྱུང༌། བོད་ཡུལ་དུ་གྱེར་བོན་ལ་སྔ་བ་དེ་ཡིན་ནོ།
དེ་སྟོན་པའི་བཀའ་ནི་མ་ཡིན་སྐད། རེས་དགེ་བ་ཙུག་བྱེད། རེས་མི་དགེ་བ་ཙུག་བྱེད། བཞུགས་མ་རུང་སྟེ་རྒྱལ་པོ་རལ་གྲི་གླང་བྱས་སོ་བྱ་བ་ཀླད་ལ་བསྐོར་བས་འོད་ཀྱི་ལྷ་ཐག་ཆད་ལྷ་སྲིན་འཁྲུགས་ཏེ་ཐུགས་འགྱུར་ནས་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ་ལ་དམག་དྲངས། གཡུལ་སྤྲད་དེ། བོད་རྒྱལ་ནས་ཚུར་ལོག་པ་དང་”④ཞེས་དང༌། 《དཀའ་ཡང་དག་པའི་ཚད་མའི་མདོ་》རུ་“པར་སིག་གཡོན་ཆེན་མར་མ་ནི། གཡོན་མི་བཟོད་པས་གཙུག་ལག་ཀུན་དང་མི་མཐུན་པ་གཅིག་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཙུག་ལག་ཀུན་ནས་དྲངས་ཏེ་”⑤ཞེས་དང༌། 《བེ་རོའི་འདྲ་འབག་》ཏུ་“མུ་སྟེགས་བོན་དང་ཁྲ་མེན་མཁན་ལ་སོགས་”⑥ཞེས་དང༌། 《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རབས་》སུ་“ཁྲི་ཡེས་བཙན་པོའི་རིང་ལ་སྲུང་དང་ལྡེབས་དང༌། གནམ་བོན་གཤེན་བོན་ཆེ་ཆུང་བྱུང༌། ཁྲི་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་གྲོངས་ནས། སྤུ་ལྡེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་དང་བྲུ་ཤའི་བོན་པོས་གཤིན་གྱི་འདུར་བོན་བས་”⑦ཞེས་དང༌། 《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》རུ་“སྟེང་གཅིག་ནི་འོ་སྟེ་སྤུ་རྒྱལ་ལོ།
ངེའི་དུས་ཕན་པར་བྱེད་པའི་བོན་བྱུང་ངོ༌། དེའི་དུས་སུ་སོག་པོ་དང༌། སྟག་གཟིག་གི་ས་མཚམས། ཡུལ་གྲུབ་པར་ཞེས་བྱ་ན། མུ་སྟེག་བྱེ་བྲག་པ་ལས། གར་པའི་སྣང་བོན་པོ་གཤོགས་པོ་ཆེ་བྱ་བ་གཅིག་བྱུང་”⑧ཞེས་དང༌། 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“དེའི་སྲས་སྲི་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་བདུན་ལ་ཁྲི་བདུན་ཟེར་འིང་ཐ་མ་དེའི་རིང་ལ་བརྡོལ་བོན་དར་རོ་”ཞེས་དང༌། ཡང་དེ་ཉིད་དུ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་སྐུ་མཁར་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་བརྩིགས་པས་མཚོ་མི་གཤིན་གྱི་དཔུ་རྒྱལ་གྱི་བོན་བསྒྱུར་ཟེར། སུམ་པའི་བོན་པོ་ཨ་ཡོངས་རྒྱལ་བ་བཏུལ་⑨ཞེས་དང༌། 《ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“དེའི་སྲས་སྲིབས་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་བདུན་ལ་ཁྲི་བདུན་ཟེར་ཏེ། ཐ་མ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རིང་ལ་བརྡོལ་བོན་དར་རོ་”⑩ཞེས་དང༌། 《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“ཡབ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་དང༌། བྲུ་ཤའི་བོན་པོས་གཤིན་གྱི་དུར་བོན་བྱུང༌། ། སྲས་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ། སྐུ་མཁར་འཆིང་ང་རྟག་རྩེ་བརྩིགས། སྒྲུང་དང་ལྟེའུ་བྱུང༌། གནམ་བོན་གཤིན་པོ་ཆེ་བྱུང་ངོ་”⑾ཞེས་དང༌། 《དེབ་དམར་》དུ་“རྗེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་གྲངས་ཏེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་སྔ་བ་དེ་ཡིན་ནོ། དེས་ལས་ཐབས་སུ་སྐུ་མཁར་འུན་བུ་བླ་སྒང་བརྩིགས། འཚེ་མི་བཤེན་གྱི་དམུ་རྒྱལ་གྱེས་བོན་བསྒྱུར། སུམ་པའི་བོན་པོ་ཨ་ཡོངས་རྒྱལ་བ་བཏུལ་ལོ་”⑿ཞིས་དང༌། 《རྦ་བཞེད་》དུ་“གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་ཚེ་སྟོད་ལ་བོན་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་གྱིས་བོན་གྱི་དཔེ་ཆ་སྤེལ་བ་དང༌།”⒀ཞེས་དང༌། 《ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་》སུ་“དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་སྤུག་དེ་གུང་རྒྱལ་ལྟེངས་ཅིག་བྱ་བ་བྱུང༌། འདི་ཡི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་དང༌། འབྲུ་ཤའི་བོན་པོས་གཤེན་གྱི་དུར་བོན་བྱུང”ཞེས་དང༌། ཡང་དེར་“དཔོན་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་ཆོས་བྱུང་དུས། བཙུན་པའི་གཟུགས་སུ་བྱས་པ་རེ་ས་སྟེགས་ཀྱི་གཡས་སུ་སྡོད། བློན་ཆེན་པོ་རྣམས་ས་སྟེགས་ཀྱི་ཤོད་དུ་བསྡོད། རྒྱལ་པོ་བཞུགས་སར་བོན་ཆོག་པ་བྱ་བ་ལ། ལུས་ལ་སྟག་ལྤགས་གྱོན་ནས། མགོ་ལ་བའི་གསོབ་གྱོན་པ། རྔ་རྡུང་ཞིང་བཅོས་ཁ་བྱེད། མི་རྣམས་ཀྱང་ལྷ་འདྲེ་འཛེམ་ཞིང་མཆོད་པ་བྱེད། ཕག་བྱེད་ན་ལག་པ་ས་ལ་བཞག་ནས་མགོ་བསྒྱུར་ཙམ་བྱེད།”⒁ཅེས་དང༌། 《སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྣམ་ཐར་》དུ་“ཞང་ཞུང་ནས་བོན་པོ་ལྷ་ལྡེམ་བྱ་བ་སྤྱན་དྲངས་ནས། ཨ་བོ་གནམ་ཀྱིས་བོན་དང༌། མོ་བསླབས། ནད་པ་ལ་མོ་འདེབས། བོན་བྱེད། ལྷ་གསོལ་འདྲེ་བརྡུང་བྱེད་དེ་བོན་ཡང་དར་རོ”⒂ཞེས་དང༌། 《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་》སུ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དུ་མཚན་གསོལ་རྒྱལ་པོ་དེའི་དུས་སུ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བྱུང་ངོ་”(16)ཞེས་དང༌། 《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》རུ་“ཡབ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་རིང་ལ། ཞང་ཞུང་དང༌། བྲུ་ཤའི་བོན་པོས། གཤིན་གྱི་འདུར་བོན་བྱུང་ངོ༌། སྲས་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ། སྦྲུང་དང་འདེབས་བྱུང་ཞེང༌། གནམ་བོན་གཤེན་པོ་ཆེ་བྱ་བ་བྱུང་”(17)ཞེས་དང༌། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་“སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བྱུང་སྟེ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མུ་བོ་བྱ་བ་སྟག་གཟིག་འོལ་མོའི་ལུང་རིང་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁམས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་བོན་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ནས་བསྒྱུར་ཏེ། དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་”(18)ཅེས་དང༌། 《དེབ་དམར་གསར་མ་》རུ་“པུ་དེ་གུང་རྒྱལ་འདིའི་དུས་སུ་མཐའ་ཁོབ་ཏ་ཟིག་གི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ནས་བོན་བསྒྱུར་ཏེ་དར་བྱ་བས་པ་ཡིན་འདུག་”(19)ཅེས་དང༌། 《རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་དཀར་ཆག》ཏུ་“སྔ་ནས་རི་བོ་འདིར་འཁོད་པའི་བོན་པོ་པེ་ལོའུ་དང༌། རི་གཉན་སྔའི་བོན་པོ་ཆུ་ཤན་ཤིན་ལ་སོགས་”(20)ཞེས་དང༌། 《འཛམ་གླིང་རྒྱས་བྱེད་》དུ་“ཏོ་ཟི་སྟེ་རྒྱ་བོན་དུ་གྲགས་པ་དང༌། ཏོར་ཟི་ལ་ཊིན་ཇུས་ཏོ་ཟེར་བ་དང༌། སྔ་མ་ནི་ཐེའི་ཤང་ལོ་ཅུན་ཟེར་བ་སྲིད་པ་འདི་ཆགས་དུས་ལྷ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་སྤྲུལ་བ་ལོ་ཙི་ཟེར་བ་”(21)ཞེས་དང༌། 《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“སྤྱིར་བན་བོན་(དོའུ་ཟིའུ་འགྱུར་རྙིང་)བཞུ་(རིག་བྱེད་པ་)གསུམ་ལ་”ཞེས་དང༌། “བོན་སྟོན་ལོའུ་ཀྱུན་དང༌། བཞི་སྟོན་ཁོང་ཙི་”(22)ཞེས་དང༌། 《བཻ་རོའི་ལུང་བསྟན་》དུ་“རྒྱ་བོན་ཟིང་བ་མཐུ་ཆེན་”(23)ཞེས་དང༌།“དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་”སུ་“སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་ཡབ་ཀྱི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་དང༌། བྲུ་ཤའི་གཤེན་གྱི་དུར་བོན་བྱུང་ཞིང༌། སྲས་ཀྱི་རིང་ལ་སྒྲུང་དང་ལྡེའུ་གནམ་བོན་གཤེན་པོ་ཆེ་བྱུང་(24)ཞེས་དང༌། 《སྟག་ལུང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“གྲི་གུམ་བཙན་པོ། འདིའི་རིང་ནས་བོན་དར་བྱ་ཁྲི་གནམ་བོན་དང་སྒྲུང་ལྡེའུ་བྱུང་”(25)ཞེས་དང༌། 《དམ་པའི་ཆོས་བྱུང་ཚུལ་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་པའི་གྲུ་ཆེན་》དུ་“གྲི་གུང་དང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དེ་ཡབ་སྲས་དེ་གཉིས་རིང་ལ་གདོལ་བོན་དར་”(26)ཞེས་དང༌། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》རུ་“སེ་བོན་པོ། སྨུ་བོན་པོ། ལྡོང་བོན་པོ། འོབ་བོན་པོ། སྒམ་ལྷ་བོན་པོ། འབྲོ་བོན་པོ། ཁྱུང་བོན་པོ། ཤེ་བོན་པོ། གཉེན་བོན་པོ། འཇག་བོན་པོ། ལྕོག་ལྷ་བོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”(27)ཞེས་དང༌། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ་“གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བྱུང་……སུམ་པའི་བོན་པོ་ཨ་ཡོང་རྒྱལ་བ་བཏུལ……ཕྱི་མོས་མཚན་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོར་གསོལ། །དེ་ཡི་བཙུན་མོ་གླུ་སྲིང་མེར་ལྕམ་ལ། །ཤ་ཁྲི་ཉ་ཁྲི་བྱ་ཁྲི་གསུམ་ཡང་བལྟམས། །དེ་ཚེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དང་སྟག་གཟིག་མཚམས། །གུ་ར་ཝ་ཏ་ཅེས་བའི་ཡུལ་ཁམས་ནས། ། མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞ་ཞེས་པ་བྱུང༌། །གནམ་བོན་གཤེན་པོ་ཆེ་དང་བོན་གཞུང་བྱུང༌། །གཤེན་ཡུལ་བོན་མོ་ལུང་རིང་ཞེས་ཟེར་བ་དབུས་ཀྱི་འོན་ཏུ་རུས་གཤེན་གྱི་བྱིས་པ་བོང་བུ་རྣ་བ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་བལ་ཐོད་བཅིངས་ཏེ་འདྲེ་མཆོད་པའི་རྡོལ་བོན་དར་”(28)ཞེས་དང༌། 《མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་》དུ་“གཉའ་ཁྲི་ནས་བོད་སྤྱིའི་རྒྱལ་པོར་མངའ་གསོལ་ཏེ༔ཆོས་ལུགས་ནི་བོན་དར༔འདིའི་སྐབས་སུ་བོན་ནང་པའི་བསྟན་པ་དར་བས་ཆོས་དང་ཚུལ་མཐུན ༔སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདོད་ཅེས་དང༌། ཕྱིས་རྒྱུ་བོན་དང་བོན་ཕྱི་པས་བོད་ཁམས་ཕུངས་པར་བྱས་པ་དང་༔དེ་འདྲའི་བོན་ལ་༔མཆོད་གཡོག་པ་ཡིན་ཟེར་བའི་གཤེན་བོན་མང་པོས་གྲི་ཁུར༔བཀྲུ་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་མང་པོས་གསེར་སྐྱོག་ནང་དུ་ཆུ་མང་པོ་ཁྱེར་ནས་ཤ་བ་སོགས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཁྲུས་བཏབ༔ནག་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་འགས་༔འབྲུ་ནག་བཏག༔ཞུ་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་འགའ་ཞུ་བ་ཞུ་ལན་མང་པོ་ལྷ་འདྲེ་རྣམས་དང་བསྐོར༔གཤེན་བོན་རྣམས་ཀྱིས་ཤ་ཕོ་རུ་རྒྱང་ཡིན་ཟེར་ནས་ཤ་བའི་སྐེ་གཅོད་ནས་མཆོད༔བཤིག་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་དེས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་བཤིག༔གསེ་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་དེས་ཤ་རྣམས་གསེ་ནས་དེར་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་འགྱེད་༔གྲངས་བོན་ཡིན་ཟེར་བ་དེས་བརྩི་༔ཞེས་དང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་གུ་རུའི་གསུང་ལྟར་བོན་དཔེ་རྣམས་ཕྱི་ནང་ཕྱེས༔ཕྱི་བོན་རྣམས་གཏེར་དུ་བཞག༔དེ་ནས་བོན་ནང་པ་རྣམས་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཐར་སྤྱུགས་”(29)ཞེས་དང༌། 《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་རྒྱས་པ་》རུ་“རྒྱལ་པོ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་རིང་ལ། རླངས་ཁམས་པ་གོ་ཆ་དང༌། རླངས་ཁམས་པ་བེ་རོ་དང་གཉིས་ཀྱིས། དམ་པའི་ཆོས་བོད་དུ་བསྒྱུར་བས་བོད་མུན་པའི་སྨག་རུམ་དུ་དམ་པའི་ཆོས་དང༌། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲོན་མེ་བཙུགས་”(30)ཞེས་དང༌། 《ལྟ་བའི་ཕྱོགས་སོ་》རུ་“བོན་ལ་གྲོ་དབོན་རྒོད་བོན་དབལ་བོན་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་དང༌། ལི་ཁུ་གཤེན་རབས་མི་འོ་ཡིས། །ཧོས་རུ་དང་པའི་ནང་ཤེད་དུ་”(31)ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་དཔྱད་གཞི་ཟིན་ཐོ་ལ་གཞིགས་ཚེ་“བོན་”ཟེར་བ་ནི་ད་ལྟའི་“ཆོས་ལུགས་”ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་དང་མཐུན་པ་སྟེ་དེ་ནི་གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ་བོད་དུ་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་ལ་འབོད་སྟངས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་དེས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ་པ་དང༌། ཆོས་ལུགས་དེར་གཞུང་ལུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ཆོ་ག་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ཕྱི་མ་དེ་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གོང་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་དར་ཡོད་པ་འདྲ་སྟེ་《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“འགམ་ལྷའི་སྲས། ཞང་ཞུང་བོན་པོ། འཚེ་མི་བོན་པོ། ཟེ་བ་བོན་པོ། ཟིངས་པ་བོན་པོ་དང༌། ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”(མཆན་①)ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་གདན་འདྲེན་ཞུ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེས་མཚོན་ནུས། གཞུང་ལུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་ཏེ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་ཡབ་དང་ཡང་ན་སྲས་ཀྱི་རིང་ལ་དར་བ་འདྲ། ཞིབ་ཕྲའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་《བོད་དུ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དར་བའི་ཐོག་མའི་དུས་ཚིགས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཏུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པས་དེར་གཟིགས་འཚལ། ཡིན་ཡང་སྐབས་དེ་དུས་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་དེ་དག་བོད་རང་ནས་དར་བའམ་ཡང་ན་མི་རིགས་གཞན་གྱི་རིག་གནས་ཆོས་ལུགས་ཤིག་དང་ལེན་དང་སྒྲོག་སྤེལ་བྱས་པ་གང་ཡིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གནད་དོན་ཡོད་ཚད་གསལ་བཤད་བྱ་བྱེད་ཀྱི་ལྡེ་མིག་ཉག་གཅིག་ཡིན་ནའང་དེའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་ཡིག་དཀོན་པའི་དབང་གིས་རེ་ཞིག་བཏང་སྙོམས་སུ་མི་འཇོག་དཀའ་མེད་བྱུང༌། འོ་ན་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་དོན་དངོས་སུ་ཆོས་ལུགས་རིགས་འདྲ་མིན་ག་ཚོད་དར་ཡོད་དམ་ཟེར་ན། ང་ཚོས་གོང་དུ་དྲངས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་དེ་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་བོད་དུ་ཉུང་ནའང་ཆོས་ལུགས་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཁག་གསུམ་དར་ཡོད་པ་ནི་པར་སིག་གི་ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས་《查拉图斯特拉教》དང༌། མ་ནིའི་ཆོས་ལུགས《摩尼教》རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་བའི་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་《道教》གསུམ་ཡིན་པ་འདྲ། ཕྱི་མ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རབས་》སུ་“འདུར་བོན་”ཟེར་བ་དང༌། 《ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་》སུ་“གཤེན་གྱི་དུར་བོན་”ཟེར་བ། 《དམ་པའི་ཆོས་བྱུང་ཚུལ་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་པའི་གྲུ་ཆེན་》དུ་“གདོལ་བོད་”ཟེར་བ། 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དང་《ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“བརྡོལ་བོན་”ཟེར་བ་དང་རྡོར་བོན་ཞེས་སྒྲ་སྦྱོར་སྟངས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་དེ་སྔ་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་“ཏའོ་ཅོའོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་འདྲ་པོ་ཡོད་པ་དང་གཅིག གཉིས་སུ་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་རྗེས་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་པ་ཚོས་རྒྱ་ནག་དང་ཉེ་འབྲེལ་མི་རིགས་ཁག་གི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལ་གཟིགས་རྟོག་གི་གོ་སྐབས་བྱུང་སྟེ་ཤེས་བྱའི་ཁྱབ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེར་ཕྱིན་པར་བརྟེན་ནས་དེ་སྔ་གསལ་པོ་མེད་པ་ཉིད་གསལ་པོར་བཟོས་ཡོད་པ་དང༌། སྐབས་བབས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ལ་མཚོན་ནའང་གོང་གསལ་《རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་དཀར་ཆག》དང་“འཛམ་གླིང་རྒྱས་བྱེད་”གཉིས་ཀྱི་ལུང་ཚིག་དེས་སྒྲུབ་ནུས་པ་མ་ཟད་《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“བོན་”ནི་དོའུ་ཟིའུ་འགྱུར་རྙིང་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་དོའུ་ཟིའུ་ནི་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང་》རང་དུ་གསལ། གཞན་《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ་》རུའང་“ལོའུ་ཀྱུན་འདི་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་གཅིག་ཅེས་བདག་གི་བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་གསུངས་ཏེ། རྒྱའི་སྐད་དུ་སྐྱེས་མཆོག་ལ་བན་ཤེང་ཟེར་བའི་ཤུན་སྒྲ་ཟུར་ཉམས་པས་གཤེན་ཞེས་བོས་པར་སེམས་སོ་”(32)ཞེས་དང༌། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》རུ་“ལེགས་ཏང་རྨང་པོས་རྒྱ་ནག་གཤེན་པོ་གཙུག་ལག་དཔལ་དགེ་དང༌། བ་གོར་བེ་རོ་ཙ་ན་གཉིས་ལ་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་རོ་”(33)ཞེས་དང༌། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དཀར་ཆག》ཏུ་“བ་གོ་མཁས་པ་རིན་ཆེན་བློ་གསལ་གྱིས། རྒྱ་གར་རྒྱ་ནག་ཡུལ་ཀུན་རྣམ་པར་བགྲོད། ལྷ་བདག་སྔགས་གྲོལ་ལེགས་ཏང་རྨང་པོ་ལ། པྱི་ནང་གསང་བའི་བོན་སྒོ་མང་དུ་ཞུས་”(34)ཞེས་བོན་རང་གི་མཁས་པ་ཚོས་གསུངས་ཡོད་པ་ངེ་དག་ནི་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་བོད་ཡུལ་དུ་དར་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་རེད། འོན་ཏེ་གཤེན་ཞེས་པའི་ངོན་ནི་བན་ཤེང་(先生)གི་སྒྲ་དོན་ཡིན་མིན་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མི་འདུག་པས་གཤམ་དུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། ལེགས་ཏང་རྨང་པོ་ནི་ལོའུ་ཙིའམ་ལོའུ་ཀྱུན་གྱི་མིང་དང་རུས་སྦྱར་བ་འདྲ་སྟེ་རྒྱའི་ཡི་གེར་(李聃名尔)ཞེས་དང༌། ཟིང་བ་མཐུ་ཆེན་ནི་རྒྱ་ཡིག་གི་(太上老君)ཞེས་པའི་དོན་བསྒྱུར་བ་མིན་ནམ་སྙམ།
ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་བོད་དུ་དར་བ་ནི།《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“ཝ་འ་བོན་”ཟེར་བ་དང༌། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“ས་ཞའི་བོན་”ཟེར་བ། 《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རབས་》སུ་“གནམ་བོན་གཤེན་བོན་ཆེ་ཆུང་བྱུང་”ཟེར་བ་དེ་ནི་ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་བོད་དུ་དར་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་འདྲ་སྟེ་ཝ་ཞ་བོན་དང་ས་ཞ་བོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཁག་པོ་ཡོད་ནའང་གནམ་བོན་དང་གཤེན་བོན་ཞེས་པ་ནི་ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་གསལ་པོར་བྱ་བྱེད་ཀྱི་ཐ་སྙད་འགངས་ཆེན་ཞིག་རེད་དེ་དེ་ལ་གནམ་བོན་ཟེར་དོན་ནི་ཆོས་ལུགས་འདིས་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་ལ་དད་མོས་བྱེད་པ་དང༌། གཤེན་བོན་ཟེར་བ་ནི་རྒྱའི་ཡི་གེ་(袄教)ཞེས་པའི་སྐད་དོད་ཡིན་པ་འདྲ་སྟེ་《ཆོས་ལུགས་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་》རུ་(袄)ནི་ལྷ་ཡི་མིང་བསྡུས་པ་དང་ངེ་ནི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྷའི་མིང་འབོད་སྟངས་ཤིག་རེད། 袄 གྱི་ཡི་གེ་དེ་ཐོག་མར་ལིང་ཏ་ཐུང་(梁大同)གིས་སྤྱི་ལོ་༥༤༣ལོར་བྲིས་པའི་《གཡུ་ཡི་ལེའུ་》རུ་袄ནི་ཧེ་ཡི་ལྷ་རེད་(35)ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། སྐབས་དེའི་ཧེ་ནི་ཧེ་མི་སྟེ་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཏུ་“བོད་གྱིས་ནི་ཧེ་ཞེས་བགྱི། །རྒྱའི་ནི་ཧེ་ཙེ་དྲུགུ་ནི་དད་པྱི་ཞེས་བགྱི་བ་”(36)དེ་རེད། གཞན་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ་“བོང་བུའི་རྣ་བ”ཟེར་བ་དང་“ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་”དོན་ནི་རྔ་མོང་རྒན་པའི་དོན་དུ་(37)བརྗོད་པ་དེ་གཉིས་དབར་དུ་རིགས་བསྒྲེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་འིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་བོད་ཡུལ་དུ་དར་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ཡིན་འིང༌། 《ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་ཆ་》རུ་“ཧེ”དང་《ལྟ་བ་ཕྱོགས་སོ་》བྱ་བ་རུ་“ཧོས་”ཟེར་བ་གཉིས་ཀྱི་དབར་དུ་སྒྲ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཁིག་ཡོད་པ་སྟེ་གལ་སྲིད་ཡི་གེའི་འགྱུར་ཙམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ན་དེ་ནི་པར་སིག་གམ་ད་ལྟའི་དབྱི་རན་དེ་ཡིན་པས་ཡོད་ཚད་ལ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། (མཆན②) 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་“ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་”ཞེས་པའང་དེང་དུས་འཛམ་གླིང་དབུས་ཤར་中东དང་བར་ཐག་ཉེ་བའི་དབྱི་རན་མིན་ནམ་ཡང་སྙམ་སྟེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཕ་ཡུལ་ཉིད་དབྱི་རན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང༌། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུའང་“དབུས་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། དེ་མིན་ཨུ་རྒྱན་ཡུལ་ཞེས་པའི་“ཨུ་དང་” 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》དུ་“འོན་”ཞེས་པའི་བར་དུ་སྒྲ་སྦྱོར་མཐུན་པའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་བོད་ཡུལ་དུ་དར་མྱོང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་ངེས་པར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་ཀ་ཞིག་ཀྱང་རེད།
མ་ནིའི་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་བའི་སྐོར་ནི་བདག་གི་དཔྱད་རྩོམ་《འཁྱར་བོན་དང་མ་ནིའི་ཆོས་ལུགས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་ཐོག་མའི་དཔྱད་པ་》(38)ཞེས་པ་རུ་གསལ་བས་དཔྱད་རྩོམ་དེར་གཟིགས་རྟོགས་ཡོད་པ་འཚལ། མདོར་ན་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བོད་དུ་དར་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་དྲངས་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་གིས་སྒྲུབ་ནུས་ཤིང༌། ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཏའོ་ཅའོ་ཆོས་ལུགས་དང༌། ཙ་ར་ཚེའུ་སེ་ཁྲའི་ཆོས་ལུགས། མ་ནིའི་ཆོས་ལུགས་ལས་གཞན་ད་དུང་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུར་ལུས་བསྡད་ཡོད་པ་ནི། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་བཀོད་པའི་“གྱེར་བོན་”དང༌། 《མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་》དུ་བཀོད་པའི་“རྒྱུ་བོན་”དང༌། 《ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་》སུ་“དཔོན་ཆེན་པོའི་ཆོས་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་ཡང་སྙིང་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ཡིན་མིན་ཡིན་པ་མ་ཟད་ཆོས་ལུགས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བོད་ཡུལ་དུ་དར་བ་དང༌། ཆོས་ལུགས་དེ་དག་བོད་མི་རིགས་དང་ཡང་ན་བཙན་པོའི་མི་རྒྱུད་ཀྱིས་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་རེད་དམ་ཡང་ན་ཆོས་ལུགས་སྒྲོག་སྤེལ་མཁན་གྱིས་དར་སྤེལ་བྱས་པ་གང་ཡིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་ཐུབ་ཚེ་དེ་ནི་གླེང་གའི་འདི་ཉིད་གསལ་པོར་བཟོ་བྱེད་ཀྱི་རྩ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་རེད་ཅེས་རྩོམ་ཡིག་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཆེད་དུ་ཞུའོ། །
མཆན། ①
《དཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》རུ་“ལྕོག་ལྷ་བོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བོན་པོ་སྟེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་མིན་ལ་བརྟག་པར་བྱ་བ་འདི་ཡོད་དེ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང》དུ་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་དྲངས་པའི་སྐབས་“ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་ནི་ཨ་མི་སྟེ་རེ། ཨི་མ་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཡང་དགོངས་དགེ་འདུན་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”ཞེས་དང༌། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང》དུ་”འགམ་ལྷའི་སྲས། དམུ་བོན་པོ། ཅོ་ལ་བོན་པོ། འང་ཞུང་བོན་པོ། འཚེ་མི་བོན་པོ། ཟེ་བ་བོན་པོ། ཟིངས་པ་བོན་པོ་དང་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”ཞེས་དང༌། 《རྒྱལ་རབས་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ》རུ་“དེ་ལིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ནས་ཁྱོད་སུ་ཡིན་བྱས་པས། བཙན་པོ་ཟེར། ཞེས་དམིགས་སུ་དེ་ལིང་པའི་སྒྲ་སྦྱར་ཡོད་པ་དང༌། 《ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས》སུ་“འཁོར་ཡོན་ཏན་ཤེས་པ་མཁན་བཅུ་གཉིས་”ཞེས་དང༌། 《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང》དུ་“དུས་དེར་བོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་གྱི་མི་བཅུ་གཉིས་ཕྱུགས་སྐྱོང་བས་མཐོང་སྟེ་”ཞེས་དང༌། 《སྟག་ལུང་ཆོས་འབྱུང》དུ་“བོད་མི་སྐལ་ལྡན་འགས་རྙེད་དེ་”ཞེས་དང༌། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང》དུ་“ཕྱུགས་སྐྱོང་བའི་རྫིའུ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་དང༌། ལྷག་པར་དུ་《དཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》དང་《ཉང་ཆོས་འབྱུང》གཉིས་སུ་སེ་དང༌། སྨུ། ལྡོང༌། སྟོང་སོགས་བོད་ཀྱི་རུས་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད་པའི་ཕྱོར་རོ།
མཆན། ②
བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༦ལོའི་ཟླ་༡༡པར་བསྐྲུན་པའི་《བོན་གྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་བསྟན་བཅོས་ཕྱོགས་སྒྲིག》བྱ་བའི་ཤོག་ངོས་༡༦༢པར། “ཧོས་ཞེས་བོན་དང་ཧོས་རུ་(འཁར་གསིལ་ཧོས་རུ་གསིལ་བ་ཞེས་)ཧོས་ཁང་(གསས་ཁང་ངམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་འཇུག)དང༌། ཧོས་བཟའ་རྒྱལ་མེད་མ་(སྟོན་པའི་བཙུན་མོ་)དང་ཧོས་ཀྱི་རིགས་(རྒྱལ་པོ་ཧོས་དང་བ་ཡི་རིང་)། ”ཞེས་ཧོས་ཀྱི་བོན་ཏེ་དེའང་གསལ་པོར་བཤད་ན་“བོན་”ཞེས་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ཧོས་ཞེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་རེད། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྒྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༣ལོའི་ཟླ་༡༢པར་བསྐྲུན་པའི་《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག》ཤོག་ངོས་༢༨༨པར་“དམུ་རྗེ་ཤག རིགས་ཧོས་དང་དཔོ་རིགས་དང༌། །ཧ་ཤང་རྒྱ་དང་གཉན་དྲུག་སྲིད་པ་ཡིན།”ཞེས་པའི་དོན་ལ་བརྟག་ཚེ་ཧོས་ཟེར་བ་ནི་མི་རིགས་ཤིག་དང་ཡང་ན་མི་རིགས་ཤིག་གནས་པའི་ཡུལ་ལ་ངོས་འཛིན་གྱི་མེད་དམ་སྙམ་མོ། ཕྲིན་ཡོན་གྱིས་བསྒྲིགས་ཤིང་ཀྲུང་ཧྭ་མིན་གོ་༡༩ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡིག་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།》(དཔེ་ཚོགས་)དེབ་༥པའི་ཤོག་ངོས་༢༧༤པར། དབྱིན་ཇིའི་uighursརྒྱ་ཡིག་ཏུ་འབྲི་ཚུལ་ཁ་ཤས་ཡོད་ནའང་དོན་དུ་ད་ལྟའི་ཤིན་ཅང་དང་ཐ་ཅི་ཀི་སི་ཐེན་ལ་ངོས་འཛིན་པ་དང༌། དེའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རིགས་དེ་གནའ་སྔ་མོར་སོག་པོའི་ཧུ་ལན་རི་བོར་(和林山)གནས་ཡོད་པ་དང༌། ཐང་ཝུའུ་ཙོང་(唐武宗)གི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་དེ་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་མཆེད་དེ་ཁ་ཤས་ཤིག་འུ་ཏེན་ཏེ་ད་ལྟའི་ཤིན་ཅང་དུ་གནས་སྤོར་བ་དང༌། ཁ་ཤས་ཤིག་ཐ་ཅི་ཀི་སི་ཐེན་དུ་གཞིས་ཆགས་པ་རེད། ཅེས་དང༌། ཡང་དཔེ་ཚོགས་དེའི་དེབ་༤པའི་ཤོག་ངོས་༡༤༧པར་ཧོས་ཧུ་ཞེས་པའི་མི་རིགས་དེ་ཐང་ཝུའུ་ཙོང་གི་དུས་བོད་དུའང་སླེབས་པར་བཤད། ཧྲང་ཧད་ཚིག་མཛོད་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༨ལོའི་ཟླ་༨པར་བསྐྲུན་པའི་《ཆོས་ལུགས་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》ཡི་ཤོག་ངོས་༣༣༡པར་“སུང་བྱང་མའི་རྒྱལ་རབས་སུ་”ཧོས་ཧོས་ཏེ་ད་ལྟའི་ཤིན་ཅང་དུ་ངོས་འཛིན་པ་དང༌། 《ལོའོ་རྒྱལ་རབས།》སུ་“ཧོས་ཧོས་ད་སྲེ་སྡེ་པ་”ཞེས་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ཚེའང་ཧོས་ཞེས་པའི་ཡུལ་ནི་བོད་དང་ཐག་ཉེ་བའི་ཁུལ་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ།
དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆའི་སྐོར།
①ལག་བྲིས་མ་《ལོ་རྒྱུས་ཡིད་འཕྲོག་གཏམ་གྱི་དགའ་སྟོན།》(སྣ་ཐུང༌།)ཤོག་ངོས་༦པར་གསལ།
②བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༧ལོའི་ཟླ་༦པར་བསྐྲུན་པའི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༢༤༤པར་གསལ།
③ ④བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༨ལོའི་ཟླ་༣པར་བསྐྲུན་པའི་《ཉང་ཆོས་འབྱུང༌།》གི་ཤོག་ངོས་༡༦༠ —༡༦༡པར་གསལ།
⑤སྡེ་དགེ་ཤིང་པར་མ་《བཀའ་ཡང་དག་པའི་ཚད་མའི་མདོ།》(བསྟན་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་ཅོ་པ།)(སྣ་རིང༌།)ཤོག་ངོས་༢༠༢པར་གསལ།
⑥སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༥ལོའི་ཟླ་༡༡པར་བསྐྲུན་པའི་《བེ་རོའི་འདྲ་འབག》ཤོག་ངོས་༡༦༣པར་གསལ།
⑦ལག་བྲིས་མ་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རབས》(སྣ་ཐུང༌།)ཤོག་ངོས་༥པར་གསལ།
⑧བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༠ལོའི་ཟླ་༤པར་བསྐྲུན་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ།》ཤོག་ངོས་༥པར་གསལ།
⑨ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༨ལོའི་ཟླ་པར་བསྐྲུན་པའི་《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༡༨༡པར་གསལ།
⑩བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༡ལོའི་ཟླ་༨པར་བསྐྲུན་པའི་《ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༢༡༧པར་གསལ།
(11)སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༨ལོའི་ཟླ་༣པར་བསྐྲུན་པའི་《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༤༥པར་གསལ།
(12)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༡ལོའི་ཟླ་༡༠པར་བསྐྲུན་པའི་《དེབ་དམར།》ཤོག་ངོས་༣༣པར་གསལ།
(13)ལག་བྲིས་མ་《རྦ་བཞེད།》(སྣ་ཐུང༌།)ཤོག་ངོས་༩པར་གསལ།
(14)ལག་བྲིས་མ་《ལོ་རྐྱུས་སྣ་ཚོགས།》(སྣ་ཐུང་)ཤོག་ངོས་༦༡པར་གསལ།
(15)ལག་བྲིས་མ་《སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྣམ་ཐར།》(སྣ་རིང་)ཤོག་ངོས་༡༦པར་གསལ།
(16)བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༧ལོའི་ཟླ་༦པར་བསྐྲུན་པའི་《ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས།》ཤོག་ངོས་༢༨པར་གསལ་ཞིང་དཔེ་དེབ་འདི་དང་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༠ལོའི་ཟླ་༤པར་བསྐྲུན་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ།》ཞེས་པའི་ནང་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་པོས་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ།》གཉིས་ཕལ་ཆེར་དཔེ་དེབ་གཅིག་ཡིན་པ་འདྲ།
(17)ཤིང་པར་མ་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ།》(སྣ་རིང༌།)ཤོག་ངོས་༩༥—༩༦པར་གསལ།
(18)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༡ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌།》(ཤོག་ངོས་)༥༧པར་གསལ།
(19)བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༢ལོའི་ཟླ་༦པར་བསྐྲུན་པའི་《དེབ་དམར་གསར་མ།》ཤོག་ངོས་༡༧པར་གསལ།
(20)བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་དཀར་ཆག》ཤོག་ངོས་༣༧པར་གསལ།
(21)བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༣ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད།》ཤོག་ངོས་༧༨པར་གསལ།
(22)སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༣ལོའི་ཟླ་༤པར་བསྐྲུན་པའི་《རྒྱ་ནག་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༥༨—༦༡པར་གསལ།
(23)མགོ་ལོག་ཁུལ་ཡུལ་སྐོར་ཅུད་དང་རྨ་ཡུལ་གེ་སར་རིག་གནས་ལྟེ་བས་༢༠༠༢ལོའི་ཟླ་༡༢པར་བསྐྲུན་པའི་《ཨ་མྱེ་རྨ་ཆེན་གྱི་གནས་ཡིག》ཤོག་ངོས་༣༣པར་གསལ།
(24)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༨ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས།》ཤོག་ངོས་༡༣པར་གསལ།
(25)བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༢ལོའི་ཟླ་༡༢པར་བསྐྲུན་པའི་《སྟག་ལུང་ཆོས་འབྱུང༌།》ཤོག་ངོས་༡༠༠—༡༠༡པར་གསལ།
(26)ཤིང་པར་མ་《དམ་པའི་ཆོས་བྱུང་ཚུལ་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་པའི་གྲུ་ཆེན་》ཤོག་ངོས་༡༡༦པར་གསལ།
(27)ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༩ལོའི་ཟླ་ཁཔར་བསྐྲུན་པའི་《དཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》ཤོག་ངོས་༨༠—༨༡པར་གསལ།
(28)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོའི་ཟླ་༦པར་བསྐྲུན་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།》ཤོག་ངོས་༡༦༠པར་གསལ།
(29)སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༩ལོའི་ཟླ་༥པར་བསྐྲུན་པའི་《མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར།》ཤོག་ངོས་༡༢༨—༡༥༥ལ་གསལ།
(30)བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོའི་ཟླ་༤པར་བསྐྲུན་པའི་《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་རྒྱས་པ།》ཤོག་ངོས་༣༧པར་གསལ།
(31)ལག་བྲིས་མ་《ལྟ་བ་ཕྱོགས་སོ།》(སྣ་ཐུང༌།)ཤོག་ངོས་༨པར་གསལ།
(32)ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༤ལོའི་ཟླ་༤པར་བསྒྲུན་པའི་《ཐུའུ་བཀན་གྲུབ་མཐའ།》ཤོག་ངོས་༤༡༣པར་གསལ།
(33)ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༡ལོའི་ཟླ་༡༢པར་བསྒྲུན་པའི་《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ།》ཤོག་ངོས་༡༢༧པར་གསལ།
(34)ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༣ལོའི་ཟླ་༡༢པར་བསྐྲུན་པའི་《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག 》ཤོག་ངོས་༣༨པར་གསལ།
(35)上海辞书出版社出版的鉄宗教大辞典鉅 l998 年 8 月 出版. P779 和 899
(36)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༣ལོའི་ཟླ་༦པར་དུ་བསྐྲུན་པའི་《བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས།》ཤོག་ངོས་༡༥༥པར་གསལ།
(37)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོའི་ཟླ་༦པར་བསྐྲུན་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།》ཤོག་ངོས་༡༥༥པར་གསལ།
(38)《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》༢༠༠༡ལོའི་དེབ་༣པར་གསལ།
(རྩོམ་འགན་པ། རིན་ཆེན།)


c: text/html

text:
༄༅། །སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ ༡༩༩༧ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་ ༩ པའི་ཐོག་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་ཕོ་བྲང་དུ་ཚོགས་པ་ཁག་དང༌། བཞུགས་སྒར་ཁུལ་གྱི་མི་མང་གི་འཐུས་མི་བཅས་ལ་དེ་གོང་གང་གི་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཕྱོགས་སྐོར་བཀའ་གནང་བའི་གལ་ཆེའི་གནད་དོན་ཐོག་གསལ་བཤད་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན།
དེ་རིང་ཁྱེད་རང་ཚོ་ཐུག་ན་བསམ་བྱུང༌། ཁྱེད་རང་ཚོས་བརྟན་བཞུགས་འབུལ་ཆོག་པ་ཞེས་བརྗོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཉེ་ཆར་ངོས་ནས་ཨ་རིར་བཙན་བྱོལ་ལ་གནས་པའི་རིང་གལ་ཏེ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ཤི་རྐྱེན་འདྲ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཕྱོགས་སྐོར་སྐད་ཆ་བཤད་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱེད་རང་ཚོ་བློ་གཡེང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ཡིན་འདུག དེའི་སྐོར་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་ཡིན་གསལ་བཤད་བྱས་ན་སྙམ་བྱུང༌། དེར་ཁྱེད་རང་ཚོ་བློ་གཡེང་བྱེད་དགོས་དོན་མེད། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ང་སེམས་ཤུགས་ཆག་པ་དེ་འདྲ་གང་ཡང་མིན་པ་ཁྱེད་རང་ཚོས་ཤེས་གསལ་རེད། ཆེ་ས་ང་རང་ཚོ་བོད་སྤྱི་པའི་དོན་དག་ནས་བཤད་ན་འགལ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་ཡོད། གང་ལྟར་ཆེ་ཆུང་གནམ་ས་ཐུག་པ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་གྱི་འགལ་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། ང་ཚོས་བདེན་པ་ལ་སྙེས་ཏེ་འགྲོ་གི་ཡོད། བདེན་པ་ཞེས་པ་འདིར་དྲག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་ཆུང་གི་དབྱེ་བ་མེད་ཅིང༌། ང་ཚོས་བདེན་པར་སྔས་བཅོལ་ནས་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལམ་ལ་འགྲོ་གི་ཡོད། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ལམ་ལ་དཔུང་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གི་སྐད་ཆ་མེད། འཚེ་བའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁྲུགས་པ་བརྒྱབ་སྟེ་གྲུབ་འབྲས་སམ་རྒྱལ་ཁ་ལེན་ཐབས་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་དཔུང་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་ལ་ཧ་ཅང་རག་ལས་ཀྱི་ཡོད། ང་རང་ཚོ་དང་པོ་ཉིད་ནས་བདེན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱས་ཏེ་བདེན་པ་བདེན་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་བ་བྱ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བཟུང་བ་དང༌། ཐབས་ལམ་ཡང་དེ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་ལག་ལེན་བསྟར་ཏེ་དུས་ད་ལྟ་བར་དུ་ཕྱིན་པ་རེད། དཔུང་གི་ཆ་ནས་བོད་པས་རྒྱ་མིའི་དཔུང་གི་དོ་ཡ་རྩ་བ་ནས་ཡོང་ཐབས་མེད་ཀྱང༌། ང་ཚོར་བདེན་པ་ཡོད་དུས་བདེན་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་བོད་པའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་སུན་པོ་དང་མི་བདེ་བ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད།
ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་ཆགས་ནས་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་ཕྱིན་པ་དང༌། ང་ཚོར་རྩ་བའི་གོད་ཆགས་བྱུང་ནས་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གྲངས་འགྲོ་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་བར་དུ་ང་རང་ཚོ་ཚང་མ་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར་བསྡད་པའི་ཉེར་ལེན་གྱིས་འདས་པའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱི་མིག་བལྟས་ན། འགལ་རྐྱེན་སྣ་མང་ཞིག་གི་འོག་ང་རང་ཚོ་བོད་པའི་བདེན་དོན་འདི་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་པོ་ཞིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་འདི་ལས་སླ་པོ་གཏན་ནས་མིན། སྤྱིའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ནའང་གང་ལྟར་རེ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་རེ་བ་མེད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན། ངོས་ནས་རྣམ་ཀུན་རྟག་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། དངོས་ནས་བདེན་མཐའ་གསལ་ལ་ཉེ་བ་ཞིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པར་ད་ལྟའང་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་བྱས་ཏེ་བསྡད་ཡོད། འདི་ལ་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་ནག་གི་འགྲོ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་རྩ་བ་ནས་མ་ཕྱིན་པའི་འོག་བོད་ཀྱི་བདེན་མཐའ་གསལ་རྒྱུ་ཞེས་པ་འདི་ཡང་ཁག་པོ་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་འགྱུར་བར་ལྟོས་ནས་བོད་ཀྱི་བདེན་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཡོང་རྒྱུ་འདི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཆགས་ཡོད། རྒྱ་ནག་ལ་ཆ་བཞག་ན་རྩ་བ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་པའི་གཞུང་གི་འགྲོ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་ཕྱིན་མེད། ཕྱིའི་སྒྲོམ་གཞི་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་འགོ་ཁྲིད་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་འདིའི་འོག་དང༌། ནང་དོན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་དོན་ཐད་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བཏང་ནས་འཛམ་གླིང་ཕྱི་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་པའི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། དེའི་དབང་གིས་རང་བཞིན་དུ་ཕྱི་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་དུ་ཕྱིན་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱིའི་སྒྲོམ་གཞི་སྔོན་ལྟར་ཡིན་ནའང་ནང་གི་གནས་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕྱིན་པ་ཚང་མས་མཐོང་གསལ་ཡིན། ད་ཕན་ངོས་ནས་ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་འདི་དང་ལོ་ཉི་ཤུའི་གོང་གི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གཉིས་བསྡུར་ན་འགྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ནག་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལོ་རེ་བཞིན་མི་སྡོད་པར་འགྱུར་བ་འགྲོ་དང་འགྲོ་བཞིན་པ་རེད།
དེ་སྔ་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་དང༌། དྲུག་ཅུ་པ། བདུན་ཅུ་པ་དེ་ཚོའི་སྐབས་ལ་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དེར་གང་འཚམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང༌། མར་ཁེ་སི་ལེ་ནེན་རིང་ལུགས་ཟེར་བའི་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདིའི་འོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དུས་རིམ་བརྒྱུད་དེ་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེར་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད། གང་ལྟར་མ་འོངས་པར་འགྲོ་སའི་མདུན་ལམ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཆ་ཚང་གི་རྣམ་པ་བློ་ལ་འཆར་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་དང༌། དེ་དང་འབྲེལ་པའི་ལྟ་བ་དང་ལམ་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱས་ནས་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་རེད། ད་ཆ་དེ་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཕྱིན་ནས་རྒྱ་ནག་མི་མང་ནང་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ནས་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཆགས་ཡོད། གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་ཟེར་བ་འདི་ལག་ལེན་འཁེལ་ཐབས་མེད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཅིག་ཡིན་པ་དེང་སང་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཆགས་པ་འདི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་རེད། ལྟ་བ་དང་དམིགས་ཡུལ་ངེས་ཅན་ཞིག་གིས་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་པ་འདི་ནི་གཅིག་སྡུད་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་ཞིང༌། དེ་དག་མེད་པ་ཆགས་དུས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་གནས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་རེད།
ད་ལྟ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་ཐོག་གནས་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ངས་རྣམ་ཀུན་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཐོག་འགྲོ་བའི་རྒྱབ་རྟེན་མེད་པ་ཆགས་ཟིན་པ་རྒྱ་ནག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ལམ་སང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་གཏོང་བར་ཕྱིན་ན། དེ་སྔ་ཨུ་རུ་སུའི་ནང་སྒྲིག་འཛུགས་སྦོ་ལུགས་པ་དང༌། དེས་རྐྱེན་པས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་དང༌། ལུང་པའི་ནང་མི་གསོད་མཁན་དང་ཁྲིམས་འགལ་གང་བྱུང་བྱེད་མཁན་ཧ་ཅང་མང་དུ་སོང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་རྫོགས་བག་ཕེབས་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འཕྲད་པ་ཤེས་གསལ་རེད། དེ་འདྲའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན་ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལ་ཕྱིན་ན་ཁུངས་འཁྱོལ་ཐབས་མེད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་ལམ་སང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བཏང་ན་འགན་མི་བཟོད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་དུས། ང་ཚོས་བོད་དོན་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་སུ་དབུ་མའི་ལམ་ཞིག་འཚོལ་བ་ལྟར་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་ཐད་དབུ་མའི་ལམ་ཞིག་འཚོལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ད་ཕན་ལོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཙམ་རིང་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ་སོང་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ཆ་ཁུངས་འཁྱོལ་ཐབས་མེད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཆགས་ཡོད། ལམ་སང་འགྱུར་བ་ཞིག་བཏང་ན་ཁྲ་གེ་འཁྲུག་གེ་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་མཐོང་གི་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདིའི་འོག་རིམ་པས་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱས་ནས་ཐབས་ཤེས་ཚོལ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། འདི་འདྲའི་གནས་སྐབས་ལ་ང་ཚོ་བོད་པས་དབུ་མའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་དོན་འཚོལ་བ་འདི་རྒྱང་རིང་གི་གནས་ཚུལ་ཐོག་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དེ་ཐོར་ཞིག་འགྲོ་བའི་ཡ་སེ་ཡོ་ལངས་ཆེན་པོ་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་འོག་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཐད་ང་ཚོའི་ཐབས་ལམ་འདིས་དོན་གྱི་ཆ་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་ཕན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ད་ཕན་སྲིད་བྱུས་ནོར་འཁྲུལ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཕམ་ཉེས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཁ་ནས་ངོས་ལེན་བྱེད་མ་དགོས་པའི་ཐོག་ནས་རིམ་པས་འགྱུར་བ་གཏོང་ཐབས་ཤིག་མ་བྱས་པར་སྡོད་ཐབས་མེད། དེ་ནི་བོད་པའི་ངོ་ལ་བལྟས་ནས་འགྱུར་བ་གཏོང་གི་མེད་ལ། འཛམ་གླིང་ཕྱིའི་གནོན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བ་བཏང་བ་རེད་ཅེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་མི་ཐུབ་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་མཐོང་ཚུལ་དང་བསམ་ཚུལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཞིག་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་འདི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་མོས་པ་ཡོད་པ་དང༌། ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ། སྙན་གྲགས་ཡོད་པ་ཞིག་འདོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་འདྲའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཕྱིའི་གནས་ཚུས་ལ་བལྟ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པས་གཙོ་བོ་རྒྱ་ནག་རང་གི་ཁེ་ཕན་གྱི་གནས་ཚུལ་ནས་ཀྱང་འགྱུར་བ་མ་བཏང་ཐབས་མེད་ཡིན་པ་གསལ་པོ་ཆགས་ཡོད།
ད་བར་ལོ་ ༣༨ ལྷག་ཙམ་རིང་ང་རང་ཚོ་ཚང་མས་རིག་པ་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྡད་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོ་གཟུགས་མེད་ས་ནས་གཟུགས་གསར་པ་ཞིག་ཆགས་པ་དང༌། གཟུགས་དེ་ཡང་རིམ་པས་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ཡོད། དཀའ་ངལ་དང་འགལ་རྐྱེན་ཡང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གཅིག་པུར་བལྟས་ཏེ་བསྡད་ན་དངོས་གནས་གང་འདྲ་ཡིན་ནམ་བསམ་པ་ཞིག་འཆརཡང༌། ང་ཚོར་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཡང་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་མཐོང་བ་བྱས་ཏེ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཀྱིས་ཁོག་ཏུ་ཆུད་པའི་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་བསྡོམས་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ཡིན་ན། ང་ཚོར་རེ་བ་ཏན་ཏན་ཡོད་པ་ལས་རེ་བ་མེད་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན། དེར་བརྟེན་ངོས་རང་སེམས་ཤུགས་ཆག་དགོས་དོན་རྩ་བ་ནས་མི་འདུག ང་རང་སྒེར་ལ་ཆ་བཞག་ན། རྒྱ་མིས་ཏཱ་ལའི་ལོག་སྤྱོད་པ་ཟེར་བའི་ཅ་ཅོ་མང་པོ་སྒྲོག་པ་འདི་དག་ལ་ཧ་ལས་ཀྱི་མི་འདུག དེ་ནི་རྒྱའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོ་ཁ་སྐྱེངས་ནས་བརྗོད་པ་ཞིག་རེད། ཁོང་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མིང་བཏོན་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་ཤུགས་ཆེ་ཙམ་བྱས་ན་བོད་པའི་བསམ་བློར་འགྱུར་བ་འགྲོ་གི་རེད་སྙམ་གྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ལྟའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་དགའ་ཞེན་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་དང༌། རྒྱ་དཔོན་ཚོར་མི་དགའ་བ་ཆེ་རུ་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པའི་ནང་སྲིད་བྱུས་དེ་དག་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཕམ་ཉེས་ཕྱིན་པ་རེད། ད་ལྟའི་སྲིད་བྱུས་དེ་དག་ཀྱང་ཕམ་ཉེས་འགྲོ་རྒྱུ་ལས་ཁོང་ཚོར་ཕན་ཐོགས་གང་ཡང་ཡོང་རྒྱུ་མེད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། སྔོན་མ་ཁོང་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཆོས་གོས་གྱོན་པའི་སྤྱང་ཀི་རེད་ཟེར་བ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་མི་བསད་པ་དང༌། བཙན་གཡེམ་བྱས་པ་རེད་ཟེར་འདྲ་མིན་བཤད་ཡོད། ང་རང་ལ་སྐྱོན་དེ་དག་མེད་པ་ང་རང་གིས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པས་མ་བདེ་བ་གང་ཡང་མི་འདུག་ལ། ཁོང་ཚོས་ག་རེ་བཤད་ཀྱང་གནད་འགག་རྩ་བ་ནས་མཐོང་གི་མི་འདུག
བོད་ནང་དེ་རིང་ཁ་སང་ཆོས་སྡེ་ཁག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་དམ་དུ་གཏོང་བ་དང༌། དམིགས་བསལ་སྔོན་མའི་དམར་པོའི་ལྟ་བ་དེ་ཚོ་བསྐྱར་དུ་སློབ་པའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱི་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་མིའི་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན། ཕྱོགས་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་ང་རང་ཚོ་རེ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ང་སེམས་ཤུགས་ཆག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་མེད། བར་སྐབས་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ནང་ཆ་བཞག་ན་སྐད་ཆ་ཕྲན་བུ་ལྷགས་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ནི་དེ་རིང་ཁ་སང་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ནས་བཟུང་སྟེ་གནས་ཚུལ་ཕྲན་བུ་བྱུང་ཡོད་པ་འདི་ནི་མིའི་ཆོས་ཉིད་རེད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མང་གཙོའི་ལམ་ལ་འགྲོ་གི་ཡོད་པས་གཏམ་བརྗོད་རང་དབང་རེད། ང་རང་ཚོ་རྒྱ་གར་ལུང་པའི་ནང་བསྡད་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་འོག་བློ་མཐུན་མ་མཐུན་ཡོད་པ་དེ་ཁ་ནས་གསལ་པོ་འདོན་རྒྱུའི་སྤོབས་པ་དང་གོ་སྐབས་ཤིག་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལ་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ལས་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད། བར་སྐབས་དོལ་རྒྱལ་གྱི་ཐོག་ནས་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། ངའི་མིང་ནས་སྨྲོས་ཏེ་གནས་ཚུལ་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཐལ་ཆ་གང་ཡང་མི་འདུག གཏམ་བརྗོད་རང་དབང་རེད། ངས་འདི་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། གང་ལྟར་ངའི་གསམ་ཚུལ་དང་ངས་ལམ་སྟོན་བྱས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་མཁན་གྱི་མི་ཏན་ཏན་ཡོང་གི་རེད། མི་དེ་དག་གིས་སོ་སོའི་སེམས་ནང་ཡིད་ཆེས་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཁ་ནས་ཡིད་ཆེས་མེད་ཅེས་བརྗོད་པ་འདི་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད། ཁ་ནས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་མདོག་མདོག་དང༌། སེམས་ནང་ཡིད་ཆེས་མེད་ན་འདི་ཡག་པོ་མིན། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཤད་ན་ངོ་ལྐོག་ཅེས་པ་འདི་ཆགས་ཡོད། དམ་ཚིག་མ་གཙང་བ་ཡང་འདིའི་ཐོག་ནས་ཡོང་གི་ཡོད། སེམས་ནང་ནས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་བཤད་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་པ་ཇི་བཞིན་ཁ་ནས་ཀྱང་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་འདི་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ཆགས་པར་བརྟེན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད་སྙམ་གྱི་ཡོད་ལ། བློ་མ་མཐུན་མ་དེ་དག་གིས་དངོས་སུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ་བཤད་པ་དགའ་བསུའི་གནས་རེད།
གནད་འགག་ཆེ་ཤོས་མང་ཚོགས་རྣམས་ད་བར་མགོ་སྐོར་འོག་མ་ཚུད་པར་ཚང་མས་འགྲེང་འགྲེང་བྱས་ཏེ་བསྡད་ཡོད་ཅིང༌། ད་དུང་ཡང་མགོ་སྐོར་མ་ཐེབས་བ་བྱེད་དགོས། ངོས་ནས་བཤད་པ་འདི་དག་ལ་རྒྱུ་མཚན་གང་འདུག ཕར་ཕྱོགས་ནས་བཤད་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གང་འདུག ཁྱེད་རང་ཚོས་བསམ་བློ་ཡག་པོ་བཏང༌། ངས་བརྗོད་པ་འདི་དག་ལ་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་མཐོང་བ་དང༌། ཡིད་ཆེས་ཡོང་གི་འདུག་ན་སོ་སོའི་ལངས་ཕྱོགས་འདི་བཟུང༌། ད་བར་ཚང་མས་ཧུར་ཐག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ད་དུང་ཡང་དེ་བཞིན་ཧུར་ཐག་བྱེད་དགོས། མགོ་འཚོས་ལ་མ་འཚོས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་འདྲ་མིན་དང་སྙོན་འཛུགས་ཧམ་པ་བཤད་པ་དེ་ཚོར་མགོ་སྐོར་ཐེབས་ཀྱི་མ་རེད་ལ། མགོ་སྐོར་མ་ཐེབས་པའི་ཐོག་ནས་གསལ་བཤད་གང་བྱེད་དགོས་ཀྱང་བྱ་རྒྱུ་ལས། གཞན་གྱི་གནད་འགག་མཐོང་གི་མི་འདུག གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་ཡག་པོ་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ངས་རྣམ་ཀུན་བཤད་པ་བཞིན་སོ་སོའི་ངོས་ནས་ཕྱོགས་ཚང་མའི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས། གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་མཐོང༌། ཉམས་མྱོང་མང་པོ་ཞིག་བསགས་ཏེ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གསལ་བཤད་མ་བྱས་ན་ངའི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན། གསལ་བཤད་བྱས་པ་དེར་ཉན་དང་མ་ཉན་ཁྱེད་ཚོ་སོ་སོའི་བསམ་བློ་རེད། མང་ཆེ་བས་ཉན་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། ཉུང་ཤས་ཤིག་གིས་མི་ཉན་པ་ཡོང་ངེས་རེད། དེ་སྔོན་ྋརྒྱལ་བ་སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་ལའང་སྐུ་གོང་མར་ཁ་གཏོང་མཁན་ཡོད་པ་ལས་མེད་པ་མིན། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་ལ་དེ་བས་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནས་ཡར་འདེད་ན་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞལ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་མཁན་ཡོད་པ་རེད། ང་རང་ལ་དཔགས་པའི་དྲང་པོས་གཞུང་བསྲང་སྟེ་འགྲོ་སྐབས་ཕྲན་བུ་བློ་མ་རང་བ་ཁག་གཅིག་གིས་སྒྲོ་སྐུར་འདྲ་མིན་བྱེད་པ་ནི་ག་དུས་ཡིན་ཡང་ཡོང་སྲིད་པ་ལས་ཡོང་མི་སྲིད་པ་མིན། དེ་ལ་ཡ་མཚན་སྐྱེ་དགོས་དོན་དང༌། དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་པས་ངོས་རང་སེམས་ཤུགས་ཆག་དགོས་དོན་རྩ་བ་ནས་མེད། ཤེས་སོང་ངམ།
ད་ལྟ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་སྐོར་བརྗོད་པ་འདིའི་ཐད་ངོས་ནས་ཁྱོད་ཚོར་འགྲེལ་བཤད་བྱ་རྒྱུར། ཕལ་ཆེར་ད་ཕན་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཉི་ཤུ་ཙམ་གོང་ལ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེངབཅུ་བཞི་པ་འདི་སྐུ་ཕྲེང་མཐའ་མ་ཡིན་སྲིད་ཀྱི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཕ་རོལ་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་ང་ཚོས་བོད་རང་དབང་རྩོད་ལེན་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་འདི་ཚང་མ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཁེ་ཕན་དོན་དག་རེད་ཟེར་བ་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པ་རོ་ལངས་རྒྱག་པའི་དོན་དག་རེད་ཟེར་བཤད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལ་དོན་སྙིང་ལན་འདེབས་བྱ་རྒྱུ་གང་ཡོད་ཅེ་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༡ ལོ་ཙམ་ནས་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཟིན་བྲིས་བཀོད་པ་དང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལོར་རྩ་ཁྲིམས་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་དེའི་ནང་གལ་ཏེ་དགག་བྱ་དང་དགོས་པའི་གནད་འགག་བྱུང་ན་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དབང་ཆ་འདོར་རྒྱུ་ཞེས་པ་ཞིག་བཀོད་ཡོད། ཁྱོད་རང་ཚོ་རྒན་པ་ཁ་ཤས་ཡོད་ན་དྲན་གྱི་རེད། སྐབས་དེར་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་དབང་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་ན་འགྲིགས་ཀྱི་མི་འདུག་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་འགན་མ་འཁྱེར་ན་འགྲིགས་ཀྱི་མི་འདུག་ཅེས་བསམ་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་ཡོད། དེ་དུས་སུ་གཅིག་གིས་བཤད་མཁན་མེད་ཀྱང་ང་རང་ཚོ་མང་གཙོའི་ཐོག་འགྲོ་དགོས་པར་བརྟེན་དགོས་པའི་དབང་གིས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དབང་ཆ་བཞག་དགོས་པ་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གནས་ཚུལ་ཆགས་ཀྱི་འདུག་ན་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་སུམ་ཆ་གཉིས་མང་མོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དབང་ཆར་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ནང་བཀོད་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ནས་ ༡༩༦༩ ལོའི་གསུམ་བཅུའི་དུས་དྲན་གྱི་གསུང་བཤད་ནང༌། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ངམ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་པའི་གཞུང་གི་སྲོལ་ལུགས་འདི་མ་འོངས་པར་གནས་དང་མི་གནས་བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་རེད་ཅེས་བཀོད་ཡོད། ང་ཚོས་བདེན་དོན་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པ་འདི་བོད་དང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་དོན་དག་ཡིན་པ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པ་རོ་ལངས་རྒྱག་པའི་དོན་དག་དང༌། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཁེ་ཕན་གྱི་དོན་དག་རྩ་བ་ནས་མིན། མདོར་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བླ་བྲང་ངམ་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡོད་པ་འདི་མ་འོངས་པར་གནས་དང་མི་གནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུའི་དབང་ཆ་བོད་མི་མང་གི་ལག་པར་ཡོད། འདི་གནས་རྒྱུར་ཨུ་ཚུགས་རྒྱག་དགོས་པ་དང་ཐབས་ཤེས་བྱེད་དགོས་དོན་གང་ཡང་མེད་ཅེས་བཤད་ཡོད་ལ། གནད་འགག་ཀྱང་འདིར་ཐུག་ཡོད། རང་རེ་བོད་སྤྱི་པའི་དོན་དག་ཡིན་པ་ལས། བླ་བྲང་གི་གནས་ཚུལ་ཞིག་མ་རེད།
གཉིས་ནས་འཛམ་གླིང་ཐོག་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཧ་ལམ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་མེད་པ་ཆགས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུ་དང༌། བོད་མི་རིགས་ལའང་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཞིག་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་ལ་ངས་འགྲེལ་བཤད་གསལ་པོ་ཞིག་རྒྱག་གི་ཡིན། བསམ་བློ་ཞིག་ཐོངས་དང༌། བོད་མི་རིགས་ཞེས་པ་འདི་བོན་པོའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ནས་བཤད་ན་ཉུང་ཤོས་ལའང་ལོ་བཞི་སྟོང་ལྔ་སྟོང་སོང་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། ཆོས་རྒྱལ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་བཟུང་ནང་པའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་ནས་བཤད་ན་ལོ་ཉིས་སྟོང་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་སོང་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པར་ཆ་བཞག་ན་ལོ་ཉིས་སྟོང་མ་ཟིན་ཙམ་གྱི་གོང་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐོག་མར་དར་ནས་བར་དུ་ཡར་རྒྱས་སོང་སྟེ་ད་བར་ལོ་ཡུན་འདི་ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ྋརྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ནས་བརྩིས་ན་ལོ་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་སོང་བ་དང༌། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་ཆགས་པ་ནི་ྋགོང་ས་ལྔ་པའི་སྐབས་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ནས་ད་བར་ལོ་གསུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་སོང་ཡོད། དེར་བརྟེན་བོད་མི་རིགས་འདི་ལོ་བཞི་སྟོང་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ཞིག་དང༌། ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཕལ་ཆེར་ལོ་ཉིས་སྟོང་མིན་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ནང་པའི་ཆོས་ལ་ཆ་བཞག་ན། ལོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་མ་ཟིན་ཙམ་སོང་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་འདི་ཡོད་ན་བོད་མི་རིགས་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡོད་པ་ཞིག་དང༌། འདི་མེད་ན་བོད་མི་རིགས་བརླག་འགྲོ་བ་དང༌། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡང་བརླག་འགྲོ་བ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན། འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གནས་ཡོད་ལ། མ་འོངས་པར་ཡང་བོད་མི་རིགས་དང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གཞུང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཅས་གནས་རྒྱུ་རེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་འདི་ནམ་ཞིག་དགོས་པ་མེད་པ་ཆགས་ན་མེད་པར་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། མུ་མཐུད་དེ་གནས་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་དང༌། སེམས་འཁུར་བྱེད་དགོས་དོན་རྩ་བ་ནས་མེད་ཅེས་ངོས་ནས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་མ་འོངས་པར་གཞིས་བྱེས་མཉམ་དུ་འཛོམས་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་སུམ་ཅུ་ཙམ་སོང་མཚམས་ཚང་མ་དངོས་གནས་འདོད་པ་ཚིམས་པ་ཞིག་དང༌། བོད་མི་རིགས་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང༌། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཅས་ཚང་མ་སྲ་ཐག་ཐག་ཆགས་པའི་གནས་ཚུལ་འོག་གཅིག་བྱས་ན་མི་མང་མང་ཆེ་བའི་བསམ་བློའི་ནང་ཡིན་གཅིག་མིན་གཅིག་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་འདི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དགོས་དོན་མི་འདུག་བསམ་པ་ཡོང་མི་སྲིད་པ་མིན། དེ་འདྲ་བྱུང་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་འདི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཆགས་འགྲོ་གི་རེད། གལ་ཏེ་དེ་འདྲ་ཆགས་པ་ཡིན་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་འདི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐའ་མ་ཆགས་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐའ་མ་ཆགས་ན་ང་ནི་དེ་ལ་དགའ་པོ་དང་དགའ་བསུ་ཡོད་ཅེས་རྩེད་མོ་དང་སྦྲགས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ད་བར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ང་རང་ལ་ཆ་བཞག་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཡག་ཤོས་དང༌། སྙག་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཆགས་མེད་ཀྱང་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ཞིག་ཆགས་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་མཁན་མ་ཆགས་པའི་སྐབས་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ནང་(INSTITUTION) ཨིན་སི་ཊོ་ཤུན་ཞེས་པ་འདི་མཇུག་བསྒྲིལ་བ་ཡིན་ན་དེ་ནི་གཟི་བརྗིད་ངང་ནས་མཇུག་བསྒྲིལ་བ་ཡིན་པས་ཡག་པོ་རེད། ཞབས་འདྲེན་ལུང་པ་གང་ཞུས་ནས་མཇུག་བསྒྲིལ་བ་ཡིན་ན་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཞབས་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ལིའུ་རྫོགས་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་རྒྱུ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་པོ་དང་ཐབས་སྐྱོ་པོ་ཡིན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གཟི་བརྗིད་དང་རྒྱལ་ཁའི་ངང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་མཇུག་རྫོགས་ན་འགྲིག་གི་འདུག་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད།
ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་(INSTITUTION) ཨིན་སི་ཊོ་ཤུན་ནམ་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་འདི་མུ་མཐུད་གནས་ན་དགེ་མཚན་དང་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་སྔ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འགྲོ་སྟངས་འདི་བོད་དང་སོག་པོ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ལ་འབྲེལ་བ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་ཡིན། བར་ལམ་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་ཆགས་པ་དང་འཛམ་གླིང་སྟེང་ནང་པའི་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མང་དུ་སོང་བའི་འགྱུར་བ་གསར་པའི་གནས་ཚུལ་འོག་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ཡང་ཕལ་ཆེར་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ནང་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཞེས་བརྗོད་མ་ཐུབ་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ཆ་འཇོག་ཡོད་པའི་ནང་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཅིག་ཆགས་ཡོད། འདི་འདྲའི་ཆ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་བོད་གཅིག་པུའི་གནས་ཚུལ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་གི་ནང་པ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ཐེག་ཆེན་པ་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཡོངས་གྲགས་ཆ་འཇོག་ཡོད་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་དེ་སྔོན་རྒྱ་གར་བ་ངོ་ཤེས་འགས་དེ་སྐོར་ངོས་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱིས་ང་ཚོ་གོ་བསྡུར་དང་བསམ་ཚུལ་ཤོད་རེས་བྱེད་མྱོང་ཞིང༌། ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་པོབ་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཨི་ཊ་ལིའི་རྒྱལ་ས་རོམ་ལ་ཡོད་པ་དེ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཡེ་ཤུ་ཁེ་ཏོ་ལེཀ་ཆོས་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ཆགས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ལྷ་སར་གནས་ཀྱང་ངོ་བོ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ནང་པ་ཡོངས་སམ་ཡང་ན་ཐེག་ཆེན་པ་ཡོངས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་མཁན་ཡོད། དེར་བརྟེན་གལ་སྲིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བླ་བྲང་ངམ་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་མུ་མཐུད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཆགས་པ་ཡིན་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཇུག་མཐུད་མཁན་དེ་གང་འདྲ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་འདི་ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན།
དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་ལྟར་བསླབ་པ་བགྲེས་གཞོན་གྱི་ཐོག་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཁྲི་འཛིན་མཁན་ཡོང་མི་ཆོག་པ་མིན་པས་འདི་ཐབས་ཤེས་གཅིག་ཡིན། ཡང་ན་ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་གཤེགས་སྐབས་བླ་ཆེན་གྱི་འགན་འཁུར་མཁན་གཙོ་བོ་དེ་ཚོའི་ནང་ནས་འོས་བསྡུ་བྱས་ཏེ་བླ་ཆེན་བསྐོ་གི་ཡོད། འདི་འདྲའི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡོང་མི་སྲིད་པ་མིན་ལ་ཡོང་ཆོག་པ་ཡིན། ཡང་དེ་སྔ་ལོ་རྒྱུས་ནང་བྱུང་མྱོང་བར་སྤྲུལ་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་བདག་པོ་བརྒྱབ་པ་གང་ཞིག་ལ། བདག་པོ་རྒྱག་སྟངས་དེ་ཡང་བླ་མ་མ་གཤེགས་གོང་འདི་ངའི་ཡང་སྲིད་ཡིན་ཞེས་ངོས་འཛིན་གནང་པ་དེ་འདྲ་ཡོང་གི་ཡོད། དཔེར་སྔོན་མ་ཏི་ཛུ་ཁུལ་དུ་གཏེར་སྟོན་གྱི་བླ་མ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོང་མ་གཤེགས་གོང་ཁོང་རང་གི་སྤུན་མཆེད་མིན་ནམ་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་ཕྲུ་གུ་གྲུང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་འདི་ངའི་ཡང་སྲིད་ཡིན་ཞེས་ངོས་འཛིན་ཐག་གཅོད་གནང་ཡོད། རྗེས་སུ་ཕྲུ་གུ་དེ་ཡང་བླ་མ་གོང་མའི་ཀུན་སྤྱོད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཆགས་འདུག དེ་ལྟར་ཉེ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྔ་མོའི་དུས་སུ་བླ་མ་གོང་མ་མ་འདས་གོང་ནས་སྤྲུལ་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ཡོང་མྱོང་བ་དེ་ལྟར་མ་འདས་སྤྲུལ་སྐུ་ཞེས་པ་ཡོང་ཆོག་པ་འདུག་སྙམ། ངོས་རང་མ་ཤི་གོང་ངའི་ངོས་ནས་ལས་དང་སྨོན་ལམ། བསོད་ནམས་བཅས་གང་ཅིའི་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་རེ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ལ་འདི་ངའི་མཇུག་སྐྱེལ་མཁན་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ན་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན། དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་བླ་མ་གོང་མ་འདས་རྗེས་ཡང་སྲིད་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པ་འདི་ཡང་དེ་སྔ་ཕན་ཆད་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་དང་ཐབས་ཤེས་ཤིག་རེད། རྩ་བ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་མུ་མཐུད་གནས་དགོས་མིན་མི་མང་གིས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་རེད། གལ་སྲིད་མུ་མཐུད་གནས་པ་ཡིན་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་མཇུག་མཐུད་ནས་ཡོང་བའི་ཡོང་སྟངས་གང་འདྲ་བྱས་ཏེ་ཡོང་བའི་ཐད་བསམ་བློ་མང་པོ་གཏོང་རྒྱུ་འདུག་ཅེས་ངས་ལོ་ཉི་ཤུའི་གོང་ནས་བཤད་ཡོད།
བར་སྐབས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣའི་ནང་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སྐོར་ཤོད་མཁན་མང་པོ་ཡོད། ཁོང་ཚོས་བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ནང་བུད་མེད་མི་འདུག མ་འོངས་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་བུད་མེད་ཀྱི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞིག་ཡོང་གི་རེད་དམ་ཞེས་བརྗོད་མཁན་འདུག ངོས་ནས་དེ་སྔ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་བུད་མེད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་མེད་པ་མ་རེད། དཔེར་ན་བསམ་སྡིངས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་གྲས་ཆགས་ཡོད། བསམ་སྡིངས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་མཇལ་ཁ་སོགས་ལ་ཕེབས་སྐབས་བཞུགས་ཁྲི་མཐོན་པོ་རྒྱག་དགོས་པ་དང༌། ཁོང་ལ་སྐུ་འཁོར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ཆ་ཚང་ཡོད་པ་རེད། ངོས་ནས་དངོས་སུ་མཇལ་མ་མྱོང་ཡང་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་ཡང་སྲིད་ངོ་མ་ལ་ཕག་པའི་ཟེ་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་སྲོལ་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་ང་རང་གྲོ་མོར་བསྐྱོད་སྐབས་བསམ་སྡིངས་ལ་ཕྱིན་པ་ཡིན། རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་དང་མཇལ་མྱོང༌། ཡོངས་འཛིན་དང་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་གཟིམ་འགག་བཅས་བླ་ཆེན་གྱི་ཐོབ་གོ་ས་ཆ་ཚང་འདུག དུས་འགྱུར་སྐབས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་ཁོང་སྐབས་ཤིག་རྒྱ་གར་ལ་ཕེབས་ཡོད། དེ་ནས་སྤང་མདའ་ཛ་སག་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་སྟེ། སྤང་མདའ་བྲོས་འགྲོ་སྐབས་མཉམ་དུ་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་དེའི་གོང་དུ་ཡིན་གང་ལྟར་ཕྱིར་ལོག་གནང་བ་རེད། རྩ་བའི་བླ་ཆེན་ནང་བུད་མེད་མེད་པ་མིན། དེས་མཚོན་པའི་སྟོད་ཁུལ་དུའང་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་གསུམ་བཞི་ཞིག་ཡོད་སྐོར་ཐོས་མྱོང༌། དེ་དག་ལ་ང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། དེ་སྔའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བླ་མ་སྤྲུལ་སྐུའི་ཡང་སྲིད་ནང་བེུད་མེད་པ་མིན། བསམ་སྡིངས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་ཞུ་བའི་ལམ་སྲོལ་དེ་ཕལ་ཆེར་ཀརྨ་པ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པ་དང་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་དེ་ཚོའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་རྙིང་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་ཅེས་ངས་དེ་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་གི་ཡོད།
མ་འོངས་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་མུ་མཐུད་ཕེབས་དགོས་པ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་གནས་རྒྱུ་དང༌། དེའི་མཇུག་མཐུད་མཁན་ཡང་སྔོན་ཆད་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ལྟར་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས་ཡོང་དགོས་པ་ཞིག་གལ་སྲིད་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན། མ་འོངས་པའི་ཡང་སྲིད་དེ་ཡང་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་བསྟུན་ནས་གལ་སྲིད་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཞིག་ལ་ཡོང་བ་ཡིན་ན། བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡོད་ཚེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་བཤད་ཡོད་ལ། ཡོང་ཡང་ཆོག་པ་ཡིན། གོང་དུ་བརྗོད་པ་བཞིན་ཡང་སྲིད་ཕེབས་པའི་དགོས་པ་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་སྐུ་གོང་མ་དེས་ལས་ཀ་འགོ་འཛུགས་གནང་བའི་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་ཞབས་འདེགས་ཞུ་རྒྱུ་དེའི་མུ་མཐུད་པའི་དོན་དུ་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་གྱི་ཡང་སྲིད་ཅིག་བྱུང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡོད་ཚེ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ངེས་པར་དུ་ཡོང་གི་རེད། དཔེར་ན་ནང་པའི་གཞུང་ནང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉམ་མེད་ཤཱཀྱ་སེང་གེ་རྒྱལ་རིགས་སུ་འཁྲུངས་ཡོད། གང་ཡིན་ཞེ་ན་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་ནང་རྒྱལ་རིགས་དེ་གཙོ་ཆེ་བ་ཆགས་ཡོད། མ་འོངས་པར་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་སངས་རྒྱས་བྱམས་པ་དེ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་བྲམ་ཟེའི་རིགས་གཙོ་ཆེ་བ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པས་རེད། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་རིགས་ལ་ཕེབས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལ་ཕེབས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་གང་ཞིག་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་དང༌། གང་ཞིག་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་ནུས་པ་ཆེ་བ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་འདིའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཟིགས་ཏེ་སྐབས་རེ་རྒྱལ་རིགས་ལ་ཕེབས་པ་དང༌། སྐབས་རེ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་གསུངས་ཡོད། དཔེ་འདི་བཞིན་མ་འོངས་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཡོད་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་ཡང་སྲིད་ཕེབས་རྒྱུའི་རྣམ་འགྱུར་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ལ་ཆ་བཞག་ན་སྔར་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་སོག་པོའི་འབྲེལ་བ་གལ་ཆེ་པོ་ཆགས་ཡོང་དུས་ྋརྒྱལ་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་སོག་པོའི་དཔོན་རིགས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཡོད། ཁོང་ཚོ་ནི་བོད་པ་མིན་པར་སོག་པོ་ཡིན་ཡང་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ལ་མ་བརྩིས་པ་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་འགྲོ་སྟངས་དེ་འདྲ་ཡོང་གི་ཡོད།
མ་འོངས་པའི་ཡང་སྲིད་དེ་གལ་སྲིད་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བྱུང་ན་བསྟན་པ་དང་འགྲོ་བ་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡོང་གི་ཡོད་ཚེ་དེ་བས་ཀྱང་ཡོང་གི་རེད། ངས་རྩེད་མོ་དང་སྦྲགས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་ཕེབས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཡག་པོ་ཞིག་ལ་ཕེབས་ཀྱི་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། འདི་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད། མདོག་ཉེས་པོ་ཞིག་ལ་ཕེབས་ན་ང་ཚོའི་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་ནང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ཅེས་གཟུགས་བཟང་བ་དང༌། དབང་ཆེ་བ། ཚིག་བཙུན་པ། སྟོབས་ཆེ་བ་སོགས་གསུངས་ཡོད། དེ་དག་ནི་དོ་བདག་དབང་ཆེ་བའི་སྐད་ཆ་མ་རེད། གཞན་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱེད་ཐུབ་པའི་དོན་དུ་ཡིན། གཞན་ཕན་སྒྲུབ་པ་ལ་གཞན་གྱི་བློ་འགུགས་པ་དང་གཞན་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཞིག་དགོས་པས། གཟུགས་བཟང་བ་དང༌། ཚིག་བཙུན་པ་འདི་དག་གནད་འགག་ཆགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ལྡན་ཞེས་བཤད་ཡོད། ཡང་ང་རང་ཚོས་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཤད་དུས་མཐོང་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དང༌། ལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་པ་འདི་མཛེས་པོའི་སྐད་ཆ་རྐྱང་པ་མ་རེད། བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་ཡང་སྲིད་ཕེབས་པ་ཡིན་ན་རྣམ་པ་ཡག་པོ་ཡོང་མདོག་ཁ་པོ་རེད་ཅེས་ཕྱེད་ཀ་རྩེད་མོ་དང་ཕྱེད་ཀ་ངོ་མ་བྱས་ནས་བཤད་པ་འདིར་རྒྱུ་མཚན་ཡོད། དེ་སྐོར་ཁ་སྔོན་ཕ་རན་སིར་བུད་མེད་ཅིག་གིས་སྐད་ཆ་མང་པོ་དྲིས་བྱུང༌། ངོས་ནས་ཡང་སྲིད་དེ་དགོས་པ་ཡོད་ན་ཏན་ཏན་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་ཕེབས་ཆོག་པར་མ་ཟད། དེ་ཡང་མཛེས་པོ་ཞིག་ཕེབས་ཀྱི་རེད། མཛེས་པོ་ཕེབས་དགོས་པར་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ཡོད། ཕལ་ཆེར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་བུད་མེད་ལ་ཕེབས་པ་ཡིན་ན་འདི་བཙུན་མ་ཞིག་བྱེད་དགོས་པ་ལས་ཁྱིམ་པ་བྱེད་ཀྱི་མ་རེད། དེར་བརྟེན་གདོང་ལ་ཚོས་བྱུག་རྒྱུ་ཡོང་གི་མ་རེད། ཚོས་བྱུག་རྒྱུ་མེད་དུས་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པ་ཡག་པོ་ཞིག་མེད་ན་བཟོ་ལྟ་བཟོ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད། བསམ་བློ་ཡག་པོ་བཏང་ན་རྒྱུ་མཚན་ཡོད། ཕྱེད་ཀ་རྩེད་མོ་དང་ཕྱེད་ཀ་ངོ་མའི་བསམ་བློ་ཡིན། འདས་པའི་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཉི་ཤུའི་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མིས་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་སྐད་ཆ་འདྲི་མཁན་མང་པོ་བྱུང་། ཁོང་ཚོར་དེ་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་གི་ཡོད། བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་སྐད་ཆ་འདི་འབྲེལ་བ་མེད་པར་བརྟེན་རྣམ་ཀུན་ཤོད་ཀྱི་མེད།
ཁ་སྔོན་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་གལ་ཏེ་ཕེབས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་དང༌། དེ་ཡང་བཙན་བྱོལ་གྱི་གནས་སྟངས་འོག་བྱུང་བ་ཡིན་ན། རྒྱ་མིའི་ལག་པར་སྐྱེ་གི་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་དགོས་པ་འདི་ཕལ་ཆེར་ལོ་བཅུ་གྲངས་གོང་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་པའི་གནས་ཚུལ་འདི་མི་གཅིག་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་རྒས་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་མགྱོགས་པོ་ཤི་འགྲོ་གི་རེད། དེ་ཤི་བའི་སྐབས་ལ་ཁྱེད་རང་ཚོ་བོད་པའི་གནས་ཚུལ་རེ་བ་རྒྱག་ས་མེད་པ་རེད་ཅེས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་འུད་ཆེན་པོས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད་ལ། སྔོན་མ་པེ་ཅིང་ལ་ལྟ་སྐོར་ཚོགས་པ་ཞིག་འགྲོ་སྐབས་ཀྱང་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བཤད་འདུག དེ་རྗེས་སྤྱིར་བཏང་སྐད་ཆ་ཤོད་མཁན་དེ་འདྲས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཤོད་ཀྱི་འདུག བོད་མིའི་ནང་ནས་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཤོད་མཁན་ཁ་ཤས་ཡོང་གི་འདུག རྒྱ་མིས་རྩིས་ངན་བརྒྱབ་སྟེ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དེ་ཡང་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ཤོད་མཁན་ཡོང་གི་འདུག དེང་སྐབས་རྒྱ་གར་ལ་ཡོད་པའི་བླ་ཆེན་ངོས་དང་ནང་མའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་ཁ་ཤས་ནས་ངོས་ལ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚེར་སྡུག་པ་ཞིག་ཡོང་གི་མ་རེད་ཀྱང༌། གལ་སྲིད་སྟོང་ཟུར་གྱི་ཆ་ལ་གནས་ཚུལ་སྡུག་པ་ཞིག་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་ཕྱོགས་སྐོར་འདི་འདྲ་ཡིན་ཞེས་ཕྱག་བྲིས་འཇོག་པ་གནང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་འདྲ། གང་ལྟར་གཞི་འཛིན་ས་ཡོད་པ་ཞིག་གནང་རོགས་ཞེས་གསུངས་མཁན་ཡོང་མྱོང༌། འདི་ནི་ཡག་པོ་རེད། ངས་ཀྱང་ཁོང་རྣམ་པར་འགྲེལ་བཤད་ཞུས་ཡོད། ང་ལ་ཁ་ཆེམས་ལྟ་བུའི་ཡིག་ཆ་འཇོག་རྒྱུ་མེད་པར་གང་ལྟར་ཡོང་བསྒྲགས་ཀྱིས་གལ་ཏེ་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་ལ་སྡོད་རིང་ང་ཤི་བ་དང་གཅིག གཉིས་ནས་བོད་མི་མང་གིས་ངའི་ཡང་སྲིད་ཅིག་མུ་མཐུད་དགོས་འདོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན། ཡང་སྲིད་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་སྔོན་མས་འགོ་བརྩམས་པའི་ལས་ཀའི་འཕྲོ་བསྐྱང་རྒྱུར་ལུས་པ་དེའི་འཕྲོ་སྐྱོང་བའི་དོན་ལ་ཡང་སྲིད་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ལས་དེ་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བར་ཡོང་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ལ་བསམ་བློ་ཡག་པོ་ཞིག་བཏང་ན་སྐྱེ་བ་སྔོན་མས་ལས་ཀ་འགོ་བཙུགས་པ་འཕྲོ་ཅན་དུ་ལུས་པ་དེའི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ལ་འགྲོ་བའི་ཡང་སྲིད་ཅིག་ཡོང་དགོས་པ་ལས། དེའི་འགལ་རྐྱེན་ལ་འགྲོ་བའི་ཡང་སྲིད་ཅིག་ཡོང་ཤེས་སྟངས་མེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་ལ་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱེད་སྐབས། གལ་སྲིད་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་གློ་བུར་བཙན་བྱོལ་ལ་སྡོད་རིང་འདས་གྲོངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན། དེའི་ཡང་སྲིད་མུ་མཐུད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཚེ་ཡང་སྲིད་ཡོང་ས་དེ་རྒྱ་མིའི་ལག་པར་ཡོང་རྒྱུ་མིན་པར་འདི་ཕྱོགས་རང་དབང་ལུང་པའི་ནང་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་ངས་ཚིག་ཐག་བཅད་ནས་ཤོད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ལ་ཐུག་ཡོད། སྤྱི་ཡོངས་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་གནད་འགག་ཆགས་ཏེ་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ཞིག་ལས། ང་སེམས་ཤུགས་ཆགས་ཏེ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དག་ཞིང་ལ་ཕེབས་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། བླ་མ་ཁ་ཤས་ཀྱི་དེ་འདྲའི་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད་པ་རེད། རྣམ་ཀུན་བླ་མས་ཁྱེད་རང་ཚོ་སྡུག་པ་མ་གཏོགས་ང་དག་ཞིང་ལ་འགྲོ་ཆོག་ཡིན་ཞེས་གསུང་གི་ཡོད། ཉིན་གཅིག་བླ་མ་ཕྲན་བུ་སྙུང་སྐབས་སློབ་མ་ཚོས་ཁྱེད་རང་ནི་དག་ཞིང་ལ་ཕེབས་ཆོག་གི་རེད། ང་ཚོ་སྡུག་པས་སྐྱབས་འཇུག་གནང་རོགས་ཞེས་ཞུས་པར། བླ་མས་མ་ཤི་ན་མ་ཤི་བ་རང་དགའ་བ་འདུག་ཅེས་བརྗོད་པའི་སྐད་ཆ་ཡོད། བག་གྲོ་བོ་བྱས་ཏེ་སྡོད་སྐབས་དག་ཞིང་ལ་འགྲོ་ཆོག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད། དངོས་སུ་ན་བའི་སྐབས་ལ་མ་ཤི་བར་བསྡད་ན་སྙམ་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ང་རང་ལ་ཆ་བཞག་ན་རྣམ་ཀུན་ནས་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ང་ཤི་ཡང་དབུགས་འགྲོ་ཐུབ་པ་མི་འདུག་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད། ཤེས་སོང་ངམ། དངོས་གནས་བོད་མི་མང་གི་སེགས་ཤུགས་དང༌། དམ་ཚིག་ལ་རྒྱ་ཆིག་བསྒྲིལ་འདི་ཙམ་ཡོད་པ་རེད། ལམ་སང་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་སོན་གྱི་མེད་ཀྱང༌། བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་དེ་དག་གི་བློ་བཞག་ས་ཞིག་དང༌། བསམ་བློའི་ནང་སེམས་གསོ་གཏོང་མཁན་ཞིག་ལས་མ་བྱུང་ཡང་ང་ཡོད་པ་འདིས་ཕན་གྱི་ཡོད། གནས་ཚུལ་འདི་འདྲའི་འོག་ལུས་ན་ཚས་བརྡུང་ནས་ཤི་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ང་ནི་དབུགས་འགྲོ་ཐུབ་པ་མི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ང་རང་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་བསྡད་ཡོད་ལ། གཟུགས་པོ་ནི་བདེ་ཐག་ཆོད་དང༌། སེམས་ནི་སྐྱིད་ཐག་ཆོད་ཡོད། གཉིད་ཡང་སྐྱིད་པོ་ཁུག་གི་འདུག ལྟོ་ཆས་ནི་བྲོ་བ་ཆེན་པོ་འདུག ཁྱེད་རང་ཚོས་བརྟན་བཞུགས་ཕུལ་ནས་དངངས་སྐྲག་བྱེད་དགོས་དོན་རྩ་བ་ནས་མེད། བློ་བདེ་པོ་བྱས་ཏེ་སྡོད། བརྟན་བཞུགས་རྗེས་སུ་བལ་ཡུལ་བོད་མི་སྐྱིད་སྡུག་ཐུན་མོང་ནས་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང་འབུལ་གྱི་ཡོད་པ་དེ་དུས་མཉམ་དུ་ཕུལ་ན་འགྲིགས། ཆོ་ག་བཏོན་སྨོན་ལམ་བརྒྱབ་ནས་རྟེན་འབྲེལ་སྒྲིག་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་བྱས་ན་འགྲིགས། ཁྱེད་རང་ཚོ་ཛ་དྲག་དང་དངངས་སྐྲག་བྱེད་དགོས་དོན་རྩ་བ་ནས་མེད། བློ་བདེ་པོ་བྱས་ཏེ་སྡོད། ཤེས་སོང་ངམ།
སྔོན་མ་ལྷ་སར་སྡོད་སྐབས་ཕོ་བྲང་གསར་པ་བརྒྱབ་ཚར་རྗེས་ཉིན་གཅིག་ལྷ་ཀླུའི་རྨོ་བོ་༼ལྕམ་གཡང་འཛོམས་ཚེ་རིང་༽ལགས་མཇལ་ཁར་སླེབས་བྱུང༌། སྙིང་རྗེ་ཁོང་གིས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཚེ་བརྟན་པའི་དགོངས་པ་བཞེས་དགོས། སྐུ་ཚེ་མ་བརྟན་ཚེ་ཡང་སྲིད་ཅིག་ཕེབས་དགོས་པ་རེད། ཡང་སྲིད་ཕེབས་ནས་ཀྱང་ཕྱག་དཔེ་འདི་ཙམ་བསླབ་གནང་དགོས་པ་དང༌། སྐུ་ལས་འདི་ཙམ་བསྐྱོན་དགོས་པས་ཆོ་གང་ཡོད། ད་ལྟ་ཕྱག་དཔེ་གཟིགས། སྐུ་ལས་ཚང་མ་བསྐྱོན་ཚར་བ་འདི་སྐུ་ཚེ་རིང་པོ་བཞུགས་ན་ཡག་གི་རེད་མ་གཏོགས། ཡང་སྲིད་གཉིས་པ་ཞིག་ཕེབས་ཏེ་གཞི་ནས་སློབ་སྦྱོང་གནང་དགོས་བྱུང་ན་སྐུ་མཉེལ་རོགས་རེད་ཅེས་བརྗོད་མྱོང༌། དེ་དག་འཕྲོས་བཤད་ཡིན། ཁྱེད་རང་ཚོ་བློ་བདེ་པོ་བྱས་ཏེ་སྡོད། ཤེས་སོང་ངམ། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་བཅས་སོ།། །།

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
མི་ལོ་སུམ་ཅུའི་གོང་དུ་ང་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་ཅིང་། ངས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲང་ལམ་ཉུལ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཇ་འཐུངས། བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཇ་འདི་ལ་ཇ་མངར་མོ་ཞེས་འབོད། ལས་ཁུངས་ཆེ་ཁག་ལ་བཅར་སྐབས་ཀྱང་ཇ་འདྲེན་ལ། སྲང་ལམ་ཁུག་ཀྱོག་ལ་བསྐྱོད་ནའང་ཇ་ཚོང་ཁང་ཡོད། མེ་འཁོར་ནང་དུ་ཞུགས་སྐབས་ “ཇའེ། ཇའེ། ཇའེ”ཞེས་བོད་ཀྱི་དབུ་མཛད་རྣམས་ཀྱི་སྐད་གདངས་ལ་འགྲན་འཛུགས་པའི་ཇ་ཚོང་པའི་སྐད་དེ་ཐོས་ཡོང་། མདོར་ན་ཇ་ཚོང་ཁང་མེད་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཞིག་ཡིད་ལ་འཆར་དཀའ་ལ། བསམ་བློ་ཡེ་ནས་མ་བཏང་བའི་འཆར་སྣང་ཞིག་ལ་མར་པ་ལོ་ཙ་བ་ཡང་ཇ་སྟེགས་ཤིག་ཏུ་བཞུགས་ནས་ཇ་མཆོད་བཞིན་པའི་སྣང་བ་ཞིག་ངང་གིས་ཡོང་བར་བྱེད།
༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གྱི་གསར་འགྱུར་ཞིག་གི་མགོ་བརྗོད་དུ་འདི་ལྟར། “རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་བཏུང་བ་ཕུན་ཚོགས་དེའི་རྒྱབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནག་པོ་”ཞེས་བྲིས་འདུག ང་ཁོམ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་གསར་འགྱུར་དེ་ལན་གཅིག་བཀླགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་དེའི་བརྗོད་བྱ་དེ་ནམ་ཡང་སེམས་ནས་ཡལ་དཀའ་བར་གྱུར། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་གར་ལ་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་མེད་པ་དེ་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཇ་ཇི་ལྟར་འཕེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་འཆད་པའི་ཡིག་རིགས་ཧ་ཅང་མང་བར་སྣང་ལ། ཇའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་མ་ཕུ་འདེད་བྱས་ཚེ་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་འཆད་ཐུབ་པའི་ཚོད་དུ་སྣང་། དེས་ན་འདིར་བོད་ཀྱི་ལོ་སར་ཤར་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཇ་མངར་མོའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་རོབ་ཙམ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད།
རྒྱ་ནག་ཏུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་ཇ་འཐུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་གི་སྐད་མང་པོའི་ཇའི་སྐད་དོད་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ལས་མཆེད་པར་གྲགས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་དབྱིན་ཇི་གཙོ་བའི་ཡུ་རོབ་པའི་ཚོང་པ་དང་ཆོས་པ་རྣམས་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ལ་ཕྱིན་ནས་ཚུར་འཁོར་སྐབས་ལག་སྐྱེས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཇ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་མགོ་བཙུགས། དེ་ནས་ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇ་དེ་ཐོག་མར་སྨན་སྣ་ལྟ་བུ་ཞིག་དང་དེ་ནས་བཏུང་བའི་ཚུལ་དུ་སྤྱད་ཅིང་། ཇའི་བཏུང་བ་ཞེས་སྙན་པ་རྒྱས་ནས། ཇའང་འཚིག་ཇ་ཁང་གི་ཟས་ཐོའི་གྲས་སུ་སླེབས། རིམ་གྱིས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་དག་དང་། བྱང་ཨ་མི་རི་ཀའི་ནིའུ་ཡོག་གྲོང་ཁྱེར་(སྐབས་དེ་དུས་ནིའུ་ཨམ་སི་ཊར་ཌམ་ཟེར་)ལའང་སླེབས་ཏེ་བཏུང་བ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇ་ཚོང་བྱེད་པའི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་སུ་ ཌ་ཆིའི་ཚོང་པ་རྣམས་གྲགས་ཆེ་བ་བྱུང་ཡོད་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༦༥༧ ལོར་སྐུ་ཞབས་ཐོ་མ་སི་ གྷེ་ར་ཝེ་ཞུ་བ་ཞིག་གིས་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཇ་ཁང་ཐོག་མ་དེ་སྒོ་ཕྱེས་ཡོད་འདུག་ལ། ཁོའི་ཇ་རྣམས་ནི་ཌ་ཆི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་འདུག
ད་དུང་སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་པོར་ཅུ་གྷལ་གྱི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་མཚན་ལ་ Catherine of Braganza ཞུ་བ་ཞིག་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་པོ་ Charles IIལ་གཉེན་བསྒྲིགས་པ་དང་། སྲས་མོ་འདི་ཉིད་ཇ་ལ་མཉེས་པའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཇའི་བཏུང་བ་འཕེལ་བ་དང་ཕྱི་དྲོའི་ཇ་ཞེས་པའང་སྲས་མོ་འདིས་སྲོལ་བཏོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཀྱང་འདུག འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་འདིའི་སྐབས་སུ་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཇ་ནང་འདྲེན་གྱིས་བཙོང་རྒྱུ་ལ་དགག་བྱ་བྱས་ཤིང་ཇ་ལ་ཁྲལ་ཆེན་པོ་སྤྲོད་དགོས་པ་བཟོས་ཤིང་། རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཇའི་ཚོང་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱས་འདུག་པ་བཅས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ཇ་ནག་ཚོང་བྱེད་རྒྱུའང་འཕེལ་ཡོད་འདུག དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་ཇའི་བཏུང་བ་འདི་ནི་ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ལ་མུ་མཐུད་ནས་གྲགས་ཆེ་ནའང་ཇའི་གོང་ཚད་འཕར་བ་དང་ཇ་དཀོན་པོར་གྱུར་ཏེ་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ཁོ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།
སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་ སི་པཱན་རྒྱལ་ཁབ་དང་། པོར་ཅུ་གྷལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ བུ་རམ་ཤིང་དེ་འཛམ་གླིང་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་མེད་པ་ཡིན་ན་བཏུང་བ་དེ་ལའང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་མེད་ཚོད་རེད། རྒྱ་གར་བ་རྣམས་ནི་སྟོན་པ་ཡེ་ཤུའི་དུས་སྐབས་ཙམ་ནས་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བ་བཙིར་ནས་ཀ་ར་བཟོ་མཁན་དང་པོའི་གྲས་རེད་ལ། བུ་རམ་ཤིང་དེ་དག་ནི་ལྷོ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཁུལ་དུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་རེད། འོན་ཀྱང་ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་ཡུལ་ནས་ཡུལ་མི་གཡོག་ཏུ་འཁྱེར་ཏེ་བྱང་ཨ་མི་རི་ཀ་སོགས་སུ་བུ་རམ་ཤིང་འདེབས་པའི་ཞིང་ས་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཙུགས་པའི་རྗེས་ནས་ཀ་ར་དེ་ཡུ་རོབ་ཁུལ་དུ་ཁྱབ་ཆེ་བ་དང་གོང་ཁེ་པོ་བྱུང་པ་རེད། (བུ་རམ་ཤིང་ ༼Sugarcane༽གི་འཕེལ་རིམ་ལ་བརྟེན་པའི་ཀ་རའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་དོ་སྣང་འདྲེན་པ་ཞིག་འདུག)
རྒྱ་གར་ནི་ཟས་རིགས་སྨན་སྣ་སྡེབ་སྦྱོར་བྱེད་མཁན་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ས་ཆ་གང་ཞིག་ནས་མི་ཞིག་གིས་ཇའི་ནང་དུ་ཀ་ར་ཁེམ་བུ་གང་ངམ་དོ་འདེབས་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་བ་རེད། དེའི་རྗེས་ཞིག་ལ་འོ་མ་ཡང་བསྲེས་ནས་འོ་མ་དང་ཀ་ར་ཅན་གྱི་ཇ་མངར་མོའི་བཏུང་བ་དེ་བྱུང་པ་རེད། ད་དུང་སྒ་སེར་རློན་པ་དང་སྨན་སྣ་གཞན་ཡང་བསྲེས་ནས་ཇ་བསྐོལ་བའི་ལུགས་སྲོལ་དེ་འཕེལ་བར་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནས་གློ་བུར་དུ་ རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ར་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཇ་བསྲེས་ནས་ཇ་མངར་མོ་ཞེས་པའི་ཡིད་འོང་གི་ལོངས་སྤྱོད་འདི་བྱུང་བ་རེད།
རྒྱ་ནག་གི་དུད་ནག་གམ་ཉལ་ཐའི་འཐབ་འཁྲུག་ཅེས་པ་དེ་ལ་ཕལ་ཆེར་ཇའི་དམག་འཁྲུག་ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་རུང་བ་ཞིག་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་ཇའི་ཐོན་སྐྱེད་ནི་རྒྱ་ནག་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་ཡོད་པ་དང་། དབྱིན་ཇིས་རྒྱ་ནག་ནས་ཉོ་བའི་ཅ་དངོས་ཀྱི་འབོར་ཆེ་ཤོས་དེ་ནི་ཇ་ཡིན་པ་རེད། ཇའི་ཚོང་ཟོག་གི་གྲངས་འབོར་ནི་རྒྱ་ནག་གི་དཀར་ཡོལ་དང་དར་གོས་ལས་ཀྱང་ཆེ་བ་རེད། འོན་ཀྱང་རྙོག་དྲ་ཞིག་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་ཇའི་དོད་དུ་དངུལ་རྐྱང་འདོད་པ་དང་། དབྱིན་ཇི་བའི་ལག་པར་དངུལ་ཐོབ་དཀའ་བར་གྱུར།
དེ་ནས་དབྱིན་ཇིས་ཇ་ཚོང་སྐོར་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱས་པ་དེར་རང་གི་དབང་འོག་ན་ཡོད་པའི་ཨ་མི་རི་ཀ་སོགས་མ་དགའ་བ་དང་། དེའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་ཇའི་དོ་པོ་མང་པོ་རྒྱ་མཚོར་གཡུགས་ཏེ་དབྱིན་ཇིའི་དབང་བསྒྱུར་ནས་ཁ་གྱེས་པའི་ ༡༧༧༣ལོའི་ཨ་མི་རི་ཀ་རུ་ཇའི་ཁྲལ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ་གྲགས་ཅན་ “Boston Tea Party”ཅེས་པ་དེའང་བྱུང་བ་རེད། སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་ཇའི་ཚོང་ཟོག་དཀོན་པོ་དེས་དབྱིན་ཇིའི་དབང་འོག་གི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་བློ་ཕམ་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་རང་ཉིད་ཀྱང་ཇའི་ཚོང་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་ཉེས་སུ་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་དབྱིན་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་ལ་མཁོ་བའི་ཚོང་ཟོག་ཅིག་རྙེད་པ་ནི་ཉལ་ཐ་རེད། རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཉལ་ཐའི་ཚོང་རྭ་བདག་འཛིན་བྱས་ཏེ་བྷལ་གྷལ་ཁུལ་དུ་ཉལ་ཐ་བཏབ་པ་དང་དེའི་འདེབས་ལས་ཀྱི་ཐབས་བྱུས་གསར་པ་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གིས་ཉལ་ཐའི་ཚོང་དེ་ཁྲིམས་འགལ་ཡིན་པར་བརྩིས་ནས་བཀག་འགོག་བྱས་སྐབས་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཁྲིམས་དེ་ལ་གཡོལ་ཐབས་བྱས་ཏེ་ནག་ཚོང་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་བསྟེན་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གོང་མས་ཉལ་ཐ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ས་ཡ་མང་པོར་ལང་ཤོར་གྱི་ན་ཚ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་སྐབས་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་གིས་དེ་ལ་ཡ་མེད་བྱས་པ་རེད། དེ་ནས་ ༡༨༣༩ ལོར་རྒྱ་ནག་གོང་མས་ཉལ་ཐའི་སྒམ་ཁྲི་གཉིས་གཞུང་བཞེས་བྱས་སྐབས་དབྱིན་ཇིས་ཐེ་ཚོམ་དང་འགོར་འགྱངས་མེད་པར་དམག་གྲུ་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ལ་བཏང་ནས་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་རྒྱ་ནག་གི་མཚོ་འགག་རྣམས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་སྒོ་འབྱེད་རྒྱུ་དང་ཧོང་ཀོང་རྩིས་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་བྱེད་དགོས་བྱུང་བ་རེད།
སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་སྤྱང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་ཇ་ཚོང་ལ་བརྡབ་གསིག་མི་ཡོང་བའི་འཆར་གཞི་བཟོས་པ་དང་། དེ་ཡང་རྒྱ་གར་ནི་ས་ཆ་འོས་ཤོས་དེ་ཡིན་པར་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་རེད། མིང་ལ་ Robert Fortune ཟེར་བའི་དབྱིན་ཇི་བ་ཞིག་གིས་ ༡༨༤༨ ལོར་རྒྱ་ནག་ནས་ཇ་ཤིང་རྐུ་ཁྱེར་བྱས་ཤིང་། ཇ་ཤིང་སྤྱད་དེ་སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཨ་སཱམ་ས་ཁུལ་དུ་ཇ་ཤིང་གི་ཞིང་ལས་མགོ་བརྩམས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཇའི་ཞིང་ཁ་ལ་ངལ་རྩོལ་པ་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་དང་། དབྱིན་ཇིའི་གོང་མས་ ༡༨༣༣ ལོར་བྲན་གཡོག་བཀོལ་རྒྱུ་རྩ་འགོག་བྱས་བརྟེན། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ལས་མི་རྣམས་ལ་གན་རྒྱའི་ཐོག་ནས་ཇའི་ཞིང་ཁ་རྣམས་ལ་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་མགོ་བརྩམས་མོད་དེ་དག་ཀྱང་གཡོག་པོ་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་པ་རེད། དེ་ནས་ཅང་མ་འགོར་བར་རྒྱ་གར་ནི་ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ལ་ཇའི་ཚོང་ཟོག་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་མཁན་གྱི་ལྟེ་བ་ཞིག་ཆགས་པ་རེད་ལ། རྒྱ་གར་དུ་ཇ་ཤིང་འདེབས་པའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་བ་ཚོ་ཡང་ཇ་ལ་ལོབས་པར་གྱུར་ཅིང་། དབྱིན་ཇིའི་བྱེད་སྲོལ་ལ་དཔེར་ལེན་གྱིས་རྒྱ་གར་བ་རྣམས་ནི་འོ་མ་དང་ཀ་ར་བསྲེས་པའི་ཇ་མངར་མོ་འཐུང་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།
ད་ལྟ་དྲ་ཐོག་ནས་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་སྐབས་ཇ་དེ་རྒྱ་ནག་ནས་མཆེད་དེ་འཛམ་གླིང་ལ་ཇི་ལྟར་ཁྱབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་ཐུང་ཅི་རིགས་པ་རྙེད་ཅིང་། བོད་ལ་དུས་རབས་དགུ་པ་ཙམ་ནས་ཇ་དར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཞོར་ལ་འབྱུང་ངོ་།། གང་ལྟར་ཡུ་རོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་དང་ཉི་ཧོང་ལ་ཚོང་འབྲེལ་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་ཇའི་བཏུང་བ་འདི་ཉིད་ཡུ་རོབ་ལ་དར་པ་དང་། དབྱིན་ཇིའི་གོང་མའི་སྟོབས་ཤུགས་འཛམ་གླིང་ལ་བཀྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་དུ་ཇའི་ཚོང་འབྲེལ་དང་། ཇའི་ཚོང་ཁྲལ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཇ་དེ་འཛམ་གླིང་ལ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པའི་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཚོང་གི་འགྲན་བསྡུར་སོགས་བྱུང་འདུག་གོ།
༡༩༩༠ གོ་གྲངས་ཤིག་ལ་གུས་པ་ཝ་ར་ན་སིར་སྡོད་སྐབས་ཆུ་མོ་གང་གཱའི་འཁྲིས་ན་ཡོད་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ཞིག་ལ་ཕྱིན་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་སྦྱིན་བདག་ཕ་བུ་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཡིག་གི་དེབ་ཅིག་པར་སྐྲུན་བྱེད་པའི་སྟ་གོན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ཤེལ་ཕོར་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་ནང་དུ་ངུར་སྨྲིག་གི་མདོག་དང་ལྡན་པའི་བཏུང་བ་ཞིག་འཁྱེར་ཡོང་ཞིང་། དེ་ནི་ཇ་མངར་མོ་རེད། འདི་འདྲའི་ཇ་ཞིམ་པོ་ཞིག་ཡུལ་གཞན་ན་དཀོན་སེ་སྣང་ལ། ལོ་ཤས་གོང་ལ་ཧོང་ཀོང་དུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཀྱང་ཧོང་ཀོང་གི་ཟ་ཁང་རྣམས་སུ་ངུར་སྨྲིག་མདོག་གི་ཇ་མངར་མོ་དེ་དག་དར་སྲོལ་ཆེན་པོ་འདུག
དེས་ན་རྒྱ་གར་གྱི་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ལ་བརྟགས་སྐབས་མར་པ་ལོ་ཙ་བས་མཆོད་རྒྱུ་བྱུང་མེད་པ་རེད་ལ། ཆག་ལོས་ཀྱང་ཇ་མངར་མོ་མཆོད་རྒྱུ་བྱུང་མེད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོ་རྒྱ་གར་ན་བཞུགས་སྐབས་ཕ་ཡུལ་གྱི་ཚྭ་ཁུ་ཅན་གྱི་བོད་ཇ་དེ་དྲན་གྱིན་ཡོད་ཚོད་རེད།
ཇའི་གཏམ་རྒྱུད་དུམ་བུ་འདི་ནི་དེ་རིང་རེས་གཟའ་ཉི་མའི་དུས་ཚོད་སྤྱད་དེ་བཏུས་པ་དགེའོ།།
གསལ་འདེབས། རྩོམ་འདིའི་པར་དབང་ངེད་བཙན་པོ་ཚང་ལ་དབང་བས་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་པར་གང་འདོད་དུ་བརྒྱུད་འགོད་བྱེད་མི་ཆོག
རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།
རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/recommend/26020.html


text:
ཁྲི་རལ་པ་ཅན།
བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མི་མང་ཆེ་ཤོས་དབུས་གཙང་དང་སྟོད། བར་ཁམས་ཀྱི་བོད་མི་སྔ་མོ་བོད་ས་མ་ཤོར་གོང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ གཏོགས་པ་ཞེ་གཅིག་ནས་ཡིན་པས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་རེ་ཟུང་ནང་རྒྱ་སོག་གི་དམག་འཁྱམས་རེ་གཉིས་རེས་བཙན་ འཛུལ་གནས་སྐབས་པ་རེ་བྱས་མྱོང་ཙམ་ལས། ཕྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ས་ཡོངས་རྫོགས་མ་བཟུང་བར་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆོས་ རིག་གི་ཁོར་ཡུག་གཙང་མ་ཞིག་གི་ནང་གནས་ཡོད་ཅིང་། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་མང་ཤོས་ཁོར་ཡུག་དེ་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་སླེབས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས།
སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་མི་ལོ་༥༠ ལྷག་ནང་བོད་མིའི་གོམས་སྲོལ་རྙིང་པ་ཆོས་རྒྱུད་ལུང་ཚན་གྱི་དཀའ་རྙོག་ཅུང་རེ་ ནང་ཁུལ་དུ་འཕྲད་མྱོང་བ་མ་གཏོགས། རྩ་བའི་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་སླར་གསོ་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ གང་སར་བོད་མིའི་ཆོས་རིག་དར་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་ཞི་ལྷིང་དང་ཆིག་སྒྲིལ། ༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དར་ཆའི་འོག་ཚང་མ་འདུ་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད་རྐྱེན། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་འཛམ་གླིང་གི་སྐྱབས་བཅོལ་བའི་ཁྲོད་ཚགས་ཚུད་ ཤོས་དང་ཡར་རྒྱས་ཆེ་གྲས། ཐ་ན་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱབས་བཅོལ་བ་གཞན་ཚོར་ཕན་ཁྱད་ འདོན་པར། དཔེ་བལྟས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༠ ནང་ཙམ་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཨ་མདོ་བ་མང་པོ་ཅིག་རིམ་འབྱོར་བྱུང་བ་དང་བསྟུན། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཁྲོད་བསམ་སྤྱོད་མི་མཐུན་པའི་གཡོ་འཁྱོམས་ཆེ་ཙམ་འཐོན་འགོ་ བརྩམས་ཡོད།
ཨ་མདོ་བ་ཚོ་ནི་གཙོ་ཆེར་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཨ་ཞ་དང་ལྡོང་མི་ཉག་སོགས་ཕྱི་ ཡོང་གི་མི་རིགས་འདྲེས་མའི་ཚོ་ཁག་རྣམས། བཙན་པོའི་སྐབས་བོད་ཀྱིས་ཞི་དྲག་གི་ཐབས་ཇུས་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། ཕྱིས་བོད་སིལ་བུར་འཐོར་རྗེས་ས་སྐྱའི་སྐབས་ཧོར་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ ཟེར་བའི་ནང་བཅུག་ནའང་། དེ་རྗེས་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་རྒྱ་སོག་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་བསྡད་མྱོང་བས། ༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་ཚོགས་པ་ཁག་ལ་སྩལ་བའི་བཀའ་སློབ་ཤོག་༨༨པའི་སྟེང་། “བར་ལམ་བོད་སིལ་བུར་ཕྱིན་པ་རེད། ཕྱིས་སུ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཚུགས་སྐབས་ལ་མདོ་སྨད་ཁུལ་རྒྱ་བོད་ཧོར་གསུམ་ཞེས་པའི་ ཧོར་ཁོངས་སུ་བརྩི་གི་མེད་དམ་”ཞེས་གསུངས་ཡོད་ཅིང་།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བར་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་མཁས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ནས་ ཀྱང་(བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བགྲོ་གླེང་)དེབ་ཀྱི་ཤོག་༢༥ སྟེང་དུ། “བོད་ཀྱི་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྟག་གཟིག་པའི་མི་རིགས་དབྱེ་ཚུལ་ཞིག་ཏུ། སྟག་གཟིག་ནས་མཆེད་པའི་ཧོས་ཞེས་པ་ལས་ཞང་ཞུང་པ་བྱུང་བ་བཤད་པ་ལྟར་ན། སེ་འ་ཞ་(Turco-Mongols) ལྡོང་མི་ཉག་པ་ (Tanguts)རྣམས་དང་འདྲ་བར་ཞང་ཞུང་པའང་ཕྱི་ནས་བྱུང་པ་(Indo-Iranic) ཡིན་དགོས་”ཞེས། ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་དུ་ཁྱབ་པ་མི་རིགས་གཙོ་བོ་འ་ཞ་བ་རྣམས་ནི་ཧོར་དང་ཏིར་ཀི་བརྒྱུད་ པ་དང་། ཨ་མདོ་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་གནས་ཆེ་བ་ལྡོང་རིགས་རྣམས་བཅས་ཚང་མ་ཕྱི་ཡོང་གི་མི་རིགས་ ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད་ཅིང་།
གང་ལྟར། ཨ་མདོ་རྣམས་ཆོས་དང་སྐད་ཡིག་གི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ཡོངས་སུ་ཚུད་ ཡོད་ནའང་། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་མིའི་གདོང་དབྱིབས་དང་སྤྱོད་ལམ། ལྷག་པར་དམངས་ཁྲོད་དུ་མི་ཕན་ཚུན་བར་འབྲེལ་བ་འཛིན་སྟངས་དང་ཡིད་ཆེས་གནས་ཚད། རིན་ཐང་གི་བསམ་ཚུལ་སོགས་བོད་མི་དང་ཐ་དད་ཡིན་པ་མང་པོ་ཡོད།
ལར་ཨ་མདོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་རིག་གནས་གོམས་སྲོལ་ཀྱང་གཅིག་པ་མིན་པར། བྱང་རྒྱུད་ས་ཆ་མང་པོ་རྒྱ་དང་ཧོར། ཁ་ཆེ་དང་ཏིར་ཀི། ཧ་སག་སོགས་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་སུ་འདྲེས་དྲགས་རྐྱེན། མི་རིགས་དེ་ཚོའི་རིག་གཞུང་གིས་ཀྱང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པ་དང་ལྷན། ལྷོ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་དུས་རབས་མང་པོར་ཁེ་གཙང་དུ་བསྡད་དེ་དུས་ཕྱིས་སོག་པོའི་ཚོ་ ཁག་མང་པོར་འདྲེས་ཡོད་སྟབས། འགྲོ་ལུགས་སྡོད་སྟངས་གང་ཅིར་བོད་མི་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་འཐོན་ཡོད།
དཔེར་ན། བོད་མི་མང་ཆེ་བའི་ཁ་ཚིག་གཤིས་ཀ་རང་བཞིན་གྱིས་འཇམ་པོ་དང་བསྟུན་མཁས། སྤྱང་གྲུང་དོད་པོ། གཤིས་སྤྱོད་བསམ་འཁྱེར་གང་ཅི་ནམ་རྒྱུན་མངོན་གསལ་དོད་པོ་དང་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་ མི་སྟོན་པར་སྒམ་བརླིང་ངང་གནས་རྒྱུར་དགའ། ཨ་མདོ་རྣམས་ནི་མང་ཆེ་བ་གཡོ་སྒྱུ་ཆུང་བ་དང་སྤྱང་གྲུང་མི་འཛོམས་པ། དྲང་པོ་དྲང་བཞག་དང་ཨུ་ཚུགས་ཆེ་ལ་གཤིས་ཀ་གྱོང་པོ་ཡིན་པས། རང་གི་སེམས་སུ་ཡིད་ཆེས་དང་བསམ་ཚུལ་གང་ཡོད་པ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཆེ་བཙན་སུ་དང་མི་ མཐུན་པ་བྱུང་ཚེ། ཐབས་མཁས་པོ་དང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་འགལ་ཟླ་དེར་ཁ་གཏད་འཛེམ་ཟོན་ མེད་པ་རེད།
ལྷག་པར་བོད་ཧྲིལ་བོ་རྒྱ་དམར་གྱིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ནས་བཟུང་། ཨ་མདོ་ས་ཆར་བོད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་མང་པོ་ཅིག་གཞུང་སྒེར་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོའི་སྟེང་ བྱུང་ཡོད་ནའང་། དེ་ཚོའི་ནང་སུམ་རྟགས་སྙན་ངག་དང་རྒྱལ་རབས་ཐར་ཐོར་ཙམ་ལས། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་ལ་སྦྱངས་པ་གཏིང་ཟབ་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་མེད་ པར། སློབ་ཚན་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་ནག་གུང་བྲན་གྱི་བསམ་བློ་ལྟར་གཏན་འབེབས་བསླབ་དེབ་ཁག་ དང་། དམིགས་བསལ་ཆོས་དུག་རྒྱུན་ཡིན་པ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་རྗེས་ལུས་ཡིན་པས། དེ་ཚོར་ལྟ་ཙམ་གྱི་དང་གའང་མེད་པར། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གསར་སྤྱི་དང་དེ་ལས་ཀྱང་དམར་པོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་བ་ཚོར་ ཡིད་སྨོན་མོས་གུས་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་སོགས། དམར་པོའི་བསམ་བློ་ཁོ་ན་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་ཀླད་པའི་ནང་འཛུལ་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། འཛམ་གླིང་སྤྱི་བྱེའི་དེང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པའི་འགྲོ་ལུགས་སྡོད་སྟངས། བསམ་བློ་གཏོང་ཕྱོགས་སོགས་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་ཞན་པའི་འཁོར་ཡུག་ཅིག་ནང་འཚར་ལོངས་ བྱུང་བ་མ་ཟད།
སྔ་མོ་རྒྱ་ནག་ནང་གུང་བྲན་ཐོག་མར་སླེབས་སྐབས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཤན་ཞུགས་ཏེ། མི་རིགས་ཀྱི་ཞེན་ཁོག་གུ་དོག་མཁྲེགས་འཛིན་གྱིས་རྒྱ་ནག་སྐད་ཡིག་ཚད་འཕེར་ཙམ་ སྦྱང་མཁན་ཡང་ཉུང་ཉུང་ཡིན་རྐྱེན། ཨ་མདོ་ལོ་གཞོན་ཚོ་སྔ་མོའི་དམར་པོའི་བསམ་བློ་སོགས་རྒྱ་ཡིག་གི་བསྒྱུར་རྩོམ་ ཁག་ཅིག་ལྟ་བུ། བརྗོད་བྱ་ཚད་བཀག་ཅན་ཞིག་གི་ནང་མགོ་འཐོམས་ཏེ། བསམ་བློའི་གནས་ཚད་དམའ་མོ་དང་ལྟ་རྒྱ་མཐོང་རྒྱ་ཆུང་ཆུང་། དེའི་སྟེང་རང་བཞིན་གྱི་གཤིས་ཀ་གྱོང་བོས་གྲོགས་བྱས་ཏེ། བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཧ་ཅང་གིས་གུ་དོག་པོ་དང་གནས་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་གཤིས་ཀ་ཅན་ ཤིན་ཏུ་ཉུང་ཁར། དོན་འགྲུབ་རྒྱལ་སོགས་ནས་བཟུང་ཆོས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱིས་བོད་ཕོངས་པ་ འདྲ་བོ། ནང་དོན་དམར་པོའི་རིག་གསར་སོགས་དང་ཧ་ལམ་མཚུངས་བའི་རྩོམ་ཡིག་རྐྱང་སྤེལ་བ་དང་ ལྷན།
བར་ལམ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དམར་པོའི་ལྟ་གྲུབ་པ་མཱར་ཁེ་སི་དང་ཨང་གཱལ་སི། ཁཱང་ཏེ་དང་ཧྥེར་པ་ཁི།ནེ་ཆི་སོགས་ཀྱི་ལུང་དྲངས་ཏེ་སྔ་མོའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཆོས་ སྲིད་གནས་སྟངས་ཁག། དེང་སང་གི་བོད་ལ་དཔེ་འགེབས་བྱས་པ་དཔེ་དེབ་གསར་རྩོམ་གང་མང་ཞིག་འཐོན་པ་ནས་ བཟུང་། སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གཞུང་།ཆབ་སྲིད་དང་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སོགས་གང་ཅིའི་ཆ་ནས། གཞན་ལ་རྒྱུས་མྱོང་ཞན་པ་ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་སེར་སྐྱ་མང་པོ་ཅིག་གིས་གསར་རྩོམ་ དེ་ཚོའི་ནང་གང་བརྗོད་པ་རྣམས་གཡོལ་ཐབས་བྲལ་བའི་བདེན་དོན་ཞིག་ཏུ་བསམས་ཏེ། བོད་ཕྱི་ནང་གི་སྐད་འཕྲིན་དང་ངོ་དེབ།གསར་ཤོག་བཅས་རྒྱུད་ལམ་མཐོང་ཚད་སྟེང་དུ། ནང་ཆོས་ཀྱིས་བོད་ཕོངས་ལ་སྦྱར་བ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་གིས་བོད་སྐྱོབས་མི་ ཐུབ་པས། གཏོར་བཤིག་གི་བསམ་བློ་དང་གསར་བརྗེ་ཡི་སྙིང་སྟོབས་དགོས་པ་དུས་རྒྱུན་བཤད་ བསྡད་ཡོད་པ་བཞིན། ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་རེ་གཉིས་ཀྱིས་རང་གི་སྡེ་བའི་ནང་གི་མ་ཎི་འཁོར་ཁང་དང་བསང་ ཁྲི་བཤིག་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་མྱོང་ཡོད་པ་རེད།
གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་ལས་ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་གསར་ཞེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློ་ལྟར་ན། གསར་བརྗེ་ནི་ངེས་པར་རྙིང་ཚབ་གསར་པས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། རྙིང་པ་གཏོར་བཤིག་མ་བྱས་ན་གསར་པ་ལག་བསྟར་མི་ཐུབ་པ། གསར་པ་དར་སྤེལ་གཏོང་བར་རྙིང་པ་རྩ་གཏོར་གྱི་སྙིང་སྟོབས་ཡོད་པ་ནི་བསམ་བློ་བ་ དང་སྔོན་འཐོན་པ། ཡར་རྒྱས་ཅན་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད།
སྤྱིར་བཏང་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་རྒྱུས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་རིམ་པར་བསགས་པའི་ གསར་རྙེད་ཀྱི་རིགས་ལམ་སྣ་མང་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་གཞུང་ལུགས་གྲུབ་སྟེ། གནས་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་རིགས་པ་རྒྱ་ཇེ་ཆེ་དང་གཏིང་ཇེ་ཟབ། སྣ་འཛོམས་འཐུས་ཚང་ཅན་དུ་གཏོང་གི་ཡོད་ནའང་། གུང་བྲན་ལ་དཔེ་བལྟས་ནས་རྙིང་པ་ཡོད་ཚད་རྗེས་ལུས་དང་རྨོངས་འཐོམས་ཡིན་ལུགས། ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པ་ཙམ་ནས་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་དང་ལྗང་བུ། དཔའ་རྩེ་དང་དོན་འགྲུབ་དབང་འབུམ་སོགས་མང་པོའི་རྩོམ་ནང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་།
ཕྱིས་སུ་ཞོགས་དུང་དང་དཔོན་ཚང་ཕག་མོ་བཀྲ་ཤིས། མེ་ལྕེ་དང་བདུད་ལྷ་རྒྱལ་སོགས་བཤད་མི་དགོས་པ་རེད། དེང་སང་ཡང་སེང་རྡོར་སོགས་ཆར་ཤུལ་གྱི་ཤ་མོ་བརྡོལ་བ་བཞིན་བྱུང་གིན་ཡོད་པས། ད་ལྟ་བོད་ནང་གི་ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་མང་ཤོས་ལ་བསམ་བློའི་ཁ་ཕྱོགས་འདིའི་སྟེང་ ནས་སྐད་ཆ་མ་བཤད་ན། ཧ་ལམ་གཏམ་གཞན་དང་བླང་དོར་གྱི་གནས་གཞན་དག་ལ་བགྲོ་གླེང་བྱེད་དགོས་ན་གོ་བརྡ་ འཕྲོད་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱར་ཡོད།
ཁོང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གཞུང་ལ་བཟུང་བའི་ལྟ་སྟངས་ནི། དུས་རབས་དཀྱིལ་མའི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རིག་གསར་སྨྲ་བ་དང་བསམ་བློ་བ་ཚོས་ཡེ་ཤུས་ཆོས་ ལ་བཟུང་བའི་ལྟ་ཚུལ་དང་འདྲ་བོ་ཡོད་མོད། དོན་དངོས་སུ་ད་ལྟའི་དུས་རབས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་གནས་ཚུལ། ལྷག་པར་ནང་ཆོས་དང་ཡེ་ཤུས་ཆོས་གཉིས་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་རུང་། ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་ཁོར་ཡུག་གི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཏིང་ཟབ་ལ་ སྦྱང་གོམས་ཞན་པས། མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པར་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་རྙིང་པ་ཐམས་ཅད་རྒྱུགས་པ་ལེབ་རྡུང་བྱེད་ སྲོལ་ཅིག་དར་ཡོད།
ཐ་ན་རྩོམ་གཤིས་དང་ཚིག་འགྲོས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་འཇུ་བསྐལ་བཟང་དང་སྒོ་ཤེར་སོགས་ནང་ ཆོས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་སྦྱང་བ་ཡོད་པ་རེ་འགའ་ཙམ་མ་གཏོགས། མདོ་སྨད་པ་གཞོན་སྐྱེས་གསར་ཞེན་ཅན་མང་ཤོས་རྩོམ་གཤིས་དང་སྐད་ཆ་ལབ་སྟངས་ཚུན་ རྒྱ་མི་ཞིག་ལ་བོད་ཆས་གཡོགས་བཞག་པ་འདྲ་བོ་ཡོད།
ཁོང་ཚོར་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ནས་བོད་ཡིག་སྟེང་འགྱུར་རྩོམ་ཁག་གི་རྩོམ་འགྲོས་ གོམས་དྲགས་རྐྱེན། ཚིག་གི་ལོ་མ་རྒྱས་སྤྲོས་ཀྱི་གོ་བརྡ་འཕྲོད་ལ་མ་འཕྲོད་པའི་རྒྱ་ལུགས་རྩོམ་ སྲོལ་དེ་ཙམ་ལས། བོད་སྐད་གཙང་མའི་གཤིས་དང་མཐུན་པའི་རྩོམ་ཡིག་བྲི་ཐུབ་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས། གཞུང་ལུགས་རབ་འབྱམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་དང་རྩོམ་ པ་བོ་གྲགས་ཅན་ཧོར་གཙང་འཇིགས་མེད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་སོགས་ནས་ཀྱང་ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་རྩོམ་ལ་ གོ་བ་མི་ལོན་པར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པ། ཡོངས་གྲགས་སུ་གསར་ལམ་ཁག་དང་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།
མདོར་རྩ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་རྒྱ་དམར་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ལག་རྗེས་དང་གཞོན་ནུ་ཚོ་དར་ དམར་འོག་འཚར་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡིན་པས། གང་ལའང་ལྟོས་མེད་ངང་རིགས་ལམ་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཚོར་བ་གཙིགས་སུ་འཛིན་པ་དང་། དངོས་ཡོད་ལག་ལེན་ལས་ཁ་གཡང་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ་མི་རབས་གསར་པ་དང་ན་གཞོན་གསར་པ། བསམ་བློ་གསར་བརྗེ་དང་གུ་ཡངས་བཅས་ཀྱི་འབོད་ཚིག་འོག། རྒྱ་ནག་གི་སྔ་མོའི་གསར་བརྗེ་ཁག་ལ་ལད་ཟློས་དཔེ་འགེབས་པ་དབྱར་གྱི་ཆུ་བོ་བཞིན་ རྒྱས་ཡོང་གི་ཡོད།
རྩ་བའི་ཁོང་ཚོས་ཕྱོགས་ཡོངས་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ལ་ གཟིགས་ཏེ་དམར་པོའི་ལྟ་བ་བཟུང་ན། དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་དང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡིན་པས་འོས་འཚམས་སུ་གྱུར་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེ་འདྲ་མ་རེད། ༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་མཁས་པ་མང་པོར་ཐུག་འཕྲད་སྐབས། ཁོང་ཚོ་མང་ཆེ་བས་“དེང་སང་རྒྱ་ནག་ནང་མི་སོ་སོའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ནུས་པའི་སྟེང་ ནས་ཤེས་ཡོན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར། རང་དབང་དང་མཐུན་རྐྱེན་ལམ་སྲོལ་སོགས་མེད་པར། ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཙམ་རེད་”ཅེས་བརྗོད་ཀྱིན་ འདུག་ཚུལ་གསུངས་པ་བཞིན། ཁོར་ཡུག་དེའི་ནང་འཚར་ལོངས་ཀྱི་ཨ་མདོ་གཞོན་སྐྱེས་མང་པོ་ཅིག་མཉམ་ཁ་བརྡ་བྱེད་ སྐབས།
ཁོང་ཚོ་མང་པོ་ཅིག་གིས་སོ་སོའི་བསམ་ཚུལ་དེ་རིགས་དམར་པོའི་ལྟ་བ་ཡིན་པའང་མི་ ཤེས་པར། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་འགྲོ་ཕྱོགས་དང་མཐུན་ཚབ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་འཁྲུལ་བསྡད་འདུག།
དཔེར་ན། ཉེ་ལམ་ང་རང་གིས་སྐད་འཕྲིན་ཚོགས་ཁག་ཅིག་སྟེང་བོད་ནང་གི་མདོ་སྨད་པ་གཞོན་ སྐྱེས་གང་མང་ཞིག་དང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང་། སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོ་ཤེས་ཡོན་པ་ཡིན་ཟེར་མཁན་སྐོར་ཅིག་གིས། ནང་པའི་ཆོས་པ་ཡིན་ཕྱིན་རྨོངས་དད་པ་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་དད་ཡོད་ཕྱིན་དག་སྣང་སྦྱངས་ཏེ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་མཐོང་མི་སྲིད་པ། མི་ཤེས་ཡོན་མེད་པ་དང་དེང་དུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མི་མཐོང་མཁན་ཚོ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱག་ རྫུན་གཡོ་ཇུས་འོག་ཚུད་བཞིན་ཡོད་པས། དེ་ཚོ་ལ་ལམ་ཁ་ངོ་མ་སྟོན་རྒྱུ་དང་ལམ་ནོར་ལྡོག་ཤེས་བྱེད་རྒྱུ། རྨོངས་དད་ཀྱི་ཞྭ་མོ་ཕུད་དེ་ཚན་རིག་གི་ལམ་དུ་བཅུག་རྒྱུ་བཅས་ནི། མང་གཙོ་རང་དབང་གི་དུས་རབས་གསར་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་རབས་ཟེར།
དེང་སང་འཛམ་གླིང་གི་ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་དར་ས་དང་རང་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ ཁག་ནང་འཚར་བ་ཚོས། སྐད་ཆ་འདི་འདྲར་ཡིད་ཆེས་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ངེས་གཏན་རེད། འོན་ཀྱང་། དབང་ཆ་གཅིག་སྡུད་ཀྱིས་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ཡོངས་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ་རྒྱ་ནག་ནང་དུ། རྒྱ་ནག་གཞུང་ཁོ་ནའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བསམ་བློ་ཙམ་གྱིས་གཞོན་ནུ་ཚོའི་ཀླད་པ་ཁྲུས་ ཏེ། དེས་འཛམ་གླིང་དང་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ཚབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་རྐྱེན། ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་མཐོང་མེད་པ་དང་རྒྱུས་མྱོང་ཞན་པོ་ཅན། གུ་ཡངས་དང་རང་དབང་གི་སྤྱི་ཚོགས་གཞི་ནས་གོམས་འདྲིས་བསྟེན་དགོས་པ། མི་དེ་རིགས་ཀྱིས་བསམ་འཆར་སྣ་ཚོགས་བཤད་དེ་བོད་དོན་འཐབ་རྩོད་སྣེ་ཁྲིད་འདོད་པ་ དང་། བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འགྱུར་བཅོས་གཏོང་འདོད་པ་ནི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོར་མཐོང་།
རྒྱུ་མཚན་ཁོང་ཚོར་ཕྱོགས་གཅིག་གི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་ཉམས་མྱོང་མཐོང་ རྒྱ་ལས་མེད་པར་ལྟོས་ཏེ། བོད་དོན་དེའང་ཐལ་ཆ་ཅན་དང་བོད་མིའི་འཐབ་རྩོད་ངོ་བོ་དོ་མི་སྙོམ་པ། ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་ལམ་ཁ་ཁྱད་མཚར་དེ་འདྲར་ཁྲིད་པ་ཡིན་ན། སྤྱི་ཚོགས་ཆུང་ཆུང་འདི་ནང་ཁུལ་ཟིང་ཆ་ཡོང་བ་དང་ཁ་མི་མཐུན་པ། ནུས་པ་གཅིག་གི་སྟེང་སྤུངས་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བོད་མིའི་རིག་གཞུང་གཏིང་ཟབ་ཁག་ཀྱང་མཐོང་དང་ཆ་འཇོག་མེད་པར་སྣུམ་ཟད་མར་མེ་ལ་ འགྱུར་ངེས་པར་དམིགས་ཏེ། བསམ་བློ་འདི་རིགས་འཛིན་མཁན་ཚོར་གང་ཐུབ་ཀྱིས་གཞུང་ངོས་ནས་སློབ་གསོ་གོ་རྟོགས་ སྤེལ་རྒྱུ་དང་། མང་ཚོགས་དང་ཚོགས་སྡེ་ཁག་ནས་ཀྱང་སྐབས་འཕྲལ་ཆབ་སྲིད་དགོས་མཁོ་ལ་དམིགས་ནས་གང་ བྱུང་སྡིངས་ཆ་སྤྲད་དེ་བེད་སྤྱོད་མི་གཏོང་བར། སྣང་མེད་ཀྱིས་རང་ས་ནས་ཅམ་འཇོག་བྱས་ན། ཕུགས་སུ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཞི་ལྷིང་ཆིག་སྒྲིལ་ལ་ཕན་ངེས་སྙམ།།
ཁ་བརྡ་ནས་དྲངས།